Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum

Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the

public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

-* Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual
personal, non-commercial purposes.

and we request that you use these files for

* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

-* Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
a[nttp: //books . google. con/]

mne, Jacqoe1 aro)

PATROLOGLI/E

CURSUS COMPLETUS,

BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA '

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM, SCRIPTORUMQUE. EGCLESIASTICORUM,

SIVE LATINORCM, SIVE GRJECORUM,

QUI AB ΕΥΟ APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENTII 'I1II (ANN.1216) PRO LATINIS
ET AD PHOTII TEMPOHA (ANN.865) PRO GRELECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM Ου. EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC.E. TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA
ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS,

JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNELLIS CODICIBUS ΜΑΧΟΒΕΟΒΙΡΤΙ6 COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ;
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU.£ TRIBUS NOVISSIMIS S.ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS ALCTA ;
INDICIBUS PARTICULARIBUS AXALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNOM ET TITULIS SINGULARCM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIDUS, ADORNATA ;
OPERIBUS CUM DUDIIS, TUM APOCRYPIIIS, ALIQUA ΥΕΙΠΟ AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIDUS, AMPLIFICATA ;
DUCENTIS ET AMPLIUS INDICIBUS LOCUPLETATA; SED PRASERTIM DUODUS I1MMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO
sciL.icer RERUM, Quo coNstLTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE

PATRUM, ADnSQUE ULLA EXCEPTIONE, JN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ;-

ALTERO SCIUPTURAE SACIUE, Ex QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES E]

IN QUIBUS OPERUM SUORCUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURE VERSUS,
A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPRIS, COMMENTATI SINT.
EDITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, $1 PERPENDANTUR. CHARACTERUM NITIDITAS,
CHART.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERELM RECUSORUM TUM VARIETAS

TUM NUMEBRUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER

SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR.ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CIIRONOLOGICA,

SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM ,
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES .ETATES,
LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES GRJ/ECA
INQUA PRODEUAT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESU GRECE
A S. BARNABA AD PHOTIUM,

AGCURANTE J.-P. M IGNE,
Bibllothees Cieri universe,
SIVE
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS 8CIENTLE£ ECCLESIASTIC/EE RAMOS EDITORE.

PATROLOCIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESLE, IN DUAS PARTES DIVIDITCR, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GIUECO-LATINA ; LATINA,
JAM INTEGRE EXARATA, ΥΙΟΙΝΤΙ ET DUCENTIS VOLUMINIDUS MOLE SUA 5TAT, CENTUMQUE ET YILLE FIANCIS VENIT, GRAECA
DUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PRIOR GR.ECUM TEXTLM CUM VERSIONE. LATINA LATERALIS COMPLECTITEB, ET
FORSAN CENTUM VOLUMINUM EXCEDET NUMERUM. POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EXIIIDET IDEOQUE κ.
TRA QUINQUAGINTA CIRCITER. VOLUMINA RETINEDITUR. UNUMQUUDQUE VOLEMEN GHI.ECO-LATINCM OCTO, UNUNQUODQUE
MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUMMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO, UT PRETI! HUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR.

COIL.LECTIONEM INTEGRAM SIVE GR.ECAM SIVE LATINAM COMPARET NECESSE EIUT ; SECUS ENIM, CLJLSQUE VOLUMINIS AM»
PLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA /EQUABUNT.

PATROLOGILE GRAECE TOMUS XVIII.

s. METHODIUS EPISCOPUS ET MARTYR, SS. PETRUS ET ALEXANDER ALEXANDRINI] PR/ESULES,
S. EUSTATHIUS ANTIOCHENUS, ALEXANDER LYCOPOLITANCS, TITUS DOSTRENSIS,
THEODORUS HERACLEENSIS.

— ND
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOR EM,

IN VIA DICTA D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGC D'ENFER NOMINATAM

PEU PETIT-MONTROUGE.

1537

TR
[0
,Im 3$
v,
Cop. ?-

SAECULUM 17.
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

M EOOAIO Y,

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ MAPTYPOZ,

ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.

s. P. N. ΜΕΤΗΟΡΙΙ.

EPISCOPI ET MARTYRIS,

OPERA OMNIA.

ACCEDUXT

5. PETRI ET 8. ALEXANDRI, ALEXANDRINORUM PEILESULUM,
S. EUSTATHIJ ANTIOCHENI EPISCOPI ET CONFESSORIS, TITI BOSTRENSIS, THEODORI HERACLEENSIS,
ALEXANDRI LYCOPOLITANI,

SCRIPTA.QUZE SUPERSUNT,

ACCURANTE ET RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE,

BIBLIOTHEGE GLERI UNIVENRKR;:: —:.::
SIVE . - €.» * v»? .^"- .«σσυσο»
CURSUUM COMPLETORUM JN SINGULOS SCIENTI! A ECCLB61 48 TICAN S ANef -RpITORE"- :Dt n

TOMUS UNICUS.

—— — du dup-Q-«usmm——— — ——-—.—

vENIT {0 FRANCIS GALLICIS.

EXCUDERATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE ΕΡΙΤΟΠΕΝΜ.

IN YIÀ DICTA D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETL£ PARISIOILUM VULGO D'EN.F ER NOMINATAM,
$EU PETIT-MONTROUGE.

1851

AUCTORUM ET OPERUM QUI 1N HOO TOMO XVIII CONTINENTUR.

—- —— "P m À — ———

S. METHODIUS EPISCOPUS ET MARTYR.

Convivium decem virginum. col. 91
Excerpta ac orationes aliquot. 229
ALEXANDER LYCOPOLITANUS EPISCOPUS
Tractatus de placitis Manicheorum. 411
S. PETRUS ALEXANDRINUS EPISCOPUS.

E, istola canonica. | A61
Epistola ad Ecclesiam Alexandtinam. 510
Fragmenta varia. 910

S. ALEXANDER EPISCOPUS ALEXANDRINUS.

Epistole de Ariana heresi deque Arii depositione. 548
Sermo de anima et corpore deque passione Domini. $86

S. EUSTATHIUS EPISCOPUS ANTIOCHENUS ET CONFESSOR.

De Engastrimytho contra Origenem. 614
Allocutio ad imperatorem Constantinum in concilio Niceeno. 67^
Fragmenta varia. 616
| Spuris. α- Cprürenteriisiig:Hexaemeron. | 708
mE 7777 ** "FITUS BOSTRENSIS EPISCOPUS.
— Libri-tfex adv&isis:] drüctebs, : : 1669

THEODORUS HERACLEENSIS EPISCOPUS.

Fregmenta in [saiam.

MONTIUM.

Sciat lector Patres quart szculi et sequentium qui Syriace, Armenice vel alio quocunque Or:entali
idiomate scripserunt, ad peculiarem seriem a nobis amandatos, cui Patrologia Orientalis titulum fecimus ;
non igitur miretur omissa in sequentibus tomis nomina S. Jacobi Nisibeni, S. Gregorii liuminatoris,
S. Ephrem, etc., qui in nova serie lecum obtinebunt. Patfrum etizm Armenorum scripta quie vef. prelo
parata habent vel jam ediderunt doctissimi Mekitharistx Veneti, collectioni nosirze inserendi potestatem
facturos speramus.

Ex Tvpis MIGNE, au l'ctit-Montrouge.

. EE D —

iV

ANNO DOMINI CCCXII.

S. METHODIUS

EPISCOPUS ET MARTYR

NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

(Garzaxp, Vet. Patr. Biblioth., I1I, Proleg., p. rt.)

|. Methodius, dictus et Eubulius ; Olympi simal et Patarorum in Lycia, postea Tyri in Phonicia episco-

vus, circa Christi annum 5129. martyrio sublatus. Locus passionis ejus inquiritur.

ipsum sub Decio et Valeriano passum tradit.

ententia rejicitur, qua

Η. Quantus vir Methodius ex vetrerum testimoniis. Unus Eusebius illum preteriit; quod nimirum sanctus

Pater stylum adversus Origenem strinxerit.

Il[. Complura litterarum monumentis consignavit. Inter ea primum locum. obtinet Convivium decem vir-
ginum. Operis praestantia atque utilitas. Inter liujus editiones eminet Combefisiana, qua ideo hie recensita

et adornata.

IV. Cura et studium in edendo libro De libero arbitrio. Unde fragmenia ejus desumpta.

V. Sequuntur excerpta De resurrectione adversus Origenem. Opus laudatum pra ceteris, Eustathio An-
liocheno. Ad formam dialogi, ut et praecedens, contextum. Ex. Epiphanio in primis et Photio fragmenta satis
ampia deducta, εἰ cum mss. collata. Aliud nobile excerptum proyositum.. Improvida Cavei censura. exsu[-

fatur.

Vl. Reliqua Methodiana strictim exposita. Nimirum Photiana excerpta De creatis; lacinia librorum adver-
sus Porphyrium ; fragmentum ex sermone De martyribus : homilie tres, De Symeone et Anna, In ramos
Palmarum, cet De cruce Domini : quibus alie complures operum Methodianorum reliquie subjecte.

Metbodius, qui et Eubulius dictus Epiphanio (a), A id est cirea annum Christi 512, ipsum in Chalcide

primum Olympi simul et Patarorum in Lycia epi-
scopatum gessit ; priscis enim illis temporibus civi-
tates duas aut etiam plures, ac certein Lycia, unus
antistes administrabat, ut observatum erudito Le-
quienio (0). Et Patarorum quidem episcopum fuisse
Methodium, antiqui passim codices et qui ejus me-
minere scriptores Graci, testantur: Olympi vero,
praeier llieronymum (c), etiam Maximus memorie
prodidit (d) : cujus locum, sane corruptum, inter
velerum testimonia nobis infra relatum, ita resti-
tuendum censuit doctus Valesius (e) : 'Aváyvo0t
Μεθοδίου τοῦ ἁγίου µάρτυρος, καὶ Ολύμπου 'Aópta-
νουπόλεως ἐπισχόπου τῆς Λυχίας, τὰ κατ αὐτοῦ
(Ὡριγένους) περὶ ἀναστάσεως γραφέντα. Id. est :

Grecie martyrium subiisse tradit. H»c autem
suminatim recensens Fabricius (f), rescribit in
Chalcide Syrie : unde vero id hauserit, non refert.
Atque ita fortasse legendum in textu Hierenymise
no, cujus vulgata lectio Tillemontio quoque minus
probatur (g) : ut proinde vero propius videatur,
sanctum Tyriorum in Phoenicia episcopum marty-
rio fuisse sublatum in regione contermina ; atque
ejusmodi erat Chalcidene in Coelesyria, cujus caput
Chaleis. Neque aliter sane accepisse Hieronymi
verba Sophronius ejus interpres dignoscitur : ver-
tit. enim, £y Χαλχίδι τῆς ᾽Ανατολῆς, in Chalcide
urbe Orientis. Eadem habet Suidas (h) Sophro-
nium exscribens. Cxterum audiendi non sunt, qui

« Lege que adversus Origenem de resurrectione B Methodium sub Decio et Valeriano passum fuisse

scripsit Methodius, sanctissimus martyr et episco-
pus Olympi, urbis Lyciz, quie etiam Adrianopolis
dicta est. » Tum Tyri in Phonicia Ecclesiam re-
gendam suscepit sanctus Pater, eodem Hieronymo
teste; qui el ad extremuni novissime persecutionis,

(a) Epiph. H«r. txiv, $ 63.

(b) Lequien. Or. Chr. tom. l, p. 976 seq.

(c, Hieron. De vir. illustr., cap. 835.

(4) Maxim. in schol. ad Dionys. Areop. Je eccl.
hier., cap. 7.

ie) Vales. ad Euseb. Hist. eccl. lib. vi, cap. 24.

PaTrBOL. G&. XVIII.

4

tradunt : quippe qui multa scripserit, non tantum
contra Origenem, diu post Adamantii mortem ; sed
et contra Porphyrium, dum Tyrius ille philosophus,
imperante Diocletiano, in vivis agebat. Et hanc
quidem sententiam, post Ecclesize annalium paren-

(f) Fabr. Bibl. Gr. tom. V, pag. 255 (ed. Harles.
t. VIT. p. 260).

(g) Tillem. Mém. tom. V, p. 767, not. 5 sur S.
Méthod.
(4) Suid. in Lex. v. Me4900:0c , tom. Yl, pag.
0

920.

1

41

5. METHODIUS EPISCOPUS ET MARTYR,

12

tem. (i), secuti sunt. viri doctissimi, quos inter A heminum desidia, reliqua hoaie lecerunt. Sed qua

Holstenius (j), Allatius (k), Vossius (|j, atque Pear-
sonius (m).

]]. Qu: cum ita sint, desinente igitur szeculo ri,
Inclaruit sanctus Methodius, ἀνῆρ λόγιος xal
σφόδρα περὶ τῆς ἀληθείας ἀγωνισάμενος, inquit Epi-
phanius (n), vir apprime aoctus acerrimusque verita-
tis patronus; quin et disertissimus martyr, judice
Hieronymo (o), qui nimirum nitidi compositique
sermonis libros confecit (p;,. « Atque illa enimvero,
ait vir doctus (q). propria Methodi przedicatur glo.
ria, quod in neminem ejus zqualium liberalius
concurrerunt ex€ dotes, qux» przstantissimum sa-
cre doctrinz magistrum omnibus possint numeris
absolvere. Magnis enim cjus parte infusmque sa-
pientiz divitiis respondit dicendi copia scribendi-
que uber elegantia, cujus beneficio in seram usque
posteritatem sensa ejus przclara permanarent. Une
verbo : ut nemo illo profundius sapuit, ita non fa-
cile reperietur qui uberius, disertius, ornatius
scripserit. » Tantum itaque Patrem eximiumque
Ecclesiw€ scriptorem, merito sane inter suos viros
illustres recensuit Doctor maximus, licet illum
praterierit Eusebius. Atqui recte censuisse vide-
tur cl. Valesius, dum ait (r) Eusebium propterea
in sua Historia nullam Methodii mentionem fecisse,
cum tamen plures alios ecclesiasticos scriptores
commemoret, qui Methodio multo inferiores fue-
runt; quod nimirum sanctus ille Tyrius episcopus
styli aciem strinxisset adversus Origenem, cujus
studiosissimus erat idem episcopus Cxsariensis.
Hinc etiam est, subdit Valesius, quod contra Por-
phyrii libros post eumdem Methodium scripsit,
quasi e&mulatione quadam et odio adversus Metho-
dium incitatus. Eusebius enimvero in libro sexto
Apologie sux pro Origene, Methodii objectionibus
respondebat : Quomodo, inquit, ausus est Metho-
dius nunc contra Origenem scribere, qui hac el hac
de Origenis locutus est dogmatibus? Citantur hzc
verba ab llieronymo scribente adversus Rufi-
num (2).

lij. Verum Metbodii auctoritati atque doctrinz
nihil detrahit Eusebii silentiuin, nihil ejus invidia.
Nam quz sanctus Pater litterarum monumentis
commendavit, tum adversus veritatis hostes, tum
ad sacra doymata exponenda, tum etiam ad reli-
gionem pietatemque fovendam comparata, veteribus
qui ea perlegerunt, summis laudibus celebrata
Juisse noscuntur. Atque utinam illa exstarent om-
nia! exigua enim sunt ac tenuia, si unum vel al-
terum excipias, quas, sive temporum injuria, sive

(i) Daron. ad ann. 3502, 8 62 et in not. ad Mar-
tyrol. Rom. d. 48 sept

(j) Holsten. Dissert. de vit. et script. Porphyr.,
cap. 3.

ri) Allat. Diatr. de Method., p. 911.

(|) Voss. De llist. Gr. lib. 1, eap. 16, pag. 245.

(m) Pears., opp. posth. chron., dissert. ii, cap.
19, $5, p. 560».

(nj Upipa. dar. Lxiv, $ 05.

B

cunque demum superant, a tanto Ecclesiz: doctore
ac marlyre memorie mandata, collecta primuni
magnam partem a Combefisio, nunc veru. ad unum
aucta oinnia et recensita hic proferentes, de singu-
lis, pro rationis ordine quo illa digessimus, breviter
disscremus.

In limineitaque nostre collectionis Methodianz
comparet Convivium decem virginum, « primarium ac
plane princeps Methodii operum, ut verbis utar
Possinii (t, quod victorie a Christiana philoso-
phia de Grzeca geutilique reportatz illustre monu-
mentum ac veluti tropeum est. Cui enim in litte-
ris Atheniensium veterum versato non statim oc-
currit, :mulatum hoc opere Methodium celebre
illud Convivium Platonis ? emulatum autein; non
tam ut ejus elegantiam, quod venustissime fecit,
exprüneret imitando, qu:in ut, quod potissimum
studuit, ejus nequitiam casüigando abstergeret.
Precipuum autem laudationum argumentum in
hoc Methodiano Convivio, divina virginitas est:
cui omne choragium congruens e : sacrario coelesti
depromptum apparet. » Ad hzc alia complura oc-
currunt, quz sumina Christiane fidei capita in
primis attingunt : ubi tamen si qua interdum aut
durius enuntizta, aut fortasse minus exacte prolata
de rebus divinioribus videantur, ea demuni omnia
diligenter excussa et dilucide exposita repetat pru-
dens lector a viro doctissimo, qui haud ita pridem
in opere illo egregio cui titulus : Divinitas Domini
nostri Jesu Christi manifesta in Scripturis et (radi-
tione, Patrum antenicenorum doctrinam accura-
tius expendit, atque obscuriora quzque loca explica-
vit illustravitque.| (u).

IIoc autem przclarutm Methodii syntagma, quod
unum integrum nobis servavit antiquitas, primus
omnium, e ms. codice Vaticano Rome, evulgavit,
anno 1656, Leo Allatius ; qui et notis suis illud
evincere aggressus est, nibil in eo reperiri quod
catholice catholicis auribus exponi non possit : si
qua vero duriuscula occurrant, illa emollire omni
studio contendit. Anno deinde insequente 1657,
Parisiis prodiit Convivium Metliodianum ex inter-
pretatione Petri Possinii : cui accesserunt varia

D lectiones ecodice Mazariniano, cum nonnullis ob-

servationibus V. C. Henrici Valesii. Denique Fran-
ciscus Combefisius ex Grzcis Vaticanis οἱ Mazari-
nianis, necnon Photianis excerptis, collatis etiam
Allatii et Possinii versionibus, idem opus rursuin
edidit Parisiis anno 1672, atque tomo 1 Auctarii
novissimi biblioiece Patrum intexuit.

(o) Hieron. Comment. in Dan., cap. xii.
(p) 1d. De vir. ill., cap. 85.
(4) Possiu. pr.«fat. ad Method. Conviv.
uU Vales. ad Euseb. Hist. eccl. lib. νι, cap. 25 οἱ

9.
(s) Hieron. lib. 1 Contr. Rufin., $ 11.
(t) Possin. 1. c.
(u) Maran. Divin. D. N. J.-C. lib. 1v, cap. 21, p.
025-531.

l5

NOTITIA.

14

E hanc quidem Combefisianam ἔχδοσιν typis A logi composuit sanctus Pater, instripsitque, ut

excudendam curavimus, Neque cnin! actum egisse
videtur vir doctus, qui semel iterumque vulgatum
libellum, novo ciltu expolitum reprzsentavit. Ejus
autem adnotationes, qux ad operis calcem incom-
mode legebantur, textui subjecimus una cum sele-
elioribus Valesianis : ad [inem vero attexuimus
quas adoruavit Allatius, eas in contextu, apposito *
indicantes. Denique quo facilior operis lectio et
usus evaderet, unamquamque orationem Methodia-
nam sumus in varias sectiones partiti, quarum in-
legrum conspectum pro more nostro subdidi-
mus.
IV. Jam vero reliqua Methodiana recensere pro-
sequamur, ex edito Combefisiano Parisiis in vul-
gus emisso anno 1644 repetita, Convivium itaque
decem tirginum exeipit liber De libero arbitrio ad-
versus Yalentinianos in primis et Origenem ; ad
quém doctus editor ista prafatur (v) : « Damus, in-
quit, hoc opus pene integruin, tribus seu partibus
seu excerplis congestum. Exordium nonnullamque
partem. corporis ediderat Joannes Meursius (x), ceu
Lbrum integrum, ne leviter quidem irsinuato de-
fectu, quem titulus satis arguebat. Nam nihil erat
tota oratione de libero arbitrio, cujus ille tracta-
tionem indicabat. Reliqua mutuati sumus ex Pho-
tianis (y), excepto egregio illo, ad finem, excerpto,
deipso revera libero arbitrio, quod R. P. Jacobus
Sirmondus S. J. humanissime utendum dedit, cu-
js etiam Photius paucula exsceripserat, et quo
videtur Methodius clausisse librum istum; nisi
forte aliquibus additis ad ornatum, quz Photius,
sli ductrina studens, non delibaverit, Nonnulla
(ffenderunt in interprete Photii; uL fuerint etiam
eus de integro reddenda; et quo etiam eodem
sylo interpretis decurreret tota oratio. » Ilactenus
ille. Est autem liber hujusmodi ad formam d;alogi
conscriptus inter Valentinianum ct. Orthodoxum,
super vexatissima qu:estione de origine mali: adeo-
que, quo clarius orationis contextus procedat, in
elilione nostra personas colloquentes distinximus :
Conbefisii observationes, αμα primum longea textu
distabant, suis quasque locis restituimus, notulis
Donnullis alicubi inspersis. Quod quidem et in re-
liquis nos praestitisse, hic semel indicasse sufficiat.
V. Sequuntur excerpta ex libro De resurrectione
contra Origenem, quem sanctus Ilieronymus opus
tregium appellat. Laudatur et ab Eustathio Antio-
εὔεπο his verbis (z): Μεθόδιος ὁ τῆς ἁγίας ἄξιος
μυέμης, ἔγρα-εν ἀποχρώντως εἰς τόδε τὸ θεώρημα,
x. τ. λ. ld est, Allatio interprete « : Methodius san-
ete memoriz in illud quzsitum salis abunde scri-
psit, » etc. Et huncquooue librum ad formam dia-

(r) Combef. in not. ad Method., p. 462.

1) Meurs. in Varior. divin. libro.

y) Phot. Bibl. cod. ccxxxvi.

(2) Eustath. De engastr., p. 394.

(e) Method. apud Epiph., opp. tom. I, p. 540, 56^,
5ου

(b) Epiph. Her. xiv.

B

videtur, Theophilo cuidam, quem χράτιστον appel-
lat («) In eo autem. inducuntur Methodius ct
Auxeniius cum Origenistis Proclo et Aglaophonte
colloqueutes seu disputantes. Jam diu magnam par-
tem deperditus dialogus iste. Ejus tamen fragmenta
satis ampla exstant tum apud Epiphanium (6), tum
apud Photium (c), qui οἱ ex eodem opere compen-
diosam erposilionem dictorum quorumdam apostoli»
corum, Methodio vere dignam, nobis servavit.
Nonnulla item apud Joannem Damascenum (4) oc-
currunt, Plura de hoc opere erudite observat Alla-
tius (ο).

Interim. vero quem sequimur editorem audia-
mus (f). « Quanquam, inquit, insidebat animus,
ut Methodiana omnia Epiphanii, cum aliis qua oc-
currissent ejusdem Methodii, in unum comporta
rem, nonnullamque in eis corrigendis qu: depra-
vata admodum viderem, operam ponerem, infre^
git lamen conatum inopia meliorum codicum, quam
quibus esset usus politissimus interpres Epiphanii
Petavius S. J., coque satis e re facturum duxi, mo-
do ea tantum ex libro illo De resurrectione, quem
circiter medium exscripsisse se ipse significat Epi»
phanius ad finem, de novo ederem, qus vel es«
sent nova et ἀνέχδοτα, vel ut nova, emendationg
textus ope codicum meliorum, novaque quodam»
modo, interpretatione nostra, videri possent. Du-
plici ad hoc codiceyisi sumus, altero eminentissimi
cardinalis Rupifucaldii, quo grandi volumine ae
perantiquo habentur Elementa Damasceni ; altero
R. P. Sirmondi S.J. et ipso antiquo, collectore
anonymo adversus Eutychianos, sua ipso manu
exscribente humaniusque suggerente, pro sua illa,
omni modo illustrand:? antiquitatis suo alienoque
calamo , vegeta in senili corpore propensione. »
Porro idem editor, ad excerpta Photiana quod at-
tinet, hic subdit (g): « Videamur forte actum
agere, qui Methodiana hzc jam data, dare iterum

procuramus. Fuerit nihilominus, ut accuratiori

D

opera, qualis fere est. angustis terminis delinita,
novi aliquid illusirando Methodio nostro, aliis vel
neglecta vel minus perspecta, alio festinantibus
grandiusque molientibus opus, inveniamus. ltaque
novam versionem (num eam inutilem, alii re in-
specta collatisque omnibus censuerint) ad Graeca
componemus, subindeque notabimus, si quid ex
aliis, presertim Methodianis, lucis aliquid ex colla-
Lione afferre possit. Habemus przter impressa Pho-
Hii, etiam exscripta olim a R. P. Sirmondo, quz
possint usui esse. )

liuc usque Combefisius : qui deinceps nobile ex-
cerptum ex eodem libro De resurrectione, deprom-

d) Joan. Damasc. orat. 3 De imagin., opp. t. V,
. 959.
(ο) Allat. Diatr. de Method. script. pag. 354,
seqq.
(/) Combef. in not. ad Method. p. 449.
(g) lbid. pag. 4:2.

" Phot. Bibl. cod. ccxxxiv.

|.

15 S. METHODIUS EPISCOPUS ET MARTYR. 16
ptum e Catena. eminentissimi cardinalis Mazarini A effugit. Ex Mcthodiano sermone De martyribus οκ-

et Corderiana, Latine vulgavit (h) in sua Biblio-
theca concionatoria, tom..H, pag. 265, δοΠ., qua de
re ipsemet mentionem injicit in recensitis aucto-
ribus ejusdem Bibliothece, tom. Y, pag. 50. 1d emo-
lumenti pre csteris ex prxelaro isto. fragmento
emergere novimus, quod ex co alterius loci αὖθεν-
τία conlirmatur, a Joanne Damasceno relati (i) :
utrobique enim sanctus ille martyr dogmatice ar-
guit a principum ad sacras imagines, ut in utrisque,
honori vel contumeli:e habeatur prototypon οἱ exem-
plar : verbis utor editoris nostri ad prius fragmen-
tum e Damasceno desumptum. Quod quidem ea-
propter observasse oportuit, ut improvidam homi-
nis heterodoxi (j) censuram dilueremus, qui ne sa-
crarum imaginum cultum agnoscere cogeretur, jam
sseculo i1 desinente sancti Methodii auctoritate ac
doctrina firmatum, Joannis Damasceni fidem ele-
vare aggressus est.

VI. Subjicitur ex Photio (4) &xAoyt περὶ τῶν Υε-
νητῶν, Sive excerptum ες libro De creatis. Opus
autem ita inscriptum litteris mandasse Methodium,
baud produnt veteres. Meminit quidem Hierony-
mus ejus Commentariorum in Genesin, quorum frag-
menta nonnulla in Catenis mss. adhuc superant :
unde nonnullis visum ex iisdem commentariis ex-
cerptum Photianum fuisse descriptum. Utut est,
in eo disputat ilerum sanctus martyr adversus Ori-
genem, quem centaurum appellae (I) ; atque papya-
ρίτας τοῦ ξενῶνος, hoc est, sanctiora Christi Eccle-
size dogmata ethnicis placitis ipsum intexuisse que-
ritur. Occurrit vox illa δενῶνος sub excerpti hujus
initium, ubi varia conjicit Conibefisius. Verum in-
terpres Photii eam pro communi omnium hospitio,
sive pro εί fidelium, esse accipiendam recte, ut
videtur, existimat, Sic enim et Suidas illam usur-
pat (m). Consulesis et viros eruditos ad Pollucem
(n) atque Hesychium (o).

Preterea Methodius primus omnium ad veritatis
defensionem scripsisse adversus Porphyrium com-
peritur, quem postea sunt secuti Eusebius et Apol-
linaris. Ejus opus, veteribus maxime celebratum,
usque ad decem millia versuum processerat, teste
Hieronymo (p) : sed interiit, paucis quibusdam la-
ciniis exceptis, qu:ze post Combefisium ex Paralle-
lis Damascenicis in medium protulimus.

His porro subdidimus insigne plane fragmentum
de Christi divinitate, quod Combefisii diligentiam

(h) Grece et Latine Simon de Magistris in
Actis martyrum ad Ostia Tiberina. ΕΡΙΤ. PATR.
zl Jo. Dam. orat. 3 De imag., opp. tom. 1, pag.

(j) Cav. Hist. litt. ad ann. 290, toin. 1, pag. 152.

k) Phot. Bibl. cod. ccxxxv.

l) Method. De creat. 3.

(m) Suid. Lez. tom. 1l, p. 646, v. Eeroroc.

(n) Polluc. Onom. lib. ni, cap. 4, num. 59.

9) llesych. Lex. tom. ]l, pag. 702. v. Ξενών',
) Hieron. epist. 70, ad Magn. orat. num. 9.

hibet illud Theodoretus (ᾳ).

Accedunt ejusdem Methodii homili:e due, qua-
rum altera, De Symeene et Anna, quo die Domino in
templo occurrerunt , inscribitur; altera, In ramos
Palmarum. Et ad eas quidem hzc habet Combefi-
sius (r) : « Orationem in Symeonem et Annam in
die Occursus, vulgatam primum Petro Pantino, re-
presentamus, simulque aliqua in notis indicamus,
quibus ad novam versienem post illam Pantinia-
nam inducti sumus. Esse autem ejusdem oratio--
nem hanc Juculentissimam, cujus sunt. Symposiaca
de castitate, et Methodii illius Orizenianis erroribus
infensissimi, ipse auctor satis expressit (s), ut nul-
lus sit dubitandi locus. Inscribitur ἐπ,σχότῳ Πατά-

B pov, cui ctiam Damascenus in. Elementis non tan-

tum Symposia tribuit, sed etiam librum Περὶ ἆγα-
στάσεως. Minc Leo Allatius Gretseri opinationem
merito exsufflat (t, dum nulla ratione molitur cam
orationem abrogare Methodio martyri ac seniori,
οἱ tribuere Coustantinopolitano, cum prater eos
characteres quos modo indicavimus, tanta sit nia
jestas operis, ut. vel maxime magnum Methodium
deceat. » Alteri vero de Occursu, subditidem Com-
befisius (u) : « lHancce εἰς τὰ Báta Orationem annecti-
mus, uno regio codice num. 922 asserenti Metho-
dio martyri, utique Magno illi ct seniori, cujus
sunt οἱ Symposia οἱ alia. prxelara, vel in supersti-
tibus reliquiis, ingenii et pi:& mentis monumenta.
Favet etiam stylus οἱ sententiz affinitas cum prz-

6 cedenti : quanquam alter codex, ipse forsan in

Chrysostomum effusior, ei tribuat, titulo εἰς τὸν
εὐλογημένον, quo Savilius Grecam edidit. Facile
habent Grzci, ut quaevis ἀδέσποτα viro tanto tri-
buant. » Πποίομας Combefisius.

Orationibus hisce Methodianis a Combefis:o edi-
tis, adjecimus tria fragmenta ex homilia De cruce
Domini nostri Jesu. Christi, αἱ videtur, excerpta.
Duo priora ex nis. codice bibliothece Augustanz
in lucem extulit Jacobus Gretserus (e) ; tertium, ez
eadem bibliotheca Leo Allatius (x); qui et isthzec
fragmenta omnia nostro Methodio asseruit. Gret-
sero enim dubitanti occurrit bis verbis : « De lho-
rum fragmentorum auctore dubitat Gretserus, ef
eum eo dubitare videtur Aubertus Mireus : « Quis,
«inquit, iste Methodius fuerit, procerto affirmare
« nequeo. lllud exploratum est, non fuisse veterem
« illum Methodium sanctitate et martyrii gloria cla-

19) Theodor. Dial. 1 Άτρεατ., opp. tom. IV, pag.

91.

(r) Combef. in not. ad Method., pag. 469, ct in
recens, auctor. ad tom. I Bibl. concion., p. 50.

(s) Method. Orat. de Sym. ei Ann., S8 { et 16.

(t) Allat. Diatr. de Method. script., p. 541.

(u) Combef. in not. ad Method., p. 475.

(vr) Grets. tom. II De s. cruce, p. 401-404. edit.
nov. Ratisb. 1754.

(2) Allat. Diatr. de Method. script., pag. 532
seq.

41 VETERUM TESTIMONIA. 48
« rissimum, qui sub Diocletiano martyrii palmam A ρᾶς ἔξεως ἐπὶ σχεδασμῷ, τὸ σταυροειδὲς παραλα]ιδα-

« adeptus est, cum iste noster meminerit vexillorum
« a Christianis imperatoribus in formamcrucis com.
« mutatorum : de qua mutatione sub Diocletiano ne
« cogitari quidem ceptum erat, omnibus adhuc pu-
« blicis locis ab idoiolatria occupatis. »

Quibus Allatius reponit : « Et nihilominus idem
Gretserus apertissime dicit (y), ante Constantinum,
tempore Justini, Tertulliani et. Minucii Felicis, ve-
illa militaria jam crucis speciem retulisse : adeo
ut isti tres scriptores audacter ethnicis objecerint,
ipsos eodem cerimine teneri cum Christianis, si
crucem colere crimen essel, cum et ipsi crucem
colant et adorent, colendo et adorando signa mili-
taria. Et longe ante Constantini ztatem exstare

nummos excusos, qui vexilla militaria in crucis B

speciem efformata conünerent. Ilinc conatur post-
moduin respondere, quomodo Constantinus dicatur
Labarum in crucem cominutasse, si signa militaria
prius formam crucis prz se ferebant.

Quod si multo ante Constantini :tatem militaria
vexilla ethnicorum figuram crucis pre se ferebant,
potuit commode Patarensis Methodius eorum me-
minisse; neque ob hanc causam illa, fraginenta
Metliodio deneganda sunt, cum ex ipsius verbis
nullo modo eliciatur eum de Christianis imperato-
ribus verba facere. Locus Methodianus ejusmodi
€st (4) : Ἐντεῦθεν ol τῇδε βασιλεῖς, πάσης πονη-

y) Grets. tom. I. De cruce, lib. i1, cap. 59.
2) Method. hom. de cruce.
a) Tillem. Mém. tom. V, p. 472 seq.

νεσθαι αἰσθόμενοι σχΏμα, τὰ χαλούμενα τῇ Ῥωμαϊκῃ
διαλέχτῳ βήξιλλα ἐμηχανήσαντο, χ.τ.λ. Hoc est :
linc imperatores qui hisce in locis imperant, sive
eliam si vis, nostri (nempe qui nobis dominantur ;
quod potest intelligi etiain. de ethnicis : Christiani
enim ante Constantinum imperatoribus ethnicis
sullebantur illisque obediebant), cum viderent figu-
ram crucis assumi ad universa mala dissipanda,
que Romano sermone vexilla nuncupantur, excogi-
tarunt, etc, Licet ergo omnia loca sub Diocletiano
idololatria occuparet, ethnici ex more suo, nescien-
tes quid facerent, vexillf efformata in formam cru-
cis couficiebant; quorum ope, signo nempe ac fi-
gura crucis, ut Christiani Patres interpretabantur,
noxia amolirentur, et cuncta prospera conseque-
rentur. Sic horum fragmentorum non est cur alium
Methodium a Patarensi quaeramus auctorem. »
Hactenus Allatius. Allatio accedunt Tillemontius
(a), et Caveus (b). At Fabricius hanc homiliam De
cruce Methodto CP. attribuit (c) ; nullum tamen affe-
rens argumen*uni, quo suam sententiam confirmet.

Atque hec de magno Methodio episcopo et mar-
tyre satis. Ád reliqua enim subjecta fragmenta
quod attinet, nihil est in promptu quod profera-
mus, prater auctorum ecclesiasticorum loca unde
illa descripsimus, αι unicuique przfigenda cura»
vimus.

(b) Cav. Hist. litt. ad ann. 290, p. 153.
(c) Fabric. Bibl. Gr. tom. V, p. 260.

VETERUM TESTIMONIA

DE

S. METHODIO EPISCOPO ET

MARTYRE.

S. HignoxYuus De vir. illustr. cav. 85, cum velere interprete Graco.

εθόδιος (a) Ὀλύμπου Λυχίας, xal μετὰ ταῦτα C

Τύρου ἐπίσχοπος, λαμπροῦ xai συγχειµένου Ἀόγου
xicà Πορφγυρίου συνέταξε τεύχη ΄ xdi Συµπόσιον
δέχα παρθένωγ' Περὶ ἀναστάσεως λόγον ἄριστον
κατὰ Ὠριγένους κατὰ τοῦ αὐτοῦ Περὶ Πυθωνίσ-
σης, xaX Περὶ αὑτεξουσίου" εἷς τὴν» Γἐνεσίν τε,
χαὶ εἰς τὰ Ἄσματω τῶν ἁἀσμάτων Ὑπομνήματα,

(a) Eadem fere ας iisdem verbis Suidas, exscri-
bens et ipse Hieronymum : tantum adjecit ad ο 1ὐμ-
που Avxí(ac τὸ, τοι Πατάρων. Significans ean-
dem υἱοφυο uomine notari civitatem, cujus is,
priusquaim transferretur Tyrum, episcopatum gesse-
rit : nec esse alium. Methodium quem llieronyinus
dixerit Olympi, et quein Grzci celebrant Patararum
episcopum. Equidem ne vestigium potui deprehen-
dere novi hujus Methodii Patarensis diversi a Ty-
rio; tribuentibus ubique codicibus Methiodio Pata-
rensi, quae Hieronymus tribuit suo illi Metbodio
Olympi, ac postea Tyrio. Ita przter alios passim
Dawiascenus in Elementis eminentissimi cardinalis
Bunifucaldii : mirumque videatur, ut Greci, solius

Methodius, Olyinpi Lyciz et postea Tyri episco-
pus, nitidi compositique sermonis , adversum Por-
phyrium confecit libros ; οἱ Symposium decem vir-
ginum ; De resurrectione opus egregium contra Ori-
geneimn : et adversus eumdem de Pythonissa, εἰ Περὶ
αὐτεξουσίου. 1n Genesim quoque et in Cantica
canticorum commenlarios; et multa alia αυ: vulgo

Patarensis obscurioris memoriam solemnem ha-
beant, nusquam vero apud eos exstet memoria Ty-
rii, si quidem ille alius est. Quare aestimo levius
pronuntiasse Daronium ad notas Mariyrol. ad al-
terum Methodium Cuonstantinopolitanum, 14 Jun.,

: dum ex brevi illa citatione Damasceni, orat. 5 De

imag. Methodii Patarensis οἱ martyris, novum sibi
conlingit Methodium. Hesychius Pataras urbem Pa-
tarin vocat, quo etiam nomine montem nominat;
ego eumdem puto atque Olympum, Lyciz montem,
cujus ipse Methodius ut lairiliaris in libro De re
surrect.. meminit, a quo et civitas Olympus dicta
sit; nec aliud ca de re certioribus monumentis hac-
tenus occurrit, CoMBEEFIs,

19 S. METHODIUS EPISCOPUS ET MART Yn, 90
, leetitantur. Et ad extremum novissima: persecu- A xai ἕτερα πολλὰ χύδην ἀναγινωσκόμενα. "Oc περὶ τὰ

tionis, sive, ut alii affirmant, (a) sub Decio et Va-
leriano, in Chalcide Gracie martyrio coronatus
est.

τελευταῖα τοῦ δ.ωγμοῦ, ἡ χαθώς τινες βεθαιοῦνται,
ἐπὶ Δεχίου καὶ Βαλεριανοῦ ἐν Χαλχίδι τῆς ᾿Ανατολῆς
µαρτυρίσας ἑστεφανώθτ.

Idem, epist. 48, ad Pammachium, num. 135, Opp. tom. 1, pag. 920, edit. Veron.

Origenes, Men;odius, Eusebius, Apollinaris, multis versuum millibus scribunt adversus Celsum et
Porphyrium. .

Idem, epist. 10, ad Magnum oratorem, num. 5, ibid., pag. 425.

Scripserunt contra pos Celsus atque Porphyrius: priori Origenes, alteri Methodius, Eusebius et
Apollinaris fortissime responderunt, Quorum Origenes octo scripsit libros ; Methodius usque ad decem
millia procedit versuum, etc.

ldem in praefat. ad Comment. in Danielem, ibid. tom. V, pag. 617.

Porphyrio solertissime responderunt Eusebius Caesariensis episcopus tribus voluminibus, id esi,
octavo decimo et nono decimo et vicesimo ; Apollinarius quoque uno grandi libro, hoc est vicesimo
segto; et ante hos ex parte Methodius.

ldem in Comment. ad Daniel. cap. xiii, ibid., lom. V, pag. 150.

Cujus (Porphyrii) calumniz plenius responderunt Eusebius Casariensjs, Apollinarius Laodicenus,
el ex parte disertissimus vir martyr Methodius.

Idem lib. u contra Rufinum, num. 535, ibid., tom. 11, pag. 521.

Ex eo quod asserui, Porphyrium contra hunc prophetam (Danielem) multa dixisse, vocavique
hujus rei testes Methodium, Eusebium et Apollinarium, qui multis versuum millibus illius vesaniz re-
sponderunt, me accusare poterit quare non in przfatiuncula contra Porphyrii libros scripserim.

II.

8. Gagconius Nysszxcs, Ex quxst. de eo quid sit, ad imaginem Dei et ad similitudinem, Opp. tom. 11, pag.
20, edit. Paris. 1658.

Idcirco et animam, inquit Methodius in. Sympo-
μίο, immensa quadam et inenarrabili pulchritu-
dine pollere; eumque ob. causam quadam veluti ze-
lotypia et amore illius flagrare spiritus adversarios,
ulpote qua przstantiore quam ipsi , licet spiritales
et intelligentes sint, forma sit przdita (5).

Jil.

"00εν xal φησι τὴν φυχῆν ἓν τῷ Συμποσίῳ ὁ Με-
θόδιος ἀμέχανον xaX ἁδιήγητον χάλλος ἔχειν ' χ1) τοῦ-
του χάριν ὥσπερ ζηλοτυπεῖσθα, καὶ ἐρᾶσθαι αὐτὴν
ὑπὸ τῶν ἑναντίων πνευμάτων, ὡς χρεΐττονα αὐτῶν
τῶν νοερῶν περιχειµένην µορφήν.

S. EpipaxiUs, lr. Liv, cap. 05.

Atque hzc sunte beati Methodii, qui et Eubulius
dictus est, scriptis ordine decerpta. — Multa enim
ad idem argumentum, Methodius ille, vir apprime
doctus, acerrimusque veritatis patronus, in eodem
libro (contra Origenem) disputavit.

(a) Isthzc sub. Decio et Valeriano verba in om-
nium pezestantissiino cod. Veronensi non. sunt ; ex
quo venil in mentem suspicari etiam illa, sire ut
Alii affirmant, e glossatoris manu profecta, sensim
in textuin irrepsisse. Re autem ipsa non habet Sui-
das, ἡ καθώς τινες διαθεθαιοῦνται. sive ut. alii affir-
mant, tamelsi. jungit ἐπὶ Δεχίου καὶ Βαληριανοῦ, sub
Decio εἰ Valeriano, quemadmodum et*am. auctor
Menologii a Sirleto editi. Sed hac duo nomina ad-
diderit nonnemo ad libri oram, ut qui novissimam

rsecutjionem moverunt imperatores, suo sensu in-

icaret; alius vero eadem | illaturus in textum, ut
fucum faceret credibiliorem, praposuerit, site ut
alii affirmant. Utcunque se res habuerit, certum
est sub hisce imperatoribus, hoc est anno 254, Me-
thodium martyrio non fuisse coronatum; siquidem
st annos quatuordecim, id est 268, Porphyrio in
ristianos obtrectanti respondit. VALLARs.
(b) Exstat locus Methodii a Nysseno laudatus sub
initium orat. 6. Videsis Ailatium in Diatr. de Me-

"

Ταῦτα μὲν οὖν ἐστιν ἀπὸ µέρους xaO" εἰρμὸν τῶν
ὑπὸ τοῦ µακαρίτου Μεθοδίου, τοῦ καὶ Εὐδουλίου (c)...

υΠολλὰ γὰρ χαὶ ἕτερα Ev τῇ περὶ τῆς ὑποθέσεως àxo-

λουθίᾳ τῷ προειρηµένω Ἀεθοδίῳ, ἀνδρὶ λογίῳ ὄντι,
καὶ σφόδρα περὶ τῖς ἀληθείας ἀγωνισαμένῳ εἰρημένα
εἴρηται.

thodiorum scriptis, pag. 516, edit. hom. 1656.

(c) tà. Epiphanius. Quie indicant. Convivium de-
cem virginum, in quo Eubulius personx unius e pri-
mis nomen cst, celebratissimum — sui. excelien-
tia cognomen Eubulii auctori. Methodio adje isse.
Nam vel. primum vel inter prima Melhouii hoc
opus exiisse indicant illa ejusdem Patris verba
in principio howili: tn Syumeonem : Πἆλαι lxavox,
ὡς οἱόν tz, διὰ βραχέων τὰ περὶ παρθενίας ἐν τοῖς
περὶ ἀγγείας Σιυμποσίοις κατεστρωχόύτων ἡμῶν.
lloc est : Cum jam quidem, quac dici potuerunt de
virgiaita:e, Convivio nestro de caslilale. iniexueri-
mus, etc. Jam quidem hunc a se libruui ait editum,
cum illam homiliam haLeret. Fuit. haec igitur ejus
vel prima vel inter primàs lucubratio : ex qua, sic-
ut. Clemens Alexanirinus e suis Xcpupgádcor Com-
mentariis, Stromatei, οἱ Joannes, Scaie auctor, ex
illo suo libro, Climaci : sic Methodius Eubulii co-
gnomen facile trahere potuit. EpiroR Lupangcs.

21 VETERUM TESTIMONIA. 94

ΑΝΟΚΕΑς CasaniENSIS in Apocal. serm. 11, cap. 33.

Ὁ δὲ μέγας Μεθόδιος εἰς τὴν ἁγίαν Ἐκχλησίαν
ἐξέλαδεν, ἀνάρμοστα τῇ δεσποτιχῇ γεννέσει τὰ περὶ
αὐττς ἠγπαάμενος, διὰ τὸ ἤδη πρὺ πολλοῦ τετέἐχθαι
τὸν Κύριον ἡμῶν. Καλὸν δὲ xal αὑτῶν τῶν ῥημάτων
τοῦ µαχαρίου Μεθοδίου µεμνῆσθαι, ὃς φησιν ἐν τῷ
λεγομένῳ Συμποσίῳ ἐκ προσώπου Πρόχλης (lege
Προχίλλης) οὕτως. Ἡ vr, xaX τὰ ἑξῆς.

At magnus Methodius ad Ecclesiam retulit, in
Dominicz nativitatis mysterium parum ea convenire
ratus qua hoc loco de illo narrantur : maxime ve-
ro quod Dominus noster dudum ante patefactam li.
bri hujus prophetiam natus fuerit. At ipsamet Me-
thodii verba in. medium afferre lubet. Πίο ergo in
tractatu quem Symposion inscripsit, ex persona Pro-
ολ virginis ita scribit : Mulier, etc.

AnETHAS in Apocal. cap. 55, paa. 759.

Ἕτεροι δὲ xa πάλιν ταύτην τὴν γυναῖχα τὴν "Ex-
χλησίαν ἔφασαν εἶναι, ficu τὸν τῆς διχαιοσύνης ἥλιον
Χριστὸν περιθέθλητα:, xaX τὴν σελήνην τὴν Συναγω-
[ἣν ὑποχάτω τῶν ποδῶν ὡς ἔδη παλαιωθεῖσαν ἔθη-
κε. Καὶ τὰ ἑξῆς πάντα ἁρμοδίως, ὡς Ανδρέας xai
Μεθόδιος.

Rursum vero alii hanc mulierem dixerunt esse
Ecclesiam, quz sole justitie Christo siipata est,
et lunam, id est Synagogam, sub pedibus cjus, tan«
quam jam velustiorem effectam posuit. Et qu: se»
quuntur omnia congruo modo adaptarunt, ut Áne
dreas et Methodius.

VI.

ΠΕΟΝΤΙύΦ ByzauTiUS, lib. De sectis, act. 11.

Ἐγένοντο δὲ ἓν τοῖς χρόνοις τοῖς ἀπὸ τῆς Yevvf-
σεως τοῦ Χριστοῦ µέχρι τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου
διδάσχαλοι xai Πατέρες οἵδε, Ἰγνάτιος ὁ θεοφόρος,
Εἰρτναῖος, Ἰουστῖνος φιλόσοφος xat µάρτυρ, Κλήμης,
καὶ Ἱππόλυτος ἐπίσχοπος 'Ῥώμης, Διονύσιος 'Apso-
πανγίτης, Μεθόδιος ἑἐπίσχοπος Πατάρων, Γρηγόριος
} θαυματουργὸς, Πέτρος ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσχοπος
καὶ μάρτυς.

Fuerunt autem in temporibus a Christi nativitate
usque ad imperium Constantini doctores hi et Patres:
Ignatius Theophorus, Irenzus, Justinus, philosophus
et martyr, Clemens, et Hippolytus Romz episco-
pus, Dionysius Areopagita, Methodius Patarensis
episcopus, Gregorius Thaumaturgus, Petrus Alexan-
dri: episcopus el martyr.

VII.
S. Maxiuus ἐπ schol. ad Dionysii Areopag. cap. ὃ De eccles. hierarch.

(a) ᾽Ανάγνωθι Μεθοδίου τοῦ ἁγίου μάρτυρος, xal
Ὁλυμπίου Αδριανουπόλεως ἐπισχόπου τῆς Λυχίας
τὰ χατ᾽ αὐτοῦ Ὡριγένους ὑπ αὐτῶν περὶ ἀναστάσεως
γραφέντα, xai Αντιπάτρου τοῦ Βόστρων ἐπισκόπου,
καὶ µαθῄσῃ τὴν μυθώδη αὐτοῦ καὶ ἀλλόκοτον ληρῳ-

ξί1αν

Lege S. Metliodii martyris, et Olympii Adriano-
politani episcopi Lyciz, nec non Antipatri Dostro-
rum episcopi libros quos in eum Origenem do re-
surrectione conscripserunt; et disces fabulosum
ejus ac monstruosum deliramentum.

VI.
joaxxes TuessaLomceNsis, apud L. Allutium in diatr. De Methodiorum scriptis, pag. 553, edit. Rom. 1666.

Καὶ τοῦτο πολλοὺς τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων φρο-
νεσαντας εὑρίσχομεν ὧν ἐστι Βασίλειος ὁ Μέγας,
χα) 6 ἐν ἁγίοις Αθανάσιος, xaX ὁ μέγας Μεθόδιος,
xai oi ἁμο᾽ αὐτοὺς.

Et hoc multos sanctorum Patrum sensisse inve-
nimus ; quorum est Basilius ille Magnus, et sanctse
memoriz Athanasius, atque magnus Methodius, et
qui eos sequuntur.

IX.
Pnorivs Dibl. cod. ccxxxvir, pagg. 950-965.

ΑἈνεγνώσθη τοῦ ἁγίου μάρτυρος xa ἐπισχόπου
Μτθοδίου Ex τοῦ Περὶ ἀγγείας ὡς ἓν ὁμοίῳ συν-
όγεως (b) ἐξεδόθη τύπῳ... Σημειωτέον (c), ὡς ουτης

(a) Putarem legendum, ᾽Ανάγνωθ, Μεθοδίου τοῦ
ἁνίου µάρτυ Ὀλύμπου ἐπισχόπου τῆς Λυχίας.
Lege sancti Methodii martyris Olympi Lycia epi-
scopi. Quis enim hic Olympius Adrianopolitanus
episcepus Lyciz? Quz Adrianopolis in Lycia? Αι.-
LAT. Diatr. de Method. script., p. 538.

L ib) "c... cvréyeoc. Lege ὃς... συμποσίου. Eoi.
tPAR.

Lectus est sancti martyris et episcopi Methodi
liber De castitate ad formam Contivii compositus,
— Observandum est hunc Dialogum, cui titulus

(c) Ad Photii censuram quod attinet, videbatur
illa mihi paulo durior ; quod frecipue non videan-
tur Ariant adinodum usi hac Metbodii lucubratione,
aut ex i-a argumenta suinpsisse : ubi tamen paulo
diligentiorem ei adhibui operarm, ipseque mihi re-
censui, gravius laborare deprclendi, subindeque
notavi quz vel molliri possent, vel nullam excusa-
lionem, meo sane sensu, adinilterent ; quas ipsa non

25 S. METHODIUS EPISCOPUS ET ΝΑΝΤΙΑ. 21

Symposium, sive De castitate, magnam partem
adulteratum esse : offendes enim in illo adjectas
eliam Arianicas vanasque opinationes aliasque male
sentiéntium fabulas.

6 διάλογος, ᾧ ἡ ἐπ'γραφὴ, Συµπέσιον, 3, Περὶ
ἀγγείας, παραπολὺ νενοθευµένος Esvlv* εὑρήσεις
γὰρ ἓν αὐτῷ παραθεθληµένας χαὶ ᾿Αρειανιχὰς δοζο-
χοπίας, καὶ ἑτέρων τινῶν χαχοδοξούντων µυθολογί-
paa.

Idem ibid., cod. vxn, pag. 341.

Confirmat deinde (Eusebius Thessalonicensis)
hasce suas reprehensiones e libris sacrz Scripture
Weteris juxta ac novi Instrumenti : Patrum iteni
lectissimorum sententiis, Athanasii, et trium Gre-
foriorum, admirandorum inquam illius patratoris,
X aeologi, et divini Nysseni, Basilii similiter Czesa-
ree antistitis, et Joannis Chrysostomi, Cyrilli
Alexandrini, et Proculi przsulis Constantinopoli-
tani : saneti adhi:c. martyris Methodii, et Quadrati.
Quorumdam enim ex his dicta quadam Andreas
(Inclusus) avulserat, et perverterat : siinulque ma-
litiose aut imperite interpretando, errorem suum ex
illis, ut sibi quidem persuasit, confirmarat.

X.

Παρατίθησι δὲ τὰς χατὰ τους ἐλέγχους ἀποδείζεις
Éx τε τῆς Γραφῆς, παλαιᾶς τε xal νέας, xal Ex τῶν
λογάδων Πατέρων, Αθανασίου, καὶ τῶν τριῶν l'orvo-
ρίων, τοῦ τε θαυματουργοῦ λέγω, xaX τοῦ θεολόγον,
xa τοῦ θεσπεσίου Νύσσης, Βασιλείου τε τοῦ Καισα-
ρείας, καὶ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Κυρίλλου τοῦ
Αλεξανδρείας, xai τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ΗΠρ:-
xÀou* ἀλλὰ 6h xai Μεθοδίου τοῦ ἱερομάρτυρος, xal
Κοδράτου. Ὡν ἑνίων χαὶ ῥῆσεις τινὰς ὁ ᾿Ανδρέας ἆπο-
σπαράξας xat παραπλασάµενος, X δὲ xat καχούργως
Ἡ xat ἀνοβτως ἐξειληφὼς, ἐχεῖθεν, ὡς (exo, τὴν οἱ-
χείαν πλάνην ἐχράτυνεν.

Gneci Caxouis in Sympos., ode 1, apud. Állatium l. c., pag. 915.

Virginitatis decus, et castimonizx pulchritudinem
cum experimento didicisses, o gloriose, doctrina
tua et sermonum venustate universam eorum pul.
chritudinem, divina mente predite, et nunquam
finientem hilaritatem commonstras..... Firmiori
cibo spiritualium conviviorum tuorum repleti, sa-
pientissime, veris inde lztitiis aluntur, quie nun-
quam deficiunt, sed semper novis fluxibus simul
cum participantibus enascuntur et augentur.

Τῆς παρθενίας τὸ σεμνὸν καὶ τῆς ἀγνείας τὸ xà»-
λος διὰ πείρας, ἔνδοξε, μαθὼν, σοφίᾳ τῇ of; xaX λό-
γων χάριτι, πᾶσαν τὴν τούτων χαλλονην ὑποδειχννεις,
θεόφρον, χαὶ τὴν αἰωνίκουσαν φαιδρότητα... Στερξω-
τέρας ἐδωδῖς πνευματικῶν συµποσίων ἐμπλητθέντες,
πάνσοφε, τῶν σῶν, τὴν ὄντως τρυφῶν ἐχεῖθεν τρέ-
φονται τὴν διαµένουσαν, ἀεὶ συμφυουμένην ἀῤόευ-
στως χαὶ συναυξουµένην τοῖς μετέχουσιν.

XI.
ManTYROLOGIECM Ποµαδνυµ xiv. Kal. Octobris.

Natalis sancti Metliodii, Olympi Lyciz ac postea Tyri episcopi, sermonis nitore ac doctrina clarisimi;
qui ad extremum novissime persecutionis, ut scribit sanctus Hieronymus, in Chalcide 6rzcis martyrio

corcnatus est.

All.

MexoLociv9 Greconus, jussu Basilii imperatoris Grace eaitum, ad diem 90 Junii, part. ni, pag. 158, edit.
Urbin. 1121.

Methodius Christi sacromartyr, ab infantia Deo
honorabile vas seipsum consecravit, divini Spiritus
receptaculum factus. Quare Dei suffragio ponüficatu
dignus effectus est : creatusque Patarensis Ecclesi:e
episcopus, gregem suum optime pavit. Gliscentem
autem Origenis heresim cernens, ut optimus pa-
stor divino eloquiorum suorum igne incendit. Sed
cum inimicus diabolus ejus libertatem οἱ constan-
tiam ferre non posset, satellites suos in ejus necem
armavit. llle vero. antequam martyrio fungeretur,
cum mortificationem vivificam induisset, et quotidie
miortuum se reputare secundum divinum aposto-

aliunde aspersa, sed ab ipso Dialogi auctore in-
serta videautur, pro ejus 2vi sunplicitate, et ante-
quam vel θεολογία vel οἰχονομία (Trinitatis scilicet
et Incarnationis doctrina) conciliorum generalium
luce, erudita. Patrum :etate, occasioue enascentium
errorum ac hareseon, satis illustrata esset. Si quid
vero altius pressi stylum, indulgeat lector, nec

Μεθόδιος ὁ τοῦ Χριστοῦ ἱερομάρτυς ix βρέφους
ἑαυτὸν τῷ θεῷ ἀναθεὶς, σχεῦος τίµιον χαὶ δοχεῖον τοῦ
θείου Πνεύματος γέἐγονεν. Οῦεν xaX φήφῳ θεου τῆς
ἀρχιερωσύνης ἀξιωθεὶς, καὶ τῆς Ev Πατάροις Exxan-
σίας ἐπίσχοπος γεγονὼς, χαλῶς ἐποίμανε τὸ ποίµνιον
ἑαυτοῦ. Διὸ xaY thv Ὡριγένους αἴρεσιν πλεονάτου-
σαν ἰδὼν, ὡς ἄριστος ποιμὴν τῷ θείῳ πυρὶ τῶν αὖ-
τοῦ λόγων κατέφλεξε. Καὶ μὴ φέρων ὁ ἐχθρὸς διάδο-
λος τὴν αὐτοῦ παλῥησίαν xat ἔνστασιν, ἐξώπλισε τοὺς
αὑτοῦ ὑπουργοὺς πρὸς τὴν τούτου ἀναίρεσιν. Ὁ δὲ καὶ
πρὸ τοῦ θανάτου τῆς αὑτοῦ μαρτυρίας νέχρωσιν ζωη;
φόρον ἑνδυσάμενος, καὶ χαθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν νεκρὸν

mihi solum, sed et illis gratiam habeat qui mihi
operi prziverunt, bonasque horas adornando Me-
thodii hoc Convivio collocarunt ac utiliter edide-
runt : nec desit forte, ubi me quoque non satis as-
secutum Methodii mentem ipse deprehendas ; quz
mea errata capíore tuo welim eiendes. CoMsk-
FiS.

25 VETERUM TESTIMONIA. a6
ἑαυτὸν λογιζόμενος χατὰ τὸν θεῖον ἁπόστολον Παῦ- A lum Paulum, ferro sanctum ac beatum caput pre

λον, δίφε: τὴν ἱερὰν xai µαχαρίαν αὑτοῦ χεφαλὴν
ἀποτμηθεὶς, πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε χαίρων xai
ἀγαλλόμενος,

cidendum obtulit, et lztus gaudensque ad Domlnuur
migravit.

Xll.
Auctor. SyxaxamL in. Menao, die 10 Julii,

Tcv ἁγίου ἱερομάρτυρος Μεθοδίου ἐπισκόπου
Πατάρων.

Ὀὗτος ὁ µαχάριος, ἐχ παίδων ἑαυτὸν τῷ Θεῷ ἀνα-
θεὶς, σχεῦος θεῖον xal δοχεῖον θείου Πνεύματος γέ-
Υόνεν. Ὅθεν καὶ ὑπὸ τῆς θείας χάριτος τὸν ἱερωσύ-
νην Ψήνῳ θεοῦ λαθὼν, χαλῶς xaX θεοφιλῶς ἑποίμανε
τὸ ἐμπιστευθὲν αὐτῷ ποίµνιον, λόγοις προσηνέσι xa-
ταγωτίσας τὸ τῆς Ἐχκχλησίας πλέρωμα. Διὸ χαὶ τὴν
Ὡριγένους πλάνη» ἐπιπολάξουσαν ἰδὼν, ὡς ἄριστος
ποιμῖν τυρὶ θείῳ ταύτην χατέφλεξε, πᾶσαν τὴν
ἀχλὺν xal σχοτόµαιναν ἐχμειώσας σοφίᾳ λόγων xat
θείᾳ χάριτι. Ἡ δὲ τῶν λόγων αὑτοῦ ἀστραπὴ, καὶ fj

τῃης Ἰνώσεως σάλπιχξ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν é£eArAv-
θεν. Όδεν μὴ φέρων ὁ ἐχθρὸς τὴν παῤῥησίαν xaX Ev-
ὅτασιν τοῦ μεγάλου, ὁπλίτει τοὺς ἑαυτοῦ ὑπουργοὺς
zh. τὸν τούτου ἀναίρεσιν. Ὁ δὲ πρὸ τῖς µαρτν-
ρίας νέχρωσ.ν σωτφόρον ἐνδυσάμενος, ξίφει την χε-
ταλον τμτοσὶς, nob. τὴν κρείττονα σωὴν µετετέθτ
πρωτο, μὲν ἱερουργῶν τὸν ᾽Αμνὸν τοῦ θ5οῦ, ὕστε-
Qo» 2: θῥμξνος, προσέχθτ τῷ Χριστῷ θὐαία ζώσα.
"005. χαὶ ὅ-πλοῖς στεφάνοις χατεχοσμ{θη. Ὁ δὲ γεν-
vain. πρύμαχης vh; ἀλτθείας, αἶἵμασι μαρτυρ:κοῖς τὸ
τξλως ἀπειεγχάμενος, ἀνεταῦσατο αἰωνίως. Λὐτὺὸς ὁ
βεῖος τῷ bun του 0:62 ἱερεῦς τε xal µάρτνς, κατ-
έκιταν fuf» σωγΥράµµατα τῖς αὐτοῦ φιλοτονίας, Tá-
σος Ὕπωυσεως χα. ὠφελείας τυγχάνοντα. ᾽Αλλὰ xai
στο. των με ὀντων σᾳγέστατα προξθέστισε, xal
T2GTTAGESTU) εωκρινέστα-α περί τε τὰς ῥᾳσιλέω»
b.za^z71; χαὶ αεταβολὰς καὶ µεταπριέσεις, χαὶ
hana ἑκδογαᾶς, x3i qno. xai τόπων» ἐρτμώσεις
Z1. 1z2I42u56505^ περὶ τε óole zu) καὶ αἱρετικῶ»
μασ.λέων" zXX το τες σοντελείας τοῦ κόσµο» ^ χαν
περι c Ανττιοίστου χα» τῖς 32702 βασιασίας, καν
το. ἁρανισμου x3. αμιλεθρίας τάστς σαρκὸς dne
jomcurL Ἱα ντα πάντα σατέστατα ὁ θεος οὗτος

zoniüizz.

(a: Exatant quzdam Methodii nostri de Antichri-

ψίω Latine edita in Bibl. Patrum Colon. ac κό
a- D

r:ma Paris., ipsa forte ad quz respicit auctor

Z4ri sU, quauquam Bellarmino videantur minus
v'ro saneto digna. Nihil ego pronuntiaverim. re mi-
Bas uui: discussa; ac nec Methodianis nostris ad-

Sancti martyris Methodii episcopi Patarensis,

Hic beatus vir, cum a puero se Deo consecrasset,
Dei vasculum ac Spiritus sancti conceptaculum fg-
ctus est. Unde et divina gratia Deique suffragio,
sacerdotio suscepto, creditum sibi gregem bene ;
congrua pietate, Ecclesi castum suavibus Ενα»
straus eloquiis, pavit. Quare etiam, cum Origenla-
num errorem novum emergentem videret, tanquam

B bonus pastor, divino combussit igni, dejecta prorsus

caligine et obscura nocte, serpionum sapientia ac
gratia divina. Porro, sermonum ejus instar fulguris
micans splendor, ac scienti: tuba, in omnem ter-
ram exivit, Eoque non ferens hostis preeclari viri
libertatem pugnacemque adversus ipsum contentio-
nem, suos in ejus necem armat ministros. s autem
qui ante martyrium vivificam mortiflcationem η.
duisset, amputato capite, ad meliorem vitam trane-
latus est ; cumque primum Dei Agnum immoflaret,
ipse postmodum immolatus, oblatus est Christo ho-
stia vivens. Unde etiam duplicem coronam conse-
cutus est. Strenuus ilaque veritatis pugil, cum mar.
επί sanguine gloriosam reportasset flnem, sempli-
ternum requievit, Hic plane admirabilis Dei sacer-
dos et martyr libros nobis abs se elaboratos reliquit,
scientia omni plenos ac utilissimos. Quin εἰ de fa-
turis clarissime vaticinatus est, ac perquam perspi-
cue predixit; nempe, quod spectat ad regnorum
utrinque mutationes, gentium excursiones, locorarme-
que ac regionum vastationes. Item quod ad ortho-
doxos reges et haereticos, nec non quod ad mundi
eonsummationem, atque (a) ad Antichristum et
ejus regnum, mundique destructionem , ac ovis
humanz carnis interitum. Hzc, inquam, omnia vie
eximius clarissime vaticinatus est.

jicienda patavi, deficiente Graco codice, ad. quem
conferrem, et opns totum expenderem. Sane ut non
placet nimia in hujusmodi prophetis prophetiisque
extra canonem credulitas, 2 nec levius spreveria,
si qua presertim velut sanctorum antiqua ο”
neant. Cowszzis.

" He haud 4inbie Methodii junioris sunt. Constantinopolitani patriarehzs, anno 816 defuncti. Vide Fabricii 7Bibfie-

ες απ cracam, ed. Hartes., tom. Vil. p. 373. Eorr. Pars.

S. METHODI EPISCOPI ET ΝΑ Vyius

TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

MEOOAIOY

EHIZKOIIOY KAI MAPTYPOZ

ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ TON ΔΕΚΑ ΠΑΡΘΕΝΩΝ
ΠΕΡΙ ΑΓΝΕΙΑΣ,

SANCTI METHODII

EPISCOPI ET MARTYRIS

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM

8IVE

DE CASTIMONIA.

PERSONX COLLOQUENTES.

EYBOYAION (1).
ΓΡΗΓΟΡΙΟΝ.
ΑΡΕΤΗ.
ΜΑΡΚΕΛΛΑ
ΘΕΟΦΙΛΑ.
ΘΛΛΙΑ.
ΘΕΟΠΑΤΡΑ.
ΘΑΛΛΟΥΣΑ.
ΑΓΑΘΑ.
ΠΡΟΚΙΛΛΑ.
ΘΕΚΛΑ.
TOYZIANA.
ΔΟΜΝΙΝΑ.

EUDULIUM.
GREGORIUM.
ARETE.
MARCELLA.
THEOPHILA.
THALIA.
THEOPATRA.
THALLUSA.
AGATIIA.
PROCILLA.
THECLA.
TUSIANA.
DOMNINA.

Ππτκουῦοτιο. — Operis consilium. Iter ad paradisum. Virtutis descriptio et prosopopaia. ÁGNUS, vilex,
symbolum castitatis. Marcella, inter Christi virgines senior et prima.

EUBUL. Opportunissime ades, o Gregorium : nam
et modo te quaerebam, scire volens de congressu
Marcell» et Theopatre, nec non reliquarum virgi-
num qua tunc ad convivium convenerunt; quales

(4) Εὐδθού.ιον, Uterque codex prima hujus Dia-
logi personz: nomen hoc modo in recto efferebat.
Est ea terminatio Graecis ὑποχοριστιχή, nonnisi sexui
aut zati molliori convertens, Quarecum puerum hic
non induci loquentem satis appareat, restabat ut
Εὐδούλιον non minus quam Γρηγόριον inulier bic esse

utaretur. Verum cum Maz, codex 1nasculina passim
ubulio adjuncta copularet , necesse fuit intelligere
mulierem hoc loco Gregorium vocatam, cum viro
Eubulii nomen habente fabulari. Nec in eo quid-

EYBOTA *. Εὐχαιρότατα ἐπέστης, ὦ l'onyópuv*
καὶ γὰρ ἔναγχός σε ἐζήτουν, βουλόμενος μαθεῖν ziv
Μαρχέλλης Gvvoucíav xal τῶν λοιπῶν παρθένων τῶν
τότε τῷ συνδείπνῳ παραγενοµένων περὶ τῶν τῆς

quam contra decorum est. Idonea profecto index
rerum in muliebri convivio gestarum ministra ejus
mens: mulier fuit: αι quod ministerii attentione
avocata, verisimiliter nequivisset orationes convi-
vantium virginum , prazsertim sublatis ferculis, e£
post ministrarum recessum habitas cognoscere;
apte fingitur Theopatre, unius e sodalibus, relatu
didicisse : sicut Apollodorus narrator Convivii So-
cratici , qu: retulit, ex Aristodemo qui interfuerat,
se accepisse profitetur, in eo Platonis libro quem

* lioc signo indicantur notes Allatiane, quas huic operi subjicluntur.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

90

ἁγνείας λόγων, τίνες σαν. Φασὶ yàp σφόδρα µε- A de castimonia sermones contulerunt. Aiunt etim

γαλοπρεπῶς οὕτως αὐτὰς xaY ἰσχυρῶς t ywvlotat,
ὡς μιδενὸς εἶναι τῶν εἰς τὸ περικείµενον ἀναγχαίων
ἐπιδεεῖς. El οὖν ἑτέρου τινὸς ἕνεχα Ἴλθες, τοῦτο
εἰσαῦθις ἀναθαλλομένη, μὴ ὀχνήσῃς νῦν, περὶ ὧν
πυνθανόμεθά σου, ἀχολούθως ἡμῖν ἅπαντα διελ-

θεῖν.

ΓΡΗΓΟΡ. ΄Ἡμθροτον, ὡς ἔοιχε, τῆς ἑλπίδος, ἑτέ-
ρου προαναγγεἰλαντος Ίδη περὶ ὧν ἑρωτᾷς. Ἐγὼ
Tip µτδέπω μτδὲν ἀχηχοέναι voulaasá az τῶν γεγο-
νότων, σ,όδρα μέγα ἑφρόνουν ἐπὶ τούτῳ, χαὶ ἔχαλ-
λωτιζόμην ὡς πρώτη σοι μέλλουσα ἐξαγγέλλειν. Διὸ
δη χαὶ ἑσπούδαξον τάχιον δεῦρο ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς,
αὐτὸ 6h τοῦτο εὑλαθτθεῖσα, τὸ μὴ προληφθῆναι
ὑπ ἄλλου.

EYBOYA. θάρσει’ καὶ γὰρ οὐδὲν ἀχριθῶς, ὦ µα-
χαρία, πεπύσμεθα τῶν γεγονότων. Ob γὰρ ἔσχεν
6 ἀγγείλας ἀφηγίσασθαι πλέον ἢ ὅτι διάλογοι γε-
γέντντο” τἶνες δὲ, xal ὅπως, ἑπανερωτώμενος
tYvvóc:.

ΓΡΗΓΟΡ. Οὐχοῦν βούλεσθε, ἐπειδὴ δι) αὐτὸ ἑν-
«1901 ταρξγενόμην , ἁπάντων ἐξ ἀρχῆς ἐπαχοῦσαι
τῶν εἰρτμένων;, 3| τὰ μὲν παραλείνω, τῶν δὲ ἐπι-
μντσθῷ, ἃ ἀξιομνημόνευτα ἡγοῦμαι τυγχάνοντα ;

EYBOYA. Οὕπω πάντως (2): ἁλλ' ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν,
& Γρτγόριον, πρῶτον εἰσήγησαι, τὴν τε συνέλευσιν,
ἔνθα ἐγενήθη, xal τῶν ἐδεσμάτων τὰς παρασχενάς'
σεαυτἠν τε πῶς ᾠνοχόησας.

TED Al δὲ σέοις Ógzdeccir
Δειξέχατ᾽ ἀ.].1ἡ.ῖας, uérar obgarór εἰσορέωσαι.

ΓΡΗΓΟΡ. ᾿Αεὶ δεινὸς ἐν ταῖς ὁμιλίαις xal φιλο-

hic manifeste Methodius zemulatus est. Porro Gre-
gorium, licet mulicr, citra ullam ἀπρέπειαν fingitur
in familiarem reversa domum, hzc qua partim vi-
derat, partim rescierat, ad virorum coetum reci-
tasse. Àlios enim cum Eubulio fuisse, non semel
indicatur : ut illis verbis Eubulii ejusdem paulo

ist, Mf ὀκνήσης νῦν περὶ ὧν πυνθανόµεθά σου. ἀχο-
A098; ἡμῖν ἅπαντα διελθεῖν : et illis ipsius Grego-
rii mox respondentis : Διὸ 6t xal ἑσπούδαζον τάχιον
ἔεῦρο ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Ex his conjectamur nomen
verum prim: hujus person:e in recto esse Eb609Atoc,
sicque ubique rescripsimus. Neque enim exem-
plum ullum exstare putamus viri qui Gra»ce Εὐθού-
τον vocetur. ltaque non dubitamus Εὐδούλιος a
Methodio scriptum, czterum ex similitudine no-
minis, Γρηγόριον, errandi occasionem librariis
oblatam. Cujus opinionis in confirmationem trabi-
mus quod ab Epiphanio Πατ. ixiv, Eubulius alte-
rum nomen Methodio tribuitur : sive id evenerit ex
libri hujus ipsius celebritate, a primo, ut szepe fit,
vocabulo denominationem: nacti, et nomen adven-
titium, proprio notius, auctori conciliantis , ut Cle-
mens ΣτΓυματεύς, et Gregorius Dialogus cogno-
minalti sunt : sive jam antea. binominis Methodius
sese hic minus usitato signavit nomine. EpiTOR
LurAR. — Εὐέξού.ιον. Sic habent omnes codices ;
proinde non facile nudaque conjectura cum Puossi-
n:0, sive eo qui ejus editioni priefuit, mutandum
Εὐθούλιος. Quod tamen passim masculino jungit,
virum quis suspicari possit, cui Gregorium ipsa fe-
mina, referat dicta virginum ; cum illa terininatio
f-.minam innuat, ut in Gregorio, sic in Eubulio.
^am servandi decoris causa, mulierem mulieii

eas magnifice adeo ac gnaviter pro se quamque in
ea contentione esse versatas, ut nihil admodum
omiserint, quod ad istius argumenti plenam tracta-
tionem videri necessarium possit. Si ergo venisti
reialterius eausa, eam quzso im tempus aliud dilata,
ne continue graveris rogantibus nobis cuncta or-
dine referre.

GREG. Spe, reor, frustrata sum : preripuitque
mihi aliquis gratiam primi nuntii, earum rerum
de quibus sciscitaris. Ego vero nibil horum te a
quoquam audivisse existimans , gestiebam scilicet,
placebamque non parum mihi, eo quod tibi prima
nuntium allatura eram. Quare festinabam venire hue
ad vos, id ipsum verita quod accidit, ne quis ad-
ventum meum occuparet.

EUBUL. Bono animo esto : nihil enim, o bona,
exacte comperimus. Nec «qui nuntiavit indicare
aliud potuit, quam communes sermones habitos
esse: quinam vero aut quales fuerint, interrcga-
tus nescivit.

GIVEG. Vultis igitur, quoniam huc ea causa veni,
a principio audire cuncta qui dicta sunt; an po-
tius aliis omissis, eorum duntaxat memiuisse qua
momeratu digna putavero?

EUBUL. Haud sane : sed nobis a principio, o
Gregorium , primum insinua, et congressus ubi
fuerit, et de apparatu ciborum; de te quoque , ut
vina illis fuderis.

lile autem pateris genialiter aureis ,
Ut se invitazint oculis ad sidera versis.

GREG. Ut semper in colloquiis valde acris aggre-

loquentem inducit, qui, φιλομαθίᾳ magis virum
preferret ac alumnum sapienti: ; quo sensu ὑπο-
χοριστικόν aliquid ea voce denotetur. Sed hzc le-
viora, quam ut in eis diutius immorandum sit. Hoc
tamen existimem Metliodium, virum ecclesiasticum,
magis versasse animo evangelicas voces εἰ aposto-
licas, ex quibus et denarium virginum habuerit, et
non esse in eis masculum et feminam, sed novam
in Christo creaturain, quam. convivium Socraticum
apud Platonem ; bincque feminino proclive mascu-
linum junxisse in Εὐδθοῦλιον, et qua hujus dramatis
prima interloquente persona, Eubulii nomen Metho-
dio hasisse potius videatur, quam binomium jam
initio (tisse. Luparze titulus ipse diminutus : placuit

D Allatianus, apud quem atios vide. CoxskF.

(2) Οὕτω πάντως. Sic ex conjectura restitutum
est, loco οὕπω πάντως codicis Vat., quod diflicile

uadrat in huuc. locum. Hewistichium deflexum ex
Homero 1. A, vers. 3, 4, sic mendose concipiebatur
in cod. Vat. :

PP Al δὲ χρυσέοις δεπἀάεσσι -
Δειδέχατ áAArAac, µέγαν εἰς οὐραγὸν ὀρόωσας"

611 nemo non videt, quam nscessario ad ΠΗΠΙΟΓΟΒ
reduxerimus. Ep. LuPAR. — Οὕπω πάντως. Primus
Luparz editor emendat, atque οὕτω reponit, contra
sui ipsius codicis fidem et Methodii mentem. Plane
enim neganter inferendum, non affirmale, non esse
precipua solum delibanda, sed singula ut dicta
gestaque sunt prosequenda : sicque nec aliter di-
cere jubet paulo post Eubulium, ne loco quidem ac
convivii dapibus suppressis. ConaEF:

$l

S. METHODII EPISCOPI ET MAW'ryRIS

32

diendique audaciosior exsistis, o Eubulium , omnia A πείσµων (5) σφόδρα τυγχάνεις, ἅπαντας ἀτεχνῶς

plane verba rimans ac peusitans , nullosque eorum
pugna non superans !

EUBUL. Non est quod de his, o Gregorium,
nunc jurgium moveas : sed quod te rogamus,
narra nobis quz ab initio gesta sunt; nec aliter
feceris.

GREG. Sane conabor. Primum vero tu mihi re-
sponde : Nosti Areten Philosophia filiam?

EUDUL. Quid tum? .

GREG. Hujus ad hortum ad orientem positum ,
invitat» ibamus , ut mala zestivosque reliquos fru-
ctus carperemus; tum certe ego ( dixit mihi Theo-
patra; ex liac enit percontata eram), tum et Pro-
cilla atque Tysiana, quam asperam ac diflicilein ,
arduamque ac praeruptam, o Gregorium, ambula-
vimus semitam ! Postquam igitur (addebat Theopa-
tra) prope jam ad locum veneramus, grandis quz-
dam et formosa sedate decoreque gradiens nobis
occurrit inatrona , stolam splendidissimam , nivei
plane candoris, induta : tota revera divinz im-
mensaque pulchritudinis fulgens radiis. Pudor gra-
vitate mistus efflorescebat in facie. Aspectus, qua-
lem vidisse nunquam memini, simul terribilis ,
simul hilari suavitate temperatus. Nativi omnia
decoris : fuci juxta artisque expers erat. Ησο igi-
tur progressa, lzto admodum vultu unamquamque
nostrum quasi mater filias post longam absentiam in-
tuens, amplexibus et osculis excipiebat : 0 filie,
dicens , mihi vehementer optanti in pratum incor-
ruptionis vos inducere, vix tandem advenistis, varios,
ut par est, per viam insidiantium passa terrores
reptilium. Videbam enim e specula prospiciens,
de via spius deflectentes; οἱ metuebam ne, pedem
referentes, per abrupta laberemini. Sed gratia ci,
cui vos, filie, Sponso aptavi '; qui $uo numine
cunctos ex voto successus dedit. Dumque hzc illa

! Cor. τι, 2.

(3)'Ael Ogtvóv... καὶ φιλὀόπευστον. Tta cod. Vat.,
non male. Maz., ἀεὶ δεινὸς xal φιλοπείσµων, quod non
pratulerim, Illud ejusdein codicis Maz. magis probo,

uod pro ἀτέχνους post ἅπαντας, elegantius, ni
allor, ἀτεχνῶς legit. Paulo post, illa verba, ἔφη pot
$ θεοπάτρα' ταύτης yàp ἐπυνθανόμην, parenthesi
inclusi, necessario, ut opinor. Inducitur enim illic
Theopatra loquens a Gregorio recitante ipsius ver-
bis quz ex ipsa audierat. Sane cum fingatur Grego-
rium intus apud Areten fuisse, utpote pocillatricem
parati convivii futuram, non poterat ipsa vidisse
que Theopatre et sociis ejus postremis ad con-
dictum venientibus per viam contigerant. Ep. Lv-
PAR. — Καὶ φιλοπείσμων. Amplector lectionem cod.
Maz. et Allat., de quaeditor Lupar. : Non wale M.,
ἀεὶ δεινὸς xaX φιλοπείσμων, quod won pratulerim.
Ego mihi praeferendum putavi, quod magis coli&-
reat cum sequenti ἐξελέγχων ut notetur Eubulii
non curiositas, τὸ φιλόπευστον, sed vincendi ardor
et suadendi, judiciique sagacitas ac confutandi,
qua delerreatur a dicendo, ex quo sic singula sci-
scitatur Gregoriuin, velut eorum qua dixerit ratio-
nem ci redditura. CouBEF.

(4) 'Apecriv. Virtutem , cujus mox descriptio el
prosopopoeia.

(9) Καὶ ipa ταῦτα Aézevca, Εἰς τὸν z8pl604cr,

D

ἐξελέγχων.

EYBOYA. Οὐκ ἄξιον περὶ τούτων, ὦ Γρηγόριον,
V9v σε φιλονεεχεῖν' ἀλλ᾽ ὅπερ ἐδεόμεθά σου, διέγη-
σαι ἡμῖν τὰ γεγονότα ἐξ ἀρχῆς, xaX μὴ ἄλλως ποίει.

ΓΡΗΓΟΡ. Ἐγὼ ób πειράσοµαι. Πρῶτον δέ pot
αὐτὸς ἀπόχριναι Γινώσχεις ófjmou τὴν θυγατέρα
Φιλοσοφίας ᾿Αρετήν (4);

EYBOYA. Τί οὖν;

ΓΡΗΓΟΡ. Ταντης εἷς κῖπον χλτθεῖΐσαι, τὸν κατ᾽
ἀνατολὰς, χαρπεύεσθαι τῶν ὡραίων ἐπορξυόμεθα '
ἐγώ τε (ἔφη po: fj θεοπάτρα" ταύτης γὰρ ἔπυν-
θανόμην) καὶ fj Πρόχιλλα xaX fj Τυσιανὴ, ὡς τρα-
χεῖαν καὶ δὐσέατον ὡδεύσαμεν, ὢ Γρηγόριον, καὶ
ἀνάντη τρίθον! Ἐπειδὴ οὖν ἡγγίζομεν, ἡ θεοπάτρα
Ίδη ἔφη, τῷ χώρῳ, µεγάλη τις καὶ εὐειδῆς Ισυχη
βαίνουσα xal εὐσχημόνως, ὑπήντησεν ἡμῖν ovi,
στολὴην πάνυ εὔλαμπρον, ὥσπερ ἀπὸ Χιόνος, ἵμφιε-
σµένη ' θεῖον δέ τι xal .ἀμήχανον ἀληθῶς ἅπασσ
χάλλος ἣν ' αἰδὼς Υὰρ αὐτῃ τῷ προσώπῳ πολλὴ μετὰ
σεµνότητος ἐπήνθει. Τό τε βλέμμα βλοσυρὸν μ.τὰ
πραότητος ἱλαρῶς οὕτω χεχερασμένον οὐχ oa,
ἔφη, ποτὲ θεασαµένπ. Πάντα γὰρ ἀχαλλώπιστος ἓν,
xaY νόθον ἔφερεν οὐδέν. Αὕτη οὖν προσελθοῦσα μετὰ
πολλΏς χαρᾶς, ἑκάστην ἡμῶν, ping ὥσπερ διὰ
πολλοῦ θεασαµένη , περιεπτύξατο xal κατεφίλει: Ὢ
θυγατέρες, σφόδρα µοι ποθούσῃ, λέγουσα, εἰς τὸν
λειμῶνα τῆς ἀφθαρσίας ὑμᾶς εἰσαγαγεῖν, μόλις ἐλτ-
λύθατε, κατὰ τὴν ὁδὸν ποιχίλων ὑμᾶς ἐκφοθησάνιων
ἑρπετῶν. Ἑώρων γὰρ ἀποσχοπεύουσα πολλάκις ἐχ-
τρεποµένας, xal ἐδεδίειν μήπως ἀποπιδήσασαι xaz-
ολισθήσητε διὰ κρημνῶν. Αλλὰ χάρις, ᾧ ἡρμοσάμην
ὑμᾶς, τέχνα, Νυμφίῳ, ἐπινεύσαντι πάντα τελε-
σιουργὰ ταῖς εὐχαῖς. Καὶ ἅμα ταῦτα λεγούσης, Ei;
τὸν περίθολον, ἔφη, φθάνοµεν, ἀνξῳγμένων Ett τῶν
θυρῶν (D)* εἰσελθούσας δὲ χαταλαμθάνομεν ἤδη τΏν
ἔφη, φθάνομεν (sic cod. Vat,. nos φθάνωμεν re-
posuiinus) ἆνεωγμένων ἔτι τῶν θυρῶν. Cod. Maz.
aliler : Καὶ ἅμα ταῦτα λεγούσης, Ele τὸν περίδολον,
ἔφη, φθάνομεν, ἀνεφγμένων ἔτι τῶν θυρῶν. Nos illa

riora pralerimus, ut τὸ ἔφη ad Arcten referatur
Invitantem hospitas virgines ad ingrediendum in se-
ptum adhuc pateus. Alludit enim ad fatuas virgines
evangelieze parabole, quae serius appulsz occlusas
inexorabiliter (ores repererunt. Pro eo quod sequi-
tur, in cod, Vat., εἰσελθοῦσα: δέ, cod. Maz. haseba'
εἰσελθούσας, non magni moment discrimine. Ep
LupaR. — Φθάνομεν. Sic omnes codd. , nec bene
editor Lupar., φθάνωμεν, quasi τὸ ἔφη sit hortantis
ad iugressum, non simpliciter narrantis. Sequentia
etiam meliora Maz. codicis et Allat., εἰσελθούσα-
62, ingressas jam invenisse, graviusque, quam quo.i
ingresse invenirent : estque hoc non adeo levis
momenti discrimen. Alludat his nominibus Metho-
dius ad virgines Thecla, Agatham, etc., qua jam
agone perluncte essent, et in Sponsi tialamium
seu ejus paradisuin receple ; quibus nondum clauso
thalamo ille alix adjungerentur : alludendo ad
Matth. xxv, ubi fatue virgines frustra. pulsant
clauso jam ostio : emenso scilicet eis vit: curriculo
ac imparatis et sine oleo repertis in adventu Sponsi
in ipso inortis articulo, CowsEFis.

"—— -

53 CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. 94
θέχλαν καὶ τὴν ᾿Αγάθην xai τὴν Μαρχέλλαν, μελ- A loqueretur, ad septum, inquit, mox pervenimus ,

λούσας δειπνεῖν. Εὐθέως οὖν «tv 'Apezhy ἔφη φάναι'
Δευτε δὴ χαὶ ὑμεῖς, περὶ τὰς ὁμοτρόπους ὑμῖν ταυ-
τασὶ ἐφεξῖς ἐνθάδε χαταχλιθῆναι. "Huzv γὰρ, ὡς
οἶμαι, πᾶσαι τὸν ἀριθμὸν ἐχεῖ δαιτυµόνες, ἔφη pot,
δέχα (6). "Hy δὲ τὸ χωρίον περικαλλὲς ὑπερφνῶς,
καὶ πολλης ἀναπαύσεως πεπληρωμένον. Αἱρ μὲν
Υὰρ ἐχέχντο χαθαραῖς φωτὸς βολαῖς ἀνακεκερασμέ-
Voz, χοῦγως μετὰ πολλτς εὐταξίας ' xai πεγὴ xat
τὸ µεσαίτατον ἠσύχως ἑλαίου δίχην ἀνέθρνε γλυχύ-
τατον τόμα àg ἧς ὕδωρ διειδὲς xal καθαρὸν ῥέον
ἑρίει xphvaz. Αἱ δὲ, ποταμτδὸν ὑπεργεόμεναι, ἐπό-
τινον ἅταντα τὸν χῶρον, πλούσια παρέχουσα. νά-
µατα. Afvópa γὰρ ἣν διάφορα, νεαραῖς ὁπώραις πλη-
θύνοντα (1) ἐχεῖ, εἰς Ev κάλλος τῶν xagmüv ἆἁπαιω-

ρρυµένων ἰλαρῶς' χα) λδιμῶνες ἀειθαλεῖς, εὐπνόοις ῃ

ἄνθσσι xaY ποιχίλοις χατεστρωµένοι (8), ἀφ᾽ ὧν προσ-
έβαλεν Ἑπίως πνεῦμα πολλὴν εὐωδίαν φέρον ' fy δὲ
ἑωνὼνς ἄγνος, δένδρον ὑψηλὸν (9), ὑφ᾽ ᾧ ἀνεπανόμε-
θᾳ διὰ τὸ λίαν ἀμγιλαφὲς αὐτὸ xaY σύσχιον τυγχά-

yz:V.

cum necdum fores clausz essent : jamque ingres-
sas Theclam et Agatham et Marcellam , ad cccunam
accinctas offendimus. Statim igitur dixisse ait
Areten ei : Venite et vos , ut hic ordine cum vobis
studii morumque sodalibus discumbatis. Eramus
enim, ni fallor, ait, omnes convivz decem numero.
Locus porro erat incredibiliter amcnus tranquil-
leque plenus voluptatis. Levis per eum aer mollis-
sime diffundebatur, pure lucis radiis suavissime
contemperatus. Vivus in medio scaturiebat fons,
lenissimo fluxu oleum imitans, dulcissimus ad po-
tum; unde liquor pellucidus et purus varie in rivos
divisus, passim errantibus venis universum late
hortum irrigabat. Quo ebriz humore, omnis ῃ46-
sim generis felices arbores compta recentibus po-
mis capita jactabant, in hoc late pendentibus fructi-
bus , ut solum decus ac ornatum praeberent. Jam
vero prata zeterni veris immortali adorea adornata,
suavissime spirantibus et mire variis constrata flori«
bus : per quos lenis aura commeans, odorem late

jucundissimum spargebat. Erat autem prope agnus, arbor excelsa, sub qua nobis considentibus, locum
cpportunum rami ejus densi foliis et patule diffusi preehuerunt.

(6) Ἡμεν γὰρ, cfuat, πᾶσαι τὸν ἀριθμὸν, ἔφη
ict, ὀέκα, lta cod. Vat. Αι Maz. sic : Ημεν γὰρ,
ὡς οἶμα:, πᾶσαι τὸν ἀριθμὸν δαιτυµόνες ἔφη pot
δέχᾳ. Recte interpres in Vaticano correxit εὔφη-
sot δέχα. Ait nimirum Theopatra (hzc enim ser-
monem resumit ab illo loco ἦμεν γάρ, elc., unde
in versione reponendum : Eramus autem, οἳς.), ait

insternunt : ut quod natura ruri, id illi arte fa-
ciant domi ; noa florum coronam, sed stratum, et
quasi stragulam ac tapetem. Quod utrumque ma-
lorum verbis expressum Sap. ii, 8 : Coronemus nos
rosis antequam marcescant ; nullum sit pratum quod
non pertranseat luxuria nostra. CowBtris.

(9) Ἡν δέ. Arboris in cod. Vat. innominatz, sed

inquam, cum cousedissent vocat? virgines, reper- C generico tantum verbo designate, codex Maz. pro-

tum eas esse omnino decem, auspicato οἱ bene
ominato ex evangelica parabola numero. Alludit
otservatas veteribus superstitiones omnibus notas
in numero convivalium coetuum. Mox opportune
suggerit cod. Maz. ἡσύχως, quod in Vat. deerat. Ubi
ralio similitudinis aqua scoturientis e fonte, cum
oleo, innuitur, in lenitate nimirum fluxus minime
precipitis sita. Ep. LueAR. — Ἔφη uox. Laudat edi-
tor Lupareusis Vaticanum interpretein, id est Pos-
sinium, quod εὔφἍμοι δέχα correxerit : ego fallenti-
bus oculis divinasse putem, quod nusquam Metho-
dio in mentem venit, nimisque durum exsistit.
OptirÉnum, quod omnes codd. representant, ἔφη
μοι : ut, quod jam semel et iterum fecit Gregorium
facitque sequentibus, sux auctorem narrationis,
Tüeopatram arcessat, cunctaque baec. sub ejus fide
se narrare, significel. Nec video qux sit fides in-
lerpretis, qui sic plana, uno omnium codicim con-

sensu comprobata, levi conjectura sibi mutanda et D

emendanda (mibi magis quasi plagio depravanda)
indulgeat atque permittat, eoque nomine eruditionis
laudem aliquam praferentes viros laudatores inve-
niat. (οκκεεις.

(7) Π.ιηθύνοντα. Cod. Vat., πληθύοντα; Maz.,
melius, σληθύνοντα, uli et mox. εὐπνόοις, pro. ἐμ-
— s: quanquam quod inferius εὐωδίας fiat mentio,
ἑαπνόοις retineri possit. At Vat. vicissim rectius
versu mox sequenti χατεστεμμένοι pro χατεστρω-
μένο:, quod tamen et ipsum ferri posset. ltem quod
T-—4; werbo zgos£6aXAcv adjungit, quod adverbium
in Maz. non comparet. Ep. LupaR.

(8) Κατεστρωµένοι. Allat. εἰ cod. Mazar., pro-
pius ad metaphoram quam τὸ κατεστεµμένοι Vat.,
quod przfert editor Lupar. Potius enim strata flori-
bus dicas prata quam coronata : etsi excerpti inde
flores in serta cedant et coronas, his qui sibi illo-
rura adhibent ornamenta, non etiam qui sibi eos
slernunt ; vel etiam triclinio, solo, lecto, mensa

prium vocabulum exprimit, sic locum eflerens :
Ην δὲ ἐγγὺς γὰρ δένδρον ὑψηλὸν, ἄγνος, ὑφ' o. Quse
omnia libenter recipimus , et interpretationem La-
tinam sic ad textuin. emendatum refingendam pu-
tamus : Erat autem. prope arbor excelsa, vitex. Est
ἄγνος Grecis, Latinis vier, recentioribus agnus
castus, arbor castifica, aptum ideodiversorium con-
vivii virginalis. De ea Dioscorides, lib. 1, cap. 26,
sic habet ex interpretatione Marcelli Virgilii: Greca
enim ad manum hic scribenti non eraut : Agnon
sunt qui agonon, qui lygon, qui tridactylum, qui ami-
clomieum, qui ibis sanguinem, qui piper agreste, qui
ligusticum vocent. Magi semnon, |. /£gyptii sum, Πο-
mani salicem amerinam appellant. Arborescens fru-
tex vitex est. Nascitur asperis et incultis locis prope
pro[luentes torrentes, aquas et (lumina. Ramulos ha-
bet longos vitilium modo lentore suo in[ragiles, folia
olem, teneriora tamen. Florem alterum ejus genus
candido cum purpureo, alterum purpureo lantum
colore profert, etc. Addit paulo post : Agnus autem,
id est castus frutex, hic a Grecis dictus est, quoniam
in Thesmophoriis castitatem custodientes | mulieres
foliis ejus cubitus sibi substernebant. Hec ille : quae
patientius descripsimus, quod ex his intelligatur
quam apte ad propositum loco alto et prarvpto,
vicinis aquis perfluo, fingatur excrevisse talis ar-
bor, et opportune delectam ejus umbram instruendo
celebrandoque virginum epulo. Ep. LurAR. —
Ἀ]γος, δέν δρον ὑψη.]όν. γνος, al. λύγος. Dictam
ἄγνον arborem, quasi ἄγονον, et quod ἀγνίσειν fa-
ciat, perdendo et exstinguendo semen , communi
auctorum consensu liquet : quamobrem etiam
mulieres Athenis in Thesimophoriis virginitatem
servantes sibi eaim sternebant, ut. auctor est. Dio-
scor. lib. 1, eap. 155; Piin. lib. xxiv, cap. 19. Qua
de re videndus Joannes Bodzus a Stapel ad Theo-
[τάς lib. 11 Historie plantarum, pag. mihi 264.
'alde diminutus Vaticanus codex, in quo deesset

$3 S. METHODII EPISCOPI ET MARTYRIS 26
EUBUL. Alterum mihi videris, o beata, para- A — EYBOYA. Δεύτερον δοχεῖς pot χαταγώγιον, à

disi diversorium oraculo promere.

GREG. Vere consulteque dicis. Ut igitur omni
genere ciborum et jucunditate undique varia per-
fusis, nihil jam voluptatis aut deliciarum deside-
randum videbatur suppetere, ingressam post hzc
Areten, hunc quemdam sermonem aiebat auspica -
tam esse: O puelle, me: gloria magnificentiz! o
virgines pulcherrimz, incorrupta Christi prata. in-
nuptis legentes manibus; cibi quidem οἱ epularum
jam abunde est : cuncta enim a. nobis affatim ple-
naque suppetunt. Quid igitur est quod demum
volo, quidve exspecto? utique ut unaqu:eque ve-
Slrum, sermonem habeat in laudem virginitatis. In-
cipiat vero Marcella, quoniam et prima recumbit,
et simul reliquis senior est : quam utique przclare
agone perfunctam, nisi :emulandam fecerim, im-
marcescibilibus sapienti: foliis coronans, ipsa mihi
dedecus probrumque asciverim. Marcellam autem
binc exorsam, hunc ferme in modum locutam fe-
"ebat.

ORATIO I.

MARCELLA.

paxapia, τοῦ παραδείσου χρησμῳδεῖν.

ΓΡΗΓΟΡ. ᾽ΑἈλτθη προμηθεῖς, Ὡς οὖν δαιτός τε
παντοδαπῆς Ίδη xal εὐφροσύνης ποικίλης ἐτυγχάνο-
μεν, ὡς μγδενὸς εἶναι τῶν τερπνῶν ἐπιδεεῖς, ἔφη,
τὸ μετὰ ταῦτα (10) εἰσελθοῦσαν, εἰσηγέσασθαι τὴν
Ἄρετην τάδε᾽ νεάνιδες, ἐμῆς αὐχήματα µεγαλο-
Φροσύνης” ὦ καλλιπάρθενοι, τοὺς ἀχτράτους Xpt-
στοῦ γεωργοῦσαι λειμῶνας (11) ἀνυμφεύτοις χερσὶ,
τροφης μὲν ἅλις Ίδη xxi εὐωχίας" πάντα γὰρ πλή-
p" καὶ ἄφθονα τὰ παρ) ἡμῶν, Τί οὖν ἐστιν ὃ θέλω
λοιπὸν fór, xal τί προσδοχῶ ; λόγον ἑχάσττν ὑμῶν
ἐγχωμιαστικὸν περὶ παρθενίας εἰπεῖν. Καταρχέ-
τω δὲ Μαρχέλλα (11’), ἐπειδὴ καὶ πρώτη ἀνάχειται,
χαὶ ἔστιν ἅμα πρεσβυτέρα. Thv μέντοι καλῶς ἀγω-
νισαµένην, αἰσχυνοίμην ἂν ἐμαντὴν, ἐὰν μὴ ποιη-
σαιµι ὁπλωτῆν, τοῖς ἁμιάντοις τῖς σοφίας &vabf-
caca πετάλοις. Τὴν μὲν οὖν Μαρχέλλαν ἐντεῦθεν,
ὡς οἴμαι, ἁρξαμένην, εὐθέως ἔλεγεν εἰπεῖν

ΛΟΓΟΣΛ..

MAPKEAAA.

Car. I. Virginitatis arduitas et praestantia. Doctrine studium virginibus necessarium."

Magna supra modum atque miranda gloriosaque
res est virginitas : ac si palam loquendum ex sa-
erarum Scripturarum nutu sensuque, incorruptionis
uber, ejusque flos ac primitize est. Una baec optima

vox propria ἄγνος, vel incuriosus scriba quem illa
fugerit; potuitque Possinius supplere ex Epiphanii
οἱ Phiotii Meibodianis excerptis. CownaEFIS.

(10) Μετὰ ταυτα. Cod. Vat. habebat: Μετὰ ταῦτα
εἴση γήσασθαι, etc. Cod. Maz., Μετὰ ταῦτα εἰσελθοῦ-
σαν εἰσηΥ. Mox ubi Vat. ἀντρότους, non male ;
Maz. legebat ἀκτράτους. Et paulo post. ubi Vat., λό-
I" ἑχάστην ὑμῶν παρθενίας εἰπεῖν, Maz., λόγον

χάστην ὑμῶν ἐγχωμιαστικὸν περὶ παρθενίας εἰπεῖν.
Ep. Luran.

(11) Ακηράτους... Aetpeovac. Possinius, ανηρό-
φους , inurata, viridaria. CoWsEFis.

(11) Καταρχέτω δὲ MapxéAAa. Quod. Methodius
omuium Christi virginum Marcellam primam facit

ac cunctis seniorem, ne Thecla quidem excepta ; ᾿

tresque jam istas Marcellam, Theclam, Agatham in
paradisum ac locum deliciarum emenso vite hujus
ilinere receptas esse, indicio est, agnovisse Metho-
dium mulierem quamdam evangelicam, Marcellam
Romine, ei quidem virginitatis cultu. claram, qua
illa professione reliquis, ne excepta quidem Thecla,

reiverit; quam liquet, non ipsius Domini, sed

auli apostoli, fuisse discipulam. Erat ergo jam

tum illa traditio, qua mulier quie Luc. xi, 27, excla--

mavit, Beatus venter qui te porlavit, etc., Marcella
dicta perhibetur, ut tradidit Petrus in Catalogo,
lib. vi, cap. 151 ; Mombr. t. (t, etc., habetque no-
str: Phocensis proviuciz traditio ac monuimenta ,
quibus celebratur Marthze pedisequa sive ancilla,
cui adh:eserit quoad illa vixit, ejusque vitam scri-
pserit, ac cum ea in virginitatis proposito conse-
nuerit : postmodumque in lilyrico consummata,
dum patriam repetit, in. provinciam relata, ad
Magdalen:z pedes Aquis Sextiis, sive in ejus urbis
agro, quielis locum invenerit. Baron. 29 Julii:

eruntur quedam Acta nomine Marcelle, Marthe
pedisequa, (κ recenset Mombrit. t. 1l, sed que re-

D mento : nulla certe ratione, cium

Ὅτι µεγάλη τίς ἐστιν ὑπερφυῶς xai θαυμαστὴ
καὶ ἔνδοξος ἡ παρθενία * xal εἰ χρὴ φανερῶς εἰπεῖν
ἐπομέντν ταῖς ἁγίαις Γραφαῖς, τὸ οὖθαρ τῖς ἆφθαρ-

6 σίας (12), xa τὸ ἄνθος καὶ ἡ ἁπαρχη αὐτῆς. Τοῦτο

vera recentiorem pre :e ferant scriptorem , licet multa
contineant quae non tantum scriptis, sed el traditione

rmentur. Acta heec vindicare nihil hie interest.
Cum certe habemus, antiquam esse traditionem
Marcell:e evangelicze, eujus nomen aliunde Metho-
dio innotuerit quam ex ipso Evangelio; forte ex
quibusdam aliis Evangeliis non receptis ab Ecclesia,
seu ex aliis libris apocryphis, in quibus nihil vetat
plura vera contineri; cwm apocryphorum fidem
nonnunquam arcessant Paulus aliique scriptores
canonici; ac Ecclesia. ex Jacobi ἁδελφοθέου apo-
crypho pleraque acceperit, quie de sancte Mari:
ortu et educatione, aliisque Evangelio prevtis, pie
veneratur ac recolit : ipsa eadem antiquis Patribus
Auctori imperfecti in Mattlhzeum, Gregorio Nysseno,
Epiphanio aliisque, nonu aliunde quag» ex eo:lem
ipso libro nota; quidquid moderni quidam exci-

isse putent, quem illi librum habuere hoc argu-
totidem verbis
illis relata habeat, qui exstat jam dictus liber;
qu:edam etiam non satis vulgo proba , cujusmodi
est quod narrat in sanctze ejusdem Mari partu. de
obstetrice, quod Zeno martyr non improbavit, sive
quisquis auctor est sermonunt: ejus nonun?; nec
Andreas Cretensis aliique Grzci, qui eliam pictis
tabellis. reprzesentabant : sic. nihil indecorum vel
commissum vel praescriptum eo libro existimarunt,
quod ita advocata ac castigata narrelur, ul. per
eam nihil temeratum in tam sancto puerperio vi-
deri possit. CowsEFis. LL

(19) 'Ag0ap. Pro Ἐκχλησίας codicis Vat., codex
Maz. legit ἀφθαρσίας, et versu sequenti, post 1
ἀπαρχή, addit αὐτῆς. Mox codex Vat., καὶ διὰ τούτο
ὁ Κύριος εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. cod. Maz.,
εἰς τὴν βασιλείαν εἰσελάσα: τῶν οὐρ., etc. Paulo post,
pro σφόδρα Vat. codicis, Maz. habet πάνν, forte
utrumque jungenduin. Ep. LuPAR.

$1 CONYIVIUM DECEM VIRGINUM. 98
τὸ ἄριστον xat χάλλιστον ἐπιτήδευµα µόνον τυγχάνει. A honestissimaque professio. Unde et Dominus eoy

Καὶ διὰ ταῦτα καὶ ὁ Κύριος εἰς τὴν βασιλείαν τῶν
οὐρανῶν τοὺς ἀποπαρθενεύσαντας σφᾶς αὐτοὺς ἑπαγ-
γέλλεται, ἔνθα περὶ διαφορᾶς εὐνουχισμῶν ἓν Εὐαγ-
χελίοις παρεγγυᾶ. Σπάνιον γὰρ σφόδρα χαὶδυσεπἰτε»-
χτον ἀνθρώποις ἀγνεία" χαὶ ὅσῳ χορυφαιότατον xal µε-
γαλοπρετὲς, τοσούτῳ χαὶ τοὺς χινδύνους μεἰζονας ἔχον.

Asizat οὖν ἑῤῥωμένων xal γενναίων φύσεων, αἴτι-
νες, ἀθοόως (12') τῆς ἠδυπαθείας τὸ ῥεῦμα ὑπεριπτά-
μενα" (15), ἄνω µετέωρον ἀπευθύνουσ: τὸ ὄχημα τῆς
vuyhs, μὴ ἀπολήγουσαι τοῦ σχοποῦ, ἕως ἂν, ὑπερ-
^Tn6isaca, χούφως τὸν χόσµον ὀξυτάτῳ διανοἰας τά-
χὲ:, καὶ ἐπὶ τὴν οὑράνιον ἀληθῶς ἀφίδα σταθεῖσαι,
αὐτὴν εἱλιχρινῶς θεάσωνται τὴν ἀφθαρσίαν, àv τῶν
ἁμιάντων τοῦ Παντοχράτορος ἀποπηδῶσαν χόλπων.

Τοῦτο τὸ πόµα γεννᾷν οὐκ ἐχώρησε γη’ μόνος
αὐτὸ πηγάζειν οἶδεν ὁ οὐρανός. Παρθενίαν γὰρ βαί-
νειν μὲν ἐπὶ γῆς, ἐπιφαύειν δὲ τῶν οὑρανῶν ἡγη-έον'
$« δι ἐφιέμενοι, xal πρὸς µόνον τὸ τέλος αὐτῆς
ἁ ρορῶντές τινες, ἀνίπτοις ποσὶν ἀτελεῖς ὑπὸ βαναν-
αἷας προσνπελθόντες, Ex µέσης ἀνέχαμφαν ὁδοῦ,
οὐδὲν ἄξιον φρόνημα τοῦ ἐπιτηδεύματος ἑπανῃορη-
µένοι. O2 γὰρ μόνον ἄφθορα τὰ σώματα τηρεῖσθαι
δεῖ, ὥσπερ οὐδὲ τοὺς ναοὺς χρείττονας ἀποφαίνεσθαι
τῶν ἀγαλμάτων ' ἀλλὰ τὰς ψυχὰς ἀγάλματα τῶν
σωµά-ων οὔσας θεραπεύεσθαι yph χοσμουµένας δι-
x1:032ym. θεραπεύονται δὲ xal ἀποσμῄχονται τότε
μᾶλλον, ὁπόταν, ἀόχνως χκαταχούειν (14) τῶν
θείων ἁμιλλώμεναι λόγων, μὴ ἀπολήγωσι πρὶν aj-
τοῦ ἐφάνασθαι ὃ ἐστιν Αληθὲς, ἐπὶ σοφῶν ἀφ-
εχνούμεναι θύρας.

potissimum in regnum celorum ingressuros pol-
licetur, qui ipsi seipsos castraverunt, ubi in Evam
geliis * eunuchorum differentias tradit. Rara quippc
&dmodum arduaque hominibus castitas ; ac quanto
principalior magnificentiorque, tanto etiam maje-
ribus obsepta periculis est.

Ergo indoles requirit fortes et generosas, qua,
acri impetu atque volatu. voluptatis fluxu superate,
sublime sursum mentis vehiculum dirigant, a pro-
posito suo nunquam abscedentes, quoad alacri le-
viter saltu mundum supergressz, acutissima mem-
tis pernicitate, inque codesti vere constitutze cul-
mine, ipsam pure contemplentur incorruptiones,
3b Omuipotentis impolluto sinu exsilientem.

Hoc nectar gignere non valet terra: uni ccelo
datum est illud ex se profundere. ltaque virginita-
tem ambulare quidem super terram, contingere
vero vertice celos existimandum est. Cujus desi-
derio quidam tacti, et ad illius solummodo finem
animum attendentes, illotis pedibus ex mentis sor-
diditale imperfecti animo accedentes, vix mediam
aggressi viam pedem retulerunt, nullo scilicet pre
studii institutique praestantia digno satis arrepto
mentis proposito. Non enim solum incorrupta ser-
vanda sunt corpora, uti neque templorum quam
statuarum major habenda est ratio; sed animabus
qua sint corporum statue justitia perornandis,
omnis vero adhibenda diligentia. Adhibetur autem,
ac tum maxime concinnantur, cum firmo constan-
tique proposito divinos sermones audire impigre

certaverint, donec terendis sapientum foribus *, ipsum quod est Verum assecuti fuerint.

"Ώσπερ γὰρ ἅλατι τῶν xpetv οἱ ἰχῶρες ἑκτήχονται
xa αἱ σηπεδόνες, xal πάντα τὰ φθοροποιά * τὸν αὖ-
«by δη τρόπον xaY τῆς παρθένου αἱ ἄλογοι πᾶσαι
τοῖς µαθήµασι ἀποστύφονται τοῦ σώματος ἐπιθυμίαι.
ἸΑνάγχη γὰρ thv μὴ πασσοµένην, δίχην ἅλατος, τοῦ
Χριστοῦ ταῖς φωναῖς quyhv, ἐπόδειν, καὶ σχώλη-
x1; (19) γεννᾶν, ὥσπερ ἀμέλει ἑπώξζεσαν καὶ ἑσάπη-
σαν οἱ μώλωπές µου, μετὰ δαχρύων ἐξομολογού-
µενος ὁ Δαυ]δ ἓν τοῖς ὄρέσιν (46) ἔχραζεν ὁ βασιλεὺς,
ὅτι μὲ ἀπέστυφεν ἀλίσας τοῖς σωφρονισμοῖς ἑαυτὸν,
à3).X ῥᾳθυμήσας εἰς οἵστρον (17) ὑπεσύρη. καὶ ἑἐξ-

* Matth, xix, 192. * Eccli. vi, 56.

(12") 'A0p. Codex Vat.,'A0 )
τὸ ῥεῦμα ὑπερπτάμεναι. Maz., Αθρόως τὸ ῥεύμα I -
οχετεύσασαι τῆς ἡδυπαθείας. Mox Ρίο οὐράνιον, Maz.
cod. legit οὐρανίαν. ΕΡιΤ. LuPAR.

(15) 'Yxepuxcdpevac. Allat. et. Mazar., µετ-
οχετεύσασαι. Alio derivato fluzu, ab eo se abstra-
hentes, omnemque libidinem coercentes : qua

utraque vox nullo incommodo servari possit. Cow- .

BEFIS.

(14) Kazax. Ubi codex Vat. legit καταχούειν
ἁμιλλώμεναι λόγον Maz., melius, χαταχουειν τῶν
ὀείων ἁμιλλώμεναι λόγων. Ep. LuPAR.

(45) Σχω.]., Vat. σχώληχας ποιεῖν. Maz., γεννᾷν.
In alterutro nimia librarii licentia. Ip.

(16) Ἐν τοῖς ópscir. Suspecla mihi vox, Nam
loquitur Methodius de Davidis luctu ab adulterio ;
quem non in. montibus habuit, sed domi et lliero-
volvymis, ubi a Nathan propheta correptus luit.

Ut euim carnium tabes ac putredines sale absu-
muntur, cunctaque ex eis corruptionis semina tet-
guntur; sic in virgine, a ratione procul abhorren-
tes corporez omnes libidines, doctrinarum austero
astringuntur. Neque enim fiat, ut qui, ritu salis,
Christi vocibus animus non conspergitur, non fe-
teatatque verminet, uti sane David rex ex monti-
bus lacrymarum imbre confitens clamabat * : Pa-
truerunt et corrupte sunt cicatrices mee ; quod ni-
mirum veluti sale sobriis meditationibus seipsum
non defricuerat aut astrirxerat, sed segnius agens

3 Psal. xxxvii, 6.

ς τῆς ἡδυπαθείας D Quare potius foret ἓν βάρεσι, in palatio ac regiis

edibus, in quibus stratuin suum largo lacrymarum
imbre vere peenitens rex pius perfundebat. Ante
quidem εἰ Saüle persequente sic in montibus vagus
agebat ac profugus, in quem HN eam fugam, non
pauca illius psalmi, ut quod ait, Amici mei et
proximi mei adversum me, etc., partimque in Absa-
lon persecutione fuit, etsi eo brevi turbine, exstin-
cto parricida, liber evasit, potioresque amici fidem
illi servaverint, Mox pro εἰς οἵστρον, frigidius Vat.
Possinii, εἰς ὕστερον, quod malim exscribentis men-
dum. Sic certe solet, post stimulos ad libidinem,
res ipsa sequi, utin Davide; nam prius amore
exarsit ab incauto mulieris aspectu, tumque regis
potentia adductam domum constupravit. Ο0ΜΡΕΕΙΘ.

17) Εἰς οἵστρογ.--- Hxc est lectio codicis Maz.,
ubiVat. habet εἰς ὕστερον. Olovpoc est stimulus
carnis et cupiditas ad flagitium trahens. Etiam illud

59 S. METHODII EPISCOP1 ET MARTYRIS 40

in estrum abreptus, adulterii quoque sordibus A ώζεσε µοιχείαν. Ταύτη πᾶν δῶρον Ey. τῷ Λευϊτικῷ,

dcompuiruerat. Hinc omnis oblatio in Levitico 5,
nisi prius sale condita fuerit, in holocaustum ce-
dere prohibetur Domino Deo. Sal vero nobis quod
mordeat et ad utilitatem astringat, spiritalis omnis
Scripturarum data meditatio est : sine qua animus
per rationem omnium auctori Deo grata hostia
offerri non potest : Vos enim estis sal terre, ait
Dominus * apostolis.

Oportet igitur virginem honestarum semper re-
rum studio flagrare, et inter eminentes sapientiz
laude honoratum locum tenere : nihil pigrum aut
molle habere , sed excellere , et herbico virginitatis
proposito dignos sensus alere, qu:e semper defluentis
voluptatis saniem doctrine meditatione detergat ;

ἐὰν μὴ ἅλατι ἁλισθῇ, ἁπαγορεύεται εἰς ὁλοχάρπωμα
προσφέρεσθαι Κυρίῳ τῷ θεῷ. "Αλας δὲ ἡμῖν τὸ δη-
χτιχὸν πρὸς ὠφέλειαν ἀποστύφον fj πνευματιχὴ πᾶ-
σα τῶν ΤΓραφῶν ἑδόθη µελέτη ' fi; δὴ χωρὶς ἀδύνα-
τον τῷ Παντοχράτορι διὰ τοῦ λόγου προσενεχθΏναι
vuyfjv* Ὑμεῖς γάρ écce có üAac τῆς γῆς, ὁ Κύριος
ἔφη τοῖς ἀποστόλοις.

Xph οὖν τὴν παρθένον ἀεὶ τῶν καλῶν ἐρᾶν, χα)
τοῖς πρωτσύουσιν εἰς σοφἰαν ἐμπρέπειν, xal μηδὲν
ῥάθυμον μηδὲ μαλθαχὸν ἔχειν * ἀλλ' ἀριστεύειν, xat
ἅτια τῆς παρθενίας φρονεῖν, ἀποσμήγχουσαν τῷ λόγῳ
τοὺς ἰχῶρας ἀεὶ τῆς ἡδυπαθείας, μήπως λαθοῦσα
βΒραχεῖα σηπεδὼν γεννήσῃ τὸν σχώληχα τῆς ἀχολα-

necubi forte latens vel minima putredo, inconti- B σίας' 'H γὰρ ἄγαμες µεριμγᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς

nentie vermem progignat : Ἱππαρία enim cogitat
οκα Domini sunt, quomodo placeat Domino, ut sit
. sancta corpore εἰ spiritu, inquit beatus Paulus.
Malte vero auditionem ac discendi curam, ceu rem
in secundis habendam existimantes, multum sibi de-
beri putant, si vel modicum tempus doctrinz au-
res adhibeant: quas a sacris disputationibus exclu-
dere deceat. Angust:e enim atque morose humili-
que animze, nec non sapientix inanem quaimdara
sactanti speciem, haud impartiend:z sunt divinz di-
Sciplinze. Qui enim non ridiculum apud eas pluri-
bus commentari, quà in re quidem exigui momenti

ipéc τῷ Κυρίῳ, ἵνα ᾗ ἁγία καὶ σώματι καὶ πγεύ-

ματι, Φηπσὶν ὁ µαχάριος Παῦλος. Πολλαὶ δὲ πάρερ-
Yo» Ἠγούμεναι τὴν ἀχρόασιν, νοµίκουσι χαρίζεσθαι
μεγάλα, ἐὰν κἂν τὸ βραχὺ παράσχωσι τὰς ἀχοάς
ἃς ἐχχριτέον * µικρολόγῳ γὰρ φύσει xat ταπεινῃ xal
ἐπιμορφαζομένη σοφίᾳ οὗ χρῆ µαθηµάτων θεἰων
κοινωνεῖν. "H γὰρ οὐ γελοῖον ἐχείναις ἀδολεσχεῖν,
αἴτινες ἐπὶ μὲν τοῖς μικροῦ ἀξίοις πάντα πο͵εῖν συν-
τείνονται, ὅπως ἀχριθέστατα ἔξουσι τὰ τελεσιουργού-
psva* ἐπὶ δὲ τῶν ἀναγχαίων, δι ὧν μᾶλλον αὐταῖς
ὁ τῆς σωφροσύνης ἔρως αὔξεται, μὴ µεγίστας ἡγεῖ-
σθαι (18) τὰς ἀκριθείας ;

ingenii vires omnes contendant, ut perfectissime optata assequantur: in necessariis vero per quc
potissimum castitatis amor in eis augeatur, haud sane dilizentiam maximi facere ?

Ca». II. Virginitas e calis planta, sero tandem | agnita. Hominis ad perfectionem provectio, quomodo in-
stituta.

Magno enim revera excessu a summis celorum ἍἩΜεγάλµῃ γὰρ ἀληθῶς ὑπερθολῇ τὸ τῆς παρθενίας

demissa venil virginitatis planta: quamobrem etiam
primis hominum ztatibus haud fuit detecta, Non-
dum quippe numerosum erat genus huinanum , de-
ccebatque ipsum prius multitudine augeri atque per-
(ici. Quare ne proprias quidem sorores cum antiqui
uxores acciperent, turpe aliquid ac indecens erat ;
donec lex veniens denuntiavit, idque vetando, quod
primo honestum esse videbatur, peccatum esse
sanxit, maledictum eum vocans*qui turpitudinem
sororis suc revelaverit, Deo nimirum certis paula-
tim temporum momentis, quod humano generi con-
gruum esset, propense admovente auxilium; ut et
parentes erga liberos pene faciunt. Non eniin ab ip-
sis statim cunabulis prdagogos illis przficiunt ; sed
concesso zxtali primulze spatio quodam puerilia lu-
dendi, ac quasi vitulorum more tantisper lasci-

5 Levit. n, 12. * Matth. v, 15.

magis probo quarto pust versu προσφέρεσθαι, quod
Maz. cod. habel pro φέρεσθαι Κυρίῳ, quod erat in
Vat. Mox recte omittitur in cod. Maz. vox. αὐτῆς
post praepositionem χωρίς. Ep. LupaR.

(18) Ἡγεῖσθαι. Componit Methodius τῷ ἆδολε-
σχεῖν, operam, otium perdere serioque nugari, in illis
qua angusti animi sunt, τὸ, μὴ µεγίστας ἡγεῖσθαι
τὰς ἀχριθείας, non maximi facere diligentiam in ne-

' 1 Cor. vit, 34.

ἀνθρώποις &x' οὐρανῶν κατεπέµφθη φυτόν" καὶ διὰ
τούτο ταῖς πρώταις οὐκ ἀπεχαλύφθη γενεαῖς. Ἔτι
γὰρ ἄνθρωπος ὁλιγοστὸς ἣν, xal ἐχρῖν αὑτὸν εἰς
πλτθος αὐξῃίσαντα τελειωθθναι. Διὸ δὲ χαὶ τὰς σφε-
τέρας ἁδελφὰς οἱ παλαιοὶ λαµθάνοντες γυναῖχας, οὗ-
δὲν ἣν ἀπρεπὲς (19), μέχρι νόμος ἐλθὼν διεστείλατο,
χαὶ τὸ πρῶτον δοχοῦν εἶναι χαλὸν ἁπαγορεύσας, ὅμαρ-
τίαν ἀπεφήνατο, ἐπικατάρατον» xaXov τὸν ἆπο-
κα.ύπτοντα τὴν ἀσχημοσύνη» τῆς dósAznc αὖἎ-
tOU , τοῦ Θεοῦ κατὰ χαιρὸν τὴν ἁρμόςουσαν ἡμῶν
τῷ γένει σπουδαίως προσφέροντος βοήθειαν, ὥσπερ
6h xai οἱ πατέρες τοῖς υἱοῖς. UO γὰρ εὐθέως ἄνωθεν
ἐπιστατοῦσι τοὺς παιδαγωγούς ' ἀλλά τῆν παιδικῖν
ἡλιχίαν ἑάσαντες ἀθύρεσθαι µοσχαρίων δίχην, zpo-

D τον εἰς διδασκάλων συμφελλιζόντων ἁποστέλλουσιν,

ἔστ᾽ ἂν ἀποθαλόντες τὴν μειραχιώδη τρίχα τοῦ νοὺς,
* Levit. xviii 9; xx, 17.

cessariis; ut utrumque dicat ridiculum. Sic nihil
vitii in illa voce, cujus emendation exspectandi sint
alii codices; ut visum est editori Lupar. Satis est ,
ut qui exstant summo consensu. nihil Methodio vi-
roque prudenti sensum adversum reddant. CowBEr!s.
(19) 0ὐδὲν ἦν ἀπρεπές. Codex Vat., οὐδὲν tjayr-
µόνουν. Maz., audaci diversitate, οὐδὲν ἣν ἀπρεπές,
glossemate in coutextum recepto. Ep. LunaR.

41 CONV!V[UM DECEM VIRGINUM. 43
εἰς τὴν τῶν µειζόνων ἄσχησιν mpamsquo00oc* x&- A viendi, ad magistros una cum eis balbutientes, pri-

χεῖθεν αὖθις εἰς τὴν τῶν ἔτι µειζόνων. Ταύτῃ γὰρ
καὶ τὸν θεὸν xa Πατέρα τῶν ὅλων ἡγητέον προση-
νέχθαι τοῖς πρὸ ἡμῶν. Ἔτι γὰρό χόσµος, ἀνθρώπων
ἀπλίρωτος ὧν, ὡς νήπιος ἣν xa ἐχρῆν αὐτὸν εἰς
πλῆθος πρότερον, Ex τούτων ἀνδρωθέντα, πληθυνθῆναι.
Ἁλλ' ὅτε λοιπὸν ἀπὸ περάτων ἐπὶ πέρατα χατῳχί-
σθη, τῆς ἀνθρωπότητος εἰς ἄπειρον χεχυµένης, οὐκ
τι τοῖς αὑτοῖς ἐπιμένειν τὸν ἄνθρωπον ἐπέτρεπεν ὁ
Θεὺς, σχοπῶν ὅπως, τῶνδε εἰς τάδε µεταθαίνοντες,
πλησιαίτερον προχόπτωσιν ἔρχεσθαι τῶν οὐρανῶν,
μέχρις ἂν, εἰς αὐτὸ τὸ µέγιστον µάθτµα xai xopu-
φα:ότατον τὴν παρθενἰαν φθάσαντες, τελειωθῶσιν *
ἀπὸ τῆς ἁδελφομιξίας ὁδεύσαντες πρῶτον εἰς τὸ
ὀθνείας ἐπάγεσθαι γαμέτάς ' χἀκεῖθεν εἰς τὸ μηχέτι
πολλαῖς ἐπιθαίνειν τετραπόδων νόµῳ, χαθάπερ εἰς
ὀχείαν γεγονότος ' χἀντεῦυθεν εἰς τὸ μὴ μοιχοὺς ve-
qov£va: * xaX αὖ πάλιν εἰς σωφροσύνην, καὶ ἀπὸ σω-
φροσύνης slg παρθενἰαν' ἔνθα µελετήσαντες τῆς
σαρχκὺς ὑπερφρονεῖν, εἰς τὸν τῆς ἀφθαρσίας εὔδιον
ἁ:νόδως ἑνορμίζονται χῶρον.

maque rudimenta ac elementa docentes , eos mit-
tunt, donec infantili velut quadam mentis lanugine
posita, ad majorum disciplinarum exercitamenta
transmittant, atque hinc a4 alia his sublimiora.
Simili quoque ratione existimandum se gessisse
erga majores nostros Deum universorum ac Patrem,
Tum siquidem mundus, necdum hominum confertus
frequentia, velut infans erat, decebatque augeri
prius in multitudinem, ex qua in virum quasi ado-
lesceret. At ubi jam ab extremis ad extreina colo-
niis frequentatus est, humana sobole in immen-
suin usquequaque fusa, non amplius iisdem ac prius
Deus hominem permisit insistere moribus ; id nempe
providens, ut sensim ex aliis ad alia gradum fa-
cientes, majore profectu propinquius coelis assur-
gerent : quoad in maximum ipsum ac celsissimum
evadentes virginiatis documentum, quod perfectum
est adipiscerentur, a fratrum sororumque mistis
conjugiis primum progredientes ut externas duce-
rent uxores : deinde, ut ne multis quadrupedum ritu, -

velut in unam hanc rem nati, congrederentur : inde ut adulteri non essent, atque hinc rursus ut ca-
stitslem, eaque perfuncti, virginitatem colerent : ubi se in carnis contemptu exercentes, in tranquil-
lum incorruptionis locum, velut tutissimo portu, metu soluti appellerent.

Cas. ΠΠ. Abrahami circumcisione sublata sororum conjugia. Α propheticis temporibus repudiata polygamia.
Castitas conjugalis, ipsa modis coercila.

E: δὲ τις ὡς ἁμάρτυρον τῶν Γραφῶν αἰτιάσασθαι
οολµίσα, τὸν λόγον, φέρε 6h, παραθέντες xat τὰ τῶν
«ρογττῶν, ἀληθέστερα μᾶλλον ἁποδξείξωμεν τὰ
σεροξιρτµένα. 'Ü γοῦν ᾿Λλθραὰμ, πρῶτος Ev διαθήχῃ

τὴν περ:-ομὖν λαδὼν, οὐδὲν ἕτερον αἱνίσσεσθαι δο-

χεῖ, τὸ οἰκεῖον (20) περιτεμνόμενος τῆς σαρχὸς αὑ- C

του µέλος, Yi τοῦτο, τὸ µηχέτι τὰ x τοῦ αὐτοῦ σπἑρ-
µατος ὃτμιουργηθάντα παιδοσπορεῖν' ἀπὸ τῆς ἰδίας
ixizro. διδάσχων ἁδελρῆς, ofa σαρχὸς, ἀποτέμνειν
εὖν χατὰ συνουσἰαν ἡδονήν. Ὥστε τὸ πλησιάσειν, xal
ὀμεύνοις χρῆσθαι ταῖς σφῶν ἁδελφαῖς, ἀπὸ τῶν τοῦ
Ἀθραὰμ πέπανται χαιρῶν " τὸ δὲ πλειόνων συναλλα-
γαῖς ἁρμόξεσθαι γυναιχῶν, ἀπὸ τῶν προφητικῶν
ἀνίοτται χρόνων. Ὀπίσω γάρ σου τῶν ἐπιθυμιῶν
μὴ acpevO nc, xal ἀπὸ τῶν ὀρέξεών σου xoAvov*
Oircc γὰρ xal γυγαῖχες ἁποστήσουσι συγετούς.
Καὶ ἓν ἑτέρῳ' 'Η πηγἠ σου τοῦ ὕδατος ἔστω coi

* Eccli. xvii, ὀ0. !* Eccli. xix, 9.

Ne quis vero orationem ut Scripturarum testi.
moniis destitutam audeat eavillari, age, producamus
prophetarum locos, iisque certo certius veriora, ea
quie dicta a nobis sunt, ostendemus. Primus itaque
Abraham, accepto circumcisionis faxdere, nihil aliud
videtur innuere, proprium carnis δὐ membrum pu-
tando, quam, haud amplius licere cum ea qus iis-
dem orta parentibus sit , rem maritalem habere; a
propria quemque sorore, velut a carne propria, do-
cens congressum amputare. [taque ab Abrahami
2:tate, morem illum quo sorores fratribus nuptiarum
foedere jungebantur, sublatum videmus. Multas au-
tem simul ab uno haberi uxores a propheticis tempo-
ribus perinde abolitum est. Post concupiscentias
enim (uas , inquit, ne eas , et a desideriis tuis aver-
tere ὃ : Vinum enim et mulieres apostatare facient
sapientes '*. Et alio loco : Fons tuus aqua sit tibi pro-

(20) Olxeiov. Vat. codex, οἰκεῖον πξριτεµνόµενος. D deinceps illicitam fratrum cum sororibus (qui velut

Maz. οἶχεῖον περιστελλόμενος. Vaticani τὸ περιτεµ-

γόµενος longe aptius est. Caeterum uterque errat in^

voce olxstov: agitur eniin de circumcisione, et desi-
guatur membrum in quo ea fieri consueverat : ad
quod nimis generica est vox οἰχεῖον, qux manui,
di et. omnibus. aliis partibus corporis convenit.
ripserit ergo Methodius ὀχεῖον : notum enim quid
sit Graecis ὀχεύεεν, et inde ducta ὀχεία et ὀχεῖος. Di-
harcho ἵππος ὀχεῖος equus admissarius , et Aristo-
hi. vi Histor. Anim. generali vocabulo ὀχεῖα , ma-
res. Sic enim illic habet cap. 18 : Τὰ ὀχεῖα ἐκ τῶν
ὁηλτιῶν οὐχἐξαίρουσι. Mares a feminis non segregant.
E». Lupin, — Τὸ oix£tor περιτεμνόµενυς. Editor
Lupar. pene plagio, contra omniur codicum fidem,
ὀχεῖον mulat, aitque errare codices, ipse magis er-
raus. Satis fuit Methodio, ul propriz carnis meu-
bri amputatione diceret , significatum in Abrahamo

Όμταοι, Gn. XVIII.

unun) corpus censeantur, uno ex semine atque
utero) copulam : nec fuit necesse, re cunctis nota,
membrum ipsuin virile exprimere, quadam piaruin
aurium. offensione; illa presertim. voce, qua nus-

uam usa Scripiura aut. Patres, ubi illis sermo est

e circumcisione ; qux: nec apud profanos pudenda
ipsa veretrumque significet, seu ipsam quasi admis-
sionem marisque insilientis congressionem ; seu
mares ipsos sic congressui destinatos. Sua suo no-
mine edant, licet, magni illi aristarchi, si in mundo
auctoritatem inveniunt ; non ea levitate ex $^ in-
genio velerum monumenta componant , eisque ob-
trudant. Longe diversa Vat. lectio a reliquis, τὸ
µηχέτι εἰς τὴν ἐχ τοῦ αὑτοῦ αἵματος σάρχα ὃπμιουρ-
Υηθεῖσαν παιδοαπορεῖν' sed idem sensus, τὰ ἐχ τοῦ
αὐτοῦ αἵματος δημιουργηθόντα. Cowskris.

2

45 S. METHODII EPISCOPI ET ManTYhIS | 4

prius, εἰ jucundare cum uxore, qua tibi αά[ισείί a Α ἰδία (21), xal συνευφραίνου μετὰ γυναικὸς τῆς

juventute tua ** ; repudiata scilicet plurium uxorum
licentia. Jeremias vero, Equos amatores et emissores
eos manifeste vocat !*, qui se in diversarum mulie-
rum amores effundunt : Muliigena enim impiorum
multitudo non erit utilis, et adulterine plantationes
non dabunt radices altas 15.

Sed ne prolixi simus colligendis propheticis voci-
bus, age, astruamus rursum quomodo voluntaria
castitas legitimo etiam usui singularis cum una con-
jugii successerit: tantisper scilicet. subtrahens car-
nis libidines, dum perfecte proclivem ex consuetu-
dine in copulam impetum ac pene effrenem repres-
serit, Statim sane manifeste inducitur, qui hanc
deinceps occupationem a se amoliatur, dum ait :
Domine, Pater et dominator vite mec, ne derelinquas
me in consilio eorum. Extollentiam oculorum amove
a me. Cordis concupiscentia et concubitus non appre-
hendant me !*. 1n libro autem Sapientize, quo omnis
virtutis traduntur decumenta, palam jam et sine
ambage auditores ad continentiam ct castitatem at-
traliens Spiritus sanctus, talia modulatur : Melior
est liberorum orbitas cum virtute, inclamans ; im-
mortalitas enim est in memoria illius, quoniam et
apud Deum nota est, et apud homines. Cum prasens
esl, colunt illam, et desiderant eam cum se abduxe-
vit : et in perpetuum coronata triumphat, incoin-
quinatorum certaminum agone superato 15.

ἐκ γεότητός σου * δηλονότι παραιτούµενος τὰς πολ-
λάς. Ὁ δὲ Ἱερεμίας, Ἴππους θηΊυμανεῖς ἄναφαν-
δὺν τοὺς εἰς διαφόρους μαργῶντας γυναῖχας χκχλεῖ.
Πολύγονον (23) γὰρ, φησὶν, ἀσεέῶ» π.]ῆθος οὐ
χρησιμεύσει, καὶ ἑχ νόθων μοσχευμµάτων ob δώσει
ῥίζαν εἰς βάθος.

'AXÀà γὰρ ἵνα μὴ μαχρηγορῶμεν ἐπὶ πολὺ τὰς
προφητικὰς ἀναλεγόμενοι φωνὰς, φέρε 0n συστ{σω-
μεν πάλιν, ὅπως διαδέχεται τὴν ἐπὶ μιᾷ γυνα!χὶ
συναλλαγὴν ἡ σωφροσύνη, μέχρις ἂν ἐχλύσῃ τελείως
τὴν £x τοῦ ἔθους ἐπὶ τὸν συνουσίαν καταφορὰν, πρὶς
ὀλίγον ἀφα.ρουμένη τὰς τῖς σαρχὸς ἡδυπαθείας.
Αὐτίχα γοῦν εἰσάγεταί τιςἐμφανῶς fon λοιπὸν παρ-
αιτούµενος τουτονὶ τὸν περισπασμὸν, Κύριε, λέγων,

B Πάτερ καὶ δέσποτα τῆς ζωῆς µου, μὴ ἑγκατα.λί-

πῃς µε ἐν BovAg αὐτῶν. Μετεωρισμὸν ὁςθα.Ί μῶν'
ἄφε.τε ἀπ᾿ ἐμοῦ" καρδίας (25) ὄρεξις καὶ συγου-
σιασμὺς μὴ κατα αθδέτωσάν µε. Καὶ ἐν τῇ πανα-
ρέτῳ δὲ Σοφίᾳ, γυμνῶς Ἡδητοὺς ἀχρνατάς εἰς ἐνχρά-
τειαν ἐφἐλχόμενον xal σωφροσύνην τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅγιον, τοιαῦτα μελῳδεῖ. Πρεῖσσον (34) ἀτεχγία
μετ) ἀρετῆς, χεχραγός ' ἀθανασία γάρ ἐστι àv
[wu αὑτῆς, ὅτι καὶ παρὰ 669 γιώσχεται xal
παρὰ ἀνθρώποις. Παροῦσάν τετιμῶσιν αὐτὴν, καὶ
ποθοῦσιν ἀπεθοῦσαν ' καὶ àv τῷ alor. στεφα-
*ngopovca πομπεύει, τὸν τῶν ἀμιάντωγ ἄθλωγ
ἀγῶγα νικήσασα.

Cap. 1V. Unus Christus virginitatem edocuit, aperte predicans regum celorum. Dei similitudo, divinarum
virtutum luce perficienda.

De humano itaque genere dictum est, quomodo C Περὶ μὲν οὖν χαιρῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ὅπως

4 sororum conjugiis ad continentiam usque, sensim
per vatum gradus profecerit ; superest ut et de vir-
ginitate dicamus. Hoc igitur quanta fuerit facultas,
nobis connitendum. Atque id in primis disquira-
mus necesse est, quid tandem causa sit, cum multi
prophetae et justi multa ac prxclara tum docuerint,
tum ipsi prstiterint, nullus tamen virginitatem
aut laudibus celebrarit, aut propositum ejus assum-
pserit ? Sc!i nimirum Domino disciplina hzc san-
cienda servabatur, qui et solus in mundum adve-
niens, bomines docuit in Deum transire. Decebat
enim qui princeps sacerdotum esset princepsque
prophetarum et princeps angelorum, eumdem etiam
virginum principem audire. Antiquitus autem nec-
dum homo perfectus erat : ac ideo virginitatem
(rem utique perfectam ) capere necdum poterat.
Adhuc enim qui ad Dei imaginem formatus erat,
id quoque quod est ad similitudinem recipere de-
bebat. Quod ut perficeret, Verbum in mundum
missum, nostram prius formam multis peccatorum

! Ῥγου. v, 15, 1δ. !* Cap. v, vers 8.
(31) Ιδίω. Non bene Possinius, sive qui ei impo-
suit, imperitus scriba, ἡδεῖα, dulcis; qua voce haec
auctoritas nihil ad intentum Methodii faceret, de
siugularitate conjugii, non de illius seu rei mari-
αἱ dulcedine. Adde niliil ejusmodi sacrum tex-
tum 8ic pervium habere. Cowskris.
. 192) Ho4A)ívyoror. Vide Augustinum De doctr.

13 Sap, iv

ἁρξαμένη ἀπὺ τῆς ἁδελφομιξίας, ὥδευσεν ἐπὶ τὴν
ἐγχράτειαν, εἴρηται ' περὶ ὃξ παρθενίας λείπεται "
ὅσον οὖν δυνατὸν, πειρατέον φράσαι (23). Καὶ xpi
τον ἐξεταστέον, δι’ ἣν αἰτίαν πολλῶν προφητῶν xal
δικαίων πολλὰ xal χαλὰ διδαξάντων καὶ ἑργασαμένων,
παρθενίαν οὐδεὶς οὔτε ἐνεγχωμίασεν, οὔτε εἴλετο.
Móvo γὰρ ἄρα ἑφυλάσσετο τοῦτο πρεσθεῦσαι τὸ µά-
θηµα τῷ Κυρίῳ, ἐπεὶ xaX µόνος παρελθὼν ἄνθρω-
πον ἑδίδαξε χωρεῖν εἰς Θεόν. Ἔπρεπε γὰρ τῷ ἀρχιε-
pet xal ἀρχιπροφήτη xaX ἀρχαγγέλῳ, τούτῳ xat &o-
χιπαρθένῳ προσαγορευθῖναι. Τὸ δὲ παλαιὸν οὐδέπω
τέλειος ἄνθρωπος Tiv * xal διὰ τοῦτο τὸ τέλειον οὐδέ-
πω χωρῆσαι τὴν παρθενίαν ἴσχνεν. Ἔτι γὰρ ἔχρηςε,
xav εἰχόνα θεοῦ γεγονὼς, xal τὸ χαθ᾽ ὁμοίωσιν ἆπο-

D λαδεῖν : ὅπερ τελεσιουργῆσαι καταπεμφθεὶς ὁ Λόχος

εἰς τὸν χόσµον, τὴν ἡμετέραν μορφῖν πρότερον ἀνέ-
λαθε, πολλοῖς ἁμαρτήμασι κατεστιγµέντν, ἵνα Ot, την
θείαν ἡμεῖς, δι οὓς αὑτὸς ἐφόρεσε, πάλιν γωρῆσαι
δυνηθῶμεν. Καθ) ὁμοίωσιν γὰρ ἀχριωθῆναι τότε
πάρεστι θΞοῦ, ὁπότε Of] τοὺς αὐτοῦ γαραχτῖρας τῆς

9. ἵν Eccli. xxm, 1, 5,6.

Christ., lib. n, cap. 12, n. 18. Ip.
(25) Καρδίας. Sixt., Χοιλίας, ventris. Sic et Vu'g.
Ip

1. Sup. iv, 1, 2.

(24) Κρεῖσσον. Paulo aliter Vulg., eisi totidem
verbis reddit Possinius. lp.
(25) Φράσαι. Cod. Vat., φάναι. Ip.

45

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

40

χατὰ ἄγθρωπον πολιτείας, ζωγράφων δίκην ἐπιστη- A maculis οοπιρυποίαπι suscepit, ut nos scilicet pro-

µόνων, ἐν ἑαυτοῖς ὥσπερ σανίσιν ἐντυπωσάμενοι xat-
έχωµεν, ἂν αὐτὸς ἐφανέρωσε μαθητεύοντες τρίθον.
Ταύτη γὰρ ἱρετίσατο τὴν ἀνθρωπίνην ἐνδύσασθαι
σάρχα Gs; ὧν, ὅπως, ὥσπερ ἐν πίναχι θεῖον ἑκτύ-
πωµα βίου βλέποντες, ἔχωμεν xal ἡμεῖς τὸν γράγαν-
τα μ.μεῖσθαι. Οὐ γὰρ, ἕτερα φρονῶν, ἕτερα ἐποίει *
οὐδὲ μὴν, ἕτερα νοµίζων εἶναι τὰ χαλὰ, ἐδίδασκεν
ἕτερα. ἀλλ ἅπερ fv ἀλτθῶς ὠφέλιμα xal χαλὰ,
ταῦτα xal ἑδίδασχε xal ἐποίει.

pter quos gestavit, divinam rursus capere valere-
mus. Ád Dei enim similitudinem accurate effingi
id demum est, ejus characteres et lineamenta in
vite humanz consuetudinem imitando transferre :
pari arte qua periti pictores, objecli oculis exem-
plaris ductus et colores in paratis tabulis ad vi-
vum exprimunt; quod assequemur, dum ostensam
ab eo viam ac disciplinam condiscamus atque se-
quamur. Eo quippe consilio placuit humanam car-

rem, Deus cum esset, induere, ut velut in tabula. divinum vite exemplar propositum cernentes, nos
quoque auctorem imitari possemus. Non enim alia sentiens, alia faciebat; at neque alia hona esse
existimans, alia docebat : sed qua vere utilia honestaque erant, hzc et docebat atque pr:estabat.

Ca». V. Christus incorruptam carnem in virginitate servans, ad virginitatem excolendum allicit. Virginum
exiguus numerus, pre multitudine aliorum sanctorum.

Ti οὖν 6 Κύριος, ἡ ἀλίθεια xaX φῶς ἑπραγματεύ- p. — Quid igitur Dominus, ipse veritas et lumen, mo-

6170 χατελθών ; ΄Άφθορον ἐφύλαξεν Ev παρθενίᾳ τὴν
σάρχα χοσµήσας (26) καὶ ἡμεῖς ἄρα, el μέλλοιμεν
καθ ὁμρίωσιν ἔσεσθαι θεοῦ xal Χριστοῦ, φιλοτιμώ-
ps0z «ἣν παρθενίαν τιμᾶν. Ὁμοίωσις γὰρ θεοῦ φθο-
ρᾶς ἀποφυγή. Ὅτι δὲ καὶ ἀρχιπαρθένος, ὃν τρόπον
xal ἀρχιποιμὴν xai ἀρχιπροφήτης Υέγονεν ὁ Λόγος
ἐνανθρωτ:ήσας τῆς Ἐκχλησίας, καὶ ὁ Χριστόληπτος
ἡμῖν παρέστησεν ἐββιθλίῳ τῆς ᾽Αποχαλύφεως Ἰωάν-
77:, λέγων ' Καὶ εἶδον: καὶ ἰδοὺ τὸ 'Aprlov ἑστὼς
ἐπὶ τὸ ὄρος Σιών, καὶ µετ αὐτοῦ ἑκατὸν τεσσαρά-
χοντα τἐέσσαρες χιλιάδες ἔχουσαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ
xai τὸ órcya τοῦ Πατρὺς αὐτοῦ γε]ραμμἐνον ἐπὶ
τῶν μετώπω» αὑτῶ». Kal ἤκουσα Φωνγὴν ἐκ τοῦ
οὐρανοῦ, ὡς cori ὑδάτων πο.)λῶν, xal ὡς «ω-
vv βροντῆς μεγά.Ίης' xal ἡ φωνὴ ἣν ἤκουσα,
ὡς φωνὴ χιθαρῳδῶ» κιθαριζόντων ἐν ταῖς κιθά-
ραις αὐτῶν. Kal ἄδουσι καινἠν ᾠδὴν ἐνώπιονΥ
τοῦ Üpcrov καὶ ἐνώπιον τῶν τεσσάρων ζώων καὶ
to» πρεσέυτέρων. Καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο µαθεῖν τὴν
oix εἰ μὴ αἱ éxacóv τεσσαράκοντα τέσσαρες xv
ὶιάδες, οἱ ἡγερασμένοι ἀπὸ τῆς γῆς, Οὗτοί εἶσιν'
ci μετὰ γυγαιχκῶν οὐκ ἐμο.ύνθησαν * παρθένοι γὰρ
εἰσι. Οὗτοί εἰσιγ' οἱ ἁχο.Ἰουθήσανγτες τῷ Ἀργίῳ
€xcv ἂν ἑπάγῃ. Too χοροῦ τῶν παρθένων ἑξόρχοντα
ξεικ»ύων ον Κύριον.

Ἐπίσττσον δὲ πρὸς τούτοις, ὅπως τὸ ἀπίωμα τῆς
παρβενίας µέγιστον παρὰ τῷ θεῷ. Οὗτοι ἠγοράσθη-
σαν ἁπὸ τῶν ἀνθρώπων (21) ἁταρχὴ τῷ Θεῷ καὶ
tq Ari, καὶ ἓν τῷ στόµατι αὐτῶν oby εὑρέθη
«εἰ ξος' ἅμωμοι γάρ εἶσι, xal áxoAovOovct, φησὶ,
τῷ Ἁγγίῳ ὅπου ἂν ὑπάγῃ. Σαφῶς ἡμᾶς κἀντευθεν
δ-λάσγειν ῥούλετα:, ὅτι ἐν ἀριθμῷ τοσούτῳ, τουτέστιν
ἐχατὸν τεσσαράχοντα xal τέἐσσαρσι χιλιάσιν, ἁπάνω-
εν τὸ πληθος περιώριστο τῶν παρθένων, τῶν ἄλλων
ἁγίων eig πλπῆος ἀόριστον ὀχλιςε ivo. TE γὰρ παρ-
ε;- υᾷ χαὶ περ, τῶν λοιπῶν ὃ,αλεγόµμενος, προσ-
εκτέου. Kat εἶδον ἁπὸ πάσης γλώτστης καὶ gvJAnc
xGl πα»τὲς ἔθνους π.]ηθος πολὺ, ὃ ἁριθμισαι

16 Apoc. xiv, 1-4. !? Apoc. vii, 9.

(0 Σάρχα xoeujcac. Ἐνανθρωπήσας. lp.
27) Ανθρώπων. Possinius, z

C

D

)vQv , er gentibus, ncn beue.

litus est, in mundum veniens ? Nempe liomo factus,
incorruptam carnem in virginitate servavit. Vt nos
itaque, si ad Christi Dei nostri similitudinem eni-
timur, virginitatem colere magnifice studeamus.
Dei enim simulacrum, corruptionis fuga. Q:0d au-
tem eliam principem virginum , haud secus ac
principem pastorum ac prophetarum Ecclesi:z, Ver-
bum hoino factum pratulerit, ipse nobis Christi
numine afflatus Joannes in libro Apoca!ysis osten«
dit, quibus ait : Et vidi; el ecce Agnus stans. su-
pra montem Sion, et cum ευ centum quadrajinia
quatuor nilliu, habentes nomen ejus el nomen Patris
ejus, scriptum in frontibus suis. Et audivi vocem e
calo, tanquam vocem aquarum multarum, el tanquam
vocem tonitrui magni. Et vox quam audivi, sicut
vor citharedorum citharizantium in. citharis suis,
Et cantabant quasi canticum. novum in. conspectu
throni, et quatuor animalium et seniorum. Et. πεπιν
poterat discere canticum, nisi illa centum quadragirta
quatuor millia, qui empti sunt de terra. Hi sunt qi
cum mulieribus non sunt cainquinati : virgines enim
sunt. Hi sequuntur Agnum quocunque ierit 15, En ut
Doníinum principem ostendat atque auspice:
chori virginum.

Animadverte insuper quam vere maxima sit vir-
ginitatis dignitas apud Deum. lli empti sunt ex ho-
minibus primitie Deo εἰ Agno, el in. ore ipsorum
non est inventum. mendacium : sinc. macula. enim
sunt; et sequuntur Ágnum, inquit, quocunque ierit.
Clare nos et hinc docere vult, tantu!o numero (ni-
mirum quadraginta quatuor millium) definitam a
princip:o fuisse multitudinem virginum, cum infi-
nita nuiltitudo sit. aliorum sanctorum. (uid enim
et dc aliis disserens insinuet, considerandum. Et
vidi ex omni tribu et lingua et ex omni natione, mul-
titudinem magnam quam dinumerare nemc pote-
rat". Constat igitur, ut dicebam, aliorum quidem

lp.

4 S. METHODII EPISCOPI ET MARTYRIS 1$
sanctorum numero superiorem multitudinem indu- A a$có οὐδεὶς ἠδύγατο. Übxoüv συνέστηχεν, ὡς ἔφην,

cere; virginum vero exiguum plane numerum, si
ejus cum aliorum innumera multitudine ratio ha-
beatur

Hzc mea, o Arete, de virginitate, ait, oratio est :
in qua si quid omisi, suppleat, cui lampadein di-
eture trado, Theophila.

e
^»

ORATIO TII.

THEOPHILA.

ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἁγίων αὐτὸν πλτθὺν ἄφατον εἰσ-
άγειν' ἐπὶ δὲ τῶν Ev. παρθενίᾳ βραχύτατον ἀριθμὸν,
ὡς πρὸς σύγχρισιν τῶν εἰς ἀναρίθμητον πλῆθος συν-
τελούντων.

Οὗτος, ὦ Αρετὴ, ὁ παρ᾽ ἐμοῦ σοι περι παρθενίας
λόγος. El δέ τι παρέλιπον, ἁποπληρούτω διαδεξαµέ-
νη µε θεο.ίλα.

ΛΟΓΟΣ B.

ΘΕΟΦΙΛΑ.

Cap. I. Non sublate nuptie, virginitatis praeconio.

In his itaque exorsa Theophila est. Quandoqui- B ἍΚΕἰπεῖν οὖν ἔφη τὴν θεοφίλαν. Ὅτι δοχεῖ µοι ἀναγ-

dem quam Marcella bene ceperat orationem, non
sufficienter absolvit, operze pretium existimo, ut
finem sermoni imponere satagam. Etenim ad virgi-
nitatem per intervalla profecisse hominem, Deo
illun cerlis vicibus atque gradibus promovente,
preclare mihi disputatum apparet; quod autem
intulit, nun esse deinceps procreandis liberis dan-
dam operam, haud probare possim. Manifeste si-
quidem ex Scripturis mihi intelligere videor, no-
luisse Dei Verbum, postquam virginitatem mundo
intulit, omnino abrogare conjugium. Non enim quo-
niam sideribus luna major est, continuo cztera-
rum stellarum lumen exstinguitur.

Incipiamus autem a Genesi, ut antiquissimz
Scripture suum ordinis primatum assignemus.
Profecto Dei sententia et. przceptum illud !* pro-
pagandi generis, ctiam hodie viget et servatur : Deo
etiamnum hominis formandi opifice. lloc etenim
plane manifestum est, nunc quoque velut pictor ta-
bellam, sic Deum mundum efficere, uti sane etiam
Dominus docuit, dum ait : Pater meus usque modo
operatur '*, Verum ubi flumina cursum suum absol-
verint, seque vasto maris alveo reddideriut; ubi
lumen a tenebris perfecte separatum fuerit (nunc
enim adhuc in ista separatione laboramus); ubi
fructus suos cum reptilibus et quadrupcedibus edere
. deinceps arida desierit, et expletus erit przfinitus
hominum numerus, tunc sane a generando absti-

χαῖον εἶναι, &bmeibh χαλῶς f, Μαρχέλλα ὁρμήσασα
ἐπὶ τὸν λόγον, οὐχ ἱχανῶς ἑπλήρωσεν, ἐμὲ πειρᾶσύαι
τέλος ἐπιθεῖναι τῷ λόγῳ. Τὸ μετὰ γὰρ εἰς παρθενίαν
ἐχ προθάσεως προχόψαι τὸν ἄνθρωπον, θεοῦ παρορ-
µήσαντος αὐτὸν κατὰ xatpby xal χαιρὸν, δοχεῖ pot
καλῶς διελέσθαι' τὸ δὲ µηχέτι χρῆναι λέγειν τούν-
τεῦθεν τεχνογονεῖν, οὗ χαλῶς. Ἐγὼ γὰρ χαθεωραχέ-
ναι µοι δοχῷ σαφῶς ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ὅτι παρθενίας

ἐλθούσης, ὁ Λόγος o)x ἀνεῖλε πάντη τὴν τεχνογονίαν.

Οὐ γὰρ ἐπειδὴ τῶν ἀστέρων fj σελήνη µείνων ἑἐστὶ,
παρὰ τοῦτο τῶν ἄλλων ἁστέρων τὸ que ἀναιρεῖτσν.

Αρξώμεθα δὲ ἀπὺ τῆς Γενέσεως, ἵνα δὴ αι πρε-
σθεύωμεν μᾶλλον τὴν Γραφήν. Ἡ γὰρ ἀπόφασις τοῦ
θεοῦ, χαὶ τὸ διάταγµα τὸ ἐπὶ τῆς τεχνοποιίας, ὁμο-
λογουμένως µέχρι xal νῦν συμπληροῦται' πλάσσον-
τος τὸν ἄνθρωπον ἔτι τοῦ δημιουρχοῦ. Τοῦτο γὰρ καὶ
πάντη καταφανὲς, ὡς ἄρα τὸν χόσμον ἀχμὴν ἑργάζε-
ται ζωγραφῶν ὁ θεὺς, ὥσπερ δὴ xal ὁ Koptog ἐδίδα-
ξεν, Ἔως ἄρτι ὁ Πατήρ µου ἑργάζεται, λέγων. Ἁλλ'
ὁπόταν οἱ ποταμοὶ Ίδη λωφήσωσιν, εἰς τὸ τῆς θαλάσ-
σης εἰσθάλλοντες ἀγγεῖον, χαὶ τὸ φῶς τελείως χωρι-
σὐῇ τοῦ σχότους, (νῦν γὰρ ἔτι διαχωρίζεται") xol
τοὺς χαρποὺς μετὰ τῶν ἑρπετῶν χαὶ τετραπόδων
ἀναδιδόναι παύσηται λοιπὸν fj ξηρὰ, xal ὁ προωρι:-
σµένος τῶν ἀνθρώπων ἁἀριθμὸς ἀναπληρωθῇ * τότε δῆ
λοιπὸν καὶ τΏς παιδοποιίας ἀφεχτέον. Nov Τὰρ εἰς τὸν

nendum erit. Nuuc enim edenda Dei imagine suam Ώ εἰχόνα τοῦ θεοῦ τὸν ἄνθρωπον ἀνάγχη συνεργεῖν, Ext

hominem conferre operam necesse est, dum adhuc
$tat mundus, novisque quotidie molibus ejus fabrica
adimpletur. Crescite, enim, inquit, et. multiplica-
mini **, Nec fas est Creatoris praeceptum abominari,
ex quo nobis est quod exsistimus. Principium enim
generationis hominum seminis in genitale arvum
deinissio est, ut ex ossibus os οἱ ex carne caro, ar-
cana vi desumpta, in alterum rursus hominem ejus-
dem artificis opera condantur. Sic enim impleri pu-
tandun i cam sententiam : Hoc nunc os ex. ossibus
meis, et caro de carne mea *!.,

! Gcn. 1, 38. !? Joan. v, 17,

συνεστῶτος τοῦ χόσµου xai τεκταινοµένον. Αὐξά-
φεσθε Υὰρ, ἑλέχθτ, xal π.Ἰηθύγεσθε. Καὶ o2 yf
τὸ διάταγμα βδελύσσεσθαι τοῦ Δημιουργοῦ, ἐξ οὗ δη
xaX αὐταὶ γεγόναµεν. ᾽Αρχὴ γὰρ γενέσεως ἀνθρώπων
ἡ τοῦ σπέρματος εἰς τοὺς αὕλακας τῆς µίτρας γίνε-
ται χαταθολὴ, ὅπως τὸ Ex τῶν ὁστέων ὁστοῦν, χαὶ ἡ
ἐχ τῆς σαρχὺς σὰρξ ἕτερος ἄνθρωπος ἀοράτῳ λη-
φθέντα δυνάµε: πάλιν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τεχνίτου δη-
μ.ουργηθῶσι. Ταύτη γὰρ ἐχείνην ἡγητέον πληροῦ-
σθαι την φωνὴν' Tovro vor ἐστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων
µου, καὶ σὰρξ éx τῆς σαρχός µου.

** Gen, 1, 29. 3 Gen. i1, 93.

19 CONVIVIUM DECEM VIRGINUM, 50

Car. H. Generatio, affinis prime Eve ex costa et csse Ade formationi. Deus hominum conditor in consueta
generatione.

Τοῦτο γὰρ ἴσως Ἱνίσσετο καὶ ἡ μετὰ τὸν ὕπνον Α

ὕχστασις ἐπιθλτγθεῖσα τῷ πρωτοπλάστῳ, προδιατυ-
πουµένη τὴν ἐπὶ τῆς φιλοτησίας θέλξιν τοῦ ἀνδρὸς,
ὁπότε διγήσας τέχνων ἑξίσταται, ταῖς παιδ2γόνοις
θτλυνόµενος xa0' Όπνον ἡδοναῖς, ἵνα πάλιν τι, ἀπὸ
τῶν ὁστῶν αὐτοῦ χαὶ τῆς σχρχὸς ἀποσπασθὲν, ἕτερος
ἄνθρωπος, ὡς ἔφην, ἀναπληρωθῇ. Ἑκταρασσομένης
Υὰρ τῆς ἁρμονίας τῶν σωμάτων ἐν τοῖς χατὰ συνου-
cix» ἑἐρεθισμοῖς, ὡς οἱ τετελεσμένοι τὴν γαμήλιον
ἡμᾶς διδάσχουσι τελετὴν, πᾶν τὸ μυελῶδες τοῦ αἵμα-
τος καὶ γονιμµώτατον, ὅπερ ἐστὶν ὑυρὸν ὁστοῦν, Ex
πάντων ἑπαθροιζόμενον τῶν μελῶν, ἀφροποιῆσαν καὶ
θρυμέωθὲν, δ.ὰ τῶν παιδογόνων εἰς τὴν ἔμψυχον τῆς
θηλείας ἔξνεται γῆν. Εἰκότως ἄρα ἕνεχεν τούτου xa-
τ1λ:- εν λέλεχται τὸν πατέρα xal την μητέρα, τότε
σ:άντων ἀθρόως ἀμνημονήσας, ὅτε φιλοστόργοις ἑνού-
ἄ2νος τῇ γυναιχὶ συμπλογαῖς, χάτοχος ἐπιθυμίας v!-
νεται γεννητιχῆς, παρέχων ἀφαιρεῖσθα: τῷ θείῳ τὴν
-) ευωρὰν δημιουργῷ, ὅπως 5 vio9 5$ καὶ αὐτὸς πα-
«ho --άλιν ἔκφανῃ.

0ὐχοῦν εἰσέτι πλάσσοντος χαὶ νῦν Oh τὸν ἄνθρω-
σον του θεοῦ, πῶς οὐ τολμτρὸν τὸ βδελύσσεσθαι τὴν
πα:δουργίαν, ἣν αὐτὸς οὐκ ἐπαισχύνεται ταῖς ἁμιάν-
τοις ὁ Παντοχράτωρ ἑργαζόμενος χερσί: Πρὺ τοῦ
yàp µε π.]άσαι σε ἓν κοιλία, ἐπίσταμαί σε, τῷ
Ἱερεμία φησί. To δὲ "Iu6* Μἡ σὺ, Aa6ív πη.λὸν,
ἑπ.]ασας ζῶον, καὶ Aadncóv. αὐτὸ ἐποίησας, ἔφη,
éxl τῆς γῆς; Καὶ ὁ Ἰὼθ πρὸς αὐτὸν εὐχτικῶς (38)
φέρεται, λέγων τό’ AL χεῖρές σου ἐποίησάν µε, xal
Ex.lacár µε. Πῶς δὲ οὐχ ἄτοπον τὸ, ἀπαγορεύε-

σθχ, γάµων συναλλαγὰς, προσδοχωµένων ἔτι xal C

μ:θ) ἡμᾶς ἔσεσθαι μαρτύρων, χαὶ τῶν ἀντιτασσομέ-
νων τῷ πονηρῷ, δι οὓς δὴ xai τὰς ἡμέρας ὁ λόγος
ἐτιγγείλατο χολοδωθέσεσθαι; El γὰρ φαῦλον, ὡς
ἕρης, ἀπεντεῦθεν νενόµισται τῷ θεῷ τὸ παιδοσπο-
ρεῖν, δι fj» αἰτίαν οἱ παρὰ δόγµα φυόμενοι xal τὴν
Bout. -Ἡν θείαν, εὐάρεστοι δυνῄσονται παραστῆναι
τῷ 0:9; Ἡ πῶς οὐχ ἀνάγχη εἶναι χίθδηλον, ἀλλὰ
uh θεοφυὲς (29) τὸ τεχθὲν, εἰ παρὰ τὴν γνώμην xal
τὸ ὃ.ἀταγµα δίχην παραχαράγµατος πλάσσεται τῆς
δυνάµεως; ἵνα δὴ χαὶ ἀνθρώποις δύνασθαι δῶμεν
ἀνθρωποπλαστεῖν.

ld enim forsitan innuebat illa per somniuin
primo homini injecta exstasis, viri inter muliebres
amplexus mulcedinem illam przfigurans, cum libe-
rorum sitiens a. se quasi excedit, genitalibus pee
somnum effeminatus deliciis, ut rursum ab ejus ose
sibus et carne decerptus delibatusque, alius, uti
dicebam, homo impleatur. Turbata enim corporum
harmonia titillationibus coitus, uti nos docent, qui
opus maritale experti sunt, medullosa quique ac
prolifica pars sanguinis, quod os quoddam liqui-
dum est, ex cunctis coacta membris, spumoso coa-
gulo concrescens, per naturales meatus in vivam
femine humum expluitur. Merito propftr hoc dictum
est, derelicturum hominem patrem et matrem, cun-
ctis repente per hec intervalla memoria elabenti-

p bus, dum conjugatibus niulieri agglutinatus. come

plexibus, genitalis impos libidinis evadit : tollendam
costam divino praebens artifici, ut ex filio idem rur»
sus pater exsistat.

Quamotirem, Deo etiamnum quotidie per nuptia-
lem ejusmodi congressum hominem formante, quo-
modo non temerarium fuerit abominari liberorum
procreationem, cui suas immaculatas immiscere
manus omnipotens Creator haud indecorum ducat?
Priusquam enim , inquit, formarem (6 in utero,
novi te, Jeremiam alloquens **. Et Jobo ait** : Nun«
quid tw accepto limo effinxisti animal, et vocale il-
lud fecisti super terram? Jobus autem contra Deo
supplex accedit, dicens ** : Manus tuc fecerunt me,
et plasmaverunt me. Quomodo vero non absurdum
fuerit prohibere congressus nuptiales, cum exspe-
ctentur etiam post nos futuri martyres, et qui ne-
quissimo restituri sunt, ob quos etiam brevian-
dos dies illos pollicitus est divinus sermo **? Quod si
malum, ut aiebas, ex hoc tempore Deo visuin est,
liberis operam dare, quo pacto illi quos futuros Chri-
stus praedixit, martyres et sancti, contra Dei adeo
placitum et voluntatem nati, usque ei chari et ac-
cepti 6956 poterunt? Aut. quomodo non plagiaria
nescio qua suppositum arte ae manu, non divina
satione natun: illud quodcunque fateri necesse est,

quod prater mentem accontra prescriptum creantis potentie subdititium exstiterit? ut et. faculta-
teu condendi hominis hominibus iribuendam quis velit.

Ca». ΠΠ. Locus Scripture vexatus. Spurii, non solum fideles, sed et quandoque prelati.

Καὶ ἡ Μαρχέλλα ὑπολαθοῦσα, ὢ θεοφίλα, µέγα p

σφάλμα, ἔφη, καὶ ἑναντίον οἷς εἶπας ἀναφαίνεται *
xat οἵει λεληθέναι παρωσαµένη τηλικοῦτον νέφος;
κει γὰρ ἐχεῖνος ὁ λόγος, ὃν ἴσως, ἁπαιτῶν σε τις
ὡς σοφωτάτην, λέξει. Περὶ τῶν ἐκ µοιχείας ἀνόμως
φυ2μένων 5l cfi; Ἔδωχας γὰρ εἰσελθεῖν εἰς τὸν xó-

15 Jer. 1, ὃ. 35 Job xxxvin, 14. sec, LXX.

(28) Εὐκτικῶς. Allatius, εὐσεδθῶς. Sic et codex
Mazar. Coangris.

** Job x, 8.

Hic Marcella interpellans, Gravis error, o Theo-
phila, in tua, inquit, oratione apparet, qui eam se-
cum ipsatu committit, contraria priusa te dictis
astruens : et pulas te latere tanta offusa nube? Oc-
currit tamen ille tibi ex adverso sermo, quo te ali-
quis ut sapientissimam adiens interrogare isto pa-

35 Matth, xxiv, 92; Marc, xi, 20.

(29) θεοφυές. la cod. Vat. AL Allatius et rcs.
Mazzr., θεοφιλές, Deo charum lp.

b S. METHODIL EPISCOPI ET MánTYIus 8
c*o possit. De iis qui ex adulterio illigitime gene- A σμον ἆμῆχανον εἶναι xal ἀδύνατον, μὴ χειραγωγη-

rantur, heus tu quid dicis? Concessisti enim nulla
posse ratione fieri ut quis veniat in mundum, quin
divin:e ei majestatis nutus ductor exstiterit, parato
ci qui sit nasciturus, a Deo corpusculo. Et ne con-
fugias velut in arcem securam, prolato testimonio
Scripture, dicentis : Filii autem adulterorum
maturitatem non consequentur **; refellet te leniter,
dicens : Atqui videmus haud raro illegitimis conce-
ptos copulis maturescere in partus vitales valentes-
que adolescere.

Si autem argute iterum distinguens dicas, Ego
vero, heus tu, maturitatis nomine quam non con-
sequantur, justitiam Christianam intelligo, cujus
illi compotesenon sunt, reponet statim : Atqui, ο
beata, multi ex iuiquo sati semine, nihilo secius,
non solum gregi fidelium adunati, verum etiam ut
illis preeesse:t laud raro sorliti sunt. Quare cum
communi omuium sensu et experientia notissimum
sit, ortos ex adulterio utrovis modo quod perfe-
ctum est adipisci, non est putanduin d? concepti-
bus aut. partubus propheticum illud Spiritus san-
cli oraculum esse intelligendum ; sed forte potius
de illis qui adulterant veritatem : qui nimirum so-
phisticis decretis corrumpentes Scripturas, imma-
turam gignunt sapientiam, quod pietati errorem
commisceant. ltaque, hoc quoque tibi effugio prze-
cluso, i modo, οἱ ex ailulterio quoque conceptos
fetus, responde, Deo bene volente generari. Dixi-

θέντα τῷ θελήματι τῆς μεναλοσύνης (30), χατασχευ«
ασθέντος αὐτοῦ τοῦ σχηνώµατος πρὸς τοῦ θεοῦ. Καὶ
ἵνα μὴ καταφύγῃς ὥσπερ εἰς τειχίον ἐχέγγωνον, προ»
χειρινοµένη τὴν λέγουσαν Γραφην, Τέχνα δὲ μοιχῶν'
ἀτε.εσφόρητα, ἀποχρούσεταί σε πράως εἰπὼν, ὅτι
Καὶ μὴν τελεσφόροις πολλαχῶς ὠδῖσιν ὥριμον χαρ-
πὸν τοὺς Ex παρανόμων συλληφθέντας ὧδε συναλλα.
γῶν ὁρῶμεν φυοµένους,

El δ αὖ πάλιν σοιζοµένη φαίης, à ουτης, ἐγὼ τὸ
ἀτελεσφόρητον ἐπὶ τῶν τελειουµένων ἡγοῦμαι τάσ.
σεσθαι τῇ Ἀριστοδιδάκτῳ δικαιοσύνη, λελέξεται: Καὶ
μὴν, ὦ uaxapía, πλεῖστοι τεχθέντες ἐξ ἀδίχου σπο-

B ρᾶς οὐδὲν ἧττον οὐ µόνον τῇ ποίμνῃ συναγελάζεσθαι

καταρ.θμοῦνται τῶν ἀδελφῶν, ἀλλά xaX καθηγεῖσθαι
τούτων χληροῦνται πολλαχῶς. Οὐχοῦν ὄντος φανεροῦ,
καὶ πάντων Ἱστορούντων, xaX τὰ Ex µοιχείας φυόμενα
τελεσιουργεῖσθαι, οὗ yph νοµίζειν περὶ συλλέόεων
καὶ τόχων τὸ Πνεύμα προπεφητευχέναι’ ἀλλ ἴσως
περὶ τῶν τὴν ἀλήθειαν µοιχωµένων, οἵτινες χλεφισι»-
φοις νοθεύοντες δόγµασι τὰς Γραφᾶς, ἀτελεσφόρττον
γεννῶσι σοφίαν, τῇ θεοσεθείᾳ συγχρίνοντες τὴν πλά-
νην. Διὸ xal ταύτης σου τῆς προφάσεως ἑξηρημένης,
[σθι 6h, εἰ xai τὰ Ex µοιχείας εὐδοχοῦντος, ἀπόχρι-
ναι, γεννῶνται τοῦ θεοῦ. Ἔφης γὰρ, εἶναι ἀδύνατον,
ἀνθρώπου τελεσφορτθῆναι Yovhv, μὴ μορφώσαντος
αὐτὴν χαὶ ψυχώσαντος τοῦ Κυρίον.

οἱ enim, fieri non posse ut. ad maturitatein et. consummationem perveniat bumanus fetus, nisi Domi-

nus formam animumque indiderit.

Car. IV. Humana generatio, Deique in ea opus declaratum.

Hic Theophila, velut robusti lacertis adversarii ο Ka» ij θεοφίλα, ἀπὸ Υενναίου ὥσπερ ληφθεῖσα τῶν

media correpta, vertigine tentata quadam est; tum
vgre tandem spiritu resumpto, Rem, inquit, o bea-
ta, quizris, ad sui plenam declarationem exemplo
quodam indigentem, cujus beneficio melius intelli-
635, Dei vim creatricem per omnia quidem pertin-
gentem, precipue tamen ipsam a se humanam
prestare generationem, augendo quz in genitalem
sunt seminata terram. Neque enim id quod semi-
natur culpandum est : sed in eo omnis culpa resi-
det, qui in alienum agrum, furtivis cubilibus, vel-
uti mercede brevis voluptatis, propriam impuden-
ter sementem vendit. Informa enim, quaeso, animo,
talem quamdam imaginem nostri in vitam ortus ac
generationis. Cogita domum, cujus altissimis mon-
tibus ingressus adjaccat, ipsaque longe in multam
et inferne capacem demissa sit profunditatem; qua
denique a summo capite ab ingressu multa retro
ioramina habeat, ac cujus figura ea parte orbicu-
Izris exsistat. — luformo, inquit Marcella, quam
jubes imaginem. — Jam imaginare sedentem intus
operari plasien statuas plurimas, ex limo quein ei
per ea qua dixi foramina, inulti. assidue bomines

** Sap. iu, 16.

µέσων ἀνταγωνιστοῦ, ἑσχοτοδινίασε, xal µάλα μόλις
ἀναπνεύσασα, ἔφη ἙἘρωτᾶς ἑρώτημα διὰ παραδεί-
Υµατος, ὦ paxapla, χρῇζον ἀποδειχθήναι, ἵν) ἔτι
μᾶλλον εἰδῆς, ὡς διὰ πάντων ἡ ποιητιχὴ δύναμις διἠ-
χουσα τοῦ θεοῦ, πλέον εἰς τὴν τῶν ἀνθρώπων véve-
ety αὐτουργεῖ, αὕξουσα τὰ εἰς Ὑόνιμον φυτευόµενα
γῆν. Οὐ γὰρ τὸ σπειρόµενον αἱτιατέον, ἀλλὰ τὸν εἰς
ἀλλοτρίαν ἄρουραν χλεψιγάμοις εὐναῖς, οἵα μ.σθωτὸν
ὀλίγης ἡδονης, τὴν ἰδίαν ἀναισχύντως πιπράσχοντα
σποράν. Απείκασον γὰρ τοιούτῳ τινὶ τὴ» ἡμετέραν
γένεσιν εἰς τὸν βίον, οἷον οἴχῳ παραχειμένην ἔχοντι
τὴν εἴσοδον ὄρεσιν ὐψηλοῖς: διήχειν δὲ τὸν οἶχον ἐπ
πολὺ χάτω, μέχρις ἄχρων τῆς εἰσόδου ἔχοντα πολλὰς
ὁπὰς ἐχ τῶν ὀπίσω, καὶ περιφερῃ κατὰ τοῦτο τὸ μέ;

D poc γεγονότα. ---᾽Απεικάνω, ἔφη f Μαρχέλλα.--- Οὐκ-

oov ἀπόλαθε ἕνδον χαθεζόµενον ἐργάζεσθαι πλάστην
πολλοὺς ἀνδριάντας * toot δ᾽ αὖ τὴν ὕλην τοῦ πηλοῦ
διὰ τῶν ὁπῶν ἔξωθεν νόησον zt πυλλῶν ἀνθρώπων
ἀνενδεῶς χορηγεῖσθαι, οὐδενὸς αὐτὸν ὁρῶντος τὸν τε-
χνίτην. Abg δὲ χεχαλύφθαι τὸν οἶχον ὁμίχλῃ xal νερέ-
λαις, xat μηδὲν αὑτοῖς ἔξωθεν εἶναι χαταφανες f| uó-
yag τὰς ὁπάς. Δεδόσθω, ἔφη, χαὶ τοῦτο. Ἔχειν Cà ἔχα-

(90) ΜεγαΙοσύ}ης. Ms. Maz. et Allat;,, δυνάμεως. Connrris.

55 CONYIVIUM DECEM VIRGINUM. νὰ

σ-.ν αὐπον σον 307990270) εἰς τὴν τοῦ πτλοῦ συγ-
τομ.οτν ἀπονεμτμέντν αὐτῷ μίαν ὁπὶν, εἰς fw χρὴ
μόνον αὐτὸν vip τὴν ἰδίαν Όλτν ἀποτίθεσθα:, μὴ
ἀτιτόαενον ἑτέρας. Εἰ ὃ αὖ Ξεριέογως ἀνεωγνύναι shy

τέρῳ χεχλτρωμέντν ἐπιχειροίη, πρ αὐτῷ xal μά-

στ.νας ἁτειλτ-έου-

congerant, nemine ipsum artificem vidente, Pac
etiam oceuitari domum nebulis ac caligine, nilillque
illis qui exterius materiam ministrant, preter ο]
foramina, conspicuum esse. Detur, inquit, et lioc,
Ilabere item unumquemque collaborantium in. lut
comportationem assignatum sibi foramen. unum,

per quod solum oportet eum materiam propriam deponere, nulla ratione tangendo aliud. quadeuts
que : proposita etiam poena ignis et. verberum, ei qui curiosius tentaverit aperirs. foramen. alterl as

signatum.

03x22» τὰ μετὰ ταῦτα λοιπὸν 63 θεώρησον. Ἔνδο-
0εν τὸν ππκάσττν περιξρχόμενον τὰς ὁπὰς, xax τὸν εὑ-
ρισχόµενον ἓν ἑχάστῃ πηλὸν xaz' ἰδίαν λαμθάνοντα
πλάττεςν, χαὶ μηνῶν περ.όδοις ἁποπλάσαντα, πάλιν
ἁποδιδόναι τοῖς ἔξω 0:X tT; αὐτῖς τὸν πλάστην ὁπῆς,
ἔχοντα τοιαύτην ἐντολὴν, πάντα τὸν δυνάµενον δη-
μιουργτθῆναι πγλὸν ἁδιαφόρως ἐργάκσεσθαι, χἂν εἰς
ἀλλοτρίαν ὑπό τινος εἰσοχετεύητα: χαχοτρόπως ὁπήν.
0053» γὰρ Ἱδιχτχέναι τῶν ὕλην" 00 ὡς ἀναιτίαν μὲν
δὴ γρΏναι πλάττεσθαι χαὶ µορφοῦσθαι. Τὸν δὲ παρὰ τὸ
λε Ίταγμα καὶ τὴν ἐντολὴν εἰς ἀλλοτρίαν αὐτὴν ἁποτι-
θέµενον ὁπῆν ὡς ἁλάστορά τε xaY παραθάτη» τιµω-

εἴσθαι. Οὐ γὰρ τὸν πηλὸν αἰτιατέον, ἀλλ᾽ ἐχεῖνον τὸν '

710 τὸ ὅσιον τούτο πεποιηχότα ' ἀχρασίας γὰρ χάριν
si; ἀλλητοίαν ἁπηκομίσας ὁπῆν ἀπέθετο λαθραίως τῇ
pz. --- Ἀλγθέστατα έχεις.

Tum jam mihi deinceps figulum interius forami-
na circumeuntem cousidera, οἱ quamcunque sub
unoquoque materiam offenderit, hanc. flngenteu,
cerlisque mensium periodis efformatam statuam,
per idem rursus foramen emittere : quippo cul ha
posita lex sit, ut nullo discrimine, quamcunque aptam

D oper! oblatam sibi argillam (ingat ac figuret, otiam

si perverse per alienum a. quopiam deinissu. fora-
men fuerit. Nihil enim peccasse materiam ; ae pro:
pterea tanquam innoxiam fingi eum oportere atque
formari, Eum vero qui contra. interdictum In. alie-
num ipsam foramen deposuit, ut sceleratum οἱ
transgressorem, merito pasa mulctandut (usu,
Non enim in lutum culpa referenda, sed in. illum
qui rem prater fas gessit, lmpudicitls enim. actus
stimulis, in alienam vi lurtim destinatam rimo
intulit ac deposuit. — Verissima loqueris,

(αρ V. Iaem argumentum persequitur S. Pater.

Ol2z999 λοιπὺν δη χαιρὸς τούτων fr προδιηνυ-

Ergo his hactenus ita. praeparatis, restat ut om

S1£w4, ταύτην σε πᾶσαν προσάπτειν, ὦ σοφωτάτη, C nem hanc similitudinem, o sapientissima, his quas

cr. ε)κόνα τοῖς Ίδη ἔμπροσθεν εἱρημένοις. Τὸν μὲν
0:x*. ἁφομοιοῦσαν τῇ ἁἀοράτῳ τῖς Υγενέσεως ἡμῶν
g2szt "ch δὲ προσχειμέντν εἴσοδον τοῖς ὄρεσι τῇ ἀπὸ
τῶν οὐρανῶν εἰς τὰ σώματα χαταθάσει χαὶ κατα-
ach (51) τῶν φὐχῶν ' τὰς δὲ ὁπὰς τῷ θτλυχῷ xal
Τωνα:χείῳ Ὕένει ' οὖν δὲ πλάστην τῇ ποιητικῇ δυνά-
2 ἔτις, ἐπιχαλύμματι τῖς Ὑενέσέως
όμιων 71, «ὔσει χρωμµέντ, ἔνδον ἡμᾶς ἀρράγως άνθρω-
ο κα στεῖ (32), τὰ ἑνδύματα ταῖς φυγαῖς ἑργανομέ-

«58, λαταέάσει xai χαταπεμπῃ. Locus hic diffi-
eihor, quo videtur Methodius ipsam Origenis
pra*xssstentie animorum opinionem sequi, ac
quasi ii pridem 274:7::3» suam nocti in coelis,
i&de im corpora sic a Deo formata descendant ac
Óem:tartar : sive alias h»c illis pena est et car-
eer. s Origenes voluit; sive natura, quod exponi
possit Methodius, nec ita palam adversatur fidei.
Ersdite 3dmodum banc spartam adornavit Leo Al-
l2t.es. ac Wethodium vind:cavit ; cum is. qui illius
««ετροτ Meibodiani Symposti editionem, subolere
sil. d facie aliquid nec indicaverit. Putem ipse Me-
tod um ad! aíiud velle, quod ita exprimit, quam
2B-ruDm malzratm signifcoare, quz a Deo sit et
ἐπ ον. ης 3 w3LeTria profikiscatur, velot animae
{μυ Ἔτω τι πάσα. &ed a Deo proprio parente
Prriea VOR ONgbCT x1;01i« humanz iliueque sup-
p-cn^31üó€, cxe31; qui Simrulas singu'is formatis
ecu. jure «quas nalore, eaque quam sib
Jpzii2 gp. mwras Üriwat, pe bumana 2110 3d
στο aendmiaas v unecsdbeenta et prxstamtia «{-
i—L-Vuk faba Buwxeac ινε oerte nodr2 daitace-
rect Όρο 41 CEA DO0Lo$ Inesi ut i» Dewrm achio-
TU Wenm τέχνη, 04$? pef aed conatu, gi
D- »ems& gpuLlaasoda- Hae fee memes sebo-

jam superius dicta sunt, adhibeas, Ft domum qui
dem illam, inaspectabilem generationis nostre na-
turam esse intelligas : aditum autem. adjacentem
montibus, descensum e cadis animarum in corpora,
et quod ín illa mittuntur : foramina vero, femi-
ninum sexum ac muliebrem : plasten quoque, erea-
tricem Dei potentíam, que pro generationis velo,
nostra utens natura, ínaspectabili ratione intus nos
humana forma eflingit, animarum indumenta con

liast» quem adducit Allatius ος suo codice, acerri-
imum ac eruditum Metliodii vindice : quem eerta
tantum Origenis adversarium, pracipuo hoc ilfiue
errore liaud putandum est ita abreptus esse 2 vel
saltem fautores Origenis illi ausa aspergere, cum
statim fraus ex. reliquis viri. weriptis ipsarne hae:
ejus lucubratione prodenda foret, Mac exdem ra-
tone Gregorius Theologus. ín. Christi: Natalem e
sanctum Pascha, hominem. vocat ορ) κά ἐπ'-
εντ, καὶ np) usw erlese et Terrestre
animal ac partum mundum ; uiraque ο ή εί natara
con«antem, «qga ipse ο] mundus confiatur,
spiritali et corporea ; qui ipee maxime ojrtis MIL,
ratione cujus ueque modo [ater operatur, «t pne
citavit Methodius : non wis. atzilke μμ) εν ΗΝ”
manis efloriuatione, vd mazis δή, qui D» pro-
prium opu ac fabri a, gos ian neni tege nun 1
pet sinzuiay luit aus gyetwtaiunmos, edu, a ve

que €restiot,e, Cose is.

(32 "Ht... hrüte nex aerei, e t Toeipist,
AL. Allatius ; $74 aiía o*4 uus fg, vg
Est. 1 vao {νά Asti» c aut, lr vut V
τσ ασττΣ. Mae cte deg e ed, Mor.r,
eto: juyetettis, Moy MAÍGHM y τω: po,
2727. 1 3.4 9.

55 S. ΜΕΤΗΟΡΙΙ EPISCOPI Ei MARTYRIS 56
cinnans. Qui denique Jutum argillamque compor- A νη. Τοὺς δὲ χοµίζοντας τὴν Όλην τοῦ πηλοῦ, τῷ áv-

tant, mares ac viros exprimere cogitandi δέ, cum
ili liberorum agente siti in naturales feminz mea-
tus semen injiciunt, haud secus ac illi argillam in
foramina iniportant. Semini enim, quadam divinz
creatricis potenti:, ut sic dicam, participatione
asperso, haud imputandi exazstuantes impurze libi-
dinis ardores. Ars porro in subjecta sibi materia,
quod suum est, ogit. Nullam vero rem ex se ac per
se ipsam malain esse, existimandum est, sed talem
fleri per abutentium operationem. Honeste videlicet
et caste exhibita, honesta evadit ; turpiter vero et
indecenter administrata, turpis fit. In quo enim
male meruit ferrum propter agriculturam et artes
inventum, de iis qui ad mutuas illud czdes acuunt?

δρείῳ xaX ἀῤῥενικῷ παραθλητέον * ὁπότε, διΦῄσαν-
τες τέχνων, εἰς τοὺς χατὰ φύσιν τῆς θηλείας φερο-
µένους πόρους ἐγχαταθάλλουσι τὴν σπορὰν, ὥσπερ
κἀχεῖ τὸν πηλὸν εἰς τὰς ὁπάς. θείας γὰρ, ὡς ἔπος
εἰπεῖν, µοίρας τῆς δημιουργικῆς τὸ σπέρµα µετα-
λαμθάνον, οὐκ αὐτὸ αἴτιον νοµιστέον εἶναι τῶν τῆς
ἀχολασίας ὑπεχχαυμάτων. Ἡ μὲν γὰρ τέχνη τὴν ὑπο-
χειµένην ὕλην ἀεὶ τεκταίνεται. 0ὐδὲν γὰρ αὐτόθι καθ)
ἑαυτὺ τῶν πραγμάτων ἡγητέον εἶναι xaxbv, ἀλλὰ πα-
ρὰ τὴν πρᾶξιν τῶν χρωµένων τοιῶσδε γίνεσθαι. Κο-
σµίως μὲν γὰρ πραττόµενον xal σωφβόνως, χόσμιον
ἀπέθη ' αἰσχρῶς δὲ xal ἀσχημόνως, alaypóv. Τί γὰρ
Ἠδίχησε σίδηρος γεωργιχῆς χάριν καὶ τεχνῶν εὑρὲ-
θεὶς, τοὺς εἰς ἀλληλοφόνους αὐτὸν θήξαντας µάχας :

In quo aurum aut argentum, aut zs, et, ut verbo Ρ τι δὲ χρυσὸς f| ἄργυρος,ὴ χαλχὸς, καὶ συλλ{ἠθδην 1)

colligam, omnis materia atque metalla, dum se
mollia prebent 4ο tractabilia, de his qui ingratis
in auctorem suum animis, in statuas varie distin-
«tas efformatasque, bzec adoranda proponunt ? Cer-
te si quis furto quzxsita vellera textrinz przebuerit,
in unun hunc scopum intuens ars, quod subje-
ctum est fabricatur, ut structuram admittat, nihil
respuens eorum quz illi ad usum suum apta obje-
cta sunt. Nam neque quod furto ablatum est, in
«crimen vocandum sit, quippe inanimum. Lanam
itaque elaborare ac concinnare, nihil prohibet ; qui
vero injusta eam manwu furtoque abstulit, is poena
afficiendus. Sic corruptores nuptiarum, ac qui con-
cinnz castzque vite, velut citharze, temere chordas
rumpunt, effrenes inflammat: cupiditatis zstus in
adulteria laxantes, ipsi quidem cruciandi puniendi-
que sunt : nocent enim graviter, ex alienis hortis

εὐέργαστος ἅπασα γη, τοὺς πλημμελοῦντας ἀχαρί-
στως εἰς τὸν σφέτερον δημιουργὸν, Ey τῷ παρατρέ-
πεσθαι τὰ ἁπ᾿ αὐτῶν ποιχιλλόµενα βρέτη (553) ; Κὰν
γὰρ ἀπὸ χλεφιµαίων τῇ ὑφαντιχῇ παρἐχοιτό τις ἔρια
τέχνῃ, πρὸς ἓν µόνον ἀποθλέπουσα τοῦτο ἡ τέχνη,
δημιουργεῖ τὴν ὑποχειμένην, εἰ δέξεται τὴν χατα-
σχευὴν, οὐδὲν ἁποθαλλομένη τῶν ἑαυτῇ χρτσίµων -
ἐπεὶ μηδὲν αἴτιόν ἐστιν ἐνταῦθα τὸ κλαπὲν ἄφυχον
by. Διὸ δὴ αὐτὸ μὲν ἑργαστέον καὶ χοσµητέον * τὸν
δὲ ὑφελόμενον ἀδίχῳ φωρᾶ τιµωρητέον. Ατὰρ δῆ xal
τοὺς δηλήµονας τῶν γάμων, xat διαῤῥήχτας τῆς εὖ-
αρµοστίας τοῦ βίου τῶν χορδῶν φλεγμαίνοντας οἵ-
στρῳ, xal τὴν ὄρεξιν εἰς µοιχείαν ἐχχαλουμένους,
αὑτοὺς μὲν βασανιστέον xai τιµωρητέον * ἀπ᾿ ἆλλο-
πρίων γὰρ χήπων τὰς παιδογόνους λυμαίνονται χλέ-
πτοντες συµπλοχάς * τὴν δὲ σπορὰν, ὥσπερ δη χἀχεῖ
τὰ ἔρια, µορφωτέον χαὶ φυχωτέον.

inconcessos furando concubitus;semen vero ipsuni, uti οἱ illic vellera, forinandum est animaque do-

nandum.

Cap». Vl. Etiam adulterinorum pariuum cura Deo, iis angeli curatores dati.

Et quid opus tanta exemplorum vi frustra ser-
monem producere, cum satis liqueat Dei profecto
Opus esse, corporum structuram? Quando enim
na£ura brevi adeo tempore, nisi Deo adjutorium
subininistrante, tautum opus perliceret ? Quis enim
incompactam compegit ossium substantiam? Quis
vero colligavit, ut nervis extenderentur ac remitle-
rentur ad juncturas artuum sic membra flectentia?
Quis cuniculos sanguini, mollemque spiritui arte-
riam przeparavit? Aut quis alius humorem san-
guine imbutum, exque limo mollem palpam, fer-
mento prope dilatavit; nisi solus summus artifex,
qui vivum nos hominem, rationalem sui effigiem

(55) Hox Aópeva βρέτη. Variam lectionem in
voce ποιχιλλόµενα Vat. cod. agnoscit etiam Allatius.
Ad hzc Possinius pro βρέτη, fallentibus oculis, vel
etiam illudente scriba, βρέφη legit: quod εἰ cona-
tur reddere, cum sit nullius hic frugis. Non enim
metalla enumerata bene ad liberos componantur,
sed ad statuas et simulacra, qui sic varia ex illis
Graci colenda efformabant, invita natura, in con-
temptim Dei. Vox. quoque πηλιχωµένοι ipsa non
satis Grzeca, ut undique pateat, unam duntaxat pro-
batam lectionem, quam ex Állat. et Maz. cod. se-

Καὶ τί δεῖ παραδείγµασι τοσούτοις χεχρηµένην (24)
μηχύνειν τὸν λόγον ; Οὐδὲ γὰρ àv οὕτως ἐν ὀλίγῳ
χρόνῳ τοσοῦτον ἔξω θείας χομιδῆς ἔργον ἐξήνυσε φύ-
Gig. Τίς Υὰρ ὁστέων ἄπηχκτον ἔπηξεν οὐσίαν; Τίς δὲ
ξυνέδησε ἑπιτείνεσθαι νεύροις xat ἀνίεσθαι περὶ τὰς
ἁρμογὰς χαμπτόµενα τὰ µέλη ; Τίς δ' ὑπονόμους κατ-
εσχεύασε. τῷ αἵματι , xai μαλαχὴν ἀρτηρίαν τῷ

D πνεύµατι; Ἡ τίς ἄλλος (55) ἑξζύμωσε χυμὸν δεύσας

αἵματι, xal μαλθαχὴν ἐχ χοὺς cápxa; Ἡ μόνος ὁ
ἀριστοτέχνης τὴν λογιχωτάτην εἰχόνα xai ἔμφυχον,
τὸν ἄνθρωπον, ἡμᾶς, ἑαυτοῦ τεκταινόµενος, xal χη-
ροπλαστῶν ἐξ ὑγρῶν xal βραχυτάτων σπερµάτων tv

μήτρα; Τίς γάρ ἐστιν ὁ προμηθούμενος μὴ συµ-

quor. 6οπεεεῖς. .

(34) Κεχρηµέγην. Allat. et Possin., χαταχρω-
μένην. GALL.

(55) "H τἰς &A4Aoc. Monstro quodam codex Yat.
"H τίς θεός * quod οἱ Possinius sequitur. Accepi,
non uL novam lectionem, sed ut parlem textus, quo
exponitur mira fabrica humani corpuris : quod ex
parvo humore ac spuma quasi fermento dilatetur
Iiassa corporis, in dura ossa ac mollem carneia
cruentumque bumorem exporrecta. CoxseFis.

c

CONYIVIUM DECEM VIRGINUM.

DA |

σινίγεσθαι τῷ ὑγρῷ xaX τῇ συνοχῇ τῶν ἀγγείων, &m- A fabricatus, ex liumanis tenuissimisque seminibus,

χλυζόμενον ἔσω τὸ ἔμβρυον: "H τίς ὁ μετὰ τὸ λοχευ-
θηναι xai εἰς φῶς ἀνελθεῖν, εἰς μέγεθος χαὶ χάλλος
xai ῥώμην ἐξ ἀσθενοῦς xal βραχἑος µεταθάλλων 1)
uh αὐτὸς οὗτος ὁ ἀριστοτέχνης, ὡς ἔφην, Geb;, τῇ
ποιητικῇ δυνάµει τῷ Χριστῷ µετασχηµατίκων xal
µετανωγραφῶν τὰς ἰδέας; * Ὅθεν δὴ καὶ τημελού-
χοις ἀγγέλοις, xÀv £x µοιχείας ὧσι τὰ ἁποτικτόμενα,
ππαραδίδοσθαι παρειλήφαμεν iv θεοπνεύστοις Ypáu-
pa3ty. El γὰρ παρὰ τὴν γνώμην ἑγίνοντο xai τὸν
θεσμὸν τῖς µαχαρίας ἐχείνης φύσεως τοῦ Θεοῦ, πὼς
ἀγγέλοις ταῦτα παρεδίδοτο τραρησόμενα μετὰ πολ-
Ang ἀναπαύσεως xaX ῥᾳστώνης: Πῶς δὲ xai χατηγο-
ρὔτοντα σᾳῶν αὐτῶν τοὺς γονεῖς εὐπαῤῥησιάστως εἰς
τὸ δ:χκαστἑριον ἐχίχλησχον τοῦ Χριστοῦ: Σὺ οὖκ

velut ex cera, in vulva effingit? Ad cujus enim id
curam spectat, ne tum bumido, tumque vasculo-
rum angustiis suffocetur, intus innatans utero gce-
status imperfectus fetus? Quis a partu jam editum
inque lucem susceptum, sic imbecillem exiguum-
que in molem et formam ac robur idoneum prove-
hit? nisi ille idem, ut dixi, supremus artifex Deus,
creatrice vi, quasi Christo exemplari figuras du-
cens atque ad vivum species depingens? Unde et
tutelaribus angelis, etiam P adulterio susceptas
proles commendari, ex divinis litteris accepimus.
Si enim invita beate illius nature, Dei scilicet,
voluntate, pr:tterque ejus consilium ac legem exsi-
sterent, quomodo angelis traderentur blande admo-

ἑφθόνησας ἡμῖν, ὦ Κύριε, τὸ χοινὸν, λέγοντα, τοῦτο B dum ac indulgenter educande? Quomodo etiam

φῶς ' οὗτοι δὲ ἡμᾶς εἰς θάνατον ἐξέθεντο, χαταφρο-
νέσαντες τῆς σης ἐντολῖς. Ἐκ γὰρ ἀνόμων, φησὶν,
ὕπνων (30) τέκνα vyevvoysva µάρτυρές εἶσι πο-
»ηρίας χατὰ γονέων iv ἐξετασμῷ πιθανῶν Aó-
Των.

suos genitores accusaturz, libere ad Christi tribu-
nal citarent? Tu quidem, Domine, inquiunt, non
invidisti nobis commune hoc lumen; hi autem nos
in mortem exposuerunt, contempto tuo 1nandato,
Ex illegitimis enim somnis, inquit, filii qui nascun-
tur, testes sunt. nequitic adversus parentes tn intere
rogalione persuasibilium sermonum 37.

Car. Vil. Anima rationalis ab ipso Deo. Castitas non una bona, etsi melior et honoratior.

K2Y τάχα μὲν οὖν δη χώραν ἕξει πιθανολογῶν τις
ἐν οὗ χριτικοῖς xal φρονίµοις ἀνδράσι, τὸν χιτῶνα
τῆς vc τὸν σάρχινον τοῦτον ὑπὸ ἀνθρώπων φυ-
τευόμενον αὐτοματὶ μορφοῦσθαι παρὰ «hy ἀπόφασιν
τοῦ Θεοῦ * οὗ μὴν ἤδη (51) καὶ τῆς ψφυχῆς τὴν ἀθά-
νατον οὐσίαν μετὰ τοῦ θνητοῦ σπείρεσθα: διδάσκων
πιστευθῄῇσεται σώματος. Τὸ * γὰρ ἀθάνατον xax ἁγή-
pov μόνος ὁ Παντοχράτωρ ἐμοφυσᾷ ἡμῖν, καὶ μόνος
τῶν ἀοράτων ἑστὶ χαὶ ἀνολέθρων ποιητής. Εγεφύση-
σε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπο» αὑτοῦ πνοὴν ζωῆς, xal
ἐγένετο, qnoi, ὁ ἄνθρωπος εἰς Vvxhr ζῶσαγ.
Αμέλει τοὺς χειροτέχνας τούτους ἀντιώμενος ὁ λό-
Y, ἐπὶ logo τῶν ἀνθρώπων τὰ ἀνδροείχελα χατα-
σχευάτοντας ἀγάλματα, οὐχ αἰσθόμενα τὸν ἴδιον ποι-
ττὴν, Ev τῇ παναρέτῳ Σοφίᾳ φησί’ Σποδὸς ἡ xap-
δία αὐτῶν», xal γῆς εὐτεΛ]εστέρα ἡ ἑ.πὶς αὐτῶν,
πη.ἰοῦ τε ἀτιμότερος ὁ βίος αὐτῶν ὅτι ἡγγόη-
σαν τὲν aAácarca αὐτοὺς, καὶ τὸν ἐμπνεύσαντα
αὗτεῖς νυχἠν ἐνεργοῦσαν, καὶ ἐμφυσήσαντα ab-
τοῖς πγεῦμα ζωτικό». Οὗτός ἐστι πάντων ἀνθρώπων

Et adhuc locum habebit aliquis probabiliter dis»
putandi apud imperitos et imprudentes, tunicam
hanc aniiuz::. carneam, ab bominibus satam, casu
formari przter Dei sententiam; immortalem tamen
animi substantiam cum mortali ac fragili corpore
seminari qui doceat, fidem non merebitur^ Quod
enim mortis seniique expers est, solus utique nobis
inspirat Omnipotens, solusque invisibilium incore
ruptibiliumque creator est. ΠΓπερίγαυ enim, inquit,
in faciem ejus spiraculum vito : et factus est homo
in animam viventem 35. Denique artifices illos in-
crepans Scriptura, qui ad hominum peruiciem hu-
mana forma statuas concinnarent, nullo ejus sensu
preditas, quo auctore fiant, in libro Sapientiz,
omnis scilicet virtutis officina, ait : Cinis est eor
eorun, et terra supervacua spes eorum, et luzo vilior
vita eorum : quoniam ignorarunt qui se finzit, et qui
inspiravit illis animam que operatur; et qui insuffla-
vit eís spiritum vitalem **. Hic cunctorum hominum
conditor est, Deus. Proptereaque, ut scribit Apo-

ποιητὴς, ὁ θεός. Αιὸ xal πάντας ἀνθρώπους, κατὰ p stolus, Vult omnes fhiomines salvos fieri, et ad agni-

τὸν ᾿Απόστολον, σώᾶᾷσθαι βού.λεται, καὶ εἰς ἑπί-
1γωσιν ἀ.ηθείας ἐλθεῖν. Καὶ ἐπειδῇ τοῦτο µόλίς
τέλος ἔσχε, λοιπὸν δὴ τὰ μετὰ ταῦτα λεχτέον. Ὁπότ-

57 αρ. 1v, θ. ** Gen. i1,7. ** Sap. xv, 10, 41.

(59) Ὕπνωγν. Sic et Vulg. emendata, cum pro 2ονι-
mis irrepsisset omnes, ut testatur Nobilius. CouBEFIS.

(51) Οὐ μὴν ἤδη. Planum argumentum Metho-
dii. Et-i/ admitti possit corpus sic a natura for-
mari, velut fere in reliquis animantibus, vi scilicet
seminis : de animo tamen qui sit. immortalis, qui
dicat, nullam fidem mereri, sed a Deo ἀμέσως lieri
et dari. Possinius tamen, interrogate legens, id af-
firinat quod negat. Methodius : quanquam ex fide

lionem veritatis venire 39. Et quoniam boc vix tandem
caput expedivimus, qua supersunt deinceps di-
ceuda sunt. Übi enim quis eorum qua ex h&mana

? [| Tim. n, 4.

ejus qui de corpore ita sentit, quasi arguat Metho-
dius unum ex altero sequi ; quod esset argumentum
a minori ad majus aflirmate, proinde nullius conse-
quentie. Contra, dato priore membro, alterum
nulla probabilitatis specie dari posse aut admitti,
ex,ipsa rei indole evincit et locis Scripture : quod
utique gravis theologi est. Apud Allatium etiam
particula Ποπ obrepsit, mendo ut videtur tvpogra.
phico; qua submota, omnia constant, Ip.

t9 S. METHODII EPISCOP! ET uAnTYRIS 60

ratione homini accidunt, considerationem natura A αν '(&o τις «fy θεωρίαν τῶν χατά τὸν ἄνθρωπον

duce diligenter didicerit, sane noverit baud abomi-
nanudam liberorum procreationem, cum tamen ca-
Stimonia majori laude atque honore coronanda sit.
Neque euim eo quod mel exteris dulcius est ac
suavius, continuo reliqua amara reputare convenit,
quacunque in fructibus jucundi saporis partem ali-
quam a2 natura sortita sunt. Et horum quidem
idoneum testem producemus Paulum, eujus illa
sunt : Qui matrimonio jungit virginem suam, bene
facit ; et qui non πρ melius facit *!. Non enim sci-
licet id proponendo quod melius ac dulcius est,
aliud omnino Scriptura sublatum voluit; sed uni-
cuique quod proprium est ac utile, tribuendum de-
cernit. Sunt quibus nundum concessit potiri virgi-

nitate : sunt quos non amplius titillationibus eru- B

bescentes inquinari permittit, sed jam inde meditari,
deincepsque cogitare vult, angelicz puritatis z?mu-
lam corporum transformationem ; ubi juxta verax
Domini oraculum : Non nubunt, neque nubuntur ?*,
Quandoquidem non omnibus incontaminatus ille,
et quo regnum coelorum prabeatur 35 eunuchismus
ereditur : sed illis duntaxat, qui et semper viren-
tem et incontaminatum virginitatis florem valent
servare. Florentissimo enim et maxime variegato
prato comparari Ecclesiam habet propheticus ser-
ino, non modo virginitatis distinctam et coronatam
floribus, sed et conjugii et continentizx. In fimbriis
enim aureis variegata aslat rcgina a dextris spon-
si **,

Hsc tibi pro viribus ego meis, o Arete, confero
ad susceptum pro veritate sermonem. — Quibus
a Theophila dictis, lene a cunctis virginibus exsti-
tisse murmur narrabat Tleopatra, illis sermonem
laudantibus. Ubi autem susurrus quievit, post lon-
gum silentium, assurrexisse Thaliam (ei quippe
terlio loco mandatum erat post Theophilam con-
certare). Ea igitur seouens hinc et ipsa exorsa
est.

ORATIO II.

THALIA.

συµθαινόντων κατὰ φύσιν ἀχριθῶς ἐχμάθῃ, εἴσεται
μὴ βδελύσσεσθαι παιδοποιίαν' ἐπαινεῖν δὲ xal τρο-
τιμᾷν ἀγνείαν. 0ὐδὲ γὰρ, ἐπειδῆ τῶν ἄλλων ἡδύτε-
póv ἐστι xal προτηνέστερον τὸ µέλ., τὰ λοιπὰ δὴ
ταύτῃ νομίζεσθαι προσᾗχει πικρὰ, ὁπόσα δὴ τῇ ἐμ-
φύτῳ YÀuxacía χεχέρασται τῶν ἀχροδρύων. Καὶ τού-
των μὲν ἐχέγγνον μάρτυρα παρέζοµαι τὸν Παῦλον,
Ὥστε xal ὁ γαµίζων, λέγοντα, τὴν ἑαυτοῦ παρθέ-
ΟΥ, κα.λῶς xoti: καὶ ὁ μὴ γαμιίζων κρεῖσσον ποιεῖι
οὐ γὰρ δὴ τῇ τοῦ κρείττονος καὶ γλυχυτέρου mapa-
θέσει τὸ ἕτερον ἀνεῖλεν ἁπαγορεῦσαι ὁ λόγος * ἀλλ'
ἑχάστῳ τὸ οἰχεῖον χαὶ λυσιτελὲς ἀπονέμειν διαθεσµο-
θετεῖ. Toig μὲν γὰρ οὐδέπω συνεχώρησε παρθενίἰας
τυχεῖν * τοὺς δὲ οὐχέτι βούλεται χραίνεσθαι φοινισ-
σοµένους ἐρεθισμοῖς, ἀλλὰ μελετᾷν ἀπεντεῦθεν ἤδη
χαὶ φαντά»εσθαι τὴν ἰσάγγελον µεταστοιχείωσιν τῶν
σωμάτων * ἔνθα οὔτε γαμοῦσι», οὔτε γαµίσκονται,
χατὰ τοὺς ἀφευδεῖς τοῦ Κυρίου χρησμούς; ἐπεὶ µη-
δὲ πᾶσιν ὁ ἁμόλνυντος xal παρεχτιχὸς τῆς βασιλείας
τῶν οὐρανῶν εὐνουχισμὸς ἐμπιστεύεται * ἀλλὰ µόνοις
δηλονότι τοῖς xai δυναµένοις τὸ ἀειθαλὲς ἄνθος, xav
ἄχραντον τῆς παρθενίας τηρῆσαι. Ανθηροτάτῳ γὰρ
xai ποιχιλωτάτῳ λε,μῶνι ἀπεικάζεσθαι λόγος ἔχει
προφητιχὸς τὴν Ἐκκλησίαν, οὐ µόνον τοῖς τῆς ἀγνείας
πεποιχιλμένην καὶ χατεστεμμέντν ἄνθεσιν, ἀλλὰ xat
τοῖς τῆς τεχνογονίας καὶ τοῖς ἐγχρατείας. Ἐν κροσ-
σωτοῖς Υὰρ χρυσοῖς πεποιχιλμένη ἀπὸ δεξιῶν ἡ
βασίλισσα παρίσταται τοῦ νυμφίου.

Ταῦτά σοι χατὰ δύναμιν χἀγὼ τὸν ἐμαυτῆς, ὦ
Αρετὴ, εἰς τὸν περὶ τῆς ἀληθείας συμθάλλομαι λό-
vov. --Ἑἰπούσης δὲ ταῦτα τῆς θεοφίλας, θόρυδον
ἡδὺν Ex πασῶν fj θεοπάτρα ἔφη γεγονέναι τῶν παρ-
θένων, ἐπαινουσῶν τὸν λόγον. Ὡς δὲ ἡσύχασεν. σιω-
πῆς ἐπὶ πολὺ γενομένης, ἀναστῆναι τὴν θάλειαν -
ταύτῃ Yàp Ex τρίτου ἑπετέτραπτο μετὰ τὴν θεοφί-
λαν ἀγωνίζεσθαι. Ὑπολαθοῦσα οὖν ἐντοῦθεν, ὡς
οἶμαι, ἤδη xaX αὐτῃ.

ΛΟΓΟΣ I.

ΘΛΛΕΙΛ.

Car. 1. Locus Geneseos ni, 95, 94, cum textu Paulino Ephes. v, 29-99, collatus.

Mihi videris, o Theophila, et actione et erudi- D Zi μοι δοχεῖς, ὦ θεοφίλα, ἔφη, xai τῇ πράξει xal

tione cunctis przcellere, nec cuiquam sapientiz
laude cedere. Non enim est qui reprehendere possit
orationem (tuam, vel si contentiosus et pervicax sit.
Unum tamen in ea me, aliis przeclare dictis, o beata,
videlur turbare, ac quasi injecto scrupulo moleste
habere, dum meeum reputo, haud frustra spi-
ritu plenissimum ac sapientem virum, Paulum
dico, in Christum et Ecclesiam velaturum conjun-

*! [ Cor, vn, 38. ?* Matth, xxu, 30.

(58) Ti» σύνερξιν. Malui retinere Vat. vocem,
quod etiam in reliquis postmodum repetatur, ut ap-
areat glossema esse quod ÁAllat. et Maz. hic σύσευ-
vv habent : quasi rariorem vocem, ut solet, co» -

? Matth, xix, 12.

τῷ λόγῳ πασῶν χρατιστεύειν, xai σοφίας τὰ δεύτερα
φέρεσθαι οὐδενός. Οὐ γάρ ἐστιν ὅστις αἰτιάσεταί σου
τὸν λόγον, οὐδ' εἰ παντάπασι Φφιλόνειχος sip χαὶ ἀν-
πιλογικός. Πλὴν ἐχεῖνό µε µόνον, τῶν ἄλλων ὀρθῶς
εἰρημένων, ὦ µαχαρία, δοχεῖ ταράττειν τε χα) ἀνιᾶν,
ἀναλογιζομέντν, ὡς οὐχ ἂν ὁ πνευματικὠτατος σο-
φὸς àvhp, τὸν Παῦλον λέγω, µαταίως ἀνέφερεν εἰς
Χριστὸν xai τὴν Ἐχχλησίαν, τὴν σύνερξιν (38) τοῦ

* Ρκαί. Χιιν, 10.

muniore exponant. Ea utitur Plato in eam ipsam
rem, pro viri et uxoris quasi in secreto, copula-
tione. qux nuptiarum mysterium est, quod Apo-
«tolus in Christum et Ecclesiam transfert. Couanv,

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

πρωτοςλἆσσου καὶ της γυναικὸς, εἰ μηδὲν ὑμτλότε- A cliouem primi hominis ac mulieris 99, si nihil aublie

po» ἐφαντάνετο τῶν ῥττῶν xal τῆς ἱστορίας ἡ Γρα-
cf. Ei Tip Ga; tij τὸν περὶ συνελεύσεως ἀνδοός τς
xii γοναιχὸς δεῖ παραλαμθάνεσθαι τύπον φιλῶς τὴν
ΕΣραςτν, τίνος 65 χάριν ὁ Απόστολος, τούτων ἐπι-
μντσθεὶς, xai εἲς τὸν τοῦ Πνεύματος ἡμᾶς, οἶμαι,
χξι/αγωχγῶν Αδὸν, εἰς Ἀριστὸν καὶ εἰς Ἐκχκλησίαν
ἀναςέρων, ἀλληχορεῖ τὰ Χατὰ τὴν Εὖαν xai τὸν
Αδάμ.

Ἡ μὲν γὰρ λέξις τῆς Γενέσεως οὕτω φησί. Kal
εἶπεν ὁ ἸΙδάμ. Τοῦτο νῦν ἐστοῦν ἐκ τῶν ἀστέων
ου, καὶ σὰρξ éx τῆς σαρχός µου αὕτη κ.ληθή-
σεται γυνἡ, ὅτι éx τοῦ ἀνδρὺς αὐτῆς ἐλήφθη.
Ἔνεχεν τούτου κατα.λεἰν'ει ἄνθρωπος τὸν πατέρα
αὐτοῦ xal τὴν μητέρα αὐτοῦ, xal προσκο.ἰἑη-
θήσεται τῇ γυγαικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσογται οἱ δύο εἰς
σάρχα μίαν. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος, εἰς αὐτὴν δὴ ταύτην
ἐπισχεπτόμενος τὴν περικοπἣν, οὐχέτι κατὰ τὸ χεί-
μενον αὐτὴν, ὡς ἔφην, αἰσθητῶς ἐπὶ συνέρξεως βού-
λεται παραλαμύάνεσθαι Ὑγυναιχός τε xol ἀνδρὺς,
ὥσπερ 0h xal σύ. Σὺ Υὰρ, φυσιχώτερον ἔπεξεργα-
ζομένη τὸν λόγον, συλλήψεων πἑρι χαὶ τοχετῶν ἔδω-
κας µόνον ἀποφαίΐνεσθαι τὴν Γραφήν. "Iva γὰρ τὸ
ἀπὸ τῶν ὀστέων ὁστοῦν ἄνθρωπος ἕτερος ληφθὲν
γενντθῇ, ταύτῃ συνεῖναι τὰ ξῶα σπαργῶντα ὁδρυῶν
C€xrv (59) ἐν (ga τοῦ χύειν. Ἐκεῖνος δὲ, πνευµατι-
χω-ερον εἰς Χριστὸν ἀναπέμφας τὸν λόγον, διδά-
σκων οὕτως Eg," Ὁ ἁγαπῶν τὴν ἑαυτοῦ yvvuixa
ἑαυτέν ἆγαπᾳ. Οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα
ἐμίσησεν.ἀ.11) ἐἑχτρέρει καὶ 0dAzei, καθὼς καὶ ó

D

mius Scriptura innueret, quai quod ex nudis ipsia
verbis ae historia, pervio sensu haberi potest, Si
enim omnino de viri ac. mulieris. congressu. nude
locus Seriptur: accipi. debet, quid. cause ext cue
Apostolus eum citans, eb ad. Spirits, pulo, nug
manu ducens viam, qua de Adamo et Eva imei
rantur, per allegoriam in. Christum transfert et in
Ecclesiam?

Locus Geneseos sic habet .. Et. divit Adam, Hue
nunc os ex ossibus meia, et caro de carne mea : heo
vocabitur mulier, quoniam de viro aumpta est, ro»
pier hoc relinquet. homo. patrem. auum. e( matrem
suam, et adharebit uxori sue : et erunt duo in care
nem unam **, Apostolus autem eam sententiam conse
derans, nequaquam illam prout jacet, Justa sensum
ut dixi ac sonum litterie, de virl ac. feinlie copula
vult accipi, quemadmodum tu facis, naturali modo
de conceptibus solummodo ac puartubus Scripturam
istam interpretando, Sie. enim. posuisti; Ut ον ex
ossibus homo alter sumptum gigneretur, coire viva
corpora, distendique ac Ltumere, arborum Instar,
cum pregnant, Paulus autem, spiritaliter ad Ghrl:
stum hxc referens, in hunc nos modum edocet 9*:
Qui suam uzorem diligit, se ipsum diligit, Nemo
enim unquam carnem suam odio habuit, aed nutrit et
[ovet eam, sicut et Christus Ecclesiam : quia membra
sumus corporis ejus. Propter hoc relinquet homo pa.
trem suum ei matrem, εἰ adlgirebit uxori. aua; οἱ
erunt duo ín carnem unam. Sacramentum 96 4»

Χριστὲς τὴν Ἐκκ.ησίαν' ὅτι uéAn ἐσμὲν τοῦ C gnum ea; ego autem dico, in Christum et in Ecclesiam.
σώματος αὐτοῦ. Ἀγτὶ τούτου κατα.]είγει ἄνθρωπος τὸν πατέρα avtov καὶ τν µητάρα, καὶ προζο
κοληθήσεται τῇ γυναιχὶ αὑτοῦ, xal ἔσονται οἱ δύο εἰς cápxa µίαγ. Τὺ μυστήριο’ τοῦτο µέγα
éctiv; ἑγὼ δὲ «έχω εἰς Χριστὸν xal εἰς τὴν Ἐκλ.ησ/αν.

Ca». Il. Apostoli Pauli digressiones. Ejus doctrine character , nihil ín eo dissentaneum, Su(fixus Origenes,
qui improbe omnia ad allegoriam trahit,

Mr x: δέ σε, εἰ τερὶ ἑτέρων δ.αλεγόµενος
εἲς ἕτερα με-α τὸᾶ: ὥστε νοµίσειν ἀνσμιγνόναι καὶ
Ἑσοξαρχλκτιν αὐτὸν ἀνόμοια τοῖς προχειµένοις,
-αρεχεαί τα το σχέμµατος, ὥσπερ δὲ xai voy.
τρ. TTG Área. γὰρ ἐθελέσας, ὡς εἰχὺς, µεμελτ-
Fé αυ αρχ: ὄτναι λόγου, πρῥορθοῦται πρή-
ττγείρτσν, τῷ Ἀειωτέρῳ τς φράσεως

τόπον. 0 γάρ το yapaxzho ϱ τὰ

στ σαν ατας ὧν, χαν κατὰ 320322552: ἔσειρ-
TATE ἅσγετα: μὲν mais, wg)
fl cL LIT UU xit πε χλωτρετές' T x. tig
&zt.7—1 gr-zi5IXu.. VIR μὲν £i 5 AI

εἲς ο 4M χαταλέγει xat
σε «εγαλαίω,
σενα 5324327053
T» ZUIXIVUALEN

e wb - .
. .

icQmulte,

- . . - -
XX. ZL-al. ος

2-7
^om» --- - - »
“σον Qaa tTEIZITYUD

3441 πάντα xa-i
κ στ τς T.L2.-T-20754z4. εἲς ES

- - -T- -
—À — μάνα ide
-

Pam οσο

€" ὅγχωτ x. 2.

ὃν {ην ora berto ei comricra interpre
ZERO Xan Vat «οἱ kakekai 225. Zac». War.
"ubt éwI ν νε ^ mETLb- UGbOym6nib,
-£ ο πα» (uo gene 2ένλρανν yro L2» ut.
Ac. τς «σος wonides s9bam, son solom avw1-

Nec vero te moveat, quod alils de rebus instituto
sermone, ad alia transilit, ut permiscere doctfinam
videatur eaque intercalare qus argumentodissideant,
ab instituta digrediens consideratione, uti se res in
verbis inductis habet, Nam cum de ca»titate, ut ape
paret, sedulo doctrinam tradere ac confirmare vel-
let, insinuat se prius, et molles quasi aditus ad eun
scopum captat, leniori ac plaus.biliori utens wertmos
nis ingressu. Ft enim ejus dictionis character ad-
modum varius, «t ad rem sensim augendam eom»
paratus. Ac ipso «quidem exordio rem levius attin.
gene, moxque «e in altiora ae magnifica diff ndens :
tum rursus» in prolunditatem vese emittens, inter»
dum in sit piex alaquid et facie, interdum in 4) -
cius a65n.d ei vultis devis; nece quil as
tamen per {ον aiteThalvres alenum 3 Μαρ iw

* Ges. n, 35, 91. 9 Ephes, v, 25-22.

CORN, SeÀ ή, χα «Αν ή lp iy io
fí ad, itn ρθω, Not 2/24 4 ή
frusto 2101, gu 61 2::. ήθος κά 014, 5
€XV νι ο 340. Nh go γή» ήν
sz. Lo. Lesson.

63

6. METHODII EPISCOPI EV MARTYRIS

04

ducit : sed cuncta miralili quadam necessitudine A αὐτῷ σχἐµµα τῆς ἀπηθέσεως ἀπεργάζεται. Χρὴ οὖν

ac nexu complexus, institutz a se considerationis
vnum argumentum absolvit. Opere pretium igitur
factura videar, si apostolicarum sententiarum sen-
sum paulo accuratius explicavero; ita tamen, ut
rejiciam.

Abunde enim atque przclare illa quoque videris
edisseruisse, cautius, o Theophila, ipsa prout jacent
Scripturz verba exponens. Nam neque periculo va-
cat, subjecti textus verba, uli dictum est, omnino
spernere, przzsertim Geneseos, ubi condenda rerum
hujus universitatis mole ac statuenda, immobilia
Dei feruntur oracula ac decreta : quibus in hunc
usque diem aptatus mundus, suis sensim partibus

µε ἀκριθέστερον ἀναχαλύψαι τὸν νοῦν τῶν χατὰ τὸν
Απόστολον ἐπιχειρημάτων, οὐδὲν τῶν ἔμπροσθεν
εἰρημένων ἀναχρουομένην.

earum qui jam in superioribus dicta sunt, nibil -

Ἱκανῶς γὰρ x&xstv& µοι διεξεληλυθέναι xaX λαµ-
πρῶς δοχεῖς, ἀχινδυνότερον, ὦ θεοφίλα, τὰ ῥήματα
τῆς Γραφῆς, ὡς εἶχεν, ἐπεξεργασαμένη. Σφαλερὸὺν
γὰρ πάντη χαταφρονεῖν τῶν χειµένων, ὡς εἴρηται,
μάλιστα τῆς Γενέσεως, ἔνθα ἀποφάσεις ἁπαράλλακτοι
φέρονται τοῦ θεοῦ εἰς τὴν σύστασιν τοῦ παντὸς, αἷς
ἡἁρμοσμένως εἰσέτι xal νῦν κάλλιστα χατὰ μµέτρον
τέλεον ἀπευθύνεται τελείως ὁ χόσµος, ἔστ᾽ ἂν αὐτὸν

perfecte dirigitur , donec rursus ipse qui concinna- B πάλιν αὐτὸς ὁ διαχοσµήσας νομοθέτης, ἀναστοιχειῶσαι

vit legislator, opus suum reformare volens, primas
natura leges alia constitutione antiquaverit. Sed
quoniam non decet inexploratam ac velut dimidia
$ua parte claudicantem explicationem doctrinz re-
linquere; age, anagogicum quoque litterali sensui,
velut alterum bigze animal reddamus, profundius
hane Scripturam speculando. Non enim is est qui
contemni possit Paulus, quem modo vidimus, tran-
scenso dicti hujus vulgari sensu, ad Christi illud
mysterium Ecclesizque traduxisse.

βουληθεὶς, ἑτέρῳ διατάγµατι τοὺς πρώτους τῆς φύ-
σεως ἀναλύσῃ θεσμούς. ᾽Αλλ' ἐπεὶ οὗ χρῆ ἀνεζέ-
λεγχτον, χαὶ ὥσπερ ἐξ ἡμισείας χωλὴν τὴν ἀπόδειξιν
τοῦ λόγου χαταλεῖψαι' φέρε δῇ xai τὴν xai! àva-
γωγὴν αὐτῇ συξυγίαν ἀποδῶμεν ἡμεῖς, βαθύτερον
ἐπισχεφάμεναι τὴν Γραφᾖήν. U0 γὰρ τοῦ Παύλου
καταφρονητέον, τοῦ ὑπεραναθαίνοντος τὸ ῥητὸν, xal
εἰς «by Χριστὸν αὐτὸ συντείνειν xaX τὴν Ἐκχχλησίαν
ἀποφηναμένου.

Car. Hl. Primi Adam et secundi comparatio instituta.

Atque hic primum disquirendum an Adam com-

Καὶ πρῶτον ἐξεταστέον, εἰ ᾿Αδὰμ (40) ἀπεικά-

parari possit Filio Dei : ille, inquam, Adam in la- c ζεσθαι δύναται τῷ Υἱῷ τοῦ θεοῦ, v τῷ παραπτώ-

psu prevaricationis deprehensus , quique audivit :
Terra es, et in terram reverteris **. Quomodo vero
etiam Primogenitus omnis creature ** putabitur ,
qui post terram et firmamentum e luto formatus
est ? Rursus qua ratione lignum vit» ** eum esse
concedetur, qui ejicitur propler pravaricationem *!,
ne rursus extendat manum e* comedat ex ipso, et
vivat in z:eternum? Quod enim comparatur alteri ,
illi pluribus simile exsistat necesse sit ac affine,
non contrario plane modo ac dissentanee se ha-
beat, et quasi ex oppositis consistat. Nemo enim qui
impar pari, et harmonicum concentum non harino-
"ico dissentaneoque comparare audeat, sapientis
laudem consequitur. Sed par natura pari haud im-
1nerito comparetur, elsi sulum modico par exsi-
$tat ; albumque albo natura, etsi minutissimum sit,
ili*usque albedinis sensum modice referat , quate-
nus ipsum quoque album audiat. Jain par et har-
monicum et candore splendidum cunctis plane ci-

*5 Gen. 11, 13. ?? Coloss. 1, 19. 3 Apoc. 11, 7.

(40) Ei Ἀδάμ. Allatius parenthesim interponit.
EU; γὰρ ἀντιπαραθεῖναί τινας ἄλλοτε ἄλλως' πῶς
ὁ Αδάμ, qua aliis desiderantibus, non admodum
necessaria mihi visa est : et forte scholion sit, quoad
in textun irrepserit : ubi Allatius ἀντιπροθεῖναι le-
git. reddiditque, Non enim dedecet alias alio modo
et tempore cousiderationes interponere. Malim tamen,
Par enim est quosdam alias aliter. inter se compo-
nere, seu comparare; id est, secundum aliam et
2liam rationem pro loco et tempore, quomodo idem
Sape contraris comparatur, ut quod et Christus

µατι τῆς παραθάσεως εὑρεθεὶς, xal ἀχούσας τὸ, Γῆ
εἶ, xal εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Πῶς δὲ χαὶ Πρωτότοκος
πάσης τῆς κτίσεως νοµισθήσεται, ὁ μετὰ τὴν Yn?
xai τὸ στερέωμα πηλοπλαστούμενος; Πῶς δὲ χαὶ τὸ
ξύλον τής ζωῆς αὐτὸς εἶναι συγχωρηθήσεται, ὁ ix-
θαλλόμενος διὰ τὴν παράθασιν, ἵνα ph, πάλιν ix-
τείνας τὴν χεῖρα καὶ φαγὼν &z' αὑτοῦ, ζήσετα: εἰς
τὸν αἰῶνα; Τὸ γὰρ ἀπεικαζόμενον ἐχείνῳ οὗ ἐστιν
ἀπείχασμα, ὁμοιοῦσθαι καὶ παραθάλλεσθα: χατὰ
πολλὰ yph, ἀλλὰ μὴ Ex τῶν ἑναντίων xal ἀνοιχείων
τὴν σύστασιν ἔχειν. O9 γὰρ ἂν τὸ ἄνισον τῷ àpzto,
ἡ τὴν ἁρμονίαν τῇ ἀναρμοστίᾳ τις ἐξισάσαι τολμῶν,
ὡς ἔμφρων ἀποδεχθήσεται' ἀλλὰ τὸ (gov τῷ φύσει
ἴσω, xàv ἐξ ὀλίγου ἴσον f, καὶ τὸ λευχὸν τῷ qocet

D λευχῷ, xàv αὐτὸ βραχύτατον fT) χαὶ μετρίως φαντά-

ζοιτο τὴν λευχότητα ἑἐχείνου, δι ἣν δὴ xai αὐτὸ
λέγεται λευχόν. Ἴσον δὲ xai ἁρμόνιον xaX Anu pv,
τὸ ἀναμάρτητον εἶναι xat ἀδ.άἀφθορον ἀνενδοιάστως
παντί που σαὲς, την σοφίαν (41) ’ ἀνάρτιον δὲ xal

* Gen, 11, 22.

leo dicitur, et diabolus : sicque fuerit istud προ-
διόρθωτις ad sequentem comparationem primi et
secundi Adam, in qua Methodius non omnino re-
ctum servavit. CousEris.
(M) Thy copiar. Miuleam sibi litteram fingit
Possinius redditque, in confesso est apud sapientes :
cum velit Methodius, ipsam sapientiam τὸ ἀναμαρ-
τητον esse, quod ab omni inmune peccato est, cujus
sunt et aliz dotes ibi assignabe, coutrariz illi quod
mortale et peccato obnoxium est, cujusmodi eunt
priuuus et secundus Adam, inter quos proinda nul'e

es CONVIVIUM DECEM YIRGINUM.

66

ἀναρμόνιον τὸ θνητὸν xaX ἁμαρτωλὸν, xal διὰ κατά- A tra omnem ambiguitatem habeatur, quod a peccato

Ύνωσιν ἐχθληθὲν χαὶ ἁ πὸ χαταδίχην ἐληλνθός.

ac interitu immune exsistit, nempe Sapientia ; im-

par vero et inharmonicum atque dissentaneum , quod mortale et peccato obnoxium ac quasi repro"

bum ejectum ponzque addictum est.

Car. IV. Nonnulla hic dura et simplicius dicta. nec satis ex theologie norma prolata videntur.

Τὰ μὲν οὖν δη πρὸς τῶν πολλῶν ἀντισφαιριζόμενα
σχεδὸν εἶναι τοιαῦτα δὴ νομίζω, ὅσοι δὴ μὴ θέλουσιν
εἰς Χριστὸν ἀναφέρεσθαι τὸν πρῶτον ἄνθρωπον,
χαταφρονοῦντες τῆς συνέσεως, ὡς εἰχὸς, Παύλου.
Φέρε γὰρ ἡμεῖς ἐπισχεψώμεθα, πῶς ὀρθοδόξως ἀνή-
Ύαγε τὸν ᾿Αδὰμ εἰς τὸν Χριστὸν, οὐ µόνον τύπον
αὐτὸν ἠγούμενος εἶναι xal εἰχόνα, ἀλλὰ xai αὐτὸ
τοῦτο Χριστὸν xaX αὐτὸν γεγονέναι (49), διὰ τὸ τὸν
πρὸ αἰώνων εἰς αὐτὸν ἐγχατασχῆψαι Λόγον. Ἡρμοζε
Υὰρ τὸ πρωτόχονον τοῦ Θεοῦ (45) χαὶ πρῶτον βλά-

videatur admittenda comparatio. Hzc enim ratio est
eorum, quos ipse confutat : estque simile illi Apo-
stoli, Que societas (uci ad tenebras? que conventio
Christi ad Belial? (11 Cor. vi, 19), in co scilicet in
quo ita dissident, et quod illis nominibus przcise
jmportatur, cum alioqui res ipsas in aliquo conve-
nire nihil impediat. CowsEFis.

(42) Αὐτὸ τοῦτο Χριστὸν γεγονέναι. Non viden-
tur h:ec sane dicta. Possinii expositio pia est, sed
violenta. Plane enim distinguit Methodius primum
Adamum ac secundum, vultquc utrumque ipsum re
ipsa Christum exstitisse, incessente Verbo ac illa-
bente; primo, ex terra virgine; tumque alteri, utero
virginali formato : ratione etiam firmans, quod pri-
mum Dei germen et primus archangelorum, primum
τς ἀνθρωπότητος, humani generis, ut Allatius, vel
τῶν ἀνθρώπων, hominum, incessere debuerit, pura-
que divinitate uterque ipsum quod est esse Chri-
stus, fuerit : quze voces partim Árianici furfuris
sunt, partim Nestoriani. Quod primus archangelo-
rum ὁ Λόγος et Sapientia, qui in primum Adamum
jmmeaveril, tumque in secundum, sitque in eis

imus, Uti Adamus primus est in hominibus intra
ineam creatorum, quantavis excellentia, eumdem
Λόγον ponit, qui ipse unus angelorum sit, ut est
Adainus unus hominum, idque qua Λόγος, non qua
angelus, vel homo ; quod nusquam angelus exstite-
ril, ut nec angelos, sed semen Abrahe, Paulo au-
ctore, apprehendit. Id vero purus putus Arianismus
est; quo dato, nihil non concedebant Catholicis ad
titulorum fumum et excellentias, quihus Λόγον, sic
3 Dei ipsa natura et οὐσίας extraneum, primumque
in creatorum serie et. iutelligentiarum, exornare
vellent, etiam Deum dicendo, sed ὁμωνύμως, Deum
factitie et θέσει, non natura ipsa deitatis entisque
a se necessarii, οἱ qua unum, una substantia et
virtus, cum Deo et Patre sit. Eodem sensu Árianico
Eusebius passim ἀρχιστράτηγον, principem caelestis
milii vocat : quam in eo vocem perstringunt in
cod. cardin, Mazar. aliisque scholiastz, magisque
in Micliaelein, quam in ipsum Λόγον, qua Λόγος,
quadret : quanquam illa ipsa diflicilus trahantur
ad sanum sensum, quod ita Metliodius y rimum ar-
cbangelorum posuil, analogia ad Adamuin primum
hominum : veilenque vel Allatium hic medicine
aliquid fecisse aperiendo Methodii sensum catholi-
cum, vel etiam Possinium, qui et ipse dissimulat ;
solumque excusat caput τῆς οἰχονομίας : ut dicatur
prius Adaui ipse re ipsa Christus, quod ipse verus
Christus, ex eo carne sumpta, secundus Adamus
bomo factus sit; et quasi ipse jam aliqua sui parte
Christus exstiterit ; quod quam remotum sit, nemo
non videt, extraque inentem Methodii, qui τὸν Aó-
Yov. arcbangelorum primatem, primum hominem
iucessere debuisse congruentia assumat, quod uter:

Maxc fere esse existimo quz ab eis. vulgo obje-
ctantur, qui spreta, ut apparet, Pauli prudentia,
primum hominum ad Christum negant referri. Age
vero, nos quoque consideremus, quam is recto sa-
noque seusu Adaraum ad Christum retulerit; non
hoc solum, quod Adamum Christi figuram ac si-
mulacrum fuisse censuerit, sed quod etiam hoc ip-
sum, eumdem ipsum Christum exstitisse existinae
verit, idcirco nimirum quod Verbum quod est ante

D s:zcula, in illum venit seque illi coniunxit. Decebat

que primus et caput sui ordinis. Quodque ita inceg-
sit, ipse τὸ ἀναμάρτητον (ipsa innocentia, wt sic vo-
cem voce reddam) et Sapientia, ut tamen peccaverit,
factusque tenehbrze ct insipiens sit, etc., argumento
est, liorum unionem voluntate tuisse et accidentario
dono gratie, velut in prophetis, non natura et sub-
stantia, χαθ ὑπόστασιν, ut vocant nostri Uivologi,
quie omnem potentiam peccandi excludit, quod per
eam Λόγος ipse auctor operationum sit ac agens
proprium, in natura quam ca tinionc suam fecit. Hoc
discrimen tangere debuit Methodius, et quo óuevyj-
pog Christum significaret. primum ac secundum
Adamum : secus vero, non jm incessione videtu.
discrimen ponere, sed in natura quam ineesserit,
ne priori similem labem incurreret. peculiari intra
claustra virginalia protectione cjusque paulatim
quasi duratione; quod quid aliud sit quam profcctus
Nestorianus, cujus mcrito Christus Dei Filius cva-
serit, ac quxcunque de hoc liominc fidcs docct et
Scriptura loquitur, doccant me qui in Mcethodianis
me versatiores videri volunt, omnique veterum tur-
ba, qui vel maxime Methodium numerant inter eog
Patres quibus per simplicitatem obrepserunt aliqua
a fide devia : quod priecipue elvcere im hoc Dialogo
advertit Photius in sua censura, sive ipse ita iu-
caute locutus cst, sive alii οἱ aspersere : quod uon
facile ipse contextus ac Dialogi tota compositio ad-
mitti sinil. Τὸ «o:562zazoy τῶν αἰώνων, aliquid per-
inde olet fabularum liereticorum, quibus sic ccle-
brati Zones, ut videre est apud Irenxum ct alios. Ip,

(45) Τὸ πρωτ. τοῦ Θεοῦ. Quod Verbum hic πρω-
τόγονον τοῦ θεοῦ καὶ πρώτον βλάσττµα, πρεσθύτατος
τῶν αἰώνων xat πρῶτος τῶν ἀρχαγγέλων dicitur, in-
telligendwuim salva ο ου αίο et. consubstautialitate
cum Patre Verbi ejusdem. Simul in memoriam rce
vocanduin Patres plerosque Niciena synodo priores

D minus exacte interdum de divinis personis locutos,

ut singillatim demonstrat Petavius lib. 1 De Trinit,
a cap. 5 ad 6, inter cos quoque Methodiam nume-
rans cap. 4, num. 12. Atque hiac occasionen) Plio-
tio datam suspicor admonendi, lioc opus fuisse de-
pravatum Arianis opinionibus immistis : quod non
obstat quin utiliter edatur : si ratio similis non
prohibuit, quin laudabiliter et bouo publico in lue
cem producerentur scripta Justini Martyris, Athe-
nagore, Ta:iani, DB. Tieophili, lIrenzi, Clementis
utriusque Romani et Alexandrini, Origenis, Diony-
sii. Alexandrini, Gregorii Thaumaturgi, Luciani
martyris, Tertulliani, Lactantii et similium : apud
quos multo duriora in hoc genere leguntur, quam
apud Metliodium nostrum. £p. Luran. — Dum ait
sanctus Methodius Adamum fuisse a Verbo assum-
ptum, non ità interigendum hoc est, quasi totum
corpus οἱ anima, et individua natura primi bominis
Curisto carnem assumenli unita fuerit : sed quod

61 s. METHODII EPISCOPI EIS wanTYRIS 68
enim Primogenitum Dei, ac unigenitum germen , στηµα xat μονογενὲς, τὴν σοφίαν, τῷ πρωτοπλάστῳ

id est Sapientiam , primum formato primoque
ac primogenito hominum generis homini admi-
stum, hominem fieri. ld enim Christum esse,
bominem pura perfectaque deitate plenum, et Deum
qui in homine capiatur. Congruentissimum quippe
erat antiquissimum zonum οἱ primum archange-
lorum cum hominibus versaturum, in antiquissimo
primoque hominum inhabitare, id est Adamo. Sic
enim eum qui a principio erat, renovans, exque
Virgine ac Spiritu ipsum rursus reformans, eum-
dem fabricatur : quandoquidem similiter a princi-
pio, terra virgine necdum aratrum passa, accepto
inde luto, ex illo Deus ratione prxditum animal

sine semente (ormaverat.
AN

xaX τερώτῳ xal πρωτογόνῳ τῶν ἀνθρώπων ἀνθρώπῳ

κερασθεῖσαν ἑνηνθρωπηχέναι. Τοῦτο γὰρ εἶναι τὸν

Χριστὸν, ἄνθρωπον ἀχράτῳ θεότητι καὶ τελεία πε-

πλτρωμένον, xat θεὸν ἐν ἀνθρώπῳ χεχωρηµένον ' tv

γὰρ πρεπωδέστατον, τὸν πρεσβύτατον τῶν αἰώ-

νων (44) καὶ πρῶτον τῶν ἀρχαγγέλων, ἀνθρώποις μέλ-,
λοντα συνομιλεῖν, εἰς τὸν πρεσθύτατον xal πρῶτον,
τῶν ἀνθρώπων εἰσοιχισθῆναι τὸν ᾿Αδάμ. Ταύτῃ γὰρ᾽
ἀναζωγραφῶν τὰ ἐξ ὑπαρχῖς, καὶ ἀναπλάσσων αὖθις

ἐχ Παρθένου xai Πνεύματος, τεχταίνεται τὸν αὐτόν

ἐπειδῇ χαὶ κατ’ ἀρχὰς, obonz παρθένου γῖς ἔτι xal

ἀνηρότου, λαδὼν χοῦν, τὸ λογικώτατον ἑπλάσατο

ζῶον ἀπ᾿ αὐτῆς ὁ θεὸς ἄνευ σπορᾶς.

Car. V. Jeremice locus expensus.

Adsit mihi hujus rei testis idoneus et disertus, B — Kaí pot ἐχέγγυος µάρτυς χα) σαφὴς ὁ προφήτης

propheta Jeremias : E descendi, inquit **, in domum
figuli ; εἰ ecce ipse faciebat opus super lapides. Et
cecidit vas, quod ipse faciebat in suis manibus. Et
rursus fecit vas illud alterum , sicut. placuerat in
conspeciu suo facere. Adhuc enim dum ex luto, ut
sic dicamus, Adamus formaretur cum mollis et
udus esset, ac necdum quasi pro testz ritu, immor-
talitate excoctus el duratus fuisset, peccato guttze
instar distillante ac defluente , dissolutus est. Quare
eum rursus ab integro madefaciens, exque luto vas
in lhonorem , eumdem Deus formans, in virginali
primum durans et compingens utero, simulque
uniens ac miscens Verbo, solidum infractumque in
vitam eduxit, ne rursus inundantibus corporis Λι-

Ἱερεμίας παρήτω, Kal κατέδην εἰς τὸν οἶκον τοῦ
κεραµέως, λέγων, καὶ ἰδοὺ αὐτὸς ἑποίει ἔργον
ἐπὶ τῶν «Ίίθωγ. Καὶ διέπεσε τὺ ἀγγεῖον, ὃ αὐτὸς
ἐποίει ἐν ταῖς χερσὶν αὑτοῦ. Καὶ πά»-υ’ ἐποίησεν
αὐτὸ ἀγγεῖογ ἕτερον , καθὼς ἤρεσεν ἐνώπιον
αὑτοῦ τοῦ ποιῆσαι. "Exc γὰρ πηλουργούμενον τὸν
Αδὰμ, ὡς ἔστιν εἰπεῖν, καὶ τηχτὸν ὄντα xaX ὑδαρή,
xai µηδέπω φθάσαντα, δίχην ὀστράχου, τῇ ἀφθαρσίᾳ
κραταιωθῖῆναι, ὕδωρ ὥσπερ χαταλειθοµένη χαὶ χατα-
στάξουσα, διέλυσεν αὐτὸν dj ἁμαρτία. Διὸ δη πάλιν
ἄνωθεν ἀναδεύων (45) xal πτλοπλαστῶν τὸν αὐτὸν
εἰς τιμὴν ὁ θεὸς, ἓν τῇ παρθενικχῇ κραταιώσας πρῶ-
τον χαὶ πῄξας µῇτρᾳ, xat συνενώσας xaX συγχξράσας
τῷ Λόγῳ, ἄτηχτον xai ἄθραυστον ἐξήγαγεν εἰς τὸν

xibus, contracta tabe deciderct. Uti etiam in para- € βίον: ἵνα μὴ πάλιν τοῖς τῆς φθορᾶς ἔξωθεν ἐπιχλν-

bola invente ovis cernitur Dominus docere, ubi ad
astantes ait Dominus meus : (uis ex vobis liomo,
qui habet centum. oves : εἰ si perdiderit unam ez illis ,
nonne relinquit nonaginta norem in deserto, ei vadit
ad illam que perierat, donec inveniat eam? Et cum
$nvenerit. eam, imponit in. humeros suos, gaudens ;
et veniens domum, convocat amicos et vicinos, dicens
illis : Congratulamini mihi , quia inveni ovem meam
qua perierat **,

σθεὶς ῥεύμασι τηχεδόνα γεννῄσας Dtamécr ὡς xal
ἐν τῇ περὶ τῆς ἀνευρέσεως τοῦ προθάτου φαίνεται,
διδάσχων ὁ Κύριος παραθολῇ ' ἕνθα φησὶν ὁ Κὐριός
µου πρὸς τοὺς παρεστηκότας Τίς ἐστιν ἐξ ὑμῶν
ἄνθρωπος, ὃς ἔχει ἑκατὸν πρόδατα, κἂν ἁπο.]έσῃ
ἓν ἐξ αὐτῶν, οὐκ ἀφίησι τὰ ἐγγεγήκοντα &vvéc
ἐπὶ τοῖς ὄρεσι, καὶ πορευθεὶς ἐπὶ có ἁπο.]ω.λὸς.,
ζητεῖ αὐτὸ ἕως εὕρη; Kal εὑρὼν ἐπιτίθησυ ἐπὶ
τοὺς ὤμους αὑτοῦ ' καὶ ἐθὼν εἰς olxor. συγκα-

Aera: τοὺς (ους καὶ γείτονας, «Ἰέγων ' Συγχάρητέ pov, ὅτι εὑρέθη τὸ πρόθατόν µου τὸ ἆπο-

Au.lcc.

Car. Vl. Spiritalium ovium integer numerus. Homo, alter ab angelis in Dei laudem chorus. Ovis perdit.e
parabola exposita.

Quoniam enim ipse verissime erat atque est, qui D

a principio erat apud Deum et Deus erat ** , ipse
imperator pastorque celestium , cui omnes aninii
obtemperant ac quem sequuntur, composito regens
ordine atque numerans beatoruimn coetus angelorum.
Hic enim ille par est et perfectus immortalium

99 (αρ. xvin, rers. 5, 4.

caro ex Adamo propagata, et qu:e parte sui quadam
in ipso exstiterit, assumpta fuerit a Verbo se incar-
nante. Atque ideo Adamus ipse quodamniodo secun-
dum aliquid sui Christus fuerit, Possiw.

(44) Πρεσδύτατον τῶν αἰώνων. Allat., seculo-
tum antiquissimum, quod magis placet. GALL.

9 ]] Tim. n, 90, 21.

Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ὡς ἀληθῶς ἣν τε xat ἔστιν, àv
ἀρχῇ ὧν πρὸς τὸν θεὸν, xaX θεὺς ὧν, ὁ ἀρχιστρά-
τηγος καὶ ποιμῆν τῶν κατ᾽ οὐρανὸν, ᾧ πάντα mil»
θονται χαὶ ὁμαρτοῦσι τὰ λογικὰ, xal ποιµαίνων
εὐτάχτως xal ἁἀριθμῶν τὰ πλήθη τῶν µαχαρίων
ἀγγέλων. Οὗτος γὰρ ἴσος xaX τέλειος ἀριθμὸς aüavá-

* Luc. xv, 4, 6. "5 Joan. 1, 1.

(45) Ἁγαδεύων. Infundens, subigensque : quod
Vat. àávapopoóov, reformans atque. instaurans. lllud
propius moduin attingit, quo ex luto aliquid re-
fingitur : etsi non. videtur, quod jam testa fuit,
quavis infusione in luti materiam subigi pousse, ut
inde vas instauretur. Cowsrris.

69 CONVIVIUM DECEM ΥΙΜΩΙΝΟΜ. ᾿ | 10

των ζώων, χατὰ γενεὰς xal φυλὰς διῃρημένων, συµ- A animalium numerus, per cognationes tribusque di-

παραλγφθέντος ἐνταῦθα τῇ ποίµνῃ xal τοῦ ἀνθρώ-
που. Δεδημιούργητο γὰρ χαὶ αὐτὸς ἔξω φθορᾶς, ἵνα
τὸν βασιλέα Ὑεραίρῃ πάντων xoi ποιητὴν, ἁἀντί-
Φθογγα μελῳδῶν ταῖς τῶν ἀγγέλων ἐξ οὐρανοῦ φε-
ῥομέναις βοαῖς. ᾽Αλλ’ ἐπεὶ συνέδθη παρεληλυθότα τὴν
ἐντολὴν, ὀλέθριον πτῶμα xai δεινὸν πεσεῖν εἰς θά-
νατον ἀναστοιχειωθέντα * διὰ τοῦτό φησιν ὁ Κύριος,
ἑαυτὸν εἰς τὸν βἰον ix τῶν οὐρανῶν ἐληλυθέναι,
χαταλελοιπότα τὰς τάξεις xal τὰ στρατόπεδα τῶν
ἀγγέλων. ᾿Απειχονίστέον γὰρ τὰ μὲν ὄρη τοῖς obpa-
νοῖς τὰ 6i ἑννεν/χοντα ὀννέα πρόδατα ταῖς δυνάἀ-
µεσι χαὶ ταῖς ἀρχαῖς xaX ταῖς ἐξουσίαις, ἃς xata-
λέλοιπεν, ἀναζητῆσαι χατελθὼν τὸ ἁπολωλὸς πρό-
6ατον, ὁ στρατηγὸς καὶ ποιµἠν. Ἔλειπε γὰρ ἄνθρω-
πον εἰς thv βίδλον ἑγχαταλεχθῆΏναι ταύτην ἔτι xal
tbv ἀρ:θμὸν, βαστάσαντος αὑτὸν τοῦ Κυρίου xal
ἀμφιεσαμένου' ἵνα pd xal πάλιν, ὡς ἔφην, ταῖς
τριχυµίαις xal ταῖς ἁπάταις περιχλυσθεὶς χατα-
πιωντωθῃ. Ταυτῃ γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἀνείληφεν ὁ
Ἀόγος, ὅπως 6h δι αὑτοῦ χαταλύσῃ τὴν Ex ὀλέθρῳ
γεγονυῖαν χαταδίχην, Ἱττίσας τὸν ὄφιν. ρμουε
Tàp uh δι ἑτέρου νιχηθῆναι τὸν πονηρὸν, ἀλλὰ δι)
ἐχείνου, ὃν 6h xal ἑχόμπαζεν ἁπατήσας αὐτὸν τετυ-
βαννγχέναι * ὅτι μὴ ἄλλως τὴν ἁμαρτίαν λυθῆναι xal
Tbv χατάχρισιν δυνατὸν Tv, εἰ μὴ πάλιν ὁ αὐτὸς
ἐχεῖνος ἄνθρωπος, δι ὃν εἴρητο τὸ Γῆ εἶ, καὶ εἰς
ην ἀπε.εύσῃ, ἀναπλασθεὶς (40) ἀνέλυσε τὴν ἀἁπό-
ςασιν, τὴν δι᾽ αὐτὸν εἰς πάντας ἐξενηνεγμένην ' ὅπως,
χαθὼς ἐν τῷ ᾿Αδὰμ πρότερον πάντες ἀποθνήσχουσιν,

visorum, aggregato hic tali gregi etiam homine.
Nam et ipse corruptionis exsors creatus est, ut re-
gem universorum et creatorem, altero velut choro,
angelorum e codo clamoribus respondente, lauda-
ret ac celebraret. Sed quia centingeret eum, violato
Dei mandato, gravi ac cxitioso lapsu corruere in
morlem resolutum, propterea dicit Dominus, se in
mundum, relictis angelicis ordinibus ac cohorti-
bus, e ccelis venisse. Montes enim οσἱος designare
pulandum est; per oves vero nonaginta novem,
virtutes et principatus et potestates quas reliquit ,
descendens ipse imperator et pastor ad quzrendam
ovem quz? perierat. Restabat enim ut et liomo in
hanc matriculam et catalogum adjiceretur, quem

p ipse Dominus gestaret ac induisset : ne rursus , uti

dicebam, tricumanis fluctibus fraudibusque obru-
tus, imo pelago mergeretur. Eo namque consilio
susceptus a Verbo homo est, ul, devicto serpente ,
suo munere atque opera, hominis exitio latam con-
demnationem dilueret. Consentaneum quippe fuit
non ab alio vinci diabolum quam ab illo ipso quem
a se seluctum suz se tyrannidi subjecisse gloria-
batur. Nam neque aliter solvi peccatum οἱ damna-
tionem aboleri possibile erat, nisi rursus ille ipse
homo ob quem dictum erat, Terra es, et in ter-
ram reverleris **, reformatus, qu:x ejus reatu in oinnes
pervaserat, sententiam antiquasset : ut sicut prius
in Adam omnes moriebontur, sic et in Christo rur-
sus qui Adamum assumpsisset , omnes vivifica-

οὕτω δὴ πάλιν xal £v τῷ ἀνειληφότι Χριστῷ τὸν C rentur ο].

Ἀδὰμ πάντες ζωοποιηπθῶσι.

Cap. VII. Christi opera, Dei εἰ hominis propria, ejus ipsius, qui unus sit.

Καὶ περὶ μὲν τοῦ τὸν ἄνθρωπον, ὄργανον γεγονότα
xai ἕνδυμα τοῦ Μονογενοῦς, τοῦτο ἀπεργάσασθαι,
ὅπερ χαὶ αὐτὸς ὁ εἰς αὐτὸν εἰσοικισθεὶς, σχεδὸν Ίδη
μοι δοχεῖ τέλος ἔχειν ' τὸ δὲ ὅτι µήτε μὴν ἀναρμο-
στία, πάλιν ἐς ἀρχΏης διὰ βραχέων ἐπισχεπτέον, Τὸ
Υὰρ αὑτοφύσει χαλὸν xal αὐτοφύσει δίκαιον xal
ὅσιον, οὗ τὰ ἄλλα χατὰ μετοχὴν γίνεται χαλὰ, τὴν
σοφίαν ὃ λέγων τυγχάνειν μετὰ τὸν θεὸν (47) ὀρθό-
«21a λέχει ' τὸ δὲ αὖ ἀνόσιον καὶ ἄδιχον xaX πονηρὸν
την ἁμαρτίαν. Δύο γὰρ τὰ tig ἄχρον ἀλλήλοις ἑναν-
τία, ζωὴ xai θάνατος, ἀφθαρσία χαὶ φθορά. Ἰσότης

*5 Gen, in, 19. I Cor. xv, 39.

Hactenus satis exposuisse mihi videor, quemad -
modum homo instrumentum factus et indumentura
Unigenití hoc ipse przestiterit, quod et ille qui in eo
habitavit. Quod autem neque imparitas illa sit, nec
inconcinnitas dissonantiaque, rursus a capite bre-
viter considerandum. ipsum enim natura bonum , .
ipsum natura justum sanctumque, cujus reliqua
participatione fiant boua ; qui secundum Deum Sa-
pientiam esse dixerit, rectissime senserit : contra
vero sceleratum et impium, injustumque ac pra-
vum, esse peccatum. Duo namque sunt summe

L|

(46) Ἀναπ.]ασθείς. Sic Vat.; Mazar. vero et D στασιν propria; non videtur post Deum auctor di-

Allat., ἀναταλαίσας, quasi denuo lucta perfunctus,
imstauratoque certamine. Probe hsc ecclesiastica,
quibus ea qux sunt Christi hominis ut capitis, to-
lius corporis esse perhibentur, ut ejus victoria, cu-
jusq:e nostrum victoria intelligatur, qui menbris
illius associamur, omnesque cum illo unum mystice
corpus sumus : cujus perinde membrum Adamus
fuit, ipse in Christo przdestinatus, et in Christo
victor. instaurata illi Christi gratia, per poeniten-
tiam lucta, qui in se victus ceciderat. Cowntris.
(47) Thx Eoz(av μετὰ Θεόν. Cum Sapientiam
ipsuin Aóyoy dicere videatur, cujus in Christo vult
ipsa hominis opera, quo^ sensu optimum esse Ρο”
test. de Verbo ut in natura per unionem χαθ᾽ ὑπό-

vinorum in nobis munerum, et quasi secundum αἷ-
τιον, quod Ariani ponebant Verbum, cun: sit unus
cum Deo et Patre auctor et causa, ut est una divi-
nitas et virtus. Sin autem hzc, divinas velit parti-
cipationes, ac quasi primos Dei effectus, ex quibus
reliquis est ut sint talia, sic vera doctrina est, ipsae
que toties Dionysio inculcata, et qua Deum ormni-
bus anteponit que de illo dici aut intelligi possunt,
huicque adeo ipsi quod Deus nominatur ; cum et lioc
cujusdam sit actionis et effectus counotatio : non
ut Palamite, virtus et. divinitas vere ab essentia
distincta, illique velul quxdam emanatio ab zterno
conjuncta, ut optime noster Calecas, ac reliqui ejus
h:eresis impugnatores. lp.

7i S. ΜΕΤΗΟΡΙΙ EPISCOP! ΕΝ MARTYRIS 7à
aiia aliis opposita, vita et mors, incorruptio et cor- A μεν Yap εστιν ἡ ζωὴ, ἀνισότης δὲ ἡ φθορά’ xai

Fuptio. Paritas enim est vita, imparitas vero cor-
ruptio : et harmonia quidem, justitia et prudentia ;
ejus vero turbatio et dissonantia, imprudentia et in-
justitia. Homo autem inter hzc medius, neque ipsa
justitia, at neque injustitia est: sed in incorruptio-
nis ac corruptionis medio constitutus, ad utrum-
vis horum propendens deflexerit, in ejus quod ob-

tinuerit dicitur naturam indolemque transferri. Si

quidem enim in corruptionem declinaverit, corru-
ptioni obnoxius ac mortalis evadit; sin in incorru-
ptionem, incorruptibilis et immortalis. 1n confinio
quippe positus arboris vitz? et scienti: boni et mali,
utriusvis poma gustaverit '5, in ejus formam com-
mutatur, cum neque ipse lignum vite, neque cor-
ruptionis exsistat : sed qui corruptionis cominercio
et presentia, mortalis monstretur; necessitudine
vero et complexu vit:e, incorruptibilis rursum ac
immortalis enitea! ; sicut et Paulus docuit, dicens :
Non enim corruptio possidebit incorruptionem, ne-
que mors vilam '* : corruptionem quidem et mortem
merito statuens id quod corrumpit atque occidit,
non quod corrumpitur autve moritur : uti et incor-
ruptionem et vitam , ipsum quod immortale et vi-
vum przstat, non quod immortalitate et vita dona-
tur. Quare neque inconcinnitas nec imparitas
homo est, neque item paritas et concinnitas : sed
ubi inconcinnitatem (przvaricationem scilicet pec-
catumque) admisit, inconcinnus deformisque evasit;
ubi vero harmoniam ac concinnitatem (nempe justi-

ἁρμονία μὲν ἡ δικαιοσύνη καὶ fj φρόνησις , ávap-
µοστία bi fj ἀφροσύνη xaX ἡ ἁδιχία. Ὁ δὲ ἄνθρω-
πος, τούτων ὧν μεταξὺ, οὔτε αὐτὸ τοῦτο διχαιοσύνην
οὔτε μὴν ἐστιν ἀδιχία ' ἀλλὰ τῖς ἀφθαρσίας ἐν µέσῳ
βεθηχὼς xai τῆς φθορᾶς, εἰς ὁπότερον αὐτῶν νεύσας
προσχλιθῇ (A8), εἰς τὴν τοῦ κχρατήσαντος µετα-
θάλλεσθαι λέγεται φύσιν. Ἐκχλίνας μὲν γὰρ εἰς «hv
φθορὰν, φθαρτὸς γίνεται xaX θνητός εἰς δὲ τὴν
ἀφθαρσίαν, ἄφθαρτος (49) καὶ ἀθάνατος. Μεθόριον
γὰρ τοῦ τῆς ζωῖς ξύλου, χαὶ τοῦ Υνωστοῦ χαλοῦ τε
xai πονηροῦ τιθεὶς, οὖπερ ἀπεγεύσατο τῶν καρπῶν,
εἰς «hv τούτου xal µετεθλ{θη µορφήν᾽ οὔτε τὸ τῆς
ζωῖς ξύλον αὐτὸς (v, οὔτε τὸ τῆς φθορᾶς' ἀλλὰ
μετοχῇ μὲν γαὶ παρουσίᾳ φθορᾶς θνητὺς φανείς'

p προσοιχειώσει δὲ xal ἁλοιφῃ Qu ἄφθαρτος πάλιν

xai ἀθάνατος ' ὥσπερ xai ὁ Παῦλος ἑδίδαξε, λέγων "
Οὐ γὰρ ἡ φθορὰ κ.ηρονομήσει τὴν ἀφθαρσίαν,
οὐδὲ ὁ θάνατος τὴν ζωήν * φθορὰν μὲν xax θάνατον
αὐτὺ τὸ φθεῖρον ὁρισάμενος εἰχότι λόγῳ xal τὸ ἆπο-
χτεῖνον, ἀλλ᾽ οὗ τὸ φθειρόμενον xaX θνῃσχον ' ἆφθαρ-
σίαν δὲ xaX ζωὴν αὐτὸ τὸ ἀθανατίζον xat ζωοποιοῦν,
ἁλλ᾽ οὐ τὸ ἀθανατιζόμενον xat ζωηποιούμενον. "Doce
οὔτε ἀναρμοστία χαὶ ἀνισότης ὁ ἄνθρωπός ἐστιν ,
οὔτε μὴν ἱσότης xal εὐαρμοστία: ἀλλ' ὅτε μὲν ἐδέ-
ξατο τὴν ἀναρμοστίαν, (ὅπερ ἑστὶ τὴν παράθασιν xaX
τὴν ἁμαρτίαν,) γἐγονεν ἀνάρμοστος xal ἀπρεπῆς"
ὅτε δὲ τὴν ἀρμννίαν, τουτέστι τὴν διχαιοσύντν, Υά-
γονεν εὐάρμοστον ὄργανον xai εὑπρεπές' ὅπως ὁ
Κύριος, fj ἀφθαρσία νιχῄσασα τὺν θάνατον, εὐῆχωςν

Biam),concinnum organum decensque effectus est : (c thv ἀνάστασιν µελῳδήσῃ τῇ σαρχὶ, μὴ ἑάσας αὐτὴν

quo scilicet Dominus (mortis illa victrix incorru-
ptio) sonore resurrectionem carni moduletur, non
Sinens eam rursus possideri a corruptione. De hoc
queque capite satis hactenus dictun est.

χληρονομηθῆναι πάλιν ὑπὸ tn; φθορᾶς. Καὶ μὲν 6h
xaX περὶ τούτων ταῦτα ἤδη λελέχθω.

Ca». VIII. Sapientie ossa et caro. Costa er quo formata spiritalis Eva, Spiritus sanctus. Ade adjutriz. mu-
lier, desponsw Christo virgines.

Prestruximus enim non levibus ex Scriptura pe-
titis rationibus, primum hominem recte in Chri-
$tunm referri posse, qui non jam figura et simula-
crum alque imago Unigeniti sit, sed et hoc ipsum,
Sapientia Verbumque evaserit. Instar enim aqua
commistus homo sapienti: ac vitz, hoc factus
est, quod erat illa ipsa purissima lux quae in eum

Προγεγύμνασται γὰρ μετὰ συστάσεων οὐχ εὖχα-
ταφρον/των Ex τῆς ΓραφΏς, ὡς ἄρα ὁ πρωτόπλαστος
οἰχξίως (50) εἰς αὐτὸν ἀναφέρεσθαι δύναται τὸν Xpt-
στὸν, οὐχέτι τύπος ὧν (91) καὶ ἁπείχασμα μµένον xal
εἰχὼν τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλὰ xal αὐτὸ τοῦτο σορία
γεγονὼς xai Λόγος. Δίχην γὰρ ὕδατος συγχερασθεὶς
ὁ ἄνθρωπος τῇ σοφίᾳ xaX τῇ ζωῇ, τοῦτο γἐγονεν ὅπερ

venit. Unde Apostolus recte ad Christum diresit D ἦν αὐτὸ τὸ εἰς αὐτὸν ἐγχατασχῆφαν ἄχρατον φῶς.
/

6 Gen. 1, 9. "* I Cor. xv, 50.

(48) Προσχκ.1ιθῇ. Wa ms. cod. Mazar. et Allatius.
At Vatic., περιχαμρθῇ. CousEris.

(49) "Ag0apcoc. Allatius, ἄφθιτος. Tp.

(50) Οἰχείως. Ms. Mazar. cum Allat., δ.χαίως.

D.

(51) Οὐχέτι τύπος ὤν. De Christo satis intelligi-
tur, etsi nulla substantiarum confusione, sed solum
τῷ xa0' ὑπόστασιν. De Adamo vero, idque necdum
gratiam per Christum consecuto, sed Dei sola libe-
ralitate, qui unus ipse ejus ordinis auctor exstiterit,
quomodo non Christi figura ac representatio, scd
hoc ipsum quod Λόγος in ipsum adveriens ac ipse
revera Christus exstiterit, ac velut hoc illi peculiare
sit; hincque adeo ad Christum quasi per identita-
tein referatur, vel aliter quam sancti reliqui, acci-

dentario dono gratie, qua dii quodammodo οβ]οί-
mur, divino in ncbis semine in deitatem aucti
secundum tenuem quamdam imitationem, unam
ipsam contra unionem hypostaticam hominis possi-
bilem, non video ut Methodius ex Scriptura ha-
buerit, aut suadere possit. 'Avápvnotc (id est com-
memoralio) mortis Christi ejusque passionis 1psa et
in baptismo, in quo in ejus mortem intingimur, seu
illam adumbramus : in Eucliaristia vero augustius,
in qua nostri Ad: ἔχστασις et sopor Lotus mystice
peragitur, ac num per χοινωνίαν peculiarius Metho-
dius indicare voluerit? in qua utique mortem Do-
mini, ipsa ejus sum.ptione (qua pridem baptismo
comes erat) commemoramus, vel, ut Paulus loqui-
tur, annuntiamus. Ip.

15 CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. 1€
Ὅθεν ὁ ᾽Απόστολος εὐθυθόλως εἰς Xpussbv ἀνηχόν- A qux» de Adamo dicta erant. Sic enim maxime ος

τισε τὰ χατὰ τὸν Αδάμ. Οὕτως γὰρ ἂν μάλιστα ix
τῶν ἐστῶν αὐτοῦ xai τῆς σαρχὺς τὴν Ἐκχλησίαν
συμφωνήσει γεγονέναι ΄ ἧς δὴ χάριν, καταλείψας τὸν
Πατέρα τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, χατηλθεν ὁ Λόγος
πρ)σχολληθτσόµενος τῇ yuva:ix(* xai ὕπνωσε τὴν
ἔχστασιν τοῦ πάθους, ἑἐχουσίως ὑπὲρ αὐτῆς ἀποθα-
νών' "Ὅπως αὐτὲς ἑαυτῷ παραστήσῃ τὴν Ex-
xAncíar ἕνδοξον xal ἅμωμον, χαθαρίσας τῷ «Ίου-
ερῷ, πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ νοητοῦ χαὶ µαχαρίου σπἑρ-
µατος, ὃ σπείρει μὲν αὐτὸς ὑπηχῶν xa χαταφυτεύων
ἐν τῷ βάθει τοῦ νοός * ὑποδέχεται δὲ καὶ μορφοῖ δίχην
γνναιχὸς ἡ Ἐκχλησία εἰς τὸ γεννᾷν τὴν ἀρετὴν καὶ
ἐχτρέφειν. Ταύτη γὰρ καὶ τὸ, Αὐξάνεσθε καὶ π.Ίη-
θὐνεσύε, πληροῦται προσγχόντως, εἰς μέγεθος xat
χάλλος xai πλῆηθος xa0' ἡμέραν αὐξανομένης αὐτῆς
διὰ τὴν σὐνερξιν vat χοινωνίαν τοῦ Λόγου, συγχα-
παθαένοντος quiv ἔτι xal νῦν, καὶ ἐξισταμένου χατὰ
thv ἀνάμντσιν τοῦ πάθους. Οὐ γὰρ ἂν ἄλλως ἡ 'Ex-
Χλησία συλλαθεῖν τοὺς πιστεύοντας καὶ ἀναγεννῆσαι
διὰ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας δύναιτο, ἐὰν μὴ xal
διὰ τούτους ὁ Χριστὸς χενώσας ἑαυτὸν, ἵνα χωρτθῇ
χατὰ τὴν ἀναχεφαλαίωσιν, ὡς ἔφην, τοῦ πάθους ,
πάλιν ἁποθάνῃ καταθὰς ἐξ οὐρανῶν, xal, προσχολ-

ληθεὶς τῇ ἑαυτοῦ γυναιχὶ τῇ Ἐκκλησίᾳχ, παράσχοι.

της πλευρᾶς ἀφαιρεῖσθαι τῆς ἑαυτοῦ δύναμίν τινα,
ὅπως αὑξηθῶσιν οἱ ἐν αὑτῷ ο)κοδομηθέντες ἅπαντες,
οἱ γεγεννηµένοι διὰ τοῦ λουτροῦ, ἐκ τῶν ὁστῶν xal
ix τῆς σαρχὸς, τουτέστιν ἐχ τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ,
xai ἐχ τῆς δόξης προσειληςότες. Ὁστᾶ γὰρ x»
cápxa σοφίας ὁ λέγων elvat σύνέσιν καὶ ἀρετὴν,
ὀρθότατα λέγει" πλευρὰν δὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἁληθείας
t5 Παράχλητον, ἀφ᾽ οὗ λαµθάνοντες, εἰς ἀφθαρσίαν
ἀναγεννῶνται προσηχόντως ol πεφωτισμµένοι. ᾿Αδύ-
νατον δὲ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου μετασχεῖν τινα
χαὶ µέλος χαταλεχθῆναι Χριστοῦ, ἐὰν μὴ πρότερον,
xai ἐπὶ τούτου συγχατελθὠν 6 Λόγος, ἑχστῇ χοιµη-
θεὶς, ἵνα τὴν ἀνανέωσιν χαὶ τὸν ἀναχαινισμὸν, συν-
εξαναστὰς τοῦ ὕπνου τῷ ὑπὲρ αὐτοῦ χεχοιμημµένῳ,
xai αὐτὸς μεταλαθεῖν δυνηθῇ Πνεύματος, ἀναπλα-
σθείς. Τοῦτο yàp χνρίως ἂν fj πλευρὰ λέγοιτο τοῦ
Λόγου, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ἑπτάμορφονν
χατὰλ τὸν προφήτην ἀφ᾿ o0 λαµθάνων ὁ θεὸς χατὰ
τὴν ἔχστασιν τοῦ Χριστοῦ, ὃ δή ἐστι μετὰ τὴν ἕναν-

ossibus et ex carne ejus Ecclesiam exstitisse con-
venit : cujus scilicet gratia, relicto Patre qui est
in celis, descendit Verbum ut αἀ]ιωτογοί uxori, et
dormivit exstasim passionis, sponte pro illa mo-
riens : Ut ipse sibi exhiberet Ecclesiam gloriosam
et immaculatam, mundans eam lavacro **, ad spiri- .
tale beatumque semen suscipiendum. quod seminat
ipsc insusurrans plantansque in mentis penetrali-
bus : concipit vero et format instar uxoris Eccle-
sia, ad generandam virtutem ac enutriendam. Per
eum namque modum convenienter impletur, quod
ita preceptum est. *! : Crescite et. multiplicamini;
dum ipsa Ecclesia per Verbi copulam et commu-
nionem, etiamnum adhuc se nobis inclinantis, et
per passionis commemorationem exstasim facien-
tis, in magnitudinem et decorem ac multitudinem
augetur. Non enim aliter Ecclesia concipere possit
credentes, εἰ per lavacrum regenerationis eos re-
generare, nisi propter bos quoque Christus se ip-
sum exinaniens (quo nimirum per passionis reca-
pitulationem capiatur), quemadmoduin dicebam ,
descendendo de celis rursum moriatur, et adlizere-
scens uxori sug? Ecclesize, vim quamdam ex suo la-
tere auferendam prebuerit, ut augmentum sumant
omnes qui in illo zdificantur; qui nimirum per
lavacrum nascuntur, cx ossibus el ex carne ejus
(ex illius niinirum sanctitate exque gloria) acci-
pientes. Ossa enim et carnem Sapientiz, qui dicat
prudentiam esse atque virtutem , rectissime dixe-
rit: costam autem, Paracletum, Spiritum veritatis,
ex quo sumentes, in incorruptionem convenienter
regenerantur qui fuerint. illuminati. Fieri vero ne-
quit ut quisquam Spiritus sancti particeps fiat , et
membruin Christi aggregelur, nisi prius in ipso
quoque sese demiltens Verbum exstasi facta ob-
dormicrit, ut renovationem ct instauraiionem , pa-
riler e somno exsurgens cum eo, qui pro ipso ob-
dormivit, reformationis Spiritus percipere possit.
Is enim proprie Verbi costa dicatur, septiformis sci-
licet veritatis Spiritus, juxta proplietain ?* ; de quo
accipiens Deus, post Christi exstasim, posteaquam
Scilicet homo factus ac morluus est, qua eum st
adjutura fabricatur : nempe illi aptatas oc despon-

θρώπτσιν xal τὸ πάθος, τὴν βοηθὸν, αὐτῷ χατα- D sas animas. Multis enim locis sacra littera cou-

σχευάνει λέγω 65 τὰς ἡρμοσμένας αὐτῷ xal νενυµ-
φευµένας Φυχάς. Ἔστι γὰρ ὅτε πολλαχῶς αὐτὸ τὸ
ἄθροισμα χαὶ τὸ στίφος τῶν πεπιστευχότων Ἐκκλη-
alav οὕτως ὀνομάζουσιν αἱ ΤΓραφαὶ, τῶν τελειοτέρων
κατὰ προχοπὴν εἰς ἓν πρόσωπον χαὶ σῶμα τὸ τῆς
Ἐχκλησίας ἀναγομένων. Οἱ μὲν γὰρ χρείττονες xal
τρανότερον σπάσαντες ἤδη τὴν ἀλήθειαν , οὗτοι διὰ
€i» τελείαν χάθαρσιν χαὶ πίστιν ἀποστειρωθέντες
τῶν τῆς σαρχὺς ἀτοπημάτων , Ἐχχλησία Ὑίνονται
xai βοηθὸς τοῦ Χριστοῦ, παρθένος ὥσπερ, χατὰ τὸν
Απόστολον, αὐτῷ χαθηρµοσµένοι τε xal vevupupeu-
µένοι, ἵνα, τὴν χαθαρὰν τῆς διδασχαλίας ὑποδεξά-

** Kphes. ν, 21, 90. *! Gen. 1, 19.
PaTB01L. απ. XVIII.

95 [$g. xi 9.

gregationem ipsam catumque fidelium sic Eccle-
siam nominant, dum nimirum perfoctiores ob vir-
tutis profectum in unam personam ac corpus Ec-
clesiz: referuntur. Nam meliores, et qui jam liqui-.
dius veritatem perceperunt, hi prz: perfecta quam
adepti sunt, munditie et fide, carnis libidinum steri-
les ac vitiorum, Christi Ecclesia eique adjutrix
fiunt; qui virginis in morem , ut Apostolus loqui-
tur ?!, illi aptati sint atque desponsi, ut puro atque
feraci doctrine suscepto semine, cooperentur, pro-
pensa ope ad reliquorum salutem przdicationi fa»
vendo. Qui autem imperfecti adhuc et tirones di-

5, [l1 Cor, τι, 9.

T $. ΜΕΤΙΙΟΡΙΙ EPISCOPAL ET gianTYnIS 16

sciplinis incipiunt. imbui, hi a perfectioribus, ut a A µενοι xat Υόνιµον σπορὰν, συνεργέσωσι 5οτθοῦντες

mair'bus, parturiuntur atque formantur , doncc et
illi maturo partu editi, in virtutis magnitudinem
. Ac decus regenerentur : ac rursus ipsi quoque per
idoneum profectum Ecclesia facti, ad aliorum par-
tum educalionemque liberorum operam conforant ,
uleri vice, in vase anime, voluntatem Verbi nulla
noxa ad maturitatem perducentes.

τῷ χηρύγματι πρὸς τῆν τῶν λοιπῶν σωττρίαν. Οἱ δὲ
ἀτελεῖς ἔτι χαὶ ἀπαρχόμενοι τῶν µαθηµάτων εἰς σω-
τηρίαν ὠδίνονται xat μορφοῦνται, ὥσπερ ὑπο µττράσι
πρὸς τῶν τελειοτέρων , ἔστ᾽ ἂν ἁποχυτθέντες ἄνα-
γεννηθῶσιν εἰς μέγεθος χα) χάλλος ἀρετΏς ^ xa τά-
λιν αὖ χατὰ προχοπὴν Ἐγχχλησία xoi οὗτοι Υεγο-
νότες, εἰς ἑτέρων τὀχον ὑπουργίσωσι τέκνων xal

ἀνατροφὴν, μήτρας δίχην, ἓν τῷ δοχείῳ τῆς φυχῆς, τὸ θέληµα τελεσφορῄσαντες ἁλώθητον του Λόγου.

Cap. IX. Gratie αεοποιπία in Paulo apostolo.

Considerandum enim ut et in inclyto Paulo sese, res
habuerit. Cum enim is nondum in Christo perfe-
cius essel, generatur primum atque laetatur, evan-
gelicis documentis imbuente ac per baptisma ipsum
renovante Ànania, sicut in Actibus historia conti-
net **. AL ubi factus essct vir, jamque zedificatus,
spiritali scilicel perfectione novum form2tus, etiam
adjutor οἱ sponsa Verbi evasisset, qui vitae semina
et suscepisset οἱ concepisset : tunc, qni ipse prius
infans exstiterat, Ecclesia parensque efficitur, par-
Luriens et ipse eos qui ejus opera Domino crediais-
sent, donec in illis quoque formatus Christus pare-
retur, Filioli enim, inquit 15, mei, quos iterum par-
turio, donec [ormetur Christus in vobis. Et rursus ** :
Án Christo enim Jesu per Evangelium ego tos genui.

Hiuc igitur apparet, ad Christum et Ecclesiam
referri que de Eva atque. Adamo Scripturg verbis

narratio habetur. lloc:-enim vere magnum illud sa- C

tramentum est, et mundi usu superius : quod ego
ob imbecillitatem et mentis hebetudinem, pro ejus
dignitate et magnitudine enarrare non valeo : id ta-
. men connitendum. Restat enim ut qus hujus loci
yeliqua sunt, apud vos exsequar.

Ἐπισχέφασθαι γὰρ χρὴ xaX τὰ χατὰ τὸν ἀοίδιμον
ΠαΌλον. "Ott ὁπότε οὐδέπω τέλειος οὗτος ἣν ἐν Χρι-
στῷ, γεννᾶται πρότερον χαὶ γαλουχεῖται, εὐαγγελι-

B ζομένου xaX ἀναχαινίξοντος αὐτὸν ᾿Ανανίου τῷ βαπτί-

σµατι, καθὼς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἡ ἱστορία περιέχει.
Ὅτε δὲ ἠνδρώθη xa ᾠχοδομέθη, ἤδη εἰς τελειότητα
πνευματιχήην ἀναπλασθεὶς, καὶ βοτθὸς ἀπειρνάσθη
xai νύμφη τοῦ Λόγου, τὰ σπἐρµατα τῆς ζωῆς ἀποξ--
ξάμενος χαὶ συλλαθώὠν * τηνιχαῦτα ὁ πρότερον χρτ-
µατίσας παιδίον Ἐχχκλησία γίνεται καὶ µήτηρ, cl
νων xal αὐτὸς τοὺς δι αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ πεπ.στευ-
Χότας, ἔστ᾽ ἂν καὶ ἓν τούτοις ὁ Χριστὸς µορρωθεὶς
ἀποτεχθῇ. Texvía γάρ µου, φτοὶν, otc zdAmw ὡδί-
Φω, ὄχρις οὗ µορφωθῃ Χριστὸς ἐν ὑμῖν: καὶ τά-
jw Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ ΕὐαγγεΛ ου
ἐγὼ ἡμᾶς ἐγένγησα.

Οὐχοῦν ταύτῃ συνέστηχεν εἰς την Ἐχχλησίαν ἆνα-
φέρεσθαι xa τὸν Χριστὸν τὸ κατὰ τὴν Εὔαν θεώρημα
καὶ τὸν 'A3áu. Τοῦτο γὰρ τὸ μέγα μυστίριον ὡς
ἀληθῶς, xai ὁπερχόσμιον, ὃ ἐγὼ δι ἀσθένειαν xol
ἀμθλύτητα νοὺς κατ ἀξίαν τε xal μέγεθος εἰπεῖν
ἀδυνατῷῶ' ὅμως δ᾽ οὖν ἐπιχειρητέον. Λέγειν γὰρ
ἑπόμενον ἂν εἴη λοιπὺν δη xa τὰ ἑξίς πρὸς
ὑμᾶς.

Ca». X. Ejusdem apostoli doctrina de castimoniaz

Paulus igitwr, ad sanctimoniam et castitatem
cunctos provocans, in hunc modum, quz ad primum
liomireni et Evam spectant, secunda consideratione
scnsuque in Christum direxit et Ecclesiam, quo in-
doctis os obstrueret, omnem illis pretextum adi-
mens et excusationem, Impudici enim ac libidinosi
voiines, ob nimios in eis voluptatum fluxus ac il-
lecehras, etiam S:ripturis vim inferre conantur, ut
perverso eae sensu exponant, ac tanquam vallum
defendendas incontinentiz: illas obtendant ; tum
quod ita habetur ' ; Et dixit Deus : Crescite et mul-
tplicamini; tuva illud aliud ** : Propter hoc relin-
cuet lomo patrem et matrem. Neque ipsos pudet
Spiritum incursare adversumque ire; sed tanquam
in boc nati, qui adhuc foveantur ac insideant,con-
cupiscenti: fomitem flatu prope eventilant ac titil-
lstionibus reaccendunt. Quare. gatis acriter dolosa
lec et maligna ipsorum consilia quzsitosque prz-
t^xins excutiens, cum eo processiesef ut przscribe-
rti qua ratione viros uxoribus uti condeceat, ac

Y Aet as, 7. P Cal. iv, 409., * d Cor. ww, 10.

Ὅ γάρ τοι Παῦλος, εἰς ἁγιασμὸν ἐχχαλούμενος
πάντας xal σωρροσύνην, ταύτῃ τὸ χατὰ τὸν πρωτό-
πλαστον χαὶ τὴν Εὔαν, xai δευτέραν ἑπαπόρησ.ν.
εἰς Χριστὸν ἀνηχόντισε χαὶ τὴν Ἐκκλησίαν, πρὸς τὲ
τοὺς ἀνεπιστῆμονας χατασιγᾶσθαι, Ὑυμνουµένους
προφάσεων. ᾿Αχολασταίνοντες γὰρ διὰ τὰς ὑπερθαλ-
λούσας ῥύσεις iv αὐτοῖς τῶν ἑδυπαθειῶν, παρὰ τὸν
ἐρθόδοξον βιάξεσθαι τολμῶσι λογισμὸν τὰς Γραγφὰς, -
ὥσπερ ἔρυμα προανατείνοντες ἀχρασίας, τό τε’ Εἶπεν
€ θεός Λὐξάνεσθε xal «κ.Ιηθύνεσθε. καὶ τ»,
"Erexev τούτου χατα.]είψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα
καὶ τὴν μητέρα" οὐδὲ αἰσχύνονται χατατρέχοντες
τοῦ Πνεύματος ' ἁλλ᾽ ὥσπερ ἐπὶ τούτῳ γεγονότες ,
ἐντυφόμενον ἔτι xa ἐνθωχεύοντα τὸν οἵστρον ἀνού-
ῥιπίζουσιν, ἑξάπτοντες ἐρεθισμοῖς. AU Oh καὶ µάλα
δριµέως τὰς ἐπικλόπους ταύτας αὐτῶν χαταφροσ΄νας
τε καὶ πεποιηµένας προφάτεις ἑχχόπτων, ἐλθὼν εἰς
τὸ διατάζασθαι, πῶς δέοι προσφἑρεσθαι τοὺς ἄνδρας
ταῖς Υυναιξὶ, ἀποφηνάμένος, ὅτι οὕτως ὥσπερ καὶ €
Χριστὸς τῇ Ἐχχλησίᾳ, ἑαυτὸν πα:αδιδιὺς ὑπὲρ

V (41. p, 19. 95 ibia. 94,

Tl CONYIVIUM OECEM ViRGINUM. 78

αὐτῖς, ἵνα αὐτὴν ἁγιάσῃ καθαρίσας τῷ Acvrpi A pronuntiasset, sic nimirum ut οἱ Chrispus ipse. se

τοῦ ὕξατος ἐν ῥήματι ΄ ἀνέδραμεν eig τὴν Γένεσιν,
ἐπιμντσθεὶς τῶν περὶ τὸν πρωτόπλαστον ῥητῶν, &So-
µαλίζων εἰς τὸν προχείµενον αὐτῷ xal αὑτὰ νοῦν
τῆς ὑποθέσεως ὅπως uh παράσχη λαθὴν τοῖς χε-
«αλαίοις χαταγρήσασθα, τούτοις τοὺς πρεσθεύον-
τας, προφάσει τεχνογονίας, σωμάτων παρατρι-
έὰς.

gessit, qui se ipsum pro Γου]σδία tradidit, ut eam
sanctificaret εἰ mündaret lavacro a7um in verbo 5,
recurrit ad Genesim, eurum quae {ο de primo ho-
mine dicuntur mentionein inducens, exque subjecti
argumenti sententia hz:ec eadem exponens, ne quam
sacris illis verbis abutendi occasionem iis przebeat
qui, liberorum procreandorum prztextu, hisce ve-
nereis immorari docent. |

Car. XT. De eodem argumento.

Ἐπισχέγασθε γὰρ, ὅτι σωφρονεῖν, ὦ παρθένοι,
χατὰ χράτος θέλων τοὺς πεπιστευχότας, διὰ πολλῶν
αὐτοῖς τεχµηρίων ὑπεμφαίνειν πειρᾶται τὺ ἀξίωμα
τῆς ἀννείας, ὁτὲ μὲν, Περὶ δὲ ὧν ἐγράψατέ poi,

ἀέγων, Πα λὺν ἀνθρώπῳ γυγαικὺς μὴ ἄπτεσθαι * n

αὐτόθεν δειχνὺς ἤδη περιφανῶς, τὸ uf προσφαύειν
γυναικὸς εἶναι καλὸν, προτάξας αὐτὸ xal προεχθέ-
µενας ἁπολελυμένως : εἴτα τὴν ἀσθένειαν αὖθις συν-
ιξδὼν χαὶ τὴν ὑπέχχανσιν τῶν ἁἀκρατωτέρων τὴν εἰς
συνωσίαν, δυνεχώρησε τοῖς μὴ δνναµένοις ἄρχειν
σαρχὺς χρῆσθαι ταῖς ἑαυτῶν ὀμεύνοις μᾶλλον, ἡ
παραπίπτοντας ἀσχτμόνως ἐχχεῖσθαι περὶ πορνείας.
Αμέλει μετὰ τὸ ἐπιτρέφαι ταῦτα εὐθέως παρῆγαγε
κόὸε. "Ira μή πειράζῃ ὑμος ὁ cacarac διὰ τὴν
ἀχρασίαγ. "Ὅπερ Eaziv* Ei. μὴ δύνασθε, ὦ οὔτοι,
παντάπασ: σωφρονεῖν διὰ την ὑγρότητα τῶν σωµά-
των, ἑπιτρέδω μᾶλλον ταῖς σφῶν αὐτῶν γχοινωνεῖν
γαμεταῖς' ἵνα μὴ. καὶ ἐγχράτειαν ἐπαγγέλλεσθαι
νοµιζόμενοι, πειράζησθε συνεχῶς ὑπὸ τοῦ πονπροῦ
tig ἀλλοτρίας ἐχφλεγόμενοι.

Car. XII. Paulus viduis exemplum,

dioc γὰρ αὐτὰ xiípsva ὃ:αθρήτωμεν ἐπιμελέστε-
p^ ὅτι ph ἀπολελυμένως ὁ Απόστολος ἐπένευσε
ταυτα τοῖς πολλοῖς, ἀλλὰ προσθεὶς τὴν αἰτίαν πρό-
τερον», δι ἣν εἷς τοῦτο παρήχθη. ᾿᾽Αποφηνάμενος
χοῦν, KaAóv εἶναι ἀνθρώπῳ γυγαιχὺς μὴ ἅπτε-
σθαι, εὐθέως παρήγαχε΄' Διὰ δὲ τὰς ποργείας
ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ Υυγαῖκα ἐχέτω. Τουτέστι, διὰ
την ἀνάγχην τῆς πορνείας, ei μὴ φἐρέτε χολάζειν τὸν
ἑδονὴν. Καὶ ἑχάστη vv τὸν ἴδιον ἄνδρα ἐχέτω.
Ti γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλὴην ἁποδιδότω
ἑμοίως δὲ καὶ ἡ γυγη τῷ ἀνδρί. Ἡ γυνἡ τοῦ
Ιδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, dAA. ὁ drip
ἁμοίως δὲ καὶ ὁ ἀνὴρ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ
ἐξουσιάζει, ἀἆ 1.1) ἡ γυνή. Mi] ἁποστερειτε ἁνιλή-
JAovc, εἰ ui] τι ἂν ἐκ συμφώνου πρὲς καιρὺν, ἵνα
σχο.άζητε τῇ προσευχῇ ' xal πάλιν ἐπὶ có αὐτὸ
συνέρχεσθε, Ίνα μὴ πειάζῃ ὑμᾶς ὁ σατανᾶς διὰ
τὴν ἀχρασίαν. Τοῦτο δὲ «Ιέἔγω κατὰ συΤΥΥώμηΝ.
οὗ κατ ἐπιταγήν. Τεθεωρηµένως δὲ σφόδρα xal
τοῦτο. Κατὰ συ/}γνγὠώμην γὰρ ἐπεσημήνατο συµΡε-
θουλευχέναι νῦν, οὐ χατ ἐπιταγὴν ' ἐπειδὴ τὴν μὲν
ἐπιταγὴν Ez τῆς σωρροσύνης, καὶ τοῦ μὴ ἄπτεσίαι
γωναεχὸς λαμθάνει᾽ τὴν δὲ συγγνωμὴν ἐπὶ τῶν μὴ
ὀυναμένων, ὡς ἔφην, χολάδειν τὴν ἐπιθυμίαν. Περὶ

5 Ευρ v. 26. '* ] vor. vu. 1." ἱνίά. 5.

"* ibid 1

Considerate enim, o virgines, ut. omnino etiam»
qué atque ctiam fideles ad castitatem inducere sat-
agens, per multa argumenta illis insinuare conetur
ejus przstantiam ; ut cum modo ait *?; De quibus
autem scripsistis milii : Bonum esse homini mulierem
non tangere ; inde jam clare ostendens, honestum
esse non accedere ad uxorem, cum lioc absolute
prastruxisset ac proposuisset, Deinde, infirmita'!is
liuman:e conscius, àsstumque vehementem reputans
quo intemperatiores in coitum rapiuntur, non να”
lentibus carnem ex imperio coercere, suis potius uti
uxoribus permisit, quam ut indecore in fornicarias
congressus effundantur, Denique sic facta illa in-
dulgentia, mox istud adjecit *! : Νε tcnlet vos Sata-
mas, propter inconlinentiam vestram. Quod cst : Si
non potestis, heus vos, omnino in castitate vivere,
propter inolitam corporibus vim libidinis, suadeo
ac hortor ut vestris potius uxoribus consuescatis, ne
dum profiteri videmini continentiam, tentemini as-
sidue a malo dxmone, ad alienarum mulierum cu-
piditatem inflammah.

et iis qui uxoribus non werentu?.

Age enim, contextum ipsum diligentias inspiciae
mus, ac observemus non sic absolute hec passim
omnibus Apostolum concessisse, sed adjecta priis
causa ex qua ad id adactus est. Cum itaque in hzc
verba sententiam dixisset ** : Donum esse homini
mulierem non tangere , statim subjunxit *! : Propter
[ornicatiorem autem «nusquisque suam uxorem ha-
beat. Hoc est, propter fornicationis necessitatem,
si voluptatem cohibere non sustinetis, Et. unaqua-
que mulier proprium virum habeat. Uzori vir debi-
Eum reddat, siniliter et uxor viro. Mulier «ui cor-

D poris potestatem non habet, sed vir; simili'er et vir

sui corporis potestatem non habet, sed mulier. No-
lite (raudare invicem, nisi f.r:e ex consensu ad tem-
pus, ut vacetis orationi : οἱ iterum revertimini in id.
ipsum ne lentet. vos Satauas propter incontineutiam.
Hoc autem dico secundum indulgentiam, non sccun-
dum imperium δν. CircumSpecte admodum | istud
eliam appositum est. Secundum indulgentiam enim
significavit se nunc consilium d:disse, nou secun-
dum imperium. Nam imperium quidem ibi potius
usurpat, ubi castitatem suadet, et. tanzi mulierem
vctat ; indulgentiam vero, uti dicebam, illis adhibet
qui concupiscentiam cohibere non possunt. Ac de

9 τομ. 9. ** ibid. 9-6.

7» 5. METHODII EPISCOP! ET" MARTYRIS £0
lis quidem, tam viris quam feminis, qui singulari A μὲν οὖν µονογάµων τε x2l µονογαμίδων, ὧν f συζν-

conjugio vel jam devincti sunt, vel deinde conjun-
gentur, ista constituit. De iis vero viris qui jam
uxores amiserunt, aut mulieribus qu:& amiserunt
viros, deinceps diligenter examinanda est Apo-
stoli sententia, quid de illis insinuet.

Dico autem innuptis, inquit **, et viduis : Bonum
est illis, si sic permanserint, sicut et ego. Quod si sc
non conlinent, nubant ; melius est enim nubere quam
uri. Hic quoque constanter priores partes conti-
neuti: assignat. Se ipsum enim exemplum maxi-
mum adhibens, ad ejus conatus :emulationem quan-
tumvis arduam, auditores provocavit; przstare do-
cens, eum qui unius uxoris conjux exstiteril, apud
$6 deinceps mancer»?, sicuti εἰ ipse facicbat. Quod
si id ipsum ob z:stum vimque concupiscentix: non-
nulli difficilius fuerit, eum qui ita comparatus sit,
&d secundas nuptias transire secundum indulgen-
tiam consentit. Non quod secundas nup:ias bonum
quil esse ac honestum decernat, sed przsiare id
judicans quam ut quis libidinum zstu ardeat. Vel-
ul enim ei quis in dic Paschae ac jejunii graviter

€5 1 Cor. wit, 8, 9.

(52) Περὶ τῶν dzxo6aloué£rov ἤδη γαμετάς.
Textum Pauli, quod ipse aperte petit, de viduis vi-
ris et mulieribus, Methodius accipit : in quibus se
iaximum exemplum proponere ad contentionem
xirtutis, el ut sic mancaii solitique a. matrimonio
deinceps. castitatem. colant, Paulum dicit. Καλὸν
αὐτοῖς, ἐὰν οὕτω µείνωσιν, ὡς xàyo. Sicque ex
mente Methodii Paulus viduus fuit : aut nisi viduus
erat, conjugem in sororem verterat, ejus deinceps
abstinens consuetudine, ne cui illa impediwento fo-
rel evangelicze functioni : quomodo majores saltem
&acerdoies et episcopi, assumpto sacerdotio, nec
invitis conjugibus czl.bes deinceps in Eeclesia fuere.
Qu:cetio hiec nihil pietatem tangit: perindeque est,
$ive Paulus ante. vocationem uxorem habuerit,
haud secus ac Petrus, siveilla carucrit: quod ante
Evangelium virginitatis cultus nullus apud Hebrieos
erat, aut quam exiguus. Quin autem. argumentum
longe probabile ex lioc loco trabatur Methodio, ut
et Chrysostomo lib. Je virgin., et aliis, ad supe-
riores Pauli nuptias asiruendas, vix polest negari :
quod de virginibus disserens quz maritos non ali-
gerunt, nunquam illas suo exemplo provocat ; secus
yero εουιοὶ et iterum cum de viduis, sive illis, qui
συ) conjugati, ab uxorum se amplexibus conti-
newent, Lib.t bic recentioris auctoris non ineruditi
expos.tionem Metlodianz aflinem ascribere. Hebraei

dicunt T2ow ek rock. Greci mulierem amisso con-
jugio, 4 pav vocunt ς uL vir amisso conjugio χΏρος
dicatur, ἀναλογία perinittit : usus popularis non re-
cipit : quare. aliam vocem quasivit Paulus, et ἄγα-
oy dixit, generis. nomen pro specie ssurpans. Nan
γαμος, ex vi vocis est tam. qui nunguam in conjugio
[uit quam cui conjugium periit. Sed Μι posteriore
sensu hic usurpat Paulus, ut viduarum addita men-
tio nos docel, el vox ἄγαμος repetita in[ra 413. Sic
quoque sensit dgnatius, si tamen Ignatius, non ejus
interpolator epist. ad Philadelphenos, ubi, aliorum
celebrata. continentia, qui virgines perstterunt ,
non abhorrere se a nuptiss docet, sed optare ut vel
inler sanctos conjugaios, et ad eorum vestigia in
regno coelorum inveniatur; ὡς Πέτρου καὶ Παύλον,
καὶ τῶν ἄλλων ἁποστόλων τῶν Ὑάμοις προσοµιλῃ-
σάντων. Sicut Petrus εἰ Pauius, et relique apostolt,
11i nupliis f.erunt sociati. Sed. nibil horum veteres
3udices Anglicani, in quibus. exsiat verejo antiqua

γία ἕως ἔτι xax αὖθις, ταῦτα νομοθετεῖ περὶ 6k τῶν
ἀποθαλομένων Ίδη γαμετὰς (52) ἀνδρῶν f| γυναιχῶν
νοὺς συζύγους πάλιν αὐτὴν ἀκριθῶς ἑἐξ'χνευτέον τοῦ
Αποστόλου φωνὴν, ὅ τι ποτὲ χρησμῳδεῖ.

Λέγω δὲ τοῖς ἀγάμοις καὶ ταῖς χήραις ' Kadóv
αὐτοῖς, ἑὰν' οὕτω µείνωσιν, ὡς καὶ éyo. El δὲ
οὖκ ἐγκρατεύογται, γαμιησάτωσαν ' κρεῖσσον γὰρ
γαμῆσαι 7) πυροῦσθαι. Ἐπέμεινε καὶ ἐνθάδε προ-
xplvov τὴν ἐγχράτειαν. Ἑαντὸν γὰρ παράδε'γµα μέ-
γ:στον λαθών, εἰς τὸ ζγλῶσαι τοὺς ἀχροατὰς πρρεχα-
λέἐσατο ταύτην τὴν ἔνστασιν χρεῖττον εἶναι διδάξας
τὸν ἐπὶ μιᾷ γαμετῇ συνεζευγµένον ἐφ᾽ ἑαυτῷ μένει»,
ὥσπερ 6h xal αὐτός. El 5" αὖ τοῦτο διὰ τὴν ἑχπύ-

DB ρωσιν χαὶ τὶν ἀκμὴν τοῦ σώματος δυσκατόρθωτον

εἴη τινὶ, εἰς δεύτερον χατὰ συγγνώµην παρελθεῖν
τὸν οὕτως ἔχοντα συγκατατίθεται γάμον οὐκ αὐτὸ
τοῦτο διγαµίαν ἀποφπνάμενος εἶναι καλὸν, ἀλλ' ἅμει-
voy χρίνας τῆς ἐχπυρώσεως. Ὥσπερ γὰρ εἴἶ τις ἓν
ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα xa τῆς νηστείας ἐπισφαλῶς νοστ-
λευομένῳ προσἐφερε τροφὴν, xai Σχέλευς διὰ «iv

epistolarum Ignatii, qualis fere Grxecus textus nu-
per prodiit ex codice Florentino, qui ipse verus pue
rusque lgnatianus haberi potest, ac qualem antiqui
habuerunt Eusebius, Hieronymus, Theodoretus, etc.,
quibus mirum si pr:eseribat post tot s:ecula Calvini
tinetus. veneno, uniusque ejus discipalorum, cala-
mus. Ex vero itaque l;natio, de Pauli nuptiis ni-
hil haberi. potest : ipse Methodius petius insinuat,
explicatione Paulini textus, quam aperte. asserat,
Unusergo erit auctor ejus conjugii Clemens Alexan-
drinus, cujus verba recitat Euseb. lib. sw Zlistor.
c. 90, et Niceph |. it, ο. A4, cx illo seilicet loco
Phil. iv, 5, καὶ ἐρωτῷ xal σε, σύζυγε γνήσιε, συλ-
λαμθάνου αὐταῖς ' qui tamen locus minus favet,
Nam primo genus dissidet : veto: * germane, verc.
Quanquam enim. Attici quandoque inasculina. jun-
uut Jemininis, nou tamen tanta videtur fuisse
aulo Greci sermonis peritia aut elegantia, ut
ejusmodi Atticismuim | sectatus sit. Deinde quanta:
ac cujus auctoritatis Philippis uxor quondam Pau!i
f1umqtue soror, ul. ei et mulieres et viros commen-
daret? Penam verba Grotii; Σύζυγος, qui Hebraice
"Q2, non 4antum dicitur de junctis matrimonio,
rerum etiam. de collegis. Quem autem Philippis po-
tius collegi vocaret Paulus, quam. τῶν πρεσθυτέ-
ptow προξστῶτα, «Ἡ)149 sunina. erat etiam in pecuniis
elargiendis auctoritas? Ad. Epaphroditum ergo per
ἀποστροφὴν vertit se oralio, tanquam presentem [u-
turum. ubi. Epistola hac in Ecclesia Philippeusium
legeretur. Nec aliud hic σύζνγος quam supra αυνερ-
Υός, adjutor. Hzc mihi satis. Unum est, null
veterum de Pauli nxore eum locum interpretatum;
nec proinde nobis interpretandum, aut Clementi sic
quasi obiter ex pervio vocis usu masisque triio
collizenti, assentieudum ;. quod nempe Paulus. τὴν
αὑτοῦ οὐκ ὀχνεῖ προσαγορεῦσαι σύζυγον, san ip-
sius conjugem. compellare nonu veretur. Atqui magis
allendentà τὸν aj$Tov occurrissel, suum. collegam,
adjutorem, vel episcopum, vel quemwis alium pra-
cipuz auctoritatis in. Ecclesia quie erat Philippis,
virum, ac qui viduis seniorihus aliisque indigenti-
bus sullicere posset, qued in. Pauli uxorein, in ca
praesertim Ecclesia, nou. cadit. Qnid. eni tanta
auctoritatis mulieri llebrzz extra p μαι in urbe
Gre oorum ? CousEr:s.

ai "^. CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. £3
ἀσθένειαν ἀπογεύεσθαι τούτων τῶν προσφεροµένων, Α segrolanti cuipiam cibum offerat, jubeatque, qua la-

λέγων Ὡς ἄρα τὸ μὲν ἀληθῶς, ὦ οὗτος, χαλὸν,
ἐχρῆν, ὥσπερ δὴ xai ἡμᾶς, xal σε χαρτερῶς δ.α-
µείναντα, τῶν αὐτῶν μεταλαθεῖν (95) ' ἀπηγόρευται
γὰρ σήµερον διαίτης ἐπιμνησθῆναι τὸ σύνολον. "AX
ἐπειδὴ νόσῳ προχατασχεθεὶς ἐξησθένησας, χαὶ οὐ
δύνῃη ρέρειν ταύτῃ 6h συγγνώµην νέµοντες συµθου-
λευόµεθα σιτίων ἑπορέξασθαί σε, ἵνα μὴ, παντάπα-
σι διὰ τὴν νόσον οὐ δυνηθεὶς ἀντισχεῖν πρὸς τὴν ἐπι-
θυµίαν τῆς τροφῆς, διαφθαρῆς. Οὕτω xal 6 ᾿Απόστο-
λος ἐνθάδε, πρότερον εἰπτὼν, ὅτι βούλοιτο πάντας
οὕτω διαμεῖναι σώφρονας, ὥσπερ 6h xal αὐτός” τὸ
μετὰ ταῦτα τοῖς βεδαρημένοις νόσῳ τῶν παθῶν, ἵνα
ph πορνείαις μιανθῶσιν (54), οἱστρηλατούμενοι τῶν
παιδογόνων μελῶν τοῖς Υαργαλιαμοῖς εἰς ἐπιμιξίας

borat zgritudine, gustare qux appouantur, dicens ;
Bonum quidem erat, o amice, ac vere decebat, e
quoque, uti et nos, fortiter perseverantem, eadem
percipere : interdictum enim hodie est, cibi ullius
vel prorsus meminisse : quod tamen morbo corre-
ptus es ac infirmaris, nec ferre inediam potes ; id--
circo secundum indulgentiam consulimus ut cibis
vescaris, ne forte non valens ob zgritudinem ad-
versus cibi cupiditatem resist»re, moriaris. Sic ve-
ro hic quoque Apostolus prius dixerat optare se
omnes castos perseverare, uti ct ipse eral; postea
tamen libidinum morbo gravatis, ne 5ο stupris con-
tam'narent, genitalium membrorum titillationibus,
velut «δίτο quodam, in incestos adulterinosque

ὀθνείων σπερµάτων, ἐπέτρεφε τὲν διγαμίαν᾿ μᾶλλον ῃ congressus acti praecipites, secundas potius nu-

χρεῖσσον αὐτὴν εἶναι Χρίνας τοῦ πυροῦσθαι καὶ
ἀσχημονεῖν.

piias permisit, Ργαδίαγο eas judicans, quam ut quis
iicendio illo ardeat ac se inhoneste impudicitiis .
gerat.

Car. XIII. Pauli de virginitate doctrina expenditur.

Kal περὶ μὲν ἐγχρατείας xax γάμων, xaX σωφρο-
σύντς χαὶ χοινωνίας ἀνδρῶν, xai ἐν τίν, τούτων τὸ
ὠςέλχιμόν ἐστιν εἰς δικαιοσύνης xazaox:utv, σχεδὺν
£r, uot τέλος ἔχει, περὶ δὲ παρθενίας εἰρῆσθα. λεί-
σεται λο,πὸν, εἴἶ τι χαὶ περὶ ταῦτης ἄρα διαθεσµο-
θεῖται. Οὐχοῦν καὶ τούτων πἐρι διαληττέον. Ἔχει
vip 666 * Περὶ δὲ τῶν παρθἐνων ἐπιταγὴν Κυρίου
οὐκ ἔχω' γνώµην δὲ δίδωµι, ὡς 1Jenpéroc ὑπὸ
Κυρίου πιστὺς εἶναι. Νομίζω οὗν τοῦτο xaJAór
ὑτάρχειν διὰ τὴν ἐνεστώσαν dvádyxny* ὅτι xadór
ἀνθρώπῳ οὕτως εἶναι. Δέδεσαι γυναιλί; μὴ ζήτει
Jóctr. ΛέΊυσαι ἁπὸ γυναικός; μὴ ζήτει rvvaixa.
av δὲ xal «άδῃς, οὐχ ἤμαρτες. Kad ἑὰν' γήμῃ
4 «παρθένος, οὐχ ἥἤμαρτε' θ.ίψιν δὲ ἔξουσι τῇ
capxl οἱ τοιοῦτοι. Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι. Λίαν
εὐ]αθῶς τὸν περὶ παρθενίας εἰσηγησάμενος λόγον,
χαὶ µέλλων συμθουλεύειν γαμίζειν τὴν ἑαυτοῦ παρ-
θένον, ὅτῳ «φίλον, ὅπως μηδὲν τῶν εἰς ἁγιασμὸν
φεροµένων xav! ἀνάγχην γένοιτο xaX βίαν, ἀλλὰ χατὰ
πρόθεσιν αὐτεξούσιον ψυχῆς (τοῦτο γὰρ πρόσφο-
go» Θεῷ') οὐ βούλεται ἐξ αὐθεντίας αὐτῷ ταῦτα, xa
ὨΩώμης λελέἐχθαι τοῦ Κυρίου ΄ τουτᾶστι τὸ γαμίζε-
σθαι thv παρθέἐνον. ᾽Αμέλει φήσας ' Ἐὰν δὲ καὶ
Τήµῃ ἡ ἄαρθένος, οὐχ ἤμαρτε * σχεδὸν πάλιν ὑπευ-
αχαθτθεὶς ἀνετάραξε τὴν συγχατάθεσιν, κατὰ συγ-
{νώμην ἀνθρωπίνην ὑπεμφαίνων ταῦτα συµθεθου-
αευχέναι͵ ἁλλ' οὐ κατλ θείαν.

** ] Cor, vi, 35, 38. *' ibid. 8.

$9! Tor αὐτῶν μεταΛαδεῖν. Eadem | mysterta
wonere, quod precipue in Paschate fiebat et die
Kesurrectionis, expleta: jejuniorum observantia, de
qna bic Methodius, et quam ipsam Pascha vocat,
quod dies isti Pasche proximi, ipsi quoque ita di-
cerentur, arctiorique jejunio et inedia perageren-
tnr : Magno przsertim Sabbato, quando ad diei
l'ominicz auroram vel gallicinium fideles jejunium
tenebant, tuncque celebratis. divinis mysteriis illis
impertiebantur. Quem ritum*hic omnis locus indi-
c3:, 9S0natque postcommunio (ut vocant) misse
Sa.bati sancti, quain sic occupato die illa celebrant,

De continentia et nuptiis, deque castitate et re
maritali, hactenus a me dictum sit, ac in utris ho-
rum inveniatur utilitas ad justitize profectum ; jam
superest ut de virginitate loquamur, num et de illa
aliquid sancitum sit. Quare de his quoque nobis
esl disserendum. Ait itaque Paulus ** : De virgini-
bus autem. preceptum Domini non habeo : consilium
autem do, tanquam misericordiam consecutus a. Do-
mino, ul sim fidelis. Existiino ergo hoc bonum esse

6 propter instantem. necessitatem, quoniam bonum esi

homini sic esse. Alligatus es uxori? Noli querere
solutionem. Solutus es ab uxore? Noli quarere uxo-
rem. Si autem acceperís uxorem, non peccasti. Et οἱ
nupseril virgo, non peccavit : fribulationem | tamen
ecrnis habebunt hujusmodi. Ego autem vobis parco.
Valde caute introducto de virginitate sermone, da-
turusque consilium, ut cui quisque maluerit virgi-
nem suam nuptui tradat ; quo scilicet, corum
qui ad sanctimoniam ducunt, nihil pcr necessita-
tem. vimque fiat, «ed libere voluntatis animique
proposito (hoc enim Deo acceptum) non vult hxc
jubentis auctoritate abs se dicta, exque Domini
sententia (ut. nimirum virgo nuptui tradatur). Ni-
mirum cum dixisset " : Et si nupseril virgo, non

p Peccatit, propemodum rursus quod dixerat veritus,

assensum pene dubio turuavit, datum a se consi-
lium indicans, secundum liumanam indulgentiam,
non secundutn divinam.

cum pertincat ad noct*m ipsam resurrectionis. llla
ergo die vel cibi meminisse piaeulum crat, à quo
timen per indulgentiam infirinus. immunis. erat,
Cespitarunt graviter interpretes, cum alter reddidit,
de oblatis abstinere ; alter, facere quod omnes hodie
faciunt, id est. in inedia perseverare, nihil atten-
denies scopum illius omis inedi:e, sic Methodio
iusinuatum ; nempe τὴν µετάληδιν, mysteriorum
percepiionem, ea die sanctis omnibus ac fidelibus
communem. CoysEFts,

(54) Μιανθῶσιν. Sic. Allatius. Sed codea Vat.,
quem sequitur Possinius, λιµανθῶσιν. Ip.

85 5. ΜΕΊΠΟΡΙΙ EP;SCOPI EU MaRTYRIS ει
Idea statiin postquam dixerat, Si nupserit virgo, wom λ Εὐνέυως Υοῦν µετὰ τὸ εἰπεῖν, Καὶ ἐὰν vp ἡ

pezcavit, ** addidi : Tribulationem tamen caruis /ιαῦό-
buni liujusmodi. Ego autem vobis parco. Quasi dicat,
leo volis parcens, o auici, in liis assensum dedi,
quod sie sentire in aniinuin ipsi induxeritis, ne per
vim ad loc impellere videar, ac vestrum nonnullis
necessitatem imponere. Sin tamen ita placet ut ad
Wuptias potius animum veriatis, qui castimoniz le-
ges $gre feratis; vel hnoc modo e re vestra judico,
ut carnis libidines nioderemini, non abutentes n:u-
puaiis licenti:e prtextu in immundiliam, vestris
ipsorum vasis. Subinfert ergo *? : Ποο itaque dico,
fratres : Tempus breve est : reliquum est, ut et qui
habent uxores, tanquam non. habentes sint. Deinde
1ursus insistens, et ad eadem incitans, sermoneu,
expe:diit, quod sic ad virginitatem urgebat, fortius
conSrmans. Ubi itaque ipsissima hzc quai sequca-
tur verba superioribus adjunxerat, quasi conclu-
dendo exclamat ?? : Volo vos sine sollicitudine esse.
Qui. sine uxore est, sollicitus est qum sunt. Domini,
quom«do placeat Domino. Qui aulem eum uzore est,
sollicitus est qua sunt uxoris, quomodo pluceat uxori.
Ei divisa sunt et uxor. et virgo. Que innupta est, co-
qitai quj Domini sunt, ul sit. sancta corpore el spi-
ritu: quo autem Nupia es!, cogitat qua sunt mun-
di, quomodo placeat viro. Omnibus autem sine ulla
dubitatione manifestum est, sollicitum esse qua
Domini sunt et placere Deo, multo melius esse quara
sollicitum esse qux sunt mur:di, et placere uxori.
Quis enim sic fatius ac. meute czeeus, ut stalim
non senLiat, Pauli adhortatiouem veliementer ad
eastiinonix suasioneum incumbere? Porro hoc, in-
quit "*, ad uiilitatem vestram dico, non ut laqueum
vobis injiciam, sed ad id quod honestum est.

παρθένος, οὐχ ἤμαρτε ' Emtya qs τὸ, θ.1ύιν δὲ
&Covcti τῇ σαρκὶ οἱ τοιοῦτοι. "Eco δὲ ὑμῶν φείδο-
μαι" ὃ Of] ἔστιν' Ἐγὼ φειδόμενος ὑμῶν, ὦ οὗτοι,
ταῦτα συνεθέµην, ἐπειδήπερ ταῦτα οὕτω φρονεῖν
εἴλεσθε, ὅπως μὴ δόξω (59) κατὰ ῥίαν ἐπισπέρχε:
ὑμῶν εἰς τοῦτο, χα ἀναγχάσειν τινάς. Ὅμως δὲ,.
εἰ καὶ ταύτην φίλην ὑμῖν μᾶλλον τρἐπεσθαι, ἁποδυσ-"
πετήσαντας ἀννείαν ῥαστάτειν. xat οὕτω λωσιτελεῖ»
ἠγοῦμα:. κρατεῖν ὑμᾶς τῶν τῆς σαρχὸς ἐοσξθισμῶ»ν,
μὴ παραχρωµένους, διὰ τὸ γεγαμηκέναι, τοῖς ἑν-
τῶν σχεύεσιν εἰς ἀχαθαρσίαν. Ἐπιφόρει γοῦν ' Τοῦτο
δέ gnju, ἀδεΊφοί. Ὁ καιρὺς συνεστα.]μένος"
λοιπόν ἐστιν, ἵνα καὶ ol ἔχοντες »υγαϊκας ὡς μὴ
Éxorcec ὦσιω. Εἶτα αὖθις ἑτιμένων καὶ προχαλού-
μένος ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς, ἑπεςξιργάσατο τὸν Ἀόγον,
ἰαχυρῶς χΧρατάνων τὴν ἕνστασιν τῆς παρθενίας.
Ῥητῶς γοῦν τὰ £86 ἐπ.συνάγας τοῖς προξιρβ; µένοις, —
ἐπεφώνησε' Oéclo ὑμᾶς ἁμερίμγους εἶναι. Ὁ
ἄγαμος μµεριμγᾷ τὰ τοῦ Κυρίου. ὁ δὲ Tagnicac
µεριμγᾷ τὰ τοῦ κόσµου, πῶς ἀρέσει τῇ Ίννα-κι.
Καὶ µεμέρισται (56) καὶ ἡ γυνἡ xal ἡ παρθένος.
Ἡ ἄγαμος µεριμ);ᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, fra ᾗ ἁγία
xal σώματι καὶ πγεύματι" ἡ δὲ γαµήσασα µεριμγᾳ
τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῷ ἀνδρί. Πᾶτι γὰρ
ἀναμφισθητήτως ἐστὶ χαταφανὲς, ὡς ἄρα μεριμνᾷν
τὰ τοῦ Κυρίου xal ἀρέσχειν τῷ Oz πολλῷ ἄμεινον
τοῦ μεριμνᾶν τὰ τοῦ χόσµου καὶ ἀρέσχειν τῇ Υυναιχί,
Τίς γὰρ οὕτως ἡλίθιος xat πηρὸς τὰς ὄψεις, ὃς o2x
αὐτόθεν αἴσθεται τὶν παραίνεσι» τοῦ Παύλου τὸ πλέον
ῥέπουσαν εἰς ἀγνεῖαν, Τοῦτο yp, φησὶ, πρὸς τὸ
ὑμῶν συμφέρον «έχω, οὐχ tra βροχον ὑμῖν ἐπι-
θά]ω, ἀ.ὶ.Ἰὰ ποὲς τὸ εὔσχημον.

Car. XIV. Virginitas Dei donwn, nec cuivis temere arripiendum ejus propositum.

Adverte autem preter ea quie dicta sunt, ut οἱ
Dei donum virgiuitatis institutam Paulus statuat
ac admoneat. ldcirco qui, instigante inani gloria,
cum libidinibus deditiores sint, illud arripiunt, rc-
Jicit, nuptias consulens, ne vigente xtate, rebel-
liopes mein*roruin οἱ aestus carnis patientes, cestro

€ [ Cor. νι 9. ibid. 99. 3 ibid. 32, 34.

Ἐπίστησον δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοις, ὅπως καὶ
θεοδώρητον εἶναι τὸ τῆς παρθενίας ἐπιτήδευμα παρ-
εΥγυᾷ ' ὅθεν τοὺς xazà πρόφᾶσιν χενοδοξίας τῶν
ἀκρατεστέρων ἐπὶ τοῦτο παρελτλυξότας ἀποθάλλετα:,
σμδουλεύων γαμεῖν, ἵνα uh καιρῷ της xul,
σρυγμοὺς καὶ φλεγμονὰς παρεχούσης αὑτοῖς τῆς σαρ-

"1 ] Cor. vni, 55.

(B5) Ὅπως μὴ δύξω. Adversativa sensum in- D Tum sequitur, Καὶ ἡ γυνὴ fj ἄγαμος καὶ ἡ παρθέ-

eomumodans, iuihi mota, que. et in Lupar. clausa
edita erat, ut. superflua, Sequentia: ut exstant. in
Allatii codice, glossema videniur, et. explicatio vo-
cis ἐπ.σπέρχειν, quod ita habel, páyeo02: καὶ χατα-
τοέχειν ὑμῶν. Alia. item, quie non est uecesse ex-
scribere, Satis enin est, quod ex Vat. lucida nobis
Methodii mens, ut reddidimus, nulla vi textus,
constet. Coxstrris.

(56) Kc peuépicrar. Clara Pauli sententia, sic
ut Graecis expressa est. nempe diversa instituta
esse, Yuvaixa καὶ) παρθένον, uxorem εἰ virginen :
jta ut virgin.s nomine intelligat quovis mado caeli-
bem; unde statim easdem exponit voces. in ἄγαμος
el γαμήσασα, iu muliere innupl3, el. qua viro collo-
cala sit; quarum studia siut, placere Deo οἱ viro.
Vulg. in'erpres aliter. legit, qui τὸ καὶ µεμέρισται
ad superiora referat; ad virum cogitantem. gua:
s$uMb uxoris, ut. il'à placeat, qua cura divisus est.

voz. Et mulier innupta et virgo, elc., qux sic diversa,
Possinius non satis ex fide interpretis reprzesentat
ut Methodiana; cum is a commnunibus Grecis non
dissentiat ; quidquid olim ve! fallente memoria, vel
aliis exemplaribus, Hieronymus qus sunt Graci
textus Latina tra liderit, et. contra : eadem tainen
esse, nec ipse, nec quisquam doctus existimare po-
tuit. Sic sane Vulgata editione proclive utenduui sit,
reddendis Patrum monumentis, cum eorum voces
ab.ea minime diversa: sunt aut. sententize ; qui se-
cus faxit, is, religioso prottextu, lumina aatiquita-
tis exslinguit, invitosque Patres cogit et ridendos
exponit, nec. inde Vulgatz fidei aut inajestati con-
sulit : quam etsi maximam. voluit sancta synodus
Tridentina, intra limites tamen seduli interpretis,
non Lextus ipsius originalis, et ut ex illo vel noa
licuerit Patribus, aul etiauy nobis non liceat, alia
coii ueri. Ip.

us

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

5

χὸς, ἀσχγμονῶσιν οἰστρηλατούμενοι τὴν ψυχήν. T6 A perciti, turpitudinis aliquid adinittant. Quid vero

γὰρ παραδίξωσινι ἐπισχεπτέον. Εἰ Σέ τις dc ynpoveiw
é3l τῆς παρθένου αὐτοῦ νομίζει, φησὶν, ἐὰν ᾗ
ὑπέρακχμος, xal οὕτως ὀψεί.ει γεγέσθαι ' ὃ θέ.1ει
ποιείτω. οὑχ ἁμαρτάνει γαμείτωσαν. Οἰκξίως
ἐνταῦθα προχρίνων τὸν γάµον τῆς ἀσχημοσύνης ἐπ
των ἑλομένων μὲν παρθενεύειν, δυσανασχετηύντων
δὲ τὸ μετὰ ταῦτα xal ἀποκαμόντων * xal λόγῳ μὲν,
δι aibi) τὴν πρὸς ἀνθρώπους, αὐχούντων ἐπιμένειν"
ἔρυῳ δὲ, οὐδὲ µαχρότερον ἑνδιατρίψαι δυναµένων τῷ
εὐνουχισμῷ. Τὸν μέντοι (57) αὐτοχρατορικῷ xat αὐ-
θᾳ:ρἔτῳ χρίνοντα προθέσει τηρεϊῖν τὴ» ἑχυτοῦ σάρχα
παρθένον, xal μὴ Éxovca ἀνάγχηγ, (ὅπερ ἐστὶ xá-
Go; ἐχχαλούμενον τὴν ὁσφὺν εἰς συνουσίαν ' εἶναι Υὰρ
xai ὃ:αφορὰς, ὡς εἰχὸς, σωμάτων ') τούτῳ διαµιλ-
λωμένῳ xat διαθλοῦντι xal απουδαίως ἐπιμένοντι τῇ
ἐπαγγελίχ, καὶ ταύτην ἄριστα διαπεραινοµένῳ, πα-
ραχελεύεται µόνειν xal τηρεῖν, τῇ παρθενίᾳ τὰ πρω-
τεῖα νέων. Ὁ γὰρ δυνάµενος, φγοὶ, χα) φιλοτιμού-
µενος τηρεῖν τὴν ἑαυτοῦ σάρχα παρθένου, κρεῖττον
ποιεῖ’ ὁ δὲ μὴ δυνάµενος, γαμίσων δὲ νομίμως, xat
μὲ λα) ροφθορῶν, χαλῶς. Καὶ περὶ μὲν τούτων aj-
τάρχως.

Λαθέτω δὲ μετὰ χειρὺς 6 βουλόμενος τὴν πρὸς
Κορινθίους Ἐπιστολὴν, καὶ xa0' ἕχαστον ὁμιλῆσας
τοῖς ἐγγεγραμμένοις, τότε χαὶ τὰ ὑφ᾽ ἡμῶν λεγόμενα
σχε ἀσθω, ἀντιπαραθάλλων, εἰ μὴ συμφωνίας πά-
974 ἔχονται xal ὁμο,ροσύνης τῆς πρὸς αὐτά. Ταῦτά
εοι χατὰ δύναμιν ὑπὲρ ἁγνείας, ὦ "Apeth, χἀγὼ
συνεισφέρω.

EYDOYA. Σφόδρα διὰ πολλῶν, ὦ Γργνόριον, μόλις
εἰς τὸ προχείμενον ἀφίχετο, µακῤότατον ἀναμετρη-
οσµένη, καὶ περαιωθεῖσα πέλαγος λόγων.

ΓΡΗΓ. Ἔοικεν οὕτως ἔχειν. ἀλλ' ἴθι, χαὶ τὰ λοιπὰ
ἔφεξτς μνημονεύσαντες, µιμητιχώτατα ὄ,έλθωμεν,
ὧν ἔτι ἔναυλον ἀκρόασιν ἔχειν µοι δοχκῶ, πρὶν ἆπο-
πττναι χαὶ διαφυγεῖν ' εὐεξάλειπτοι γὰρ νέων ἆχου-
ἁαμάτων μνΏμαι γερόντων.

EYBOYA. Αλλά λέγε * τούτων Υὰρ xal ἑληλύθα-
μεν ἀσμένως ἀχουσόμενοι τῶν λόγων.

ΓΡΗΓ. Να. μὲν δὴ, χαθάπερ εἴπας, μετὰ τὸ κατ-
αχθΏναι τη, θάλειαν δρόµοις ἁἀχυικάντοις εἰς τὴν
r^, f θεοπᾶτρα ἐφεξῆς ἁπολαθοῦσα, ἑαυτὴν ἔφη
εἰ σεν τάδξ.

ΣΠ Cor. vii, 560. '* ibid. 31.

(51) Tór μέντοι. Allatii colex, ipse istis dimi-
nutus, alia ponit quibus innuat eam indulgentiam
Pauli, ut qui habet necessitatem et. patitur stimulos
ac i;gre continet, conjugium meat, nec illo peccet,
iMis duntaxat prodesse qui se voto non obstrinxe-
runt :aliis, nec ipsam necess.tatlem | excusationi
fore, ne suo ipsi judicio condemnati sint, Ab:oxa-
τάχριτοι, Tit. i1, 11, ipsi sibi realus auctores ; qui
non Consulta sua indole et ments ipsa lirinitate,
ievius votum emisere. Καὶ μὴν αὐθα:ρέτως χρίνον-
τα. οἱ τοπσῦτοι παρὰ τὴν ἑπαγγᾶλίαν αὐτῶν. Atqui
«A4 ipsi voluntate lii tales. condemnautur, propier
suum vorüm., Velit. igitur Methodius (sive quisquis
ádtiUr val uus quasi scholiij Paali Zispezs.iioneta

D

C

tradat, examinandum. Quod si quis turpe sibi ducit
in virgine sua, si pratereat nubendi tempus, et sic
opertet fieri; quod vult faciat; non. peccat : jungan-
tur matrimonio 13. Apposite hic nuptias praeferens
turpitudini, in illis qui arrepto virginitatis propo-
sito, :zgre deinde ferunt animisque fatiscunt ; et
s^rmone quidem, pre humano pudore proposituim
se tenere gloriantur, re aute: ipsa, nec long:s-
sime salutare eunuchisimnum possunt. Qui tanen
libero suique juris proposito eam sibi legem in-
dixerit, ut carnem suam servel. virginem ; quide
n.n habet necessitatem??, (libidinem scilicel in cop:
Jam lumbos incitantem; esse enim par est varias
corporum indoles), huic Paulus certanti atque pu-
gnanti, iuque professione strenue perseveranti, ae
stadium hoc praeclare decurrenti, primas tribuit,
dum co»ptis manere ac servare hortatur quod ye-
nerose indolis proposito illi constitutum sit. Qui
enim polest, inquit, ambitque carnem suam ser-
vare virginem, melius facit; qui autem non po-
test, legitime autem nuptias init, uec se furtivic
eubilibus inquinat, bene et ipse facit. Verum de
his hactenus satis.

Sumat qui volet hanc ad Corinthios Pauli Epi-
stolam, et singulis ejus loci partibus accurate in-
spectis, hzc quz diximus etiam consideret, alia-
que aliis componat, num per omnia consentiant at-
que congruant. Hzc tibi pro viribus de castimonia,
o Arele, ex meis et ipsa rationibus confero.

EUBUL. Quam multis , Gregorium , vix tandem
attigit propositum , longissimum emensa atue
transgressa pelagus sermonum !

GREG. Ita videlur, ut dicis : sel age, reliqua
eliam servato ordine, et ut aeciderunt, vestigiis
perorantium iusistentes percurramus, donec mihi
auditio illa in. auribus perstrepit, antequam fugiat
avoletque : facile enim recordatio rerum auditaruim
ex memoria deletur senum.

EUBUL. Pic sane : talium enim sermonnmm au-
ditores cupidi conveninius.

GREG. Ubi ergo, ut recte dicebas, excurso
tranquillo quodain. prolixi serinonis xquore, ter-
ran aliquando Thalia tenuit : cam Theopatra exet-
piens, se in lunc modum locutam ipsa referebat.

non tollere; quin sacrilega conjug!a sint eorim,
qui voti castitatis rei, praetexta libidinis necessitate,
illis inhiaut : ut pee. modo facile praesumenda aut
credenda juvare ea indulgentia sit, ac nisi gravi ad.
modum causa ; cunque in litteris apostoiicis una
lic fere. exprinatur, periculum. salutis anim ob
graves stimulos carnis, nescio, qui illos sic graves
nou patur, οἱ ut. necessitatem babere, Pauiina
phrasi, intelligatur, sed alias ob vattsas, pata comme
modi tewnporalis, aut. etiam. Gedii mollescentis
animi, secum dispeusari peti, euam expressa veri.
late, per euui slvivov curie, a periculo anime. Que
Lus i.aberi possit. Couacris.

THEOPATRA.

8. ΜΕΤΗΟΡΙΙ EPiscoPi P*— uanT Yscs «
ORATIO IV. A

ΛΟΓΟΣ X.

ΘΕΟΠΑΤΡΑ.

Cap Ἱ. Laudande virtutis necessitas, cui suppetit facultas.

Si semper iisdem, o virgines, vestigiis artis di-
cendi sapientia insistere deberet, et una eademque
perpetuo graderetur via, fieri non posset quin no-
lesta esset oratio mea, dum illis de rebus sermo-
nem aggredior quas alie jam dicendo melioribus
occupoverunt. Quoniam vero numero superiores
sunt orationum viz fluxusque, multifariam multis-
que inodis Deo nos afflante "*, qux mihi sors atque
ratio, ut occultari ac degeneri metu deceat mussi-
tare? Non enim extra culpam est quisquis tandem
gratia prieditus, ea quie przeclara. sunt. eucharisti-
cis sermonibus non exornaverit, et qux? mala vitio-
que h:erentia non difflaverit. Quare nos quoque pro
modulo facultatis, purissime lucentem ac nobilis-
sinam Christi stellam, castimoniam laudemus.
Latissima enim hzc est ac liberaliter fusa Spiri-
tus via. Unde igitur ducto initio, apta possimus et
consentanea diclis jam intexere, hinc providendum.

Car. Il. Castimonig virginitatisque praesidium

Ei μὲν ἐπὶ τῶν αὐτῶν, ὦ παρθένοι, διεξόδων !
σορία τῆς λοχιχης ἵστατο τέχνης, xal τὴν αὐτὴν
ἀεὶ διεπορεύετο τρίθον, οὐδεμία ἂν ὑπηρχε μηχανὴ
τοῦ οὐχ ἀποχναίειν, Στιχειροῦσαν τοῖς δι προηχω-
νισµένοις * εἰ δὲ μµυρίαι μὲν λόγων ὁρμαὶ (58) xal
διέξοδοι, πολυμερῶς xai πολυτρόπως ἐπεισπνέοντος
ἡμᾶς τοῦ Oso): τίς ἡ ἀποχλήρωαις ἑἐγχαλύπτεσθαι
καὶ δειλιᾷν; Οὐχ ἀνυπαίῖτιος γὰρ ὅτῳ µέτεαστι χάοι-
κος, ἐὰν τὰ χαλὰ μὴ χοσµοίη λόχοις εὐχαοιστηρίοις,
καὶ τὰ φαῦλα μὴ διασχξδάσοι. Aib φέρς xai ἡμεῖς
ὑμνήσωμεν τῶν χαρισµάτων τὸ καλλιφεγγὲς ἄστρον
x3i τιµαλφέατατον τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἀγνείαν. Εὐρν-
τάτη γὰρ d τοῦ πνεύματος αὕτη χάὶ ἄφθονος ὁδός.
Πόθεν οὖν ἁπαρξάμεναι δᾗ, πρέποντα δόξοµεν xal
εἰχότα λέγειν τοῖς προχειµένοις, ἐντεῦθεν ἔξισχε-
πτέον.

divinitus datum hominibus, ut e vittorum «ακο

emergant.

Ego sane plane comperisse mihi videor nibil ita
efficax exstitisse restituendis in paradisum homi-
nibus, et mortalitati in incorruptionem reparan-
de, reconciliandisque cum Deo mortalibus atque
lis salutare (ad vitam scilicet viam instruens coin-
muniensque) ac castitatem. Cur iita sentiam, in
praesentiarum exponere conabor: ut nimirum vi
doni de quo agimus clare audita, omnium nobis
bonorum causam exstitisse illud intelligatis, Pri-
dem itaque postquam e paradiso ejectus transgres -
εἰοπίν su: reatu liomo, terre incolata damnatus
€3t, corruptionis late fluxus effusus est, vchemen-
tique impetu immensis vorlicibus irruens ac prae-
cipitans, non solum foris quidquid incideret trans-
versum agebat, sed et jam intus irruinpens, ani-
mas obruebat. Hie vero quibus continue istud ob-
tunderct, surdz ac mut peneque attonit$ ae
nullo sensu ferebantur, neglecta suarum navium
regendarum cura; quod nihil firmum fixumque
occurreret, cui adhzrerent ac applicarentur. Sen-
sus enim animz, ut talium rerum peritorum sen-
tentia est, postquam irruentibus foris libidinibus
victi, inundantis intus dementiz fluctus impetum
vimque exceperint, stalim a recto deflectunt cursu,

"^ Περ. 1, 4.

(88) Λόγων ὁρμαί. ΑΙΙ., τρίδοι, aliaque diversae
jectionis, αἱ ἐπιπνέοντος Πνεύματος, loco θεοῦ.
liiud loco τοῦ οὐχ ἀνυπαίτιος οὐχ ἂν ὑπ' ἀγνοίας
ὀχνήσαιμεν τῆς χάριτος, mihi durius; etsi inde
Immuluatus sum, xai τὰ φαῦλα uh διασκεδἀσοι, quod
ipsum deesse poterat. Virtutis enim laus, vitii
vituperium a. se comes est. COMBEFIS.

(59) Δυσπαθεῖς. Maz. et All., δυσμαθεῖς. Π]αά
prin: videtur aptius, ut stuporem quemdam
uentis aitonit3 sonel, ct qna omui quasi sensu de-

Ἐγὼ γὰρ ἀχριθῶς αἰσθέσθαι µοι δοχῶ, ὅτι τῆς
εἰς τὸν παράδεισον ἁποχαταστάσεως, xal τῆς El;
τὴν ἀφθαρσίαν µεταθολης, καὶ τῆς πρὸς Θεὺν
χαταλλαγῆς οὐδὲν οὕτως αἴτιον ἄλλο γέγονε xol συ-

C τῆριον ἀνθρώποις, τὸ στρατηγῆσαν ἡμᾶς εἰς ζωτν,

ὡς &yvela. Πειράσομαι γὰρ, fj διανοοῦµαι, περὶ τού-
των ἑνδείξασθα: νῦν" ἵνα σαφῶς τὴν δύναμιν τοῦ
προξιρηµένου χαρίσµατος ἀχούσασαι, πόσων ἡμῖν
παρεκτικὺν ἀγαθῶν ἐγενήθη, γνῶτε. Τὸ γοῦν àp-
χαῖον, μετὰ τὸ µετοιχισθηναι τὸν ἄνθρωπον ἐχβλη-
θέντα ξιὰ τὴν παράδασι», τὸ ῥεῦμα τῆς φθορᾶς ἐπ
πολὺ τροσεχύθη, xal φερόμενον σφοδρῶώς συρβοῖς
ἑξαισίοις, ob µόνον ἔξωθεν ἁτάχτως παρέφερε τὸ
προστυγχάνον, ἀλλ ἤδη xai ἐπιχεόμενον εἴσω χατ-
ἐχλνζε τὰς duyá;. Kai αἱ δὲ, συνεχῶς τοῦτο πάἀ-
σχουσα:, xaX καὶ δυσπαθεῖς (59) ἐφέροντο, χκυθερ-
νᾶν ἁπαλλαγεῖσαι τὰ σφέτερα σκάφη, παρὰ τὸ
μὴ ἔχειν ἐφάμασθαι βεβαίου τινός. AL γὰρ αἰσθήσεις
τῆς φυχῆς, ὡς οἱ τούτων ἔφασαν ἐπιστήμονες, ἔπει-

D δὰν, τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων παθῶν ἠἡττηθεῖσαι,

προσδέξωνται τὰς ἐπιφορὰς τοῦ τῆς ἀνοίας ἐπιχλύ-
σαντος εἴσω χύµατος, εὐθέως τῆς εὐθείας ὁρμΏς
ἐμποδίκουσι, σχοτωθεῖσαι τὸ πᾶν αὐτῆς εὔδιον ΊΤο-
ρεύεσθαι (60) κατὰ φύσιν κύτος."Όθεν ὁ θὲὲς, oixzstpf-

stituatur, per αὔξησιν vocis χωφαί, surde et muto.
Possinius, a vittis abrepte , quod cum superiori
voce sensu non cohieret. Ip. . .

60) Εὔδιον πορεύεσθαι. |Vat., εὐήνιον, sicque
redii Possinius : οἱ non quadrat metaphora eum
voce χὂτος, qu:& est sinus, capacilas, amplitudo ; qua
tranquilla ac luce. suffusa, sit incessus εἰ iter ες
natura : suffusis vero teuebris, atraque in ea pro»
cella, impediatur quidquid ejusmodi est. Ip.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. | 90

enc Mule ἔχοντας οὕτως, xat οὔτε ἀνασχεῖν οὔτε A tenebrisque obsiti, omnem ejus tranquillum ex na-

ἀνασφῆλαι δυναµένοις, χατέτπεµφεν ἐξ οὐρανῶν τὸ
ἄριστον χαὶ εὐχλεέστατον βοῄθηµα, τὴν ἁγνείαν
ὅπως, ἐξ αὐτῆς ἁποδήσαντες ἡμῶν τὰ σώματα, πλοίων

| δίκην Υαλήνην ἔχωμεν, ὁρμισθέντες ἄνευ φθορᾶς,

χαθὼς xai τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον μαρτυρεῖ. Τοῦτο γὰρ
ἐν ἑχατοστῷ τριαχοστῷ ἔχτῳ φἑρεται φαλμῷ, ἔνθα
Όμνον εὐχαριστήριον ἀναπέμπουσιν ἱλαρῶς at φυχαὶ
τῷ θεῷ, ὁπόσαι δη παραληφθεῖσαι χαὶ χρατηθεῖσαι
περιπολοῦσιν Ίδη μετὰ Χριστοῦ τὸν οὐρανὸν, ὅτι μὴ
χατεσπάσθησαν ὑπὸ τῶν ὑλικῶν xal σωματιχῶν ῥευ-
µάτων. Ἔντεῦθεν γὰρ xai τὸν Φαραώ φασι τύπον
ἀπενένχασθαι χατὰ τὴν Αἴγυττον διαθόλου:' ἐπειδὰν
τὰ piv ἄῤόδενα ἀφειδῶς εἷς τὸν ποταμὸν ἐχέλενε
ῥίπτεσθαι’ τὰ δὲ θήλεα ζωοχονεῖσθαι. Καὶ γὰρ xat
€ διάδολος, βασιλεύων ἀπὸ Ἀδὰμ µέχρι Μωῦσέως
«rc µεχάλης Αἰγύπτου, τοῦ χόσµου, τὰ μὲν ἄῤῥενα
xat νοητὰ τῆς φυχῆς ἔχγονα, ὑπὺ τῶν ῥευστῶν
παχραφέρεσθαι xal ἀναιρεῖσθαι παθῶν σπουδὴν ἔσχε᾽
τὰ δὲ σαρχιχὰ χαὶ ἀναίσθητα αὐξάνεσθαί τε χαὶ πλη-
θύνεσθαι γλίχεται.

turz rationibus, incessus obturbant ac impediunt
sinum. Quare Deus, nostri misertus quod sic male
haberemus, optimum e colis eximieque clarum
demisit, castitatem, auxilium, ut ex illa religatis
instar navium nostris eorporibus, tranquillo frue-
remur, a corruptione immunes in portum subdu-
cti, uti etiam Spirilus sanctus testatur. Hoc eniin
habetur in psalmo centesimo tricesimo sexto, ubi
animz latantes gratulatorium hymnuin concinunt,
quaecunque hinc assumptze ac apprehensse, cum
Christo jam in ccelo deambulant, quod a terrenis
corporeisque vorticibus minime abreptz sunt. Hinc
enim etiam Pharaonem JEgypti tyrannum, figuram
diaboli fuisse aiunt, quando mares quidem immiti

B szvitia jubebat in profluentem abjici, feminas vero

servari '*. Sic enim diabolus, ab Adamo ad Moy-
sen usque **, magn: hujus JEgypti (mundi scilicet)
imperium regens, iares quidei ac spiritales ani-
mz fetus, a fluxis affectibus abripi atque necari
serio procurabat ; carnalia vero sensusque expertia
gerinina, hzc vero augeri ac multiplicari gliscit,

Car. lll. Ezpenditur Davidicum illud « Super flumina Babylonis, » etc. Organa e salicibus suspensa, quid
innuant. Saliz, symbolum castitatis. Salices aquis irrigua.

Ἁλλὰ γὰρ ἵνα μὴ παρεχθαίνωμεν τοῦ προχειμά-

νου, φέρε δὴ τὸν φαλμὸν ἐξηγησώμεθα ἐν χερσὶ λα”
δοῦσα: τοῦτον, ὃν αἱ χαθαραὶ xaX ἁλώθητοι φυχαὶ
προσάδουσι τῷ θ:ῷ ^. Ἐπὶ τῶν ποταμῶ», λέγουσαε,

Verum ne quod proposuimus nobis excidat ; age,
in manus sumentes psalmum, ipsum exponamus,
quei: pure extraque omnem noxam anima Deo
concinunt, dicentes : Super flumina Babylonis illic

Ba6v.koroc, ἐχεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐχ.Ἰαύσαμεν, £v c. sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion. In sa-

τῷ µνησθηναι ἡμᾶς Σιών. Επὶ ταῖς ἱτέαις ἐν
µέσφ αὐτῆς ἐχρεμάσαμεν τὰ ὄργανα ἡμῶν"
ὄργανα χαλοῦσαι σαφῶς τὰ σχηνώµατα ἑαυτῶν, ἃ
ἀνεχρέμασαν ἀπὺ τῶν πεισµάτων τῆς ἀγνείας, ἑξά-
φαντες τοῦ ξύλου, ἵνα μὴ δυνηθῶσιν ἐξαρπασθεῖσαι
πάλιν παρασυρῆναι τῷ ῥεύματι τῆς ἀχρασίας. Βαδυ-
λὼν ΥΧρ, tápaxoc ἡ σύγχυσις ἑρμηνενομένη, τὸν
κερίῤόυτον ῥίον ὄξίχνυσι τοῦτον, οὗ kv µέσῳ χαθε-
οθέντες περιχλυζόµεθα, χαθ᾽ ὃν ἔσμεν Ev τῷ χόσμωῳ
χρόνον, τῶν ποταμῶν τῆς χαχίας ἑφορμώντων ἀεί.
A xa περιδεεῖς ἐσμεν χαὶ χατολοφυρόµεθα, xal
βοῶμεν μετὰ χλανθμοὺ πρὸς τὸν θεὸν, ἵνα μὴ χατ-
ο):σθῄσωσιν ἡμῶν ἀποῤῥηχθέντα τοῖς χύµασι τῆς
Λῥονῖς ἀπὸ τοῦ φυτοῦ τῆς ἀγνείας τὰ ὄργανα (61).

licibus in medio ejus, suspeudimus organa nostra "*.
Palam organa vocantes sua ipsarum corpora, qu:
e rudentibus suspenderunt, alligantes castimonis
ligno, ne rursus abrept:e, incontinentiz fluxu trahi
in trapsversum possent. Babylon enim , quam tur-
bationem seu — confusionem interpreteris, vitam
hanc denotat aquis circumfluam ; in cujus medio
sedentes circumluimur, quandiu in mundo hoc ver-
samur, maliti: fluminibus continue ingruentibus..
Propterea etiam pavidi sumus et ingemiscimus,
atque ad Deum cum lacrymis elamamus, ne organa
nostra, voluptatis fluctibus ab arbore castitatis
avulsa, lapsu corruant. Ubique enim sacre littere '
virginitatis typo salicem assumunt; quod nimirum

Ἐν τύπῳ Xp τῆς mapüsviag πανταχοῦ mapalap6á- D fios ejus.in aquam intritus, si bibatur, quidquid εἷ--

νουσι τὴν [c£av. αἱ θεῖαι 'oacgal* ἐπειδήπερ τὸ ἄνθος
αὐτῆς εἰς ὕδωρ ἀποτριδὲν, ἐὰν ποθῇ , πᾶν ὅσον εἰς
ὀχείας &valf, xax ἐρεθισμοὺς, χατασθέννυσιν, ἔστ᾽ ἂν
εἰς ἄρδην ἁποστειρώσῃ xal ἄγονον ἀπεργάσηται πᾶ-
σαν tt.» ἐπὶ παιδοποιίαν φοράν’ ὥσπερ 6h καὶ Ὅμηρος
ἐμένυσε (62), δ’ὰ τοῦτο χαλέσας ὠλεσιχάρπους τὰς
ἰτέας. Καὶ ἓν Ἡσαῖᾳ δὲ οἱ δίκαιοι c ἱτέα λέγονται
φύειν ἐπὶ παραῤῥέον ὕδωρ. Εἰς ὕψος γὰρ τότε τὸ
tnc παρθενίας ἔρνος μεγεθύνεται σφοδρῶς τε xal
λαμπρῶς, ὅταν ὁ δίχαιος καὶ ἑγχεχειρισμένος τηρεῖν
αὐτὴν xai ἐργάξεσθαι, τοῖς ἠπιωτάτοις τοῦ Χριστοῦ

15 Ezod. :, 16. "* Rom. v, 14.

(61) Ὅ . Sic Possiniuc ex cod. Vat. At Α]-
btius, 7»pa-a. Cowszris.

7 Psal. cxxxvi, 1, 9.

tillationes intus ciet ac prurigines, exstinguat :
eoque usque valet, ut steriles et ad generandum
inutiles, omnes in venerem motus praestet; uti et
llomerus indicavit, salices propterea frugiperdaa
vocans. In lsaia quoque, Justi quasi salices germi—
nare dicuntur, juxia praterfluentes aquas "^. Tunc
enim alie surgit ei ample specioseque amplificatur
virginitatis frutex, quando justus et cui ejus ser-
vand:z atque colendz:? concessum munus est, milis-
simis Christi fontibus irrigabitur, sapientiae gullig
ebrius. Ut enim saiix non nisi aquis aflluentibus

" Jsa. xviv , 4.
(631 Ὄμμρος ἐμήτυσρ. δ.σ. K', 510. Ip.

91

ς ΝΕΤΗΟῦΙΙ EP:SCO — pp MA nTYIUS

93

LI
viret ac crescit, sic beate virginitatis ea indoles Α Wáuast ἁρδσύεται, σοφἰχ χαταγεχάνων. "Ov γὰρ

est, ul sacris eam impiuguari sermonibus atque
doctrinis ad florendum atque. vigendum | necesse
sit, nec aliter in eam molem firiitatemque pro-
ficiat, ex qua suum quisue organum suspendere
possit.

πρόπον τὸ δένδρον τοῦτο yAoTypopily πέφυχεν ὕδατι
xai ῥλαστάνειν ' οὕτως ἐπανθεῖν ἀεὶ χαὶ ἑπαχμόξς.ν
π.αινοµένη λόγοις πέφυχεν f παρθενἰχ᾽ ἵνα ÓR xai
ἀναχρεμάσαι τὸ ὄργανον ἀπ᾿ αὑτῃῆς ἑαυτοῦ δὺ : Ιταί

τις.

Car. IV. Inuterpretationem ejusdem loci prosequitur auctor.

Si ergo flumina Babylonis fluxus voluptatis sunt,
ut sapieutes volunt, confundentes et turbantes ani-
mat, necesse est ut castitas salieibus designetur,
ex quà suspendentes sursum trahimus libidinis
orgaua, vergentia deorsum mentemque degravan-
tia ; ne velut torrentis impetu in cloacas impudiciliz
protrus:e, vermium inslar ad sanies et putres tabos
adlierescant. Utilissimam emm et in. primis eflica-
cem ad consequendam incorruptonem — donavit
Deus virginitatem, fidam eam sociam mittens, bis
qui' cupide a4 id decus aspirant : quales Psalmista
subindicat nomi:e Sionis, quis vox perillustremn
charitatem, οἱ quod de illa mandatum est, denotat.
Etenim vocabulum Sion si interpreteris , mandatum
speculz? sonat. Sc eniin. reputamus etiam qux de-
inde sequuntur,

Quid tondea est cur abs. se postulatum, ab iis
qui caplivas duxerunt, anima fateantur, ut canti-
cum Dumini canerent in terra aliena? Nempe hoc
dicendo plane docent, Evangelium sacrum esse ac
arcanum canticum, quod qui peccant οἱ fornican-
tur diabolo canunt. Insultant enim et taceuda man-
data produnt, voluntatem iimplentes spirituum ne-
quiti2 ; sanctaque projiciunt canibus, et margaritas
ante porcos οἱ itin 1, haud 5 σας ac illi de quibus
propheta iadignatus ait : Et legeruut foris legem **.
Aon enim utique, quod extra portas Jerusalem aut
domos suas egressi, lege: Judi legerent, propter-
ea tàn acriter. increpantur α proplietla , gravisque
Sceleris reos proclamat, sed quod mandata trans-
gre:ieutes et in Deum impii, larvata pietate quasi
religiosi Deique cultores priecepta. legebant : ani-
mis vero nequaquam adiittebant, per fidem ea re-
pnentes, sed operibus abnegando, ipsa respuebant.
linc euim canticum Domini cantant in terra aliena,

" Mauh. vu, 6. ** Amos iv, 5, juxta EXX.

C

El οὖν οἱ ποταμοὶ της Βαθυλῶνος τὰ ῥευμαις τῖς
Ἱδυπαθείας εἰσὶν, ὡς οἱ σοφοί φασι, τὰ συγχύνονια xol
ταράσσοντα τὴν φυχἠν’ ἀνάγκη τὰς ἰτέας εἶναι την σω-
φροσύνην, ἀφ᾽ fi; ἀναχρεμῶντες ἀνέλχομεν τὰ ὄργανα
τὰ παιδογόνα, ταλαντούµενα χάτω xai βροίθοντα τὸν
νοῦν' ἵνα ui, χατενεχθέντα περὶ τοὺς ὀχετοὺς τῆς àxpa-
σίας, σχωλίχων δίχην εἰς τους ἰχῶρας ἑγχρίμπτωνται
xai τὰς σηπεδόνας. Χρησιμωτάττν γὰρ xa ἐπίχου-
Ρον εἰς ἀφθαρσίας γτΏσιν τὴν παρθενίἰαν ὁ θεὸς ἑδω-
ρήσατο, σύμµαχον ἀποστείλας τοῖς ὀρεγνυμένοις καὶ
πρθοῦσι' χαθὼς 6 Ψψαλμὸς ὑφτγεῖται τὴν Σιὼν, ὃ
0f, ἐστι, την ἔχλαμπρον ἀγάπην, xai τὴν περὶ
αὐτῖς ἐντολήν. Ἐπειδήπερ f Σιὼν évroAi] σχοπιας
ἑρμτνεύετα:. Ὢδε γὰρ ἀναλογισώμεθα πάλιν καὶ τὰ

p
ἑςτς.

Τί δήποτε ἑπηρωτῆσθα: (05) πρὸς τῶν αἰχμαλωτι-
στῶν ὁμολογοῦσιν αἱ φυχαὶ, zt» ᾠᾧδὲν ἐπὶ Yr; ἆλλο-
τρἰας ὧσαι Κυρίου; Ἡ πάντως ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον
ἱερὰν ᾠδὴν εἶναι καὶ ἀπόῤῥητον διδάσχουσιν, ἣν οἱ
ἁμαρτάνοντες xal µοιχώμενοι τῷ πονηρῷ προσάδου-
σιν. Ἑξορχοῦνται (04) γὰρ τὰς ἐντολὰς, τὸ θέληµα τῶν
πνευμάτων τελοῦντες τῆς πονηρίας, xal ῥίπτουσι τὰ
ἅγια τοῖς χνσὶ, xat τοὺς µαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν
χοίρων, ὃν τρόπον χἀκεῖνοι περι ὧν ὁ προφήτης
δυσχεραίνων φησί. Kal áréryrocar ἔξω νόμο».
οὐ γὰρ ὅτι τῶν πυλῶν ἔξω τῆς Ἱερουσαλὴμ, fj τῶν
οἰχιῶν ἀνεγίνωσχον ἐφιόντες οἱ Ἰουδαῖοι τὸν νόµον,
διὰ τοῦτο δη καὶ ὁ προφήτης ἰσχυρῶς αὐτῶν χατη-
γορεῖ καὶ ὑπευθύνους ἐγχλήματι Bod γεγονέναι"
ἀλλ ὅτι παρερχύμενοι τὰς ἐντολὰς xal ἁσεθοῦντες
εἰς τὸν θεὸν, ἐπιμεμορφασμένως μὲν ἀνεγίνωσκον
ὅτθεν ὡς εὐσεθςίῖς τὰ προστάγµατα ' χατὰ «υχῖν ὃξ
οὐχ ἐδέχοντο μετὰ πίστεως ἴσχοντες, ἁλλ᾽ ἀπέπτοον

ἔσγοις ἀρνοῦμενοι. Ἐντευθεν γὰρ τὴν ᾠδὲν ἐπὶ τῆς

(05) Ἑππηρωτήησθαι. Evangelist: passim ea voce D psalmi, τοὺς O' illis przeivisse, quorum facile voces

utuntur, et simplici ἐρωτᾶν, eodem rogandi sensu
alque jubeudi, non interrogandi; qui certe minus
eomnodus hoe loco est : unde et ex Hebr:eo red-
dunt moderni, perierunt. nos : Allat., se postulatas
aniug [atentur. Nec. aiiler Agellius, Dunivis, Cla-
rius, et alii docti : velimque uti Joan. xvi, 2, mu-
tatum est, quod. veteres reddiderant, οὗ µε ἐρωτή-
gitz, 1101 e iulerrogabitis quidquam ; non me roga-
bitis; tic quoque 1i psalmo mutaretur, quia roga-
verunt nos ; (quod rogare, in eo qui potestate pollet,
unperiuim est. seu. jussio. Sic beue Tüveodoretus
verbo χελεύειν espressil : Clhirysostomus, instan
bus barburis et gravibus ininis inducentibus ; ῥαρθά-
ρων LTDEOIMAPWSV μετὰ τοσαῦττς ἅπειλης, Bene mo-
nel. Thesauri. auctor, etsi. frequens. est iste. hujus
Vocis σι apud evangelistas, haud credendum ipsos
Müus axuviDos (530. Ego pues, vel ex !0i9 huc

secuti sunt alii deinceps ecclesiastici viri : in quibus
inagna opus diligentia, ne a sensu magnis illis se
nioribus intento, per eoruin phraseos inscitiam, exci
damus ; quod etiam Grzecorum disertissitnis evenisse
quandoque deprehendi. Multisque ἡ τῶν 0' ἔχδοσις.
llebraice veritati nihil dissona appareret, si οἱ Ie.
braica ipsa pura nobis exstarent qualia illi habuerunt,
εἰ eoruu 1105 ipsi voces plene caperemus. CowsEF.

(64) 'E&opxovrcat. Maz. et All., Ἐδέρχονται τῶν
ἑντολῶν, egrediuntur ex mandatis, quod niliil. coliaz-
ret : nec Possinius nostrum iliud Vaticani assecutus
est, duin. reddit, transiliunt enim mandata : in:o,
quasi eis insultant, temere illa divulgant ; quae iliius
vocis nola significatio est : contfirinatque verbis Do-
minicis Methodius, quibus projyicere sancta canibus
prolibemur, aut u! inazgaritas anle purcos nmiüta-
lass. ln

95

CONVIVIUM PE .EM VIRGINUM.

91

ἁλλοτρίας ἃδουσι Kupiou* ταπει,ότεροι περι ἐλλοντες A humilius legem d'strahentes ac exponentes ; tervc-

xai ἐδτγούμενοι τὸν vópgov* βασιλείαν αἰσθηττ»
προσὀοχῶντες, χαὶ ἐπὶ γῆς ταύτης τΏς ἀλλοτρίας,
ἦν παρελεύσεσθαι λόγος, τιθέµενοι τὰς ἑληίδας '
ἔνθα oi αἰχμαλωτισταὶ δελεάκουσιν ἡδοναῖς, λοχῶντες
πρὸς ἁπάτην.

nua scilicet regium exspectantes, spesque suas ic
aliena liac. terra, quam trausituram. habet. divinus
serio *', collocautes, ubi et «qui diripuerunt ac
captivos abduxerunt, voluptatibus illectant, ins.-
diantes ul eos decipiant.

Cap. V. Virginum dotes, quibus ornzte uni viro exhibentur Christo.

Ἑοίχασι δὲ xa οἱ προσάδοντες τὺ Ἐὐαγγέλιον
ἄρροσιν, ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας μελωδεῖν τὸν ᾠδὴν K»-
ρίου, f; μή ἐστιν ὁ Χριστὸὺς γεωργός' ἀλλ αἱ τὸ
χαθαρώτατον xai φαιδρὸν χαὶ ἁμιγὲς χαὶ εὐλαεὲς
χα εὑτρεπὲς τῖς παρθενίας ὑπεδῦσαι xal ἀναλάμ-
όασα: χάλλος, xal στεῖραι xai ἄγονοι τῶν ῥᾳυστῶν
χαὶ ἀλγεινῶν εὑρεθεῖσα, παθῶν, ἐπὶ yr; ἀλλοτρίας
οὐ μελῳδοῦσι τὴν ᾠδὴν' ὅτι μὴ φέρονται τὰς ἑλπίῤας
τῇδξ, μηδὲ προστετήχασ. θνητῶν σωμάτων τρυφαῖς,
pn τασεινῶς χατασχέπτονται τὸν νοῦν τῶν ἑντολῶν
ἀλλ' εὖ χαὶ γενναίως μετὰ φρονέματος ὑφτχοῦ τὰς
ἐπαγγελίας ἄνω περιαθροῦσε, τὸν οὐράνιον διφῶτα,
xaX σύαφυτον τόπον. Ὅθεν ἀγάμενος αὐτῶν ὁ 6c»;
τὰ φρονήματα, μεθ) ὀρχωμηοσίας ἐξαιρέτους ἔπαγ-
γέλλετα, ὃ.δόναι -'μὰς, ἐν ἀργῇ τῆς εὑφροσύντς
προανατάσσων χαὶ χαθ,δρύων. Λέγει γὰρ (6c - Ἑὰάν
ἐπι]άθωμαί ccv, Ἱερουσα.ὴμ, ἐπιλησθείη ἡ
δεξιά µου. Κο] Ἰηθείη ἡ TAcecá µου τῷ «Ἰάρυγγί
pov, éàv uf) σου (0 ησθῶ;' ἑὰν μὴ προαγατάξω-
pa: τὴν "Iepcvea y ὡς £r ápyn τῆς εὐρρεσύνγης
µου. "legoosalnu, τὰς ἁμιάντους αὐτὰς 6h ταύτας,
ὡς ἔφτν, xai ἁπήμονας duy Xs εἶναι λένων, αἴτινες,
ἄτρυγον τὸ «Tt παρθενίας αὐσττρῶς ἀμολύντοις
χεῖλεσι στασάµεναι πόµα, Ἑγὶ dvépl παρθένον
ἀγνην καθαρµόζογται παραστῆσαι (65) Χριστῷ
χατ οὐρανὺν, τὺν τῶν ἁμιάντων düAor ἁγῶα
γιχέσασαι. Ταύτῃ γὰρ xai Ἡσαῖας ὁ προφήτης παθ-
εγγνᾷ Φωτίζου, Φωτίζου, λέγων, "TerovcaAng:
ἥχει γάρ σου tó £üc, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ
drarétaAxe. Ταῦτα δὲ τὰ ἐπαγγέλματα 'μετὰ τὴν
ῥανάστασιν (06) τελεσιουργτθήσεται, ὃτλον καὶ

8! J Petr, n, 10.
n, 11.

1” Psal. cxxxvi, 5, 0. 9? 1]

(65) Παρθέκον áyriy παραστῆσαι. Ut virginem
castam exhibeatis, seu prasentetis, uni viro, Curi-
sto. H;ec enim nostra virginum desponsatio : lue
noster Sponsus. Male Allatius, ἐνὶ ἀνδρι παρθένο,
gni viro tirgiui. Quasi virgo. illa quam debeuris ex-
bibere, sit ipse Cliristus; non. virgines sic ilii ex-
lhibendie, ul una sponsa uui viro. Τὸ παραστῆναι
quod habet Allatius, retineri etiam posset, ut idem
signilicetur quasi passive. Paulo ante. pro μεθ) ὁ2-
x12203í25, erat ii. eo μεθ ὄρχου µόνας. Sic ludunt
imperiti. scrib:e : miserque interpres est, qui sibi
tain put.dis et. aperte mendosis lucuin fieri sinat.
Ipsa liec Methodii violenta expositio, nec ejus su-
perioribus cobarrens ; cum spectent liec. ad animas,
$:€ quasi captivitatem Ingentes, non ad. Sponsum,
qui virgines reliquis in caslesti aula przelaturus sit,
et in capile gaudii el convivii collocaturus. Cox.
BEF!S.,

(06) Μετὰ τὴν ἐξανάστασιν. Justa illul Pauli
Pul. ut, 14 : E£ πως καταντήσω εἰς ἐξανάστασιν τῶν
νεχρῶν. Qui non est. simplex resurrectio ac mor-
tuts ominibus communis, sed. virginum — propria,
4€; prrcipuorum sanctorum, qui sic exsurgei.t ul

Cor. ii, 9.

Videntur autem etiam qui insanis Evangelium ac-
cinunt, motulari canticum Dowini in. terra alieno,
cujus Christus non est cultor. Quz vero anime, pu-
rissimuimn, letum, impermistum, pium, speciosura
virginitatis decus induerunt ejusque luce spleu-
descunt, sterilesque et infecundx fluxarum ac mo-
lestarum libidinum passionumque invente sunt,
canticum haud modulantur in. terra. aliena, quod
nimirum non eo spes ferunt, nec mortalium corpo-
rum libidinibus intabescunt, nec humilius manda-
torum sensum :estimant : sed bene ας fortiter, gc-
neroso sublimique proposito, sursum promissiones
contuentur, cocum intuentes, ut sibi aptum ac con-
naturalem locum. Unde pluris Deus earum nobiles
Seusus ac cogitata faciens, jurejurando pollicetur,
exiniios se illis honores concessurum, in [σσ
capite priore illis constituta sede locoque. Sicenim
ait 93: Si oblitus fuero tti, Jerusalem, oblivioni de-
tur dextera mea. Adhaoreat. lingua mea faucibus
meis, si non meminero (ui : 5i ron proposuero Jeru-
salem. in. principio leiitie mec. Nomine Jerusalem,
incontaminataa istas quas dixi et noxx expertes
designaus animas, qua austero virginitatis metro
impollutis hausto labiis , unt viro aptantur virgi;e.e
castam iu coelo exltibere Christo 9*, incoinquinatorum
cerlaminum premio coronate **. llinc. enim Isaias
propheta denuntiat : Hluminare, illuminare, Jeru-
salem, quia venit [umen tuum, et gloria Doiiini supr
te orta est *. |T»c porro promissa post rcsurrectiu-
nen implenda:**, cuivis patet. Neque enim deJudase
illo oppidulo, toties nominato, Spiritus sanctis {ο

δὲ Sap. 1v, ὃν 99 Isa, xx, 1. "* Diilip.

Christo obviam eant in aera, eique assurgant, juxta
verba Pauli 1 Thess. iv, 14. Longa hic disputat;one
Leo Allatius Methodii mentem discutit. Àn senserit
non potituras animas beala requie ante commune
resurrectionem, ac cum ita ad Christum assuimen-
tur pramia redditurum : exponitque. locututi. de
ipso homine, non de animabus, cum cas jam su-
perius in caelis eum Christo versari. docuerit. Sed
num versari cum Cliristo, ipsa. visio beata antiquo-
rum plirasi. fuerit, plenaque ac. ultima exspectata
felicitas, cui unum desit. complementum corporis,
ut Lotus ipse homo beatus dicatur, ac. Deo frui,
noi periude apertum est : nrimum euim vix est qui
f'eget ; cuim alterum non. pauci inficientur, nec de-
sint. loca qui favere. videantur, ex quibus illa opi-
nionum nata perplexitas, donec per sedem aposio-
licam decisa. quaestio est, rataque habita decisio iu
concilio Florentino, etsi nec imouo 9lures Giiecorun
de animorua statu ante judicium recte sentiunt. L2,
ἐχ μέρους, ex parie, quod exponit Leo. Allat. 6b
homine non. integro, cum illa. [ruatur animus solu
a corpore se;u clus, nullus adduci possim ui ex
monte Metliodii exi5Qneun, cum 27 aiv oria iur

93

S. METIIODU EP Sc ET MARTYRIS

85

quitur, sed de coelesti utique illa et beata Jerusa- À Ἑ-αντί, Οὐ γὰρ περὶ τῆς πολυθρυλχήτου κατὰ Ἰουδαίον

lem, quam vult intelligi esse animarum cotum,
quem abs se primo ordine constitutum iri iu prin-
cipio lztitie novorum seculorum, manifeste Deus
pollicetur : qui nempe candidissimo exornatas vir-
ginitatis mundo, in pura nulloque unquam occasu
obdorimientium luminum doino collocet ; quod uti-
que illis in mentem non veuerit, ut nuptialem mun-
dum exuerent ; ut mentis scilicet tenorem, turpium
cogitationum illapsu laxarent.

πολίχνης (67) τ) Πνεῦμα τὸ ἅγιον χρησμῳδεῖ, ἀλλὰ
περὶ τῆς οὐρανουπόλεως ἁληθῶς ἐχείνης xaX µακαρίαι
Ἱερουσαλήμ * ἣν δἡ φησιν αὐτὴν εἶναι τὸ ἄθροισια
τῶν φυχῶν, ἃς προανατάςασθαι πρώτας £v ἀρχὴ την
εὐφροσύνης τῶν χαινῶν αἰώνων προφανῶς ὁ Gc
ἐπαγγέλλεται, εἰς χαθαρὰν οἴχησιν ἁδύτων Φώτων
τῷ λευχοτάτῳ τῆς παρθενίας ἑστολισμένας χόσμψ
χατοιχίζων» ὅτι μὴ ἐμνημόνευσαν τὸν χόσμον ἁπο-
δύσασθαι (68) τὸν νυμφιχὸν, τουτέστι χαυνῶσαι τὸν
λογισμὸν φαντασίαις ἑχτόποις.

Car. Vl. Virginitas omni loco ac tempore colenaa et [audanaa.

Denique : Non oblivisci sponsam ornatus sui, et
tirginem (ascie pectoralis sue *', quod apud lerc-
iniam dicitur, significat non remittere nec relaxare
vinculum castitatis, ullis seductum illecebris aut
avocationibus. Pectoris enim mentione mens no-
stra et cogitatio merito designari creditur ; fascia
vero pectoralis, zona scilicet colligeus astringensque
animi in castimoniam proposilum, est charitas in
Deum; quam mihi et vobis imperator noster et pa-
stor Jesus, idemque prwses et sponsus, o praeclare
virgines, przestet,ut infractam, velutque inviolabili
sigillo munitum depositum, in finem usque scrve-
nius. lloc enim pignore nullum facile hominibus
melius auxilium quisquam usurpaverit, Deo pla-
cens ac charum. Quamobrem aio ego honori om-
nibus habeudam virginitatem esse, omnique loco ac
tempore tuni colendam, tum laudandam.

Ilzxc tibi eta nobis primitiz sermonum, o Arete,
sufliciant, vel eruditionis vel studii gratia. — Ego
vcro, aiebat dixisse Areten, libens accipio quod of-
fers, el jubeo post te Thallusam dicere. Debetenim
unaquaque vestrum sermonem corrogare. Thallu-
sam itaque paululum moratam quasi aid colligendam
se commentandumque breviter aliqujd, sic locutam .
rcferebat.

V Jer. y, 32.

gai τῷ, Ex µέρους, οἱ distinguat conlra πρόσωπον
v.39à πρόσωπον * quod nemo dicat. ipsam in se Dei
visionem ac beatam ; sed quia per (idem ambula-
mus, quie nec. animos deserit, donec Deum iu se
celare videant. Deinde visura Deum post resurrectio-
nem corptus et animum, eoque sitnul perfectissima
visione fruitura, nec nostra, nec Augustini autve
Methodii habet theologia, quae mentis solum ocu-
lum trahi posse contendit et elevari, ut divinam
ipsam lucem contempletur : qu:e ipsa ejus elevatio
grande mysterium est, nec nisi fide cognitum ; sic
elevata Dei pura luce, «c quod ejus χρύφιον est
(divina scilicet essentia, et quod a se Ens est) su-
pra omnem capacitatem, etiam intellectus creati, ut
'ix radicalis ac remota in eo potentia sit; eo quod
polentia est entis cognoscitiva, sub ejus tota latitu-
dine ànalogica, intra cujus lineam 1:pse quoque
Deus intell:gatur, sed ut. excedens, ad quem tota
vis proxima sit divina ipsa lux communicala, sett
)uaien €loriz, ut vocant, quidquid illud sit, in ani-

D

ΑἈμέλει τὸ, μὴ ἐπιλαθέσθαι νύμφην τὸν κό-

p c/tov, μηδὲ παρθένον τὴν στηθοδεσµἰδα αὑτῆς,

λεγόμενον ἐν Ἱερεμίᾳ, τὸ μὴ ἑνδοῦναι xat χαλάσσι
τὸν δεσμὸν τῆς σωφροσύνης ἁπάταις ὃτλοῖ xal περι-
απασμοῖς. Στήθη yàp αἱ φρένες εἰχότι λόγῳ, xai ὁ
voug ἡμῶν εἶναι νοµἰδεται. Ὁ δὲ στηθόδεσµος, ἡ
συνδοῦσα ζώνη xal συαφίγγουσα thv πρὀθεσιν τῆς
ψυχῆς εἰς ἁγνείαν, ἐστιν dj πρὺς θεὺν ἀγάπη:' t»
ἐμοί τε xal ὑμῖν ὁ στρατηγὸς ἡμῶν χα) ποιμὴν
Ἰησοῦς xol ἄρχων xa νυµφίος, ὦ καλλιπάρθενοι ,
ἄῤῥηκτον xo ἑσφραγισμένον µέχρι τέλους τηρῆσαι
παράσχοι ' τούτου γὰρ τοῦ κτήµατος τοῖς ἀνθρώποις
ἄμεινον βοήθηµα οὐχ ἄν τις ῥᾳδίως ἕτερον λάδοι,
ἀρέσχον Gc χαὶ προσφιλές. Διὸ ἐγὼ χρῆναι onu
τὴν ἀγνείαν ἅπαντας τιμᾶν, καὶ διὰ παντὸς ἁσχεῖν
τὰ xaX ἐγχωμιάκειν

Λύταί σοι xai παρ) ἡμῶν αἱ ἀπαρχαὶ τῶν λόγων
ἀρχείσθωσαν (60), ὦ Αρετή: τὰ μὲν παιδείας, τὰ
δὲ xai σπουδΏς χάριν. ᾽Αλλὰ δέχομαι τὸ δῶρον, ἔφη
φάναι τὴν Αρετὴν , xal χελεύω μετὰ σὲ τὴν θάλ-
λουσαν λέγειν. Δεῖ γάρ µε παρὰ μιᾶς ἑχάστης ὑμῶν
ἁἀποδέξασθαι τὸν λόγον. Τὴν οὖν θάλλουσαν βραχὺ
ἐπισχοῦσαν, xal πρὸς ἑαυτὴν τι σχεγαμένην, εεπεῖν
ἔφη.

ma seu intellectu vidente Deum. Oculus vero cor-
poreus, tam potentia limitata est, quam auditus
vel olfactus, seu quivis alius sensus, materiali qua-
dam inter eos latitudine spiritalitatis ; ut si illo vi-
deri Dei essentia possit, possit οἱ audiri et ollleri
vel gustari : sicque Deus 1pse corpus fuerit, ensque
finitum ac certo situ visibile aut qualitate, a qui-
bus nec sensus visus sui limitatione abstrahit.
Coxsn&Fis.

(67) ΠοΛίχγης. Possinius, primaria civitate; sod
scripserit parvula. lp. ,

(68) ᾿Αποδύσασθαι. Leo Allatius, ac si legisset
ἐπενδύσασθαι, (Quod non recordale sunt ornamentum
nuptiale induere ; imo, exuere, nisi hoc illi typorum
inendum, Certe premium hoc servati mundi nup-
tialis, est, tenoris inentis illibati; non ejus excussi,
quo merito ejiciendus tlialamo ac convivio, qui uon
indutus veste nuptiali inyressus sit.

(09) ᾿᾽Αρχείσθωσαν. Alat., ἂν αχείσθωσα», »6[ata
sunt. [p.

AOTOZ E.

GAAAOYZA.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM,

Λ

ORATIO V.

THALLUSA.

Car. l. Magnum votum est oblatio castitatis.

λλλ', ᾧ Ἀρετὴ, evi mepiav ἀξιῶ παραστῆναί σε
| xaX τὰ vv, ὅπως πρῶτον μέν σου, xal τῶν παρόντων
δὲ φανῶμέν ἄξ.α λέγειν. Τὸ γὰρ µέγιστον xoX ἔπι-
φανέστατον ἀνάθημα χαὶ δῶρον, (οὗ μηδὲν ἀντάξιον
ἄλλο προσενέγχασθαι ππάρεστιν ἀνθρώποις θεῷ,) τὸν
ἆθλον τῆς παρθενἰας (70) εἶναι πέπεισµαι, διαρχῶς
ἀπὸ τῶν ἱερῶν ἠσθημένη γραμμάτων. Καὶ γὰρ ἂν
πολλῶν πολλὰ xat εὐχὰς tv τῷ Nópup χαλὰ χατερ-
Ἱασαμένων, μόνοι μεγάλην εὐχὴν ἑλέγοντο πληροῦν
οἱ σφᾶς αὐτοὺς αὐθαιρέτῳ ov] προσενέγχασθαι
βουλόμενοι. Ἔχει γὰρ τὸ ῥητὸν οὕτως) Καὶ ἐλά.Ίησε
Κύριος αρὲς Μωῦση», Aéyor* AdAncor τοῖς υἱοῖς
Ἱσραὴ.ὶ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὑτούς Ἀνὴρ 3) γυνὴ,
ὃς µετά doc εὔξηται εὐχήν ἀφαγγίσασθαι ἀγγείαν'
Κυρίῳ. Ἐὔχεται χρυσᾶ xo ἀργυρᾶ εἰς τὸν νεὼν
Εχεύη προσκομἰίσας ἀναθεῖναί τις’ ἕτερος ἀναθεῖναι
&hv δεχάτην τῶν χαρπῶν, ἄλλος τῆς οὐσίας, ἕτερος
«à κράτιστα τῶν ποιµνίων, ἄλλος τὴν ὕπαρξιν xa-
θιτροῖ χαὶ οὐδέπω μεγάλην εὐχὴν εὔξασθαι δύναται
tp Κυρίῳ» ἀλλ’ ἐχεῖνος ὁ ἑαυτὸν ἀναθεὶς τῷ θεῷ
ἁλοτελῶς.

Ego vero te, Αγείθ, rogo ut nunc quoque Γρ
slo auxilio sis: quo sermonem instituere, te pri-
mum, deinde etiam et reliquo ceetu. non indignum
videamur. Sacris videlicet instituta libris ac litte-
ris plane mihi persuasi, maximum ct spectabilissle
mum quod divinis appendi tholis possit (pulcler-
rimum, inquam, quod ab homine unquam Deo of-
ferri possit) munus esse virginitatis. Enimvero cum
multa in lege memorentur multorum cum laude vo-
ta, soli magno se voto obstrinxisse dicebantur, qui

B se ipsos libera voluntate Deo offerre in animum

induxissent. Sic enim se locus habet ** : Et locutus
est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere filiis ls-
rael, ei dices ad eos : Vir sive mulier, quicunque
magne voverit votum caslificandi castimoniam Do-
mino. Novct aliquis aurea argenteaque vasa in tem-
pli usum se consecraturum : hic fructuum, ille bo-
norum decimas a se offerendas ; alius pinguissima
qux»que capita gregum et armentorum ; non nenio
suas omnes facultates Deo consecrat : nec. tamcn
adbuc ullas horum consequi potest, ut magnum
votum vovisse dicatur, sed ille duntaxat qui sc in
solidum Deo obtulit.

C^». Il. Abraha sacrificium vacce triennis et capre trima el arietis annorum trium, quid significet? Omnis
Deo consecrauda atas. Triplex vigilia et atas nosira.

Ἐπιχε:ρητέον yàp ἀληθεῖ λόγῳ πρὸς ὑμᾶς, Q Q — Vera enim mihi apud vos aggrediendum, o vir-

ςαρθένοι, τὴν κατὰ «b προχείµενον (71) διάνοιαν δη-
Ἰώσαι tT Γραφτς. Ὁ γὰρ χατά τι µόριον φυλασσό-
Βενος xal προσέχων, κατά τι δὲ περισπώμενος xal
π)ημιελῶν, ὅλος οὐχ ἀνάχειται θεῷ. Χρῆναι γὰρ
τον τέλειον πάντα ἀναθεῖναι, xol τὰ τῆς ψυχῆς xa
τὰ rg σσρχὸλς, ὅπως ἄρτιος sin, χαὶ μὴ ἑλλιπής.
Ταύττι δὴ χαὶ τῷ ᾽Αδβραὰμ ὁ θεὸς ὑφηγεῖται' Λάδε
μοι €Cápga or. τριετίζουσα», λέγων, καὶ αἶγα τριξ-
τίζυσαν xal xpir τριετίζογτα, xal τρυγόγα καὶ
zeprctepár* ὃ ἐστιν εὐφῆμως. ᾿Επίστησον γὰρ, ὅτι
ftp: τούτων χἀχεῖνο Γαρεγγυᾷ Προσένεγχέ uot xai
ςύλαξον ἄξυγα xaX ἁκάχωτόν σου τὴν quyhv, δαµά-
λεως δίχην, χαὶ τὴν σάρχα καὶ τὸν λογισµόν * τὴν μὲν
ὡς αἴγα, ἐπειδὴ τὰ μετέωρα xaX χρημνώδη περιπο-

gines, ratione, ut allati jam textus Scripturz sensnm
aperiam. Nimirum qui ex parte sc ipse custodit
sibique attendit, ex parte vero curis distrahitur
atque ab officio relaxatur, is non totus Deo addi-
etus est. Quare necesse est ut qui perfectus esse
velit, eunctaà Deo consecret, tum quz animi. sunt,
lum quz carnis, ut integer sit et quem nihil de-
ficiat. Idcirco enim Deus Abraham precipit, di»
cens 5: Sume mihi vaccam triennem el capram tri-
mam, el arietem. annorum trium, turturem quoque
et columbam, Optime sane. Adverte enim hoc quo-
que de illis mandare, hancque loci sententiam esse :
Offer mihi et serva, que sub jugum missa non sit,
nec aratri laboribus subacta, priinum vaccze sym-

Aci- τὸν ὃς ὣς κρὼν, ἵνα μηδαμῶς ἁἀποσχιρτήσας D polo, animam tuam, tum carnem, postremo men-

* Nam. vi, 1. ** Gen. xv, 9.

(70) Tév dóJov τῆς xapüsviac. Virginitatis mu-
sus libens reddidi, prout ludi οἱ certamina, iisque
obeundis labores, Latinis munera sunt; Gracis
ἆθλος. Possinius, viryinitatis pro|essionem ; quod
sensu non abest. Sequentia, ΚΝΙΙΤΟ susceptum ejus
causa. inutile glosseua : non enim. de alia serme
virginitate viro ecclesiastico, ut opus sil hoc adno-
lare. Comstris.

(71) Κατὰ τὸ προκείµεγον. Vat. habet, χατὰ τὸ
Ἔνευμα. quod esset spirilualem sensum; nec est ne-
cesse ul πνεῦμα hic loci divinus P Spiritus. in-
wiiigatur, uti reddidit Possinius. 'H χατὰ τὸ τνεῦμα
ἕ άνοια, opponitur τῇ κατὰ «b ῥητόν, semsus apiri-

talis, litterali, Spiritali ergo sensu, votum Naza-
reatus, votum quo quis magne vovet, fairificum
illud opus (ut sonant Hebrza, voluerunt οἱ LXX ex-
primere voce illa, μεγάλως εὔξασθαι) de virginibus
exponit Methodius, que Deo et animai et corpus,
ac quidquid demum sunt, obtalere servantque, ut
Deo sancta et separata : quod sane pro humana im-
becilliate maxime virtutis est. Post πλημμελῶν,
Allatius, οὐχ εὑαρεστεῖ τῷ Gc, ποπ placet Deo,
qued glossema videtur, nisi utrunque Methodius
scripsit, id est, noz in'egra oblatio est, aut qua pla-
«eat Dev. 19.

ς METLOUDII £nsco ET MAnTYRIS

ον 100
tm : quarum. hzc quidez capram referat, quà À ὄχτέσῃ zat ἐξολισθήςτ, τῆς ἀληθείας. Οὕτω γὰρ ἐνττ-

. 9 Ns - D ^ 9 9 9 . ο
ceisa abruptaque perambulat, illa arietem, ne quando ἀαῆς ἔσῃ καὶ ἀνεπίληπτος, ὦ Αθραὰμ, ἀναθεὶς ἐμοὶ xot
resiliat atque a veri tramite excidat. Sic enim per- τὴν φυχτν χαιτην αἴσθησιν χαὶ τὸν νοῦν, & συµθολιχκής

fectus eris ct à. culpa. immunis, ο Abraham, tuis
cum anima, tum sensu et mente, nihi pariter con-
secratis ; quie symbolice vaccam et capram et arie-
lom triennem vocavit, tanquam qux sancte Trini-
tatis cognitionem rectam pra se ferrent.

Nisi forte hic potius, prima et media ac postre-
ma, vite nosti altatisque. via. occulte innuitur,
Deo hoc agente, ut quam maxime licuerit, pue-
rilem virilemque ac .sernilem ztatlem caste transa-
ctas, illi offerainus.. Quemadmodum οἱ Dominus
noster Jesus Christus in Evangelio *? przcipit, ita
sinciens : Lampades vestre ne exstinguantur, οἱ
hunbi vestri ue solvantur. Ideo el vos similes estote
hominibus exspectantibus dominum suum, quande re-
rertatur a nupliis, ut cum venerit et pulsaverit, coit-
l'^stim aperiant ei. Deati eritis, quia [aciet discum-
bere vos, εἰ Lransiens ministrabit. Etsi in secunda
vigilia, el si in tertia, beati eritis. Considerate enim,
quemadmodum tres noctis designando — vigilias
(Yespertinam et sccundam et tertiam) tresque suos
adventus, o virgines, triplicem zeatum nostrarum
vicem innuer:t, puerilem scilicet, adultam ac seni-
lem. Nempe hoc satagens, ut sive primam agentes
eelatem (hoc est puerilem) ex mundo. assumpturus
venerit, paratos nos ac mundos nullique pravo in-
stituto addictos inveniat ; ac sii iliter sive altcrain
decurrentes, sive: tertiam, Vespertina enim custo-
dia zetatis flos est et juventus, cum mens turliari
incipit vitze alternationibus, pubescente jam carne
&tque in libidinem gestiente. Secunda vero in vi-
rum jam perfectum provecta, quando mens quietem
ac firmitatem adversus perturbantes motus inanem-
que jaclantiam incipil assumere. Tertia denique
cum magna pars desideriorum ac cogitationum
evanescit, marcescente jam carne atque in senium
vergente.

δάµαλιν ἔφη xa αἶγα χαὶ xpiby τριετίκοντα, οἶονεὶ
την Ὑνῶσιν ἀχαχέμφατον της Τριάδος ἐπανηρτ-

μένα.

Τάχα δὲ xai τὴν mper καὶ -ἣν µέσην καὶ τὴν
τελευταίαν τοῦ βίου χαὶ της Γλιχίας ἡμῶν αἱνίσσεται

τρίδον, ῥουλόμενος, ὡς Évt μάλιστα, xal τὺν τῶν

B

παίδων xai τὸν τῶν ἀνδρῶν xal τῶν Ὑεραιτέρων
χρόνον σωφρύνως βιώσαντας, αὐτῷ προσενἐγκασθαι»
xaÜ' ὃν τρόπον καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν Εὐαγγελίοις
παραχελεύεται Ἰησοῦς Χριστὸς, ὧδε νομοθετῶν : Οἱ
ἀύχγοι ὑμῶν μὴ σθε»γύσθωσα», xal οἱ ca zvec
ὑμῶν μὴ «υέσθωσαν. Διὰ τοῦτο xal ὑμεῖς ὅμοιοι
γίνεσθε ἀγθρώποις πρεσξεχομένγοις τὺν κύριον
αὐτῶν, πότε ávadvoq éx τῶν γάμων, (va &A0Ccret
xal xpovcarti αὐτῷ εὐθέως ἀγοίξωσι. Μακάριοί
écce, ὅτι ἀναχ.1ινεῖ ὑμᾶς, xal παρεἽθὼν διαχο-
γᾖσει' xür cy δευτέρᾳ, κᾶν τῇ τρίτῃ ουλαχῇι
paxápiol ἐστε. Ἐπισκέγασθε γὰρ, ὅτι τρεῖς ὑποθέ-
µενος φυλαχὰς νυχτὸς , ἑσπερινῆην χαὶ δευτέραν χαὶ
τρίτην, καὶ τρεῖς ἑαυτοῦ παρονσίας, & παρθένοι, τὰς
«pil; ἡμῶν τῆς ἡλιχίας Πνίξατο µεταθολὰς, τὴν µει-
ραχιώδη xai τὴν πρόσηθον xol τὴν πρεσέυτιχέν”
ἵνα xà» την πρώὠττν ἄγοντας ἡλιχίαν, τουτέστι παϊ-
6x; ὄντας, ἐὰν ἔλθῃ παραλτφόμτνος τοῦ χόσμου,
τοίµους χαταλάδῃ xal καθαροὺ-, μτδὲν ἔπιτεττδευ-
χότας σχαιόν χἂν τὶν δξυτέραν ὁμοίως, κἂν -ἓν
τρίτην. Ἐσπερινὴη Υὰρ φυλαχὴ ὁ χαιρός ἐστι τῆς
ἀχμῆς τοῦ ἀνθρώπου xai fj νεόττς, χαθ' fiv ἄρχεται
ταράσσεσθαι τὸ ἡγεμονιχὸν, ἐπ.θολούµενον ταῖς ἑξαλ-
λαγαῖς τοῦ βίου, ἡδθώσης αὐτοῦ τῆς σαρχὸς fon χαὶ
τρεποµένης εἰς πάθος. Δευτέρα δὲ, ὁπηνίχα λοιπὸν
εἰς ἄνδρα τέλειον ἑλάσας, ἄρχεται στάσιν (19) xot
βεβαιότητα τῶν θορύθων ὁ νοῦς προσλαμθάνειν xat
τῆς οἱήσεως. Τρίτη δὲ, ὅτε αἱ πλεῖσται «αντασίαι
φθίνουσι τῶν ἐτ,θυμιῶν, ἁπομαραινομένης ἤδη τῆς
σαρχὺς χαὶ εἰς γήρας προχυπτούσης.

spem,
"ww

Car. lll. A pero virtutem colere, longe optimum.

Quamobrem convenit, accensa in corde qux sem-
per ardeat fidei lampade, ct lumbis balteo castitatis
succinctis, nos vigilare ac Dominum semper cx-
spectare, ut sive in priina ztate nostrum aliquos ve-

* Luc. xu, 55, 98.

(12) Ἄρχεται στάσιν. Mic status priori contra-
rius describitur, quo ἄρχεται ταράσσεσθαι, meus
turbari incipit passionibus ac libidinum zstu : al-
tero ilaque, adulta jam :tate et in viri provecta,
sedari incipit ro. urque nancisci adversus turbationes
eiusmod: et passioues, quie pene evanescunt senili
eate, membris jain (rigentibus. Non bene Possinius
vocem στάσι», slaiu niti quodam iacipil : est enim
liic, quam Aristoteles κινήσει opponit, id est quies :
«qii. m qui statum redd ca acceptione, plane βαρθα-
£521, nec Latina vocem Gracain exponit. Nihil feli-

Διὸ προσήχει ἄσθεστον £y τῇ χαρδίᾷ πἰστεως ἑξά-

D Φαντας λύχνον, xat ὁσφὺν ἀναξωσαμένους tf σω-

φροσύνης, ἐγρηγορέναι xal προσδοχᾷν ἀεὶ τὸν Κύ-
piov *. ἵνα, κὰν Ev τῇ πρώτῃ ἡλιχίᾳ παραλαθεῖν ἡμῶν

cius explicata vox οἰήσεως. Possinius, erroribus vite
domincri; Allatius, resectis opinationibus. Est hic
alterum vitium, quo maxime laborat adolescentia,
inanis quedam jactantia el arrogantia, τυφος : qui
ipse allectus in viro jam maturiore zetate ac sensit
saniore, mitescil ac sedari incipit : idem quod οἵημα :
unde οἰγματίας, superbus, insolens (a), qui de se ma-
gna concipit : ila juvenes per inexperientiam ac ca-
lore sanguinis : qux? s;c docte expressa Methodio,
verborum phaleris: alio trahere non convenit. Coup.

4e) Πα quoque. Budmus. Comment. L. G., v* ox «siog, aede sua hausisse videtut Combefisius. Adisis Hesycbium,

V" οἰέφιως. Ιιονέδ5. Cdlt. Lom, dl. pag. 725. GAit.,

14

C€ONViVIUM DECEM ViRGINLM.

bz

τινας ρουληθῇ, x1» ἐν τῇ δευτέρα, xàv ἐν τῇ τρίτῃ A lit assumere, sive in secunda, sive in tertia ve-

ἐλθὼ», xil εὑρὼν ἑτοιμοτάτους, xal ἃ προσέταδεν
ἑργα»ομένους, ἀνακλινεῖ εἷς ᾿Αέραὰμ κόλπους xal
Ἰσαᾳὰκ καὶ Ἰακώθ. Ἱερεμίας δὲ, Ἀγαθύν, oro, dv-
δρὶ, ὅταν ἄρῃ ζυγὺν ἕν γεὀζητι αὑτοῦ, καὶ ἀπὸ
τοῦ Κυρίου μὴ ἁποστῃ ἡ yvy αὐτοῦ. Αγαθὸν
γὰρ ix παίδων, ὡς ἀληθῶς, ὑποθέντα τὸν αὐχένα τῇ
θεία προσοχῇ (70), μὴ ἀποσείσασθαι µέχρι γήρως
τὸν ἐπιβάτην xaÜapaiz φρεσὶν ἐποχούμενον, ἀεὶ τὸν,
αογ.σμὸν eig τὰ χείρω χαθέλχοντος τοῦ ποντροῦ, Τίς
Υὰρ οὗ -ᾱὰς δι ὀμμάτων, τίς δ᾽ οὗ τὰς OU ὥτων, τίς
ὃ οὗ τὰς διὰ γεύσεως, ὀσρρήσεώς τε xal ἀφῆς {δο-
vi; xai τέρψεις ἀποδέχεται, την ἡνίοχον μὴ φέρων
σωγροσύνην, εἴργουσαν xal καθαιµάττουσαν τὸν ἵτ-
σον της χαχίας, ἝἜτερος μὲν οὖν εἰς ἕτερα ἐπιθλέ-

niens, paratissimosque inveniens el quae mandavit
exsequentes, in sinu Abralie, lsaac et Jacob . rc-
clinet. Jeremias vero .. Donum, ait, est viro. eum
portlaverit jugum ab adolescentia sua *! ; et a Domino.
kon recesserit anima ejus **. Bonum sane, a prima
state et a puero supposita divinz discipline cer-
vice, ad senectam usque non excutere sessorem
puris mentibus insidentem, cum diabolus in dete-
rius vitiumque animum trahere nunquam .desinat.
Quotus enim quisque est, qui non per oculos, qui
non per aures gustumque el nares et tactum, vo-
luptates ac delicías admittat, castitatis sessoris
impatiens, qux? utique ποσα equum coerceat ac
cruenta calce cohibeat? Erit forte qui, alio respi-

φας ἆλλα δοξάσει ' ἡμεῖς δὲ ἀνατιθέναι λέγομεν ἑαυ- p ciens, secus omnino ac alia sentiat. Nostra vero

τὺν τελείως θεῷ, ὃς xol την σάρχα ἄχραντον (74)
ἐχ παίδων φιλοτιμεῖται φυλάττειν, παρθενίαν ἁσκῶν.
Περιστουδάστους γὰρ, µεγάλας ἑληίδων δωρεὰς τοῖς
ἐνιεμένοις αὐτῆς ταχέως φέρει, τὰ λυµαντήρια τῆς
έυχτς ἁπομαραίνουσα πάθη xal ὑπεχχαύματα. Φέρε
γαρ, εἰσηγίσωμαι πῶς ἀναχείμεθα τῷ Kuplt.

b:ec sententia; hocque dicimus, perfecte Dco of-
ferri ac consecrari, qui el carnem a puero intami-
natam virginitatis cultu servare contendit. Vere
enim expetendas ejus accensis desiderio, magnas
munerum spcs affert, quz exitiosos animo labefa-
clet affectus ac. incendia comprimat. Nunc expli-
candum quomodo nostra Deo consecratio devotio-
que consistat.

Car. IV. Perfecta Deo consecratio ct devotio, qu&enam ?

Τὸ qoov, Meyá.loc εὔξασθαι ei x Tiv, &v τοῖς Ἂρι-
ἑμοῖς vopoüezoUgevov, τοῦτο παρίἰστησιν, ὅπερ ἐπὶ
εὐέον ἐγὼ διηγησαµένη ἀποφαίνω, µεγάλτν εὐχὴν
εἶναι παρὰ πάσας εὐχὰς ἀποδειχνύουσα τῖν ἀγνείαν.
Τότε γὰρ ἀνάχειμαι προφανῶς πᾶσα τῷ Kuplo, ὁπότε
μῇ µύνον τὴν σάρχα συνουσίας ἀνέπαφον, ἁλλὰ xal
τῶν λοιττῶν ἁτοπημάτων ἄσπιλον τηρεῖν ἀγωνίζομαι.
Ἡ γὰρ ἄγτμος, ᾳπαὶ, µεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς
ἀρέσεε τῷ Κυρίῳ οὗ µόνον ἵνα ph χωλὴν τῆς &pe-
τὶς χατά τι µόριον ἀπενέγχηται τὴν δόξαν, ἀλλ᾽ ἅμ-
δω, χατὰ τὸν ᾽Απόστολον, xal àv τῷ σώματι καὶ ἐγ'
€» σπνεύµατι ἁγιάζηται, ἀναθεῖσα τὰ µέλη Κυρίφ.
T! -ὰρ ἐστι τὸ ἀναθεῖναι ἑαυτὸν τελείως Kupltp, λε-
χτέον. Εαν ἐπὶ τῶνδε μὲν ἀνοίξω τὺ στόµα, ἐπὶ τῶν-
ὃς 6$ κα-ακλείσω οἵον, ἀνοίξιυ μὲν περὶ τὰς ἐξηγή-
σεις τῶν Γραςφῶν, εἰς τὸ ὀρθοδόξως ὑμνήῆσαι καὶ µξ-
“αλωπρεπῶὼς χατὰ δύναμιν τὸν θεόν’ καταχλείσω δὲ,
221v αὐτῷ θεµένη χαὶ φυλαχὴν, τοῦ µάταια μὴ λα-
-ἳ) ἁγνεύει µου τὸ στόµα καὶ ἀνάχειται τῷ Oeo

H » 1ῶσσά µου xádAapoc γἐγονεν, ὄργανον σοφίας *
γράφει γὰρ δι αὑτῆς ἀριδήλοις γράµµασιν, ὑπὸ τοῦ
βάρους xaX cn; δεινότητος τῶν Γραφῶν φωτίζων τὺν
νουν (i9), τοῦ Πνεύματος ὁ Λόγος (76), ὁ Κύριος

.. Thren. 11, 27.
xui, 9.

(13) Τῇ θείᾳ προσοχῃ. Virtutis diligentia est ac
sedulitas; ac, quod reddebam, disciplina : quo ar-
gsnento przclare inter reliquos Basilius. Attentio
dicatur, per me licet ; προσευχῇ quod habent Mazar.
vt Allatius, non placet. Et quidem oratio vel maxi-

. me virgini necessaria ut se contineat ; sed huic ac-

cedant necesse est, eliam reliqua virtutis exercitia
-tque. opera, ut sit plena sanctificatio sc oblatio.
Lawgr ris. uu

(4) Tii σάρκα ἄχραντον. Necessario istud as-
«mptum ος Allatio. liaec namque perfecta Deo con-

»^ vm

93 Jer. xvi, 9.

* Num. vi, 4.

Quod itaque in libro Numerorum sancitur : Magne
votum vovere **, hoc ostendit, quod ego paulo am-
plius explanans, magnum votum inter omnia vota,
caslimoniam esse statuo ac probo. Tunc enim pa-
lam et in solidum totaque Domino consecrata sum.
cum non solum carnem a concubitu intactam, ve-
rum etiam a reliquis vitiorum sordibus omnique
turpitudine illibatam servare contendo. Nam in-
nupta, inquil**, cogitat que Domini sunt, quomodo
placeat Domino; non solum ut ex parte ad claudi-
cantem virtutis opinionem laudemque referat, sed
ul utroque, ut auctor Apostolus est, et cerpore sci-
lioet ct spiritu sancta sil, consecratis n:embris Do-
mino. Quid enim sitse Deo perfecle consecrare, id
vero dicendum. Ut sub exemplo lo;gsar : Si os
meum ad quxdam aperuero, ad quxdam clausero.
Puta, aperiam enarrandis Scripturis, ut recta fide
ac magnifice, quanta facultas est, Dei lzudibus in-
cumbat ; claudam vero, ostio imposito ac custodia *5,
ne inania loquatur : os meum castum est 4ο Deo
consecratum. Lingua mea calamus ** exstitit,'Sa-
pienti:e organum. Scribit enim per illam clarissimis
Htteris, ex alto subtilique Scripturarum vi men-

* [I Cor. viu, $54... *" Psal. cxt, 5. **. Psal.

secratio est, cum ipsa caro virginitas cultu a puero
intemerata constiterit; quod certe arduum certa-
men. Alia supplet Possinius miuus accommoda. Πε-
ρισπουδάστους ex eodem Allatio suppletuui, etsi το,
περισπούδαστος Val. non displicet. Ip.

(73) Νοῦν. Allatius, νόµον’ qui et mox habet ££y-
γεῖται pro ἀναγράφεται. Ip.

(16) Tov Πγεύματος ὁ Λόγος. Durius videretur,
nisi noia essel mens Methodri, ipso satis explicata
contextu, quo τοῦ Πνεύματος voce non S, iritus per-
sonam, sed Patris, se veile significat, cujuset scriba

103

8. METIIoDu EPISCO pr M An TRIS

101

tem illustrans Spiritus &ermo : Dominus velox sz- À Ὑραμματεὺς τῶν αἰώνων ὀξυγράφος, ὅτι ταχέως xoi

culorum scriba; ea scilicet ratione, quod solus cito
ac velociter paternum conscribat impleatque con-
silium; qui nempe audiat : Cito predare; velociter
spolia deirahe **. Hujus scribz lingua mea calamus
est. Illi enim caste dicata devotaque est, haud se-
cus ac speciosus calamus ; lepidiora scribens, quam
vel poete vel oratores, qui humanis doctrinis vim
dicendi ac facundiam qua pollent, impendant. Si et
oculos assuefecero ne corporum formam concupis-
cant, nec turpibus spectaculis oblectari permisero,
sed caelestia contueri jussero ; casti erunt. oculi et
Deo sacri. Si rursus adversus obtrectationes atque
murmura aures sepivero, Deique verbo aperuero,
sapientum frequens terens limina **, consecravi et

aures Domino. Si manus a turpi et sordida nundi- n

natione, cauponariaque ac institoria arte, ab ava-
ritia, a percussione avertero : castz sunt ei manus
ac Deo dieat. Si facultatem gradiendi cohibuero,
ne perversas incedat vias ; pedes etiam consecravi :
non ad fora, non ad convivales ceetus aut. choreas
vadens, ubi perditi judicii homines versantur; ve-
rum eos adliibens, ut virtutis aliquid impleom, Dei
quidpiam mandatorum przstans. Quid jam restat,
si et corde casta sim, omnes illius cogitationes Do-
mino consecrans : nihil malum mente versem, nihil

ὀξέως τὴν βουλὴν ἀναγράφεται μόνος xal πληροϊ τοῦ
Πατρὺς, Ὀξέως σκύ.Ίευσον, ἀχούων, ταχέως «προ-
νόμευσον. Τούτου κἀλαμός ἔστιν f) γλῶσσά µου τοῦ
γραµµατέως. Ἡγνίσθη γὰρ αὐτῷ xa ἀνάχειται χά-
λαμος ὥσπερ ὡραῖος, ὡραιότερα γράφων τῶν τὰ ἀν-
θρώπινα δόγµατα χρατυνόντων ποιητῶν xal Aovo-
γράφων. Ἐὰν ἐθίσω χαὶ τὰς ὄψεις μὴ ἐπιθυμεῖν ὥρας
σωμάτων, μηδὲ τέρπεσθαι θέαις ἀσχήμοσιν, ἀλλὰ τὰ
ἄνω περισχοπεῖν, ἀγνεύουσι χαὶ οἱ ὀφθαλμοὶ xal ἀνά-
χεινται τῷ Κυρίῳ. 'Eàv, τὰ ὥτα φράξασα ἀτὸ ὄνσφη- ᾿
μίας χαὶ ψιθυρισμῶν, ἀναπετάσω λόγῳ θεοῦ, φοιτῶ-
σα παρὰ σοφοῖς, ἀνατέθειχα xal τὰς ἀχοὰς τῷ Kv-
pu. Ἐὰν ἁποστήσωμαι τὰς χεῖρας ἀπὸ χατηλείας,
ἀπὸ µεταπράσεως (71), ἀπὸ φιλοχρημοσύνης, ἀπὸ
πληχτισμοῦ, ἀγνεύουσι xal αἱ χεῖρες 8:0. Ἐὰν ἑφέξω
τὸ πορεντιχὸν διεστραμµένας ὁδοὺς πορεύεσθαι, &va-
τέθεικα xal τοὺς πόδας, οὐκ εἰς διχαστήρια χαὶ θ:ἀ-
σους παρερχοµένη, ὅθι ἄνδρες ἁλιτροδίχαι (78) τελέ-
θουσιν’ ἀλλ᾽ εἰς τὸ χατορθῶσαι πληρώσασά τι τῶν
ἐντολῶν. Ti. µοι λοιπὸν, ἐὰν διαγνεύω καὶ τὴν χαρ-
δίαν, πάσας τὰς διανοῄσεις αὐτῆς ἀναθεῖσα Κυρίῳ -
φαῦλον οὐδὲν διαλογίζοµαι, τῦφος οὐχ ἐμπολιτεύεται
χαὶ ὀργὴ παρ) Egol* τὸν νόμον xa ἐν ἡμέοα μελετῶ
Κυρίου xai àv νυχτί; Καὶ τοῦτ' ἔστι Μεγά]ην
ἀγγείαν ἀγγεῦσαι, μεγάλην εὐξάμενον εὐχήν.

ex Szculi usu animo reputem; si penes me non superbia, non iracundia vim ullam obtineat; si le-
gem Domini interdiu ac noctu medite? Hoc demum est, Magnam castificare castimoniam, eum. qui πια”

gnum votum nuncupaverit **,

*U Πα. vini, 4.5. ?**. Eccli. vi, 56.

velox ὁ Λόγος sit : si tamen hoc ita decoquendum, C

nec scribarum putre mendum existimandum, qui
fAllentibus oculis pro Πατρὸς, Πνεύματος legerint,
levissitna harum vocum distinctione in mss. ac pro-
clivi errore, nisi quis τόν, et τόρ, quibus in eis di-
stincte pinguntur sumina aflinitale, altenderit. Sic»
que alias me einendasse meniini inspectis antiquis
codd. in hac ipsa voce sic laborantia : ac. utinain
illerum wihi facta copia, vel modo liceret ineis
oculis credere, qui falli alios et fallere non incerta
conjectura intelligain. Et certe alienum a Methodii
simplicitate, ut nulla ratione tanta hic vocum enal-
lage uti voluerit, atque doctrinam obscurare : etsi
quod dicitur Joan. iv, 24, Spiritus Deus est, hauc
ejus vocem posset excusare. Aliud est quod auctor
IS mperfecti Spiritum in Domiai conceptione, ipsum
Verbum exponat, quad ipsum a se Virgini obunibra-
verit eique supervenerit, svique auctor templi ac
corpusculi fuerit : quanquam | ipso fabrica et effe-
ctio, ipsius deitatis ac Trinitatis opus est ; non pre-
pria aut Verbi, aut Spiritus : merito tamen Verbo
appropriata, ut in quo Pater condat omnia. ut. in
prima Ratione; in qua ul primus, ita et secundus
Adam coudilus intelligatur : quippe divinze sapien-
iim eximium opus ac singulare, non minus quam
bonitatis, ratione cujus Spiritui sancto communius
&olet appropriari. Όομβεεις. — Tov Πνεύματος ὁ
Aóroc. Hic legendum τοῦ Πατρὸς ὁ Λόγος, Verbum
Patris, statuit. doctissimus Maranus ad Justini M.
Dialogum cum Tryphone, $ 50. Sepe enim, inquit,
errarunt librarii iu his vocibus Πατρός et Πνεύμα-
τος , quia breviter scripte ad hunc modum πρς xv,
simillime sant. Atque hujusce errati exempla, prz-
ter boc Methodianun,, ex Justino et Tatiano depro-
uit. ολ...

* Num. vi, 1.

(77 'Axó necaxpdceuc. Bene Leo Allatius, i»-
sliloria Rnegoliatione. quasi revendilione; qua reg
vilius emptze paulo charius veneunt : quz ipsa nun-
dinatio quandoque reip. necessaria ac civilati,
testque, modo ahsit fraus, honesto inde lucello,
pro industrie ratione, citra omnem culpam exer-
ceri : elsi minus deceat virginem, quse tota sponso
herere debet, illique addicta csse cui est conse-
crata. Possinius, a plagio. At quantum ut virgo ac
puelra 4 se plagiute deprecetur? Alia liujus generis
i0miinum proclivia crimina atque vitia; nec tiam
loonye viro docto arcessendum plagium, cujus vix
noto in feminam, eauque Christi virgineni, cadat,
Multi in rep. plagiarii, si µεταπράται ones hujus
sceleris noiandi. Plagii crimen est, cum quis scieng
hominem liberum, aut alienum mancipium dolo
malo vendit, emit, donat, celat : translata. etiam
vox a Martiale ad librorun fures, quod et ipsos,
quasi liberos habeant, quorum curis ing:nii partus

D sublati sunt atque editi. Coupgris.

(18) Ἄνδρες dJicpotixai. Quasi scelesti judices,
nali censores, qui nun vitio, sed virtuti dicam in-
ferant et pietati. Sic mibi pro ejus vocis novitate
similique compositione in ἁλιτρόδιος, aliisque ejus
generis. Hincque forte θιάσους judiciis junxerit (pro
ejus ztatis rationc) cs:eremonias coetusque intelligeug
in honorem deorum, «quos Christi virgo maxime
vitare debeat, et in eis ἁλιτροδίχας, scelestissimos
judices ac censores, qui diemonum sacra pro vero
Dei cultu usurpanda suadeaut. Geuiale» etiam cactus
seu convivales et. chorez,, parum aequa virginibus,
hominumque in eis corruptorum judicia ; qu:e oninia
Methodius cowplecti potuit ea vocis amplitudine.
Coustris.

105

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

106

Car. V. Votum castitatis ejusque ritus in. lege. Vites, Christus et diabolus

Πειράσομαι δὲ χαὶ τὰ ἑξῆς ὑμῖν, παρθένοι, φράσαι A. — llinc jam consequenter exponere pergam qua

τῶν διατάξεων ' ἐπειδήπερ τῶν σφετέρων ἑξβρτηται
xat αὑτὰ χατορθωµάτων, θεσμοὶ περὶ παρθενἰας ὄν-
τα, xal χρησμοὶ διδάσκοντες ὡς ἀπέχεσθαι προσήχει,
xaX ἀναγωγὸν εἶναι τὴν παρθένον (79). Γέγρατται
Υὰρ οὕτως: Καὶ ἑ.1ά.ησε Κύριος τῷ Μωϊσῇ, Aé-
qur: AáAncoxr τοῖς υἱοῖς Ἱσραὴ.], xal épsic αρὺς
αὐτούς: ΑἉγὴρ ἡ vr, ὃς ἂν μεγά-ῖως εὔξηται
εὐχὴν ἁρα]γνισθηναι Κυρίῳ, ἀπὸ σἰχερα καὶ οἵνου
ἀγγισθήσεται, καὶ ὄξος ἐξ οἵνου, xal ὄξος £x cí-
χερα, xal ὅσα κατεργάζεται éx σταφρυ.ῖῆς, οὐ πίε-
ται" καὶ σταυ.1Ἡν πρόσφατο xal σταφίδα οὗ
φάγεται, πάσας τὰς ἡμέρας τῆς εὐχῆς αὐτοῦ.
Ὅπερ ἑστίν ' Απὺ τοῦ φυτοῦ τῆς πονηρίας τῶν γεν-
νωμένων ὁ χατεγγυήσας ἑαυτὸν τῷ Κυρίῳ xal ἆνα-

isto legis loco prescribuntur; quod hec quoque
vestris annexa sint muneribus oracula, docentia a
quibus vifginem abstinere deceat et qua a se ar-
cere. Sic autem habent ! : Et locutus est Dominus
ad Moysen, dicens : Loquere filiis Israel, et dices ad
eos : Vir sive mulier quicunque magne fecerit votum
castificandi castitatem Domino, a sicera εί vino
lemperabit : et acetum ez vino, et acetum ez sicera,
et qurcunque ex uva fiunt, non bibet, et uvam re-
centem, et uvam passam non comedet, omnibus die-
bus voti sui. Hoc est : Qui se Domino vovit illique
consecravit, non carpit ex illis qua ος arbore ne-
quitize nascuntur, quod ea semper ebrietatem et a
sana mente alienationem soleant inducere. Du»

θεὶς οὗ δρέφεται, διὰ τὸ παρεχτιχὸν ἀεὶ µέθης αὐτὸ ῃ enim vilium genera, quantum ex Scripturis intelli-

xai ἑχστάσεως πεφωχέναι. Δύο γὰρ ἀμπέλων διαφο-
ρὰς Ex τῶν Γραφῶν ἠσθήμεθα, a? χωρὶς ἀλλίλων ἐγε-
νέσθην, ἀνομοίως τε ἔχεσθον. Ἡ μὲν yàp ἀθανασίας
τε xal δικαιοσύνης ἑἐστὶ παρεχτιχή ΄ fj δὲ µανίας a2
xai παραφροσύνης. Άμπελος μὲν γὰρ νηφάλιος xal
εὐρραντικὴ, χΧλημάτων δίκην, ix τῶν µαθηµάτων
τοὺς βότρυς ἱλαρῶς ἀπαιωροῦσα τῶν χαρισµάτων,
καταστάνοντας ἀγάπην, ὁ Koptoz ἡμῶν ἐστιν "Inoue,
ὁ λέγων διαῤῥέδην τοῖς ἁποστόλοις' "Eq εἰμι ἡ
ἅμπε.ος ἀ.ἱηθι»ἡ, ὑὁμεῖς τὰ κ.ήματα ' ὁ δὲ Πατήρ
µου ὁ γεωργός. Αγρία δὲ xaX θανατηφόρος ὁ διάθο-
Ἆος, λύσσαον xai ἰὸν xai ὀργὴν ἀποστάζων' ὥσπερ
dh xa Μωῦσῆς ὑφηγεῖται διαγράφων περὶ αὐτοῦ '
'Ex γὰρ duzxédov Σοδόµων, φησὶν, 7) ἄμπε.Ίος αὖ-

gimus, seorsim diversaque area nascuntur ac dis-
similes sunt. llarum una, immortalitatis auctor ac
justitiz ; allera, furoris ac dementix causa exsi-
slit. Nempe vitis quidem illa prior, sobria ac lztifi-
cans cor *, e preceptis suis, velut ex palinitibus,
letas ostentans pendentes charismatum uvas stil -
lantes charitatem, Dominus noster Jesus est, qui
palam ait apostolis * : Ego sum vitis vera, vos pal-
miles : et Pater meus agricola est. Agrestis vero ali
et mortifera vitis, diabolus est, rabiem et venenum
et iram distillans, uti et Moyses narrat, ita deseri-
bens * : Ez vite Sodomorum vitis eorum, et palmes
eorum ex Gomorrha. Uva eorum uva fellis, botrus
amaritudinis eis. Furor draconum vinum eorum, et

τῶν, καὶ ἡ xAnpatic αὐτῶν éx Γομέῤῥας. Ἡ στα- C furor aspidum insanabilis. Ex hac vite collecta vin-

φι1ᾗ] αὐτῶν σταφυ.1ἡ z04nc, Bócpvc πικρίας ab-
τῶν. Θυμὸς ἑραχόντων ὁ οἶνος αὐτῶν», καὶ θυμὸς
ἀσπίδων ár(atoc. Ἐκ ταύτης τρυγῄσαντες οἱ Σοδόὸ-
pue" οἰχέτορες, εἰς ἄχαρπον ἀῤῥένων ὄρεξιν olazpn-
λατ/{θησαν τραπῆναι παρὰ φύσιν. Ἐντεῦθεν καὶ ἐπι
Νῶε χραιπαλίσαντες, elg ἀπιστίαν κατώλισθων, xal
ὑτοδρύχιοι χατεποντώθησαν καταχλυσμῷ. Ἐντεῦθεν
ἀρυσάμενος ὁ Κάῑν, τὰς µισαδέλφους ἐφοίνιξς χεῖρας,
καὶ ἔχρανε τὴν γῆν λύθρῳ συγγενιχῷ. Ἐντεῦθεν µε-
βωσχόµενα τὰ ἔθνη, θήγουσιν ἑαυτῶν εἰς ἀλληλοφό-
νους µάχας τοὺς θυμούς * οὕτω γὰρ οὐκ ἐξίσταται (80)

3 Num. τι. 1-4.

xvin, 90 ; xix, 4. * Gen. vi, 7, ? Gen. 1v, 8.

(79) Αναγωγὸν εἶναι τὴν zap0£vov. Allatius,
παρθενίαν, quod ipsum ferri potest ; pro ἀναγωγό,
ἀναγωγίέν repraesentat, quod utrumque eodem sensu
exponendum, prout ἀναγωγὸς δύναμις, subductriz
[acultas dicitur : ἀναγωγὺς πτυέλου, apud Athen.
l. 1, extractiva. salive; ἀναγωγὴῆ αἵματος, rejectio
sanguinis. Galen., Dioscor., etc. Sic ergo constituta
de magno voto et nazareatu docent, quid virgo re-
jicere et 4 se removere debeat, ut sit vere sancia
Domino. Altero significatu accepit Leo Allatius
prout ἀναγωγή quasi sursum vectio sublimisque in-
stitutio et ratio exponitur, dum ita reddit, et virgi-
nitatem ipsam sui institutione ad superiora liomines
traducere; quae certe remoLiora videntur : cumque
Bazareatus omnis, deque illo latz leges in separa-

PaTROL. Gn. XVIII.

* Zach. ix, 417; Psal. cim, 15.

demia Sodomorum cives ?, in sterilem masculorum
concupiscentiam, ccstro furios:z libidinis contra na-
turam versi sunt. Indidem qui Noe temporibus cra-
pul: indulgebant, in infidelitatem prolapsi sunt, et
submersi diluvio perierunt *. Inde hausto Cain po-
culo, parricidales manus fraterno sanguine cruen-
tavit ", et terram cognato cruore polluit. )nde ebria
gentes barbarz mentis furores suos in pugnas et
mutuas czedes exacuunt : non sic enim a vino nio-
vetur homo a sede rationis el pedibus titubat, quem-
admodum ab invidia ac ira. Non sic a vino inc-

* Joan. xv, 1,5... * Deut. xxxii, 32, 53. * Gen.

lion? et remotione quorumdam, seu abstinentia ab
illis, per ejus tempus, positze sint, ac de illis expo-
nat Methodius, planius explicatur vox illa priore a
nobis allato sensu, ut vox vocem declaret, quo ni-
hil apud auctores vulgatius. Cowsrris.

(80) Ovx ἑξίσταται. Nihil opus cum Possinio in-
terrogando legere. Major vis et emphasis in siui-
plici comparatione, qua deterior ebrietas et tituba-
tio significatur, qu:e ex affectibus est, quam quz a
vino. Allatius pro ζήλου, ζάλης habet, quod putem
inendum scriba, ut et quod ἄσσης, pro λύπης, nova
voce reprasentat. Est quidem ἅτη, damnum, et
ἅται, ips:e furie, quod noceant ; sed nec sic animi
affectus et πάθη hxc, perquieanimus, rationis sedes,
mutatur magis quam a vino. 1p.

b

107

S. METIIODH prisco? Wer Myr vnus

108

briatur ac vestigiis vacillat, ut a m«rore, ab amo- À 6n Ῥωπος ἀπὺ efvou xal παραπα[ει, ὥσπερ ἀπὸ Cf-

re, a turpi libidine. Ex hac vite nefas virginem
gustare, quo sobria ac vigil ab hujus szculi anxie-
tate, splendentem justitize luce lucernam Verbo ac-
cendat. Ait. namque Dominus * : Attendite ne gra-
ventur corda vesira crapuía el ebrietate, et curis hu-
jus vite* εἰ superveniat in vos dies illa, tanquam
laqueus.

Mov xai ὀργῆς. Οὕτως οὐ µεθύσχεταί τις ἀπὸ οἴνου
χαὶ παραπαίει, ὡς ἀπὸ λύπης, ὡς ἀπὸ ἔρωτος, ὡς
ἀπὸ ἀχρασίας. Απὸ ταύτης προστέταχται τῖς ἁμπέ-
λου μὴ γεύσασθαι την Παρθένον, ἵνα νηφάλιος ὑπάρ”
χουσα χαὶ ἄθπνος ἀπὺ µερίµνης βιωτιχκῆς, ἔχλαμ-
προν τὴν λαμπάδα τοῦ φωτὸς τῆς διχαιοσύνης ἑξά
πτῃ τῷ Λόγῳφ. Προσέχετε γὰρ, φησὶν ὁ Κύριος, qa

ποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν al χαρδίαι κραιπάΆῃ καὶ µέθῃ καὶ µερίμγαις βιωτικαῖς, και επιστῇῃ ἓφ᾽ ὑμᾶς

ἡ ἡμέρα ἐχείγη, ὡς πατἰς.

Cap. Vl. Sicera, vinum factilium et. spurium, perinde inebrians. Cavenda virgini que tpsa peccato vicina.
Altare incensi, virgines.

Nec vero.solum ex illis ullo prersus modo gu-
stare interdictum virgini, quze ex hac vite fiunt ; sed
et ex illis quoque qua eam imitantur eique affinia
sunt. Sicera enim vinum omne factitium dicitur,
non ex uvis natura genitum, sed arte paratum, sive

ex palmis sive ex aliis pomis aut fructibus expres- B

sum sit. Quemadmodum enim vini pocula, sic ct hze
potiones rationem vehementer offuscant camque
obtundunt. Et ut vobis quod res est dicam : quid-
quid secundum vinum e vite ebrietatem affert, et
mente dejicit, sicere& vocabulo a sapientibus desi-
gnatur. Ne igitur virgo, ab iis solum cavens «uz
$ua ipsa ratione ac generatim peccata nequitiz
sunt, iis polluatur qua horum zmula parisque fere
malitiz sunt, alioru:n victrix, et quz ab aliis vin-
catur; hoc est, ne vestium versicolorum speciosis
emollita texturis vel gemmis et auro, et quz istis
sumptum suggerit, avaritia similibusque corporis
ornamentis capta irretitaque teneatur (qua et ipsa
animam inebriant! propterea haec precipit : ne sci-
licet excussa in. muliebres effundatur levitates, in-
que risus et fallacias et scurrilitates, quae quasi
verligine circeumagupt turbantque animum : ulialio
quoque loco significavit, ita jubens * : Non come-
detis hyenam, el simi'ia ejus; εἰ mustelum, οἱ his
similia. Hzc enim recta demum et brevis in co:lum
via est, ut nedum virgo secum non trahat qua» viz

Οὐ µόνον δὲ τῶν Ex τῆς ἀμπέλου χατεργαζοµένων
ἐχείνης προστέταχται μηδαμῶς χατὰ µηδένα τρόπον
προσφαύειν τὴν παρθένον, ἀλλὰ χαὶ τῶν ἀντιμίμων
αὐτῆς xal παραπλησίων ΄ σίχερα vip πᾶς ὁ σχευα-
στὸς olvog χαλεῖται xai νόθος, xiv τε Ex τῶν φοινί-
χων, xiv Ex τῶν ἄλλων ἀχροδρύων σχευακέµενος T.
Ἐπιστομίζονσι γὰρ ὃν τρόπον αἱ ἓξ οἵνου προποαίαε,
xai ταῦτα σφοδρῶς τὸν λογισµόν. Καὶ εἰ χρὴ φάνα»
λόγῳ πρὸς ὑμᾶς ἀληθεῖ, rdv τὸ µέθην φέρον χα
ἔχστασιν φυχῆς, μετὰ τὸν οἶνον ἐξ ἀμπέλου, σίχερ-
χιχλήσχουσιν οἱ σοφο/. Ὅπως ουν δῆ uh. µήνον τῶν

| Ysvuxov ἁμαρτημάτων φυλασσομένη τῆς πονηρίας,

ὑπὸ τῶν ἀντιμίμων αὐτοῖς χραίΐνηται xol ἀντιῤῥό-
πω», ἑτέρων μὲν κρατοῦσα, ὑφ ἑτέρων δὲ χρατουµέ-
vn, τουτέστιν, ἱματίων διαφερόντων ὑφαῖς ἀβρυνομέ-
vn, ἢ ναὶ λίθοις xaY χρυσῷ xaY τοῖς ἄλλοις τοῖς περὶ
τὸ σῶμα χαλλωπισμοῖς, X 6t χαὶ αὐτὰ μεθύσγει τῖν
Φυχήν * διὰ τοῦτο ταῦτα νομοθξτεῖ, ἵνα μὴ εἰς vuvat-
χισμοὺς ἐχχέτται χαὶ γέλωτας xai ἁπάτας αασο-
θουµένη xai µωρολογίας, ἃ περιδινουσι (81) xaX χ»-
χῶσι τὸν λογισµόν * ὥσπερ xal ἓν ἑτέροις ἐμήνυσεν,
Ov «άγεσθε τὴν ὕαιναν, cixov, xal τὰ Cuota αὖὐ-
τῆ΄ καὶ τὴν γαάῆν, καὶ τὰ ὃὅμοια τούτοις. Αὕτη *
γὰρ ὀρθὴ πρὸς οὑρανὸν xai σύντομος ὁδο.πορία, τὸ
p µόνον ἐμπόδιον ἐφέλχεσθαί τι τῶν ἐχτραχηλιζόν-
των τὸν ἄνθρωπον, ἑπτοτμένον πὲρὶ τὰς ἡδυπαθείας
καὶ τέρψεις, ἀλλὰ xa τῶν ἀντιμίμων αὐτοῖς.

impedimento sint (quz scilicet przecipitare in casum valeaut libidinibus ac deliciis inhiantem animuin;,

sed et ab illis caveat qux: horum zmula sunt.
Nam et esse Dei altare incruentum traditione ac-
cepimus, caste viventium catum : sic magna quz-
dam res ac praeclara virginitas videtur. Quare im-
maculatam illam et perfecte puram omni cura
servari oportet, nullum commercium habentem
cum immunditiis carnis; sed intus ante faciem te-
stimonii sapientia deauratam"in Sanctis sanctorum
statuere, suflitum odoris suavissimi charitatis ex-

* Luc.xxi, 94. * Levit. xi, 99.

(81) "A περιδιγοῦσι. Praetuli lectipnem Allatii et
Mazar., nec Vat. longe sensu differt ; quod enim ani-
mus quasi vertigine circumagatur et turbetur, est,
quod turpem cogilationem parturiat atque pariat :
ἅπερ ὠδίνουσι xai χύουσι τὸν ποντρὸν λογισμάν.
Grave sase inter ejusmodi ludicra castitatis pericu
lum. Loco hujus Vat., ἑπτοτμένον περὶ τὰς ἡδυπα-
θείας xol σέρνει: quod ipsun iuterpretis diligen-
tam fugit, Mazar., οὐδὲ ἀπὺ τῶν γραινόντων μόνον

Καὶ γὰρ θωσιαστήριον ἀναίμαχτον εἶναι παρεδόθη
θεοῦ τὸ ἄθροισμα τῶν ἀγνῶν ' οὕτω μέγα τι χρημα

p χαὶ ἔνδοξον ἡ παρθενία φαίνεται. Διὸ δῃ καὶ ἄχρανα

τον αὑτὴν xaX χαθαρὰν πάντη φυλακτέον, μτὸξν xor-
νωνοῦσαν ταῖς σαρχὸς ἁχαθαρσίαις ' ἁλλ᾽ ἔσω χατὰ
πρόσωπον τοῦ μαρτυρίου, σοφίᾳ κεχρυσωμένην Eig
τὰ "Άγια τῶν ἁγίων ἱδρύσθαι, «Ἡν εὐωδίαυ zn; ἀγά-
πης ἀναθυμ'ῶσαν Κωρίῳ. Ποιήσεις Y&o poi, Φποὶ,

φυλάττεσθαι' que prorsus diversa sunt, ac indicio
maguas interpolationis, quam precipue passa illa
veterum monumenta, qui magis ὁλ vulgi usu es-
sent, hincque adeo sepius deeriberentur : per quam
occasionem alii aliique ex suo gustu quidam auge-
rent, mularent, miuuerent, aliis. vocibus ac quasi
scholio, quie minus usu trita viderentur, expone
Tent, ac peue µξταρράσε: ornarent, Coxasris.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

μετὰ τὸ θυσιαστήριον τὸ zepixexaAxopévov elc A halantem Domino : Facies enim, inquit !*, mihi post

τὰ ὁΙοχαυτώματα, ᾧ ἀνεκομίζογτο αἱ προσφοραὶ,
d.lo θυσιαστήριον ἐξ ἀσήπτων ξύᾷων, xal κατα-
χρυσώσεις αὐτὸ χρυσίῳ, καὶ δώσεις αὐτὸ ἀπέ-
ναντι τοῦ καταπετάσµατος, τοῦ ἐπὶ τῆς χιδωτοῦ
rev μαρτυρίου κατὰ πρόσωπον τοῦ ἱ]αστηρίου,
Ó ἐστιν ἐπὶ τῶν µαρτυρίων, ἐν olc γΡωσθήσομαί
σοι ἐχεῖ. Καὶ θυµιάσει ἐπ᾽ αὐτοῦ ᾽Ααρὼν θυμίαμα
ἁρωμάτων év zput, ὅτε ἀγαθύνῃ τοὺς «9ύχνους "
θυµιάσει ἐπ᾽ αὐτοῦ θυµίαµα διαπαντὸς ἕἔναντι
Κυρίου εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν * οὐκ ἀνοίσεται ἐπ᾽
αὐτοῦ θυμίαμα ἆ.ὶΊότριον καὶ ὁοκαύτωμα. 8v-
σἰαν xal σπονδὴν οὗ σπείσεται ἐπ αὐτοῦ.

altare circeumtectum ere, ad holocausta quo deferun-
tur oblationes, aliud altare ex imputribilibus lignis,
et deaurabis illud auro, et dabis illud in conspectu
veli, quod est super arcam testimonii, ante faciem
propitiatorii, quod est supra testimonia, in quibus
manifestabor tibi illic. Et adolebit super illud Aaron
incensum. aromatum mane, quando concinnabit (u-
cernas : adolebit super illud incensum semper im
conspectu Domini in generationes vestras : non infe-
ret super illud incensum alienum et holocaustum, Sa-
crificium el libamen non libabit super ipsum.

Cap. VII. Ecclesia, media inter legales umbras et colli veritates.

El ὁ νόμος ἐστὶ, χατὰ τὸν ᾿Απόστολον, πνευµατι- B. Cum lex, juxta. Apostolum *!, spiritualis sit,

χὸς, τὰς εἰκόγας ἐμπεριέχων τῶν µε..Ίόγτων ἀγα-
cv, φἑρε 5h, ἁπαμφιάσασαι τὸ Ex αὐτῷ xd pa
τοῦ γράμματος, ἐφηπλωμένην (82) ἐπιαχεφώμεθα
γυμνῶς τὴν ἀκχρίθειαν. Μίμημα τῆς Ἐκκλησίας
ἐχεκεύοντο δαιδάλειν Ἑδραῖοι τὴν σχηνὴν, tv' ἔχοιεν
διὰ τῶν αἰσθητῶν εἰχόνα τῶν θείων προχαταγγἑλλειν
«πραγμάτων. Τὸ γὰρ Ev τῷ δρει παράδειγµα παρε-

νεχθὲν, πρὸς ὃ βλέπων ἑτεκτήνατο τὴν σχηνὴν ὁ

Μωῦσῆς, ἰδέα τις ἣν τῆς χατὰ τὸν οὐρανὸν οἰχήσεως
ἐκριθ]ς, fiv ἡμεῖς τρανότερον μὲν τῶν τύπων, ἆμαν-
ῥότερον δὲ τῆς ἀληθείας θεραπεύομεν vov. Ηλθε
Υὰρ ἀχραιφνὲς εἰς ἀνθρώπους, ὡς πἐφυκεν, οὕπω
τάλτθὲς, oi μηδὲ βαστάσαι φέρομεν ἄχρατον ἐνταῦθα
θεάσασθαι τὴν ἀφθαρσίαν, ὁπότε μτδὲ τὰς ἡλιακὰς

φέρομεν ἰδεῖν ἀχτῖνας. ᾽Αλλὰ Ἰουδαῖοι μὲν τὴν σχιὰν C

τῆς εἰχόνος τρίτην ἀπὸ τῆς ἀληθείας χατηγγέλχασιν ᾿
ἡμεῖς δὲ τὴν εἰχόνα τῆς χατ οὐρανὸν διοικῄσεως
ἐναργῶς ἐχθειάξομεν. Τὸ γὰρ ἁληθὲς ἀχριθῶς μετ
ἀνάστασιν (85) δηλωθήσεται, ὁπότε πρόσωπον χατὰ
πρόσωπον τῶν ἁγίαν σκηνὴν (τὴν πόλιν τὴν iv

οὐρανοῖς, Jc τεχγίτης xal δημιουργὸς Θεός),

10 Ετρά. xxx, 1-9. '! Hebr. x, 1.

(82) "EgnzAopérnv. Codex. Maz., ἔφη π)ωμένον,
isod magis probandum videtur, ut referatur ad xá-
λυμμα * quare tollenda est. virgula pracedens, et
interpretatio Latina sic Gracis, ita correctis, ac-
commo:landa : Age, reducentes oppansum ipsi littere

imagines continens [uturorum bonorum, age, redu-
cto quod illi injectum est vclo littere, enucleatam
inlueamur ad nudum veritatem. Tabernaculum
quod vario cultu affabre ornare Hebrazi jussi sunt,
Ecclesi: quzdam expressio fuit, ut rebus informa-
tuin sensibilibus haberent simulacrum, quo divina
olim eventura mysteria przinuntiarent,. Nam !* quod
ostensum in monte exemplar est, ad quod intuens
Moyses tabernaculum fabricatus est, exacla quaze-
dam idea erat domicilii coelestis, cui nos quoque
limpidius servimus, quam si adhuc in figuris ver-
saremur; obscurius tamen, quam si ipsa veritatis
luce potiremur. Necdum enim ipsa pura et sincera
veritas, uti illi comparatum est, ad homines venit,
qui ne ferre quidem valeamus quandiu vita hac
mortali agimus, ut puram incorruptionem contuea-
mur, uli neque ut micantes solis radios oculis por-
temus. Judi porro umbram imaginis, tertiam a
veritate, annuntiaverunt : nos vero ccelestis guber-
nationis imaginem clare celebramus, Veritas nam-
que ipsa exacte post resurrectionem manifestabitur,

" Erod. xxv, 40.

rectionem differt perfectam visionem, οἱ que est
facie ad faciem sine aenigmatilus, el nonex parte : a
qua immensum distant, qux tribuit animabus orat.
x, quod visurz θαυμαστά τινα xal ἐχλάμποντα xal

αχάρια χάλλη, xaX ὁποῖα ἑξειπεῖν εἰς ἀνθρώπους

velamen, nudam coram el cominus veritatem intuea- D δυσχερές, admirabilia quedam et splendida et beata

seur. Ep. LupAR. — Ἐφηπ.ωμένην. Lectionem hanc
Yat. multis exagitat editor Lupar. ainplectiturque
alteram Maz. et Allat., ἐφηπλωμένον, quod referat,
τὸ χάλυµµα. quod ita ἐπ᾽ αὐτῷ, supra legem expli-
eatum alque expansum intelligatur ac dicatur. Mihi
tamen Vat. lectio magis probatur, quod ea vox re-
Jata ad velamen superflua sit, cum τὸ &* αὐτῷ, vel
τ'θέµενον vel χείµενον, ut. Apostolus loquitur If
Cor. 11, rem aliunde declaret : nec alias vores sub-
intellectas exigat phrasis illa Methodii. Ἐξηπλω-
pívr,? forte scripserit, que vox magis Grzca, nam
alterius vix exstat exemplum ; ἐφαπλώματα Ari-
stoph. in Acharn., teste. Suida, vocat πεπλώματα *
redduntque culcitras, strugulas vestes ?* Venuissima
jtew indumenta, De velo quod. obtenditur, poiius &x-
πξ-άσαι dicitur. Veritas ἑξαπλοῦσθαι, cum ipsa ex-
plicata nudaque cernitur. Etsi sunt baec minutio-
14. Conmskris.

(82) Μετὰ ἀνάστασι». Et hic Methodius post resur-

decora, εἰ qug hominibus agre verbis liceat. expli-
care, Esse nempe ibi ipsam justitiam, ipsam casti-
latem, charitatem, veritatem et reliquos pariter
manifestos sapientiz flores οἱ stirpes, quarum bic
tantum umbras habemus, etc., nam et hzec, uti eo-
rum hic umbra, creata sunt, primique Dei effe-
ctus, purius jbi intellecti, et ut rationes, quibus
non ipsa iu se Dei essentia videtur, ncc vero Pala-
mitarum errore, Dei virtus essentiz conjuncta et ab
illa distincta, qux sit multiplex, cum essentia sit
una. Nempe inultiplex effectibus est, ipsa una et
simplicissima, ut et essentia, a qua penes sola con-
notata οἱ virtualiter eminenter distinguitur. Aliis
ergo locis opus, ut vindicetur Methodius, et traha-
tur in sententiam quam longis post temporibus pro-
bavit Ecclesia : videre jam tum animas Deum, qui-
bus nihil ex superioris vitai in corpore reatu pure
ganduim. Ip.

LS
n S. METRODII ει pr MARTYRIS 12
quando jam facie ad faciem "5 sanctum tabernacu- À eX οὐ δι) αἰνιγμάτων καὶ Ex µέρους ἑποπτεύσομεν.
lum (cclestem nimirum civitatem, cujus arlifex et COmditor Deus est !*) non autem. amplius in zni
gmate et ex parte contuebimur.
Cap. VII. Duplex altare, vidue εἰ virgines. Aurum virginitatis symbolum.

Nempe Judaei res nostras prenuntiaverunt, nos
vero celestia prenuntiamus; quandoquidem taber-
naculum quidem Ecclesi» typum gerebat, Ecclesia
vero coelos repraesentat, Cum itaque hzc ita se ha-
beant, et tabernaculum, uti dicebam, Ecclesi: typo
assumatur, videndum restat ad quam proprie Ec-
clesi: parlem spectarent duo altaria quorum me-
minimus. Ego sane prius quidem «Το tectum, se-
natui septoque viduarum simile dixerim. Dei enim
spirans ara sunt, ad quam passim offeruntur vituli

Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ τὰ ἡμέτερα προανεφώνησαν;
ἡμεῖς δὲ τὰ οὑὐράνια προαγγέλλομεν ' ἐπειδήπερ ἡ
μὲν σχηνὴ σύμθολον ἣν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ δὲ Ἐχ-
Χλησία τῶν οὑρανῶν. Διὸ, τούτων οὕτως ἑχόντων,
χαὶ τῆς σχηνῆς Ev τύπῳ τῆς Ἐκχλησίας, ὡς ἔφην,
λαμθανομένης, χρὴ xat τὰ θυσιαστήρια σὐνθημά τι
τῶν κατὰ τὴν Ἐχχκλησίαν πραγμάτων φέρειν. Καὶ
τὸ μὲν περιχεχαλχωμένον ἀπειχάξεσθαι τῇ γερουσίᾳ
καὶ τῷ περιθόλῳ τῶν χηρῶν * θεοῦ γάρ εἶσιν ἔμψυχος
βωμὸς, εἰς ὃν ἀναχομίζονται τοὺς µόσχους xal τὰς

et decimz, et voluntarizx oblatze, quz in Domini sa- B δεχάτας, χαὶ τὰ ἑἐχούσια θυσίαν τελούµενα Κυρίῳ;

crificium cedunt. [Inauratum autem aliare intus in
Sanctis sanctorum repositum, ante faciem testimo-
nii, in quo prohibitum est offerri sacrificium et li-
bamen, ad eas qua in statu virginum sunt, videtur
referendum ; incorrupto auro, imputribilibus ab
omni viri congressu illorum protectis corporibus.
Aurum enim duabus passim commendatur dotibus,
tum quod rubiginem non admittit, tum quod ful-
gore innato radiorum solis speciem prope referre
videtur. Aptum in utroque virginitatis symbolum,
nullas admittentis sordes ac maculas, sed et Verbi
semper luce resplendentis. Intusque propterea in
Sanctis sanctorum vicinius stat, et ante velum in-
temeratis manibus incensi instar, acceptas Domino
preces in odorem suavitatis submittit. Sicut et
Joannes significavit !*, incensum quod in phialis
viginti quatuor seniorum erat, sanctorum orationes
esse dicens. Hzc tibi de castitate, prout in promptu
licuit, et ego pro viribus, o Arete, confero.

Hac locuta Thallusa,. aiebat Theopatra, Are-
ten sceptro Agatham tetigisse, hancque, simul ac
£ensit, exsurrexisse, et sic respondisse.

ORATIO VI.

AGATIIA.

τὸ δὲ περίχρυσον θυσιαστήριον, ἔνδον Ev τοῖς ᾽Αγίοις
τῶν ἁγίων ἀνακείμενον κατὰ πρόσωπον τοῦ µαρτυ-
ῥίου, εἰς 6 ἀπείρηται Üuclav xal σπονδὴν ἀναφέρε-
σθαι, ταῖς bv παρθενίᾳ παραθλητέον, τῷ ἀκτράτῳ
χρυσῷ τὰ ἄσηπτα συνουσίας σώματα χατπαφαλι-
σµέναις. Δύο γὰρ τὰ εἰς ἔπαινον θρυλλοῦνται γρνσοῦ,
ὅτι τε ἰὸν οὐ παραδέχεται, xal τὴν χροιὰν ταῖς ἡλίου
µετρίως παραπλησιάξειν φαντάζεται βολαῖς: σύμ-
6ολον δὲ εἰχότως ἅρα τοῦτο τῆς ἁἀγνείας τῆς ph
προσιεµένης ἐστὶ χηλίδα χαὶ σπῖλον, ἀλλὰ xaX quit
χαταστραττοµένης ἀεὶ τοῦ Λόγου. Διὸ καὶ Év6ov εἰς
τὰ Άγια τῶν ἁγίων ἕστηχε πλησιαίτερον, καὶ ἕμ-
προσθεν (84) τοῦ παραπετάσµατος ἀχράντοις yspat,
θυµιαµάτων δίκην, τὰς προσευχὰς ἀναπεμπάζουσα
Κυρίῳ, δεχτὰς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας * χαθὼς χαὶ Ἰωάν-
γης ἐμήννσε, τὰ θυµιάµατα τὰ ἐν ταῖς φιάλαις τῶν
εἰχοσιτεσσάρων πρεσθυτέρων, προσευχὰς ἁγίων εἶναι
φράσας. Ταῦτά σοι ὡς Ex τοῦ παραχρῆμα χἀγὼ κατὰ
δύναµιν ὑπὲρ ἀγνείας, ὦ ᾿Αρετὴ, συμθάλλομαι.

Εἰπούσης δὲ ταῦτα τῆς Θαλλούσης, ἡ θεοπάτρα
ἔφη τῷ σχήπτρῳ τὴν Αρετὴν φαῦσαι τῆς Αγαθῆς,
την δ᾽ αἰσθομένην εὐθέως ἀναστῆναι xal ἀποχρί-
νασθαι.

capti

ΛΟΓΟΣ «.

ΑΓΛΘΗ.

Cap. I. Virginis decoris tenacis praestantia. Anima ad Dei imaginis, id est Filii, imaginem. Diabolus οπίπια
procus.

Cum multa fiducia tum persuadendi quod dicam, D

tum bene ac feliciter perorandi, o Arete, suscipiam
'*$ T Cor. xin, 19. :* Hebr. τι, 10.

(84) "Euzpoc0ev. Quod paulo superius recen-
sendo ipsuin textum sacrum scripserat, xa δώσεις
αὐτὸ ἀπέναντι τοῦ χαταπετάσµατος, constitues illud
conira velum, sive ante ac juxta illud, hic ἔμπρο-
σθεν dicit; ubi pro χαταπετάσµατος, foedo errore
Allatius, Πνεύματος, Lupar. Πατρός * nulla hujus
tanti vel errati vel discriminis mentione, etsi tanta
in singulas paginas variantium lectionum adnotata
seges, quz: s:pius scribarum polius menda sunt
aut plagia quam res satis. momenti. llic satis indi-
casse :lavelque mea emendationi superius adno-
tata ad & 4 liujus orat., ubi prorsus scripsisse Me-
thodiumu Λόγον Πατρός conjiciebam ; inscitum vero

15 Apoc. v, 8.

"Ort μετὰ πολλῆς εὐτολμίας xai πειθοῦς, xqi τῆς
τοῦ καλῶς εἰπεῖν ὑπολήφεως, ὦ 'Apezh, σοῦ παρο-

scribam exscripsisse Πνεύματος. Nimirum contra et
prope et ante velum quod arcam faederis ct san-
ctuarium obtegebat, coustitutae virgines, velut al-
tare aureum, quasi in vestibulo ipsorum adytoruim,
lisque reliquis propinquiores ; quae .laus maxima
virginitatis. Ac num ea causa mei Nazarzi, id est
monachi, olim, cum laici solum essent, sed tamen
czelibes et cultores, fidelisque plebis pars sanctior,
ad fores sancluarii ac. juxta cancellos, in czpite
cetus omnis filelium, et proxime post τοὺς lepa-
τεύοντας stationem habebant ? Erant certe et illi αἰ-
tare illud aureim ἔμπροσθεν τοῦ παραπετάσµα-
τος, alque nunc etiam exsistunt, cum jam fere au-

LE

CONVIYIUM DECEM VIRGINUM.

ul

μµαρτούσης, πειράσοµαι δὴ χατὰ δύναμιν χἀχὼ εἰς A provinciam quam imponis, si. tu mihi preesto fave-

τὸ προχείµενον εἰσενέγχασθαί τι, xav' ἑμαντὴν µέν-
τοι, χαὶ o0 πρὸς τὰ εἰρημένα. 0ὐ γὰρ ἂν δυναΐµην
ἑφάμιλλα τούτοις οὕτω ποιχίλως xat λαμπρῶς ἀπειρ-
Υααµένοις φιλοσοφεῖν. Δόξω γὰρ ἀποφέρεσθαι φόγον
ἀθελτηρίας, εἰ τοῖς χατὰ σοφίαν ἑξισάσεσθαι χρείτ-
τοσι προσπηδῴην. El οὖν ἀνέξεσθε χαὶ τῶν ὅπως
ἂν τύχη ῥητορευόντων, ἐἀπιχειρῶ λέγειν, οὐδὲν προ-
θυµίας χαθυφειµένη. ᾿Αρκτέον δὲ ἐντεῦθεν.

ris. Nempe conabor et ego ad argumenti propositi
tractationem conferre aliquid ; accommodatum qui-
dem illud potius ad captum tenuitatis mede, quam
debita proportione respondens lis qu: jam ab aliis
perorata sunt. Non enim possim paria his quee adeo
varie et splendide elaborata sunt, disputare. Et
stultitia profecto notam in me transferre videar,
8i ad id connitar eoque insiliam, ut. earum dicendi

laude qualitatem mihi ipsa ambiam quz sapientia prestant. Si quis igitur est apud vos dicendi
locus iis qui mediocri et vulyari dicendi facultate instructi eunt, dicere aggredior; nihil quod ad cau-
&am hanc faciat studii ac diligenti protermittens., Incipiam autem hinc.

ΑἈμήχανον, à παρθένοι, χάλλος, xai συγγενὲς τῇ
σοφίᾳ χαὶ πρόσφορον, ἅπαντες εἰς τὸν χόσμον χεχτη-
µένοι τοῦτον ἀφιχνούμεθα. ᾿Απηκρίδωνται γὰρ αἱ
«ὐχαὶ τῷ γεννῄσαντι τότε μάλιστα xal πλασαμένῳ,
ὁπότε τὴν χαθ᾽ ὁμοίωσιν ἰδέαν ἄχραντον ἑχλάμπουσαι,
καὶ τοὺς χαρακτῆρας τῆς ὄψεως ἑχείνης, πρὸς ἣν
ἀφορῶν ὁ θεὺς, ἀθάνατον μορφὴν xal ἀνώλεθρον
ἐχούσας αὐτὰς ἀπειργάνετο, τοιαῦται διαµένουσι, Τὸ
Y&p ἀγέννητον κάλλος xal ἀσώματον, χαὶ µήτε áp-
χόμενον µήτε φθίνον, ἀλλ ἄτρεπτον xal «ἀγβοω
χαὶ ἀπροσδεὲς, αὐτὸς ἓν ἑαυτῷ χαὶ εἰς αὐτὸ φῶς
àv ἀφράστοις (85) xal ἀπροσίτοις ἀναπαυόμενον,
ἐξουσίας περιουσίᾳ πάντα περιέχων xal χτίζων
xii µετασχευάζων, ἑτεχτήνατο χατ᾽ εἰχόνα τῆς el-
χύνος ἑαυτοῦ τὴν φυχἠν. Διὸ xai λογικὴ καὶ ἀθά-
νατύς Lov. ' Κατ’ εἰχόνα γὰρ δημιουργηθεῖσα τοῦ
Μονογενοὺς, ὡς ἔφην, ἀνυπέρθλητον ἔχει τὸ χάλλος.

Incomparabili, o virgines, cognataque atquo af-
fini sapienti: insignite forma, in mundum venimus
omnes. Exacte enim, ejus qui genuit atque forma-
vit, lineamenta anime referunt, tum maxime cum
similitudinis intaminato effulgentes decore, vul-
tusque illius ac exemplaris characteres lucidos re.
ferentes, ad quod intuens Deus, immortali eas for-
ma atque ab interitione immuni edidit, ita perma-
nent. Ingenita enim et incorporea pulehritudo, ac
qua nec ceperit, nec ulla unquam labe intereat,
sed immutabilis sit seniique expers ac nullo labo-
rans defectu; ipse in seipso ac penes se Lumen, in
ineffabilibus ac inaccessibilibus requiescens, pote-
sialis affluentia omnia continens, creansque ac
struens, ad imaginis sue hnaginem, animam fa-
bricatus est. Quamobrem etiam ratione prodita est
et immortalis. Ad Imaginem quippe Unigeniti con-

45 δη xai τὰ ανευματικὰ τῆς πονηρἰας ἐρῶσιν (? dita, incomparabili, uti dicebam, pollet decore,

αντης, xal ἐφεδρεύουσι χρᾶναι βιαζόµενα τὴν θεοε(-
χελον αὐττις ἐχείνην xa ἑπέραστον ἰδέαν' ὥσπερ OR
χαὶ ó προφΏτης Ἱερεμίας παρίσττσιν, ὀνειδίζων
Ἱερουσαλέμ΄ Ὄγις πόρνης ἐγένετό σοι. άπην-
α.σχύντησας ἀπέναντι τῶν ἑραστῶν cov: τὴν
Ξαρασχουσαν ἑαυτὴν ταῖς ἀντιχειμέναις δυνάµεσιν
εἰς μΕβίλωσιν λέγων. Ἐρασταὶ váp εἶσιν ὁ διάθολος
ταὶ οἳ περ αὐτὸν ἄγγελοι, οἱ τὸ λογιχὸν ἡμῶν καὶ
ἑοραττκὸν τς φρονίσεως χάλλος µιαίνειν xat µολό-
wr» SL ἑαυτῶν ἐπιμιξία τεχναζόμενοι, xal μοιχοὶ
τενέσφα: «πάσης τῆς τῷ Κυρίῳ νενυμφευμένης ἔπι-
9. sors YE.

Quare spiritalia nequiti !'* eam perdite amant, no-
ctuntque ínsidias, effüüictim connitentes ut ejus
deiformem illam amabilissimamque speciem detur-
pent ac polluant; uti et propheta Jeremias indicat,
exprobrans Jerusalem : Frons mereiricis [actu est
tibi : noluisti erubescere ín conspectu amatorum tuo-
rum !', de ea loquens quae se prostituit adversariis
potestatibus in contaminationem. Amatores enim
sunt diabolus et angelí ejus, quí nostrum cur ra-
tione ingeniique perspicacitate prudente decorem
polluere et inquinare suí commistione moacbinan-
tes, omnem Deo desponsatam animam constuprare
percupiunt.

2. Ca». Il. Parabola decem virginum.
Ex 97 ἁμήασντον τοῦτο chphsu τις τὸ χάλλος Ὀ Siergo inviolatam custodiat quis et illesam bane

rz. αστνὲς, καὶ vg 6m) αὐτὸς ὁ σ,σττσᾶ-
*5 Fekrs. v1, 12.

cu saceráetie, mec minus clero reliquo ἑερατεύσι-
-:l peres im eo partes obtinent, quod et ἀσχί-
- cxeque Άτνείας majori przsiant, ejes te
rti vetegae hbuerem iworam, Boa quod Ecclesia

A». c ἐν ἆ-καστεες. Pratuli quam lectionem
»orazsentat Les ΑΙ λείας, etsi i5 in versione alteram

7 Jerem.ni, 5.

pulchritudinem, omnino taleus qualem jpee qui

suis bonis 20 dotibus ; qui potestatis abundantia sic
animas ad imaginie« sux imagitem corndiderit, Qui
unus sensus augueias est, 20 Metbodio digits:
alter valde insipidcs et alienus, Porro quod imagi-
nis imazinem dicil. creatas animas, veeundom »
ialionem delet intelligi, et quod imago. Filio
tribuatur ex special ratine eut μονη, quod
sit. Patris Verbum, cà expresses ήν similitudo,
Caeterum ο son crest Pater st η, d εφ
ipu Deas, cum Filio 2c ήτα vetito «αμα
fiMil24) 42 είς, wu» μή», οὐ 4 2d
itwaz.ness νο] wt. Verimu est, erect. d d. vat
ipse wi Dene Όπως csi, uuuaque cun Vio ot Ver-
be 3«. 5gcritu creation, bo.

115

condidit pinxitque, eam effinxit ac efformavit, :eter- A

nam imitatus naturam et intelligibilem , cujus et
homo character est expressaque effigies, factus velut
simulacrum elegantissimum et sacrum : hinc trans-
latus in beatorum civitatem, in coelos scilicet, velut
iu templo collocabitur. Incontaminata porro nostra
pulchritudo tunc optime servatur et secure, cum a
virginitate protecta, exteriori corruptionis sstu in-
fuscata non fuerit ; sed ipsa in se ipsa permanens,
ornatu justit:a compta, in sponsam Filio Dei acces-
serit, quemadmodum ipse insinuat, admonens opor-
tere in nostris corporibus, velut in lampadibus, lu-
men castitatis accendi. Siquidem 13 decem virginum
numerus, animas refert credentes in Christum Je-
sum; denarii nota, rectam in celis viam qua una

solum est, reprzesentans. Verum earum quinque pru- B

dentes utique et sapientes erant; quinque autem
fetuz et insipientes: non enim diligentiam curam

que habuerunt, ut vasa sua oleo plena instruerent,
jusUtia vacuz remanentes. Per has enim illas desi-
gnat quz ad virginitatis Gines evadere contendunt,
cunctaque honeste atque sobrie prestant, eo condu-
centia ut amorem hunc expleant : quaeque boc. se
spectare profiteantur, atque ut hinc glorientur, ne-
gligentius tamen agant, et mundi vicissitudinibus
vincantur : quz denique velut potius inane virtutis
simulacrum rudi umbrarum ductu delineant quam
ipsam vivam ac spirantem veritatem efficiant.

5 METHODII EPISCOPA pv wAnTYAIS

U&voc αὑτὸ xal ζωγραφῆσας ἀπετύπωσε, τὴν αἱώ-
viov ἀπομιμησάμενος φύσιν καὶ νοητὴν (86), fic xat
χαραχτήρ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος xal ἀπειχόνισμα, ΥΕΥΟ-
νὼς otov ἄγαλμά τι περικαλλέστατον χαὶ lepóv* iv-
τεῦθεν μετενεχθεὶς εἰς τὴν µαχάρων πόλιν τοὺς οὐ-
ρανοὺς, ὥσπερ iv ναῷ κατοιχισθήσεται. "Αχραντον
γὰρ τὸ κάλλος ἡμῶν ἄριστα τότε τηρεῖται xal ἀσφα-
λῶς, ὁπόταν 6t παρθενἰᾳ σχεπόµενον, ὑπὸ τοῦ χαύ-
σωνος ἔξωθεν μὴ µελαίνηται τῆς φθορᾶφ' ἀλλ᾽ αὐτὸ
bo' ἑαυτῷ µένον δικαιοσύνη χοσµῆηται, νυμφαγω-
γούμενον τῷ Υἱῷ τοῦ θεοῦ * ὃν τρόπον bt) χαὶ αὐτὸς
εἰσηγεῖται, χρῆΏναι παραινῶν, ὥσπερ iv λαμπάσι,
ταῖς σφετέραις σαρξι, τὸ φῶς ἀναχαίεσθαι «T4
ἀγνείας. Ἐπειδήπερ ὁ τῶν δέχα παρθένων ἀριθμὸς
τὰς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν πεπιστευχυἰας ἀριθμεῖσθαι
βούλεται ψυχάς' τῷ δέχα τὴν ἀπευθύνουσαν µόνην
ὁδὸν εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀποτνπούμενος. ᾽Αλλ' αἱ μὲν
πέντε ἔμφρονες ἐτύγχανον ἄρα καὶ copal- αἱ bk
πέντε μωραὶ xal &aogel τινες οὐ γὰρ ἑπρομηθεύ-
σαντο ἑλαίου σφῶν tà ἀγγεῖα πλήρη παρασχευάσαι,
διχαιοσύνης ἀπομείνασαι χεναί. Λἱνίσσεται γὰρ διὰ
τοὐτων.τὰς ἐπὶ πέρατα παρθενίας ἐπισπερχομένας
ἐλθεῖν, xal πάντα εἰς τὸ πληρωθῆναι συντείνοντα τὸν
ἔρωτα τοῦτον χοσµίως δρώσας xal σωφρόνως ᾽ xav
τὰς ἁπαγγελλομένας μὲν xal σεμνυνοµένας τοῦτο
σχοπεῖν, ὁλιγωρούσας δὲ xai ἠττωμένας τοῦ χόσμου
ταῖς ἐξαλλαγαῖς, χαὶ ὥσπερ σχιαγραφούσας μᾶλλον
εἴδωλον ἀρετῆς f| αὐτὴν ὀργανομένας ἔμπνουν τὴν
ἀλήθειαν.

Ca». ΠΠ. Virginitatis idem conatus et aggressio, dispari exitu.
Quod enim dicitur !*, Simile factum esse regnum C To γὰρ λεγόμενον, Ὡμοιῶσθαι τὴν βασιλείαν

cwlorum decem virginibus, qua accipientes lampades
suas exierunt obviam Sponso, hoc sibi vult, eamdem
professionis ac instituti viam omnes elegisse, quod
ipsa desiynat elementi ] vis ac denarii nota. In eam
enim se pariter rem accinxerunt, assumpta pro-
fessione ; eamque ob rem vocantur decem, quod ni-
mirum idem propositum ac institutum, uti dicebam,
arripuerunt : nec tamen pariter eliam omnes in
occursum Sponsiexierunt. Nam earum quidem aliz,
quod et in futurum sufficeret lampadibus oleo flam-
mam alentibus, nutrimentum copiose largeque pa-
raverant ; alie vero, presenti duntaxat contenix
cura, segniores exstiterant. Quare etiam pari qui-

τῶν οὑρανῶν δέκα παρθένοις, αἴἵτινες ÉAa6or τὰς.
Λαμπάδας αὑτῶ», καὶ ἐξῆθον ἁπαντήσουσαι τῷ
Νυμφίῳ, σηµαίνειν βούλεται (87), τὴν αὐτὴν óbbv.
τοῦ ἐπιτηδεύματος ἐἑπανῃρημένην διὰ τὴν ἔμφασυν
τοῦ Υ στοιχείου. Ἐστείλαντο μὲν γὰρ αἱ παραπλησίως.
ἑαυτὰς εἰς τοῦτο χαθοµολογῄήσασαι, xaX ταύτῃ χιχλή-
σχονται δέχα, ἐπειδὴ τὴν αὐτὴν, ὡς ἔφην, εἴἵλοντο.
πρόθεσιν' οὐχέτι δὲ ὁμοίως ἐξῆλθον ὑπαντήσουσαι
τῷ Νυμφίφ. Αἱ μὲν γὰρ τροφὴν ἄφθονον χαὶ εἰσαῦ-
θις ἑπορίσαντο ταῖς ἑλαιοθρέπτοις λαμπάσιν * αἱ δὰ
χατεῤῥαθύμησαν, τοῦ παρόντος µόνον ἐπιμεληθεῖσαι.
Διὸ 65 xaY ἱσάριθμοι πρὸς πέντε διαιροῦνται, ἐπειδή-
περ τὰς πέντε αἰσθήσεις, αἱ μὲν αὐτῶν ἐφυλάξαντο

nario divise sunt, qu:x» decem erant : quod videlicet p χαθαρὰς xaX παρθένους ἁμαρτημάτων, ἃς οἱ πλεῖ-

quinque sensus, quos plerique sapientiz portas ap-

!* Math. χσν. !* ibid. 4.

(86) Kal νοητή». Propriissima vox in Deo : ipse
enim absolute τὸ νοητόν,. quippe superior oanibus,
suumque sibi οἱ cunctis reliquis intelligibile, non
qui ordinetur ad alia intelligenda, eaque ratione in
secunila τῶν νοερῶν (id est iIntellectualium, seu in-
telligentium) classe statuatur. De qua voce przclare
Dionysius ejusque scholiastes Maximus. Valde im-
wroprium, quod boni etiam auctores τὸ νοητόν et

Ἱερόν confundunt, cum alterum ipsum objectum
Jicat, alterum potentiam et facultatem, quz illo
quasi pascitur ac beatur : que in Deo simplicissi-
ua, in reliquis divisa sunt. CouaEris.

στοι αοφίας προσηγόρευσαν πύλας ' αἱ 65 τοὐναντίον

(87) Σημαίνει βού.Ίεται. Alia lectio Allatiana ipsa
non improbanda, σηµαίνει, βουληθῆναι τὴν αὐτὴν ἀν-
δρίαν ἐνδύσασθαι πάσας, μὴ µέντοιγε ἐξισχύσαι τὰς
πέντε, voluisse omnes eamdem induere fortitudinem,
sed quinque tamen vires defecisse; nempe arrepto
sanclioris vite instituto, ceptaque castitatis palae-
stra, ejus virtutis cultu obtorpuisse. Videntur hxc
respicere illud lsa. tt, 9: Ἔνδυσαι τὴν ἰσχὺν τοῦ
Bpaytovó; aou, Induere fortitudinem brachii tui. El
certe forte certamen, certamen castitatis atque àv»
δρίας, ut in omnem vitam accensis lampadibus sug-
pense virgines sint in exspectaWone Sponsi. lp,

CONVIVILM DECEM VIRGINUM.

118

vf üscty ἁδικημάτων ἑλωθήσαντο, φυράσασαι χαχίᾳ. A pellarunt, puros atque virgines a peccatis hz qui-

Ἔ :χρατεύσασαι γὰρ xal ἀγνεύσασαι διχαιοσύνης,
εὐφόρησαν μᾶλλον παραπτώµασιν' ἐξ οὗ 6h χαὶ συν-
£6r, τῶν θείων ἔξω περιδόλων ἀποχλεισθείσας ἆπα-
Υρευθῆναι. Εἴτε γὰρ κατορθοῦμεν, εἴτε πλημμελοῦ-
μεν, διὰ τούτων ἑχάτερα, καὶ τὰ ἀνδραγαθήματα χρα-
τὂνεται, xal τὰ χαχοπραγήµατα. Καὶ ὥσπερ ἡ θάλ-
Ἄρυσα, Καὶ ὀφθαλμῶν, ἔφη, xal ὥτων ἁγνείαν εἶναι,
xal γλώσσης, καὶ τῶν λοιπῶν χαθεξῆς αἰσθητπρίων *
οὕτω δὴ χαὶ ἐνταῦθα τὴν πίστιν ἄσυλον f φυλαξαµένη
τῶν πέντε διόδων τῆς ἀρετῆς, ὁράσεως, γεύσεως,
ὀσφρήσεως, ἀφῆς τς χαὶ ἀχοῖς, πέντε πρασαγορεύεται
παρθένοι, διὰ τὸ τὰς πέντε τῆς αἱσθήσεως ἁγνὰς
ἀποχαταστῆσαι τῷ Χριστῷ φαντασίας, ἀφ᾽ ἑκάστης
αὐτῶν ofa λαμπτὴρ τὴν ὁσιότητα λάµπουσα τρανῶς.
Ἡ γὰρ πεντάφωτος ἡμῶν ὡς ἀληθῶς λαμπὰς fj σἀρᾶ
ἐστιν, fv ἡ duy) βαστάζουσα δᾳδὺὸς δίχην, τῷ Νυμ-
φίω παρίσταται Χριστῷ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀναστάσεως,
καραφαίνουσα διὰ πασῶν τῶν αἰἱσθήσεων διεχθρώσκου-
σαν λαμπρὰν τὴν πίστιν, χαθὼς αὐτὸς ἐδίδαξεν, εἷ-
T7Twv* Πὺρ ᾖ.θον βα.εῖν εἰς τὴν γῆν, καὶ τί
ἠλεΊον εἰ ἤδη ἀνήφθη; γην ἡμῶν τὰ σχηνώµατα
φράσας, εἰς ἃ ἐθούλετο ταχέως ἀναφθῆναι τὴν ὀξυ-
χίνητον τῆς διδασχαλίας αὐτοῦ xai διάπυρον πρᾶξιν.
T5 Υὰρ ἔλαιον τῇ σοφίᾳ χαὶ τῇ δικαιοσύνῃ παραθλη-
τέον. ᾿Ανομθρούσης γὰρ ταῦτα τῆς φυχῆς ἀφθόνως
xai ἐπιχεούσης τῷ σώματι, εἰς ὕψος ἀναφλέγεται
τῆς ἀρετῆς ἄσθεστον τὸ φῶς, ἕμπροσθεν τῶν ἀνθρώ-
πων ἐχλάμπον τὰς πράξεις τὰς χαλὰς, ὡς δοξασθη-
ναι τὸν Πατέρα τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.

dem servaverunt ; ill* vero contra hos malitia sub-
igentes, magno numero injustorum operum cor-
ruperunt. Continentes enim castimoniz dispendia a
justitia sibi indieentes, ingenti potius delictorum
segete ferliles exstiterunt : unde et contigit ut di-
vinis merito septis arcerentur. Nain sensuum ea
vis est, ul sive recte agimus, sive peccamus, per eos
tum bona opera tum mala robur nanciscantur. Et ut
Thallusa dixit, Et oculorum et aurium et lJlinguz,
et reliquorum deinceps sensuum virginitatem esse,
ita οἱ hic, que inviolabilem quinque virtulis mea -
tuum fidem servarit (visus, gustus, odoratus, ta-
ctusque ac auditus), una licet, quinque virgines nuns
cupatur : quod nempe quinque sensus cogitationes

B castas exhibendo Christo, ex earum singulis velut

lampas sanctitatis radiis clare effulgeat. Quinque
enim lucernarum lampas vere caro est, quam velut
facem gestans anima, Christo Sponso astabit in die
resurrectionis , fulgurantem ex cunctis sensibus
splendidam fidem magnifice ostendens, sicut ipse
docuit, dicens ** : Jgnem veni mittere in terram, et
quid volo nisi ut accendatur ? terram scilicet nostra
corpora appellans, in quibus vult celeriter accendi
cito mobilem ignitamque doctrinz sus operationem.
Olei auteia. symbolo sapientiam et justitiam desi-
gnari intelligendumest. Has enim veluti imbres dum
anima large euppeditat ac corpori affundit, alte
sublata flamma, inexstinguibile assurgit virtutis lu

men, quo luceant coram hominibus opera bona, ut.

C gloriücetur Pater qui in ccelis est *!.

Car. IV. Quid oleum in lampadibus ?

Τοιοῦτον ἔλαιον ἄρα χἀχκεῖνοι προσέφερον ἐν τῷ
Αευϊτικῷ, "Δτρυγον ἔλαιον, καθαρὸν, χεχομµένον

καῦσαι Λύὐχνον ἔξω τοῦ καταπετάσµατος ἔναντι -

Κυρίου. ᾽Αλλ' ἐχείνοις μὲν βραχύτατον φῶς προσετέ-
ταχτο θεραπεύειν ἀφ' ἑσπέρας εἰς ἕω. 'O γάρ τοι
Ἀύχνος αὐτῶν ἔοιχεν εἰκάζεσθαι τῷ λόγω προφητιχῷ,
την ἐπὶ σωφροσύνῃ φαίνοντι παῤῥησίαν, τρεφόμενος
ἀπὸ τῶν πράξεων» xal τῆς πἰστεως τοῦ λαοῦ ' ὁ
δὲ ναὺς τῷ σχοινίσµατι τῆς xAnporoglac* ἔπει-
6f, περ λύχνος περὶ οἶχον ἕνα µόνον δύναται φαίνειν.
Πρὸ τῆς ἡμέρας οὖν ἐχρην τοῦτον χαίεσθαι τὸν λύ-

Tale videlicet oleum et illi offerebant in Leviti
co 35, Oleum de[ecatum, mundum, expressum ad
lumen, ut ardeat lucerna extra velum aute Dominum.
Sed illis quidem mandatum erat ut brevissimuin
lumen a vespera usque mane curarent. Quare illo-
rum lucerna propheticum sermonem similitudine
quadam videtur referre, profltendz castitatis fidu-
ciam ostentantem, ex populi actionibus et fide ali-
mentum habentem. Templum vero [in quo lucerna
ardebat] rite ad funiculum hereditatis ** (ad domum
Israel) refertur. Lucerna quippe, in una duntaxat

xv». Καύσουσι γὰρ αὐτὸν, φησὶν, ἕως zput* τουτ- [ lucere domo potest. Ante diem igitur hanc accendi.

ἐστιν, ἕως παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. ὅτι, τοῦ "Ηλίου
τῆς ἁγνείας ἀνατείλαντος xai τῆς δικαιοσύνης, οὐ
χρεία Ἀύχνου.

Ὅσον μὲν οὖν ὁ λαὺς ἐχεῖνος χρόνον ἀπεθησαύρισε
τὰ τρέφοντα τὸν λύχνον, ἐπιχορηγῶν τὸ ἔλαιον διὰ
τῶν ἔργων, ὁ λύχνος αὐτοῖς οὐκ ἔσθεστο τῆς σωφρο-
σύνης, ἀλλ fjv φαινόµενος ἀεὶ xal λάµπων ἐν τῷ
σχοινίσµατι τῆς xAnporopgíac, "Oz δὲ ἑπάλιπε τὸ
ἔλαιον, ἀπὺ τῆς πίστεως εἰς ἀκολασίαν αὐτῶν ἐχτρο-
παλινοµένων, ὁ λύχνος ἄρδην ἀπεσθέσθη : ἵνα δὴ
πάλιν ἑξαστράφωσι τὰς λαμπάδας ἐπαλλήλοις δια-
boyal,, ἄνωθεν αἱ παρθένοι τῷ χόσμῳ πυρσεύουσαι

oportebat. Accendant enim hanc, ait, usque mane **,
hoc est usque ad adventum Christi. Vivginitatis
etenim οἱ justitiz exorto Sole *5, nihil jam lucernz

opus sit.
Quanto igitur tempore populus ille qux erant

alendz lucernz suggessit (nempe suppeditans oleum
ner opera), lucerna castitatis eis inexstincta mansit;
eratque semper lucens et splendens in funiculo he-
reditatis. Olee autem deficiente, illis a fide ad pe-
tulantiam versis, lucerna penitus exstincta, lucere
eis desiit: quo nimirum alternis rursum virgines
successionibus, velut ceelitus przlata face incorru-
ptionem mundo inferentes, lzte accensis lampadibus

* Luc. xa, 189. ?! Matth. νι. ** Levit. xxiv, 2. ? Psal. civ, 1. ? Levit. xxiv. 3. 35 Malach. 1v, 8.

119

s. METHODI EPISCO. — pep ΜἈλτηπις

120

spl^wdescerent. Subministrandum igitur nunc quo- Α *ív ἀρθαρσίαν. Χορηγητέον οὖν δὴ τὸ ἄτρυγον ἔλαιον

que affluenter defzecatum bonorum operum οἱ pru-
dentiz oleum, ab omni deorsum gravante corru-
ptione depurgatum, ne moram faciente Sponso, no-
&irse etiam pariter lampades exstinguantur. Mora vi-
delicet Sponsi tempus est quod hinc ad Christi ulti-
mum adventum intercedit ; dormitatio vero et som-
nus virginum, excessus e vita ; nox aulem media,
regnum Antichristi, quando exterminator angelus
transibit per domos ?*. Clamor vero, Ecce Sponsus
venit, exite obviam ei *' : vox est de celis et tuba,
quando sancti, cunctis eorum resuscitatis corpori-
bus, in nubibus rapti procedent in occursum Do-
mini **

Χαλ νῦν τῶν χαλῶν ἔργων ἁδεῶς xal τῆς συνέσεως,
πάσης χάτω βριθούσης ἀφυλιαμένον φθορᾶς * ἵνα μὴ
χρονίσαντος τοῦ Νυμφίου, σθεσθῶσιν ὁμοίως xal
ἡμῶν αἱ λαμπάδες. 'O γάρ τοι χρονισµός ἐστι τὸ πρὸ
τῆς παρουσίας διάστηµα τοῦ Χριστοῦ. 'O δὲ ννστα-
γμὸς xal ἡ χοίµησις τῶν παρθένων, f; ἔξοδος ἀπὸ τοῦ
βίου. Τὸ δὲ μεσονύχτιον ἡ βασιλεία τοῦ ἀντιχρίστου,
xa0' ἣν ὁ ὁλοθρευτὴς ἄγγελος ἐπιπορεύεταιτὰς οἰχίας-
Ἡ ó& xpavyh ἡ γενοµένη xai λέγουσα, Ἰδοὺ ὁ
Νυμφίος ἔρχεται, ἐξέρχεσθε eic ἁπάντησιν αὐ-
τοῦ, ἔστιν ἡ φωνὴ fj ἀπὸ τῶν οὐρανῶν χαὶ tj σἀλ-
πιγξ, ὁπότε πάντων ἐξαναστάντων αὐτοῖς οἱ ἅγιοι
τῶν σωμάτων ἐπὶ νεφελῶν οἰχήσονται εἰς τὴν ἁπάν-
τησιν ἁρπασθέντες τοῦ Κυρίου.

Observanuum enim est dixisse Scripturam, post B ἩΠροσεκτέον γὰρ, ὅτι μετὰ τὴν χραυγὴν ἐγηγέρθαι

clamorem exsurrexisse omnes virgines ; post scilicet
delapsum e coelis clamorem, mortuos esse susci-
tandos, quemadmodum et Paulus quodam loco 3
admonet, Jpse Dominus, inquiens, in jussu el in
voce archangeli, et in. tuba Dei descendet de colo,
et mortui qui in. Christo sunt , resurgent primi, hot
est corpora ; illa entm mortua sunt, amissis anima-
bus. Deinde nos qui vivimus, simul rapiemur cum
illis, animas significans. Nos enim qui vere ac pro-
prie vivimus, animz sumus; quae cum corporibus,
íis resumptis, in nubibus occurremus, lampades
ferentes ornatas, non alieno et mundano ornatu,
sed qux prudentie et castitatis, astrorum ritu late
jubar vibrent, ethereo splendore plenissimum.

πάσας ἔφη τὰς παρθένους ὁ λόγος, τουτέστι μετὰ
τὴν ἐχ τῶν οὐρανῶν ἐνεχθεῖσαν βοην ἀναστήσεσθαι
τοὺς νεχροὺς, Ge που xai Παῦλος παρεγγυᾷ, ὅτι
Αὐτὸς ὁ Κύριος, λέγων, ὀν' χεεύσματι, ὀν φωνῃ
ἀρχαγγέ.ου, καὶ ér σἀ.Ίπιγγι θεοῦ καταδήσεται
ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ οἱ vexpol ἐν Χριστῷ ἀναστή-
σονται πρῶτον * τουτέστι τὰ σχηνώµατα (88): ἑνε-
χρώθησαν Υὰρ ἁπαμφιασθέντα τῶν φυχῶν. Ἔπειτα
ἡμεῖς οἱ ζώντες ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα,
τὰς φυχὰς λέγων. Ἡμεῖς γὰρ χυρίως οἱ ζῶντες, ἐσμὲν
αἱ ψυχαλ, αἴτινες μετὰ τῶν σωμάτων, ἀπειληφυῖαι
ταῦτα, ἓν νεφέλαις ἁπαντησόμεθα, τὰς λαμπάδας
φέρουσαι χεχοαµηµένας οὐκ ἀλλοτρίῳ xal χοσμιχῷ
τινι, ἀλλὰ τὸ φρονῄσεως χαὶ σωφροσύνης, ἄστρων

ξίχην ἀποστιλδόντων, σέλας αὐγῆς αἱθερίου πεπληρωμένον.

Cap. V. Virginitatis premium.

Hzc nostrorum, o pulchrz virgines, orgia my- C — Tasa τῶν ἡμετέρων, ὦ χαλλιπάρθενοι, τὰ ὄργια

steriorum : hz earum quz virginitatis ritu initian-
tur, czrimoniz sacrorum : ista premia 39 immacu-
latorum castitatis certaminum. Verbo desponsa, zter-
nam iucorruptionis dotem , coronam ac divitias a
Patre accipio; et in secula triumpho, splendidis
et iminarcescibilibus sapientix floribus coronata:
eum Christo przemia largiente in ccelo choros duco,
eirca principio carentem et ab omni immunem inte-
ritu Regem. Nunquam occidentium nacta sum fa-

9 Εποά. xi, 4. ?' Μα, xxv, 6.

(88) Τουτέστι τὰ σκηγώµατα. Dura Ίκες Methodii
expositio. Verum quidem suscitanda tabernacula
quae ceciderant, id est corpora ; sed illorum susci-

196 ] Thess. 1v, 16.

μυστηρίων” αὗται τῶν ἓν παρθενίᾳ μυσταγωγηθέν-
των αἱ τελεταί ' ταῦτα τὰ ἐπίχειρα τῶν ἁμιάντων
ἄθλων τῆς σωφροσύνης. Νυμφεύομαι τῳ Λόγῳ, καὶ
τὸν ἁϊδιον τῆς ἀφθαρσίας προῖχα λαµθάνω στέφανον
xai πλοῦτον παρὰ τοῦ Πατρός ' καὶ ἓν τοῖς αἰῶσι
στεφανηφοροῦσα πομπεύω τὰ λαμπρὰ χαὶ ἁμάραντα
τῆς σοφίας ἄνθη᾽ συγχορεύω βραθεύοντι τῷ Χριστῳ
χατ᾽ οὐρανὸν, ἀμφὶ τὸν ἄναρχον xat ἀνώλεθρον Βασι-
Ma. Αδύτων γέγονα λαμπαδηφόρος φώτων (89), xat

1 ibid. iv, 15, 10. 3 Sap. iv, 2.

nobilior pars, et ejus tota quasi hypostasis, ipsa a
se subsistens, hocque nacta vi suze productionis,
Deo ejus auctore, nec maleria ad ejus substantiam

tatione resurget homo, et in occursum Christo ra- D aliquid conferentej nimis Platonicum est, nec ne-

pietur, nec quivis homo, sed quos signale viventes
vocat Apostolus, ac quorum se classis facit; sive
loquatur in Christi fidelium sanctorumque persona,
quorum polieres erunt partes in resurrectione ; sive
in eorum quos illa dies adhuc viventes offendet, qui
et momento imioutabuntur : quorum ipsa resur
recto et occursus, nulla temporis mora antecedet
illorum resurrectionem, quorum olim resoluta in
cineres corpora fuerant: $ic. in momento, in ictu
oculi, canente tuba resurgent omnes, ac judici
Christo sistentur; veri scilicet homines, non aui-
uma; quas hominem dicere aut velle (quod hominis

cessarium ad Pauli intelligentiam eo loco; ad quem
videndi interpretes. CousEris.
(89) Ἀδύτων... φώτων. Quasi ἀσθέστων. Que
nunquam occidant aut exstinguantur; qua mela-
liora 80lis et stellarum δύσις dicilur occasus ; et τὰ
vvtxà µέρη, occidentales plage. Lampades ergo ca-
siitatis, quarum jubar stellarum simile paulo ante
dicebat, lampades sunt luminum qua nesciant occa-
sum. ludius Possinius χατὰ πρόχειρον, inaccessibi-
lium luminum ; qux est altera ejus vocis significatio,
Hesychio et Suidze una notata : quod re sic proclivi,
virum doctum fallere non. debuit. Alterutà. quasi

121

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

ἑφυμνῶ τὸ xatvby μετὰ τῆς ὁμηγύρεως ἆσμα τῶν A cem ferre luminum ; novumque cum sodauum οσα

ἀρχαγγέλων, τὴν καινὴν χάριν ἑξαγγέλλουσα
Ἐκκλησίας ξυνέπεσθαι γὰρ ἀεὶ «bv ὅμιλον τῶν
παρθένων τῷ Κυρίῳ xal συνθιασωτεύειν ἕνθα εἴη,
λόγος ἠχεῖ. Τοῦτο xai Ἰωάννης ἐν τῇ τῶν ἑχατὸν
χιλιάδων xal τεσσαράχοντα χαὶ τεσσάρων αἱνίσσεται
pv.

Ἶτε οὖν, à). νεολαία τῶν χαινῶν αἰώνων. Ίτε, τὰ
ἀγγεῖα πληρώσατε σφῶν δικαιοσύνης * ὥρα Υὰρ λοι-
πὸν ἐξεγείρεσθαι, χαὶ ὑπαντιάζειν τῷ Νυμφίῳ. Ἴτε,
τὰς ἴΌγγας xai τὰ θέλγητρα χούφως (90) παραµεί-
vaca: τοῦ βίου. τὰ περιδινοῦντα xal γοητεύοντα τὴν
φυχἠν * τεύξεσθε γὰρ τῶν ἑπαγγελμάτων.

τῆς

Nal uà τὸν ἁμετέρας ζωᾶς δείξαντα xéAsvOor.
Σολ τόνδε προφητείαις πλεχτὸν στέφανον Ex τῶν προ-
φττιχῶν λειμώνων, ὦ Αρετὴ, χἀγὼ χοµίσασα προσ-
φέρω.

Ἀιαπεραναμένης οὖν ἄριστα xol ᾿Αγάθης, ἔφη,
τὸν λόγον, χαὶ εὐδοχιμησάσης ἐφ᾽ οἷς ἰσηγόρησε (91),
πάλιν d 'Apet τὴν Προχίλλαν ἐχέλευσε λέγειν. Ἡ
δὲ, ἀναστᾶσα, xal ἔμπροσθεν παρελθοῦσα τῆς χλι-

σ.ἀδος, ἔλεξς το:άδε.

ΛΟΓΟΣ Z.

IIPOKIAAA.

collaudo archangelorum canticu:n, novam Ecclesi;e
gratiam enuntians: sequi cnim Dominum semper
multitudinem virginum, et ubicunque fuerit, beatos
suus ab illis frequentari coetus, Scriptura loquitur.
Hoc et Joannes innuit **, ubi centum quadraginta
quatuor millium meminit.

"16 igitur, o novorum szculorum nova ac florens
virginum pubes. Ite, vasa vestra implete justitia :
jam enim hora est exsurgendi, et ia. Sponsi occur-
sum eundi. Ite, vite blanditias et illecebras expe-
dito calle prztergresse , qux circumtorquent et
quasi maleficiis contaminant animam ; conseque-
mini enim qux vobis promissa sunt.

Hac per eum qui monstrat iter mihi, juro, salutis.
Hanc tbi prophetiis textam coronam , ex prophe-
ticis collectam pratis, o Arete, et ego a me con-
cinnatam offero.

Ubi sic optime Agatha perorasset , et magnam
universi consessus laudem tulisset. Arete Procil-
lam jussit dicere. llla vero surgens, et ante ostium
tabernaculi progressa, in hunc modumi locuta est.

ORATIO VII.

PROCILLa.

Car. l. Quinam verus ac gravis laudandi modus. Pater major Filio auctoritate principii, ποπ substantia.
Virginitas, lilium. Fideles anime ac virgines, una unius Christi sponsa.

Αποῤῥαθυμεϊν, καὶ μετὰ τοσρύτους ob θέµις pot C

Ἰόχους, ὦ Αρετὴ, ἀναμφισθήτως πεπιστευχυῖαν τῇ
πολυποικζλῳ cola τοῦ θεοῦ, πλουσίως ἐχούσῃ διδό-
ναι xai διαφόρως, ὅτῳ βούλεται. * Καὶ γὰρ πελάγιοι
πλωτηΏρές φασι, φέρεσθαι μὲν τοῖς ναυτιλλοµένοις τὸ
αὐτὸ πνεῦμα ' ἄλλους δὲ τὰ περὶ τὸν πλοῦν ἀλλοίως
αὐτῶν µεταχειριξοµένους, οὐκ εἰς τὴν αὐτὴν εἰσορ-
µίσασθαι σπεύδειν. Οἷς μὲν γὰρ τὸ πνεῦμα χατὰ πρὺ-
ἂναν οὕὔριον ἴσταται" τοὺς δὲ χαὶ ἐξ ἑγχαρσίων φέ-
pet, xaX ὅμως ἑχατέροις ὁ πλοῦς ἀνύεται ῥᾷστα.' Ατὰρ
δὴ] xai τὸ τῆς σοφίας vospbv Ηνεῦμα xal ἅγιον xal
μονοχενὲς (92) àxb τῶν πατρῴων ἄνωθεν πράως xa-

*! Apoc. vn, 4.

Cunctari me et ad dicendum pigram esse, post
tot etiam tantosque sermones, nefas, o Arete, sit;
qux videlicet multiformi Dei sapientia indubitan-
ter fisa, ejus noverim nutus, ut affluenter varieque
donis munifica tribuat, cui libuerit. Aiunt enim rei
nauticze experientiam habentes, aspirare quidem
navigantibus unum eumdemque ventum : horum
tamen alios aliter navigationem suam regentes, alios
ad porius orasque iter contendere. Nempe aliis a
puppi ferens in directum afflat aura ; aliis vero etiam
obliquata implevit vela, ac tamen utrisque, ejus
munere, facile navigatio succedit. Quo exemplo no-

active dicitur de his qux ita quasi subeundo vel p) tha offerre se bic prophetica dicit, sua oratione, non

terram vel quid ejusmodi, velut evanescere et in-
terire, vel certe oculis subduci non possunt; vel lu-
mina, vel sidera, vel homines : alterum passive, de
his quae pervadi aut penetrari non possunt, et ita
inaccessa sunt, ut penetralia ac teinpli sacratior
locus. CossEris.

(90) Κούφως. Editor Lupar., nulla codicum fide,
Κούφως, ait, quod legebatur, videtur per errorem
factum εν χωφῶς. Sicque intrusit in textum, red-
iitque, surda aure, quasi respiciat Methodius Sire-
num cantilenas, quarum se periculo Ulysses, surda
transiens aure, liberaverit : non vite voluptates,
quas velut laqueos, aut gluten, seu eliam canum,
vel quavis alia simili inetaphora, quis χούφως effu-
giat. leri et. expedito calle, volatu, cursu, ac si quid
ejusmodi vox illa nulla vi potest reddi; nec sine
exemplo in Scriptura, cujus magis voces attendunt
Patres et imitantur quam poetarum : unde et Aga-

poetica. Continenda ergo manus, nec sic facile ve-
terum monumentis quodam plagio immittenda, ubi
nullum momentum, sed levis minus eruditze mentis
ludit conjectura. Meo tamen periculo, quod scri-
ptum, ἴσηγόρησε, plane barbara voce ac nihil Grzca,
mutandum, ἐδτμηγόρησε. Nempe laudata Agatha ese
a toto consessu, pro concione sic graviter presse-
que habita ; nulla cum superioribus comparatione,
sed judicio in finem usque Arel βραθευούση, ac
e e arbitre, servato. Ip.
91) Jemnrópnes. ' Ὑόρησε. I».

(92) Kal µονογενές. Suspecta Leoni Allatio vox,
quasi ab Arianis Methodii huic lucubrationi inserta :
mihi ab ipso Metbodio ex Sap. vui, 22, accepta ; nec
minus in eo quam in ipso sacro textu sana οἱ ortho-
doxa. Verba Salomonis sunt . Est enim in illa (Sa-

lentia, qua est omnium artifex) Πνεῦμα νοερὸν
ἅγιον, µονογενές, Spiritus intelligentie sanctus, uni-

125

S. METIIODII epis OA pr. MARTYDPIS

124

bis quoque | intelligens, sanctusque et unicus sapien- Α "δι Ζγεόμενον θησαυρῶν, πάσαις ἡμῖν λιγυρὸν οὗρον

tie Spiritus **, a paternis superne leniter aspiraus
thesauris nobis omnibus suave sibilantem secun-
dam afflabit scienti:€ auram, quz dirigendo sine
abunde sufliciat. Mihi porro jam incidit dicendi

Unus is demum verus ac gravis laudandi modus,
ο virgines, est, quando laudans et re quz laudatur,
et czleris que Itudantur, omnibus longe prastan-
tiorem su: laudationis testem adhibet. Inde siqui-
dem clare intelligere licet, nequead gratiam, ueque
ex necessitate, neque juxta incertam vulgi opinio-
nem, laudationem compositam esse: sed exactum
ad veritatem continere, nec ulla adulationis suspi-
cione laborans judicium. Etenim qui de Filio Dei,
jam tum ante s:zcula exsistente, plenius ac disertius

prophete apostolique disputarunt, ac pre reliquis B

mortalibus ejus assertores alque przccones deitatis
fuerunt, non utique angelos auctores, earum quas
illi tribuebant, laudum allegarunt, sed illum ipsum

" Sap. vn, 92*

cus, etc. Sic Vulg., qui forte Allatium fefellit, cum
voces Grecs sint ipse Methodii; redditque ipse,
Spiritus sapientie intellectualis et sanctus et unige-
nitus, elc., ac de Spiritus ipsa persona accepit, etsi
nihil cogit, ut magis de Spiritu, quam de Filio acci-
piamus, vel etiam de Dono. Quod eniin dicitur esse

piritus in Sapientia reddiditque Methodius, seu
explicavit, τὸ τῆς Σοφίας Πνεῦμα (quz una illi va-
rietas a sacro textu, mirumque si quem illa offen-
dat) Spiritum Sapientie, rite exponatur de Dono,

cujus auctor Sapientia, et quze ipsa, ipsum suum (c

Donum dicatur, ut contingit in aliis attributis, in
quibus Deus ex effectu noscitur οἱ nominatur. Di-
cilur vero is Spiritus povoyevéc, id est wunigena,
quasi unius rationis, sibique ipse similis el consen-
tiens, non qualis mundi spiritus aut diaboli, spiri-
tus dissensionis : proinde bene Unicus dictus a ve-
teri interprete. Aliter dictus Joanni 1, 18, Ὁ µονο-
{ενὴς Y, wuuigena Filius, ubi vox ipsa Yióc τὸ
uovores 45 appellat. ut. loquuntur dialectici, id est
determinat : ut pru vera generatione stet, qua Filius
&0lus a solo est Patre, vere ex illo natus, non arbi-
traria ulla effectione editus, sicut est Donum, ipsa
Sapientia quam effudit super opera oninia sua, ejus-
que ipsius Spiritus, ipsa nihilominus Sapientia in-
transitive, a Sapientia manans. Patre, Filio et Spi-
rilu savceto, qui una Sapientia, etsi appropriate
Filius Sapientia et dicatur et credatur, ac cujus πα-
τρῷοι θησαυροί, paterni thesauri, unde Virginibus
ac Sanctis omnibus aspiret. Nec aliter velit Jacobus
1, 17 : Πᾶν δώρηµα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταθαῖνον
ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων' Omne donum per[ectum
desursum est, descendens a. Patre (uminum. Plane
enim Patrem luminum Deum ipsum nominat, au-
ctoreim | intelligentium, angelorum et honiinutn, sive
etiam siderum, si quis ad sensibilia trahere malit;
non Filii et Spiritus, quidquid aliqui in eam rem
traxerint, nam Pater ipse Filii auctor et Spiritus,
qua sic Pater et relate, Filii proprie Pater, Spiritus
comnuiniore vocabulo (id est, auctor et &pirator)
τῶν δωρηµάτων auctor est, causa scilicet donorum,
sed qua Deus absoluta deitate, ad quam Jacobus
Patris nomine affectus nostros vocat, et ut grati bo-
norum [fonti ac auctori simus; nimirum sancte
Trinitati, quz ipsa Pater noster est, qui est in ος-
lis. Quid si φῶτα, ipsa χαρίσματα voluit Jacobus;
inde lumina, quod a Deo Lumine emanationes, qui-
bus divina affundimur luce ; sicque augusto nomine
perfecta Dei aona (ordinis scilicet divini ac quibus

πνεῦσαν Ὑνώσεως, ἑπαρχέσει τὸν δρόµον domu;
ἀπευθῦναι τῶν λόγων. Ἑμοὶ γὰρ χαιρὸς ἤδη λέγειν.

offensa ac molestia orationum «ursus , dicentibus
tempus.

E τρόπος ἀληθὴς ἑπαίνων οὗτός ἐστιν, ὦ παρθέ-
vot, xal σεμνὸς, ὁπόταν ὁ ἐπαινῶν τοῦ ἐπαινουμένου
xaX τῶν ἐπαινουμένων ἁπάντων χρείττονα παρέχῃ
μάρτυρα. Πάρεστι γὰρ ἐντεῦθεν μαθεῖν ἀκριδῶς, ὅτι
μη πρὸς χάριν, μηδὲ ἐξ ἀνάγχης, μηδὲ κατὰ δόξαν,
fj εὐφημία γίνεται τῶν λόγων , ἀλλὰ χατὰ ἀλήθειαν
xaX ἀθώπευτον χρίσιν. Καὶ γὰρ οἱ πληρέστερον εἴση-
γησάµενοι περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ πραφῆται xal
ἁπόστολοι, xa μᾶλλον αὐτὸν τῶν ἄλλων θεολογήσαν-
τες ἀνθρώπων, οὐχ εἰς ἀγγελιχὴν ἀνήγαγον αὐτῷ
ῥῆσιν τοὺς ἐπαίνους, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν ἀνημμένον
πάντων tb χῦρος καὶ τὸ κράτος.’ "Hv γὰρ ἐμπρεπὲς,
τῶν ἁπάντων μείζονα τῶν ἄλλων μετὰ τὸν Πατέρα,
pvo) τῷ ἑαυτοῦ µείζονι (95) Πατρὶ χρήσασθαι µάρ-

in Dei filios promovemur) quae vocat, putavit exor-
nanda* Sic certe solent scriptores sacri, aliis aliis-
que vocibus eodem contextu eamdem rem illustrare :
nec facile ad alia trahendz voces, quando uni ei-
demque rei nullo inconimodo possunt convenire ;
ne quasi parergon quid loqui Spiritus sanctus in
eis videatur. Quid. enim ad hoc quod omne donum

erfectum de ccelo est, id. est a Deo, esse Deum

atrem luminum; id est Filii et Spiritus sancti;
vel etiam angelorum ac hominum, aut denique si-
derum; et non potius eorumdem donorum et gra-
tiarum, quomodo Pater misericordiarum (11 Cor.
I, 9). Et, 6 δὲ θεὸς πάσης χάριτος (I Petr. v, 10),
el similia quz? certe eodem respiciunl; nec substan-
tiarum, sed donorum ac charismatum, seu gratia-
rum Deum auctorem innuunt, nionentque officii erga
ipsum eo nomine et quod ab illo accepimus, ΟΟΝΕΕΕΙΦ.

(95) Μόνῳ τῷ ἑάυτοῦ ueltovi. Majorem quidem
se Patrem ipse Christus profitetur Joan. xiv, 28,
quod alii humanitatis ratione exponunt, qua erat
iturus ad Patrem ; alii eliam deitatis, seu qua Deus
est ex Patre ac Filius, qua ipsa ratione Patrem ut
auctorem respicit, ac proinde auctoritate principii,
ut vocant majorem : que Athanasii, Basilii , Gre-
gorii Theologi veterumque aliorum theologorum
concors sententia est, unaque eis digna visa com-
paratio Filii cum Patre, ut quod unius cum illo na-
turz ac substanti? sit; nec apta sit. comparatio
nisi inter ea. qux: sunt ejus generis. Idque mihi
inaximo argumento, abrogando Athanasio Symbolo
illi ascripto, quod ita asserle et dogniatice, in eo
omnis illa comparatio ad humanitatem referatur,
contra ac verus Athanasius ad ipsam retulit deita-
tein : nec quin ipse aliique τοῦ ὁμοουσίου assertores
referrent. obstitit Arianicea impietas, qui inde vel
maxime τῷ ἀνομοίῳ, et ut unum vere Deum Patrem
agnoscerent, Filium vero quasi nuncupatione et
titulo seu. dignatione, praesidium querebant. Sic
sepe Euseb. l. v, cap. 4 De BDemonstrat. Evang.,
et epist. ad Euphrasioneim episcopum, relata in. vH
synod., act. 6. Methodius an et ipse male senserit,
negat Allatius : velim et ego, ni superius notata ob-
starent, ubi secundum rerum auctorem, et archan-
gelorum principem, et caput τὸν Λόγον statuit, velut
Ádamus est hominum : que prorsus Arianica vi-
dentur. Hic forte excusari posset, et trahi ad alio-
rum Patrum orthiodoxum sensui, quod Leo Alla-
tius pie conatur: sed an evincat, aliorum esto ju-
dicium ; certe comparatio aliud postulare videtur,

125

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

136

ευρι. Καὶ 6 καὶ τῆς ἀγνείας οὐκ εἰς ἀνθρωπίνην A ex quo omnium auctoritas pendet ac robur. Decebat

ἀνοίσω χἀγὼ δόξαν τοὺς ἐπαίνους, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν, ᾧ
µέλομεν, xai ὃς τὸ πᾶν ἀνῄρηται γεωργὸν αὐτῆς ἆπο-
δειχνύουσα τοῦτον, xal ἐραστὴν τῆς ὥρας ὄντια, xai
ἀξιόχρέων μάρτυρα. Καὶ τοῦτο xal ἐν τῷ τῶν ἆσμά-
των "Aspazt πάρεστι διαθρῆσαι τῷ βουλομένῳ φα-
νερῶς, ἔνθα αὐτὸς ὁ Χριστὸς τὰς Ev παρθενἰᾳ παγίως
χαταγεγενηµένας ἑγχωμιάζων, φησί Ὡς κχρίνον ἐν
μέσῳ ἀκαγθῶν, οὕτως ἡ zAncior µου ἐν µέσῳ
τῶν θυγατέρων * κρίνῳ παρειχάζων διὰ τὸ χαθαρὸν
xai εὔπνουν xa ἡδὺ xal ἱλαρὸν τὸ χάρισμα τῆς
ἀγνείας. Ἐαρινὸν γὰρ ἡ &yvcla, καὶ ἐπανθοῦν ἀθρῶς
ἀεὶ λευχοῖς τοῖς χάλυξι τὴν ἀφθαρσίαν. Ὅθεν δὴ καὶ
ἐρᾶσθαι τοῦ χάλλους τῆς ἀχμῆς αὑτῆς ὁμολογεῖν οὐχ
ἐπαισχύνεται' "Exapólocac ἡμᾶς, Ev τοῖς ἑξης,

enim ut, aliis omnibus secundum Patrem major, eo
teste uteretur qui solus ipso major esset **. Et ego
eorum quz in laudem castitatis peroratura sum, non
homines producam auctores, sed eum cui curz su-
mus, et qui cunctis eminet omnemque tulit partem,
hunc illius cultorem asseram, ipsiusque forma ama-
torem ac plane idoneum testem. ldque adeo etiam
in Cantico canticorum, omnibus qui velint , per-
spicue intelligere licet, ubi Christus ipsein virgini-
tatis firmiter proposito constantes laudibus coronans
ait ** : Sicut lilium in medio spinarum, sic proxima
mea in medio filiarum; lilio comparans propter pu-
ritatem odorisque fragrantiam et suavitatem ac hi-
laritatem virginitatis donum. Verna quippe res vir-

ἃδελρή µου νύμφη, λέγων, ἑχαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ p ginitas, molliter efflorescentibus et semper candidis

ἀπὺ ὅφθα 1μῶν cov, ἐν µιᾷ ἐνθέματι (94). τραχή-
Jov σου. Ὅτι ἑκα.ιλιώθησαν µαστοί cov, καὶ
ὀἀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πάντα ἀρώματα. Κηρίον
ἁποστάζουσι yslÀm σου, ύμφη:' μέ.ι xal γάΊα
ὑπὸ τὴν yÀoccár cov: xal ὁὀσμὴ ἱματίων σου ὡς
ὀσμὴ «1ιθάγου. Κήπος κεχεισμέγος, ἀδε.φή µου
νύμφη, χῆπος κεχεισµέγος, πηγἡ ἑσφραγι-
σμένη.

incorruptionem exhalans caliculis. Unde et se amare
formam juventutis ejus fateri non erubescit, dum
ita in sequentibus ait 35: Cor abstulisti nobis, soror
mea sponsa ; cor abstulisti mobis in uno oculorum tuo«
rum, in uno ornamento colli tui. Quam pulchre facte
sunt mamme tug , et odor vestimentorum ixorum
super omnia aromata ! Favum distillant labia tua,
sponsa : mel et lac sub. lingua (ua, εί odor vesti-

mentorum tuorum sicut odor thuris. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons si-

gnatus.

Ταῦτα Χριστὸς ταῖς ἐπὶ πέρατα mapücvlac ἐλθού-
σαις τὰ ἐγχώμια φάλλει, πάσας EX περιγράψας τῷ
γύμφης ὀνόματι ἐπειδὴ τὴν νύμφην ἡρμόσθαι μὲν
δεῖ xai χατονοµάζεσθαι τῷ μνηστευσαμένῳ' ἄκραν-
την δὲ ἔτι xal ἁμιγῆ τυγχάνειν, παράδεισον ὥσπερ
ἑσφραγισμένην, ἓν ᾧ πάντα τῆς εὐωδίας τῶν obpa-
νῶν φύει τὰ ἀρώματα, ἵνα µόνος ἑλθὼν αὐτὰ δρέφη-
ται Χριστὸς, ἀσωμάτοις βλαστήσαντα σποραῖς. 'Epd
Υὰρ ὁ Λόγος οὐδενὸς τῶν σαρχὸς, ὅτι μὴ πέφυχεν
ἀπιδέχεσθαί τι τῶν φθειροµένων, οἷον χεῖρας, 7| πρόσ-
ὠπον, 3) πόδας ' ἁλλ᾽ εἰς αὑτὸ τὸ oov καὶ πνευµα-
τικὺν βλέπων εὐφραίνέται χάλλος, ph ἁπτόμενος τοῦ
σώματος τῆς ὥρας.

9? Joag. xiv, 98. ** Cant. ni 2.

in eo posita, ut sicut se habent virgines ad Chri-
$ium, sic ipse Christus ad Deum, qui ipse a Deo
et Patre majore, testimonium habere debuerit, non
3b anzelis quibus major erat; sic virgines a Chri-
sto. ipsis majore testimonium habeant. Nisi ergo
ratione humanitatis intelligitur, prorsus Árianicus
sensus est; cum illa majoritas, ut stet comparatio,
non auctoritatem illam, principii, sed naturam, pe-
nes quam auctoritas testimonii, respiciat. Et forte
rexpexit Methodius illud Hebr. vi, 16 : Ανθρωποι

τὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσι. Jurare homines, per
€um qui major illis sit : proinde Deum, cum majo-
rem se non habeat, ὤμοσε καθ ἑαυτοῦ, per semet
spsum jura»se : non ita. Filium per Patrem, uti de-
torsit. Metho:lius, et quasi Pater ad fideu prastan-
dam, major Filio esset, quod non przestaret origo,
et quod auctor est atque αἴτιον, sed nature in eo
µείωσις, sensu vere Arianico. Major enim illa fides,
a digniore natura procedat necesse est : quodque
»ulla dignior Deo uno et trino, per semetipsum

Hec Christus, iis quz ad virginitatis fines eva-
serunt, encomia canit, cunctis nimirum uno Spon-
se nomine circumscriptis, ea utique ralione, quod
sponsam Sponso decet aptari, exque illius dici no-
mine; *d hzecque intemeratam incommistamque οἱ -
gnati horti in morem exsistere, ubi omnia coelestis
fragrantiz: aromata nascuntur, ut solus veniens ea
carpat Christus, incorporeis germinantia satibus.
Nullius enim corum quie carnis sunt, amore Ver-
bum afficitur; quod non ejus sit, ut iis delectetur
quz corruptibilia sunt; puta ut manus, aut vultum,
aut pedes, insanus amator depereat : sed ad id quod
in corporeum ac spiritale est respiciens, hoc jucun-
ditur, itàa'ut corporis formam non attingat.

95 Cant. 1v, 9-19.

illi jurare licet; hinceque omnino immobilem fidem
facere, juxta. quod impossibile est mentiri Deum,
non Filio per Patrem, ut per majorem, et quasi in
Filio necdum animus conquiescat, imajorisque ali-
quid auctoritatis querendum sit, ut finis sit πάσης
ἀντιλογίας. CouBEFIS.

(95) Ἐν µιᾷ ἑνβέματι. Quid in. mentem venerit
LXX Senioribus, ut sic femininum neutro junxe-
rint, neminem video explicasse. Putein llebraisnmum
esse, quodque p3y el masculini generis exstet el

feminiui, quasi fe»inini legerint, ita retinuisse.
Nobis nomen torquis, teste Probo Grammatico,
perinde ainbigui generis, masculini et feminini ; ac
proclivius feminini. Unde Pagninus: In una torque
colli tui. Vulg., in uno crine, alii £v EX πλοχάµῳ,
in uno cincinno. Àut, num aliam vocem responden-
tem voci Hebraic:e posuerunt, quie sic feminini ge-
neris csset, quam velut appositione, verbis his, £v0& -
past τῶν *payft)uv, clarius exposuerint ? lp.

121

s. uETRHODI EPISCOPO ET Ἠπληττμις

128

Car. ΠΠ. Loci Cant. 1ν, 9-12, interpretatio.

Cogitate enim, o virgines; quod ita sponsam al- A Ἐπισχέφασθε γὰρ, ὅτι τὸ, Ἐκαρδίωσας ἡμας, à

lequitur, Abstulisti nobis cor uno oculorum (uorum,
perspicacem vim mentis intelligenti: ostendit ;
postquam scilicet homo interior eam deterserit pla-
neque mundaverit, ut liquidius veritatem intueatur.
Duplicem enim esse oculum, alterum animi, atque
alterum corporis, cuivis manifestum est. Haud
enimvero eum qui est corporis, se amare Verbuin
profitetur, sed duntaxat eum qui est mentis, dum
ait, Abstulisti nobis cor in uno oculorum tuorum,
et in uno ornamento colli tui. Quasi diceret : Tu ni-
mirum, amabilissimo prudentis tue obtutu in
amorem cor nostrum incitasti, ac quasi ad te avo-
lare fecisti, mundum ab intus castitatis evibrans
splendidissimum. Jam enim colli ornamenta vocantur
torques aut monilia, ex variis el pretiosis gemmis
contexta. Caeterum qua corporis cultui student
anima, sensibilem bunc mundum, exteriori carnis
cervici ad fraudem contuentibus faciendam, appo-
nuni; contra vero qua vitam caste instituunt, in-
veriorem sibi mundum adhibent, ex pretiosis vere-
que variis lapillis gemmisque (libertate, magnani-
imitate, sapientia, charitate) conflatum ; parum cu-
rantes, istos pro szculi usu cito diffluentes orna-
tus, qui foliorum ritu ad tempus florentes mutatio-
nibus corporis per statas vices contingentibus eva-
nescunt. Duplex enim in homine mundus cernitur :
quorum alterum qui interior est ac immortalis, Do-
minus accipit, cor sibi ablatum, dicens, in uno or-
namento colli sponse ; quasi pellectum se atque ad

παρθένοι, λεγόμενον πρὸς αὐτοῦ τῇ νύμφη, ἐγὶ ἀπὸ
ὀφθα..μῶν σου, τὸν διορατιχὸν τῆς φρονῄσεως
ὀφθαλμὸν δείχνυσιν΄ ὁπότε δἳ τοῦτον ὁ ἔσω σµήδαν
ἄνθρωπος χαθαρῶς Ἱρανότερον τὴν ἀλήθειαν ἔτο-
πτεύει. Δισσὴν γὰρ ὄψεως εἶναι δύναμιν Ravel ποὺ
χαταρανές µίαν μὲν ψυχῆς, θατέραν δὲ σώματος.
Αλλ' οὐχὶ τῆς τοῦ σώματος ἐρᾷν ὁ Λόγος ὁμολογεῖ,
ἀλλ. τῆς χατὰ διάνοιαν µόνον, Ἐν ἐνὶ, φάσχων,
ἐχαρδίωσας ἡμᾶς ἀπὸ ὀφθα.]μῶν σου, καὶ ἐν μιᾷ
ἐνθέματι τραχήΊου σου. Ὅπερ ἐστίν' Ὢ αὕτη, τῷ
ἑπεράστῳ σου βλέμματι τῆς συνέσεως ἀνεπτέρωσας
ἡμῶν τὴν καρδίαν εἰς πόθον, ἔσωθεν τὸν ἀρίδηλον
χόσμον ἐξαστράπτουσα τῆς σωφροσύνης. Ἐνθέματα
γὰρ τραχήλου χαλεῖται τὰ περιδἐραια, τὰ ἐχ ποιχί-

B λων χαὶ τιµίων αυντιθέµενα λίθων. AX αἱ μὲν σω-

μασχοῦσαι ψυχαὶ τὸν αἰσθητὸν τουτονὶ χόσμον ἀμφὶ
τὸν τράχηλον τὸν ἔξω τῆς σαρχὸς περιτιθέασι πρὸς
ἁπάτην τῶν θεωµένων ' αἱ δὲ ἀγνεύουσαι ἔνδοθεν
ἔμπαλιν τὸν χόσµον ἑξάπτονται, τὸν ἀπὸ τῶν τιµίων
καὶ ποιχίλων ὡς ἀληθῶς συγχείµενον λίθων, τῆς
ἑλευθερίας, τῆς µεγαλοφροσύνης, τῆς σοφίας, τῆς
ἀγάπης (95): ὀλίγα φροντίσασαι τῶν τῇδε προσχαί(-
pev ποικιλµάτων, ἃ φύλλων δίχην πρὸς ὥραν θάλ-
λοντα συναφαυαίνονται τοῦ σώματος ταῖς τροπαῖς.
Διπλοῦς γὰρ ὁ περὶ τὸν ἄνθρωπον φαίνεται χόσμµος,
ὧν τὸν Évboy ὁ Κύριος ἀποδέχεται,. τὸν ἀχήρατον,
Ἐν qud, λέγων, τραχή.Ίων ἐνθέματι της νύμφης
χεκαρδιῶσθαι ' οἱονεὶ, τοῦ ἔσωθεν ἀνθρώπου τῆς χα-
ταστολῆς αἴγλην ἀποστίλθοντος. ὠρέχθαι σηµαίνων '

amorem accensum significans, splendore ab interio- C ὥς που xa ὁ Ψαλμῳδὸς μαρτυρεῖ, Πᾶσα, λέγων, ἡ

ris hominis vestitu emicante, uti et Psalmista te-

$tatur, dum omnem gloriam filie regis ab intus esse.

ait ?*,

δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν.

Car. lll. Virgines, ipse martyres, inter Christi sodales, prime.

Nolim vero quispiam existimet improbari ac rejici
aliam multitudinem credentium, putans nos solas
virgines introductum iri, potituras bonis promissis,
non intelligens, tribus quoque elt cognationes, or-
dinesque et classes futuras, pro cujusque illorum
fidei ratione. Id quod et Paulus significat dum ait 27:
Alia claritas solis, alia claritas lune, alia claritas
stellarum. Stella differt a stella in claritate : ita et
resurrectio moriuorum. Et Dominus non eosdem
omnibus se honores daturum profitetur, sed alios
ceelorum regio annumerat, aliis terree possessionem
pollicetur, alios promittit visuros Patrem **. Quare
et hic primum ordinem et chorum consecratarum
ipsi virginum in requiem novorum seculorum,
tanquam in thalainum, in suo comitatu secum in-
troducendum ex oraculo promit. Functze enim mar-
. tyrio sunt, non ad breve temporis momentum sus-
** Psal. τιν, 14. 1 Cor. xv, A4.

(95) Αγάπης. lta codex Vat. et Possinius. Alla-
tius vero cuim ms. Mazar. , σωφροσύνης. CoupEFis.

(96) ᾽Αποκρίνεσθαι. Sic Allatius; ms. Vat., cuni
lP'ossinio, ἀποχρούεσθαι. Ip.

(97) Ἐν βασιείᾳ καταριθμεῖται. — Mlatics ἐπὶ

. Matth.

Μὴ ὑπολαμδανέτω δὲ τις, ἀποχρίνεσθαι (96) τὸν
ἕτερον ὅμιλον τῶν πεπιστευχότων, δόξας ἡμᾶς τὰς
παρθένους µόνας εἰσηγεῖσθαι τευξομένας της ἔπαγ-
γελίας * οὐ συννοῄσας, ὅτι xal φυλαὶ xal πατριαὶ καὶ
τάγµατα κατ ἀναλογίαν ἑκάστου ἔσονται τῆς πί-
στεως. Καὶ τοῦτο χαὶ Παῦλος διαγράφει,’ AA4n δόξα
ἡάίου, καὶ áAAn δόξα ceAnvnc, λέγων, xal dAAn
δόξα ἁἀστέρων. Ἀστὴρ γὰρ ἁστέρος διαφέρει àr

D δόξῃ ' οὕτω xal ἡ ἀγάστασις τῶν νεχρῶν. Καὶ ὁ

Κύριος δὲ οὐ πᾶσι τὰς αὐτὰς ὁμολοτεῖ διδόναι τιμὰς,
ἀλλ᾽ ἑτέροις μὲν ἐν βασιλεία (97) καταρ:θμεῖται τῶν οὐ-
ρανῶν, ἄλλοις χλτρονοµίαν ἐπαγγέλλεται γῆς ἕἑτέροις
ὄψεσθαι τὸν Πατέρα. Καὶ 0h xaX ἐνταῦθα πρῶτον τὸ
τάγμα xaX τὸν χορὸν τὸν ἅγιον αὐτῷ τῶν παρθένων,
ὥσπερ elg νυμφῶνα, τὴν ἀνάπανσιν τῶν χαινῶν alo-
νων ἑφομαρτοῦντα συνεισελεύσεσθαι χρησμωδεῖ.
Ἐμαρτύρησαν (98) γὰρ, οὗ χατά τι µόριον χρόνου Ev

τὰ βασίλεια. Lectionem nostram ex Vat. cod.
expressit Possinius. Ip. — Forte leg. χαταριθµεῖσθαι,
in intinitivo.

(98) ᾿Εμορτύρησω". Quasi. martyrium fecerunt.

159

CONVIYIUM DECEM VIRGINUM,

150

βραχεῖ χαρτερῄσασαι σωμάτων ἀγχθηδόνας, ἀλλὰ διὰ A tinentes corporum gravamina, sed quoad vita su-

παντὸς tÀfoacgat -οῦ Ρίου, μὴ ἀποδειλιάσασθαι τὸν
ἀγῶνα τὺν Ὀλυμπιαχὸν ἀληθῶς διαθλῃησαι τῆς
ἁγνείας ' βασάνοις τε γὰρ ἀγρίοις ἡδονῶν xat φόθοις
xal λύπαις ἀντισχοῦσαι, xal τοῖς ἄλλοις τῆς πονη-
pia; τῶν ἀνθρώπων χαχοῖς, ἀποφέρονται τὰ γέρα
πρῶται τῶν ἄλλων, εἰς τὸν ἀμείνω τῆς ἐπαγγελίας
ἐχτασσόμεναι χῶρον. ᾽Αμέλει ταύτας µόνον ἐχλεχτὴν
νύμφην τὰς φυχὰς, χαὶ γνησίἰαν ὁ Λόγος ἑαυτοῦ xa-
λεῖ * τὰς δὲ Aor tz, παλλαχὰς χαὶ νεανίδας xat θυγα-
τέρας, λέγων ὧδε' Ἑξήκοντά εἰσι βασί.λισσαι, xal
ὁγδοήκχοντα πα. Ίακαί. xal νγεανιδες, ὧν οἱ
ἔσεω' ἀριθμός. Μία ἐστὶ περιστερά µου, τελεία
µου ^ µία ἑστὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς, ἑχλεκτὴ τῇ τε-
χούσῃ αὐτήν' ἐνείδοσαν αὐτὴν θυγατέρες, καὶ

perstes fuit, tolerantes laborum, Olympiacum vere
castimonie agonem fort:ter obire non formidarunt,
&zvisque voluptatum tormentis et pavoribus ac do-
loribus, aliisque bominum nequitiz malis resisten-
tes, priniz ante alios munera in melioribus promis.
sionis locis collocatze reportant. Denique has solum
animas, Verbum electam sponsam atque sinceram
vocat : reliquas autem, concubinas et adolescentu-
las atque filias, sic dicens 33 : Sexaginia sunt regi-
me, et octoginta concubine ; et adolescentule qua-
rum non est numerus. Una est columba mea, per-
fecta mea ; una est matri sua; electa genitrici suc.
Viderunt eam filie, et beatam predicabunt eam :
regina et concubine laudabunt eam. Cum enim uti-

ᾳαχαριοῦσιν αὐτήν' Bac(Aw cat xal γε zaAAa- B que multze sint Ecclesiz filie, una sola electa est et

xal αἰνοῦσι αὐτήν. Πολλῶν γὰρ οὐσῶν δηλονότι
της Ἐκκλησίας τῶν θυγατέρων, µία ἐστὶ μόνη ἔχλε-
x:t xa τιµιωτάτη Ev ὀφθαλμοῖς αὐτῆς ὑπὲρ πάσας,
τὸ τάγμα τῶν παρθένων.

charissima in oculis ejus supra reliquas, ordo scili-
cet virginum.

Cap. IV. Locus Cant. vi, 7,8, expensus. Begine, sancte ante diluvium anima. Concubine, anime prophie-
tarum. Divinum semen ad spiritales fetus, in. prophetarum libris. Quasi clandestine cum prophetis,
Verbi nuptic.

Ἐὰν δέ τῷ περὶ τούτων ἀμφισθήτησις, ὡς οὐδέπω
τῶν χεφαλαίων ἱχανῶς ἐπεξειργασμένων, xaX ἔτι
βούλοιτο χα. ἀναγωγὴν αὑτῶν πνευματικὴν διαρ-
θρωθῆναι πληρέστερον, τίνες εἰσὶν αἱ βασίλισσαι
χαὶ αἱ νεάνιδες * λέξομεν, δύνασθαι ταῦτα λελαλῆσθαι
χαὶ ἐπὶ τῶν ἐξ ἀρχῖς χατὰ πρόθασιν χρόνων ἐν δι-

Sin cui vero hinc hzret scrupulus, quasi hec
adhuc ad purum Scriptura nequaquam declarata
sit, ac preeterea ad spiritualem eain sensum referre
velit, juxtaque illum distinelius exponi quanam
sint reginz, qua vero concuLin:x ac qua adolescen-
tul» , dicenius fleri posse ut ista dicta sint de iis

χαιοσύνῃ btampeijávstov* ofov τῶν πρὸ τοῦ xata- (c qui a principio per successiones temporum in jii-

χλοσμοῦ, xai τῶν μετὰ τὸν καταχλυσμὸν, καὶ τῶν
ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ χαθεξῆς. E'vav γὰρ νύμφην μὲν
τὴν Ἐκκλησίαν, βασιλίσσας δὲ τὰς βασιλιχὰς ἐχείνας
τὰς πρὸ τοῦ χαταχλυσμοῦ φυχὰς, εὐαρέστους τῷ
θεῷ γεγενηµένας ' τουτέστι τὰς ἀμφὶ τὸν "Αδελ, xal
ον Xn9 χαὶ τὸν Ἐνώχ ' παλλαχὰς δὲ τὰς μετὰ τὸν
χαταχλυσμὸν, τῶν προφητῶν" αἷς, πρὸ τοῦ τὴν
Ἐχχλησίαν ἁρμοσθῆναι τῷ Κυρίῳ, παλλαχίδων δί-
x,» συγγινόµενος, ἀληθεῖς ὑπέσπειρε λόγους ἐν
ἀθόρῳ xai χαθαρᾷ Φφιλοσοφίᾳ, ἵνα Ὑεννῶσιν αὐτῷ
σολλαθοῦσαι πἰστιν, πνεῦμα σωτηρίας. Τοιαῦτα γὰρ
ἁτοβλαστήματα φύουσιν αἱ duyal, ἀείμνηστον φέ-
ῥροντα τὸ χλέος, ὁπόσαις ἂν ὁ Χριστὸς συναναχραθῇ.
E! γὰρ βωύλεσθε εἰς Μωῦσέως ἀποθλέψαι βίθλους, 7|
Αποῖὸῦ ἡ Σολομῶνος f| Ἡσαῖου, 7| τῶν καθεξής προ-
ριτῶν, ὦὤ. παρθένοι, εἴσεσθε, οἷα χαταλελοίπααιν
ἑαυτῶν ἔχγονα «i βίῳ σωτήρια διὰ τὴν πρὸς τὸν
Υἱὸν τοῦ Θεοῦ χοἰνωνίαν. Ὅθεν τεθεωρηµένως παλ-
λαχὰς τεροσηγόρευσε τὰς φυχὰς τὰς προφητικὰς ὁ
Λόχος, ὅτι μὴ φανερῶς αὐτὰς οὕτω, χαθάπερ δὴ xal
^k» Ἐχχλησίαν ἐπηγάγετο, θύσδας δι αὐτὴν τὺν
ψόσχον τὸν σιτευτόν.

** Cant. vi, 7, δ. '* Luc. xv, 95.

Possin. Ἐμαρτύρησε γὰρ. ὡς οὗ, redditque, attesta-
Πα; enim eos, etc., cujus tamen lectionis, nec Alla-
tius meminit, nec qui Possiniane Lupar. editioni
p se(uit. Et certe nihil congruit, et particula ὡς pa-
lam adjectitia est ad servandam syntaxim, quam
tamen imperitus interpolator servare nequivit. Vuilt

stitia claruerunt : puta, qui ante diluvium, quique
post diluvium, et qui deinceps post Christum. Ec-
clesia videlicet sponsa est. Regin: vero , regis illze
animz qui ante diluvium Deo placuerunt , nempe
Abel, Seth, Enoch. Concubin:ze, qu:xe post diluvium
animz fuerunt, nempe prophetarum ; quibus ante-
quam Ecclesia Domino aptarelur, concubinarum
more congressus, in incorrupta mundaque philoso-
phia veros subseminavit sermones , ut inde conce-
Ρίο fide, spiritum salutis ei parerent. Tales enim
fetus edunt ejusmodi anim:e, monumenta ssi zter-
nuin mansura relinquentes, quibuscum Christus
congressus fuerit. Si enim in Moysis aut Davidis,
aut Salomonis , aut Isaiz , aut aliorum subsequen-

D tium prophetarum lihros animum advertere, 0 vire

gines, volueritis, videhitis quales quamque vitze ac
mundo salutares post se fetus reliquerint, commer-
cii illius ratione quod illis cum Filio Dei intercessit.
Quare considerate admodum concubinas appellavit
Verbum prophetarum animas, quod non sic eas
palam, uti nimirum Ecclesiam , duxerat, occiso
illius gratia vitulo saginato **.

ergo arduum tenenda castitate virginibus certamen,
martyribus pene compar, quod multis postea. sze-
culis, de his qui religiosa palestra in finem usque
militant, graviter edisseruit Bernardus : quibus ad
virginitatem seu castitatem, accedit etiam volun-
tarize paupertatis et obedientize stadium. COoMBEF.

451

Quxrendum porro preierea videtur, ne quid À

nos diclu necessarium fugiat , quid cause sit cur
regine quidem sexaginta numerentur, concubin:z
vero octoginta , adolescentula autem tam mult
indueantur, ut earum numerus propter multitudi-
nem iniri nequeat; sponsa denique ponatur una.
Incipiamus 4 sexaginta. Sexaginta, opinor, reginas
hinc vocavit eos qui ab Adamo usque ad Noe con-
Linua successione temporum Deo placuerunt, quo-
niam aliis bi praeceptis 3c legibus ad salutem con-
. sequendaimn opus non habuerunt, etiamnum recente
apud eos memoria crealionis mundi, sex diebus
conditi. Recordabantur, inquam, sex dierum spatio
rerum hanc universitatem a Deo fuisse fabricatam,
eorumque qua in paradiso contigerant infixam sen-
sibus historiam habebant :
homo accepto mandato non tangendz arboris scien-
(σα, impegissel, fraude inductus auctoris malitiz *.
Hinc eas animas quz statim a mundo condito con-
tinua successione Deum sibi amandum delegerunt ,
ferme, ut sic dicam, primi s:eculi soboles, et vicinas
magni senarii dierum, sexaginta reginas symbolice
vocat, quia, ut dicebam, a senum dierum creatione
&talim exsliterunt. Magno quippe honore pracel-
luerunt, familiari angelorum dignatz colloquio , ac
que Deum palam, non per somnium, sape sint
contuit3e. Considerate enim quanta Setho familiari-
tas cum Deo exstiterit, quanta cum Abele, quanta
euin Enoso, quanta cum Enocho , quanta cum Ma-
thusala, quanta cum Noemo necessitudo. Primi hi

6
S. ΜΕΤΗΟΡΙ geisch . : ^ MARTYRIS {58

Ca». V. Seraginta regine, cur. sexaginta, el (ην rtging. Primi cvi sanctorum prastantia.

Ἐπαπορητέον δὲ xai τοῦτο πρὸς τούτοις, ἵνα μτδὲν
ἡμᾶς τῶν ἀναγχαίων ἁποδράναι δυντθῇ, τί δήποτε
τὰς μὲν βασιλίσσας ἑξήχοντα ἔφη, τὰς δὲ παλλαχὰς
ὁγδοβχοντα ' τὰς δὲ νεάνιδας τησαύτας , ὅσον μιδὲ
ἀριθμεῖσθαι διὰ τὴν πληθύν ' τὴν δὲ νύμφην μίαν.
Καὶ πρῶτον μὲν περὶ τῶν ἑξήχοντα λεχτέον. Ἑξή-
χοντα βασιλίσσας ἐντεῦθεν , ὡς οἶμαι Oh, τοὺς ἀπὺ
τοῦ πρωτοπλάστου µέχρι Νῶε χατὰ διαδοχὴν εὖὐαρε-
στήσαντας ἐχάλεσε τῷ θεῷ' ἐπειδήπερ οὗτοι παραγ-
γελμάτων xa θεσμῶν εἰς τὸ σωθῆναι χρείαν οὐκ
ἐασχήχασιν, ἔτι προσφάτου τῆς κατὰ τὴν ἐξαήμερον
οὔσης αὐτοῖς τοῦ χόσµου συστάσεως. Ἐμέμνηντο γὰρ
οὗτοι, ὡς ἐν EE ἡμέραις ὁ 8:bo ἑτεχτήνατο τὴν χτίσιν,
τά τε Ey τῷ παραδείσῳ γεγονότα ' xal πῶς ὁ ἄνθρω-
πος, ἐντολὴν ἔχων uh ἄφασθαι τοῦ φυτοῦ τῆς Φρο-

qua nempe ratione B νήσεως (99), ἐξώχειλεν, ἀποθουχολήσαντος αὐτὸν τοῦ

τῆς χαχίας σοφιστοὺ. Ἐντεῦθεν 5h τὰς ἀπὸ τῆς
συστάσεως εὐθέως τοῦ χόσµου χατὰ διαδοχὴν τὸν
Θεὸν ποθεῖν ἑλομένας φυχὰς , xal σχεδὸν, εἰ χρὴ
φάναι, τοῦ πρώτου αἰῶνος οὔσας ἔχγονα, χα) γείτονας
τῆς μεγάλης ἑξαημέρου, ἑξήχοντα βασιλίσσας ἔφη
συμθολιχῶς, διὰ τὸ μετὰ τὴν ἑξαήμερον εὐθέως, ὡς
ἔφην, γεγονέναι. Μεγάλην γὰρ ἐσχήχασιν οὗτοι τι-
μὴν, ἀγγέλοις συνοµιλήσαντες, xal τὸν θεὺν ὕπαρ,
οὖχ ὄναρ, πολλάκις θεασάµενοι. Ἐπισχέφασθε γὰρ
ὅσην ἔσχε παῤῥησίαν ὁ Σὴθ πρὸς «bv θεὸν, ὅσην ὁ
᾿Αθελ (1), ὅσην ὁ Ἐνὼς, ὅσην ὁ Ἐνὼχ, ὅσην ὁ Μα-
θουσάλα, ὅσην ὁ Νῶε, πρῶτοι διχαιοσύνης Υεγονότες
ἑρασταὶ, χαὶ πρῶτοι τῶν πρωτοτόχων τέχνων άπογε-
γραμµένων ἐν οὐρανοῖς, τῆς βασιλείας χαταξιωθέν-

amatores αφ], primique inter primogenitos li- C τες, ὥσπερ ἁπαρχή τις τῶν φυτευµάτων elc σωτηρίαν

beros qui conscripti sunt in cclís **, regnum as-
seciMi, ceu primitize quzedam p'antationum in s$a-
]utem, ac qui Deo praecox fructus provenerint. Ac
de bis quidem satis.

πρὠϊῖμος τῷ cp βλαστήσαντες χαρπός. Καὶ περὶ
μὲν τούτων αὐτάρχως.

Car. VI. Octoginta concubine, que ? Facite prcphetis Incarnationis notiones.

De concubinis restat dicere. Apud eos qui post
diluvium fuerunt , illa jam Dei cognitio remotior
facta, pene exoleverat; aliaque eis opus doctrina
erat qua adversus enascentem ac jam serpere inci-
pientem idololatriam mortalibus presidio ac auxi-

"t Gen. i1, 9... . Hebr. xn, 25.

“Περὶ δὲ τῶν παλλαχῶν πάλιν λεχτέον. Tot; µε-
τὰ τὸν χαταχλυσμὸν ἁπωτέρω (2) λοιπὸν ἡ γνῶσις
ἣν τοῦ 8:05: χαὶ ἔχρῃζον ἑτέρας διδαχῆς, ἑρπούσης
ἤδη τῆς εἰδωλολατρείας, τις αὐτοῖς αὖθις ἀλεξίχα-
χος ἔσοιτο xa βοηθός. 'O οὖν θεὺς, ἵνα μὴ πάντη

(99) M») ἄψφασθαι τοῦ «φυτοῦ τῆς φρονήσεως. p insipientie) quam φρονῄσεως, prudentie. Leo Alla-

Ita junxit Possinius ac bene reddidit, mandato ac-
cepto non tangende arboris scientie; cujus prava-
ricatione sic ἐξώκχειλε, impegit; nec opus cum illo
supplere, in exitium miser. Sic enim Latini ea voce
absolute significant, quod Grxci illa altera, meta-
phora ducta a navibus, qui sic in cautes el bre-
via ac loca aspera impingere dicuntur et allidi, duim
portum tutamique. stationem. cogitant, — llesych.
ξέπεσε exponit : sed ipsa exponens vox, obscu-
rior eo sensu voce exposila, ac infrequentior, ut et
quas Suidas adhibet, qui οἱ ipse ἀπὸ vnóz, de nave
dici hanc vocem adnotat : nec opus aitera explica-
tione Fr. Porte. Φρόνησις ergo ἀντὶ τῆς ἐπιστήμης
est, sive γνώσεως, pro intelligeulia ac scientia,
quomodo vertit Cicero docetque Budzeus sape usur-
part; non pro prudentia, qui virtus est, quomodo
potius ἀφροσύνης arbor dicenda videretur (summe

tius τὸ της Φρονήσεως jungit verbo ἐξώχειλε, red-
ditque, exira mentem ille delapsus ; aten.;ens sci-
licet expositionem τοῦ ἐξέπεσε, ἐξωλίσθησε. Sed non
videtur hzec vis metaphorz, quasi scilicet ex portu
delabi navis dicatur, el hoc sit ἐξοχέλλειν, non
ejus aberratione, iia ut dictum est, impingere
frangique atque allidi ad brevia et cautes. Ο0ΜΒΕΕΙδο

(1) "0σην ὁ 'A6cA. Ίο exciderunt ex edito Coins
befisiano, quae tamen exhibent Allatius et Possinius.,
Apud Allatium vicissim ista omit untur, ὅσην ὁ
Ἐνώς, quie leguntur. ex cod. Vat. in editis Possi-
nii et Comnbefisii. GALL.

(2) ᾽Απωτέρω. Sic Allatius. Possinius vero ex
cod. Vat. ἀνωτέρω..... Atque hanc Vat. lectionem
retinere maluit editor Lupareus, etiamsi ms.
Mazar. et excerpta Photiana ἁπωτέρω praferrent,
CoubEFis.

155

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

415

σὺ γένος τῶν ἀνθρώπων ἀϊστωθῃ λήθῃ τῶν xaXov, A lio foret. Deus itaque, ne bonorum oblivione hu-

«by ἴδιον Ilatóa τοῖς προφῄήταις ἐχέλευσεν ὑπηχῆη-
σαι (3), *t&v ἑσομένην ἑαυτοῦ παρουσίαν διὰ σαρχὸς
εἰς τὸν βίον, xa9' fv ἡ τῆς πνευματιχῆς ὀγδοάδος
χαρὰ xaX γνῶσις χηρυχθήσεται, ἀφέσεως ἅμαρτη-
µάτων οὖσα xal ἀναστάσεως παρεχτιχἡ’ περιτµτθή-
σέσθαι γὰρ δι αὑτῆς τῶν ἀνθρώπων τὰ πάθη xal
τὴν φθορἀάν. Καὶ διὰ τοῦτο τὸν χατάλογον τῶν ἀπὸ
«οῦ ᾽Αθραὰμ προφητῶν διὰ τὴν τῆς περιτομῆς πρε-
σθείαν, τὸν ὀχτὼ περιεχούσης ἀριθμὸν, Tc ἑξ{ρ-
τηται xal ὁ νόμος, ὀγδοίχοντα παλλαχὰς ἐκάλεπεν *
ὅτι πρῶτοι, πρὶν τὴν νύμφην τὴν Ἐχκλησίαν xat-
εγγυηθτναι τῷ Λόγῳ, τὰ θεῖα συλλαθόντες σπἑρ-
µατα, τῆς νοητῆς προεξήγγειλαν ὀγδοάδος τὴν περι-
sop fv.

manum genus prorsus everleretur, Filium suum
mandavit, suum per carnem futurum ín rmundum,
interiore auditu prophetis loqui adventum; per
quem spiritalis octonarii gaudium ac veritalis co-
gnitio essent predicanda : qui nimirum peccatorum
foret remissio el resurrectionem essel przstiturus ;
circumcidenda quippe per ipsum hominum vitia et
corruptionem amputandam. Propter hoc, prophe-
tarum qui ab Abrahamo fuerunt, subductum nume-
rum, propter circumcisionis octonarium numerum
continentis , ex qua lex ipsa pendet, augustiorem
honorem, octoginta concubinas appellavit : quod
nempe primi, antequam Ecclesi? Verbo desponsa-
retur, divinis conceptis seminibus spiritalis octo-
narii circumcisionem prznuntiarunt.

Cap. VII. Adolescentule, justi veteres. Ecclesia, una illa sponsa, reliquis praestantior.

Νεάνιδας δὲ πάλιν εἰς ἀναρίθμητον συντελούσας Ρ — Adolescentulas autem, numere superiores , eam

ἔμιον, τὰ ὑπὸ τοῖς χρείττοσι (4) Buxatorparfisavea
πλήθη, xaX νεανιχῶς χαὶ γενναίως διαθλήσαντα πρὸς
τὸν ἁμαρτίαν, χαλεῖ. ᾽λλλὰ τούτων o00' αἱ βασί-
4:33G:, οὔθ) αἱ παλλαχαὶ, o00' αἱ νεάνιδες συγχρί-
νονται τῇ Ἐκχλησίᾳ. Ἡ γὰρ τελεία xal ἐχλεχτὴ
παρὰ πάσας αὑτὰς νοµιξομένη, ἡ £x πάντων συν-
εστῶσά τε χαὶ συνηνωµένη (5) τῶν ἁποστόλων ἐστὶν,
$à ὑπερθάλλουσα νύμφη τῷ χάλλει της ἀχμῆς xal
τῆς παρθενίας πάσας. Διὸ καὶ µακαρίζεται xal
αἰνεῖται πρὸς τῶν ἄλλων (6), ὅτι αὕτη xal εἶδε xal
ἔχουσεν ἀφθόνως, & ἑἐχεῖναι ἐπεπόθεισαν χᾶν ix
βραχέως θεάσασθαι, χαὶ οὐκ εἶδον ' καὶ ἀχοῦσα:,
χαὶ οὖκ fixoucav. Μακάριοι vào, φησὶν, οἱ ὀφθα.ὶ-
μοὶ ὑμῶν, ὃ Κύριος τοῖς μαθτταῖς, οἱ βέποντες

ἆ β.1έπετε. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι zoAAol προφῆται C

ἐπεβύμησαν ἰδεῖν à β.έπετε, καὶ οὐχ εἶδον ' xal
ἀχοῦσαι ἃ ἀχούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. Οὐχοῦν διὰ
ταῦτα µαχαρἰζουσι ταύτην οἱ προφήται xal θαυμά-
ζουσιν, ὅτι ὧν αὐτοὶ μὴ ἑπέτυχον ἀχροαταὶ γενέσθαι
xai θεάµονες, ἡ Ἐχχλησία χατηξιώθη καὶ µετεί-
λγφεν. Ἑξήκοντα γάρ εἶἷσι βασί.Ίισσαι καὶ ὀγδο-
Tixorra πα.ὶ.ακαὶ, xal γεάγιδες ὧν οὐκ ἔστι'
ἀριθμός. Μία ἐστὶ περιστερἆ µου, τελεία µου.

93 Matth. χι 16, 17. Cant. νι, 7.

(3) Τὸν ἴδιον Παῖδα ὑπηχῆσαι. Possinius, invito
texit, prophetis preceptum reddit, ut sic Dei Fi
lium insusurrarent, pra'dicari curavit a. prophetis
suum Filium. Sed non ita Methodius, eed ipsi Fi.
Jio jussisse ait ut sic interiore auditu ip-e se pro.
phetis, suumqne in mundum adventum, quo. να:
lus mundo foret, loqueretur : quod preceptum
nihil lrsa ejus cum Patre :qualitate potest intel-
ligi, destinate causa Incarnationis. CowBeFis.

(4) Τὰ ὑπὸ τοῖς κρείττοσι. Plebes nimirum in-
telligit, vel patriarchis vel prophetis subjertas, ac
(1115 majores illi Dei cultu. preirent : quze turba
major est, ipsa innumerabilis, cum przstautiores
$aucti ^psique duces atque auspices longe pauciores
sint. Nihil apte Allat. et Mazar., ὑπὸ τοῖς χρι-
ταῖς. quasi ille novus quidem status sit, non ipse
circumcisionis ejusque pars, quem proinde illi con-

multitudinem vocat quze. inferiori a prestantioribus
ordine justitiam consectala, juvenili quasi robore
ac strenue adversus peccatum decertavit. Ex ho-
rum tamen omni classe neque regin:e, nec concubi-
ni aut adolescentule, cum Ecclesia comparari
valent. Hxc enim perfecta ac supra omnes illas
electa l'abita , ex omnibus conflata apostolis ei in
unum coagmentata, illa sponsa est, vivide statis
flore ac virginitatis decore cunctis longe przcellens.
Quocirca etiam ab aliis beata pradicatur atque
Jaudatur, quod ipsa affatim viderit audieritque quod
ille vel ad breve momentum videre cupierunt et
non viderunt, atque audire, et non audierunt. Beati
enim , inquit Dominus discipulis **, oculi vestri ,
qui vident qua videtis. Dico enim vobis, quod multi
prophete cupierunt videre qua videtis , et non vide-
runi : et audire que auditis, et non audierunt. Ob
hanc itaque causam merito prophete Ecclesiam
beatam praedicant eamque admirantur, quod quae
ipsis videre audireque non obtigit, hzc ipsa Ecclesia
percipere, eorumque gaudere commercio meruit.
Sexaginta enim sunt regina el octoginta concubina, et
adolescentule quartum non est numerus, Una est co-
lumba mea, per[ecta mea 99.

D numerari non decuit. Nec judices dicantur univer-

sim primarii justi, vel patriarchz vel p: ophetze,
sed peculiariter illi qui a Mose ad Saulem Πουγο-
rum rempubl. gessere, et. antequam illi regem ex-
poscerent; qui jam, non quasi paterne et sub Deo
quasi familiam regeret ac judicaret, sed mero im-
perio illis praeesset. Ip.

(5) Συνγηνωµένη. Hxc est lectio codicis Vat.
quam expressit Possinius. Sed ms. Mazar.et Alla-
tius, cum Photianis excerptis, συνηµµένη. Ip.

(5) Πρὸς τῶν dA1ov. Allatio deest praepositio,
preti vitio aul pueri exscribentis. Reddit vero cum

ossinio, ante alias predicatur; Possinius, pra
ali;s, cuni sit ab aliis, respondeatque sacro textui,
ubi sic laudantes ac przedicantes sponsam, indican-
tr. ipsequo sequentibus diserte exponit Metlio-

ius. [p.

135

S. METHODII EPISCOP! A? ManTYRUS

156

. Cap. ΠΠ. Christi natura humana, una illa ejus columba.

Possit vero aliquis alio quoque modo inconta- Α Δυνήσεται 66 τις ἑτέρως τὶν νύμφην φάναι τὴν

minatam Domini carnem sponsam interpretari ,
cujus gratia, relicto Patre, huc descendit eique
adhzesit, ac homo factus in eam invasit. Quare
etiam ligurate columbam vocitavit , quod hoc ani-
mal mansuetum sit, sub tecto degens peneque nobis
contubernale, atque humano convictu gaudens.
Una enim profecto, ut verbo dicam, labis expers ac
impolluta inventa est, cunctisque przcellens justi-
tie mundo atque decore, ut nemo eorum qui vel
summe Deo placuerunt, prope ad eam, si virtutis
ratio ineatur, consistat. Quocirca merito in con-
sortium regni Unigeniti ascita est, illo sibi eam ada-
ptante atque uniente. Itaque in psalmo quadragesi-
mo quarto, quz inter plures a dextris Dei regina
astat, aurea virtutis mundo ornata , cujus rex pul-
chritudinem concupivit 5, caro est , uti dicebam,
intemerata illa et beata , quam ipse Deus Verbum
celis invectam a dextris Patris collocavit auratis
vestibus decoram, in studiis scilicet incorruptionis,
que symbolice vocavit fimbrias aureas, quod nimi-
rum indumentum hoc, variis ex virtutibus, puta
castitate, prudentia, fide, charitate , patientia, bo-
nisque reliquis , variegatur et quasi contexitur;
qua plane operientia carnis turpitudinem , aureo
hominem mundo cultuque convestiunt.

σάρχα τὴν ἀμόλυντον τοῦ Κυρίου, ἧς χάριν τὸν Πα-
τέρα καταλείψας, κατῆλθεν ἐνταῦθα, xai προσενολ-
λήθη, xal ἐγκατέσκηψεν (7) ἑνανθρωπῄήσας εἰς αὐτὴν.
Ad δη xai περιστερὰν αὐτὴν τροπικῶς ἑἐκάλεσεν "
ἐπειδὴ τιθασσὸν τὸ ζῶον xal ὑπωρόφιον, καὶ διαίτῃ
τῇ τῶν ἀνθρώπων ἑνασμενίζον. Μόνη Yàp, ὡς ἔπος
εἰπεῖν, ἄσπιλος xai ἀμίαντος εὑρέθη, xai πάντας
ὑπερέχουσα τῷ τῆς δικαιοσύνης χόσμῳ xal. χάλλει"
ὥστε µηδένα χαὶ τῶν εἰς ἄκρον εὐαρεστησάντων τῷ
Θεῷ ταύτης δυνηθῆναι πέλας, ὡς πρὺς σύγχρισιν
ἀρετῆς, στῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο χατηξιῶσθαι χοινωνὸν
αὑτὴν γενέσθαι τῆς βασιλείας τοῦ Μονογενοῦς, αὐτῷ
χαθηρμοσμένην τε χαὶ ἑνωθεῖσαν. Καὶ ἓν τεσσαρα-
χοστῷ δὲ xai τετάρτῳ φαλμῷ fj ix τῶν πλειόνων

B παρισταµένη ἐκ δεξιῶν βασίλισσα τοῦ Θεοῦ μερῶν,

i τῷ διαχρύσῳ τῆς ἀρετῆς χόσµμῳ κατεστολισµένη,
ἧς ἐπεθύμησε τοῦ χάλλους ὁ βασιλεὺς, 1j σἀρᾶ ἔστιν,
ὡς ἔφην, dj ἄχραντος ἐκείνη xa µαχαρία, ἣν αὑτὸς
ἀναχομίσας ὁ Λόγος εἰς οὐρανοὺς, Ex. δεξιῶν παρέ-
στησε τοῦ Πατρὸς, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ χεχοσµη-
pévny * ὃ δὴ ἐστιν, ἐν ἐπιτηδεύµασι τῆς ἀφθαρσίας,
& συμθολιχῶς ἔφησε χρυσᾶ κροσσωτά. Ἐπειδὴ γὰρ
ix ποιχίλων ποιχ[λλεται τοῦτο xal συγχαθυφαίἰνεται
χατορθωµάτων τὸ ἕνδυμα (olov ἀγνείας, φρονῄσεως,
πίστεως, ἀγάπης, ὑπομονῆς, xai τῶν λοιπῶν ἆγα-
00v): & 65, χαταχαλύπτοντα τὴν ἀσχημοσύνην τῆς
σαρχὸς, χκοσμεῖ τὸν ἄνθρωπον χόσµμῳ χρυσῷ.

Ca». IX. Virgines statim post Reginam ac Sponsam.

Restat ut quid in consequentibus psalmi post com- (C

memoratum hominem a Verbo assumptum, ad Om-
nipotentis dexteram collocatum, tradat Spiritus san-
ctus, consideremus. Adducentur, inquit *5, regi virgi-
nes post eam ; proxime ejus a[ferentur tibi. Afferen-
tur in latitsi1 et exsultatione; adducentur in templum
regis. Vald- manifeste videtur hic divinus Spiritus
virginitatem laudare, ac polliceri, virgines secundo
post Domini sponsam loco, ut exposuimus, ad
Oimnnipotentem accessuras in lzetitia et exsultatione,
ambitioso cultu comitantibus angelis ac deducen-
tibus. Adeo enim amabile et. supra modum revera
desiderabile virginitatis decus, ut post reginam
quam exaltavit Dominus, atque ab omni peccato

*5 Psal. xiv, 10, ** ibid, 15, 16.

Ἔπειτα τί δὴ πάλιν xal ἓν τοῖς ἑξῆς τοῦ da pou,

ετὰ τὸ τὸν ἄνθρωπον ἐκ δεξιῶν ἑἐνθρονισθῆναι τοῦ
Πατρὸς, ὃ ἀνείληφεν ὁ Λόγος, τὸ Πνεύμα παραδί-
δωσιν, ἐπισχεπτέον. Ἀπενεχθήσονται, qnot, τῷ βα”
σιεῖ παρθέγοιὀπίσω αὑτῆς' αἱ zx Anclor αὐτῆς ἆπο-
γεχθήσυνταίσοι. ᾽Απεγεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ
xal ἀγα.].Ἱιάσει' ἀχθήσονται εἰς γαὸν τοῦ βασιλέωςν
Πάνυ προφανῶς ἐνθάδε λοιπὸν ἔοιχεν ἐγχωμιάζειν τὸ
Πνεῦμα τὴν ἀγνείαν, μετὰ τὴν νύμφην. ὡς ἀποδεδώχα»
μεν, τοῦ Κυρίου, δευτέρας προσιέναι τῷ Παντοχράτορι
ἐν ἀγαλλιάσει xai εὐφροσύνη τὰς παρθένους ἐἔπαγγελ.
λομένου, ὑπ' ἀγγέλων δορυφορουµένας τξ xal mapa-
πεµποµένας. Οὕτω γὰρ ἑπέραστόν τι τὸ τῆς παρθε-
νίας ἐστὶν ὡς ἀληθῶς xai περιπὀθητον χλέας, (cts

(T) 'Erxacéoxnyev. Πίαρενε est, invasit. Maz. et D sit, αἱ unione honoraria, non χατὰ φύσιν et ὑπό-

Allat., ἐγχατεσκήνωσεν, in ea habitavit, quod eque
probatum. Possinius , agglutinatus est, quod expli-
catio est vocis προσεχο) λήθη, non minus quam il-
lud, ei adhasit, ac ταυτολ.γία, non exposilio nove
Methodii vocis. lllud etiam , incarncns se in eam,
quam durum parumque theologicum! τὸ eic αὐτή;
verbum ἐγχατέσχηφε respicit; modus vero de-
notatur illa voce ἑνανθρωπήσας, hominis assum-
ptione et factus homo : sic jn eam venit atque inva-
sit. illique incubuit, qua vis est cjus vocis. Quod
tamen Methodius, singulari ea sanctitate ct justitia,
χατηζιῶσθαι dicil χοινωνὸν γίνεσθαι τῆς βασιλείας
τοῦ Μονογενοῦς, meruisse consortem fieri regni Uni-
geniti, egre a Nesterianis furfuribus vindicari pos4

στασιν, qua homo consecratus in Dei filium ab ipso
momento creati animi, et Deus factus liomo; non
ullis meritis aut profectu, eo provectus ille liomo,
ut. Dei (ilius ejusque regni consors diceretur. Comes
igitur et quasi effectus divine illius unionis fuit,
omnis illa Christi hominis justitia et sanctitas, non
ejus ratio, ob quam meruit illam adipisci. Etiam
Gregorius in Homil. hanc nuptiarum Filii Dei cum
sua carne (seu humanitate) comparationem statim
rejicit, ut niinus accommodam, cet quae faveat
Nestorio: quod nuptiarum federa non sint nisi
inter eos, qui distinete persong sunt : proinde
mavult dici de Christo et Ecclesia, quae est. prima
Methodii expositio. Οονβεεὶς.

131

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

158

ὀπίσω τῆς βασιλίσσης, fjv ἀνήγαγεν 6 Κύριος, ἆνα- A immunem perornavit , virginum chorum atque ο»

µάρτητον ἁἀποτορνεύσας τῷ Πατρὶ, τὸν χορὸν τῶν
««αρθένων χαὶ τὸ τάγμα προσχοµίζεσθαι, τὰ δευτε-
ρεῖα τῆς νύμφης χεχληρωμένον. Ταῦτά σοι xal παρ᾽
fuv, ὦ Αρετὴ, τὰ γυµνάσµατα τῶν λόγων ὑπὲρ
ἀγνείας ἑστηλιτεύσθω.

Εἰπούσης δὲ ταῦτα τῆς Προχίλλης, Ἑμὸς 6 χλη-
ρος, ἡ θέχλα ἔφη, μετὰ ταύτην ἑφεξῆς ἀγωνίφεσθαι
χαὶ χαίρω ξυνέµπορον ἔχουσα κἀγὼ τὴν σοφίαν τῶν
λόγων, αἰἱσθανομένη χιθάρας δίχην ἔσωθεν ἆρμο-
ζομένην µε xal παρασχευάζουσαν εἰς τὸ µεμελη-
µένως εἰπεῖν χαὶ εὐσχημόνως.

APET. "Αρισα, ὦ θέχλα, τὴν προθυµίαν ἁπ-
εδεξάµην, f| xal πιστεύω εἰς δύναμιν πρέποντας
ἀποδοῦναί σὲ pot τοὺς λόγους φιλοσοφίας τε γὰρ
^re ἑγχυχλίου xai παιδείας οὐδενὸς ὑστερήσεις ΄ τῆς

εὐαγγελικῆς τε αὖ xat θείας, τί χρὴ xal λέγειν, παρὰ,

Παύλου σεσοφισµένην:

dinem, secundo statim post sponsam honore digne-
tur. Hz tibi quoque a nobis sermonum exercitatio-
nes, o Árele, pro virginitate velut in cippo ac
perenni zre insculpta: sunto.

Talia ubi Procilla perorasset, Meus jam, ait The-
cla, agendi locus est : eoque gralulans occurro,
que ct ego sapientiam sermonun (vim scilicet elo-
quentiz) faventem habeam ; sentiamque citharz in
modum interius aptantem ac concinnantem, ut
elaborate ac decore venustoque eloquio disserit

ARET. Optime, o Thecla, tuus hic ardor ac
alacritas mihi accidit, qua et spero, pro data tihi
facultate, sermones t» habituram , qui ος argu-
menti mole ac majestate congrue instituto respon-
deant. Nempe philosophia variaque eruditione ac
liberalium artium comprehensione cedis nemini :

evangelica vero et divina doctrina quid attinet. dicere, cum Paulo magistro οὐοεία imbutaque δα:

pientia sis?

ΛΟΓΟΣ H.

ΘΕΚΛΛ.

ORATIO VIII.

THECLA.

Ca». I. Vocis, Παρθενία, Methodianum etymon, pene divina. Virtus, 'Apecf) Grece, unde dicta?

Οὐχοῦν λέγωμεν δὴ, πρῶτον αὐτόθεν ἀπ᾿ ἀρχῆς
ἀπαρξάμεναι τῆς ἐπωνυμίας. δι ἣν αἰτίαν ἐκλήθη

ἄπρθενία τοῦτο τὸ χορυφαιότατον χαὶ μαχάριον ἐπι- C

τίδευµα, ofóy τε ὃν τυγχάνει, xaX δύναμιν fiv. ἔχει,
xi! εἰσύστερον ὁποίους χαρποὺς ἀποτελεῖ. Κινδυ-
γεύουσι γὰρ ὀλίγου σύμπαντες αὐτὴν ἠγνοηχέναι,
μυρίων διαφέρουσαν τῶν ἄλλων τῆς ἀρετῆς πλεο-
Ἠχττμάτων, ὁπόσα εἰς χάθαρσιν xai χόσμον δια-
πηνούμεθα τῆς φυχῆς. Παρθεῖα (8) γὰρ ἡ παρθενία
xi:X μίαν ὑπαλλαγῖν χαλεῖται στοιχείου, ὡς δὴ
p^vr, τὸν ἔχοντα καὶ τετελεσμένον αὐτῆς τὰς ἀφθό-
f». τελετὰς θεῷ παρειχάζουσα, οὗ μεῖζον ἀγαθὸν
ἀδύνατον εὑρεῖν, ἡδονῆς χαὶ λύπης ἀπῳχισμένον ᾿
χαὶ τὸ tne voyn; χαταρδευόµενον ἀληθῶς αὔξεταί τε

8) Παρθεῖα. Retinuimus codicis Vat. lectionem
in voce πανθεία , quam interpres qui solum illum
codicem habuit, secutus est. Ceterum probabilior
videtur altera, quam et codex Maz. et Photiana ex-
cerpia suggerunt, παρθεἰία, sive potius παρὰ θεία͵
duobus vocabulis, quz in unum conflata, sola mu-
Qtone τοῦ a in v, et hujus insitione inler ε el 1 pe-
aalticze, vocem dabunt παρθενία. Etymologicus quo-
que praepositionem παρά in παρθενίας veriloquio
agnoscit, dum scribit, παρθενία, ὅτι παρὰ θεου
ilr. Ευ. Γερλα. — Παρθεῖα γάρ. Possinius, quasi
ex Vat., πανθεία, omnino divina, levi, inquit, muta-
tione littere ; nec qui ejus Lupar. editioni przfuit,
etsi reclamantibus omnibus codicibus, necnon
Photio, zquum putavit illi mutare, quod is solum
illum codicem habuerit, quem secutus est, Ego magis
petcm nullum secutum esse, sed vel suum, vel
peeri exscribentis σφάλμα. Nam Allatius, qui va-
riantes lectiones ex Vat. et Barb. serio collegit, ni-
μὴ hujus diversitatis meminit, quam, ut videlur,
bwllam ejesmodi in eo codice offendit. Et cerie
vox «ανθεία non congruit expositioni Metholii,
qua sic dici --αρθσνίαν ait, quod illa Deo assimue-

ParnOL. Gn. XVII.

Igitur dicamus primum, ab ipsa ordientes nomi-
nis appellatione, cur scilicet principalissimum istud
beatumque quo de agimus, institutum, παρθενία
vocitetur, quod Latinis virginitas dicitur : tum
explicabimus quale id sit quamque habeat vim , ac
postremo quos ex se íructus edat. Parum enim
abest quin plerique hanc ignorent, cum innumeris
aliis precellat virtutis muneribus, quacunque vel
ad anima purgationem usurpamus, vel ad ejus
exornationem. Παρθεῖα enim (ac si dicas Deo affi-
nis ac pene divina) παρθενία dicitur , elementi dun-
taxat commutatione, ut qua sola illa praeditum
ejusque incorruptis sacris initiatum Deo similem
reddit, qua nullum majus bonum occurrerit, a vo:

mur. Respexit ergo praepositionem παρά, qu: sic
comparationem importat et accessum quemdam ad
formze perfectionem, qu: per vocem signilicatur.
Sic Etymologus, pluribus quas affert ejus vocis
notionibus, ubique przpositionem παρά assumit,
ex qua xap' xazà συγχοπὴν factum ait; eliso scilicet
elemento a , quod tamen subintelligatur , illudque
ipsum sit cujus mutatione παρθεῖα Methodio παρ-
θενἰα dicalur; nempe mutato α in v, vicissimque
ejus ipsius elisione. Virgines dicuntur grandiores
puelle necdum tamen thorum expertz : nobis,
qua ulteriori proposito Deo consecrat: aique de-
vole, ab omni se venere animo ac corpore absii-
nent; ut nunquam sponte luxurie ullis illecebris
aut turpis libidinis dedant animum, aut corpus
maucipari (quantum animi servit. nutibus) sinant. '
Vide Etym. Thesauri, append., etc. Κατά μίαν ὑπαλ-
λαγὴν στοιχείου, quod reddit Allat., una elementi
ejectíone, non salis capio; nam ea vox non ejectio-
nem significat, sed mutglionem, ac qua una littera
alteri substituatur, uti a.nobis expositum est. Cos-
BEL!S.

e

441

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

142

Ub vip θέµις ἐπὶ γῆς βρίθειν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ A — Non enim fas est. virginitatis alam suapte indole

φύσιν τὸ τῆς παρθενίας πτερὸν, ἀλλ ἄνω φἐρειν εἰς
οὐρανὸν, εἰς χαθαρὸν αἱθέρα, xaX τὸν τῶν ἀγγέλων
Τείτονα Ρίον. Ὅθεν χαὶ πρῶται τῶν ἄλλων μετὰ τὴν
ἀνάχλησιν xal τὴν ἐντεῦθεν ἐχδημίαν αἱ ὀρθῶς καὶ
πιστῶς παρθενεύσασαι τῷ Χριστῷ τὰ νικητήρια φέ-
ῥονται τῶν ἄθλων, τοῖς τῆς ἀφθαρσίας ἄνθεσι στε-
φθεῖσαι πρὸς αὐτοῦ. "Apa γὰρ τῷ χαταλεῖφαι τὸν
χόσμον τὰς φυχὰς, λόγος ταῖς παρθένοις ὑπαντῶν-
τας ἀγγέλους μετὰ πολλῆς εὐφημίας εἰς τοὺς προει-
ῥρηµένους ξαραπέμπειν λειμῶνας αὐτὰς, εἰς οὓς xai
κρόσθεν ἐλθεῖν ἑἐγλίχοντο, µαχρόθεν αὐτοὺς φαντα-
σιωθεῖσαι τότε, ὁπότε, ἔτι ἐπενδημοῦσαι τοῖς σώμα-
ev, ἑνδάλλοντο τὰ θεῖα.

in terram vergere, cujus potius muneris sit in ca-
lum purumque zthera ac vicinam angelorum vitam
hominem tollere. Reliquis itaque priores hinc evo-
cat: ac emigrantes, qua recte fideliterque Christo
virgines militavere, victori: premia referunt, in-
corruptionis ab eo floribus sertisque redimitz.. Mox
enim ac animx: mundum reliquerint, przesto esse an-
gelos ferunt, qui virginibus obviam procedentes,
ambitioso famulatu ingentique przconio, ad ea qua
memoravimus prata deducant , quo et ante venire
gliscebant ; procul tuncanimo informantes, cum ad-
huc in corporibus versantes, simulacro tenuique
imagine divina inente reprzsentabant.

Ca». Ill. Virginitatis sors et hereditas.

e
Ἔνταῦθα δὴ ἑλθούσας, θαυμαστά τινα θΞάσασθαι, p. Jam vero illuc perductis, miranda quzdam illu-

xat ἔχλαμπρα xai µαχάρια χάλλη, xai ὁποῖα ἑξει-
πεῖν εἰς ἀνθρώπους δυσχερές. Εἶναι γὰρ αὐτὴν δι-
χαιοσύνην χαὶ φρόνησιν, ἀγάπην αὐτὴν ἐχεῖ xai
(ἀλίθειαν xal σωφροσύνη», xal τὰ ἄλλα ὡσαύτως
£x: gavr τῆς σοφίας ἄνθη χαὶ φυτά ὧν ἡμεῖς ἐνθάδε
σχιὰς µόνας φασματώδεις ὀνειρώσσοντες, ἀπὸ τῶν
πράξεων ἡγούμεθα τῶν ἀνθρωπίνων συνεστάναι, ὅτι
uf, ἐστιν αὐτῶν δεῦρο μηδὲν εἴδωλον χαταφανὲς, ἀλλ᾽
ἀπειχονίσματα μόνον ἀειδη, ἃ 6h xaX αὐτὰ σχοτει-
Wuc πολλάχις ἀπειχάζοντες αἰσθανόμεθα. Οὐ γὰρ
ἂν πώτοτε δικαιοσύνης αὐτῆς f| συνέσεως ἢ εἰρήνης
ὀφθαλμοῖς ἐθεάσατό τις μέγεθος, 7) σχΏμα f] κάλλος:
ἐχεῖ δὲ ἐν τῷ "Orci (11), ὣς εἶσιν, ὁλοτελῆ βλέπον-
ται χαὶ cag. Εἶναι γὰρ δένδρον τι σωφροσύνης αὖ-

τῆς, εἶναι ἀγάπης, εἶναι συνέσεως' ὥσπερ καὶ τῶν (c

ἐνθάδε τὰ φυτὰ χαρπῶν, οἷον σταφυλῆς, ῥοιᾶς καὶ µἠ-
ων, οὕτω Uh χἀχείνων δρέπεσθαι (12) μὲν xat ἑαθίε-
σθαι τοὺς χαρποὺς, οὐ μὴν ἀπόλλυσθαι xa φθίνειν,
ἀλλ εἰς ἀθανασίαν αὖξειν xa θειότητα τοὺς δρεποµέ-
νους * χαθὼς χἀχεῖνος ἐξ οὗ πάντες ἐσμὲν, πρὸ τοῦ
παραπεσεῖν xai πηρωθῆναι τᾶς ὄψεις, ἓν τῷ παρα-
ἐείσῳ τυγχάνων , ἀπεχαρπεύετο, τοῦ θεοῦ θεμιστεύ-
οντος τὸν ἄνθρωπον τῶν τῆς σοφίας ἐργάτην τεθῆναι
xai φύλακα φυτῶν. Τοιούτους γὰρ ἣν καρποὺς πε-
Ξιστευμένος γεωργεῖν xal ὁ πρῶτος ᾿Αδάμ. Καὶ ὁ
Ἱερεμίας δὲ ταῦτα τυγχάνειν ἰδικῶς Ev τινι τόπῳ
χαὶ ἀφεστῶτι μεγάλην ἁπόστασιν τῆς xa0' ἡμᾶς

" Erod. τι, 14.

strissimaque et beata, et supra quam humano elo-
quio exprimi facile possit fruenda offerri pulchritu-
dinum spectacula. lpsa quippe illic justitia, ipsa
prudentia, ipsa sese palam monstrat indulgetque
cum charitate veritas et castitas, aliique id genus
speciosissimi sapientie flores ac plantxz : quorum
nos hic umbras solas quasi per somnium imaginan-
tes, putamus ex humanis constare operationibus,
quod nullum nobis hic eorum conspicuum suppetat
simulacrum, sed obscure duntaxat designationes,
quas et ipsas sepius obscure delineantes densaque
caligine, sentimus. Nec enim ullus unquam ipsius
justitize, aut prudentiz, aut pacis, magnitudinem aut
formam, autve decorem oculis usurpavit ; illic vero
in eo Qui est ", uti veresunt, integra ac conspi-
cua perspiciuntur. Est euim ipsius castitatisarbor,
est caritatis, est prudentia, uti sane et fructuum
hic terrenorum plante (vitis scilicet, malogranati,
malorum pomorumque omniuin), sic et illarum car-
puntur fructus atque eduntur, non qui pereant ac
márcescaut, sed qui legentes ad immortalitatem di-
vinitatemque adaugeant : quemadmodumetille cujus
omnes sumus soboles, ante lapsum ac czcata lu-
mina, in paradiso fructuum usura gaudebat, con-
stituto per Dci scitum homine, ut plantarum sapien-
tize cultor ac custos esset. Tales namque fructus ut
coleret, primus Adam in suam fidei acceperat. At-

bas ac iis quorum cum Da:lo conversatio, munici- D item Daruch non ad ipsam Dei visionem videtur

tus (πολίτευμα) est in coelis, occupato przstatur.
JMBEFIS.

(4) Ἔκει δὲ &v cQ "Orci. Sic accipio, ut Dei no-
men intelligatur, quo se ipse Exod. in, 14, vocat,
semelque ei iterum Jer. xiv et xxxi. coimnpellat.
lillic ergo ἐν τῷ Ὄντι, in. illo qui est, in Deo fonte
essendi, et qui esL ipsum esse, cujus munere est
«quidquid est, cernunt animi primigenias istas ra-
uones et emanationes clare et integre, non ut in
Bobis visuntur in esse caduco et mortali, contrariis
admistz : quxcunque tandem illa Dei visio, el τοῦ
Ὄντος sit. Methodio, vel ipsius in se divinz essen-
tim, vel qualem extra illam aniini possunt habere.
Neu loqui vero Methodiuim de ipsa in se Dei visione,
argumento est exemplum protoplasti, cui ante la-
psum cognitionem videtur tribuere. Locus

hortari, sed ad virtutes quales liumana facultate ac
Dei munere homo viator nancisci potest. Possinius
coram el vere reddidit, ac si ea locutio vim soium
adverbii haberet : qui sensus valde humilis est. Me-
lius Allatius, in ipsa veritate, quam velim Deum
Veritatem inlellexisse; inde Veritatem, quod est
ipse qui est, datque omnibus esse et vere esse. Ip.

(12) Δρέπεσθαι. Proclive fuit. mutare βλέπεσθαι,
cum liqueat scripsisse Methodium, quod ita a me
mutatum est; quod carpere sequatur τὸ ἔδεσθαι
vel ἐσθίεσθαι, ut alii et alii codices habent ; et quod
augere ad immortalitatem et divinitatem addat τοὺς
ὁρεποµένους, eos qui carpant, non qui videant, quod
remotius est ad metaphoram. Vitiosa prorsus Álla-
tii edita, ος nostris emendanda. ConbBEFis,

143

S. METHOD wu SA e, MARTTHIS

14

que hac Jeremias quodam loco seorsum, procul 2b À Όσκουμένης οἵδεν, ἔνθα τοὺς ἑξολισθήσαντας τῶν

orbe nostro sensit exsistere. Sic namque ait, eos
deplorans qui beati illius ::vi bonis exciderunt :
Discite ubi sit prudentia, ubi sit virtus, ubi sit intel-
lectus :utsciatis simul, ubi sit longitudo vite et vita;
ubi sit (umen. oculorum εί pax. Quis invenit locum
ejus ? et quis intravit in thesauros eorum ^ ? In ho-
rum nempe thesauros ingresse virgines, virtutum
rationes decerpunt; multis ac bene ordinatis irrigatze
luminibus, affundente illis Deo fontis instar, qui
szxculum illud, nullo unquam occasu exstinguendis
luminibus splendidius illustret. Hae» porro semper
choros agunt modulatis vocibus laudantes Deum.
Circumfusus namque illis aer purus est, et quo solis
orbita nunquam invehatur.

Car. IV. Puranesis ad virginitatem excolendam.

Nunc ergo, virgines, incorrupta castitatis filiz,
de vita bonis omnibus beata, deque celorum re-
gno studium nobis est et contentio. Eia in eamdem
intemerat:e virginitatis Jaudem cuim prioribus vos
quoque alacri animo conspirate, parum curantes
hoc szculum ac mundum. Non parum eniin ad fe-
licitatem vitamque curis liberam incorruptio con-
ducit ac castimonia, quippe quae carnem hurno le-
vans, sublimem ferri faciat, ejus nimio exsiccatohu-
more luteoque expresso pondere, majore trahendi
vi ac impulsione. Neque vos ulla: audiendi sordes
repentes in terram deprimant. Neque moeror gau-
dium interpolet, ipsas qu:e melioribus nitantur, eli-
dens spes : sed nulla. inorositate ingruentes in vos
clades damnaque excutite, nullis mentis faciem fu-
nestantes querulis gemitibus. Vincat prorsus fides,
ejusque lumen, qua circa cor volitant, mali hostis
foeda simulacra depellat. Nimirum, ut quando sc-
renam noctem luna plena illustrans, affusis ab occasu
densis atrisque nubibus ad tempus occulitur, nec
tamen aufertur ; quippe statim vi venti difflatis nu-
bibus, clara mundo luce redditur: sic et vos, lu-
cem virginitatis ostendentes mundo, elsi angustiis et
laboribus vexamini, ne, quaeso, virgines, fatiscentes
spem vestram abjicite. Aderit mox Spiritus, qui ne-
quissimi difflet nubila, si vos quemadmodum Mater
vestra, quz in culo parit masculum Virginem, in-
fensi anguis insidias miniine timeatis. De qua ego
muliere distinctius vobis loqui constitui, idque ut
-agam inodo tempus exigit.

Signum magnum apparuit in celo, ait Joannes €

Apocalypsin enarrans **, mulier amicta sole, et luna
sub pedibus ejus ; et in capite ejus. corona stellarum
duodecim : et in utero habens clamabat parturiens,
et cruciabatur ut pareret. Et visum est aliud. signum
in celo: et ecce draco magnus rufus, habens capita
septem et cornua decem, et incapitibus ejus diademata

*5 Bar. i1, 14, 15.

(43) Αἰωνίων. Sic nos cum Allatio, pro αἰώνων
quod alii dant. Epir. PATROL.

(14) Φωσὶν ἀδύτοις. Panlo inferius, τὸ φῶς τὸ
ἀνέσπερον vocat, lumen quod nulla nox excipiat,

** Apoc. η, 1-6.

αἰωνίων (15) ἀγαθῶν κατο'κτίζων λέγει’ Μάθετε
ποῦ ἐστι φρόνγησις, ποῦ ἐστιν ἰσχὺς, ποὺ ἐστιν
7| σύγεσις, τοῦ γγῶναι ἅμα xov ἐστι µαχρο-
δίωσις xal ζωὴ, ποῦ ἐστι φῶς ὀφθα]μῶν καὶ εἰ-
ρήνη' clc εὗρε τόπον αὑτῆης, ἢ τίς εἰση.θενΥ
εἰς θησαυροὺς αὐτῶν; Τούτων οὖν διελθούσας
εἰς τοὺς θησαυροὺς ἀποχαρπεύεσθαι λόγους τῶν ἀρε-
τῶν τὰς παρθένους, εὐτάχτοις qual xat πολλοῖς xac-
αρδοµένας, ἃ δίχην πηγῆς αὐταῖς ὁ θεὸς ἀνερεύγε-
ται, χαταλάµπων ἐχεῖνον τὸν αἰῶνα φωσὶν ἁδύ-
«ot (14)* αἱ δὲ χορεύουσιν ἐμμελῶς γεραΐίρουσαι τὸν
θεόν. Περιχέχυται γὰρ αὐταῖς ἀἣρ καθαρὸς, χαὶ μὴ
καθιππευόµενος ἡλίῳ.

Proponitur excutiendus locus Apoc. ΧΙΙ, 1-6.

B Nüv οὖν, ὦ παρθένοι, σωφροσύνης ἀχράντου θυ-

Υατέρες, ὑπερ ζωῆς ἡμῖν ἀφθόνου καὶ βασιλείας
οὑρανῶν ἡ σπουδἠ. Εἰς τὴν αὐτὴν δόξαν τῆς ἀγνείας
xal ὑμεῖς προθύµως ταῖς πρὸ ὑμῶν συµφρονήσατε,
ὀλίγα φροντίσασαι τοῦ βίου. Οὐ γὰρ μικρὸν εἰς
ῥᾳστώνην ἀφθαρσία καὶ ἁγνεία, ἀνωφερῃ τὴν σάρχα
πρὸς ὕψος αἴρουσα, καὶ τὸ κάθυγρον αὐτῆς ἀναξη-
palvouca xal πηλῶδες βάρος, ὀλχῇ µείζονι’ μηδὲ
βριθέτω τῆς ἀχοῖῆς ὁ ῥύπος, ῥέπων εἰς τὴν Υην».
μηδὲ µεκαχοσμµείτω λύπη τὴν yapkv, ἐκτήχουσα τὰς
ἐπὶ τοῖς κρείττοσιν ἑλπίδας' ἀλλὰ ἀτρύχως ἆπο-
σείεσθε τὰς ἐπισυμθαινούσας ὑμῖν συμφοράς, μὴ
θολοῦσαι γόοις τὸν λογισμόν. Νιχάτω γὰρ fj πίστις
πάἀντη, xal ἀπωθείσθω τὸ φῶς αὐτῆς τὰ φερόµενα
τοῦ πονηροῦ περὶ τὴν καρδίαν φάσματα. Ὥσπερ

C γὰρ ὅταν ἡ σελήνη τὸν οὐρανὸν αἴγλης ἐχλάμψασα

πληρώσῃ, xal πᾶς ὁ àhp αἴθριος γενηθῇ, ἄφνω δὲ
νεφέλαι ποθὲν Ex δυσμῶν, ὑποδραμοῦσαι βάσχανοι,
τὸ φῶς αὐτῆς πρὸς ὀλίγον ἐπισχιάζουσιν, o0 μὴν
ἀφαιροῦνται, ἅτε εὐθέως τῇ ῥύμῃ τοῦ πνεύματος
ἐξωθούμεναι, οὕτω 05 xal ὑμεῖς, &v τῷ χόσµω λάμ-
πουσαι τὴν ἁγνείαν, ὑπὸ θλίψεων ὀχληθεῖσαι xal
πόνων, ὦ παρθένοι, μὴ ὁκλάσατε πρὺς τὰς ἁλπίδαςο
Ἐξωθοῦνται γὰρ τῷ Πνεύματι τὰ Ex. τοῦ πονηροῦ
νέφη, ἐὰν ὥσπερ dj Μήτηρ ὑμῶν καὶ ὑμεῖς, fj γεν-
νῶσα τὸν ἄρσενα Παρθένον iv τῷ οὐρανῷ, ph δει-
λιάσητε λοχῶντα xai ἐφεδρεύοντα τὸν ὄφιν, περὶ
fc ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς ἁμηγέπη διεξελεύσοµαι δηλοῦσα *
χαιρὸς γὰρ τὰ νῦν.

Kal ὤφθη µέγα σηµειον àv τῷ οὐρανῷ, τὴν
Αποχάλυψιν ὁ Ἱωάννης ἐξηγούμενος λέχει, Tvr fi
περιθεθ.Ἰηµένη τὸν fAwv* xal ἡ σελήνη ὑπο-
κάτω τῶν ποδῶν αὑτῆς' καὶ ἐπὶ τῆς κεφα.-ης
αὐτῆς στέφανος ἀστέρων δώδεκα καὶ ἐν' γαστρὶ
ἔχουσα κχράζει ὠδίνουσα καὶ βασαγιζοµένη τε-
x&v. Kal ὤφθη dAAo σηµεῖον ἐν τῷ οὗρανῷ"

nullus occasus exstinguat ; nec re sic clara μοιυῖξ
doceri Possinius, ut inaccessibilem lucem suam me-
liori alia voce reique apposita, mutaret. (Couskris.

115

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. :.

116

xal ἰδοὺ δράχων πυῤῥὸς μέγας, ἔχων κχεφα.ὰς Α septem; el cauda sua trahcbat tertiam partem. stella*

ἑπτὰ xal κέρατα δέχα, καὶ ἐπὶ τὰς xezaAdüc αὖ-
τοῦ ἑπτὰ διαδήµατα᾽ xal ἡ οὐρὰ αὐτοῦ σύρει τὸ
tpítov µέρος τῶν ἁστέρων τοῦ οὐρανοῦ, xal
£6aAer αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν ' καὶ ὁ δράχκων ἕἔστη-
xsv ἐνώτιογ της TUYauixóc τῆς μεΛ.Ἰούσης éxce-
Φεἴϊν, iva ὄταν τέχῃ τὸ τέχγον αὐτῆς καταάἀάγη.
Kal ἔτεχεν υἱὸν ἄρσενα, ὃς μἐ..ει ποιµαίνευ’
πάντα τὰ ἔθύνη àv ῥά6δδῳ σιδηρᾷ. καὶ ἡρπάγη
τὸ τέμνον αὑτῆς πρὸς τὸν Osór, καὶ πρὸς τὸν'
ϐ,όνον abcov* xal ἡ vri) ἔρυγεν εἰς τὴν ἔρη-
gov, ὅπου ἔχει ἐκεῖ τόπον ἡἠτοιμασμένον ὑπὺ τοῦ
θεοῦ, iva ἐχεῖ τρέρωσι (15) αὐτὴν ἡμέρας χωίας
διαχοσίας ἑξήκοντα. Τὰ μὲν οὖν περὶ τῆς γυναι-
χὸς ἱστορούμενα xai τοῦ δράχοντος, ὡς ἓν ἐπιτομῇ,

rum celi, et misileas in terram : et draco stetit ante
mulierem qua erat paritura , ul cum peperisset, fi-
lium ejus devoraret. Et peperit filium masculum, qui
recturus erat omnes gentes in virga ferrea : et ra-
p!us est filius ejus ad Deum et ad thronum ejus: et
mulier [ugit in solitudinem, ubi habebat locum para-
tum a Deo, ut ibi pascant eam diebus mille ducentis
seraginta. Hxc ibi summatim de muliere et dra-
cone. [lorum vero solutionem nancisci verbisque
exponere, majus quid est quam pro nostra facul.
tate. Audendum tamen, de illo [τει qui jussit
scrutari Scripturas **. Cujus sententie si et vos
estis, nihil verebor ad rem aggredi. Omnino enim
ignoscetis, si exquisitlam ejus loci intelligentiam,

Ao, ἔχει: περὶ δὲ τοῦ τὴν ἐπίλυσιν αὐτῶν ἀνεύρα- B pro ingenii tenuitate non satis assequi valeam.
σθαι xal εἰπεῖν, μεῖζον f| xa0' ἡμᾶς. ὅμως τολµητέον, πιστεύσασαν τῷ κελεύσαντι τὰς Γραφὰς ἐρεν-
viv. El οὖν xal σφῷν τὰ λεγόμενα συνδοχεῖ, χαλεπὸν οὐδὲν ἤδη στείλασθαι, Πάντως γὰρ συγγνώσεσθε,
πρὸς τὴν ἀκρίδειαν τῆς Γραφῆς tà» yh δυνηθῶ διαρχέσαι.

Car. V. Mulier pariens infesto dracone, Ecclesia : ejus cultus et gratia.

'H ὀφθεῖσα περιθεθληµένη τὸν ἥλιον ἐν τῷ obpa-
wp Tovh, xal στέφανον Ex τῶν ἁστέρων περιχειµένη
δύδεχα, ἧς τὴν ἔδραν εἶχεν ἡ σελήνη πρὸς τοῖς ποσὶ,
καὶ ὠδίνουσα xai βασανιζομένη τεχεῖν, αὕτη xv-
ρίως ἐστὶ, κατὰ τὸν ἀχριδῆ λόγον, ἡ µήτηρ ἡμῶν,
& παρθέἑνοι, δύναµίς τις οὖσα καθ’ ἑαυτὴν ἑτέρα τῶν
τέχνων ' ἣν ὁτὲ μὲν Ἱερουσαλὴμ οἱ προφῆται, κατὰ
την σύνογιν τῶν ἐπιφερομένων,ὁτὲδὲνύμῳην, ὁτὶ δὲ
Σιὼν ὄρος, ὁτὲ δὲ ναὺν χαὶ σχηνὴν Θεοῦ χεχλήχασιν.

Ἡ γὰρ παρωρμηµένη φωτίξεσθαι δύναµις Ev τῷ προ- C

gin, Φωτίζου, χεκραγότος αὐτῇ τοῦ Πνεύματος,
Ἱερουσα1ήμ' fxev γάρ σου τὸ góc, καὶ ἡ δόξα
Κυρέου ἐπὶ σὲ ἀγατέταχεν. Ιδοὺ καλύψει (46)
σχότος xal Ίγόφος γῆν κα.ύψει ἐπ᾽ ἔθνη: ἐπὶ
t£ σὲ φανήσεται Κύριος, xai ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ
σὲ ὀρθήσεται. Καὶ πορεύσονται βασιλεῖς τῷ zvpl
σου, xal ἔθνη τῇ «Ἰαμπρότητί cov. Ἀνάδλεύον
xUxdp τοῖς ὀφθα]μοῖς σου, καὶ l68 συνηγµένα
τὰ τέχνα σου. "Hxact πάντες οἱ υἱοί cov µακρό-
θεν, καὶ αἱ θυγατέρες σου ἐπ ὤμων ἀρθήσον-
ca; * ἔστιν dj Ἐχχλησία, ἧς τὰ τέχνα πασσυδεὶ ἣξει
μετὰ τὴν ἀνάστασιν, πάντοθεν πρὸς αὐτὴν xata-
θένντα, αὐτῇ᾽ δεχοµένη τε τὸ φῶς τὸ ἀνέσπερον,
τὴν λαμπρότητα στολῆς σχήµατι περιθεθληµένη τοῦ
Λόχου Ἡδεται. Ποίῳ γὰρ ἄλλῳ τιµαλφεστέρῳ χόσμῳ
ἢ τιμιωτέρῳ τὴν βασίλισσαν ἔπρεπε ποσμηθεῖσαν
γυμφαγωγτθηναι τῷ Κυρίῳ, φῶς ὡς ἱμάτιον λαθοῦ-
σαν; δ.ὸ xai αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀναχληθῆναι.
Ἴθε Υὰρ, ἀναθᾶσαι τῷ λόγῳ, θεάσασθε ὥσπερ τὰς
πρὰς γάμον παρθένους, γυναῖχα μεγάλην, καθαρὸ

χαὶ ἄχραντον ὅλον χαὶ µόνιμον χάλλος, xal οὐδὲν
ἑλαττούμενον τῖς λαμπρότητος τῶν φώτων, ἀποστίλ-
θουσαν χαὶ ἀντὶ μὲν στολῆς, αὐτὸ φῶς Ίμφιεσμέ-
νην ^ ἀντὶ δὲ λίθων τιµίων, ἀστράσι φαιδροῖς τὴν xs-

50 Joan. v, 09. "! Isa. Lx, 1-4.

(15) Tpézocir. Sic ambo manuscripti et optim:e
queque editiones Apocalypsis xu, 6; unde corri-
$endz videntur ille qux legunt ἐχτρέφωσ:ν. Ep.

* Quz apparuit in coelo amieta sole mulier, et co-
ronam libens stellarum duodecim, cui ad pedes
luna subsidet, quz? parturit et cruciatur ut pariat,
ipsa proprie est, exacta veri ratione ac intelligen-
tia, 0 virgines, mater nostra, nempe virtus qua-
dam in se ipsa ac vere exsistens a filiis distincta :
quam prophe*:e, pro conspectu ac argumento eorum
qua feruntur, quandoque quidem Hierusalem appel-
lant, interdum vero Sponsam, aliquando Sion mon-
tem, nonnunquam templum etl tabernaculum Dei.
Nam quz virtus studet cupitque illuminari apud
prophetam, clamante ad eam Spiritu **, luminare,
illuminare, Hierusalem, quia veni: lumen tuum , et
gloria Domini super te orta est. Ecce tenebre operient
terram , et caligo populos : super te aulem orietur
Dominus , et gloria ejus in te videbitur. Et ambula-
bunt reges in lumine tuo, et gentes in splendore ortus
tui. Leva in circuitu oculos tuos, et vide : omnes
isti congregati sunt ; venerunt tibi. Filii tui de longe
venient , et filie tug super humeros sustollentur ; est
Ecclesia, cujus filii magno undique concursu post
resurrectionem venientes, in ejus confluent sinum.
Hzc nimirum, suscepto, quod nullum novit occa-
sum, lumine, velut stola, Verbi splendore induta

D iztatur. Quo enim alio pretiosiori speciosiorive

ornatu comptam decebat sponsam Domino adduci ,
lumen sicut vestimentum nactam , cujus et cultus
gratia ad Filii nuptias a Patre vocaretur? Eia agite,
ratione comite ascendentes, haud secus ac nuptui
tradendas virgines atque thalamos exspectantes ,
mulierem agnam conspicite, puram undique et
illibatam stahilemque, nec quidquam lucis radiis
imparem vibrantem pulchritudinem : et pro stola
quidem, ipsa luce vestitam ; pro lapidibus autem

LvPaR.
(16) "Iob καὶ. Sixt. et Alex., Ἰδου σχότος χαλύ-
φει ην καὶ όρος bz ἔθνη, Ganz.

4141

S. METHOD go SA ET MARTYRIS

pretiosis, splendentibus stellis circum eaput orna- A φαλὴν χεχοσμημένην. *O γὰρ ἡμῖν ἑἐσθὴς, τοῦτο

tm. Quod enim nobis vestis, hoc ili lux; ei
quod nobis aurum aut pellucidi lapilli, hoc illi stel-
Iz. Stella: vero non vulgares ille quz in aspectabili
sitae sunt loco, sed alit quaedam potiores lucidio-
resque, adeo ut hx» quas cernimus, nihil nisi illa-
rum pictzz imagines ac imperfecta simulacra esse
videantur.

txzlvr] oic: ὃ δὲ ἡμῖν χρυσὸς f| διαφανεῖς λίθοι,
τοῦτο ἐχείνῃ τὰ ἄστρα: ἄστρα δὲ, οὐχ ὁποῖα ταῦτα
τὰ ἐν τῷ ὁρατῷ χείµενα τόπῳ, ἀλλά τινα χρεΐττω
xai εὐφεγγέστερα ' ὥστε εἰχόνας ἐχείνων μᾶλλον νο-
µίζεσθαι ταῦτα χαὶ ἀπεικάσματα. |

Cap. VI. Ecclesie opera, filiorum in baptismo parturitio. Luna in baptismo : plenilunium Christi pas-
sionis.

Jam lunz mulier insistere dicitur. Lunz symbolo,
illorum, ni fallor, designata fide, qui per lavacrum
3 corruptione mundantur : propterea quod ejus lu-
men aquae tepide prope affine videatur, quodque
ex luna humida omnis substantia pendeat. Super
lunam itaque sortemque nostram ac electionem stat
Ecclesia, pro junz quasi conspectu, interim partu-
riens quoad intraverit plenitudo gentium, ac ani-
males in spiritales regenerans; quo ipso et mater
est. Ut eniin mulier, informi viri suscepto semine,
certo mensium orbe integrum bominem concipit
partuque effundit, similiter et quis dixerit eos qui
ad Verbum confugiant, Ecclesi: utero continue
concipiendos ct ad Christi similitudinem formam-
que effingendos certis temporurm periodis, beato-
rum illorum szculorum cives przstari, Quare astare
illam lavacro necesse est , eos generantem qui illo
intinguntur. loc enim modo et σελήνη ( hoc est
luna) vocatur ea quam circa lavacrum obtinet vis,
quoniam véoy σέλας (novum scilicet jubar) renovati,
«ui regenerantur (hoc est, novam (lucem) spargunt.
Unde et νεοφώτιστοι (recens scilicet illuminati) per
quamdam cireumlocutionem vocantur : qua ni-
-iürum spiritale illis plenilunium secundum pas-
sionis periodum ac recordationem semper novum
exhibet, quoad ct perfectum lumen magne diei illi
oriatur.

Βεθηχέναι τε ἐπὶ σελήνην, ὡς ἡγοῦμαι, τροπιχῶς
τὴν πίστιν τῶν ἀποχαθαιρομένων τὴν φθορὰν τῷ
λουτρῷ λέγων, διὰ τὸ προσεοιχέναι τὸ φῶς αὐτῆς
μᾶλλον ὕδατι χλιαρῷ, χαὶ πᾶσαν ἐς αὐτῆς ἠρτῆσθαι
τὴν ὑγρὰν οὐσίαν. Ἐφέστηχεν οὖν ἐπὶ τῆς πίστεως

Ρα) προσλήφεως ἡμῶν (17) fj Ἐκκλησία, χατὰ τὴν

τῆς σελήνης σύνοψιν, µέχριπερ ἂν εἰσέλθῃ τὸ πλή-
popa τῶν ἐθνῶν, ὠδίνουσα xal ἀναγεννῶσα τοὺς
Ψυχιχοὺς εἰς πνευματικούς * xa ὃν λόγον xat µήτηρ
ἐστίν. Ὥσπερ γὰρ σπορὰν ἀνδρὸς ἀμόρφωτον ὑπο-
δεξαµένη vuvh, περιόδοις χρόνων ἄνθρωπον ὁλόχλης
pov ἀποχύει ' ταύτῃ 0h xal τοὺς προσφεύγοντας τῷ
Λόγῳ, φῄσειεν ἄν τις, συλλαθοῦσαν ἀεὶ τὴν Ἐκκλη-
clay, καὶ τὴν xa0' ὁμοίωσιν ἰδέαν αὐτοὺς xai µόρ-
Φωσιν μορφοῦσαν τοῦ Χριστοῦ, περιόδοις χρόνων πον-
λίτας µαχαρίων ἐχείνων αἰώνων ἐργάζεσθαι. Ὅθεν
ἐξ ἀνάγχης αὐτὴν ἐφεστάναι δεῖ τῷ λουτρῷ, τοὺς
λουομένους γεννῶσαν. Τούτῳ γὰρ σελήνη χέχληται
τῷ τρόπῳ dj περὶ τὸ λουτρὸν αὐτῆς Evépysua* ἐπειδὴ
véoy σέλας ἀνανεασθέντες οἱ ἀναγεννώμενοι λάµπου-
σιν, ὃ ἔστι νέον φῶς' * ὅθεν xal νεοφώειστοι χα-
λοῦνται, παραφραστιχῶς τὴν πνευματικὴν πανσέλη-
voy αὐτοῖς τὴν περίοδον τοῦ πάθους xai τὴν ἀνάμνη-
Gt», νέαν ἀεὶ παραφαινούσης, ἔστ᾽ ἂν fj αὐγὴ xal τὸ
φῶς τὸ τέλειον ἀνατείλῃ τῆς μεγάλης ἡμέρας.

Car. VH. Mulieris partus in Apocalypsi, non. ipse Christi, sed [idelium in lavacro.

Sin vero quis (neque enim grave sit palam denuo
loqui) zgre ferens dictis objiciat : Οι est hzec,
quamque ad mentem Scripture hujus expositio, o
virgines, cum utique Apocalypsis masculum ab Ec-
clesia generari definiat : vos autem istum Ecclesiz
partum sic interpretamini, ut in iis qui per bapti-
smum regenerantur impleri doceatis? huic ita re-
spondebimus : Atqui ne tibi, vitilitigator argute,
*aeile fucrit ostendere, Christum esse istum cujus

(17) Kal προσ.ήψεως ἡμῶν. Vox theologica,
de Christi humana natura sepius usurpata, qua
sic a Verbo assumpta, nosque in illa. Hicque adeo,
nostra fides et πρόσληψις, tideles sunt et qui Chri-
810 accedunt, ejusque sors et hareditas baptismi
initiatione fiunt ; quam lunz symbolo designari au-
etor est Methodius, ob aquarum cum ejus luce atli-
" Mitatem ac necessitudinem. Fallentibus oculis Pos-
8'nius ac si esset προλήψεως, el persuasionem ; item-
4ue Allatius, anteceptam animo informationem, cwn
ambo ediderint, quod loci ratio postulat, προσλή-
weos. Fefellit τὸ πίστεως, quasi ea voce Methodius
fidei assensum, mon ipsos magis fideles significet,

, 2008 baptismi intinctione, quasi parturiente Ecclesia,

Ἐὰν δέ τις (οὐδὲν γὰρ χαλεπὸν ἔτι διαῤῥήδην
εἰπεῖν) ἀγανακτῆσας φράσῃ πρὸς τὰ εἱρημένα, Καὶ
πῶς ὑμῖν ἡ ἐξήγησις, & παρθένοι, γίνεται κατὰ
vouv τῆς Γραφῆς, ὁπότε ἡ μὲν ᾽Αποχάλνόις ἄρσενα
τὴν Ἐχκλησίαν διορίζεται γεννᾷν, ὑμεῖς δὲ ἀπὸ τῶν
ἀπολουομένων παρειλήφατε τὰς τελεσφόρους ὡδῖνας

Φ

αὐτῆς πληροῦσθαι λουομένας; λέξομεν. Ἁλλ', ὦ
φιλαίτιε, &XÀ' οὐδέ σοι πάρεστιν ἐπιδεῖξαι τὸν Χρι-
στὸν αὐτὸν εἶναι τὸν γεννώµενον. Ἡάλαι γὰρ πρὸ

Christo renascentes : quam proinde ministros et
hierarchiam perficientem intelligat, seu sacerdo-
talem ordinem, in apostolis ceptum inque eorum
successoribus in finem usque mundi duraturum.
Luuz ista metaphora et etymum longius arcessita
videntur : planiora qua habet Dionysius, De eccl.
hierar., cap. 5, aliique, exponens quod ita bapti-
smus [lumen vocatur, ejusque ritus illuminatio, e&
qui illo intinguntur, recens illuminati, Grace veoqea-
τιστοι, quod est sacramentum fidei primaque ill:-
minatio, et qua ad reliquas idonei reddimur ; in cu-
jus ipsius rei symbolum super baptizandis lampas
accenditur, sive etiam gestanda illis traditur. Sed
hiec alterius otii atque operz. ConsEFis.

149

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

150

τῆς Αποχαλύψεως ἐπεπλήρωτο µυστήριον τῆς &vav- A Scripture verbis partus referatur. Dudum siquidem

θρωπήσεως τοῦ Λόγου. 'O δὲ Ἰωάννης, περὶ παρὀν-
των xal µελλόντων θεσμῳδεῖ. 'O δὲ Χριστὸς, πά-
λαι χυηθεὶς, οὐχ ἡρπάσθη, ὁπότε ἑτέχθη, πρὸς τὸν
θρόνον τοῦ θεοῦ, φόδῳ τοῦ μὴ λυµήνασθαι αὐτὸν
τὸν ὅφιν' ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἐγεννήθη, χαὶ χατῆλθεν
αὐτὸς ἀπὸ τῶν θρόνων τοῦ Πατρὸς, ἵνα τὸν δράχοντα
χειρώσηται, µείνας ἐπιτρέχοντα «fj σαρχἰ. "Doce
ἀνάγχη ὁμολοχεῖν 0h xa σὲ, τὴν Ἐχχλησίαν εἶναι
thv ὠδίνουσαν xai γεννῶσαν τοὺς ἁπολουτρουμέ-
νους (18): ὣς που xat ἓν 'Hoata τὸ Πνεῦμά φησι’
Πρὶν τὴν ὡδίνουσαν τεχεῖν xal πρὶν ἐλθεῖν τὸν
πόνο» τῶν ὠδίγων, ἑξέφυγε, xai ἔτεκεν ἄρσεν.
Τίς ἤκουσε τοιοῦτο; καὶ τἰς ἑώραχε» οὕτως; El
ὥδινεν ἡ γη ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, xal εἰ ἐγέγγησεν ἔθνος
εἰσάπαξ,ὀτιὼδίνησε Σιὼν, καὶ ἔτεχεν ἄρσενα; Τίνα
ἐξέφυγεν ; Ἡ (al. $) πάντως τὸν δράκοντα, ἵνα γεννῄσῃ
τὸν λαὸν ἡ νοητὴ Σιὼν, τὸν ἄρσενα, τὸν τῶν γυναι-
Χείων παθῶν xai τῆς ἐχλύσεως εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ
Κυρίου χαταντῄσαντα xai ἁπαρσενωθέντα τῇ σπουδῇ.

aute Apocalypsim impletum est Incarnationis Verbi
mysterium. Porro Joannes de iis loquitur quz vel
tunc fierent vel qux olim eventura essent. Preterea
Christus, dudum conceptus, postquam deinde natus
est, non est raptus ad thronum Dei, metu ne quid
illi nox: serpentis dolo inferretur : quin potius in
hoc ipsum natus est, et e Patris ipsethrono descen-
dit, ut draconis in carnem suscepto insultu ac to-
lerato, draconis potiretur. Quare te quoque fateri
necesse est, Ecclesiam esse qua parturit ac parit
eos qui ex lavacro suscipiuntur, uti eliam apud
lsaiam Spiritus quodam loco dicit ** : Priusquam
parturiret , peperit; et antequam venirent dolores
partus, effugit, εἰ peperit. masculum. Quis audivit
unquam lale? aut quis vidit huic simile? Nunquid
parturiit terra in die una? ac si gentem. simul pepe-
rerit, quia parturit Sion, εἰ peperit masculum ?
Quem effugit? non sane alium quam draconem,
ut populum masculum pareret spiritalis. Sion;

qui nimirum ex muliebribus vitiis vitaque solutiore ad Domini unitatem necessitudinemque eva-
serit , ac virtutis concertante studio masculi robore promoverit.

Cap. ΥΙΗ. Fideles in baptismo mares, Christo configurati. Sancti, ipsi Christi.

Λέγωμεν οὖν πάλιν ἐξ ἀρχῆς ἑπαναποδίσασαι, pé-
χριπερ ἂν χαθεξης πρὸς vb τέλος ἕλθωμεν, ἐξηγού-
µεναι τὰ εἱργμένα. Σχόπει οὖν ἑάν πως χαὶ cot δοχῇ
πρὸς εὐδοξίαν ὁ λόγος πληροῦσθαι. Ἐγὼ γὰρ τὸν
ἄρσενα ταύτῃ γεννᾷν εἰρῆσθαι νομίζω τὴν Ἐκχχλη-
cíav* πειδῃ τοὺς χαρακτῆρας xai τὴν ἐχτύπωσιν
xaX τὴν ἀῤῥενωπίαν τοῦ Χριστοῦ προσλαμθάνουσιν

οἱ φωτιζόµενοι, τῆς χαθ᾽ ὁμοίωσιν μορφῆς ἐν αὐτοῖς C

ἐχτυπουμένης τοῦ Λόγου, xal ἓν αὑτοῖς γεννωµένης
χατὰ τὴν ἀχριθῃ γνῶσιν xal πίστιν * ὥστε ἐν ἑχάστῳ
γεννᾶσθαι «bv Χριστὸν νοητῶς. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ
Ἐκκλησία σπαργᾷ καὶ ὠδίνει, µέχριπερ ἂν ὁ Χρι-
cbe Ev ἡμῖν μορφωθῇ γεννηθεὶς, ὅπως ἕκαστος τῶν
ἁγίων, τῷ µετέχειν Χριστοῦ, Χριστὸς γεννηθῇ. Καθ᾽
ὃν λόγον xaY ἕν τινι Γραφῃ φέρεται Mio ἄψφησθε
τῶν χριστῶν µου, xal év τοῖς προφήταις µου μὴ
ἆονηρεύησθε. Οἱἶονεὶ χριστῶν γεγονότων τῶν κατὰ
μετουσίαν τοῦ Πνεύματος εἰς Χριστὸν βεθαπτισµέ-
νων” συμθαλλούσης ἐνταῦθα τὴν ἓν τῷ Λόγῳ τρά-
γωσιν (19) αὐτῶν xal µεταµήρφωσιν τῆς Ἐκκλη-
είας. Βεθαιοῖ δὲ xaX ταῦτα Παῦλος, φανερῶς διδά-
σχων, ἔνθα croi: Τούτου xápw κάμπτω τὰ TÓ-

Dicamus ergo hzc rursus eadem, ct ab initio re-
sumentes, continua serie ad finem usque distinctius
deducamus. Attende igitur, annon sic tibi ad
rectam et probabilem sententiam locus hic exponi
videatur. Ego cnim hac de causa dictum existimo
gigni marem ab Ecclesia, quod nempe ii qui illumi-
nantur, Christi lineamenta effigiemque ac virilein
vere animum aspectumque assumunt, Verbi forma,
que secundum similitudinem est, illis impressa,
et per certam scientiam fidemque in eis progenita,
ita ut in unoquoque spiritaliter nascatur Christus.
Ac propterea Ecclesia velut fervet turgetque ac
parturit **, donec formetur in nobis genitus Chri-
stus : quo nimirum quisque sanctorum, qua ratione
Christi particeps est, Christus nascatur, Juxta
quem sensuin in quadam Scriptura dicitur ** : No-
lite tangere christes meos, et in prophetis meis nolite
malignari. Tanquam christi evaserint, Spiritus in-
dulto commercio, qui in Christum baptizau sunt ;
suas bic Ecclesia conferente partes ad eorum in
Verbo clara imagine efligiem et transformationem.
Contirmat autem et hzc Paulus, palam docens **:

vará µου πρὸς τὸν θεὸν xal Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα D Hujus rei gratia flecto genua mea ad Deum Patrem,

πατριὰ ἐν οὕρανῳφ xal ἐπὶ γῆς ἐνομάζεται, Tra
dp ὑμοῦ», κατὰ τὸν xJAovtov τῆς χρηστόσητος

59 [κα. στι, 7, δ. '* Gal. iv, 19.
(48) Ἀποουτρουμέγους. Allatius, ἀπολυτρ. Cou-

ακσις.

(19) Thr ἐν τῷ Αόγφ τράνωσι». Leo Allat. vi-
detur legisse τελείωσιν, cum perfectionem reddit,
etsi tat et ipse τράνωσιν, nec variz ullius
lectionis meminit, uti nec Lupar. Methodii editor.
Placeret illud -ελείωσιν, si codices suffragarentur,
et misi brevi post eadein voce eodem fere sensu
aique hic steretur, τὴν ἐχτύπωσιν καὶ thy Ex pXvw-
cvv. τοῦ Λόγου. ezpressionem εἰ manifestationem
Verbi, ubi Allatius imaginem reddit, Possinius for-

5 Psal. civ, 15.

ex quo omnis paternitas in calis et in terra nomina-
tur : ut det vobis secundum divitias bonilatis suc vir-

35 Ephes. 11, 14-17.

mam. Sic ergo hic, ἡ ἓν Λόγῳ τράνωσις xa μετα-
Verbi imitatio, qua ejus clare characte- |

σις,
Ἐν ο rddimus. formaque illius imbuimur. Possinius

transitum ἵπ Verbum reddit; viderit ipse quam
recte. Vox τρανός el τρανωτικός ac τρανόω in theo-
logia Gregorio aliisque faniliaris : utque γλὠσσα
τρανός, lingua diserta, que mentis sensa clare red-
dit, sic in imagine el expressione ductaque forma,
τὸ τρανόν εἰ τράνωσις, semel et iterum usurpatum
Methodio, quasi clara expressio lucidaque repraz-
sentatio. Ip.

151

P7
s. ΜΕΤΟΡΙΙ Ei Ἐ er v rg

152

tute. corroborari per Spiritum ipsius in interiorem 5 of toj, δυνἆμει κραταιωθῆγαι διὰ τοῦ Πνεύματος

hominem; habitare Christum per fidem in cordibus
testris. Etenim necesse est, in regeneratorum ani-
mis, veluti sigilli ritu, Verbum veritatis expriii et
efformari.

αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄνγθρωπον, χατοικῆσαι τὸν
Ἀριστὸὺν διὰ τῆς πἰστεως ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν.
Eig γὰρ τὰς ἀναγεννωμένων ψυχὰς ἀναγχαῖον
ἐξομοργνύμενον ἐχτυποῦσθαι τὸν Λόγον τῆς &Am-
θείας.

. Car. IX. Filius Dei, qui ipse semper sit, hodie gignitur in animis sensuque fidelium.

Videtur. autem vel maxime congruere cum dictis
eique affine esse, quod ex persona Patris Christo
venienti ad Jordanem ut aqua lustraretur, e colo
oraculum defertur, Filius meus es tu : Ego hodie
genui te **. Observandum enim est, Filium quidem
suum esse indefinite pronuntiasse, et sine ulla tem-
poris determinatione : es enim, ait, non autem

"Eo:xs δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ τοῦτο µάλιστα mpos-
εοιχέναι χαὶ συμφωνεῖν, τὸ γρησμῳδούμµενον ἄνωθεν
ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς τῷ Ἀριστῷ ἐπὶ τὸν ἀγνισμὸν
ἔχοντι τοῦ ὕδατος (20) ἓν τῷ ἸἹορδάνῃ' Υἱός µου
εἶ cv: ἐγὼ σήμερον rerérrnxá σε. Παρατηρητέον
γὰρ, ὅτι τὸ μὲν Υἱὸν αὐτοῦ εἶναι ἀορίστως ἀπεφήνατο
xaX ἀχρόνως: EI γὰρ αὐτῷ ἔφη, xai οὐ Γέγονας»

fuisti, aut factus es; significans, nec cum recens D ἐμφαίνων μήτε πρόσφατον αὐτὸν τετυχέναι τῆς

esset, in adoptionem eum Filii venisse : neque
rursus cum ante exstitisset, postmodum finem ac-
cepisse : sed qui ante genitus sit, eumdem et fore
et esse. Quod vero addit, Ego hodie genui te, hoc sibi
vult : Qui ante szcula illisque antiquior in ccelis
eras, volui et mundo gignere: hoc est, qui ante
ignotus eras, in hominum cognitionem adducere
teque illis manifestare. Denique quibus hominibus
necdum sensus illatus est mulltiformis sapientiae
Dei, iis necdum Christus natus est, nondum scilicet
cognitus est, nondum manifestatus, nondum appa-
ruit. Si vero senserint et. ipsi mysterium gratie,
tunc et illis, cum fuerint conversi fidemque suscepe-
rint, qua scientia ac intelligentia donantur, nasci-
tue. Quarc hinc convenienter Ecclesia, in illis qui
Justrantur (qui scilicet baptismo tinguntur) Verbum
masculum semper formare ac gignere dicitur. Et
quidem hactenus de illius partu pro facultate di-
clum sit. Deinceps de dracone, deque aliis in illa
Scriptura memoratis, fides liberanda est. Quare
iterum conemur ea, o virgines, quovis modo
exponere, nihil anigmatum magnitudine aut obscu-

υἱοθεσίας, µήτε a5 προὐπάρξαντα, μετὰ ταῦτα τέλος
ἐσχηχέναι' ἀλλὰ προγεννηθέντα, xai ἔσεσθαι xai
εἶναι τὸν αὐτόν. Τὸ δὲ, ᾽᾿Εγὼ σήμερον γεγέννηκἀ
σε, ὅτι Προόντα ἤδη πρὸ τῶν αἰώνων ἐν τοῖς obpa-
νοῖς, ἐθουλήθην xai τῷ χόσμῳ γεννῆσαι; ὃ δή ἐστι,
πρόσθεν ἀγνοούμενον γνωρίσαι. ᾽Αμέλει τοῖς µηδέπω
τῶν ἀνθρώπων συνῃσθημένοις τὴν πολυποίχιλον σο-
φίαν τοῦ θεοῦ ὁ Χριστὺς οὐδέπω Υεγέννηται’ ὅπερ
ἐστὶν, οὐδέπω ἐγνώσθη, οὐδέπω πεφανέρωται, οὗ -
δέπω ἑφάνη. El δὲ αἴσθοιντο xal οὗτοι τῆς χάριτος
τὸ µυστήριον, τότε Of xal αὑτοῖς, ὁπότε ἐπέστρε-
φαν xaX ἑπίστευνσαν, κατὰ τὴν γνῶσιν xal τὴν σύν-
εσιν γεννᾶται. Διὸ προσηχόντως ἐντεῦθεν ἡ Ἐχχλη-
σία τὸν ἄραενα Λόγον ἐν τοῖς ἁγνιζομένοις ἀεὶ µορ-

6 φοῦν λέγεται χαὶ γεννᾷν. Καὶ τὰ μὲν δὴ περὶ τῶν

ὠδίνων αὑτῆς εἰς δύναμιν εἴρηται' τὰ δὲ περὶ τοῦ
δράχοντος xal τῶν ἄλλων τῇδε µεταβλητέον. Οὐχοῦν
πειρώμεθα πάλιν ἄλλως vé πως δηλοῦν, ὦ παρθένο,
μηδὲν ἀποδειλιῶσαι πρὸς τὸ μέγεθος τῶν αἰνιγμά-
των τῆς Γραφῆς ' εἰ δέ τι δύσχολον ἐμπίπτει τοῖς
λόχοις, ἐγὼ πάλιν ὑμᾶς ὥσπερ ποταμὸν διαθι-
θάσω.

ritate delerritz. Quod si quid perplexum aut difficile inciderit , ego rursum vobis quasi pontem
Slernam, aut portitoris quasi officio trans amnem veham.

Cap. X. Draco, diabolus. Stelle, draconis cauda celo excusse, haretici. Trinitatis numeri, id est persona
numerata : circa eas, errores.

Draco ille, magnus, rufus, versutus, multifidus,
septiceps, corniger, tertiam trahens stellarum par-
wm, in insidiis latitans ut mulieris parturientis fi-

95 Psal. y, 17.

(20) Ἐ πὶ cóv ἀγνισμὸν τοῦ 06acoc.Nolim σφάλμα
hoc μνημονικόν Methodio dare, quasi verba psal. i
ipsa evangelica putaverit : sed malim sibi indul-
sisse, ut prophetica verba, de Christo sic quasi ex
aqua nascente, exponeret, quomodo etiam Ecclesia
in cjus natali ea usurpat, velut de eo dicta sint,
aternamque ejus nativitatem et temporalem, paterno
quasi oraculo sonent. Τὸ, ἄνωθεν χρησμῳδούμενον,
quod reddit Possinius, oraculum antiquum, parum
mihi ecclesiasticum videtur et appositum. Nani
quod ἄνωθεν dixit Methodius, id Matth. in, et Mar. 1,
ἐξ οὐυρανῶν, Luc. mi, ἐξ οὐρανοῦ, e colis, de calo,
dixerunt, indeque delapsam Christo paternam vo-
cem ; ut sit. adverbium loci, non temporis, ac ἀντὶ
τοῦ, οὐρανόθεν, ut hic. sumitur, quod et alii notave-

'O δράχων, ὁ μέγας, ὁ πυῤῥὸς, ὁ πολύτροπος, ἆ
πολυσχιδῆς, ὁ ἑπταχέφαλος, ὁ χερασφόρος, ὁ σύρων
τὸ τρίτον τῶν ἀστέρων, ὃς ἐστιν ἐφεδρεύων, ἵνα τὰ

runt. Joan. nn ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν; alii
denuo, alii, forte melius, e supernis, sive de celo
(superna scilicet et ex divino semine nativitate) ex-
posuerunt : ubi tamen ratio aliqua est sic expo-
nendi, id est denuo, quod ita crasse Nicodemus
Dominica verba intellexerit, ac quasi novam ex
utero senis hominis nativitatem diceret, non quz
ex Deo esset ac spiritalis ; quod sic adverbio loci
pronostra ruditate, pr:eunte divino oraculo, expli-
care cogimur. Nec Joannes aliud voluerit Doininum
dixisse eam nativitatem quam quod ipse eam dixit
cap. 1, ἐκ τοῦ Θεοῦ, ex Deo ; qux ipsa secunda qui«
dem estet nova: sed ea voce, non id primo impor
tare videtur, quod secunda et nova est, sed quod ta
lis originis (ex Deo scilicet et e ccelis) est. CowBErFis

155.

- CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. :

434

τέχνον zz; ὡδ'νούσης γυνα:χὸς καταφάγη, ὁ διάδολος A lium devoret, diabolus bic est, in boc locatus ac

οὗτός ἐστιν ὁ ἑνεδρεύων, ὁ λοχῶν λυµήνασθαι τῶν
Φωτισθέντων τὸν χρ.στόληπτον νοῦν, xal τὴν ἑκτύ-
πῶσιν χαὶ τράνωσιν τὴν ἐν αὐτοῖς ἀποτεχθεῖσαν τοῦ
Λόγου’ ἁλλ' ἀστοχεῖ χαὶ σφάλλεται τῆς ἄγρας, ἄνω
πρὸς Uo; ἁρπαξομένων τῶν ἀναγεννωμένων πρὸς
τὸν θρόνον τοῦ θεοῦ. "O δἠ ἐστιν, ἄνω περὶ τὴν
θείαν ἔδραν, xal thy ἀσχανδάλιστον ὑπόθασιν τῆς
ἀληθείας, αἴρεται τὸ φρόνηµα τῶν ἀγαχαινισθέντων,
τὰ ἐχεῖ βλέπειν χαὶ τὰ ἐχεῖ φαντάζεσθαι παιδαγω-
γουµένων, ἵνα uh ἁπαττηθῇ πρὸς τοῦ ὁδράχοντος βρί-
θοντος χάτω. Οὐ γὰρ αὐτῷ θέµις τοὺς ἄνω νεύοντας
χαὶ ῥλέποντας ἀφανίσαι. Οἱ δὲ ἀστέρες εἰσὶν, οὓς τῷ
της οὐρᾶς ἄχρῳ χατὰ χορυφΏς ἑφαπτόμενος εἰς τὴν
Την χαταστᾶ, τῶν αἱρέσεων αἱ συστροφαἰ. ᾿Αστέρας
3p σχοτεινοὺς, ἀμυδροὺς xal ταπεινοστρεφεῖς, τὰς
ἐπισυνόδους τῶν ἑτεροδύξων εἶναι φραατέον ' ἐπειδὴ
τῶν οὑρανίων ἐπιστήμονες εἶναι 6h βούλονται xal
αὐτοὶ, xal εἰς Χριστὸν πεπιστευχέναι, xal τὴν ἔδραν
Egi τῆς φυχῆς Ev τοῖς οὐρανοῖς., xai πλησιάζειν
τοῖς ἄστροις, ὡς φωτὸς τέχνα. ᾽Αλλὰ χατασύρονται,
τον ὁράχοντος ἐχσεισθέντες ταῖς πλοχαῖς, ὅτι μὴ
τῶν τριγώνων εἴσω τῆς εὐσεθείας ἕστησαν σχημάτων,
πταΐίσαντες αὐτῆς περὶ τὴν ὀρθόδοξον θρησχείαν "
ὅθεν xa τρίτον τῶν ἀστέρων ἐχλήθησαν µέρος, οἷον
περὶ ἕνα τῶν ἀριθμῶν τῖς Τριάδος διεσφαλµένοι,
ὁ-ὲ μὲν τὸν τοῦ Πατρὸς, ὡς Σαθέλλιος, αὐτὸν τὸν
Παντοχράτορα (21) λέξας πεπονθέναι ' ὁτὲ δὲ τὸν τοῦ
Ylo2, ὡς ᾿Αρτεμᾶς, καὶ οἱ δοχήσει αὐτὸν ἀἁποφηνά-
µενοι πεφυχένα: '
ὡς Ἐθιοναῖοι, ἐξ ἰδίας χινήσεως τοὺς προφήτας
λελαληχέναι Φφιλονεικοῦντες. Μαρχίωνος γὰρ xal
Οὐαλεντίνου, xal τῶν περὶ τὸν Ἑλκεσαϊον καὶ ἄλλους,
χαλὸν μτδὲ μνημονεῦσαι.

Β

ὁτὲ δὲ περὶ τὸν τοῦ Πνεύματος, σ

insidens, ut eorum qui illuminati sunt Christo af-
flatam destruat mentem, Verbique in eis enatam.
formam ac effigiem lucidosque ejus characteres
aboleat. Verum frustra est, prazdzque illi conatus
in cassum cedunt, quod hi qui regenerantur, in
sublime rapiuntur ad Dei thronum. Hoc est, eorum
mens et cogitatio qui renovati sunt , cclestiaque
animo informare instituti, alte circum divinam se-
dem ac inoffensam veritatis basim, attollitur, ne
draconis in terram gravantis ac detinentis fraude
doloque decipiantur. Non enim fas illi est ut illos
perdat, qui intentis sursum animis ad coelestia eni-
tuntur. Stelle vero, quas sumina. cauda draco con-
tingens, in terram praecipites detrahit, bzeresum
perverse secte sunt. Stellas autem tenebrosas,
obscuras, in humilia dejectas, conventicula lhete-
rodoxorum recte dixerimus : quando eti ipsi ο»
lestium rerum sibi scientiam vindicant, et in
Christum se credidisse gloriantur, stationemque in
colis habere atque inter astra versari, ut lucis
filios. Verum detrahuntur draconis excussi flexie
bus, quod intra triangulares pietatis figuras non se
continuerunt, prolabentes ex ipsa et ex orthodoxo
Dei cultu exorbitantes. Unde et tertia pars stella-
rum vocati sunt, veluti circa unum ex Trinitatis
numeris deerrantes. Aliquando quidem circa Pa-
tris, ut Sabellius, qui ipsum Omnipotentem passum
asseruit ; aliquando vero circa Filij, ut Arlemas, et
qui nudo specfro seu apparentia eum natum esae
dixerunt ; quandoque circa Spiritus sancti, ut
Ebionzi, qui prophetas motu proprio locutos esse
contendunt. Marcionis enim et Valentini, Elce-
seique et aliorum, optimum fuerit ne meminisse
quidem.

Cap. ΧΙ. Mulier cum filio masculo in deserto, Ecclesia. Virginum, sanctorumque* desertum. Numerorum

per[ectio ac mysteriorum. Nenarii equalitas et

mero mundi creatio et harmonia tota conflata.

'H δὲ γεννῶσα xal γεννῄσασα τὸν ἀῤῥενωπὴν Ev
ταῖς χαρδίαις τῶν πιστενόντων Λόγον, xai ἄχραντος
x1! ἀθλαθὶς ἀπὸ τοῦ θηρὸς τῆς ὀργῆς εἰς τὴν ἔρημον
αραγεγενημένη, fj µήτηρ ἡμῶν ἐστιν, ὡς ἄποδε-
ἑώχαμεν, ἡ Ἐχκλησία. 'H δὲ ἔρημος, εἰς ἣν ἑλθοῦσα
τρέφεται τὰς χιλίας xaX διακοσίας ἡμέρας xal ἑξή-
χοντα, f; xaxov ἔρημος ἀληθῶς xat ἄγονος καὶ στείρα
φθορᾶς, xai δυσπρόσιτος xai δύσθατος τοῖς πολλοῖς,
εὔχαρπος δὲ, xa εὔδοτος, καὶ εὐθαλῆς, xai εὐεπί-
έατος ἁγίοις, χαὶ πλήθουσα σοφίας χαὶ βλαστάνουσα
Qet,v, αὑτὸ Uh τοῦτο τῆς Αρετῆς ἐστι τὸ χάλλιστον
χαὶ χαλλίδεγδρον xaX χαλλίπνουν χωρίον ἔνθα 'E£-
ητέρθη ὁ νότος, xai διέπνευσεν ὁ βοῤῥᾶς, xal
ἑέουσι τὰ ἀρώματα, xai πάντα τῶν ἀμθροσίων
πετα{ρωται δρόσων, ἀθανάτου ζωῆς βλάσταις ἆμα-
ῥᾶντοις χατεστεμμµένα, εἰς ὃ ἐσμεν ἡμεῖς ἀνθολογοῦ-

V Cant. ιν, 10.

(91) Παντοκράτορα. Sic Allatius et. Possinius.
Neque aliam fuisse lectionem codicis Mazariniani
monet editor Lupareus. Combefisius tamen Πατέρα

perfectio. Senarius in Christum relatus. Ez hoc item nu-

Quz autem parit peperitque in fidelium cordibus
Verbum masculum, inviolataque et illassa a bestias
ira in desertum secedit, mater nostra est, uti ex-
posuimus, id est Ecclesia. Desertum vero in quod
veniens pascitur dies mille ducentos sexaginta, vere
a malis desertum et infecundum : sterilis corruptio-
nis, nec ferax terra noxiorum germinum; difficilis
aditu cadem, nec commode satis vulgo calcabilis;
ceterum frugibus fructibusque felix, quin et pascuis
abundans, et amene florens perviaque sanctis, co-
pia redundans sapientim, ac germinans vitam : hic
ipse est in quo sumus, pulcherrimus, speciosissimis
umbrosus silvis suavissimisque halans floribus,
Virtutis hortus. Ibi, surrexit Auster, et flavit Aquilo,
et. Πιωπί aromata '' ; ambrosiisque oinnia. roribus
madent, immortalis vita semper virentibus coro-

tutius esse legendum advertit in emendandis aJ
ealcem tom. 1l Auctarií soviss. Gar.

. ac si. qui
εὐθεῖαν, nunquam. CousEris.

-

nata plantis. Quo in horto jam nos sumus flores 16” À

gentes, et ex iis purpuream longeque splendidam
impollutis digitis regine texentes virginitatis coro-
Bam. Verbi enim sponsa, virtutis urnatur fructi-
bus. Mille porro ducenti sexaginta dies per quos
hic versamur, Patris est, o virgines, et Filii et Spi-
ritus sancti citra omnem ambagem exacta optima-
que intelligentia, qua gaudet mater nostra, per hoc
tempus augescens 2tque exsultans, dum in restitu-
tione novorum szeulorum, in concionem que in
ccelis est veniens, non jam per rationes mentisque
contentioso conatu id quod est, considerabit, sed
clare et conspicue, una cum Christo ad interiora
admissa, inspectabit. Millenarius quippe, ex cente-
Bario decies multiplicato constans, perfeetum nu-

S. METHODI eos A ET MARTYRIS

156
σαι νῦν xal πλέχουσαι τῇ βασιλἰσσῃ τὸν ἁλουργῆ
στέφανον καὶ ἔχλαμπρον τῆς παρθενίας ἀθίχτοις
δαχτύλοις. ᾿Αρετῆς Υὰρ χοσμεῖται χαρποῖς ἡ νύμφη
τοῦ Λόγου. Αἱ δὲ χίλιαι χαὶ διαχόσιαι ἡμέραι χαὶ
ἑξήχοντα, ἃς ἐνθάδε ἐσμὲν εἰς ἐπιδημίαν, f) περὶ τοῦ
Πατρός ἐστιν, ὢ παρθένοι, xai τοῦ Υἱοῦ xal τοῦ
Πνεύματος χατ᾽ εὐθεῖαν ἀχριθὴς (22) καὶ ἀρίστη
σύνεσις, ᾗ Υἐγηθεν ἡμῶν ἡ μὴήτβρ αὐξανομένη, καὶ
ἀγάλλεται τουτονὶ τὸν χρόνον, µέχριπερ ἂν τῆς
ἁ ποχαταστάσεως (25) τῶν χαινῶν αἰώνων, εἰς τὴν
ἄγυριν ἑλθοῦσα χατὰ τοὺς οὐρανοὺς, μηχέτι δι ἔπι-
στῆήµης Χατασχέἑπτηται τὸ "Ov, ἀλλὰ τρανῶς ἐπ-
οπτεύσῃ Χριστῷ συνεισθᾶσα. Τὰ γὰρ χίλια, ἐν Exa-
τοντάσι δεχαπλασιασθέντα, τέλειον ἀριθμὸν καὶ
πλήρη περιέχει. ὃ δᾷ ἐστι σύμόολον αὐτοῦ τοῦ

merum et plenum continet : quod est symbolum B Πατρὸς, τοῦ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ δημιουργήῆσαντος καὶ ἑαυτῷ

Patris, qui ex seipso rerum hanc universitatem
condidit, et in se ipso continet ac conservat. Du-
centa vero, ex duobus perfectis numerus conflatus,
symbolum est Spiritus sancti , quatenus is Filii no-
bis ac Patris notiti2 auctor exsistit. Denique sexa-
ginta senarium numerum in decadibus habet, eoque
symbolum Christi est : idcirco nimirum, quod se-
narius numerus ex unitate progrediens, ex propriis
componitur partibus, ita ut in eo nihil deficiat autve
redundet : in suas enim partes resolutus comple-
tur. Nimirum si sex in alios atque alios z:quales
numeros dividatur, necesse est ex iisdem iterum
junctis segmentis eundem numerum reparari. Pri-
mum quidem si medius dividatur, tria efficit; rur-
$us si in tres partes dividatur, efficit duo; si de-
nique in sex partes distribuatur, unicuique parti
solum unitas competit; idemque rursus in seipsum
colligitur. Nam in bis tria, ter duo, sexies unum di-
visus, conjunclis inter se tribus et. duobus et uno,
rursus senarium integrum perlicit. Perfectum enim
necessario est, quidquid neque alio ad sui ecomple-
mentum eget, nec unquam redundat majusque se-
ipso est. Aliorum autem numerorum quidam
plus quam perfecti suut, ut duodenarius. Media
quippe pars ejus senarius est, tertia vero quaterna-
rius, quara ternarius, sexta binarius, duodecima
unitas. Hzc autem in quz duodenarius potest di-

vidi, si rursus in se componantur, excedunt duode-

συγχρατοῦντος tb πᾶν. τὰ δὲ διαχόσια τὸν Ex δύο
τελείων ἀριθμῶν συνεζευγµένον, à δή ἐστι σύμόολον
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, xa05 τῆς γνώσεώς ἐστι τοῦ
Υἱοῦ τοῦτο χαὶ τοῦ Πατρὸς περιεχτιχόν. Τὰ δὲ
ἐξήχοντα, τὸν ἓξ ἀριθμὸν Ev δεχάσιν ἔχει, ὃ δή ἐστι
σύμόθολον τοῦ Χριστοῦ: ἐπειδήπερ ὁ τῶν ἓξ ἀπὸ
µονάδος προϊὼν ἀριθμὸς ix τῶν ἰδίων αυντίθεται
μερῶν, ὥστε μήτε λείπειν ἓν ἑαυτῷ τι, µήτε πλεο-
νάζειν» εἰς τὰ ἑαυτοῦ γὰρ µέρη ἀναλυόμενος συµ-
πληροῦται. OTov τὸν ἓξ εἰς ἴσα µέρη ἓξ ἴσων τεµνό-
μενον μερῶν, ἀνάγχη τὴν αὐτὴν ix τῶν διαµερι-
σθέντων τμημάτων πάλιν ποσότητα πληροῦσθαι.
Πρῶτον γὰρ µέρος, χατὰ μέσον διαιρούμενος ποιεῖ
τὸν τρία” εἶτα εἰς τρία διαιρούὺμενος µέρη, ποιεῖ τὸν
δύο εἶτα εἰς ἓξ μερισθεὶς, ποιεῖ τὸν ἕνα, xal συµ-
πληρούται πάλιν εἰς ἑαυτόν. Eig γὰρ δὶς τρία καὶ
τρὶς δύο xal ἑξάχις ἓν διαιρούµενος, συντιθεµένων
τῶν τριῶν καὶ τῶν δύο xal τοῦ ἑνὸς, πάλιν ἀναπληροῖ
τὸν ES. Τέλειον δὲ πᾶν ἐξ ἀνάγχης ἐστὶ τὸ μήτε προσ-
δεόµενον εἰς συµπλήρωσιν ἑτέρου, μήτε πλεονάζον
ἑαυτοῦ πώποτε. Τῶν δὲ ἄλλων ἀριθμῶν οἱ μὲν
ὑπερτέλειοί εἰσιν, ὡς ὁ δώδεχα. Τὸ γὰρ ἴσον αὐτοῦ
µέρος τὰ ES, xaX τὸ τρίτον τὰ τέσσαρα, καὶ τὸ τέ-
ταρτον τὰ τρία, χαὶ τὸ ἔχτον τὰ δύο, καὶ τὸ δωδέ-
χατον τὸ Ey. Elg ἃ δύναται µερίζεσθαι, συντεθέντα
ὑπερθάλλουσι τὸν δώδεχα, οὐ τηρήσαντος ἑαυτὸν
[cov τοῖς αὐτοῦ µέρεσιν, ὡς ὁ EE. Οἱ δὲ ὑποτέλειοι,
ὡς ὁ ὀκτώ. Τὸ γὰρ Άμισυ αὑτοῦ τὰ τέσσαρα, xa τὸ

narium, qui se proinde non servat zqualem suis Ὦ τέταρτον τὰ δύο, xal τὸ ὄγδοον τὸ ἔν. Εἰς ἃ τέµνεται

partibus, sicut senarius. Alii imperfecti, ut octo-
narius. Hujus enim dimidium, quaternarius; quarta
vero pars, binarius ; octava, unitas. In quas di-

Y! (29) Κατ εὐθεῖαν ἀκριέής. Quasi recta ac directe,
ac, quod reddebam, citra omnem ambagem. Nempe
κατ εὐθεῖαν, subaudi, γραμμήν, id est lineam ; non
quod Possinius, secundum rectam fidem. Dicunt Greci

dem ὀρθήν, hincque illis ὁρθοτομεῖν et ὀρθοδοξία,
ejusmodi est, ipseque adeo Apostolus :

(25) Μέχριπερ... τῆς ἁποχαταστάσεως. Sic ubique
Patres ἁποχατάστασιν vocant, quasi reparationein
status, et in integrum restitutionem : sano quidem
sensu, qui sana fide, lapsum quidem hominem
aguoscunt, sed Adami pravaricatione, qua nobis
aunssa rectitudo naturalis ct Dei gratia jusque ad

ο...

µέρη. συντεθέντα motel τὸν ἑπτὰ, καὶ προσδεῖται
µονάδος εἰς την ἑαυτοῦ συμπλήρωσιν ' οὐχ ὡς ὁ BE
παντοίως ἑαυτῷ σύμφωνος ὤν. Διὸ xal ἀναφορὰν εἰς

gloriam ; quorum perfecta restitutio, ipsaque glo-
ria ac Dei possessio in fine nobis exspectetur ; non
Origeniano delirio, cujusque proprio delicto, ante-

uam animi corporibus alligarentur. Non apteergo

ossinius, donec instituantur nova secula; resti-
tuantur dixisset, nullo periculo Methodii phrasim
secutus, qua Christi gratia reparativa et sanativa
(non ipsa prima, primaque Dei liberalitate con-
cessa) ejusque terminus indicatur: nec nos sapien-
tiores Patribus sumus, ut eorum theologicas voces
communi usu tritas, nec Ecclesi: usquam im-
próbatas, respuamus, mostrasque illis substitua-
mus. ip.

151

GONVIVIUM DECEM VIRGINUM. .

158

τὺν Yibyw ἀνείληφε τοῦ θεσῦ, ἀπὸ τοῦ πληρώματος A visus partes si rursus ex ipsis componatur, nihil

τῆς θεότητος εἰς τὸν βίον ἑληλυθότος. Κενωθεὶς γὰρ
xmi thv μορφὴν τοῦ δούλου προσλαθὼν, εἰς «nv
ἑανυτοῦ τελειότητα, πάλιν ἀνεπληρώθη χαὶ τὴν ἀξίαν.
Αὐτὸς γὰρ ἐν ἑαυτῷ σμικρυνθεὶς, xaX ἓν τοῖς ἑαυτοῦ
µέρεσιν ἀναλυθεὶς, ἐχ τῆς ἑαυτοῦ σµιχρότητος xal
τῶν ἑαυτοῦ μερῶν εἰς τὴν συµπλήρωσιν πάλιν τὴν
ἑαυτοῦ xal τὸ μέγεθος χατέστη, οὐδέποτε τοῦ τέλειος
εἶνσι µειωθείς.

nisi septenarium reddit : indigens unitate, ut ad
sui complementum perveniat : non plane ex omni,
parte sibi ipsi consonans, ut senarius. Quapropter
hic ad Filium Dei refertur, qui 4 plenitudine di-
vinitatis in mundum venerit. Exinanitus enim et
forma servi suscepta "5, in suam rursus per-
fectionem ac dignitatem plenissime restitutus est.
lpse enim in se ipso diminutus, et in partes suas

resolutus ex sua diminutione suisque partibus, in plenitudinem rursus priorem ac magnitudinem re--
paratus est : nunquam düninutus, ut perfectus non esset.

Αλλά xa fj τοῦ χόσµου χτίσις ἐχ τούτου φαίνεται
πᾶσα συγχειµένη τοῦ ἀριθμοῦ xaY τῆς ἁρμονίας, ἓν
EE ἡμέραις ποιῄσαντος τοῦ θεοῦ τὸν οὐρανὸν xa τὴν
γην, χα), τὰ ἓν αὑτοῖς τῆς ποιητιχῆς δυνάµεως τοῦ
Λόχου τὸν ἓξ ἐμπεριέχοντος ἀριθμὸν, καθ) ὃν ἡ τριὰς
σωμάτων ἐστὶ ποιητιχἠ. Μήχος γὰρ xai πλάτος xaX
βάθος copa ἑργάζεται. Ὁ δὲ EZ Ex τῶν τριγώνων
ἐστὶ συγχείµενος. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὐχ ἔστι
χαιρὸς πρέπων ἓν τῷ παρόντι διεξελθεῖν δι’ ἀχρι-
θείας, ἵνα μὴ, τὸ προχείµενον ἑάσαντες, τὰ πάρεργα
σχοπῶμεν.’

Sed et mundi creatio et harmonia ex hoc nu-
mero tota conflata videtur. Sex quippe dierum nu-
mero Deus celum et terram condidit et ea que in
eis sunt ; senarium in se numerum continente crea» .
tricis virtutis ratione, in qua ternarius corporum
effector ac parens censetur. Longitudo quippe et
latitudo et profunditas corpus efficiunt. Porro
senarius ex trigonis est compositus. Αο de bis
quidem haud opportunum in praesens aptumque
accuratius disserendi tempus; ne omisso quod
rei caput ac principale argumentum est, in iis que
secunda sunt ac consectanea studium operamque
teramus.

Cap. ΧΙ. Ad imitationem Ecclesie in solitudine degentis et draconem superantis, provocantur virgines.

Οὐχοῦν δεῦρο εἰς τὴν ἔρημον ἐλθοῦσα ταύτην xal
ἄγονον xxxiv d Ἐκκλησία τρέφεται, πτερουµένη
vol; οὐρανοπόροις τῆς παρθενἰας πτεροῖς, ἃς ἀετοῦ
μεγά-Ίου πτέρυγας ὁ λόγος ἔφη, νιχῄσασα τὸν ὄφιν,
xai της πληροσελήνου τῆς ἑαυτῆς τὰς νεφἐλας τὰς
δυσχειµέρους ἀπεωσαμένη. Τούτων γὰρ χάριν μεταξὺ
πάντες οὗτοι παρηνέχθησαν λόγοι, διδάσχοντες ὑμᾶς,
& χαλλιπάρθενοι, χατὰ χράτος μιμεῖσθαι τὴν un-
τέρα, μὴ ἐπιθολοῦσθαι δὲ ταῖς ἀχθηδόσι xal τροπαῖς
χαὶ θλίψεσι τοῦ βίου, ἵνα συνεισέλθητε γαῦροι μετ
αὑτῆς slg τὸν νυμφῶνα, παραφαίνουσαι τὰς λαμπά-
bac. Mh οὖν ἀποδειλιάσητε πρὸς τὰς µεθοδείας xoi
διαθολὰς τοῦ θηρὸς, ἀλλὰ καρτερῶς ἑνσχευάσασθε
αρὸς τὴν µάχην, τὴν xópuv τοῦ σωτηρίου καὶ τὸν
θώραχα xai τὰς χνημῖδας ἐξωπλισμέναι. Μυρίαν

Tip αὐτῷ χατάπληξιν παράξετε μετὰ πολλοῦ Mg

µατος xai εὐψυχίας προσθάλλουσαι' οὐδὲ στήσεται
πάντως, ἐχ τοῦ χρείττονος ὁρῶν τὰς ἀντιπάλους πα-
ῥατεταγμένας. ἀλλ αὐτόθεν ἄρασθαι τῶν ἑπτὰ
καλαισμάτων ὑμᾶς συγχωρήσει τὰ ἀριστεῖα ὁ πολυ-
χέφαλος χαὶ πολυπρόσωπος θἡρ.

In hanc igitur malorum sterilem solitudinem ve-
nien$ Ecclesia pascitur, celsaque celi petentibus
grandescit virginitatis alis, quas Scriptura "* ma- |

C gne aquile alas nuncupavit: parta jam de ser-

pente victoria, ac suo plenilunio brumalibus nubi-
bus infestisque disjectis. Horum enim gratia, quos
hactenus impendiimus, omnes hi a nobis sermones
prolati sunt : adhortantes vos, o egregiz virgines,
ut totis viribus matrem imitemini, nec mundi mo-
lestis varüsque et aíflictis vit: casibus, mentis
serenum turbetis; ut una cum illa exsultantes, ac
lucentes przferentes lampades, in thalamum Sponsi -
subeatis. Ne ergo propter varias serpentis artes
ejusque calumnias animum despondeatis, sed prz-
parate vos acriter ad pugnam, galeam salutis et lo-
ricam, tum crurum femorumque arma bellica in-
dute 5ο, [ncredibilem enim illi stuporem afferetis,
dum magno in ipsum animo robustaque constantia
jrruetis. Neque omnino sustinebit impetum, qui
Dei jussu ductuque instructas atque accinctas ad-
versum se procedere acies videat. Sed statim tul-

lere vos certaminum septem opima spolia przemiaque, multiceps et multifrons bestia volens nolens

feret.

Πρόσθε Aéor (24), ὅπιθεν δὲ δράχων, uécon δὲ

[χίμαιρα,
Δαινὸν ἁποπγείουσα πυρὸς µένος αἰθομένοιο.

καὶ τὴν μὲν χατέπεφγεν ὁ Βε.Ἱεροφόντης S)
[τὴν δὲ

53 Phil. 31, 7. * Ezech. xvn, 5... ** Ephes. vi, 17.

(34) Πρόσθε A. Hom. Iliad. Z, 181, 190. (οκ-
Εσε!5.

(25) Κατέπεφνεν ὁ Βε..Ἱεροφόντης. Leonis Al-
latii lectionem, ipsam laborantein, quod loco ὁ Βελ-

Fronte leo, caudaque draco, mediaque chimera

Ότο vomens saevis incendia lurida flammis :
Et illam quidem Bellerophon sustulit : hanc vero'

λεροφόντης esset, ó Περσεύς, priefixa etiam particula
πρίν ad explendum metrum, sic nulla vi, exigente
fabula seu historia, emendavi. Longe enim distans
P'erscus et Bellerophon, diversique illorum labores,

159

8. METHODH EPISCOPI ET MARTYRIS

jen

Christus rez : multis quippe exitio fuit. nec ferendo À Χριστὸς áva£* ποῖ.Ἱοὺς γὰρ ἁπώεσεν, οὐδά

[quis erat,
Quam ez genis noxiam spumam eructaba! ;
nisi profligatam Christus prius debellasset, prorsus-
que infirmam atque conteinptam , nobis reddidis-
set.

[τις ἔτλη,
Λοίγιον ἐκ γεγύων ἀρρὸν ἑρευγομέναν *
εἰ μὴ πρότερον ἐχλύσας αὐτὴν χατειργάσατο, xa
ἀσθενη καὶ εὐχαταφρόνητον ἡμῖν παντελῶς ἑποίησε
Χριστός. :

Ca». XIII. Bestie diademata septem, victrice castitate tollenda. Draconis cornua decem, Decalogo opposita
| vilia, Fati opinio, malum maximum.

Quare masculo sobrioque assumpto animo, fru-
stra ringenti belluz ac tumenti arma opponite. Ejus
nihil oppugnationibus cedite, autve hinc turbemini,
quod ferocientem videatis. Infinitam enim referetis
g oriam, si victoria potitze, quas gestat septem co-
ronas ac diademata, ab illa abstuleritis; de qu'bus
nobis certamen ac lucta proposita est, ut niagister
noster Paulus tradit. Quz enim debellato prius dia-
bolo, septem capita necaverit, septem virtutis co-
renas adipiscetur, septem magnis perfuncta casti-
tatis certaminibus. Caput enim draconis est intem-
perantia et luxus ; qui hoc caput confregerit, casti-
tatis corona ornabitur. Caput est et ignavia, fracti-
que animi imbellis pavor; qui hoc pede premens
eliserit, coronam auferet martyrii. Caput est et in-
fidelitas et stultitia, et reliqua id genus improbita-
tis monstra : qui ea confecerit ac perdiderit, opima
de illis victoriz premia reportabit, multifarie con-
tuàa potentia draconis. Nam et decem cornua acu-
leique quz in capitibus ferre draco dictus est, con-

Διὸ, θυμὸν ἄῤῥενα λαθοῦσαι xal νήφοντα, ἑναντία
θέσθε τῷ θηρὶ σφριγῶντι τὰ ὅπλα' μηδ ὑποχωρή-
σητε τὸ σύνολον, ἐφ᾽ ot; θρασύνεται ταραχθεῖσαι *
µυρίον γὰρ ἔξετε χλέος, ἐὰν ἀφέλητε νιχήσασαι τοὺς
ἐπ) αὐτοῦ στεφάνους ἑπτὰ, δι’ οὓς ὁ ἁγὼν ἡμῖν πρό-
χειται xal dj πάλη, κατὰ τὸν διδάσχαλον Παῦλον. Ἡ
γὰρ χαταγωνισαµένη τοῦ διαθόλου πρότερον, xal
νεχρώσασα τὰς ἑπτὰ χεφαλὰς, τῶν ἑπτὰ στεφάνων
τῆς ἀρετῆς ἐγχρατῆς Ὑίνεται, μεγάλους ἀγῶνας
διαθλήσασα τῆς ἀγνείας. Κεφαλὴ γὰρ τοῦ δρἀχοντός
ἐστιν dj ἀχρασία xaX ἡ τρυφή ΄ ὁ ταύτην συνθλάσας
ἀναδεῖται τὸν ατέφανον τῆς σωφροσύνης. Κεφαλή
ἐστι χαὶ fj δειλία καὶ dj θρύψις' ὁ ταύτην πατῄσας
τὸν στέφανον ἀναιρεῖται τοῦ μαρτυρίου. Κεφαλἡ ἐστι
xai ἡ ἀπιστία xa fj ἄνοια, xal τὰ ἄλλα ὡσαύτως τῆς
πονηρίας πλεονεκτήματα ' ὁ ταῦτα χατεργασάµενος
xai ἀνελὼν τὰς bv αὑτοῖς τιμὰς ἀποφέρεται, πολυ-
πρόπως ἐχχεραϊζομένης τοῦ δράχοντος τῆς ἰσχύος.
Καὶ γὰρ χαὶ τὰ δέχα κέρατα xal χέντρα, ἅπερ ἐπὶ
ταῖς χεφαλαῖς ἐλέχθη φἑρειν, αἱ δέχα ἀντιθέσεις εἰσὶν,

traria decem Decalogo argumenta sunt, o przclare C ὦ χαλλιπάρθενοι, τοῦ Δεχαλόγου, αἷς ἀναχερατίζειν

virgines, quibus arietare acriusque petere ac deji-
cere plurimorum animos consuevit ; nempe huic
precepto : Diliges Dominum Deum tuum *!, ac reli-
quis deinceps mandatis contraria sapiens ipse, aliis-
que obtrudere satagens. Vide enim illius cornu
igne accensum ac amarulentum, fornicationem, quo
intemperantes ferit : vide adulterium, vide menda-
cium, vide avaritiam, vide furtum, atque reliqua
bis germana et affinia, quanta circa illius parrici-

οἱ Deut, vi, 5.

vel veri, vel ficti: nec tanta Methodii ἀνιστορησία,
ut qu:e unius sunt (re sic tsita, et in patria, cui ipse
praefuit episcopus) tribuerit : sed antiquarii istud
plagium fuit, ut et quod Vaticanus antiquarius, ipse
ridiculus, subdidit, Κατέπεφνε, Πατρὸς τεράτεσσι
πιθῄσας Χριστὸς ἄναξ * quasi Christus vere ipsius
chimere domitor fuerit e:inque occiderit, non dia-
bolum et draconem, cujus ille typo chimazram as-
sumit : qui sensus perabsurdus est, quo etiam hiat
oratio, desiderata altera parte adversante : nam τὸ,
τὴν μὲν, τὴν δὲ postulat sive etiam τὸν δέ, quod ha-
buerit Allatii codex; estque indicio, quod mascu-
lino genere ἐρευγόμενον habet, quasi referendo τὸν
δράχοντα ct diabolum: quam lectionem minus pro-
bat editor Lupar., ego magis probo, ialimque ad
eam omnia componi, elsi feminine ferri potest, qua
Chinzri figura, Christi de dracone et diabolo vi-
ctoriam describit, qui sit mystica Chimzra. Porro
Chimzra mons estin Lycia ignivomus, in cujus
cacumine leones habitarent, in medio ubi pascuis
abundat, capra ; in radicibus, serpentes, quem Bel-
lerophon habitabilem reddiderit ; hincque poetis
edomuisse Chimzram monstrum per fabulam dictus

im. Sit. Meminit etiam ejus montis ignivomi Methodius

p lisset ;

εἴωθε xal βάλλειν τὰς τῶν πλείστων ψυχάς; τῇ,
Ἁγαπήσεις, ἐντολῇ, τὸν Κύριόν cov, τὰ ἑναντία
φρονῶν xai τεχταινόµενος, xai τοῖς ἑξῆς νοµοθετή-
µασι. Ἰδὲ γὰρ χέρας αὑτοῦ διάπυρον καὶ mixpbv,
τὴν πορνείαν, ᾧ τοὺς ἀχράτορας βάλλει: ἰδὲ τὴν
µοιχείαν, ἰδὲ τὸ φεῦδος, ἰδὲ τὴν 'φιλαργυρίαν, ἰδὲ τὴν
κλοπὴν, xal τὰ ’ἄλλα τούτοις ἀδελφά xai συγγενῆ,
ὁπόσα ὑπερισχύουσιν ἀμφὶ ταῖς χεφαλαῖς αὑτοῦ
ταῖς ἀνθρωποχτόνοις πεφυχότα". ἃς ὑμεῖς συµµα-

apud Epiphanium Ἱ. De resurrectione, plantasque
haud procul ab ebullientibus ejus flammis miratur.
Nota alia de Bellerophonte, datisque litteris {1 oc-
cideretur, cum impudicam mulierem a se repu-
ua tamen molitione aic clarus evaserit ;
haud proinde imporiunus vel Christi Πριν, vel li-
bri argumento de virginitate et castimonia. Perseus
nihil ejusmodi, ipse Danaes ac Jovis stupro con-
ceptus, et qui Medusa, unam ex Gorgonibus, orci
clypeo tectus occiderit. Ubi Jovis assumptum nomen
ad tegendam proci personam, qui auvi vi corruptis
custodibus, in arcem qua Danae tenebatur, sibi
viam fecerit puellamque corruperit. Facessant ergo
impudiciti:t exempla, ne non illustrari splendor vir-
ginitatis perorante Thecla virgine earumque princi-
pe, videatur, sed fcedari : maneantque quz forti-
tudinis :eque ac castitatis illustre specimen. habeant,
ei prorsus gemina, quod de divino Josepho, ipso
Christi figura prznobili , sacris oraculis olim &ro-
ditum est : quod ipsum forte Grzci in suo Belle-
rophonte reprzsentare voluerint, ut sunt nostra et
sacra longe profanis Gra:corum antiquiora, illisque
preiverunt : qua de re cum veteres tum et recen-
tiores laculenter tractavere. Courrris.

101

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

162

χήσαντος Χριστοῦ ἐχχεραῖσασαι, λήψεσθε τοῖς κατὰ A diosa capita enata, ingenti potentia przevalent : qua

τοῦ ὁράκχοντος κατανθεμῶσαι στεφανώµασιν ὑμῶν τὰς
θείας χεφαλάς. Ἡμέτερον γὰρ προχρίνειν τὰ χρείττω
xal προτάσσειν' πρὸ τῶν γηγενῶν (26) αὐτοκράτορα
xa αὑτεξούσιον τὸν λογισμὸν εἱληφότας, xai πάσης
ἀνάγχης ἑχτὸς, εἰς τὸ αὐὑτοδεσπότως αἱρεῖσθαι τὰ
ἀρέσχοντα, οὐ δουλεύοντας εἱἰμαρμένῃη xai τύχαις.
Ὡς οὐχ ἄνθρωπος αὐτοῦ χύριος ἔσοιτο χαὶ ἀγαθὺς,
εἰ μὴ τῷ ἀνθρωπείῳ παραδείγµατι χρώμενος τοῦ
Χριστοῦ, xal πρὸς ἐχεῖνον ἑαυτὸν ζωγραφῶν κἀχεῖ-
vov μιμούμενος βιώσει. Πάντων γὰρ xaxov. µέγιστον
ἔμφυτον τοῖς πολλοῖς τὸ τὰς αἰτίας τῶν ἁμαρτημά-
των εἰς τὰς τῶν ἁστέρων κινήσεις ἀναφέρειν, xal
τὸν βίον ἡμῶν οἰαχίζεσθαι τῆς εἰμαρμένης ταῖς
ἀναγχαις λέγειν, χαθάπερ οἱ μετὰ ἁλαζονείας πολλῆς
ἀστεροσχοπήσαντες' ὑπονοίᾳ γὰρ μᾶλλον f| τῷ φρο-
νεῖν πεπιστευχότες, ὃ μεταξὺ τῆς ἀληθείας ἑστὶ xal
τοῦ φεύδους, πολὺ τῆς τῶν ὄντως ὄντων θέας ἔξηπα-
τήθησαν.΄Όθεν εἰ παρείης, ὦ ᾽Αρετὴ, πληρωθέντος ἤδη
pot τοῦ λόγου, ὃν αὐτὴ προσέταξας, δέσποινα, ῥηθῇ-
ναι, πειράσοµαι 6h , συναγωνιζοµένης σου xol συµ-
πνεοῦσης., πρὸς τοὺς χαλεπαίνοντας xal ἀμφισθη-
τοῦντας ὡς οὐχ ἀληθη λέγομεν, αὐτεξούσιον εἶναι
φάσχουσαι τὸν ἄνθρωπον, διευχρινήσασθαι, ὅτι

«i vos, Christo auspice ac adjutore, eliseritis, divi-
na capita vestra, ejus victori: premio floridis exor-
nata coronis referetis. Nostrum enim est, ut virtu-
tem praferamus poliorique loco labeamus, qui
pre terrigenis mentem liberam ac arbitrii faculta-
tem nulli obnoxiam necessitati, a Deo nacti simus,
ut pleno jure ac arbitrio, quz libuerit, hzc eligá-
mus, nec fato ulli ac fortunz serviamus. Proinde
nemo sui dominus bonusque exstiterit, nisi qui
humano Christi usus exemplo, seque ad illum ut
archetypum effingens ac ipsum imitari studens, vi-
tam coinposuerit. Omuium namque malorum ma-
ximum plerisque insitum istud sit, quod scelerum
causas ad stellarum motus referunt, asseruntque
vitam nostram fati necessitatibus gubernari, quem-
admodum isti faciunt arrogantissimi siderum ob-
servatores. Quippe vana polius suspicione quam
recta securaque prudentia de rebus conjecíantes,
eaque freti, quod inter veritatem ac mendacium
medium est, a vera rerum cognitione longe aber-
rarunt, Quare si permiseris, o Árete, absoluto jam
mihi sermone, quem ipsa, domina, ut haberem im-
perasti, conabor , adjuvante te, alium inchoare ac

pertexere, adversus eos qui egre ferunt, nec faciles assensum accommodant, quod hominem liberi ar-
birii facultate przditum esse dicimus ; quos nempe liquet,

(27) Σῳῇσυω dracóaAlmoir ὑπέρμορον ἅἆ γε
[ἔχουσο»,

αἱρούμενοι τὰ ἡδέα πρὸ τῶν συµφερόντων.

APET. Αλλά πάρειµι χαὶ συναγωνίζοµαι' τελέως C

Υὰρ ὁ λόγος χεχοσµήσεται xal τούτων προσαφθέν-
των.

Nequitia sibi damna sua, morlemque creare :

quippe qui dulcia prz utilibus eligant.

ARET. Age, permitto quod vis, et me certaminis
sociam en tibi offero. Nam hac adjuncta quam
polliceris disputatione, illustrior omnibusque nu-
meris absoluta, tua evadet oratio.

Car. XIV. Mathematicorum doctrina non prorsus spernenda, quandiu in astrorum versatur notitia. Duode-
cim zodiaci signa, nomina mythica.

ΘΕΚΛ. Πάλιν οὖν δὴ πρῶτον περὶ τούτων εἰς δὺ-

γναµιν εἴπωμεν, τῶν γοητείαν αὐτῶν, ἐφ᾽ ᾗ θρασύνον-
ται, γυμνώσαντες, ὡς µόνων χατειληφότων ἐξ οἵων
ὁ οὐρανὺς χεχόσµηται σχημάτων, κατὰ τὰς Αἰγν-
πτίων καὶ Χαλδαίων ὑποθέσεις. Φάσχουσι γὰρ ὥσπερ
σφαίρας εὐτόρνου στροφαῖς ἀπειχάζεσθαι τὴν περι-
φέρειαν τοῦ χόσμου, τῆς Υῆς xévtpou xat σημείου
εόπον ἐχούσης. Περιφορᾶς (28) γὰρ οὔσης σφαιριχῆς,

(26) Προτάσσειν' πρὸ τῶν γηγενῶν. Lectionem
Allatiani codicis sequor, sed non ejus distinctio-
mem. Nec certe ipsa apta videtur constructio προ-
τάσσειν πρὺ τῶν γηγενῶν, terrenis hisce praeponere,
ut ipse reddit, vacante omnino przpositione, quam
forte eliminavit Possinius, sive qui illius Methodii
editioni przfuit, ut eodem ae ille sensu redderet, et
quidem verborum pompa, preponereque meliora se-
quioribus, colestia terrenis : quasi γηγενεῖς, ipsa
terrena sint, τὰ Υηῖνα, non terrigena, orti e terra;
comparatione scilicet ad hominem, cujus divina
origo est, qua et liberi arbitrii facultate przeditus
est, Dei scilicet insignis imagine ; ut sicut ille αὗτο-
δέσποτος absolute, sic et homo sub Deo sit « ipse
αὐτοδέσποτος, iunc maxime, cum suas in Deui con-
fert rationes ac pietati studet, uti quas Thecla allo-
quitur virgines : γηγενή ergo comparatione homi-
num, reliqua animalia sunt, in quibus nullus mentis
sensus, aut vera ratio, ut quasi a se illa ducantur :
qua liberi ratio est. Ex illa ergo excellentia supra

THECL. Resumamus igitur de his sermonem, et
ante omnia imposturam istorum detegamus, qui se
gloriose ostentant, tanquam soli compertum ha-
beant quibus colum figuris concinnetur, juxta
JEgyptiacas et Chaldaicas hypotheses. Aiunt enim
orbem niundi, spherzx more versatilis, rapidis con-
versionibus circumagi, terra centri et puncti locum
obtinente. Cum enim, aiunt, circumflexus circula-

p reliquas animantes, infert Thecla, virginum esse

προχρίνειν xat πρρτάσσειν τὰ χκρείττω, qua vox sic
absolute, virtutem sonat, nec necesse quibusnain
κρείττω dicat, exprimere, cum satis intelligatur ; ut
neque cum Deus τὸ χρεῖττον dicitur, aliud additur.
Sequentia eliam nullo sensu in Vatic., ὡς οὐχ &v-
θρωπος. Saniora mutuati ex Allatio. CousEFis.

(27) Σφῇσι», etc. Ὅδυσσ. Α, 7

(28) Περιρορᾶς. Quod ita semel et iterum paulo
post legitur, omnino emendandum velim περιφε-
pe(ac* ex qua sic rotunda, habere terram rationem
centri ac puncti aiunt. mathematici quos exagitat
Methodius, exque illa coelorum orbes pendere, qui
sic mundi quasi περιφέρεια sint, ambttus, circum-
flexus, et, ut vulgo vocant, circumferentia : ae pre-
terea terram celis antiquiorem esse, uti punctum .
ac centrum, ducto circa ipsum orbe, prius intelli-
catur, necesse est. Quod ipsum refellit, communi
etiam Gracorum sapientum existimatione, Nihil ter-
renurum colestibus nobilius esse aut. antiquius. Bic

im.

165

S. METHODII Y by MARTYRIS

161

Yis sit, servatis semper iisdem partium intervallis, À ἀνάγχη » φασὶ, κατὰ τὰς ὁμοίας διαστάσεις τῶν

mediam hujusce rerum universitatis terram consi-
dere necesse est, circa quam ipso seniorem verti-
tur celum. Nam si ex puncto et centro constat
.spherz cireumducius, qui utique orbis esse vide-
!'tur et circulus : cum fieri non possit ut sine puncto
circulus describatur, nec circulus esse possit abs-
que puncto, quinam" fieri potest, aiunt, ut. non
omnibus prior terra exstiterit, ejusque ipsius chaos
et profundum? Plane enim in erroris profundum et
chaos miseri prolapsi sunt. Quod cum Deum co-
gnovissent, non sicut Deum glorificaverunt, aut gra-
tias egerunt ; sed evanuerunt in. cogijationibus suis,
et obscuratum est insipiens cor eorum **; vel hoc
maxime quod eorum sapientes nihil esse terrenis
in rebus celestibus nobilius aut antiquius dixerunt.
Plane igitur non semper pueri qui Christum agno-
vere, velut Greci qui fabulis potius ac figmentis,
quam eruditionis arte ulla aut facundia veritatem
obruentes , humanasque calamitates coelis adscri-
bentes, nec erubescunt, dum terrz anibitum geome-
tricis inventis figurisque describentes, ccelum do-
cent, volucrum natatiliumque ac terrestrium ani-
malium simulacris ornatum esse, stiellarumque
qualitates 'ex priscorum hominum cladibus ac in-
fortuniis habuisse ortum : adeo ut ex horum sen-
tentia, ipsi planetarum motus ex ejusmodi corpori-
bus pendeant. Gyrare videlicet circa signorum duo-
decim naturam stellas aiunt, rapida zodiaci circuli
Aractas vertigine : atque ex harum temperatione

provideri quz vulgo eventura sunt : pro earum in- C

ter se diversa cohzrentia, alioque et alio influxu,
ortuque et occasu.

Cum enim coelum omne in orbem conglobatum
$it, centroque ac puncto terra utatur, ut illi exi-
stimant, quod omnes lines rectze ab ambitu in ter-
ram incidentes, inter se z:quales sint, ab ambien-
Wbus ipsum circulis dominio praevalet : quorum
meridianus inter maximos emineat. Ab hoc secun-
dus sit, qui et ipse in partes zquales universum
secet, quem horizontem (id est finitorem) vocant :
tertius hos intersecans, :equinoctialis. Istorum por-
re hinc inde ad latera tropici duo, xstivus οἱ hi-
bernus ; hic a Septentrione, ille ah Austro. Ad lios

** flom. 1, 94.

enim certe sensus postulat, habebatque Vat. et red-
didit Possinius, etsi longo verborum circumductu,
nihil ipso necessario. Allatio vero qui γηΥενους le-
e ἀντὶ τοῦ γηγενές, contrarius omnino sensus est,
ihil ferum celestium terrenis esse pretiosius aut an-
tiquius; quod nescio an ulli sapientiz laude aliqua
Grzcis celebrato in mentem venerit, aut ita scri-
serit. Certe non Platoni, non Aristoteli aliisve phi-
osophis ; nec par videtur, levi vel antiquarii vel
exscribentis lapsu, aut etiam fallente oculo, in tam
devia interpretem agi, aut ea magnis Patribus ascri-
bere quz nemo sang mentis somniaverit. CowsEFis.
(29) *0 63) κὐκ.ος, x. *. . Suppleta hic mutila
ex Leontio et Joanne Rerum sacrarum lib. n. Alla-
tius et Possinius ex cod. Vat., περιφέρεια συνέστηχε,
xai τὸ xav' αὐτὴν χάος. Nimirum librarius illius co-
dicis exscriptor, oculos convertens a priore verlo

αὐτῶν ὄντων διαστημάτων, µέσην τοῦ παντὸς τὴν
γην τυγχάνειν, περὶ fjv ὁ οὐρανὸς περιδίνεται προ-
γενεστέραν οὗσαν. El γὰρ ἐκ σηµείου xai χέντρου
περιφέρεια συνέστηκεν. ὃ δὶ χύχλος (29) εἶναι δοχεῖ
(ἀδύνατον δὲ χωρὶς σημείου περιγραφΏναι χύχλον,
κύχλον δ᾽ ἔσεσθαι ἀδύνατον ἄνευ σημείου), πῶς o
πρὸ πάντων ἡ γή, φησὶ, συνέστηκε, xat τὸ κατ αὐτὴν
χάος καὶ βάθος ; Ei; βάθος Υὰρ xat χάος ὄντως χατ-
ωλίσθησαν οἱ σχέτλιοι πλάνης. Ot (al. ὅτι), yrórrec τὸν
θεὺν, οὑχ ὡς θεὺν ἑδόξασαν 1) εὐχαρίστησαν,
áAA ἑματαιώθησαν ἐν τοῖς δια-ογισμοῖς, καὶ
ἐσχοτίσθη ἡ ἀσύγετος αὐτῶν καρδία χαὶ ταῦτα
xaX τῶν map' αὐτοῖς εἱρηχότων σοφῶν, ὡς οὐδὲν
Ὀλυμπίων ἐντιμότερον γηγενὲς ἢ πρεσθύτερον.

B "Ὅθεν οὐχ ἀεὶ παΐδες ὄντως οἱ Χοιστὸν ἐγνωχότες,

καθάπερ Ἕλληνες, ot, μύθοις μᾶλλον xal πλάαμασιν
3| τέχνῃ τῶν λόγων τῆν ἀλήθειαν χώσαντες, xal τοῖς
οὐρανοῖς τὰς τῶν ἀνθρώπων προσαρµόσαντες συµ-
φορὰς, οὐδὲν αἰσχύνονται χαταγράφοντες τὴν τῆς
οἰχουμένης περιφορὰν γεωμετρικοῖς θεωρήµασι xal
σχήµασι, xal τὸν οὐρανὸν εἰδώλοις πτηνῶν χαὶ νη-

τῶν xai χερσαίων εἰσηγούμενοι κεχοαμῆσθαι, xal
τὰς ποιότητας τῶν ἀστέρων Ex τῶν περὶ τοὺς àp-
χαίους ἀνθρώπους συμφορῶν χατεσκευάσθαι, ὥστε
τὰς τῶν πλανητῶν αὐτοῖς κινήσεις &x τοιούτων Πρτη-

σθαι σωμάτων * εἱλίσσεσθαι γὰρ περὶ τὴν τῶν δώ-
δεχα ζωδίων φύσιν φασὶ τοὺς ἁστέρας, ἑλκομένους
τοῦ ζωδιακοῦ κύχλου τῇ φορᾷ, ὡς xal διὰ συγχρά-.
σεως αὐτῶν ὁρᾶσθαι τὰ ἀποθαίνοντα πολλοῖς, xatá
τὰς πρὸς ἀλλήλους αὐτῶν συναφείας τε xal ἀποῤ-
ῥοίας, ἀνατολάς τε xaX δύσεις.

Σφαιροειδῆς Υὰρ ὑπάρχων ὁ πᾶς οὐρανὸς, xal
χέντρῳ xai σηµείῳ xav αὐτοὺς τῇ γῇ χρώμενος,
διὰ τὸ πάσας ἀπὸ τῆς περιφερείας (30) τὰς προσπι-
πτούσας εὐθείας ἐπὶ τὴν γην ἴσας ἀλλήλαις elvat,
ἀπὺ τῶν περιεχόντων αὐτὸν διαχρατεῖ χύχλων: ὧν
µείζων μὲν ὁ μεσημερινὸς δοχεῖ ' χαὶ δεύτερος ὁ
εἰς ἴσα τέµνων µέρη, καλούμενος ὀρίζων * τρίτος δὲ
ὁ τούτους ἐπιδιαιρῶν ἱσημερινός" παρ) ἑκάτερα δὲ
τούτου τροπιχοὶ δύο, θερινὸς καὶ χειµερινός. καὶ ὁ
μὲν πρὸς τοῖς ἀρχτίοις, ὁ δὲ πρὸς τοῖς νοτίοις µέ-
ρεσι. Τούτων ὁ λεγόμενος ἄξων, περὶ ὃν ai τε "Αρχτοι,

D συνέστηχεν, ad alterum quod mox subsequitur, in-

termedia praeteriit. ldemque vitium in codicem Ma-
zannianum irrepsisse videlur : neque enim bujus
omissionis meminit editor Lupareus. Ip.
(90) Ἀπὸ τῆς περιφερείας. Et hic ineptissime πε-
ριφορᾶς erat, mihique mutandum indulsi : graviori-
que mendo Allatius πάσας τὰς περιφοράς, ac si πὲρι-
φοραί linez essent, qua sic recte zequales sint, non
circulares ipsi motus et lationes, Ex eo igitur quod
sic circa terram ut centrum celum omne volvitur,
cujus in eam ut ad centrum zquales sint linez, atque
adeo influentie, ἀπὸ τῶν περιεχόντων αὐτὸν 0taxpa.-
«ct χκύχλων (quod ipsum ita emendavi ὑπό) continet,
dominatur, influentiis regit, a circulis ipsum ambien-
libus : que mathematicorum doctrina tam erudite
Methodio explicata, quam misere Vaticano inter-
preti discerpta. Ip. 2

165

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

ὃ τε ἀρχτιχὸς ἔξωθεν ἔχων τὸν τροπικόν. Καὶ αἱ A pertinet. qui axis dicitur, cirea. quem torquentur

μὲν "Apxtot, περὶ αὑτὰς στρεφόµεναι xal βρίθουσαι
τὸν διά τῶν πόλων ἄξονα, τὴν τοῦ παντὸς ἀπεργά-
ζονται αίνησιν χόσµου, xazà τὰς ἀλλήλων ἰξύας
ἔχουσαι τὰς χεφαλὰς, xal ἄχραντοι τοῦ xaO" ἡμᾶς
ὁρίζοντος οὖσαι.

Ursz ac circulus arcticus, extra quem positus est
tropicus. Et Ursz quidem sese mutuo gyro per»
petuo sequentes, quasi pondus mole sua motum
orbi universo imprimunt, cujus velut gravitate
cirea polum axemque rotatur : nempe altera, juxta

alterius ilia, capita habentes ; intactz zeque ambe a pervadente orbem cui nos insistimus, circulo fini-

tore.

Tov ζωδιαχὸν δὲ πάντων ἐφάπτεσθαι τῶν χύχλων,
λοξην ποιούµενον τὴν χίνησιν’ εἶναί τε iv αὐτῷ
ζωδίων ἀριθμὸν, & καλεῖται δωδεχατηµόρια δώδεχα,
ἀπὸ Κριοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχοντα µέχρι τῶν Ἰχθύων, ἃ
χατηστερἰσθαι παριστᾶσιν ἐχεμύθοις αἰτίαις' τὸν
μὲν Κριὸν φάσχοντες τὸν τὴν Ἕλλην εἶναι τὴν 'A0á-
µαντος διαχοµίσαντα xal Φρύξον εἰς Σχύθας' τὸ δὲ
Βούχρανον εἰς τιμὴν Διὸς, τοῦ τὴν Εὐρώπην Ταύρου
διαπεραιώσαντος εἰς τὴν Κρήτην: καὶ τὸν καλούμε-
νον δὲ Γαλαξίαν χύχλον, ὃς τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ συν-
δέσµου τῶν Ἰχθύων ἐπὶ τὸν Κριὸν ποιεῖ, ἀπὸ τῶν
της Ἡρας μαζῶν Ἡρακλεῖ προχυθῆναι λόγος Διὸς
ταγαῖς. Ὥστε xax' αὐτοὺς πρὺ τῆς Εὐρώπης i] Φρύ-
ξου, xal «olv Διοσχούροιν, xat τῶν ἄλλων ζωδίων,
τῶν ἐξ ἀνθρώπων. xal θηρῶν κχαταστερισθέντων,
οὕπω Ὑένεσις Tv: ἀλλὰ χωρὶς Ὑενέσεως ἐδίωσαν
ἡμῶν οἱ παλαιότεροι. Ἐπιχειρητέον γὰρ μήπως τὸ
φεῦδος ἰσχύσωμεν, ὥσπερ ἰατροὶ, φαρμάχοις τῶν
λόγων ἀμθλύναντες ἰατρικοῖς σθέσαι, τῆδε σχοποῦσαι
τὴν ἀλήθειαν.

Jam zodiacum per omnes se porrigere circulos ,
eosque amplexu contingere, obliquo late meatu pro-
cedentem : esseque in illo animalium insignes for-
mas, qua signa duodecim vocantur, ab Ariete du-
cto principio in Pisces desinentia : qux in siderum
pervenisse censum narrant, fabulosis ex causis. Nanr
Arietem illum ipsum esse aiunt qui Hellen Atha-
mantis filiam cum Phryxo per Ponti fretum trans-
vexit ad Scythas. Tauri caput, Jovis gratia coeli
honore ac statione donatum , quod is illa forma
Europen in Cretam trajecerit. Lacteum quoque cir-
culum initium ducentem a nodo Piscium, hine sese
Arielem versus porrigentem, a Junonis uberibus
candorem habere memorant, cum hzc Herculem
lactare Jovis imperiis adacta esset. Itaque juxta il-
los, ante Europen et Phryxum et Castores, aliaque
postea in zodiacum ex hominibus aut bestiis con-
stellata, nulla adhuc erat natalis fatalitas; εἰ sine
fortuna nascendi vixerunt primi illi nostri proge-

nitores. Quzso enini, argumentis tentemus, si quo:

modo liceat medicorum more salubribus sermonum remediis, mendacii vim compressam exstinguere,

hinc fere adoriendo.

Cap. XV. Argumenta a [ati εἰ geneseos novitate. Aureum genus, prisci homines. Argumenta adversus ma-:

| thematicos, sane. solida.
El χρεῖασον ἣν τὸ ὑπὸ γένεσιν εἶναι τοὺς ἀνθρώ- 5 Si melius erat, o miseri, nasci homines subditos

πος, () σχέτλιοι, τοῦ μὴ εἶναι, δι fjv αἰτίαν οὐκ
αὐτόθεν, ἀφ᾿ οὗπερ ἔφυ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων,
χένεσις ἦν», El δὲ fv, τίς dj χρεία τῶν ὑπόγνιον κατ-
αστερισθέντων, Λέοντος, Καρχίνου, Διδύμων, Παρ-
θένου, Ταύρο», Ζυγοῦ, Σχορπίου, Κριοῦ, Τοξότου,
Ἰχθύων, Αἰγόχερω, Ὑδροχόου, Περσέως, Κασσιο-
πείας, Κηφέως, Πηγάσου, Ὕδρου, Κόραχος, Kpa-
τἼρος, Λύρας, Δράχοντος, xal τῶν ἄλλων, ἐξ ὧν
εἰσηγεῖσθε χαταχοσµηθέντας τοὺς πολλοὺς χατειλη-
φέναι τὴν μαθηματιχὴν ταύτην, μᾶλλον δὲ χατα-
θεματιχὴν πρόγνωσιν; "Ἠτοι οὖν xal ἐπὶ τῶν ἕμ-
«ροσθεν γένεσις Tiv, χαὶ µάταιος ἡ τούτων σύστασις'
$ οὐχ fjv, χαὶ εἰς τὴν χρείσσονα χατάστασιν xal
διτγωνὴν ὁ θεὸς τὸν βίον µετέστησε, τῶν ἔμπροσθεν

natali fatalitati, quam ab illa liberos, quidni ab ipso
protinus inilio, cum primum homines esse cope-
runt, natalis illa jam fatalitas fuit? Quod si jam
erat, quid illis opus, quz nunc recens inter astra
relata : Leo, Cancer, Gemini, Virgo, Taurus, Libra,
Scorpius, Aries, Sagittarius, Pisces, Capricornus,
Aquarius, Perseus, Cassiopea, Cepheus, Pegasus ,
Hydra, Corvus, Crater, Lyra, Draco, et alia ejus-
modi, quorum observationibus eruditos non pau-
cos docetis mathematicam istam (imo potius cata-

thematicam dirisque omnibus devovendam) przno-

tionem nactos esse? Aut igilur primorum etiam
mortalium zvo natalis jam erat fatalitas; proinde-
que inutilis fuit hec animalium in coelos evectio :

χείρονα βιωσάντων χρόνον. ᾽Αλλὰ χρεΐττους οἱ πα- D aut sane non erat , resque Deus humanas meliori

λαιότεροι τῶν νῦν" ὅθεν xal χρυσοῦν ἐχλήθησαν
γένος. Οὖχ ἄρα ἡ Υένεσις.

&tatu subinde mutavit, ac potiore gubernatione do-
navit, cum prisci 2vi homines miserabiliorem vi-

tam duxissent, Atqui felicior illorum fuit, quam nostra nepotum conditio : unde et aureum genus

audierunt. Non ergo est natalis fatalitas.
Ei ὃ Ίλιος, χαθιππεύων τοὺς χύχλους (51) xat
ἐπιπορευόμενος ἑτησίοις τὰ ζώδια περιόδοις, τὰς

($1) Καθιππεύων τοὺς κύχλους, Perequitans, obiens
zonas. lnsigni Possinius µαθήσεως ἀχριθείᾳ, si sol
superequitans circulos, quasi circuli et zonz , illis-
que ascriptze stellze, soli subsint, h»cque sol in equo-
rum morem inscendat, subindeque alia et alia mu-

-—

Si sol perequitans circulos, et annuis signa obiens
periodis , mutationes efficit, conversionesque statas

tet, uti fere cursores, per alias aliasque stationes.
At quis solem planetam nesciat, stellifero orbi longe
subjectum, quique adeo non superequitet, sed magis
subequitet circulos, percurratque oblique sub eis
gyrando aliaque ex aliis signa legendo ! Covbkris.

108

167

5, METHODU ον 2 *r MARTYHIS

463

temporum reducil ; quinam ergo, qui antequam si- A u£*16o)3c ἀποτελεῖ xol τὰς τροπὰς τῶν χαιρῶν, ol

gna in coelo collocarentur, iisque illud perornaretur,
exslilerunt, vivere potuerunt; cum necdum aestas,
autumnus, hiems, ver discreta essent, quorum tem«-
peratura corporis indoles augetur 2ο confirmatur?
Atqui vixerunt, long:evioresque ac robustiores dura-
runt, quam qui nunc vivimus : simili ratione tum
quoque Deo tempora disponente. Non igitur coelum
ejuscemodi figuris ac per eas occasiones, subinde in-
terstinctum ac variatum fuit.

Si sol et luna ac stell alizv astraque, ad temporis
distinguendos servandosque numeros **, ct ad coeli
ornatum vicesque tempestatum inducendas condita,
divina sunt, et quam pro humana conditione prz-
stantiora ; necessario fit, prestantiorem h:ec quoque
vitam eL beatam atque tranquillam, longeque justi-
ti: ac virtutis dotibus, nostra hac meliorem, degere :
qui: composito felicique motu se moveant. Sin au-
tem mortalibus cladium malorumque consiliorum
auctores sunt, vacantque impudicitiis ac vitàe muta-
tionibus tragicisque casibus ingerendis ; plane mi-
serabiliore hominibus sorte sunt, quz in terram fa-
talesque ac nefarios actus attendant, nec quidquam
melius nobis vitam regant, quandoquidem ab eorum
defluxu ac motu nostra dependet vita.

B

ρα

πρὺ τοῦ χαταστερισθηναι τὰ ζώδια γεγονότες, xal
κοσμτθῆναι τούτοις τὸν οὐρανὸν, πῶς διῄρχεσαν,
µηδέπω θέρους, µετοπώρου, χειμῶνος, ἔαρος δια-
χεχριµένων, δι’ ὧν fj τοῦ σώματος αὔξεται χαὶ συγ-
χρατεῖται φύσις; Άλλ ἐξήρχεσαν, xat πολυχρονιώ-
τερο: γεγόνασι χαὶ ῥωμαλεώτεροι παρὰ τοὺς νῦν,
ὁμοίως χαὶ τότε διευθύναντος τοὺς χαιροὺς τοῦ θεοῦ.
Οὐκ ἄρα Ex τοιούτων ὁ οὐρανὸς πεποίχιλται σχηµά-
των.

El ὁ ἥλιος χαὶ ἡ σελήνη xai τὰ ἄλλα ἄστρα, τὰ
εἰς διορισμὸν xa φυλαχὴν ἀριθμῶν χρόνου γεγονότα,
xai χόσµον οὐρανοῦ, καὶ τροπὰς καιρῶν, θεῖά στι
xaX χρείττω τῶν ἀνθρώπων, ἀνάγχη xal χρείττονα
βίον xal µαχάριον αὑτὰ xoi εἰρηνιχὸν, καὶ πολλῷ
τοῦ ἡμετέρου βίου διαλλάττοντα διχαιοσύνῃ καὶ ἀρετῇ
διάχειν, χινούµενα χίνησιν εὔταχτον xai εὐδαίμονα *
εἰ δὲ τῶν θνητῶν συμφορὰς xal χαχοφροσύνας αὐτὰ
τεχταίνεται, xal ἐνεργεῖ περὶ τὰς ἀσελγείας ἆσχο-
λούμενα, xal τὰς μεταθολὰς xoi τροπὰς τοῦ βίο,
ἄρα ἁθλιώτερα τῶν ἀνθρώπων ἐστὶν, εἰς τὴν Υην
βλέποντα, xa τὰς ἐπιχήρους καὶ ἀθέσμους πράξεις,
xaX μηδὲν χρεῖττον τῶν ἀνθρώπων διάγοντα, slve
τῆς ἐχείνων ἀἁποῤῥοίας xa χινῄσεως ὁ ἡμέτερος Ἡρ-
τηται βίος.

Cap. XVI. Alia complura in eosdem mathematicos intorta.

Cum nullus absque previo cupiditatis affectu ac-
tus fiat, neque vero cupiditas aliunde sit quam ab
indigentia; Deus autem ipse nullius egeat, nec
proinde ullius auctor aut machinator pravitatis ex-
$istat ; cumque rursus siderum natura divinz affiuis
sit illique vicinior (nempe przstantiorum bominum
virtute praestantior), nec.ipsa mala molientur aut
aliquo indigebunt.

Preterea, nemo eorum quibus ratum est solem et
lunam et stellas divinas res esse, eat profecto infi-
tias, procul etiam a malitia hzec abhorrere, et a ter-
renorum aclibus remota esse, in quz nec voluptatis
affectio, nec doloris cadat : nec enim coelestibus pu-
denda hzc desideria competunt et exsecrande ap-
petitiones. Si autem extra ea sunt, nec ulla laborant
egestate, quid causz est cur mortalibus eorum au-
etores sint, quz nec illis arrideant et. extra qua
»osita nobiliore indole przstent

Hi. porro qui hominem arbitrii facultate non prz-

ditum esse statuunt, sed inevitabili fati necessitate:

jussisque non scriptis ferri agique humanam vitam
sentiunt, in ipsum impii ac injurii sunt Deum, quem
malorum humanorum auctorem et effectorem fa-
ciunt. Si enim siderum universum circularem mo-
tum, Deus ipse, qua nemo sapientia dicat aut vi

mentis intelligat, modulate dispensat, uiiversi cla-

vum rectissime gubernans ; astra vero vitii atque vir-

tutis qualitates humanz vitz ingerunt, quz videli-

ceti necessitatis vinculis homines in ea trahant, uti-
que malorum auctorem ac originem Deuin ascri-
bunt; omuium tamen judicio, nullius ποσο Deus
auctor est. Explodatur ergo fatalis necessitas.

. ο Gen. 1, 17.

El πᾶσα πρᾶξις χωρὶς ἐπιθυμίας οὗ γίνεται, οὐδὲ
μὴν ἐπιθυμία χωρὶς Evóclag* ἀνενδεὲς δὲ τὸ θεῖον '

C ἀνεννόητον ρα πονηρίας' xoi εἰ ἡ τῶν ἄστρων

φύσις ἐγγυτέρω τέταχται θεοῦ, κρείττων οὖσα τῆς
τῶν χρειττόνων ἀνθρώπων ἀρετῆς ἀνεννόητα χαχίας
ἑστὶ χαὶ ἀνενδεῃ τὰ ἄστρα.

Καὶ ἄλλως, πᾶς ἡμῖν ὁμολογήσει τῶν πεπεισµέ-
νων τὸν ἤλιον xal τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας
εἶναι Oca, xaX μαχκρὰν ἀπῳχίσθαι χαχίας, xai τῶν
γηγενῶν πράξεων ἀνεπίδεχτα πάθους ἡδονης ὄντα
καὶ λύπης ' οὐ γὰρ προσεῖΐναι τοῖς οὐρανίοις τοιαύτας
ὀρέξεις βδελυχτάς. El δὲ τούτων ἑκτὸς καὶ ἀνενδεῆ
πεφύχασι, πῶς τοῖς ἀνθρώποις, ἃ μὴ αὑτοὶ βῥούλον-
«di, καὶ ὧν ἑχτός εἰσι, τεχταίνονται»

Οἱ δὲ ὁριζόμενοι τὸν ἄνθρωπον μὴ εἶναι αὐτεξού-
σιον, ἀλλ᾽ ἀνάγχαις ἀφύχτοις Εἱμαρμένης λέγοντες
οἰαχίζεσθαι xal ἀγράφοις προστάγµασιν, εἰς αὐτὸν
ἀσεθοῦσι τὸν Θεὸν, παρεχτιχὸν αὐτὸν τῶν ἀνθρω-
ππίνων χακῶν xai ποιητὴν εἰσηγούμενοι. El γὰρ τῶν
ἁστέρων ἅπασαν χυχλικὴν χἰνησ.ν ἑμμελῶς αὐτὸς
ἀφράστῳ σοφίᾳ καὶ ἀνεννοήτῳ διέπει, κατευθύνων
τὸν ofaxa τῆς οἰχουμένης * οἱ δὲ ἀστέρες τὰς ποιό-
τητας τῆς xaxlag xa τῆς ἀρετῆς ἐχτελοῦσι τῷ βίῳ,
ἀνάγχης δεσμοῖς τοὺς ἀνθρώπους ἕλχοντες Elo ταῦτα"
αἴτιον τῶν καχῶν τὸν Θεὺν ἁποφαίνονται xal δύτην᾽
ἀλλ ἀναίτιος πᾶσι πάσης βλάδης ὁ θεός. Οὑχ ἄρα
γένεσις.

169

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

110

Πᾶς ὅστις xàv βραχὺ συνετὸς ὁμολογήσει τὸν 8zóv Α — Quisquis vel minima boni sensus particula aaper-

ἀγαθὸν, δίχαιον, σοφὸν, àXn0n, ὠφέλιμον, ἀναίτιον
χαχῶν, ἀσύμπλοχον πάθους, xai πᾶν et τι (52) τοιοῦ-
τον. Καὶ εἰ οἱ δίχαιοι χρείσσους εἰσὶ τῶν ἀδίχων, xat
ἔστιν αὐτοῖς dj ἀδιχία βδελυχτή ' χαίρει δὲ ὁ θεὸς τῇ
διχαιοσύνη δίκαιος Gv, στυγητὴ αὐτῷ d ἁδιχία,
ἑναντίον οὖσα xal ἐχθρὺν τῇ διχαιοσύνηῃ ' οὐχ ἄρα

ἁδιχίας αἴἵτιος ὁ θεός.

E! τὸ ὠφελουν πάντως ἐστὶν ἀγαθόν' ὠφέλιμον δὲ
σωφροσύνη χαὶ οἵχῳ, xai βίῳ xai φίλοις ἀγαθὸν
ἅρα ἐστὶν jj σωφροσύνη. Καὶ εἰ ἡ σωφροσύνη φύσει
ἀγαθὸν, ἀχολασία 65 ἑναντίον σωφροσύνῃ' τὸ δὲ Evav-
τίον τῷ ἀγαθῷ χαχόν xaxby ἄρα fj ἀχολασία. Καὶ

sus est, fatebitur statim Numen divinum bonum csse,
justum, sapiens , verax , rerum utilitatibus consu-
lens, haudquaquam malorum auctorem , nullis im-
plicatum vitiosis affectibus, ac si quid ejus generis
€st. Jam si et justi meliores injustis sunt, cisque ex-
secrationi injustitia habetur ; Deusque, quippe qui
justus sit, gaudet justitia; plane injustitiam exosam
habet, quze justitiz adversetur, sitque illi inimica :
non est igitur Deus auctor injustiti;e.

Si quod utilitatem prestat, utique. honum est :
prostat autem castitas et domui et mundo et amicis :
bona utique est castitas. Quod si natura bona est
castitas, castitati vero luxuria contraria est, id autem
est malum, quod bono contrarium est, sequitur ma-

εἰ ἡ ἀχολασία φύσει xaxbv, κατὰ ἀχολασίαν δὲ µοι- B lam esse luxuriam. Quod si luxuria natura mala est;

χεῖαι Ὑίνηνται χαὶ χλοπαὶ xal ὀργαὶ xai φόνοι
φύσει ἄρα χαχόν ἐστιν ὁ ἀχόλαστος Bloc. Τὸ δὲ θεῖον
χαχῶν ἀσύμπλοχον πέφυχεν. Οὐκ ἄρα γένὲσις

Ei οἱ σώφρονὲἒς βελτίους εἰσὶ τῶν ' ἀχρατῶν, xal
ἔστιν αὐτοῖς ἡ ἀχρασία βδελυκτή χαίρει δὲ ὁ θεὸς
4$ σωφροσύνῃ, παθῶν ἀνεννόητος ὧν ' στυγητὴ ἄρα
xai τῷ θεῷ fj ἀχρασία. “Οτι δὲ dj κατὰ σωφροσύνην
πρᾶξις, ἀρετὴ οὖσα, χρεἰττων ἐστὶ τῆς χατὰ ἆχρα-
δίαν, χαχίας οὔσης, μαθεῖν ἔστιν ἀπὸ βασιλέων, ἀπὸ
ἀρχόντων, ἀπὸ στρατηγῶν, ἀπὸ γυναιχκῶν, ἀπὸ τὲ-
χνων, Gb πολιτῶν, ἀπὸ δεσποτῶν, ἀπὸ οἰχετῶν, ἀπὸ
ταιδαγωγῶν, ἀπὸ διδασχκάλων ' ἕχαστος γὰρ τούτων
χαὶ ἑαυτῷ xal τῷ χοινῷ ὠφέλιμος γίνεται σωφρονῶν'
ἀχολασταίνων δὲ, xaX ἑαυτῷ xal τῷ χοινῷ βλαθερός.
Καὶ εἰ ἔστι διαφορά τις χιναίδων xaX ἀνδρείων, ἆχο-
λάστων καὶ σωρρόνων ' xai ἔστι χρείσσων dj τῶν
ἀνδρείων xaX σωφρόνων», χείρων δὲ ἡ τῶν ἐναντίων '
οἱ δὲ «n; χρείσσονος ἑγγύς slot xat φίλοι θεοῦ, xal
οἱ της χείρονος μαχρὰν xai ἐχθροί. οἱ λέγοντες γέ-
γεσιν τὸ αὐτὸ την ἀδιχίαν εἶναι καὶ τὴν διχαιοσύνην,
99 δ.ορίνοντα: χιναιδίαν xai ἀνδρείαν, ἀχρασίαν xal
θωφροσύντν, ὅπερ ἀδύνατον. El γὰρ τῷ καχῷ τάγα-
Ov ἐναντίον, τὸ δὲ ἅδιχον χαχόν τοῦτο ὃΣ ἑναντίον
τῷ Guca uo ^ τὸ δὲ δίχαιον, ἀγαθόν' τὸ δὲ ἀγαθὸν ἐχθρὸν
£02 χαχοῦ ἀνόμοιον δὲ τὸ χαχὸν τῷ ἁγαθῷ ' ἕτερον
ἄρα τὺ δίχα:ον τοῦ ἀδίχου. Οὐκ &pa αἴτιος χαχῶν ὁ
θεὶς. οὐδὲ χαίρει τοῖς χαχοῖς. Οὐ συνίσττσιν αὐτοὺς
ὁ Avo, ἀγαθὸς Gv. EL εἶσι δὲ ποντηροί τινες, κατὰ

C

per eam autem fiunt. adulteria, furta , jurgia, cae-
des: natura ergo malum cst vita luxuriosa ct in-
temperans. Divinum autem Numen malis implica-
tum non est. Explodatur ergo fatalis necessitas.

Si casti meliores sunt luxuriosis , illisque aboini-
nabilis est. luxuria, gaudetque Deus castitate, in
quem nulla cadat libidinosa ac vitio hzerens cogi-
tatio, exosa utique etiam Deo incontinentia est.
Porro actionem quz cx ratione castitatis fit. ( quae
certe virtus est) potiorem esse illa qu;e ex incon-
tinentia est et ad vitium pertinet : intelligere licet
ex regibus, ex politiciset militaribus magistratibus,
ex mulieribus , ex liberis, ex civibus, ex heris , ex
famulis, ex pxdagogis, ex magistris : unusquisque
enim horum (am sibi quam publico utilis est , si
castus sit; sin luxuriosus, tam sibi quam publico
noxius. Et si est discrimen quoddam intey cinzdes
virosque fortes , interque impudicos et castos, est-
que melior fortium atque castorum natio, deterior
vero eorum qui adversantur : siquidem etiam qui
partis melioris sunt, Deo vicini eique amici sunt
qui vero ad sequiorem pertinent, longe a Deo di-
stant , et sunt inimici : qui dicunt natali fataiitote
perinde injustitiam atque justitiam afflari, non díg-
tinguupt einzdorum mollitiem a fortitudine, et lu-
xuriam a castitate: que ut in unum cogantur, fieri
non potest. Si enim bonum malo contrarium est ,
injustum autem malum est : et hoc, Justo contra.
rium : porro quod justum, idem bonum : bonum au-

ἔνδειαν «ρενῶν εἶσιν οὗτο, Tovrpo, xai οὗ χατὰ D tem inimicum malo : dissimile vero malui bono ;

τένεσ.ν.

aliud omnino erit longeque diversum justum ab in-

justo. Non igitur auctor malorum Deus, nec malis delectatur. Neque ratio illos commendat, qux bona
sil. Quod si quidam mali sunt, mentis inopia mali sunt, non natali ulla fatalitate.

Zznüuciw ἀἁτασθα.ίῃσι ὑπέρμερογ á&Ave' Eyor-
"Ec (35). .

Ei δὲ ἀνελεξν 3, x31 ϱόνῳ τὰς χείρας αἱμάξαι
vÉw 21; ἔργᾶσστα: το το Ob γόµης χωλύει, χολάνων
τους ἁλάστορας, χαὶ δὺ ἁτεικτς ücgyuy τὰ τῖς
γενέσεως 0670221 οἵον τὸ ἀδ.χτσα:, µοιχεύσασθας,
ελέγα-. 910:1x:2211* ἐναντίον Ἆρα ὁ νόμος γενέτε!.
Όσα μὲν παρ τένεσ.ς ὥνρισε, ταῦτα νόμος χωλύει

(3d) EI τι. [t2 codex Mazar. et Allatius. Possinius
TerO, €X ms. V3L., € -:. CoMBEFIS.

Parzoc, Gs. XVII.

Nequitiis sibi damna suis mortemque creantes,

Si hominem interficere et caeae manus cruen-
tare, natalis fatalitas adigit ; idem autem lex vetat,
sicariis supplicia decernens, minisque gravibus de-
terrens ab iis que natalis fatalitas injungit; puta
ab injuria inferenda, ab adulterio, a furto, a ve-
neficiis : contraria ergo nita4lis fatalitas et ler,

(53) Zpuoiwr. $237. A, 7.

11

S. ΜΕΤΠΟΡΙΙ EPISCOPI ET MARTYRIS

112

Quacunque enim natalis fatalitas statuit, lex pro- A ὅσα δὲ νόµος χωλύει, ταῦτα γένεσις ποιεῖν βιάζεται"

hibet ; quecunque vero lex prohibet, natalis fata-
litas facere adigit : adversaria ergo natali fatalitati
lex. Si autem illi adversaria, non igitur per nata-
lem fatalitatem legumlatores agunt; quippe qui
contraria natali fatalitati sanciendo, eamdem de-
strumit. Aut igitur natalis admittitur fatalitas,
nullaque legum erat necessitas : aut leges sunt, nec
ex natali illa fatalitate, et quasi illa auctore sunt.
Atqui fieri non potest ut absque illa quis nascatur
aut aliquid operetur. Nam ne digitum quidem sine
fato posse aliquem movere aiunt. Ex natali itaque
fatalitate illaque auctore nati legumlatores, Minos,
Draco, Lycurgus, Solon, Zaleucus, leges sanxe-
runt prohibentes adulteria, cades, injurias, rapi-
nas, furta; haud dubie arbitrati, neque esse, neque
fieri talia per natalem fatalitatem. Sin autem hzc
quoque per natalem fatalitatem , non sunt leges
per natalem fatalitatem : neque enim ipsa se ipsam
natalis fatalitas destrueret, ipsa sibi auctoritatem
detrahens, ac secum ipsa pugnans : hinc quidem
leges statuens, adulteria cxdesque prohibentes, et

ulciscens malisque mulctans talium criminum reos :

πολέμιον ἄρα γενέσει vópoc. El δὲ πολέμιον, οὐχ ἄρα
χατὰ γένεσιν οἱ νοµοθέται ' τὰ γὰρ ἑναντία δογµατί-
ζοντες Ὑενέσει, γένεσιν λύουσιν. "Ἠτοι οὖν γένεσίς
ἐστι, xal οὐχ ἐχρῆν εἶναι νόμους * fj εἰσι νόμοι, xal
οὐκ tlol χατὰ Ὑένεσιν. 'AX)' ἆἁμήχανον χωρὶς Υενέ-
σεως φῦναί τινα, xal διαπράξασθαί τι’ οὐδὲ γὰρ τὸν
δάχτυλον ἐξεῖναί φασι χωρὶς Εἱμαρμένης κχ'νῆσαι
τινι. Κατὰ γένεσιν ἄρα χαὶ Μίνως χαὶ Δράχων καὶ
Λυχοῦργος xai Σόλων xai Ζάλευχος νοµοθέται φὺν-
τες, διετάξαντο τοὺς νόμους, ἁπαγορεύοντες µοιχείας,
φόνους, βίας, ἁρπαγὰς, χλοπὰς, ὡς οὐχ ὄντων τού-
των χαὶ γινοµένων χατὰ Υένεσιν. El δὲ κατὰ Υένεσιν
xai ταῦτα, οὗ χατὰ Υένεσιν οἱ νόμοι. ' O2 γὰρ ἂν
αὐτὴ ἀφ᾽ ἑαυτῆς ἀνῃρεῖτο γένεσις, αὐτὴ ἑαυτὴν áxu-

B ροῦσα, xai αὐτὴ ἑαυτῇ µαχοµένη ' καὶ ἐνταῦθα μὲν

ἁπαγορευτιχοὺς µοιχείας xat φόνων νόµους τιθεµένη,
καὶ τιµωρουμένη χαὶ ἐπεξερχομένη τοὺς xaxoüc
ἐνταῦθα δὲ φόνους xat µοιχείας ἑργαζομένη. ᾽Αλλὰ
τοῦτο ἀδύνατον. Οὐδὲν γὰρ ἀλλόχοτον αὐτὸ ἑαυτοῦ,
καὶ αὑτὸ ἑαυτῷ ἀπεχθανόμενον, χαὶ αὐτὸ ἑαυτὸ χατα-
λύον, καὶ ἀσύμφωνον αὐτὺ ἑαυτῷ. Οὐκ ἄρα Υένεσις.
aliunde autem ad czdes atque adulteria homines

adigens ; quod fieri nullo modo potest. Nihilenim a se ipso alienum atque abhorrens, ipsumque sibi
ipsi adversum ac se destruens, sibique dissentaneum. Nulla est igitur natalis fatalitas.

Si per natalem fatalitatem fit quidquid tandem
est, nec sine illa quidquam prorsus exsistit, ne-
cesse est et legem illa auctore esse. Atqui lex eam
tollit, que addisci virtutem ac suaderi posse do-
ceat, diligentiaque ac attentione eam comparari;
vitari quoque posse vitium, et ex indisciplinata
mente proficisci ; nulla ergo est natalis fatalitas.

Si ut alii alios injuria afficiamus, ac vicissim af-
ficiamur, przstat natalis fatalitas, quid legibus
opus ? Sin autem eo leges spectant ut delinquenti-
bus poena imponatur, Deo illis providente qui in-

juria leduntur : sane przstabat fatali necessitate.

malos non fieri, quam ubi facti sunt, legibus emen-
dari, Atqui Deus bonus est et sapiens, idque fa-
ciens quod prastabilius sit ; nulla ergo est natalis
fatalitas.

" Aut educationis genus contractique mores, seu
imbuta indoles, causz sunt peccatorum ; aut animi
perturbationes, et qux? per corpas desideria exer-

El xazà γένεσιν πᾶν 6 τι ποτοῦν γίνεται, xa ἔστι
δίχα ΥΣνέσεως οὐδέν' ἀνάγχη xal τὸν νόµον Υενέσει
γεγονέναι. ᾽Αλλὰ νόμος γένεσιν ἀναιρεῖ, διδαχτὴν
διδάσχων τὴν ἀρετὴν, καὶ ἐξ ἐπιμελείας προσγινο-
µένην φευχτὴν δὲ τὴν χαχίαν, χαὶ ἐξ ἀπαιδευσίας
φυομένην. Οὐκ ἄρα Υένεσις.

El τὸ ἀλλήλους ἀδιχεῖν xal τὸ ὑπ ἀλλήλων ἁδι-
χεῖσθαι γένεαις motel, τίς χρεία νόμων; |El δὲ ἵνα
τοὺς ἁμαρτάνοντας ἀμύνωνται, φροντίζοντος τοῦ
θεοῦ τῶν ἁδικουμένων * ἄμεινον ἦν καχοὺς μὴ ποιῆ-
σαι xa0' εἱμαρμένην, ἡ μετὰ τὸ ποιῆσαι, νόµοις
ἐπανηρθοῦσθαι, ᾽Αλλ' ἀγαθὸς ὁ θεὸς xal σοφὸς, χαν
τὰ κοείσσω ποιῶν. Οὐκ ἄρα υΥένεσις.

Ἠτοι ἀνατροφαὶ xai τὰ ἔθη τῶν ἁμαρτημάτων
εἰσὶν αἶτια, f) τὰ πάθη τῆς φυχῆς, xai αἱ διὰ σώμα-
τος ἐπιθυμίαι. Ὁπότερον δ ἂν τούτων Tj τὸ αἴτιον,

eentur, seu cupiditates. Quidquid autem horum D οἷς ἂν ᾗ αἴτιον, θεὸς ἀναίτιος.

causa sit, cerle Deus auctor ac causa minime sit.

Si melius est justum esse quam injustum, quidni
talis ab ipso protinus ortu exque genesi homo
creatur ? Sin autem postea, ut ad meliorem evadat
frugem, disciplinis cogitur atque legibus : plane ut
arbitrii facultate preeditus iis cogitur et castigatur,
non velut qui malus a natura sit.

Si mali, natali fatalitate, ineluctabili providentiz
decreto mali nascuntur, omni culpa vacant, nec
digni sunt qui legum ponis coerceantur; quippe
qui vivant ut illis a natura comparatum est ; nam
nec se ipsos mutare potuerunt.

Rursus, si boni, eo quod iuxta naturam suam

έν rationes instituunt, laude digoi sunt, cum na.
*

Ei χρεῖσαόν ἐστι τὸ δίχαιον εἶναι τοῦ ἀδίχου, διὰ
τί τοιοῦτος αὑτόθεν ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς Υενέσεως
οὗ γίνεται; Εἰ δὲ ὕστερον, ὅπως ἀμείνων γενηθῇ,
σωφρονίζεται µαθήµασι xat νόµοις᾽ ὡς αὑτεβούσιος
ἄρα σωφρονίζεται, xat οὐκ ἐκ φύσεως ὢν χαχός.

El οἱ πονηροὶ πονηροὶ χατὰ γένεσιν φύσει Προνοίας
ταγαῖς, οὐκ elo μεμπτοὶ xal ἄξιοι τιμωρίας τῆς Ex
τῶν νόµων, ζῶντες χατ αὐτὴν τὴν οἰχείαν φύσιν -
ἐπεὶ μὴ δεδύνηνται υεταθληθήηναι.

Καὶ ἄλλως: εἰ οἱ ἀγαθοὶ κατὰ τὴν οἰχείαν φύσιν
ζῶντές εἰσιν ἐπαινετοὶ, τῆς Υενέσεως οὔσης αἰτίας

415

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

14

τοῦ εἶναι τοὺς ἆγαθους οὐδὲ ol πονηροὶ ápa, χατὰ A talis fatalitas illis auctor sit ut boni sint : plane ne

«hv οἰχείαν φύσιν ζῶντες, αἰτιατέοι παρὰ διχαίῳ
χριτῃ. Καὶ εἰ jph διαῤῥίδην εἰπεῖν, ὁ xavà τὴν
προσοῦσαν αὑτῷ φύσιν ζῶν οὐδὲν ἁμαρτάνει. Οὖ γὰρ
ἑαυτὸν ἑποίησε τοιοῦτον, ἁλλ᾽ ἡ eipappévn: χαὶ Cf
χατὰ τὴν ταύτης χἰνησιν, ἀγόμενος ἀφύχτοις ἀνάγ-
Χαις. Οὐδεὶς οὖν χαχός. Αλλ’ εἰσὶ xaxol: χαὶ i)
μὲν xaxía ψεχτὴ, χαὶ ἐχθρὰ τῷξθεῷ, ὡς συνέστησεν
ὁ λόγος d δὲ ἀρετῆ προσφιλὴς xal ἐπαινετὴ, Θεοῦ
διατάξαντος νόµμον τιμωρὸν xaxov. Οὐκ ἅρα εἶἵμαρ-
μένη.

mali quidem, qui ipsi quoque sic vivant ut earum
natura atque indoles poscit, culpandi erunt a justo
judice. Etenim, si clare loquendurm est, qui ita vi-

. vit ut. illi ex natura inditum est, nihil ipse delin-

quit. Non enim ipse se ipsum, sed fatum talem fe-
cit : exque illius motus compulsione vivit, inelucta-
bili necessitate tractus. Nemo igitur est malus.
Atqui mali suut. Et malitia quidem vituperium
habet, ac Deo inimica est, ut superius evici : vir-
tus vero amabilis et laude digna, cum Deus legem
ulciscendis malis constituerit. Non igitur est fatum.

Cap. XVII. Concupiscentia carnis et spiritus : vitium et virtus.

Καὶ τί τοσοῦτον ἐπιδιατρίδουσα τοῖς ἑλέγχοις, cl; Β At quid ego stringendis elenchorum machinis

p xoc ἑςάγω τὸν λόγον, τὰ ἀναγχαιότερα πρὸς πειθὼ
xa: συγκατάθεσιν τοῦ συμφέροντος ἐχθεμένη; xai
πρόδηλον πᾶσι, xal ἐξ ὀλίγων, τὴν διαφωνίαν τοῦ
τεχνήµατος αὐτῶν ἐξεργασαμένη, ὥστε διορᾷν ἐξεῖ-
ναι xal ἐπαισθάνεσθαι τὴν πλάνην Ίδη xa παιδίῳ,
ὡς ἐφ᾽ ἡμῖν ἐστι τὸ διαπράξασθαι τὸ χαλὸν, f| τὸ xa-
xbv, xal οὐχ ty τοῖς ἀστράσι. Δύο γὰρ χινῄσεε ivy
ἡμῖν ἐστὸν, ἐπιθυμία πεφυχότε (64) σαρχὸς χαὶ φυχῆς,
διαφέρετον ἀλλήλοιν' ὅθεν xal δύο λαθέτην ὀνόματε *
f μὲν γὰρ ἀρετῆς, fj δὲ χαχίας. Δεῖν δὲ τῇ καλλίστη
χαὶ χρηπστῃ xai πείθεσθαι τῆς ἀρετῆς ἀγωγῆ, τὰ
βέλτιστα πρὸ τῶν φαύλων αἱρουμένους. Αλλά περὶ
τούτων ἅλις δη, χαὶ ἐφέξω τὸν λόγον. Αἰδούμαι γὰρ
μετὰ τοὺς τῆς ἀγνείας λόγους, χαὶ ἐγχαλύπτομαι,
τὰς τῶν µετεωρολόγων 7| µαταιοσχόπων ἀνθρώπων
ἀναγχαζομένη δόξας ἐξηγήσασθαι, ot τὸν τῆς ζωῆς
μετ᾽ οἱήσεως ἀναλίσχουαι χρόνον, οὐδενὶ ἡ μυθιχοῖς
ἑνδιατρίόοντες πλάσµασι. Ταῦτά σοι χαὶ τῶν ἡμῶν,
ὦ δέσποινα Αρετὴ, ἀπὸ θεοῤῥήτων συγχαθυφααµένα
λόγων, προσχοµιζέσθω τὰ δῶρα.

diutius immoror, cum ad suadendum ac Ργβδίδη-
dum assensum magis necessaria commodioraque
ediderim ; artisque vanissim:ze a se.ipsa dissensio-
nem, quamvis paucis ex capitibus nemini non ma-
nifestama reddiderim : ut jam errorem istorum
plane sentire ac perspicere vel pueri possint; in-
telligereque, in nostra omnino situm libera facul-
tate esse, non autem in stellis, bonum aut malum
efficere? Duo quippe motus in nobis sunt, uterque
concupiscentia vocati; altera carnis, altera spiri-
tus ** : unde et nominibus discriminantur, virtutis
atque vitii. Oper» pretium autem est ut pulcherri-
m: et aurez obtemperemus virlutis institulioni,
optima pro malis, et quz vitz? hzreant, eligendo.

C Sed de his jam satis. Tenebo enim me ne plura di-

cam, verecundia quadam ducta, ne hactenus habi»
tos de virginitate sermones, hac parum congruente
nugarum commemoratione contaminem. Et certe
pudet, quod hominum meteororum culestiumque
scientiam (seu magis inanem observationem) pro-

ftentium, opiniones referre necesse habuerim ; qui videlicet solis fabulis atque figmentis dantes ope-
Tam, inani fastu ac jactantia, vitz tempus insumunt. Atque hzc tibi a nobis, o domina Arete, ες di-

vinis contexta sermonibus, en tibi sistantur dona.

EYBOYA. 'Og λίαν ἀγωνιστιχῶς dj θέχλα xa
ἑνδόξως, ὦ Γρηγόριον;

ΓΡΗΓΟΡ. Τί οὖν, ἢ αὐτῆς ἐχείνης ἀχηχόεις, ῥύ-
δην v 3X εὑτρόχῳ.τῇ γλώτττι μετὰ πολλῆς χάριτος xa
Ἰδονῆης διαλεγοµένης; ὥστε ἀγασθῆναί τινα προσέ-
yo:a, xai τῆς μορρῆς ἐπανθούσης τοῖς λόγοις, ὡς
ἑνδιαθέτως χαὶ τῷ ὄντι φαντακομένως περὶ ὧν ἀφη-
εῖτο δ.ετέλει, ὑπερυθραινομένης αὐτῇ αἰδοῖ τῆς
bres: ὅλη γὰρ εἶναι πέφυχε λευχὴ xai σῶμα xal

ἀνχὴν.

EYBOYA. Ὀρθῶς, à Γρηγόριον, ταῦτα φὴς, xal
οὐδὲν αὐτῶν φεῦδος. Ἔγνων γὰρ χαὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων
ἀνδραγαθημάτων μῆτιν αὐτῆς, χαὶ λέγειν ὅσα xal

** Gal. v, 17.

(54) Hlezvxórce. Sic aliquando ex conjectura cor-
rigebamus Τεφυκύτε; ut genere congrueret cun
duali precedente ἐπιθυμία. Sed post, Mazarino co-
dice et ipso πεφυχότε preferente, animadvertimus

jusmodi σολοικοφανη antiquis non displicere. Ita
ius primo Bibliothece sux codice scribit αὐξη-

EUBUL. Quam pugnaciter, o Gregorium, quame
que magnifice disputavit Thecla?

GREG. Quid si eam ipsam copiosa versatilique
eloquentia, cum summa gratia et voluptate con-
juncta, edisserentem audiisses? ut admirationi at-
tendentibus esset, splendor omni ornatu efflorescentis
dictionis; ila ex animo ac mentis penu, verisque
imaginibus sermonem exsequebatur, de quibus
narrationem instituerat, cum interim illius quoque
facies ob verecundiam rubore suffunderetur: tota
namque et corpore et animo candore collucebat.

EUBUL. Recte hzc effaris, Gregorium, neque
hic mendacii prehendi poteris. Novi enim et ex cz-
teris heroicis actis illius sapientiam , οἱ quae qua-

θέντων παραδόσεων. Quem in locum Hoschelius in
nolis suis similia probatorum auctorum exempla
colligit. Paulo post δεῖν positum pro δεῖ, ul sxpe
alias in hoc opere infinitivus pro przsenti. Ep. Lu-
PAR.

170

S. METHOD eoisco? {ΕΤ MARTYRIS

116

. Y.
liaque illam perorare contigerit, excellentis sempet A o! χατώρθωσεν, ὑπερθαλλούσης ἀγάπης ἐπίδειξιν

in Christum charitatis documenta luculentissima
edenti : utque decus una multiplicis martyrii szepius
iteratis ingentium certaminum claris victoriis glo-
riose tu'erit, in quibus et magnanimilas aggrediendi
et ardor rem gerendi, paria fuerunt, magnitudini-
que consiliorum et mentis, ex 394110 seniper respon-
dit firmitas roburque corporis.

GREG. Verissima et tu narras; sed ne his im-
moremur. Nam de talibus et alias sepe, cum lice -
bit, agere inter nos poterimus. Nunc ante omnia
reddere me tibi decet, quos promisi, reliquarum
quoque virginum sermones, nimirum Tysianz Do-
mninzque : hz siquidem restant solz. Ut igitur fi-
nem dicendi Thecla fecit, iis tam multis quz recen-

ποιουµένη Χριστῷ' xal ὡς διΣπρεπὶς πολλάχις
ἐφάνη τοῖς µεγάλοις χαὶ πρώτοις ἆθλοις ὑπαντῶσα,
τῶν μαρτύρων ἴσην τῇ προθυµίᾳ τῆν σπουδὴν κε-
xvruévr, xal τῇ ἀχμῆῇ τῶν βουλευμάτων τὴν ῥώμην
τοῦ σώματος.

ΓΡΗΓΟΡ. ᾿Αληθέστατα xal σὺ φῄς ' ἀλλὰ μὴ δια-
τρίέωµεν. Τούτων γὰρ πὲρι xai τῶν αὖθις ἔσται
πολλάκις ἡμᾶς δ.αλέξασθαι. Νῦν δὲ πρῶτον xal τῶν
ἑξῆς παρθένων ἐξαγγεῖλαί µε δεῖ σοι τοὺς λόγους,
χαθὼς ὑπέστην' μᾶλλον δὲ Τυσιανῆς xaX Δομνίνης ᾽
αὗται γὰρ ἔτι περιλείπονται. Ὡς οὖν ἀπεπαύσατο
χα) ἡ θέχλα τοσαῦτα εἰποῦσα, ἔφη προστάξαι τὴν

sui peroratis, referebat Theopatra imperasse Are- B ρετὴν ἡ Θεοπάτρα τῇ Τυσιανῇ λέγειν: τὴν δὲ,

ten Tysianz, ut locum orandi caperet; hanc vero
levius subridentem ante ipsam progressam, in hxc
verba dixisse.

ORATIO IX.

TYSIANA.

µειδιάσασαν, ἔμπροσθεν αὐτῆς παρελθεῖν, xal φάναε.

ΛΟΓΟΣ 9.

ΤΥΣΙΑΝΗ.

Cap. 1. Castitas, veri tabernaculi ornatus precipuus. Ad tabernaculorum festum celebrandum, septem dies
indicti Judas, quid significent. Septenarii hujus incerta summa : nec ulli liquet, quando futura mundi
consummatio sit. Mundi fabrica etiamnum completur.

O Arete , amabilissima virginitatis amatoribus
gloriatio, ego quoque auxilium tuum in rem quam
jubes, imploro: ne mihi quod dicam desit, exhausto
tot tamque copiosis aliorum orationibus subjecte
laudationis argumento. Quare in proomiis sermo-
nisque insinuationibus tempus equidem operamque
non perdam, ne dum exornandis quz illis congruant
morain traxero, quod przcipuum est. elabatur, ac-
cessoria supervacanee captanti, adeo nimirum glo-
riosa, precclaraque ac magnifica res est virginitas.

Deus, cum celebrand:e verz festivitatis Taberna.
culorum veris Israelitis legitimum ritum in Levitico
prascriberet, prz reliquis exornandum cuique ta-
bernaculum suum castitate sancit. Apponam ipsa
Scripture verba, ex quibus sine ulla dubitatione de-
monstrabitur quam Deo conveniens illique acce-
ptum sit hoc virginitas munus. (Quinto decimo
die mensis septimi, quando consummaveritis genimina

"Q 'Apeth, παρθενίας ipaszalg ἑπέραστον xaó-
χηµα (39), χἀγὼ συναντιληφομένην uot παραστῆηναἰ
σε παραχαλῶ, µῆπως ἀπορήσω λόγων, ἅτε πολλῶν
ἤδη xal παντοδαπῶν εἱρημένων. Διὸ xal παραι-
τοῦµαι τὰ προοιμιώδη ταῦτα xal προχατασχευασηχὰ
τῶν λόγων, ἵνα uh, χρονίζουσα πρασήῄχοντα τούτοις
ἐφαρμόττειν, αὐτῶν ἐχπέσω τῶν προχειµένων * οὕτως
ἔνδοξόν ἐστιν ἡ παρθενία xat τίµιον χαὶ µεγαλοπρε-
Tig.

'O θεὸς τὴν ἑορτὴν τῆς Σχηνοπηγίας διδάσχων
τῆς ἁληθινῆς τοὺς ἀληθινοὺυς Ἱσραηλίτας, πῶς ἑορ-
τάξειν δεῖ καὶ τιμᾷν, ἓν τῷ Λευϊτιχῷ παρίστησι
μᾶλλον τῶν ἄλλων ἀγνείᾳ φάσχων δξῖν τὴν ἔανυτου
σχηνὴν ἕκαστον χοαμεῖν. Παραθήσομαι 0b καὶ τὰ
ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ἀφ᾽ ὧν ἀναμφισθητήτως δειχθἠσε-
τα: πᾶσιν, ὅσον xal cip πρόσφορόν ἐστι καὶ προσφι-
λὲς τὸ .χατόρθωµα τοῦτο τῆς ἀγνείας. Kal τῇ πεν-

terre, festum celebrabitis Domino septem diebus : D τεχαιξεκάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς τοῦ ἑθδόμου, ὅταν

et die octavo eril requies. EL sumelis die primo fru-
ctum ligni speciosum, et spatulas palmarum, el ramos
lignt densos, εἰ salices, et ramos agni de torrente, ad
letandum coram Domino Deo vestro. septem. diebus
anni ; legitimum sempiternum in progenies vestras.
Mense septimo celebrabitis solemnitatem istam. Sep-
tem diebus in tabernaculis habitabitis. Omnis indi-
gena in lsrael habitabit in tabernaculis : ut. sciant
progenies vestre, quod in tabernaculis habitare fece-
rim filios 1srael, cum educerem eos de terra. Egypti.
Ego Dominus Deus vester 35.

cvrteAéc nte τὰ γεΥΥήμµατα τῆς γῆς, ἑορτάσετε
Κυρίῳ ἑπτὰ ἡμέρας ' xal cq ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ ἀἁγά-
zavcic ἔσται. Καὶ «Ἰήψεσθε τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ
χαρπὸν ξύ.ου ὡραῖον, καὶ κἀ..Ίυγτρα φοιγίκων,
xal κ.άδους ξύλου δασεῖς, xal ἱτέας, καὶ ἄγγου
χ.]άδους ἐκ χειμάῤῥου, εὐφρανθηναι ἔναντι Kv-
piov τοῦ θεοῦ ὑμῶν ἑπτὰ ἡμέρας τοῦ ἐνιαυτοῦ '
γόµιµον αἰώγιον εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. Ἐν τῷ μηνὶ
τῷ ἑδδόμῳ ἑορτάσετε αὐτήν. "Ev σκηγαἲς κατοι-
χήσετε ἑπτὰ ἡμέρας. Πᾶς αὑτόχθων ἐν Ἱσραὴ
κατοικήσουσο’ ἐν σκηνγαῖς, ὅπως ἴδωσιν al γε-

νεαὶ ὑμῶν, ὅτι iv cxnratc χαζφκισα τοὺς νυἱοὺς Ἱσραὴ., ἐν ἐξαγαγεῖ µε ὑμᾶς ἐκ γῆς Αἱγύατου.

᾽Εγὼ Κύριος ὁ sóc ὑμῶν.

mim. * [εοί. xxui, 29-45.

) Καύχημα. Sic Allatius. Vat. codex et Possinius, χάλλος. CownEris.

471

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

178

Πάντως ὑπολήφονται (26) οἱ Ἰουδαῖοι (Φιλῷ τῆς A — Hic prorsus Judzi (circa nudam Scripturze litteram

Γραφῖς τῷ γρἀμματι περιπετόµενοι, ὥσπερ xai τὰ
χαλούμενα Φφύχια, τῶν λαχάνων τοῖς φύλλοις, ἀλλά
μὴ τοῖς ἄνθετι xal χαρποῖς, ὡς ἡ μέλισσα, ) τούτους
τοὺς λόγους γα) τὰς νομοθεσίας περὶ σχηνῆς τοιαύ-
της, οἵας οὗτοι τεχταίνονται, λελέχθαι, ὡς τοῦ Θεοῦ
χαίροντος ταῖς ἐξιτήλοις χαταχοσµήσεσιν, αἷς αὐτοὶ
χαταχοσμοῦντες συσχευάςουσιν Ex τῶν ἀχκροδρύων, οὗ
συονησθηµένο, τῶν µελλόντων ἀγαθῶν τὸν πλοντον”
ὡς αὖρα ταῦτα χαὶ σχιαὶ φασματώδεις, προεξαγ-
Υέλλουσαι τὴν ἀνάστασιν xai πΏξιν τοῦ πεπτωχότος
εἰς γην ἡμῶν σχηνώµατο:’ ὃ τῇ ἑβδόμῃ χιλιονταετη-
ρίδι πάλιν ἀθάνατον ἀπειληφότες, ἑορτάσομεν «hv
μεγάλην ἑορτὴν τῆς ἀληθινῆς Σχηνοπηγίας &v τῇ
χαινῃ xal ἁλύτῳ χτίσει (57), συντελεσθἐντων τῶν
ες Υῆς χαρτῶν, xai τῶν ἀνθρώπων unxéct γεννών-
των χαὶ γεννωµένων ἀλλὰ χαταπαύσαντος ἀπὸ τῶν
ἔργων τῆς χοσµοποιίας τοῦ θεοῦ.

Ἔτειδῃη γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις 6 θεος χατεσχεύασε
«ὺν οὐρανὸν χαὶ τὴν Yn», καὶ συνΣτόλεσε πάντα τὸν
κόσμον, χαὶ χατέπαυσε τῇ ἡμέρα «fj ἑθδόμη ἀπὸ
τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησε, xax εὐλόγησε τὴν ἡμέ-
ραν την ἑθδόμη», xaX ἡγίασεν αὐτὴν ' ἐντεῦθεν συµ-
6ολιχῶς τῷ μηνὶ ἑθδόμω, ὁπόταν ἤδη συντελεσθῶσιν
οἳ χαρποὶ τῆς γῆς, ἑορτάξειν προστασσόµεθα τῷ Ku-
plo à δή ἐστιν, ὁπόταν ὁ κόσμος οὗτος συντελεσθῇ
τῇ ἑθδόμη χιλιονταετηρίδι’ ὅτε, ὡς ἁληθῶς ὁ θεὸς
δυντελέσας τὴν οἰγουμένην, ἐφ᾽ ἡμῖν εὐφρανθήσεται.
Νὸν γὰρ ἀχμὴν ἔτι τὰ πάντα δημιουργεῖται τῇ δ.αρ-
χεῖ βουλήσει αὐτοῦ xai ἀνεννοήτῳ δυνάµει, ἀναδι-
ἑούσης ἔτι τῆς γῆς τοὺς χαρποὺς, xaX τῶν ὑδάτων
αυναγοµένων cl; τὰς συναγωγάς xal τοῦ φωτὸς ἔτι
Δαχωριζοµένου, xaY τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνθρώπων ἔτι
ὄτμιουργουμένου * χαὶ τοῦ ἡλίου εἰς ἀρχὰς ἀνατέλ-
λοντος τῆς ἡμέρας, xat τῆς σελήνης εἰς ἁρχὰς ἔτι τῆς
νυχτός χαὶ τῶν τετραπόδων xal θηρίων xai έρπε-
τῶν ἐχ τῆς γῆς ἀναδιδομένων, xat πτηνῶν χαὶ νη-
χτῶν Ex της ὑγρᾶς οὐσίας. Τότε δὴ ὁπόταν συντελε-

* (jen. n, 1. * Psal. cui, 51.

(96) Πάντως ὑπο.]ήψονται. Meo periculo mutavi,
quod ediderunt ac reddiderunt ambo interpretes,
πάντες. Nec enim sic inscitus Methodius, vt oim-
sium id Judxorum velit, non omnino Juda'orum
quibus necdum affulsit lumen Christi. Unaque h:ec illi
apta expressio, τὰ καλούμενα φύχια, fuci, quos vo-
cant : notum insceli genus, ipsum iners, et apis la-
boribus inlestum. Allatius, τὰ χαλούμενα Φὐχία,
redditque, que psychia nuncupamus; in quo non
satis laudo viri religionem. Nullius hic sensus ea
vox, Dec nisi pueri exscribentis, seu eliam anti-
quarii σφάλµα. Vuycia, seu etiam quy(a οἱ ψυγεῖα
alio spectani, nec sunt animalium, sed loci, vel
eiiam fowenti nomina. CoxsEris.

($1) Καὶ ἁλύτῳ κτίσει. EX bic, meo periculo,
ἁλύτῳ mvto pro ἁλύπῳ. De tabernaculi enim instau-
ratione sermo est, οἱ nova crextione ad. quam τὸ
ἅλυτον, Sive ἀχατάλυτον per se spectat, opposiluni
c» χαταπεττωκότι, insolubile et immortale, mortali
el ei quod decidit, Amos ix, 11; Act. xv, 16, non
ita «b ἄλυπον, sed quasi ex consequenti : et ut Apo-
stolus loquitur Hebr. vir, 16, χατὰ δύναμιν ζωῆς
ἀχαταλύτου, secundum virlulem vile insolubilis, ac
εἶεκι diez atermitajis: καθὼς αἱ ἡμέρα:ι τοῦ «αἰῶνος.
Ames citatus. Sic ipse postmodum Methodius re-

volitantes, velut fuci circa. olerum folia: non ut apis
circa flores et fructus operi sedula) existimabunt,
verba haec hasque prescriptiones ad ejus generi
taberuaculum spectare, quale ipsi construunt : quasi

Deus exilibus istis frondium ramorumque orna-

mentis qualia illi ex arboribus concinnant, delecte-
tur, non intelligentes futurorum bonorum divitias :
et ista nihil esse nisi levem auram umbrasque ἱμιδ-
ginarias prznuntiantes resurrectionem, erectionem-
que stabilem lapsi prius in terram nostri taberna-
culi : quod septimo demum millenario annorum
rursus immortale resumentes, magnam verz Sce-
nopegie solemnitatem, in nova ac insolubili crea-
tione, consummatis collectisque terra fructibus,
celebrabimus; nemine hominum amplius aut gi-
gnente aut qui gignatur, sed Deo jam plene feriante
a mundi fabrice opere.

Quoniam enim Deus sex diebus coelum et terram
fabricatus est, ac . mundum universum absolvit, re-
quievitque die septimo ab operibus suis φις fecerat,
et benedixit die septimo, et sanctificavit eum **;
inde sy mbolice mense septimo, quando jam consum-
mati collectique sunt fructus terrz, ferias agere ju-
bemur Domino ; hoc est cum mundus ipse septimo
annorum millenario consummatus fuerit : quando
Deus absoluto vere mundi opere, in nobis ltabi-
tur *. Nunc enim adhuc omnia przpotente nutu il-
lius procreantur , omnemque mentis cogitatum su-
perante potentia infucein eduntur, terra liuc usque
fructus producente aquisque intra sua conuceptacula
et paratos alveolos se recipientibus : lucis quoque
divisione a tenebris hactenus durante, numeroque
statuto hominum nondum expleto, sed aliis aliisque
quotidie ad summam absolvendam subnascentibus :
sole quoque diei ortui, et luna noctis presidentibus :
e terra item prodeuntibus quadrupedibus bestiisque
et reptilibus, volucribusque et natatilibus ex humi-

cepturos nos dicit, αἰωνίους σχηνὰς οὐχέτι θνηξοµέ-
va f) λυθησοµένας εἰς γῆν χώματος : qua est ejus
hic ἄλυτος creatio; ipsa ἄλυπος, in his duntaxat,
quorum erunt ornata Labernacula, et qui digni erunt
cum Christo feriari, preeunte judicio : aliis plena
tormento. De septimo millenario, quo suscitanda
nostra tabernacula ac futuram resurrectionem au-
guratur Methodius ex mysterio et requie diei septi-
ma, humana conjectura est, cui ipse Dominus oc-
currit, dum tempus illud ignotum esse decrevit,
ejusque nosceud» desiderium in apostolis repressit.
Certe quod illos Deus celavit, liumana temere dis-
quirit sedulitas. Fore dies illos non cum observa-
tione, ipse Dominus pramonuit; sed tunc cum nihil
muudus de illis cogitabit, sed totus terrenis addi-
ctus erit, uti se res in diluvio, habuit. Nestrum est,
ut ejus adventus exspectatione semper suspensi 8i«-
mus, quod elsi forte mundi consumina!io nos non
apprehendet; at apprehendet proxima mors, qua
demum sub"uta nostra tabernacula, id nanciscen-
tur, ut vel ad vilam ἄλυτον, νο) ad mortein zeter-
nosque cruciatus sint reparanda, quo tempore Deus
pritinivit, ac ubi jam electorum mundus absolutus
erit. 19

9

1.0

S. ΜΕΤΗΟΡΙ εκ’ i MARTYRIS

18^

da substantia. Tunc vero cum consummata fuerit À σθώσιν οἱ χαιροὶ, καὶ παύσεται 6 Geb ἑργαζόμενος

statuta tempora, ac creationis opus hoc adornare
Deus eessaverit, septimo mense, magna resurrectio-
nis die, festum Domino celebrandum indicitur no-
stra Scenopegiz, cujus symbola ac figurze, dicta baec
in Levitico: quz sedulo investigantes, nudam ipsam
veritatem consideremus, operz pretium est. /lec
enim, inquit 65, sapiens audiens, sapientior erit, in-
telligetque parabolam et obscurum sermonem : dicta
quoque sapientium et aenigmata.

Quare pudeat Judzos, quod profundos Scriptu-
rarum sensus non penetrant, existimantes nihil nisi
corporalia legis ac prophetarum oraculis contine-
ri ; quippe terrenis ipsi rebus inhiantes, potioreque
loco mundi divitias , quam animi thesaurum cen-

ταύτην τὴν κτίσιν, τῷ ἑθδόμῳ μηνὶ, τῇ µεγάλη τῆς
ἀναστάσεως ἡμέρᾳ, ἑορτὴ συγχροτεῖται νῷ Κυρίῳ
tfe Σκηνοπηγίας ἡμῶν, fi; εἰσιν ἓν τῷ Λευϊῖτικῷ τὰ
λεγόμενα σύμθολα xaX τύποι. ἃ ἐξιχνεύοντας, χρη
νοεῖν την ἀλήθειαν γυµνήν. Tov δὲ γὰρ áxovcac,
qnoi, σοφὸς, σοφώτερος ἔσται' }οήσει τε παρα-
θοῦὴν xal σχοτεινὸν «Ἰόγον' ῥήσεις τε cogar
καὶ αἰνίγματα.

"Q0cv αἰσχυνέσθωσαν ol 'loubatot, τὰ βάθη τῶν
Γραφῶν μὴ συνῃσθηµένοι, xat πάντα σωματιχὰ τὸν
νόμον ἡγούμενοι χαὶ τοὺς προφἠτας εἰρηχέναι’ ἅτε
τῶν χοσμιχῶν ἐφιέμενοι, χαὶ τὸν ἔξωθεν πλοῦτον τοῦ
περὶ φυχῆν προχρίνοντες. Διαιρουμένων γὰρ τῶν

sumque habentes. Cum enim divine Scripture, hoc B P ραφῶν εἰς τὸν περὶ τῶν παρῳχηχότων xat µελλόν-

divise sint, ut aliz przeteritarum rerum, ο ea-
rum qua sunt futur: typum exhibeant ; miseri illi
resilientes, futurorum figuras agunt, ac si jam trans-
jiissent. Velut etiam in Agni immolatone, cujus
mysterium in sola recordatione liberationis patrum
ex /Egypto sentiunt, tuuc facta, quando percussis
primogenitis Egypti, servati sunt ipsi, superlimi-
naribus domorum suarum sanguine rubricatis. Nec
intelligunt eo etiam prasignari necem Christi, cu-
jus sanguine conimunite anima: ac consignatze, in
orbis conflagratione, ac primogenitis, fi'iis Satanz,
internecione deletis, ab ira servabuntur, angelis
ultoribus reverentibus divini sanguinis impressum
ilis sigillum. .

των τύπον, ἀποπτδήσαντες οἱ σχέτλιοι, τῶν µελλόν-
των ὡς παρῳχηχότων Ίδη τελοῦσι τοὺς τύπους χα-
θάπερ xal ἐπὶ τῆς τοῦ προδάτου σφαγῆς, ἀνάμνησιν
τῆς κατ Αἴγυπτον τῶν πατέρων αὐτῶν γεγενηµένης
σωτηρίας Ἠγούμενοι µόνην εἶναι ^b µυστήριον τοῦ
προθάτου ' ὁπότε, πατασσοµένων τῶν πρωτοτόχων
τῆς Αἰγύπτου, αὐτοὶ διεσώθησαν, τὰς φλιὰς τῶν σφε-
τέρων οἴχων φοινίξαντες τῷ αἵματι ' οὐκ ἔτι δὲ xal
τῆς σφαγῆς τύπον ἠγήσαντο τοῦτο προδηλωτιχὸν γε-
γονέναι Χρ.στοῦ, οὗ αἱ κατησφαλισµέναι τῷ αἵματι
καὶ σφραγισθεῖσαι φυχαὶ, τῆς οἰχουμένης ἔχπυρου-
µέντης, καὶ τῶν πρωτοτόχων ὁλοθρευομένων, τέχνων
τοῦ Σατανᾶ (38), περισωθῄσονται τῆς ὀργῆς, τῶν
τιμωρητικῶν ἀγγέλων ἐχτραπησομένων τὴν ἀπὸ τοῦ
αἵματος ἐπ αὐτοῖς ἐκτετυπωμένην σφραγῖδα.

Car. Il. Figura, imago ; veritas : lez, gratia, gloria. Homo immortalis conditus : mors invecta destruendo
peccato.

Et hzec exempli causa dicta, ad demonstrandum ,
Judzos hinc nimirum spe excidisse futurorum bo-
norum, quod ea quz tractant, figuras solummodo
rerum jam gestarum esse existimant; dum nec figu-
ras, iinaginum ; nec imagines, veritalis przenuntias
esse agnoscunt *. Nam lex quidem imaginis figura
est et umbra, nempe Evangelii; veritatis autem
imago, nempe Evangelium. Prisci enim illi homi-
nes atque lex Ecclesie nobis characteres przinun-
tiavere, Ecclesia vero ipsas repraesentat novorum
saeculorum formas. Unde et nos, qui Christum
suscepimus, dicentem, Ego sum veritas?* , umbras
quidem et figuras scimus desiisse : ad veritatem
autem festinamus, illustres ipsius imagines pranun-
tiantes, Ez parte enim adhuc, et veluti per specu-
lum cognoscimus "'; quod necdum venerit quod

** Prog, 1, 5, 0. ** Hebr. x, 1.

(8) Τέχνων τοῦ Σατανᾶ. lta recte Allatius; nec
quod aliter suadeat quidquam est. Filii Satanz,
omnes reprobi, imitatione; ipsi A spi ac mund?
primogeniti, extra sortem filiorum Dei ejusque po-
puli; per Dei iram, non Satanz, exterminandi ;
quidquid absurde Possinius junxerit, τοῦ Σατανᾶ
περισωθήσονται τῆς ὀργῆς, servabuntur ab ira Sata-
ne. Nam, rogo, quis euin docuit, aut etiam Metho-
dium, extierminatorem angelum Satanam fuisse, vel

το Joan, xi, 16.

Καὶ ταῦτα μὲν ὡς ἐτὶ παραδείγµατος εἰρέσθω,
δειχννούσης, ὅτι, τὰ παρόντα τύπους ἡγούμενοι τῶν
ἔδη γεγονότων οἱ Ἰουδαῖοι, τΏς ἑλπίδος τῶν µελλόν-
των ἐξώχειλαν (39) ἀγαθῶν, μηδὲ τοὺς τύπους τῶν
εἰχόνων βουλτθέντες εἶναι προχαταγγελτιχοὺς, μηδὲ
τὰς εἰχόνας τῆς ἀληθείας. Ὁ μὲν γὰρ νόμος τῆς εἷ-
χόνος ἐστὶ τύπος xaX σχιὰ, τουτέστι τοῦ Εὐαγγελίου "
ἡ δὲ εἰχὼν, τὸ Εὐαγγέλιον, αὐτῖς τῆς ἀληθείας. Ol
γὰρ παλαιότεροι xat ὁ νόμος τοὺς τῆς Ἐκκλησίας
προεξήγγειλαν ἡμῖν προφητεύοντες χαρακτήρας, ἡ δὲ
Ἐχκλησία τοὺς τῶν χαινῶν αἰώνων. "ὀθεν ἡμεῖς, ol
τὸν εἰπόντα Χριστὸν, "Eye. εἰμι ἡ ἀ.λήθεια, δεςά-

D μενοι, τὰς μὲν σχιὰς χαὶ τοὺς τύπους ἴσμεν πεπαυ-

µένους; ἐπὶ δὲ τὴν ἀλήθειαν σπεύδοµεν, τὰς ἑναρ-
γεῖς αὐτῆς εἰχόνας προχα-αγγέἐλλοντες. Εκ µέρους
γὰρ Ext, καὶ ὡς δι ἑσόπτερου γιγώσκοµεν" ἐπεὶ µη-

τε ] Cor, xui, 19.

ejus ministrum? Potuit Deus et per eos ulcisci

£gyptum ; at Scriptura non loquitur Deum fecisse,
nec ad Methodium attinebat istiusmodi insinuare,
vel alterius quam Dci, irz meminisse : qua ipsa re-
probi zternis poenis in judicio addicentur, evacuato
jam omni principatu et potestate, singuli pro reatus
merito illi poenas dantes. CoWBEFIS.

($9) Εξώκειίαν. Vocis hujus hic clara acceptio,
quam supra vindicamus, uL sit excidere, frustrata

181

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.'

183

δέπω τὸ τέλειον ἦχεν ( ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν καὶ 4 perfectum est (nimirum cclorum regnum et resur-

$j ἀνάστασις,) εἰς ἡμᾶς, ὅτε χαταργήσεται τὸ ἐκ
µάρους. Ἰότε γὰρ αἱ σχηναὶ πήγνυνται πάντων
ἡμῶν, ὁπότε, τῶν ὁστῶν συγχολλωµένων καὶ συµπη-
γνυμένων ταῖς σαρξὶν, ἀνίσταται σῶμα. Τότε τὴν
ἡμέραν τῆς χαρᾶς ἑοριάζομεν Κυρίῳ εἰλικρινῶς,
ὁπότε τὰς σχηνὰς αἰωνίους ἀποληψόμεθα, οὐχέτι θνη-
ξομένας 1| λυθησοµένας εἰς γῆν χώματος. "Hv γὰρ
ἡμῶν xai πρὀσθεν ἅπτωτος dj σχηνἠ (40) : ἀλλὰ διὰ
τὴν παράθασιν ἐσαλεύθη xai ἐχλίθη, τοῦ θεοῦ τὸ
ἁμάρτημα λύσαντος θανάτῳ, ἵνα μὴ, ἀθανάτως ἁμαρ-
τωλὸς 6 ἄνθρωπος iv, ζώσης ἐν αὐτῷ τῆς ἁμαρτίας,
αἰωνίως χατάχριτος γενηθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο xal τέθνη-
xt» οὐ Ὑενόµενος θνητὸς 1| φθαρτὸὺς, xal διεχρίθη
τῆς σαρχὸς fj Φυχὴ, ἵνα νεχρωθῇ διὰ τοῦ θανάτου τὸ

rectio) quando evacuabitur quod ex parte est. Tunc
enim firma basi erigenda omnium nostrum taber-
nacula, quando, iterum agglutinatis et compactis
cum carne ossibus, resurget corpus. Tunc festam
gaudii lucem sincere Domino celebrabimus, cum
eterna tabernacula receperimus, non amplius mo-
ritura aut dissolvenda in pulverem tumuli 74, Erat
enim nostrum immobili prius statu fixum taberna-
culum : sed per transgressionem motum, et in ter-
ram inclinatum est ;. Deo per mortem peccatum dis-
Solvente, ne immortalis homo peccator vivens, vi-
vente in eo peccato , in sempiternum maledicto ob-
noxius foret. Propterea etiam mortem obiit, cum
morti obnoxius creatus non fuisset ant corruptioni:

παράπτωμα, µηχέτι δυνάµενον ζῇν Ev τῷ τεθνηχότι. B sejunclaque est a carne anima, ut interiret per mor-

Ὅθεν. ἀποθανόντος τοῦ παραπτώµατος χαὶ διεφθαρ-
µένου, πάλιν ἀθάνατος ἀνίσταμαι, χαὶ ὑμνῶ τὸν θεὸν,
τὸν διὰ θανάτου τὰ τέχνα ἐκ θανάτου σώζοντα: xal
ἑορτάζω νοµίµως αὐτῷ, χοσµίσασα τὴν σχην{ν µου,
thv σάρχα, τοῖς χαλοῖς, ὥσπερ χἀχεῖ ταῖς πενταφώ-
τοις αἱ παρθένοι λαμπάσιν (41).

tem peccatum, non valens amplius in demortuo vi-
vere. Unde mortuo peccato et corrupto, rursus im-
mortalis resurgo, Deumque laudo , qui per mortem
fllios a morte liberet : inque ejus honorem legitime
diem festum celebro, ornans tabernaculum meum
(carnem scilicet) operibus bonis, ut et illic virgines,
quinque lucernarum accensis lampadibus **.

Car. lll. Quomodo se quisque ad futuram resurrectionem comparare debcat.

Εξεταξομένη τῇ πρὠτῃ τῆς ἀναστάσεως ἡμέρα,
εἰ φέρω τὰ προστεταγµένα εἰ χεχόδµημµαι τοῖς τῆς
ἀρετῃς χαρποῖς. εἰ τοῖς χλάδοις τῆς ἀγνείας xa-
τασχιάζοµαι. Νόει γάρ pov τὴν ἀνάστασιν εἶναι τὴν
σχηνοπηγίαν. Νόει uot xaX τὰ εἰς τὴν σύνθεσιν πα-
ῥαλαμθανόµενα τῖς σχηνῆς τὰς πράξεις εἶναι τῆς
δικαιοσύνης. Λαμθάνω οὖν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πρώτῃ τὰ
ὁποτεταγμένα * οἱονεὶ τῇ ἡμέρᾳ T] xplvopat, εἰ τὴν
σκηνην ἑχόσμησά µου τοῖς προστεταγµένοις ' εἰ εὑ-
ῥίσχονται ταῦτα ἓν αὐτῇῆ, ἅπερ ἐνταῦθα μὲν ἓν τῷ
χόσμῳ χτήσασθαι προστασσόµεθα; ἐχεῖ δὲ προσφέ-
ρειν τῷ Θεῷ. "Ire γὰρ; xal τὰ ἑξῆς ἐπισχεφώμεθα.

Kal .1ήν.εσθε ἑαυτοῖς τῇ πρώτῃ, qnot, ἡμέρᾳ,
χαρπὺν ξύ.ου opator, xal χ.άδους £0Aov δασεῖς
καὶ ἱτέας, καὶ ἄγγου χ.]άδους ἐκ χειµάῤῥου, eb -
Φρανθηναι ἐγαντίον Κυρίου τοῦ θεοῦ ὑμῶν. Kap-
πὸν ὡραιότατον ξύλου οἱ τὴν χαρδίαν ἀπερίτμητοι
Ἱουδαῖοι διὰ τὸ μέγεθος τὸ χίτριον ἡγοῦνται τυγχά-
γειν΄ οὐδὲ ἐγχαλύπτονται χιτρίῳ τὸν 8sby λέγοντες
τιμᾶσθαι, ᾧ τὰ τετράποδα πάντα τῆς γῆς οὐχ εἰσὶν

** Dan. xu, 2. 15 Matth. xxv, 7.

Prima resurrectionis die in examen adducta, an
ea afferam quz sunt imperata : an virtutis operibus
decorata sim, an ramis castitatis opacer. Reputa
enim resurrectionem, tabernaculi erectionem esse.
Reputa quz in tabernaculi compositionem assumuti-

C tur, justitiz esse opera. Sumo igitur prima die quz

subduntur, nempe quo die in judicio sistor, si ta-
bernaculum meum praeceptis ornavi : si hiec in illo
inveniuntur qua hic in s:eculo comparare jubemur,
ac ibi offerre Deo. Agite enim, et qua deinceps se-
quuntur consideremus.

Sumetis, inquit, vobis prima die (rucium ligni
speciosum, et ramos ligni densos , et salices , el agni
ramos de torrente, ad letandum coram Domino Deo
vestro **. Fructum ligni pulcherrimum incircumcisi
corde Judai, ob sui magnitudinem, citrum esse ar-
bitrantur; neque eos pudet dicere, Deum citro
coli : cui ne omnia quidem terre quadrupeda in
holocaustum ipso dignum suffecerint, aut thus in

τν Levit. xxi, 40.

scilicet spe, metaphora illorum qui se portum asse- D νάς recipiemus, corpora in sempiternum conjuncta,

cutos putantes, illo impingunt ac pereunt, seu nau-
fragium faciunt. Cowsrris.

40) "Hx ἅπτωτος ἡ σκηνή. Refert Leo Allatius
Michaelis Glycz epistolam, qua ait probare multis
sanctorum dictis, fuisse hominem animo et corpore
creatum inimortalem, quibus ipse Methodium ad-
jungit, id clare hoc loco asserentem. Et certe id
docere Methodium negari non potest; at qua iin-
mortalitate, nec ipse satis explicat, nec alii Patres.
Sane si ἅπτωτος ἡ oxnvf, unde quod corruit? nisi
quod subjecta Adami arbitrio ejus immortalitas, quam
servaret si vellet, ut et fecit. Non erat ergo immor-
talitas quasi positiva, et ex principiis intrinsecis,
qualis erit a resurrectione, per quain αἰωνίους σχη-

nec unquam intermoritura, sed quasi parata extrin-
sece Deique munere, qui hominem creaverat ut im-
mortalis esset; et qui ipse mortem non fecit, ut di-
citur Sap. 1, 15. Congruentia Methodii inducta
mortis, ut ea peccatum moreretur, in vi congruen-
tie valet, non rationis qu:e cogat, cum pracipue
reatus culpe non in corpore sit, sed iu animo qui
immortalis est; et quem ipsum aboleri necesse esset,
ut quasi abolito subjecto, aboleri peccatum cense-
retur ac deficere. Alia ergo qu:erenda peccati de-
structio, animi in Deum conversione el infusione
gratis, extra quam nulla corporis inors peccatum
abolet. lp.

(4) Taic πεγταφώτοις... ᾽αμπάσι. Nempe om-

185

s. upinopu eei pf. Er uan TYRIS

184

incensum. Prorgusque, o. dura ac ferrea pectora! & Ἀ εἰ ὁλοχαύτωσιν ἱκανὰ, καὶ ὁ λίδανος εἰς καῦσιν (43).

citrus pulcher vobis videtur, quidni et uva potius
pulchra? quidni et malum granatum czterique ar-
borum fructus et poma multo citro prastantiora ?
Sane in Cantico canticorum 15 Salomon, horum om-
nium pulchrorum fructuum mentione facta, unum
duntaxat malum citrum silentio preteriit. Sed boc
imprudentes decipit, quod non intellexerunt, lignum
vite quod prius paradisus ferebat "*, nunc iterum
Ecclesiam omnibus germinasse, quod pulchrum ac
decorum fidei fructum faciat.

Talem nos fructum ad tribunal Christi accedentes
afferre necesse est primo solemnitatis die : quo si
nos quoque destituamur, non poterimus cum Deo
feriari, nec partem nanciscemur, ut auctor est Joan-
nes "", ín resurrectione prima. Lignum enim vilz est
omnium primogenita Sapientia : Lignum vite est iis
qui apprehenderint eam, ait propheta , et eis qui in-
nituntur super ipsum quasi super Dominum secura **.
Lignum plantatum secus decursus aquarum , quod
[ructum suum dabit in tempore suo ?* ; doctrina est
et charitas et prudentia, tempore opportuno illis
dispertita qui ad aquas redemptionis accedunt.

Qui aon credidit Christo, neque eum esse prin-
cipium et lignum vitz intellexit, is cum non possit
Deo ostendere tabernaculum suum pulchrorum fru-
ctuum speciosissimo ornatum, quomodo festum co-
lebrabit? quomodoó latabitur? Vis nosse pulchrum
ligni fructum ? Considera sermones Domini nostri Jesu
Christi, ut sunl speciosi (forma pre filiis hominum **.
Pulcher fructus germinavit per Movsem , nempe
lex; sed non ita pulcher ut Evangelium. Lex enim

15 Cant, iv, 13... 79 Gen. 11, 9... 77 Apoc. xx, 6.

nibus sensibus in morem lampadum accceusis in
cultum virginitatis ; ita scilicel ut singuli illi sensus
studeant, nihilque libidinosum aut abhorrens a cea-
stitatis legibus sua quisque operatione admittant,
uti in superioribus Methodius ipse exposuit, debuit-
ue meminisse Possinius ne παντοφώτοις legeret ac
elorqueret , plene lucentibus, ut ipse reddit.
CoubEFis.
(42) Kal ὁ Al6avoc εἰς καῦσιν. Κατὰ χοινοῦ, πᾶς
ὁ λίδανος τῆς γῆς. Quidquid thuris et. incensi habet
terra, uti de pecudibus dixerat; utrumque genus
oblationum significans, utroque altari, holocausto-
rum et thymiamatum quz in Dei cultum, quidquid
demum offeratur, nunquam sufficiant. Quod jam illi
oninia debita ; et ab eo, pro ejus majestate, inlinite
remota. At, quid Possinius? Libanum ejusque ne-
mora sibi commentus est, qui ipse in altare verte-
retur, et unde ad comburendum holocausto suflice-
retur : sic enim amica paraphrasi, sepius auctori
minus officiosa Cujus mons totus Libanus altare, et
cuncta illius silve, pyra forent. At, quid Libano cum
altari, qux:ve ejus religio, aut αυ in illo antiquo
ritu, oblata Deo holocausta, ut sic ex eo debuerit
Methodius exemplum petere, et non ex suis Lyciz
aliisque vicinioribus montibus, quibus nec silvae
desint; etsi forte deest tius, uti et Libano; Sab:eo-
rum regione proveniens, non Libano monte; mi-
rumque, quod unum attendit Methodius, fido inter-
preti ὁμωνυμίᾳ decepto, nec in mentem venisse. Ip.
43) El. có xitpior... cpaior. Possinius, quod

Καὶ ὅλως εἰ τὸ χίτριον, ὦ ἀτεράμονες Y ὡραῖων (45),
διατί μὴ χαὶ fj σταφυλὴ μᾶλλον ὡραία; διατί μὴ χαὶ
ἡ ῥοιά; διατί μὴ καὶ τὸ μῆλον xai τὰ ἄλλα ἀχρόδρυαν
τὰ μᾶλλον διαφέροντα τοῦ χιτρίου; ᾿Αμέλει ἐν τῷ
"Λσματι τῶν ἀσμάτων, πάντων ὁ Σολομῶν τούτων
ὡραίων μνημονεύσας, τὸ χίτριον ἀπεσιώτησε μόνον.
λλὰ τούτων ἀπεθουχολήθησαν οἱ ἄφρονες, μὴ νοή-
σαντες τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, ὃ πρόσθεν μὲν ὁ παρά
δεισος ἔφερε, νῦν δὲ πᾶσ.ν ἀνεθλάστησεν fj Ἐκχλησία,
τὸν ὡραῖον χαὶ εὐπρεπῆ τῖς πἰστεως ποιοῦν χαρπόν.

Τοιοῦτον ἑληλυθότας καρπὺν τῇ πρώτῃ τῆς ἑορτῆς
ἡμέρα εἰς τὸ διχαστήριον ἡμᾶς χομίζειν δεῖ Χριστοῦ.
ἐὰν μὴ τοιοῦτον σχῶμεν καὶ ἡμεῖς καρπὺν, οὗ δυνη-
σόµεθα συνεορτάσαι O:ip* οὐ τευξόµεθα, κατὰ τὸν

B Ἰωάννην, τῆς πρώτης ἀναστάσεως. Τὸ γὰρ ξύλον

768

ζωῖς ἐστιν dj πρωτότοχος πάντων σοφία. Φύ.ον
ζωῆς ἐστι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, Φησὶν ὁ προ-
φήτης, xal τοῖς ἑπερειδομένοις ἐπ᾽ αὐτὴν, ὡς ἐπὶ
Κύριον, ἀσφα.]ἠς. EóAcr παρὰ τὰς διεξόδους πε-
φυτευμένον τῶν ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ
δώσει ἓν καιρῷ αὐτοῦ, διδασκαλία xal σύνεσίς
ἐστιν, ἐν καιρῷ προσῄχοντι τοῖς τῆς ἐπὶ τὰ ὕδατα
ἀπολυτρώσεως ἀφιχνουμένοις δ'δοµένη.

'U μὴ πιστεύσας Χριστῷ, μηδὲ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν
εἶναι χαὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς ἠσθημένος, οὑκ ἔχων
δεῖξαι τῷ θεῷ τῷ ὡραιοτέρῳ τῶν ὡραίων χαρτὼν
τὴν σχηνὴν αὐτοῦ χεχοσμγµένην, πῶς ἑορτάσει; τῶς
εὐφρανθήσεται; θέλεἰς γνῶναι τὸν ὡραῖον χαρπὺν
τοῦ ξύλου; ἐπίσκεφον τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ, πῶς εἰσιν ὡραῖοι παρὰ τοὺς υἱοὺς
τῶν ἀνθρώπων. “Ώραϊῖος χαρπὸς ἑθλάστησε διὰ
Μωῦσέως, ὁ νόμος. ἀλλ᾽ οὐχ οὕτως ἦν ὡραῖος ὡς τὸ

Prov. ij, 18... 7? Psal. ι, ὁ.. δν Psal. xu, 5.

ubique textus sacer, et interpretes et Methodius
fructum dicunt, citrum, repente in arborem muta-
vit; ut el sequentia quibus aliis comparatur, qux
videantur vel quare vel. etiam superare ejus pul-
chritudinem; uvas, malogranata, mala pomaque;
nova certe, nimieque in interprele licentize meta-
morphosi. Fructum speciosum, sive etiam, ut alii
malunt, arboris speciosz, citrus est, ut communiter
tradunt Hebrzi ; preiveritque Targum. Oukelos, qui
illud Hebrzi textus, fructum ligni decoris, exposue-

p rit, fructum ligni citri. Manahem et Gerund Rab-

bini, ipsam volunt arborem, cujus esu Adamo in-
lerdictum, penes quos sit fides : nam quis revelavit?
Aurcam arborem vocat interpres Arabicus. Josephus
&x φοινίχων xaX χιτρίων, ex palmis et citris, (quibus
conferta Palzstina) instruere solitos refert Judzeos
sua liec tabernacula : et modo instruunt, quibus
locis suo ritu sinuntur vivere, ambitioso sane appa-
ratu, quoad per facultatem licet. Methodius, quod
negare videtur, fructum illum ὡραῖον, speciosum,
vel (ut schol.) ἔνδοξον, gloriosum, fuisse cilrum,
rem non conticit : sed quod Juda'i non alio mentem
ferant, nec intelligant aliquid spiritale horum sym-
bolo designari. Commodior citri ornatus tabernacu-
lo, quam vel uvarum, vel aliorum qua: ille refert,
quod ipsa arbor et folia ramique non facile mar-
cescant, ipsaque decorem malo augeant, et ab illo
hauriant : quodque ipsuin malum dies non paucos
integrum perseveret et odoraturn. Ip.

183

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

186

Εὐαγγέλιον. "Exetvog μὲν γὰρ τύπος τις ἣν xai σχιὰ A figura quaedam erat. et umbra futurarum rerum;

τῶν µελλόντων πραγμάτων * τὀῦτο δὲ ἀλήθεια xal

Cors χάρις. Ὡραῖος ἣν τῶν προφητῶν ὁ χαρπός)

ἁλλ᾽ οὐχ οὕτως ὡραῖος, ὡς ὁ ἐξ αὐτοῦ γεωργούμε-

voc, της ἀφθαρσίας.

Evangelium autem veritas est, et vit:e gratia. Pul-
cher erat prophetarum fructus, sed non ita pulcher,
ut qui ex ipso legitur, incorruptionic fructus.

Ca». IV. Mens depurgatis vitiis perspicacior. Animi ornatus ac virtutum series. Char:tas densa et constipata
Castitas, omnium postremus ornatus. Ipse matrimonii castigandus usus.

Καὶ «ήψεσθε ἑαυτοῖς τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ καρπὸν
ξύ.ῖου ὡραϊον, xal. κά-ιΊυγτρα Φοινίκων λέγων
εὖν ἄσχησιν τῶν θείων µαθηµάτων, of; ἐχχαχθαίρεται
xai χοσμεῖται duyt νικῶσα τὰ πάθη, ἁποσαρουμέ-
v (44) ἐς αὐτῆς xal ἐχδαλλομένων τῶν ἁμαρτῃ-
μά-ων. Act γὰρ χαθαροὺς xai χεχοσµηµένους fixety
ti; ^iv ἑορτὴν, ὥσπερ χοσμήτρῳ ταῖς ἀσχήσεσι zal

| Et. sumetis vobis prima die (rucium ligni specio-
sum, el spatulas palmarum *?!. Nempe divinarum
disciplinarum exercitationem significans , quibus
emundatur et ornatur animus vitiorum victor, ever-
ritis ex ipsa ejectisque peccatis. Mundos enim atque
ornatos ad festum venire necesse est, tanquam
mangonio quodam, religiosis operibus virtutisque

µελέταις τῆς ἀρετῆς πεφιλοπονουµένους * ὅτι µελέ- B exercitiis magnifice comptos ac expolitos. Laborio-

ταις ἐπιπόνοις χαὶ ἁσχήσεσι καθαιρόµενος ὁ νοὺς
τῶν ἐπιχαλυπτόντων αὐτὸν ἀλλοίων διανοηµάτων,
ὁςυδερχεῖ πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Καθάπερ καὶ ἡ χήρα
ον χοδράντην ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνεύρατο, μετὰ τὸ
σαρῶσαι τὸν οἶχον xaX diac τὰ χόπρια, τὰ ἔπισκο-
τοῦντα xai χαλύπτοντα πάθη τὴν φυχὴν, τὰ ἀπὸ τῆς
θρύφεως ἡμῶν xal «n ἀμελείας πληθύνοντα.

Καὶ τοίνυν ὁ σπουδάζων εἰς τὴν ἑορτὴν τῶν Σχη-
νων ἑκείνων φθάσαι, xal τοῖς ἁγίοις συγχαταλεχθῆ-
ναι, πρῶτον τὸν ὡραῖον τὴν πίστιν χτησάσθω χαρ-
πόν ' εἶτα τὰ χάλλυντρα, τὴν ἄσχησιν χαὶ µελέτην
τῶν Γραφῶν ' εἶτα τοὺς ἐριθηλέας ἐφεξῆς χλάδους
της ἁγάπτς xai δασεῖς, οὓς καὶ μετὰ τὰ χάλλυντρα
ταρξγγνᾶ λαμθάνεσθαι, κλάδους δασεῖς εὐθυθολώ-
τατα, την ἀγάπην φράσας * τὸ γὰρ δασὺ χατάχαρπον
ὅλον ἐστι xal πωχνὸν, μηδὲν ψιλὸν f] διάχενον ἔχον,
ἀλλὰ πάντα πεπληρωμένον , xal τοὺς ὅρπηχας xal
τὰ στελέχτ. Τοιοῦτον γάρ ἐστιν fj ἀγάπη, μηδαμόθεν
ὑπύχενος f| ἄχαρπος οὔσα. "H γὰρ, ἐὰν πω.ήσω τὰ
ἑπάρχοντά µου, xal δώσω απτωχοῖς; καὶ ἐὰν τὸ
σώμά µου πυρὶ παραδώσω, καὶ ἐὰν τοσαύτην
Σίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστᾷν, κτήσωμαι, ἀγάπην δὲ
μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. ᾽Αγάπη ἄρα τὸ κατάχαρπόν
ἐστι χαὶ δασύτατον ξύλον πάντων, ἡ γέµουσα xal
σεπλτρωμένη τῶν χαρίτων.

Εἶτα τί παραλαμθάνεσθαι βούλεται xav ἕτερον ;
τοὺς χλάδους ἰτεῖνους, φησὶ, τὴν δικαιοσύνην κλά-
(ug ἱτεῖνους χιχλήσχων, ἀνθ᾽ ὧν οἱ δίχαιοι, χατὰ
«by προφήτην, ὡς ἀναμέσον ὕδατος ávacéAAovct
χέρτος, xai ὡς ἱτέα ἐπὶ παραῤῥέον ὕδωρ, θάλλοντες
-ῷ λόγιῳ. Καὶ ἐπὶ πᾶσι, τοὺς ἀγνίνους ἐπιχοσμοῦντας
thv σκηνΏν παρακελεύεται προσφέρεσθαι χλάδους,

5” Zevit. xxii, 40. 8 Marc. xu, 42.

44) ᾽Αποσαρουμένωγ. Hic item, meo periculo,
vocis monstrum ejicio, quod attinet ad Methodii
propositum, ἁποσαρχουμένων. Conati. quidem red-
dere 1.co Allatius, a suis carnibus divulsis ; Possi-
nius, evulsis. Verum non hiec illius vocis acceptio,
sed in carnem concretis, ut cum ciatrix obducitur,
et caro enascitur : quod nemo non videt, quam non
aple jungatur ejectioni peccatorum. Est ergo ἁπο-
σαρουµένων, ita ul everrantur peccata et ejiciantur ;
sive everritis ejectisque peccatis; quam. posumodum

8 [ (;or. xiii, 2, 5.

sis enim id genus exercitamentis depurgata mens ,
a diversarum cogitationum illam obtundentium of-
fusa nebula, acute veritatem cernit. Uti etiam vidua
in Evangeliis 5" quadrantem invenit, cum domum
everrisset οἱ sordes ejecisset; vitia scilicet obscu-
rantia animum ac obnubentia, que per nosWam
mollitiem ac socordiam ingenti nobis segele auge-
scunt.

Qui igitur ad Tabernaculorum illorum festum
cupit evadere, inque sanctorum censum referri.
studet, primum speciosum fructum , id est fidem,
sibi comparet : tum spatulas, attentam scilicet
Scripturarum meditationem ac in eis exercitalio-
nem: postca late frondentes densosque charitatis
ramos, quos post spatulas jubet sumi; ramos den-
sos aptissime charitatem vocaus; quod enim dense
viret, fere idem copiose fructuosum totumque fru-
giferum est, nihil exile exsuccumque habens, sed
omnia plena, et ramos et truncos. Talis quippe est
charitas, nulla parte vacua aut infructuosa. Nam
si vendidero omnes facultates meas , οἱ disiribuero in
cibos »auperum ; et si corpus meum igni tradidero ;
el si tantam. fidem habuero ut montes trans[eram ,
charitatem autem non habuero, nihil sum **. Chari -
tas igitur arbor est fructibus longe uberrima om-
niumque densissima; gratiis scilicet abunde sca-
tens iisque plena.

- Exinde quid et aliud nos vuit assumere? Ramos

D scilicet salicum, isto svmbolo justitiam indicans ;

idcirco nimirum quod justi, ut auctor est pro-
pleta 5”, velut gramen inter aquas germinant ,. et
quasi salix juxia preterfluentem aquam , verbo do-
ctrinaque florentes. Omnium denique cumulo, agni
arboris ramos ad tabernaculum condecorandum ju-

δν Isa. xLiv, 4.

vocem ex Evangelio in vidux exemplo repetit, μετὰ
τὸ σαρῶσαι τὸν olxov* postquam. domum everrisset.
Ubi pari inscitia in Vulgatam irrepserat evertit, pro
everrit, sed emendavit sequentium sedulitas. Facit
quod Methodius ad vocem χάλλυντρα aliudit, quam
Hesychius aliique σπάθας exponunt, quasi scopas.
Plutarchus in Dionys., caípouct δὲ καλλύντρῳ τιν
«3? οἰχίαν, domum scopis verrunt. Clara ergo. Me-
thodii mens, cui sic illusil inficetus scriba alioque
detorsit, Cowszris. |

187

S. ΜΕΤΗΟΡΙΙ EPISCopr ET MARTYRIS

bet afferri, quod nempe arbor hzc ipso nomine €à- A διὰ τὸ φερώνυμον εἶναι τὸ δένδρον τῆς ἀγνείας, ᾧ

stimoniam referat; cujus auctoramentum dictis
reliquis ornamentum ac decus przstat. Eant jam
lascivi qui, suarum libidinum feda mancipia, ca-
stitatem rejiciunt. Qui enim fiat ut cum Christo ad
festum ingrediantur, qui castitatis ramis (deifica
illa beataque arbore) tabernaculum suum non or-
naverint? qua omnes festinantes ad illam celebri-
tatein ac. nuptiale convivium succingi oportet ac
lumbos obumbrare. Agite cnim, pulchrz virgines ,
Scripturam ipsam et mandata considerate; qua ra-
tione ad earum quz dictze sunt virtutum officiorum-
que coronidem, castitatem divinus sermo assum-
pserit, ostendens quam illa deceat resurrectionem ,
quamque ad illam expetibilis sit : ac sine illa nemi-
nem compotem forte promissionum : quam eximie
colimus nos virginitatem professe, et offerimus
Domino. Üsurpant quoque, qui cum suis uxoribus
caste vivunt, et veluti circa truncum, humiles ejus
castitate nitentes ferunt surculos, haud valentes,
quemadmodun: nos, ad excelsos magnosque illius
ramos evadere, ac vel eos contingere : tametsi mi-
nores , et ipsi offerunt castitatis surculos. AL libi-
dinosi, effuso impetu indulgertes lascivie , etiamsi
non fornicentur, sed licitis quidem legitimze uxoris,
indomit: tamen concupiscentie zstu, amplexibus
assidui: quomodo diem festum agent? quomodo lz-
tabuntur? qui tabernaculum suum, id est, carnem

suam, agni ramis, habitu scilicet castitatis, non.

exornaverint ; neque audierint monentem , ut qui
habent uxores, tanquam nos habentes sint **.

B

χαταχοσμεῖται và προειρηµένα. Ἐῤῥέτωσαν οἱ ἆχο-
λασταίνοντες νῦν, xai διὰ τὰς ἑαυτῶν ἡδυπαθείας
ἀγνείαν ἁἀποδιωθούμενοι. Πῶς γὰρ εἰς την ἑορτὴν
συνεισελεύσονται Χριστῷ, μὴ χοσµήσαντες ἑαυτῶν
τὴν σχηνὴν χλάδοις ἁγνείας, τῷ θεοποιῷ uaxaphp
φυτῷ; ᾧ τοὺς εἰς τὴν ἄγυριν σπεύδοντας ἐχείνην xal
τὸν γάµον ἀναδεῖσθαι δεῖ xal χατασχιάζεσθαι τὰς
ὀσφύας. Ἴτε γὰρ, χαλλιπάρθενοι, τὴν Γραφἣν αὐτὴν
ἐπισχέψφασθε χαὶ τὰς ἐντολὰς, πῶς, ὡς ἐπὶ συμπλη-
ρώματος τῶν προειρηµένων χατορθωµάτων παρέ-
λαθεν ὁ λόγος τὴν ἀγνείαν, διδάσκων ὅσον διαπρεπὴς
χαὶ τριπόθητος ἔσται τῇ ἀναστάσει, καὶ ὅτι χω-
gie (&3) αὐτῆς οὐδεὶς τεύξεται τῶν ἐπαγγελμάτων᾽ ἣν
ἐδαιρέτως γεωργοῦμεν ἡμεῖς αἱ παρθενεύουσαι, xal
προσφέροµεν Κυρίῳ. Χρῶνται δὲ χαὶ οἱ πρὸς τὰς
ἑαυτῶν ἀγνεύοντες Υαμετὰς, καὶ ὥσπερ ἀμφὶ τὸ
στέλεχος χλῶνας αὐτῆς φέρουσι βλαστήσαντας σω-
φροσύνην, τῶν ἄνω μὴ ἐφικνούμενοι καὶ μεγάλων
αὐτῆς ἐπιψαῦσαι κλάδων, καθάπερ ἡμεῖς ' ὅμως, εἰ
xai μικροὺς, οὐδὲν ἧσσον προσφέρουσι óh καὶ αὐτὰ
χλῶνας ἁγνείας. Οἱ δὲ οἰστρηλατούμενοι, x&v μὴ
πορνεύσωσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς µόνην καὶ ἔννομον ἁδια-
στόλως ἐπιμίγνυσθαι θελγόντων Υαμετὴν, πῶς ἑορ-
τάσουσιν; πῶς εὐφρανθήσονται: μὴ χοσμβσαντες
τὴν σχηνην ἑαυτῶν τὴν σάρχα τοῖς χλάδοις τῆς ἄγνον,
μηδὲ εἰσακούσαντες τοῦ εἰρημένου, "Ira καὶ οἳ
ἔχοντες yvraixac, ὡς οἱ μὴ ἔχοντες ὧσι;

Car. V. Mysterium tabernaculorum.

Propterea prz reliquis omnibus, his qui certami-

nibus inhiant quique ingenti sunt animo, citra om- 6

nem cunctationem colendam esse castitatem, tan-
quam summe utilem et gloriosam, pronuntto. In
novo enim et indissolubili mundo, quisquis casti-
moniz ramis ornatus repertus non fuerit, nec re-
quiem consequetur, ut qui Dei mandatum juxta
legem minime impleverit ; neque in terram prormis-
sam ingredietur, quippe qui festum Tabernaculorum
non ante celebraverit. Illi enim duntaxat qui' Sce-
nopegiam festum egerint, ab iis que vocant taber-

ο. J Cor. vn, 929.

(45) Χωρὶς αὐτῆς οὐδεὶς τεύξεται. De castitate
communius dicta hic sermo Methodio, qualem et
conjugum esse necesse sit : quz et ipsa Deo pla-
ceat, elsi non ea excellentia qua virginitas : jam-
que altera oratione, quidquid hinc scrupuli vide-
batur ex superioris Marcell: profusiore virginitatis
laudatione, exemerat ; seduloque rem maritalem ex
Dei mandato et legitiinam esse ostenderat : hic
solum moderandum illius usum admonet, ne et
illis pro suo modulo desit castitatis ornamentum;
sin ut ipsa alta arbor, at certe ut adnascentes sur-
2uli, cui et ipsi animo conjuges afficiantur, etsi eos
jugum trahere, ipsa status necessitas cogit, et pro-
lis amor : vel etiam (quod infirmorum) ipsa cupi -
ditas; cuj ipsi suz przescribendze leges, ne vel con-
Jugalis castitatis metas excedens, in effrenem luxu-
riam cstrumque vergat, nova creationis et. inso-
lubilis tabernaculo haud satis comparatuim et quale

Διὰ τοῦτο πάντων μάλιστα τοὺς τῶν ἀγώνων ἔφις
µένους, καὶ µεγάλῃ φρονῄήσει χρωµένους, τὴν ἀγνείαν
ἀμελητί qup δεῖν καὶ τιμᾷν, ὡς ὠφελιμωτάτην xal
ἐπίδοξον. Ἐν γὰρ τῇ χαινῇ xat ἁλύτῳ χτίσει (46), ὃς ἂν
ἀγνείας μὴ εὑρεθῇ χλάδοις κεχοσμηµένος, οὐ τεύξεται
τῆς ἀναπαύσεως, μὴ πληρώσας τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοῦ
κατὰ τὸν νόµον’ οὐδὲ εἰς τὴν γῆν ἐπιδημήσει τῆς
ἐπαγγελίας, pij ἑορτάσας πρῶτον τὰς σχηνάς. οἱ
γὰρ ἑορτάσαντες μόνοι την Σχηνοπηγίαν εἰς τὴν
ἁγίαν καταίρουσι γῆν, ἀπαιρούμενοι ἀπὸ τῶν χαλον-
µένων Σχηνῶν, ἔστ' ἂν εἰς τὸν νεὼν φθάσωσιν ἐλθεῖν

Christi thalatnum, vel inter concubinas aut ado-
lescentulas, dedeceat. CowsEris.
(46) Καὶ ádAUt« κτίσει. Et hic quoque, haud se-

D cus ac δ 1 hujus orat. tx, not. 37, ita repono, pro

ἁλύπῳ, mundo insolubili, seu creatione, quz erit
communis omnibus judicandis : non ipsa ἄλνπος
Χτίσις, omnis expers doloris creatio οἱ slalus, sed
illis propria, quorum tabernacula inventa fuerint
ornaia virtutum cultu, prima die Scenopegiz, sive
Resurrectionis, id est, £v τῇ χρίσει, in Judicie, uti
exponit ipse Methodius. Vult ergo omnes tunc sus-
citandos, ac forte discretionem bonorum a malis,
feriantibus bonis cum Christo in terra hactenus
constitutis, donec impleatur illorum septenarium,
quasi iu tabernaculis et antequam in Dei domum et
sanctam civitatem (id est in ccelos) introducantur.
Qua fuit veterum simplicior theologia, pou satis
probata. lp.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

οὐ

xaX τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, εἰς τὴν μείζονα xaX ἑνδοξο- A nacula profecti, ad sanctam contendunt terram,

τέραν προχόψαντες χαρὰν, χαθὼς xal οἱ τύποι συν-
ιστᾶσιν, οἱ γεγονότες ἐπὶ Ἰουδαίων. Ὥσπερ γὰρ,
ἑκελθόντες τῶν ὄρων ἑχείνων τῆς Αἰγύπτου, ὥδευσαν
πρῶτον, xai Ίλθον εἰς τὰς Σχηνὰς, χἀχεῖθεν ἁπά-
ραντες πάλιν, ἦλθον εἰς τὴν γῆν τῆς ἑπαγγελίας:
οὕτω δὴ χαὶ ἡμεῖς, Ὀδεύσασα γὰρ ἐντεῦθεν xal
ἐξελθοῦσα χἀγὼ τῆς ἀἰγύπτου τούτου τοῦ βίου, ἔρχο-
µαι πρῶτον εἰς τὴν ἀνάστασιν, τὴν ἀληθινὴν Σχηνο-
πηγ-αν ΄ χἀχεῖ τοῖς xapmoi; τῆς ἀρετῆς πῄξασα τἣν
σχηνην µου χεχοσμηµένην, τῇ πρώτη τῆς ἑορτῆς
ἀναστάσεως ἡμέρᾳ, τῇ χρίσει, συνεορτάζω τῷ Χρι-
στῷ τὴν Χιλιανταετηρίδα τῆς ἀναπαύσεως, τὰς ἑπτὰ
χαλουµένας Ἡμέρας, τὰ σάθδατα τὰ ἀληθινά. Εἶτα
αὖθις ἑπομένη τῷ διελη.Ἰυθότι τοὺς οὐρανοὺς

Ἰησοῦ, ἔρχομαι πάλιν, χαθάπερ χἀχεῖνοι, μετὰ τὴν B

ἀνάπαυσιν τῆς Σχηνοπηγίας, εἰς τὴν γῆν τῆς ἑπαγ-
ελίας, τοὺς οὐρανοὺς , Ev σχηναϊῖς μὴ ἀπομείνασα ,
τουτέστι τοῦ σχηνώµατός µου μὴ ἁἀπομείναντος
τοιούτου * ἀλλὰ μετὰ τὴν χιλιονταετηρίδα µεταθλη-
θέντος ἀπὸ τοῦ σχήἠµατος τοῦ ἀνθρωπίνου xai τῆς
φθορᾶς (AT), εἰς ἀγγελιχὸν μέγεθος χαὶ κάλλος * ἔνθα
λοιπὸν ἁ πὸ τοῦ θαυμαστοῦ τῆς σκηνῆς αἱ παρθένοι
τόπου, μετὰ τὸ συμπερασθΏῆναι τὴν ἑορτὴν τῆς
ἀναστάσεως, εἰς tà µείζω xaX χρείττω διερχόµεθα,
εἰς τὸν οἶκον αὐτὸν ἀναθαίνονσαι τὸν ὑπὲρ τοὺς
οὐρανοὺς τοῦ Θεοῦ, iv φωνῇῃ ἁἆγπ.]Ίιάσεως xal
ἐξομοογήσεως, ἤχους ἑορτάζογτος, χαθὼς φησιν
ὁ φαλμῳδός. Τούτῳ κἀγὼ, ὦ 'Apeth, χατὰ τὴν

donec illo evaserint, ut in templum Deique civita-
tem ingrediantur; ad majus scilicet majorisque
claritatis gaudium proficientes, sicut figure indi-
cant que in Judzis prius pracesserunt. Quemad-
modum eniin Israelitz ex Egypti finibus illis egres-
δἱ, suscepto primum itinere, in Tabernacula (Soc-
ceth Hebrzxi vocant) venerunt **, hincque rursus
profecti, venerunt in terram promissionis : ita et
nos. Nam et ego iter habens, exque mundi hujus
JEgyplo egressa, venio primum ad resurrectionem,
qui vera Scenopegia esL: εἰ ibi fructibus virtutis
exstructo specioseque ornato labernaculo meo,
prima festi resurrectionis die, qua dies est judicii,
simul cum Christo millenarium annorum requiei ,
celebro; qua septem dicuntur dies, vera nimirum
Sabbata. Inde rursus Jesu comes, qui penetravit
celos *' (ut et illi post Scenopegiz requiem in ter-

ram promissionis) in ccelos venio, non remanens in

tabernaculis, hoc est, non remanente meo corpore,
quale prius erat: sed post mille annorum spatium
mutato, ex humani forma corporis et corruptione ,
in angelicam molem et pulchritudinem ; ubi demum
nos virgines a loco tabernaculi admirabilis , con-
summato jam resurrectionis festo, ad majora et me-
liora transibimus, in ipsam domum Dei supracele-
stem ascendentes, in voce exsultationis el confessio-
nis, soni festivitatem ágentis, ut Psalmodus ait *^.
Hoc ipsa quoque, o domina Arete, qualicunque ela»

ἐμαυτῆς, δέσποινα, δύναμιν, δωροῦμαί σε τῷ ϱ boratum facultate, pro munere peplum offero.

955 Num. xxxv, 5.

(41) Kal τῆς φθορᾶς. Videtur Methodius ad-
millere sic suscitatorum sanctorum corpora nedum
malorum, corruptioni obnoxia , et humana forma
que in angclicam formam mutanda sint, transacto
$8ptenario, et cum in secrefam Dei aulam (id est in
emlos) recipientur. Que non satis coh:rere viden-
lar cum superioribus, et nova illa atque ἁλύτῳ crea-
tione, ut jam explicavimus, Et certe quae ibi cor-
Fuptio, cum nulla jam erunt generationes , uti ipse
Methodius indicat, sed summa requies, in illis qui
ea requie digni erunt ? quorum felicitztem abjectius
forte ex usu quasi humano intellexit. Methodius,
necdum illis bona celestia consecutis, aut Dei con-
spectu donatis, quod fides non adiniltit : cum sit
ille sanctorum ceetus, non cui h:ereant peccatorum
sordes, per eas ferias expiandz. Denique dura pror-
sus propositio, ᾽Απὸ τοῦ σχήµατος τοῦ ἀνθρωπίνου
xai φθορᾶς εἰς ἀγγελιχὸν uA ibo, xai κάλλος. Certe
segre intelligitur abolita humani corporis forma,
transire in angelicam magnitudinem et molem, quin
abolestur carnis ipsa substantia, et flat corpus hu-
manum, quale prisci illi, pluresque alii, angelicum
existimaverunt ; corpus ἆθλον et spiritale; nempe
sabtilissimum, aere puro igneoque concretum, quod
ipsum tante molis, et supra humanam molem Me-

ius voluerit : qui forte error fuit Eutychii pa-
triarchze. Constantinopolitani, ex his ipsis fontibus
haustus, a quo Gregorius Romanus, hominem, ip-
sum sanctitatis luce clarum, revocavit, Esto ea sint
angelorum corpora, quod et Joannes Thessaloni-
censis in vi! synodo sensit, atque hinc pictis colo-
ribus, reprasentari posse angelos statuil, nec clare
hactenus Ecclesia oroscripsit, ipso Doctore Ange-

9

51 flepr, yv, 14. 55 Psal. xii, 5.

lico auctore in expositione 1 Decret., unde quod
humana corpora pro illorum mole fundenda sint et
dilatanda. Erunt quidem illa suis dotibus pr:dita,
subtilia, agilia, ac si libet, Pauli phrasi, πνευμα-
τικἀ, corpora spiritualia, | Cor. xv, sed integra illo-
rum substantia, vere ipsa carnibus ossibusque ac
humoribus concreta, nulloque jam cibo, ut vitam
tueantur, statuminanda, quam forte illorum cor-
ruptionem arbitratus est. Methodius, pro illo suo
sabbatismo et millenaria requie in terra. Et certesi
adhuc necessarius illis cibus, necdum plene depulsa
corruptio, necdum corporum beatorum attribue

dotes, adhuc vel fruguin vel animantium genera-

tiones, unde pro eo statu illis sulficiatur. Arrepta
semel humani. sensus simplicitate ejus status opi-
nione, ea ipsa proclive fuit inulta divinare, quibus
nos solidior theologia exemit ; qux nec angelis aliam
tribuat molem quam virtutis, qua eis liceat, majori
minorive spatio applicari; nec homines a judicio
admittat, nisi aut beatos corpore et animo cum
Christo regnantes, eique in ccelis asseclas, aut cuin
diabolo et angelis ejus inferno addictos, utrisque
vita insolubili : si tamen vita dicenda, eorum, quos
ibi mors depascet, ipsa immortalis nullumque finem
habitura miseria. ᾿Ανθρώπινον σχημα oppositum
angelice moli οἱ magnitudini, nescio an apte satis
habitum humanum, superiores reddiderint, el non
clarius, humani corporis forma (Lotum ipsum corpus,
quale homiuis esl, ante eam mutationem ac quasi
totius homipis θέωσιν) a me redditum sit ; in qua
non video ut. Methodius non exorbitaverit, Cos-
BEFIS.

οἱ

S. ΜΕΤΠΟΡΙΙ EPISCOpi ET. MARTYRIS

EUBUL. Multum Φδίαο apud me, o Gregorium, A — EYBOYA. Λίαν ἀγωνιῶ, ὦ Γρηγόριον, xav ἔμαν-

reputans mecum in quanta mentis anxietate per is-
làm sermonum vicem Domnina versaretur, ipsa in
pz2cordiis fluctuans, ac jure metuens ne sibi aqua
bareret, jejuniusque aliquid reliquis virginibus,
cuin illze tanta jam sicque varia occupassent, per-
oraret. Si ergo non dissitnulavit talem hunc animi
sui motum, age οἱ istud quoque transige. Miror
enim si quid habuerit quod diceret, ultimum nacta
habendi sermonis locum.

GREG. Turbatam sane ipsam majorem in modum,
ο Eubulium, dixit mihi Theopatra, non tamen la-
borasse penuria sermonum. In eam ergo, postquam
Tysiana finem fecit, injecto Arete oculo, Age tu
quoque, ait, filia, sermonem redde, ut convivium
omni ex parte perfectum compleamus. His erube-
scens Domnina, vixque post longam moram oculos
vultumque tollens, exsurgensque ad orandum se
verlit, ac Sapientie prxsens auxilium imploran-
dum. Qua uratione perfuncte, visam aiebat subito
novam creatam audaciam, et divinam quamdaam
incidisse fiduciam; eaque fretam dixisse.

ORATIO X.

DOMNINA.

τὴν (48) ἑννοουμένη , ὁποίω θορύθῳ νῦν &pa. 1) Ao-
μνίνα fjv, ταρασσοµένης αὑτῇ τῆς καρδίας, xal
φοθουµένης μὴ ἀπορήσῃ λόγων, χαὶ ἑνδεέστερύν τι
τῶν ἄλλων παρθένων ἀποφθέγξηται, τοσούτων ἤδη
ῥηθέντων εἰς «b προχείµενον χαὶ ποικίλων. El οὖν
εὔδηλος ἐγένετο χεχινηµένη, φέρε χαὶ τοῦτο περαίω-
σον. θχυµάνω γὰρ cU τι ἔσχεν εἰπεῖν, τελευταῖα xe-

χληρωμένη.

ΓΡΗΓΟΡ. Τεταράχθαι μὲν αὐτὴν, ὦ Εὐθούλιον,
xaX σφόδρα. ἔφη µοι ἡ θεοπάτρα΄ οὗ μὴν Ἱπορηχέναι
λόγων. Μετὰ τὸ παύσασθαι τὴν Τνσιανὴν, fj ᾽Αρετὴ
τὸν ὀφθαλμὸν εἰς αὐτὴν ἐπιθαλοῦσα, Δεῦρο Oh xal
θύγατερ, ἔφη, τὸν λόγον ἀπόδος, ἵνα πληρώσωμεν

B ἐντελή τὴν εὐωχίαν. Τὴν οὖν Δομνίναν, ἐρυθριάσασαν

ἐπιπολὺ, µόλις ἀνανεῦσαι, xaX εἰς εὐχὴν ἐξαναστᾶσαν
τραπῆναι, xal χαλεῖν τὴν Σοφίαν παραστῆναί οἱ
βοηθόν. Εὐξαμένη δὲ αὐτῇ, θάρσος φησὶν εὐθέως
ἐγγίνεσθαι, xal τις αὐτὴν θεία ἀναχωχὴ χατέλαθε,
xaX ἔφη.

ΛΟΓΟΣ I.

ΔΟΜΝΙΝΑ.

Car. I. Sola efficit ac prestat castitas, ut anima laudatissime gubernetur.

6 Arete, omissis et ego exordiorum ambagibus,
protinus rem ipsam aggredi conabor pro viribus,
ne iis immorando qu: extra rem sunt, longius quam
pro earum ratione ac pene superflue orationem
traham. Numero eniin in magna prudentis» parte
non indulgere verbis inaniter aures mulcentibus,
diffundique dicendo, antequam ad caput ipsum
quasiti veniatur; sed ex ipso statim puncto qu:-
stionis incipere. Ilinc igitur ordior : tempus enim
est.

Nihil tam prodesse homini ad honestatem ac vir-
tutis bonum, o illustres virgines, poterit quam ca-
SLitas. Ut enim summa honestate ac laudatissime
guberne:ur anima, utque a malis et inquinamentis
pura mando solvatur ac dimittatur, sola hzc eflicit
ac prazstat. Ex quo siquidem Christus eam nos co-

Ὦ "Apezh, κἀγὼ, παραλείψασα τὰς µαχρολογίας

C τῶν προεξηγηµάτων, εἰς αὐτὰ τὰ προχείµενα xac

δύναμιν εἰπεῖν πειράσοµαι ΄ ἵνα δὴ ph, τῷ μηχύνε-
σθαι τὰ πάρεργα, πλείονα χρόνον ὧν ἕνεχα λέγονται
παράσχω. Ἠγοῦμαι γὰρ µέγιστον µέρος Φφρονῄσεως
εἶναι τὸ μῆ μαχκροὺς Ex περιόδων πρὸ τῶν ἔρωτη-
θέντων πο,εῖσθαι τοὺς λόγους, χηλοῦντας τὰ (xa
ἀλλ᾽ αὐτόθεν εὐθέως περὶ ὅτου τὸ ἑπερώτημά ἔστιν
ἄρχεσθαι. Διὸ ἐνθένδε χἀγώ ' χαιρὸς γάρ.

0ὐδὲν οὕτως ὀνῆσαι δυνέσεται πρὸς τὸ χαλὺν τὸν
ἄνβρωπον, & χαλλιπάρθενοι, ὡς ἀγνεία. Τὸ γὰρ
χάλλιστα xai ἄριστα διακυθερντθῆνα: τῇ, φυχὴν, xal
χηλίδων xal µιασµάτων χαθαρὰν ἀπολνθῆναι τοῦ
χόσµου, μόνη ποιεῖ τοῦτο xal ἐργάνεται ἀχνεία.
Ἆφ' οὗ γὰρ 6 Χριστὸς ἐδίδασχεν αὑτὴν ἀσχεῖν ἡμᾶς,

lere docuit, excellentissimainque illius pulehritudi- D xaX ἐμήνυσεν ἡμῖν τὸ ἀνυπέρθλητον χάλλος αὐτῆς,

nem aperuit, regnum diaboli destructum est, cum
prius universuui *hominum genus captivum trahe-

(48) Kac' ἐμαυτήν. Hinc liquet Eubulium perinde
femini? personam esse ac Gregorium : nec tanta
puellam apud virum deponere, decorum visum Me-
thodio cui in Symposio virginum, earumque habito
relatoque colloquio, magna pudoris οἱ honestatis
sexus habenda fuit ratio. CouskrFis.

(49) M τῶν πα.]πιοτέρων τινά. Dura h»c. ut
sonant, ncc Apostolo 'aut. fidei consona ; neminem
veterum Deo placuisse. Certe placuerunt multi,
magnaque sanctitate claruerunt, ut et his, qui sub
gratia vivunt, exemplo esse possint : uti etiam Pau-
lus exemplo producit, quos tantos numerat ad llebr.
1. Glossema Possinii, omni ez parte: velut placue-
rint quidem ac justi fuerint, sed non prorsus pla-
cuerint, ac partim justi, partim peccatores fuerint

i ῥασιλεία τοῦ πονηροῦ χαθῃρέθη, πρότερον ἀεὶ
πάντας αἰχμαλωτίκοντος καὶ δουλουμένον’ ὡς μὴ (49)

οἱ mali, nos in lege grati:e non simus ; antiquis
sanctis injurium est, nihilque accommodum. Nus-
quam vel illis vel nobis defuerunt, quibus non omui
ex parte perfecti sumus , quandiu vitam mortalem
vivimus : sicque nec dilectus discipulus placuisset,
qui se ipse ac reliquos fideles agnoscit, non omni
ex parte justum sed peccatum habere ; ac qui ne-
gaverit, quantumvis apostolus, ct in apostolis prz-
dilectus, ipsum se seducere, et veritatem in eo nun
esse senlit (1 Joan. 1, 8). Neminem ergo placuisse
dixerit Melliodius Seriptur:e phrasi, quod pauci
placuerint, quodque ii ipsi qui placuerunt, noa ex
legis merito placuerunt, sed ex Christi gratia, jam
tum cx (ide operante, cui tantas sanctorum virtuteg
ac facinora ascribit Paulus relatus ad Hebreos, et

195

ἀλλὰ πάντας ἐπικρατηθῆναι πταίσμασιν, οὗ σφόδρα
«oU νόµου τῆς φθορᾶς ἁρχέσαντος ἐλευθερῶσαι τὴν
ἀνθρωπότττα, μέχρις dj παρθενία διαδεξαµένη τὸν
νόμον, Χριστοῦ ταγαῖς τῶν ἀνθρώπων ἐδασίλευσεν.
Οὐ γὰρ ἂν οὕτως οἱ πρόσθεν εἰς µάχας xat φόνους,
xai ἔρωτας χαὶ εἰδωλολατρείας συνελαύνοντο πολ-
λάκις, εἰ ἣν αὐτοῖς ἡ ἐχ τῶν νόμων αὐτάρχης πρὸς
σωττρίαν δ,χαιοσύνη. Νυνὶ δὲ τότε μὲν µεγάλαις χαὶ
τολλαῖς πολλάχις ἐνεφύροντο συμφοραῖς' ἀφ᾽ οὗ δὲ
Ἀοιστὸς ἐνηνθρώπησε, καὶ παρθενίᾳ τὴν σάρχα xo-
σµάσας ὤπλισεν, ὁ ὠμοτύραννος ἄρχων τῆς ἀχρασίας
ἠρέθη, xal εἰρήνη καὶ πίστις χρατεῖ, οὐχέτι τῶν
ἀνθρώπων ὡσαύτως τρεποµένων εἰς εἰδωλολατρείαν,
ὥσπερ xal πάλαι.

Cap. Hl. Locus Jud. ix, 8-5, ezpensus.

Αλλ' ἵνα jc δόξω τισι σοφίξεσθαι, καὶ ἀπὸ τῶν
εἰχότων τεχµαἰρεσθα:. ταῦτα χαὶ φληναφᾷᾶν, ἐχ τῆς
παλαιᾶς ὑμῖν, ὦ Παρθένοι, κἀγὼ παρέξοµαι Διαθήχης
ἔγηραφον προφητείαν, ὡς ἀληθῆ λέγω, τοὺς Εριτάς '
ἴνθα φανερῶς fj βασιλεία τῆς ἁγνείας fir προχατ-
ἠγγελτο. Φησὶ Υάρ᾽ Πορευόµεγα ἐπορεύθησαν τὰ
ξύλα τοῦ χρίσαι éz' ἑαυτῶν βασιλέα" καὶ εἶπον
τῇ Ἐ 1αίΐᾳ' BacíAevcor ép! ἡμᾶς. Καὶ εἶπεν αὐ-
toic ἡ E.laía: ᾽Αφεῖσα τὴν πιότητά µου, ἣν ἐδό-
ἔασεν ὁ θεὸς καὶ οἱ ἄνθρωποι, πορευθῶ ἄρχειν τῶν
ξύλων; Kal εἶπον τὰ ξύ.1α πάντα τῇ Συχῇ ' Δεῦρο,
βασίΊευσον ἐκ ἡμᾶς. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ἡ Evxir
Ἀγείσατὴν γάυκύτητά µου xal τὸ mévy nud µου τὸ
ἀγαθὸν, πορευθῶ ἄρχειν τῶν ξύλων; Καὶ εἶπον
τὰ ξύα τῇ Auzélo: Βασίλευσον ég' ἡμας. Kal
εἶπεν ἀὐτοῖς ἡ "Αμπε.ίος' Ἀφεῖσα τὸν οἶνόν µου,
τὴν εὑφροσύγην τῶν ἀνθρώπων, πορευθῶ ἄρχειν
τῶν ξύ.λων; Kal εἶπον τὰ ξύὐ.Ία πρὸς τὴν ᾿Ράμνον"
Δεῖρο, βασίΊευσον ἐφ᾽ ἡμᾶς. Καὶ εἶπεν ἡ ᾿Ρά-
proc πρὲς τὰ ξύ.α. El àv ἀληθείᾳ χρἰετέ µε
ὐμεῖς εἰς βασιλέα ἑφ᾽ ὑμᾶς, δεῦτε, πεποίθατε ἐν
τῃ σχέπῃ uov* εἰ uh, ἐἑξέΊθῃ πῦρ ἐκ τῆς ᾿ρά-
prov, xal καταφάἀγῃ τὰς κέδρους τοῦ Λιέάνου.

Ταῦτα δὲ ὅτι μὴ περὶ ξύλων τῶν ἐκ γῆς φυομένων
ἑλέχθη, σαφές. Οὐ γὰρ iv ἑαυτοῖς τὰ δένδρα τὰ
ἄγυχα χειροτονῄσοντα βασιλέα συνέρχοντο, ταῖς
δίζαις εἰς vhv γην χατεστηλωµένα"' ἁλλὰ πάντως
περὶ φυχῶν ἱστορεῖται ταῦτα, ai πρὸ τῆς ἔνανθρω-
κῄσεως τοῦ Χριστοῦ, χαθυλοµανῄσασαι τοῖς παρα-
πτυώμασι, προσιᾶσιν οἴχτον αὐτῶν ἀξιοῦσαι λαθεῖν
tb» θεὸν, xaX βασιλεῦσαι τὸν ἔλεον καὶ τὴν εὐσπλα]-
yvla», fj» Ἐλαίας τύπῳ παρέἐλαθεν ἡ Γραφὴ, διὰ τὸ
ἀρωγὸν τὸ ἔλαιον σωμάτων εἶναι, καὶ λυτήριον xa-
πάτων xai πόνων, φωτός τε παρεχτιχόν. Ἐλαίῳ γὰρ
χαταρδόµενον πᾶν τὸ λυχνιαῖον αὔξεται σἐλας * λυτή-

9 Jud. νε, 8-15.

«ua ipsa ad Novum jam Testamentum spectabant :
imsinuatque Methodius, quibus subdit, οὐ σφόδρα
tw vó ix τῆς φθορᾶς ἀρχέσαντος ἐλευθερῶσαι
την ἀνδρωπότητα, cum lex non valde potis [uisset ad

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

τῶν παλαιοτέρων εὐάρεστον γεγονέναι Κυρίῳ τινὰ, A ret et addiceret. :

194
adeo ut nullus antiquiorum Do-
mino placuerit, sed omnes in offensiones incurre-
rint; cum lex non ipsa valde ad liberandum genus
humanum a corruptione potis fuerit, donec virgi-
nitas legi succedens, Christi auspiciis et decretis
homines imperio regendos suscepit. Neque vero
primi hominum adeo in pugnas el czdes, in amo-
res et libidines, idolorum superstitiosum cultum
praecipites sepius cucurrissent, si justitia quae ex
legibus erat, sufficiens eis fuisset ad salutem. Jam
vero, tunc quidem magnis ipsos crebrisque calami-
tatibus immistos fuisse videmus : ex quo autem
Christus incarnatus est, et virginitate ornatam
carnem armavit; crudelis tyrannus intemperantize
princeps sublatus est, et pax fidesque viget, non
jam ut antein cultum idolorum prono humano genere.

Arborum regem ezposcentium allegoria.

B Sed necui videar sophistica grassari arte, ex-

que probabilibus hzc conjeclari, ac yana jactare
pro solidis, ex veteri vobis, o virgines, et ego Te-
stamento, scriptam prophetiam, ejus quam statuo
veritatis indubitatum testimonium, ex libro Judicum

afferam, ubi clare castitatis regnum olim futuruin

prenuntiabatur. Sic enim legitur ** : Eundo iverunt
ligna, ut ungerent. super se regem : dixeruntque Oli-
ve : legna super nos. Et dixit eis Oliva : Nunquid
dere!inquens pinguedinem meam quai glorificavit
Deus et homines, ibo ut lignis imperem? Dixeruntque
ligna universa ad Ficum : Veni, regna super nos. Et
dixit eis Ficus : Nunquid derelinquens dulcedinem
meum et genimen meum bonum, ibo ut lignis impe-
rem ? Et dixerunt ligna ad Vitem : Regna super nos.

C Et dixit εἰς Vilis : Nunquid derelinquens. viaum

meum quod est letitia hominum, ibo ut imperem li-
gnis? Dixeruntque ligna ad Hihamnum : Veni, regna
super nos. Et dizit Rhamnus ad ligna : Si in veritate
ungitis me in regem, venite, confidite in protectione
mea ; sin minus, egrediatur ignis de Rhamno, οἱ de-
voret cedros Libani.

Porro hzc de arboribus e terra nascentibus dicta
non esse, cuivis manifestum est. Neque enim stir-
pes inanimes in concilium cogi potuere, deque rege
eligendo deliberare, quz altis solo radicibus fixze
hzereant. Omnino autem hzc de animabus institute
narratio est, qui: ante Ghristi [Incarnationem, gra-
vius delictis eluxuriatz, supplices ad Deum acce-
dunt ac clementiam rogant; misericordisque ac
lenitatis imperio regi, quam Scriptura sub oliva
figura expressit, efflagitant; idcirco nimirum, quod
oleum multum prosit corporibus, laboresque ac do-
lores dissolvat, et ad lumen sufficiat. Quidquid

liberandum humanum genus a corruptione : hoc
uno conducens, quod ad Christum diri , ejus-
que una gratia liberatum iri hominem

,

195

s. wETUODU EPI b] pr wARTYRIS

196

enim lucernarum luminis est, id vero irrorati olei Α.. βίοι δὲ παντως xal οἱ τοῦ Θεοῦ οἰχτιρμοὶ θανάτου,

pabulo concrescit. Dei quoque prorsus misera-
tiones mortem et peccata dissolvunt, humanoque
generi proclive opitulantur, ac alimenta prabent
luci cordis. Ας, quazso, considerate num leges a
priuio homine condito ad Christum deinceps Scri-
ptura illis verbis significare voluerit, quibus diabo-
lus contrariis figmentis humanum genus sedunxit.
Ac Ficum quidem praecepto comparavit, quod in
paradiso datum est homini, quod is seductus, nu-
ditatem ficus foliis contexit *?. Vitem autem ad id
retulit, quod diluvii tempore Noe datum est, eo
quod ille vino sopitus, irrisus est ?*. Oliva Mosai-
cam legem significat, datam in deserto; quod vide-
licet prophetica gratia, sanctum utique oleum,

xaX ἁρωγοὶ τῆς ἀνθρωπότητος, xaX τοῦ τῆς χαρδίας
φωτὸς θρεπτικο[. Καὶ ἐπισχέφασθε µήποτε τὰς ἀπὸ
τοῦ πρωτοπλάστωυ µέχρι τοῦ Χριστοῦ χαθεξῃης d
Toa? νομοθεσίας δγλοῖ, ὧν ὁ διάθολος ἀντίμιμος
ἑξηπάτησε πλάσμασι τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος τὴν μὲν
Συχῖν ἀπειχάζουσα Sf, χατὰ τὸν παράδεισον δοθεἰσῃ
τῷ ἀνθρώπῳ ἐντολῇ: ἐπειδῃ τὴν γύμνωσιν ἁπαττθεὶς
οὗτος πετάλοις ἀπεχάλυψε συχΏς. Tiv δὲ "Αμτελον,
τῇ ἐπὶ τοῦ χαταχλυσμοῦ τῷ Nus, διὰ τὸ οἵνῷῳ χοιµη-
θέντα, χλευασθηνα,. Thy δὲ Ἐλαίαν, τῇ χατὰ την
ἔρημον τῷ Μωθῦσεῖ ' ἐπειδῆ τὸ χάρισμα τὸ προφητι-
χὸν, ἔλαιον τὸ ἅγιον, ἀνομτσάντων αὐτῶν. ἐχλελοίπει
τῆς χληρονοµίας. Trtv δὲ Ῥάμνον, τῇ ἐπὶ σωττρίᾳ
τοῦ χόσµου τοῖς ἀποστόλοις ' ἐπειδῆ γὰρ δ' αὐτῶν

jmprobis illorum actibus ab hzreditate (id est a B ἐδιδάχθημεν ἁγνείαν, Tfi ἁπαττηλὺν µόνης εἴδωλον

Judaeis) defecerit, Denique rhamnum non inepte
refert ad eam legem qz apostolis data est ad
mundi salutem, «quia per illorum institutionem
virginitatem didicimus, cujus unius inane ac fallax
simulacrum diabolus struere nequivit. ldcirco etiam
quatuor tradita sunt Evangelia, quod Deus quater
humano generi faustas illas annuntiationes miserit,
ac quaternis promulgatis legibus ipsum instituerit :
quarum tempora ex fructuum diversitate perspicue
noscuntur. Nam ficus, quod mite ac dulce formo-
sumque pomum est, delicias paradisi vitaeque vo-
luptarix: repraesentat, in qua homo ante lapsum
fuit. Sane non raro, ut postea demonstrabimus, fi-

οὐκ ἴσχυσεν ὁ διάθολος σχευάσαι. Διὰ τοῦτο χαὶ Eb-
αγγέλια (50) τέσσαρα παραδέδοται, τετράχις εὐαγγε-
λισαμένου τοῦ θεοῦ τὴν ἀνθρωπότητα, xat παιδαγω-
Υήσαντος τέσσαρσι νόµοις, ὧν οἱ χαιροὶ σαφῶς ἀπὸ
tr; διαφορότητος δηλοῦνται τῶν καρπῶν. Ἡ μὲν γὰρ
συχή, διὰ τῖν γλυκασίαν xaX τὺν ὡραϊσμὺν, τὸν τρυ-
qn» τὴν πρὸ τὶς παραθάσεως ἐν παραδείσῳ τοῦ
ἀνθρώπου παρἰστησι γεγενηµένην. "Ἔστι γὰρ ὅτε δὴ
καὶ σφόδρα πολλαχῶς τῆς συχῆς τὸν χαρπὺν τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ τοῦ χρείττονος λαμθδάνει, χαθὼς
ἀποδείξομεν ὕστερον. Ἡ δὲ ἄμπελος διὰ τὴν ἱλαρό-
τητα τὴν Ex τοῦ olvou, xal τὴν εὐφροσύνην τῶν
περισωθέντων τῆς ὀργΏς xal τοῦ καταχλυσμοῦ, τὴν
ἀπὸ τοῦ φόβου xal τῆς φροντίδος, τὴν εἰς τὴν χαρὰν

eus fructum Spiritus sanctus in virtutis partem C αὐτῶν µεταθολὴν αἱνίσσεται. Ἡ δὲ ἑλαία, διὰ τὸν

sumit **, Vitis autem propter vini hilaritatem eo-
rumque lztitiam qui a diluvii ira, Dei indulgentia,
evaserant **, mutatos illorum animos a timore an-
xiaque cura in gaudium obscure significat. Oliva
porro, propter olei quod producit naturam, Dei

χαρπὸν τοῦ XAalou, τὴν εὐσπλαγχνίαν τοῦ θεοῦ µη-
νύξι, πάλιν ἀνεξικακήσαντος μετὰ τὸν καταχλυσμὸν,
των ἀνθρώπων ἑχτραπέντων εἰς ἁθεότητα, δοῦναι
νόµον χαὶ ἐμφανισθῆναί τισι, xal ὥσπερ ἁποσθεννυ-
µένην Έδη τὴν αὐγὴν τῆς ἀρετῆς ἐλαίῳ λιπᾶναι.

misericordiam designat; qui iterum post diluvium, versis in impietatem hominibus, patienter tulerit,
ut legem daret, ac se quibusdam manifestaret, jamque prope exstinguendam virtutis lucem olei
pinguedine foverit.

Car. ΠΠ. Rhamnus et agnus, castitatis symbolum. Quatuor Evangelia, id est, pradicaltiones sive leges ad. sa-
lutem. instituentes.

Rhamnus autem, idem qui agnus est, quo utro-
que promiscue nomine aliis aliisque vocatur. Forte
eliam quod planta hzc virginitati affinis sit, ut
rhamnus et agnus nuncuparetur obtinuit
nus quidem, propter soliditatem el adversus volu-
ptates firmitatem : agnus vero, hoc est casta, quod
talis semper duret. Hinc et Eliam a facie Jezabelis
mulieris fugientem Scriptura refert ** ad rhamni
primum umbram secessisse, ibique exauditum ro-
bur accepisse, ac cibum sumpsisse : quod nimirum

mit, hoc est, a voluptate, hospitio sit ac umbracu-

ο Gen. 1, 7. ?! Gen. 1x, 22. ?* Jer. viu, 15. *? Joel, n, 22.

(90) Εὐαγγέλια. Αντὶ τοῦ, χηρύγµατα, pradica-
tiones, leges ad salutem instituentes. 0ΝΡΕΕΙΑ.
(51) Των φευγόγζωγ. Allatius, τὸν φεύγοντα. Ad

Ἡ δὲ Ῥάμνος καὶ "Aqvog ἐστὶν, ὑφ᾽ Gv μὲν ῥάμνος
καλούμενος, ὑφ' ὧν δὲ ἄγνος ' xai τάχα διὰ τὸ συγ-
γενὲς φυτὸν τοῦτο τῇ παρθενίᾳ πεφυχέναι͵, ταύτῃ

: rham- p ῥάμνος xal ἄγνος προσηγορεύθη᾽ ῥάμνος μὲν, παρὰ

τὸ στερέµνιον xal χαρτερὸν πρὸς τὰς ἡδονάς ΄ ἄγνος
6b, παρὰ τὸ διαπαντὸς ἀγνεύειν. "Oücv xal τὸν
Ἠλίαν £x προσώπου τῆς Ἰεσάξελ γυναιχὸς φεύγοντα
λόγος ὑπὸ ῥάμνον ἐλθεῖν πρῶτον, xaX εἰααχουσθέντα
ἐνισχῦσαι χαὶ λαθεῖν τροφὴν, ὅτι τῶν φευγόντων (54)
οἵστρον, xai τὴν γυναῖκα, τὴν ἡδονὴν, τὸ χαταγώγιον
xaX ἡ σχέπη, τὸ τῆς ἀγνείας ἐθλάστησε ξύλον, ἀπὸ
τῆς παρουσίας τοῦ ἀρχιπαρθένου Χριστοῦ βασιλεῦ.

ΤΠ Reg. xix, 4.

quem locum hzc editor Lupareus : T&v φευγόντων
rescriptum ex Photio. Nam noster habebat πρὸς
τὸν φεύγοντα. GALL.

197

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

198

σαν τῶν ἀνθρώπων. TOv γὰρ πρώτων ἀδυνατησάντων A lo; qus a Christi virginum principis adventu ho-

σῶσαι νοµοθετηµάτων τὸν ἄνθρωπον, τῶν ἐπὶ τοῦ
"Aókp χαὶ τοῦ Noc, χαὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Μωῦσέως, fj
κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἔσωσε µόνη Ἰοµοθεσία πάντας.

'H γὰρ συνχῆ ταύτῃ λέγεται μὴ βασιλεῦσαι τῶν
ξύλων, τῶν ἀνθρώπων νορυµένων’ συκῆς δὲ, τῆς
ἑντολῆς ' ἀνθ' ὧν ὁ ἄνθρωπος μετὰ τὸ πεσεῖν Ίθελε
πάλιν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς βασιλεύεσθαι, χαὶ τῆς ἀφθαρ-
σίας τοῦ παραδείσου. τῆς τρυφῆς μὴ ἀποθλτθῆναι.
"AX ἀπεχρούσθη παραθὰς, καὶ ἀπεθλήθη μακρὰν,
ὡς μὴ δυνάμενος.ὐὑπὸ τῆς ἀφθαρσίας ἔτι, μηδὲ χωρῶν
βασιλεύεσθαι. Καὶ πρῶτον αὐτῷ τὸ χἠρυγµα μετὰ
τὴν παράθασιν πέµπετα;. τὸ διὰ Noe: ἴν ἐὰν πρόσχη,
xàv τούτῳ σωθῖΏναι τῆς ἁμαρτίας ἰσχύσῃ, ἀνάπαυσιν
ἁπαγγελλόμενον τὴν ἀπὸ τῶν xaxiov xal εὐφροσύνην,
εἰ ἀσχήσαιεν αὐτὸ χατὰ κράτος. Ὥσπερ xai οἶνον ἡ
ἄμπελος ἐπαγγέλλεται γεννᾷν τοῖς ἀσχοῦσι xaX àpya-
ζομένοις. ᾽Αλλὰ xai τοῦτο οὐχ ἑθασίλευσε τὸ νοµο-
θέτηµα τῆς ἀνθρωπότητος, ὅτι pif] ἐπείσθησαν αὐτῷ
χτρυσσοµένῳ σπουδαίως πρὸς τοῦ Νῶε. ᾽Αλλὰ xa
μετὰ τὸ συνέχεσθαι ἤδη χαὶ πνίγεσθαι τοῖς ὕδασιν

Έρπαντο μετανοεῖν, xai ἑἐπαγγέλλεσθαι παρέχειν
ἑαυτοὺυς πεισθησοµένους ταῖς ἐντολαῖς. "O0zv xal.

ὑπερηφανοῦνται βασ͵λεύεσθαι (ὅ5), τουτέστιν ὑπὸ
τοῦ χτρύγματος «ὑπερηφανοῦνται βοηθεῖσθαι τῆς
ἐντολῆς, ἀνταποχρινομένου τοῦ Πνεύματος αὗτοῖς
χαὶ ὀνειδίξοντος, ὥσπερ χατέλειφαν οἷς ἐχέλευσεν ὁ
θεὺς ἀνθρώποις Ὦ ἁτεράμονες, βοηθεῖν μὲν xal
αώδειν τούτους xai εὐφραίνειν, otov τὸν Nos xal
τοὺς σὺν αὑτῷ, ἕλθω βοηθῆσαι, τοῖς φρονῄσεως ὑμῖν
ἀχάφποις χαὶ ξηρῶν ξύλων οὐδὲν ἀπεοιχόσι, πρότερον
μη πιστεύσασί pot χηρύσσοντι φύξιν τῶν παρόν-
quy,

minum imperio potita, arbor germinavit. Nam cum
leges Adami, et Noe Moysisque temporibus latz, sa-
lutem homini przstare nequivissent, sola lex evan-
gelica cunctos salvos fecit.

Hzc enim causa est cur ficus arborum regnum
(qux nimirum spiritali sensu, homines; (icus vero,
mandatum intelligatur) non obtinuisse dicatur.
Nempe optabat homo post casum etiam, virtutis impe-
rio subjici, nec 3b incorruptione paradisi voluptatis
ejici. Ejus tamen illud, praevaricationis reatu, re-
pulsum desiderium ; ipseque procul exturbatus est ;
ut qui deinceps ab incorruptione regi non pósset,
nec ejus capax dominationis esset. Primaque illi
post transgressionem, quze per Noe esset, przdica-

B tio mittitur; cui si attenderet animum, posset a

peccato servari : quippe cum illa cessationem 4
inalis lzetitiamque promitteret 95, si omnibus viribus
eam excoluisset. llaud secus ac vitis, edendum abs
se vinum haud inani spe pollicetur, si quis eam

colat ac labore exerceat. Verum ne hzc quidem lex

super homines regnavit, quod ei homines obsequi
recusarunt, etsi eam Noe strenue promulgaret. Cz:
terum malis domiti, et postquam undique circum-
venti quis suffocarentur, ceperunt poniere ac
polliceri dicto se audientes fore et parituros man-
datis. Quocirca spretim rejiciuntur, ne mandati
przdicatione juventur ; respondente illis Spiritu ac
exprobrante, quod dereliquissent, quibus jusserat
Deus ut illis opem ferrent, salutemque ac. letitiam
prestarent; Noe scilicet. virum sanctum ejusque
progeniem. Ad vos nimirum, o contumaces, nullo
prudentie fructu commendatos, opem vobis alla-
turus, veniam ; et qui a lignis aridis nihil differa-
tis; qui prius predicanti mihi a terrenis avocan-
dum animum, fidem non adhihueritis ?

Cap. IV. Lez inutilis ad salutem. Castitatis postrema lex sub rhamni specie,

Καὶ δὴ xai τούτων οὕτω ἀπαξιωθέντων τῆς
θείας χτδεµονίας, xaX πάλιν τῆς ἀνθρωπότητος εἰς
πλάντν χεχυµένης, αὖθις ὁ θεὸς ἀπέστειλε βασιλεύ-
eovca. νόµον, xaX ὑπομνήσοντα δικαιοσύνην ἐπὶ Μωῦ-
efc. Οἱ δὲ, μαχρὰν xal τούτῳ χαΐρειν φράσαντες,
Sig εἰδωλολατρείαν µετέστησαν. "0θ0εν ὁ θεὸς εἰς

ο. Gen. v, 29.

Hisque adeo etiam per bunc modum a benigno
Dei providentia: cura abdicatis, ac rursus postea
humano genere in errores effuso; qux regnum ob-
lineret ac justiti:e comnioneret, sub Moyse principe,
a Deo lex missa est, Verum hi quoque eadem pro-
cul valere jussa, idolorum cultui adhzserunt. Hinc

(52) Ὑπερησανούυνται βασιλεύεσθαι. Quasi con- D praedicatione alio torquet. Sic enim ille hunc locum

lemptu rejiciuntur ne imperio regantur, et ne fructum
ex praedicatione consequantur ; quam pridem spre-
tam, Noe fabricante arcam, aquis jam diluvii pressi,
sera poenitentia amplexuros se pollicebantur. Παο
eerte Methodii mens, quam εἰ magis declarat, quz
sequitur, Spiritus sancti exprobratio, illi gemina
quod babetur Prov. 1, 24 : Quia vocavi, et renuistis,
eic., ego quoque in interitu vestro ridebo. (Qux: minz
et illos manent, qui nec lege gratiz, quoad licet,
jwari student. Quocirca non bene (Allatius) qui
vocem ὑπερηφανοῦνται active reddit, superbientes
imperium supra se poscunt, etc., imo certe rejecti et
spreli sunt, nec digni visi, qui illo imperio rege-
reatur. Non bene item Possinius «9 de Noe spreta

interpretatur : « Rejecti tamen sunt et spreti, neque
digni visi sunt qui regerentur illo imperio, id est, a
promulgata illis lege juvarentur : responsante ipsis
Spiritu et exprobrante, quod neglexissent monita
eorum qui Dei jussu ac missu ad ipsos venerant;
atque aiente : Illos quidem, o contumaces, quos re-
jecistis irrisistisque salutaria vobis suadertes; Νου
videlicet ac filios ejus, ego in hoc discrimine sere
vabo οἱ consolabor, ultro iis suppetias veniens :

. vos autem malas arbores, nullo prudentix€ [ructu

commendatas, et nihil differentes a lignis aridis,
pessum ire, ut coepistis et digni estis, patiar, quan-
do mihi, antea praedicanti presentium malorum fu-
gam, fidem adhibere noluistis. » Couneris.

190

μα
S. METHODU EPISC—ÜPI Ev MARTYRIS

200

Deus hos quoque in cz:»des mutuas tradidit, fugas- ΒΑ ἀλληλορονίας xa δρασμοὺς χαὶ αἰχμαλωσίας παρέ-

que ac captivitatles : lege ipsa quasi sentiente ac
fatente, se illis salutem praestare non posse. Nempe
malis attriti atque afflicti, lugubri gestu ac planctu,
iterum se mandatis obsecuturos pollicebaniur ;
quoad Deus quarium miseratus hominem, castita-
tem regno potituram legavit, quam Scriptura con-
sequenter rhamnum nuncupavit. II:ec rigide auste-
reque absumptis voluptatibus etiam comminatur,
nisi ei omnes indubitanter obediant, et in veritate
ad ipsam accedant, igni consumpturam universos.
Non eniin aliam postea futuram legem aut doctri.
nam, sed judicium et ignem. Ea denuntiatione juste
deinceps homo agere cópit, οἱ Deo firiniter cre-
dere seque a' diabolo abjungere. Sic utilissimum ae
salutare Deus hominibus misit auxilium, nenipe
castitatem. Nimirum una bac est, quam imitari
arte mala ejusque effingere simulaerum ad sedu-
cendum, diabolus minime potuit, sicut in aliis le-
gibus sesc res habuerat.

Ótoxs χαὶ τούτους, ἁποδοξήσαντος αὐτοὺς σώζειν τοῦ
νόµου; οἳ, μετὰ τὸ συνελαθηναι τοῖς χαχοῖς, ποτνιύ-
pivot πάλιν ἐππγγέλλοντο πειθαρχεῖν ταῖς ἐντολαϊῖς
μέχρις ὁ θεὸς, τέταρτον χατελεήσας τὸν ἄνθρωπον,
την ᾿Αγνείαν ἁπέστειχε βασιλεῦσαι, fiv Ῥάμνον
ἀχολούθως ἐχάλεσεν ἡ Γραφή. Ἠτις, χαταναλώσασα
τὰς Ἱδονὰς, xal ἀπειλέσασα λοιπὸν, εἰ μὴ αὐτῇ
πάντες ἀνξενδοιάστως xaX ἐν ἁληθείᾳ προσέρχοιντο,
πυρὶ χαταδαπανἠσαι πάντας. Οὐκ ἔτι γὰρ μετὰ
ταύτην ἔσεσθαι νόμον f| διδασχαλἰαν ἑτέραν, ἀλλὰ
χρίσιν γαὶ πΌρ. Καὶ διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀπεντεῦθεν
δ.χαιοπραγεῖν ὁ ἄνθρωπος Ἡρξατο, xai πιστεύειν
βεθαίως τῷ Os, xai ἀποσχίνεσθαι τοῦ δ'αξόλου.
Οὕτως ὠφελιμώτατον xal ἁἀριυγὸν χατεπἐέµφθη τοῖς

B ἀνθρώτοις ἁγνεία. Μόνης γὰρ αὐτῖς ἀντίμ.μον οὐχ

ἴσχυσεν ἐργάσασθαι πρὸς ἁπάτην ὁ διάδολος, ὥσπερ
καὶ τῶν ἄλλων νοµοθετηµάτων.

Car. V. Diaboli emula in omnibus malighitas. Duo genera ficuum et vitium.

Cum enim ficus, uti dicebam, qua prestat fru-
ctus dulcedine elegantiaque, deliciarum paradisi
typo assumatur : rebus illi emulis seductum ho-
minem diabolus prada,cepit, dum nuda corporis
ejus fruticis foliis contegere persuasit : hoc. nempe
agens, ut molliter scabra fici folia, proritandz es-
sent libidini. Eos rursus qui ex diluvio incolumes

fuerant, ob spiritalem ketitis vitem, non dissimili €

potu inebriatos derisit, virtutis denuo indumento
hominem nudans. Indeque manifestius erit quod
dico.

Adversaria potestas semper virtutis ac justitiz
speciem cultumque zemulatur, non ut exerceat ad
pietatem, sed ut. fraudem faciat et simulatione elu-
dat. Ut enim eos qui mortem *ngiant, ad mortem
illevebra capiat, immortalitatis exterius coloribus
fucatur. Atque hinc est, ut ficus aut vitis videri
velit, et quz dulcedinis ac letitiz fecunda parens
exsistat, transformans se in angelum lucis **, mul-
tosque religionis specie illaqueans.

Duo enim esse genera ficuum vitiumque in sa-
cris litteris rep»rimus. Ficus bonas, bonas valde,
et ficus amaras, amaras valde **. Vinum letificans
cor hominum?* ; et, vinum furorem draconum, et
[urorem aspiduia insanabilem **. Verum ex quo jam
castitas hominum imperium iniit, deprehensa
fraus est atque devicta, evertente illam virginum
principe Christo : veraque adeo ficus et vera vitis
fructificant, postquam in omnes evasit castitatis
dominatus, uti et Joel propheta ominate annun-
tiat, Confide, terra, dicens, gaude et letare, quoniam
magnificavit Dominus ut faceret. Confidite, pecora
campi, quoniam germinarunt campi solitudinis, quo-
miam lignum attulit (ructum suum, vitis et ficus de-
derunt virtutem suam. Et filii Sion, exsultate et (α-

** ]] Cor. xi, 14. 9' Jer. xxiv, 5.

Ττς γὰρ συχῆς, ὡς ἔφην, διὰ «hv γλυχασίαν τοῦ
χαρτοῦ καὶ τὸν ὡραϊσμὸν £y τύπῳ τῆς Ev παραδείσῳφ
τρυφῆς παραληφθείσης, τοῖς ἀντιμίμοις αὐτῆς ἆπο-
θουχολήσας τὸν ἄνθρωπον ὁ διάθολος Ίγρευσε, τὴν
γύμνασιν χαλύφαι πείσας τοῦ σώματος πετάλοις Gu-
χῆς᾽ ὃ ἔστι,διὰἁ τὸ χνησμᾶῶδες, τρυφῃ φιληδόνῳ.
Τοὺς δὲ περισωθέντας αὖθις ἐκ τοῦ χαταχλυσμοῦ, διὰ
την τῆς πνευματικῆς εὐφροσύνης ἄμπελον, ἀντιμίμῳ
πόµατι µξθὂσας, χατεχλεύασε πάλιν, ἀπογυμνώσας
τὸν ἄνθρωπον ἀρετῖς. Ἔσται δὲ σαφέστερον μᾶλλον
ἐντεῦθεν 0 λέγω.

Ἡ ἀντικειμένη δύναμις dil μιμεῖται τῆς ἀρετῆς
καὶ της ὃ,καιοσύνης τὰ σχήματα, οὐ πρὸς ἄσχητιν
χατὰ ἀλήθειαν, ἀλλὰ πρὸς ἀπάτην xai ὑπόχρισιν. Ἵνα
γὰρ δελεάση πρὸς θάνατον τοὺς φεύγοντας τὸν θάνα.
τον, ἀθανασίας ἔξωθεν χαλλωπίζετα: σχτματισμοῖς.
Καὶ ταύτῃ συχῆ βούλεται νοµἰςεσθαι καὶ ἄμπελος,
χαὶ γλυχύτητα xai εὐφροσύνην γενγᾶν, εἰς ἄγγελον
μετασχηματιζομένη φωτὸς, xal προσχήµατι θεοσε-
θείας δελεάξουσα πολλούς.

Δύο γὰρ εἶνα. δ.αφορὰς συχέων xal ἀμπέλων εὑρί-

p 9usv iy ταῖς Γραραῖς. XUxa τὰ χρηστὰ, χρηστὰ

A(ar* καὶ, coxa τὰ zip, πικρὰ «λίαν. Οἶνον εὺ-
Φραίΐνογτα καρδίαν ἀνθρώπων, καὶ οἶνον Ovgór
δεαχόντω» καὶ θυμὸνγ ἀσπίδων ἀνίατον. AIV àg"
οὗ λοιπὸν ἐθατίλευσεν ἀγνεία τῶν ἀνθρώπων, ἑλέγ-
χθη ἡ πλάνη χαὶ νενίχηται, τοῦ ἀρχιπαρθένου Χρι-
στοῦ καταστρέγαντος αὐτήν ^ xa d; ἀληθ.ινῃ ox) καὶ
ἡ ἁλτθινὴη ἄμπελος χαρποφοροῦσι, μετὰ τὸ χρατΏσαι
πάντων ἁἀγνείαν, χαθάτερ xal Ἰωὴλ ὁ προφήτης εὖ-
αγγελίζεται Θάρσει, y, λέγων, xal χαῖρε καὶ εὖ-
ᾠραίνου, ὅτι ἐμεγά.ῖυγε Κύριος τοῦ ποιῆσαι. Θαρ-
σεῖτε, κτήνη τοῦ πεδίου, ὅτι βεδ,άστηκε τὰ πε-
δία τῆς ἐρήμου , ὅτι ξύλο» ἴνεγκε civ xapzóe
αὑτοῦ ' ἄμπε.Ίος καὶ συκἦ ἔδωκαν τὴν ἰἱσχὺν at-

55 Psal, cnn, 195. *? Deut, xxxi, 33.

0!

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

203

τῶν. Καὶ τὰ r£xra Xi, χαίρετε xal εὐφραίνεσθε A tamini in. Domino Deo vestro, quia dedit vobis cibum

ἐπὶ Kupío Θεῷ ὑμῶν, διότι ἔδωκεν ὑμῖν βρῶσιν
εἰς δικαιοσύνην * ἄμπελον xal συχΏν δένδρα, xap-
ποὺς εἰς διχαιοσύνην βλαστίσαντα τοῖς τέχνοις τῆς
νοττῆς Σιὼὠν. τὰς ἔμπροσθεν νομοθεσίας χαλῶν, ἃ
μετὰ τὴν ἐνανθβώπησιν ἑχαρποφόρησαν τοῦ Λόγου,
ὁπύτε ἐθασίλευ {εν ἡμῶν ἡ ἁγνεία, πρόσθεν ἁποχρα-
«f sav:a xal ἁπομύσαντα τὰς βλαστὰς διὰ την ἁμαρ-
τίαν καὶ τὴν πολλην πλάνην. 0ὐδὲ γὰρ Ἰδύνατο τὴν
εἰς ζωὴν ἀνάδ.δοµένην ἡμῖν παρασχεῖν τροφὴν ἡ ἅμ-
πελος ἡ ἁληθινὴ, καὶ dj συχη ἡ ἀλτθινὴ, ἔτι τῆς σν-
xj; μὴ ἁἀλτθινῆς xaX πρὸς ἁπάτην πεποιχιλµένης,
ἀνθούστς ἀἁλλ᾽ ὅτε χατεξήρανεν ὁ Κύριος τὰ νόθα
xii ἀντιμίμττα τῶν ἀληθινῶν, ἀποφηνάμενος τῇ πι-
χροςόρῳ συχῇ τὸ, Μηκέτι γέγηται καρπὸς éx cov

in justitiam, Vitem et ficum arbores, fructum in
justitiam germinantes filiis spiritalis Sion, priores
leges appellat : qux: posteaquam Verbum homo fa-
ctum est, fructificarunt, castitate in nos adepta
imperium ; cum prius ob peccatum imimensumquo
errorem enervate concidissenL ac surculos com:
pressissent. Non enim poterat tale nobis alimen-
tum, quod ad vilam proficeret, vitis vera ac ficus
vera prabere, adhuc ficu non vera, et ad fraudem
vario cultu ornata, (florente. Sed quando arefecit
Dominus falsa germina verorumque zemula, prolata
senlenlia in ficum amarulentam, Non amplius
nascatur ez le fructus *, tunc qua vere fructiferze
eraut arbores, floruerunt, ei germinarunt cibum in

εἰς τὺν' αἰῶνα, τότε τὰ ὄντως ἀνέθαλε καρποφόρα, p justitiam.

x11 ἑδλάστησε βρῶσιν εἰς δικαιοσύνην.

Ἔστι δὲ χαὶ ὅτε εἰς αὐτὸν ἀναφέρεται τὸν Κύριον
1 ἄμπελος πολλαχῶς ' εἰς δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον fj
συχῆ ' ὡς τοῦ μὲν Κυρίου τὰς χαρδίας ἱλαρύνοντος
τῶν ἀνθρώχκων, τοῦ δὲ Πνεύματος ἰωμένον. Καὶ διὰ
τοῦτο Ππροστάσσεται πρῶτον Ἐκεχίας παλάθῃ χατα-
αλασθῆναι σύχων ΄ ὃ δή ἐστι τῷ καρπῷ τοῦ Πνεύμα-
τος, ἵνα θερατευθῇ, οἶονεὶ χατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τῇ
ἀγάππ. Ὁ γὰρ καρπὸς, qnoi, τοῦ Πνεύματος áyd-
Xm, χαρὰ, enm, µακροθυµία, χρηστότης, πί-
σεις, πραότης, ἐγκράτεια" ὧν διὰ τὴν πολλὴν γλυ-
χύτητα σῦχα ὁ προφήτης ἐχάλεσε. Καὶ ὁ Μιχαίας δὲ,
Kal ἀναπαύσεται ἕκαστος, qno, ὑπὸ τὴ» ἅμπε-
Ίον αὐτοῦ, xal éxactoc ὑποχάξω τῆς συχης αὖ-
τοῦ, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἐκφοθῶν. Δηλον γὰρ, ὅτι oi
ὑπὸ τὴν τοῦ Πνεύματος προσφυγόντες xat ἀναπανσά-
µενοι xai την τοῦ Λόγου σχέπην, οὗ δειλιάσουσιν,
οὐδε Πτυρῄσονται τὸν ταράσσοντα τὰς καρδίας.

Quandoque vero etiam vitis, neque id paucis Io-
cis, ad Dominum refertur? : ficus vero ad δρἰτὶ-
ium sanctum ; tanquam nimirum Domino exhila-
rante corda hominum ac Spiritu sanante. Et pro-
pterea jubetur primum Ezechias * ficorum massa
cataplasma facere ac imponere (fructu scilicet Spi-
ritus) ut curetur : tanquam nimirum charitate, ut
auctor est Apostolus *. Fructus enim, inquit, Spi-
ritus est charitas, gaudium, pax, lenitas, bonitas,
fides, mausueiudo, continentia. Quas nimirum do-
tes, donaque ob eximiam dulcedinem propheta fi-
cos nuncupavit. Mich:eas quoque, Ef requiescet
unusquisque, inquit, sub vite sua, et unusquisque sub

C ficu sua; et non erit qui exterreat*. Certum cnim est

eus qui sub Spiritus Verbique umbraculum asylum-
que confugerint ac quieverint, nullo consternandos
pavore, aut illius percellendos horrore qui corda
conturbat.

Cap. VI. Visionis Zacharie mysterium,

"Ow & xal ἡ ἑλαία τὴν ἐπὶ Μωῦσέως αἱνίσσεταν
γηµοθεσίαν, ὁ Ζαχαρίας παρίστησιν, οὕτω λέγων *
Καὶ ἐπέστρεύεν ὁ ἄγγε.ος ὁ AaAov. àv. épol, καὶ
ἐξέγειρέ µε, ὃν τρόπον ὅταν ἐξεγερθῇ ἄνθρωπος
ἐξ ὕπνου αὐτοῦ, καὶ εἶπε πρὸς ué* Τί σὺ β.έ-
πες; Kai εἶπα * Ἑώραχα, xal ἱδοὺ «ἐυχγία χρυσή
&ly, xal τὸ .Ίαμπάδιο" ἑπάνω αὐτῆς, xal δύο
ἐάαίαι, µία ἐκ δεξιῶν τοῦ «Ἰαμπαδίου αὐτῆς, xal
µία ἐξ εὐωγύμων. Καὶ pez! ὀλίγα * Καὶ τίνες εἰσὶν,
ἐρομένου, αἱ ἑλαῖαι, τοῦ προφήτου, αἱ &x δεξιῶν της
λυχνίας καὶ αἱ ἐξ εὐωνύμων, χαὶ οἱ δύο χλάδοι τῶν
ἑιαιῶν, οἱ Ev ταῖς χερσὶ τῶν δύο μυξωτήρων * ἁπ-
εχρίθη χαὶ εἶπεν ὁ ἄγγελος' Οὗτοι οἱ δύο viol πιό-
τητες, c! παρεστήκασι τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς"
εὰς δύο λέγων ἀρχεγόνους δυνάµεις (55) εἶναι, τὰς

Porro et Moysi» legem olive symbolo designari
ostendit Zacharius, sic dicens : Et reversus est an- "
gelus qui loquebatur. in me, et suscitavit me, quasi
virum qui suseitatur de sommo sto , et dixit ad me:
Quid tu vides? Et dixi : Vidi, et ecce candelabrum
aureum. totum, et lampas super ipsum. Et duce
olive, una a dextris lampadis ejus, et una a sini-
stris". Et paucis interjectis, percontanti prophelze,
quid essent dua: olive ad dexteram candelabri et
ad sinistram ejus; quid item duo rami olivarum,
qui sint in manibus duorum rostrorum ; respondil
el dixit angelus : Isti sunt duo filii pinguedinis,
qui assistunt Domino universa terre * : duas nempe
primigenias virtutes significans, assistentes Deo,
quz in domno circa funiculum per ramos spiritale

* Joel. 51, 291-25. * Matth. xx1, 19. 3 Joan. xv, 1... " IV Reg. Xx, 1; Isa. xxxvi, 91.. * Gal. v, 99.

* Mich. iw, 4..." Zach. iw, 4-5... * lbid. 14.

(53) Zàc δύο ἀρχεγόνους Óvráygsic. Eamdem
banc expositionem secutus Dionysius cap. 9 De di-
tin. nom., $ 7. ita explicat divina nomina, ut Pater

μί. 77, Y2ía θεότης. origo in divinis, ut reddit. Cor-
derius quasi foatalis divinitas, ut idem in Maxüni

Ρλττοι,. Ga. XVII!

scholio : Filius et Spiritus sanctus, τῆς θεογόνου
θεότητος βλαστοὶ θεόφυτοι, xai οἷον ἄνθη xai φῶτα,
fecunde deitatis divina germina ac velut. flores ει
lumina superessentialia. Ubi non bene Corderius
τὸ τῆς θεογόνου θεότητος, quasi Dei prolem. Ac num

4

306

Dei oleum subministrent, ut divine lumen cogni- Α΄

tionis habeat. Duo namque rami duarum olivarum,

lex sunt et prophetze circa funiculum hzereditatis
versantes, quorum auctor Christus et Spiritus san-
ctus; cum necdum ipsi fructum integrum harum-
que plantarum magnitudinem capere possemus,
priusquam castitas mundi principatum arripcret,
eumque imperio regeret : sed ipsarum duntaxat
ramos, legem scilicet et prophetas, atque id medio-
criter, sepius nimirum prolapsi, in antecessum ex-
coluimus. Quis enim Christum aut Spiritum per-
fecte unquam, nisi vite prius munditia fretus, ca-
pere potuit ? Quz eniin ad gloriam desiderabilem ac
amabilem a puero animum prsparat exereitatio, et
hunc illi cultum cum otio tutum importat, ac pro

1
S. METHODI esc t FT MARTYRIS

204
Wouopoósu civ Θεόν: αἱ ἐν τῷ οἵκῳ περὶ τὸ σχοί-
νισµα διὰ τῶν χλάδων ἐπιχορηγοῦσαι τὸ πνευµατι-
χὸν ἔλαιον τοῦ θεοῦ, ἵνα φῶς ἔχῃ θείας γνώσεως. Οἱ
γὰρ δύο χλάδοι τῶν δύο ἑλαιῶν, ὁ νόµος εἰσὶ καὶ οἱ
προφῆται, οἱ περὶ τὸ σχοίνισµα τῖς χληρονοµίας ἔτι-
πληθέντες, οὓς ἐθλάστησεν ὁ Χριστὸς xal τὸ Πνεῦμε
τὸ ἅγιον, οἵπω δυναµένων ἡμῶν χωρῆσαι τὸν χαρ-
πὸν ὅλον, καὶ τὸ μέγεθος τῶν φυτῶν τούτων, πρὶν
ἄρξαι τοῦ χόσµου xal βασιλεῦσαι τὴν ἀγνείαν' ἀλλὰ
τοὺς χλάδους αὐτῶν µόνον, τὸν Nópov οἱονεὶ χαὶ (την
πρηφητείαν, πρόσθεν ἐγεωργήσαμεν, χαὶ ταῦτα µε-
τρίως, πολλάχις διολισθήσαντες. Τίς γὰρ Χριστὺν 1
τὸ Πνεύμα τέλειον ἴσχυσε χωρῆσαί ποτε, μὴ χαθα-
ρεύσας πρῶτον; Ἡ yàp πρὸς εὐδοξίαν ἐπιθυμητήν
τε xal ἐραστὴν ἓχ παίδων ἑργαζομένη τὴν ψυχὴν

exiguis laboribus ingentes spes ingenerat, ipsa hzec B ἄσχησις, xai τὸν χόσμον αὐτῇ τοῦτον μετὰ ῥᾳστό-

est de qua agimus, immortalitatem corporibus no-
stris tribuens, castitas : quam omnes lubenter ho-
mines omnibus anteferre, et super omnia laudare
decet: alios quidem, quod per eam ad honorem
nuptiarum cum Verbo assumpti sunt, colendo vir-
ginitatem; alios autem, quod per illam ab ea libe-
rati sint maledictione : Terra es, et in terram rever-
treris *.

llic est, ο AÁrete, quem a me exegisti, pro vi-

rium mearum tenuitate, absolutus sermo de virgi--

nitate; quem peto, o domina, etsi medioeris exi-
lisque sit, benigno tamen a me accipias animo, cui
ultimum assignasti orandi locum.

ORATIO XI.

ARETE.

νης ἀθασάνιστον ἑἐχεῖ διαχοµἰζουσα, xai μιχρῶν ai-
ρουµένη πόνων μµεγάλας ἑλπίδας, ἐστὶν ἡ ἀθανετο-
ποιὸς τῶν σωμάτων ἡμῶν ἁγνεία, ἣν δεῖ πάντας
ἀσμένως ἀνθρώπους προτιμᾷν xat alvetv*. τοὺς μὲν,
ὅτι δι’ αὐτὴν ἐνυμφαγωγήῆθησαν τῷ Λόγῳ παρθενίαν
ἀσχήσαντες ᾽ τοὺς δὲ, ὅτι πρὸς αὐτῆς ἠλευθερώθτ-
σαν τῆς, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπε.εύσῃ, καταχρί-
σεως. .

Οὗτος, ὦ 'Apsth, xal ὁ map' ἐμοῦ σοι, καθόσον
ἐγὼ δύναμαι, λόγος ὑπὲρ &yvelac* ὃν ἀξιῶ, xdv µέ-
τριος Tj, δέσποινα, καὶ ὀλίγος, προθυµότατά σε δέ-
ξασθαι παρ ἐμοῦ, τελευταίαν εἰπεῖν ἠρημένην.

ΛΟΓΟΣ IA.

ΑΡΕΤΗ.

Cap. 1. Veri virgines et casti, pauci. Castitas, certamen. Thecla, virginum princeps.

Accipio equidem) (respondisse Areten referebat
Theopatra) οἱ totam probo ac laudo. Optime enim,
elsi non ita clare, caterum ingenii vi solertique
Opera, quz? dicia erant suscipiens, prosecuta es,
nop inanem demulcendis auribus instruens volup-

* Gen. 11, 19.

salis ex dignitate divinarum personarum, quod
quasi servili more δορυφοροῦσαι τὸν Θεόν, aatellitio
illi adstare, hic describuntur, ac unde lucernis

᾽Αλλὰ δέχοµαι, τὴν ᾿Αρετὴν ἡ θεοπάτρα ἔφη φά-
ναι, xal πᾶσαν ἑπαινῶ (54). Κράτιστα γὰρ δὴ, χἂν
οὕτω μὴ φανερῶς, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς τὰ λεχθέντα
δεχοµένη διεξελίλυθας, οὗ γλυχυμυθίαν πρὸς τέρφων
τῶν ἀχουόντων συσχευασαµένη, ἀλλὰ πρὸς ἑπανόρ-

docti, nec non Rabbini, duos filios pinguedinis, ut
οἱ O',vel, ut alii, olei, vel splendoris, στιλπνότητος,
Jesum sacerdotem interprelantur, οἱ Zorobobelem

oleuin suppetat ac candelabro, subministrare : σχοί- f) principem ; qui ambo, alter sacerdotali, alter quasi

νισµα funiculus hereditatis, ipsi Judzi, circa quem
due oliv per ramos suos (legem ac prophe-
tas, quorum auctores sunt) subministrantes oleum
spiritale τῷ θεῷ jecitum eral) ἵνα φῶς ἔχη θείας
γνώσεως, Deo, ut divinam scientiam liabeat. AL quis
eic putrem sensum ac lectionein ferat? Et tomen
nulla animadversione praeteriit ambos interpretes.
Neino 84116 dicat, inferre Filium et Spiritum san-
ctum, per legem et prophetas, Deo et Patri divinz
cognitionis lumen. Videbatur τῷ Aat reponendum,
popxlo, qui ipse funiculus; sed minori mutatione,
nullaque tautologia, τοῦ Θεοῦ, scribo. Nempe Dei
oleum subministrabant, ut haberet σχοίνισµα (ipse
populus) divine cognitionis lumen : hoc enim ex

eo, illoque auctore inferebant Jud:zeis lex et pro-
pheta. Si Dionysius Methodio auctor fuit hujus sen-
tentiz, antiquus scriptor est, et vel apostolicorum
temporum vel his vicinorum. Ac quidem illi sic
eosque secutus Maximus : recentiores vcro viri

regali, unctione uncli essent, 96 eliam Spiritus
sancti gratiis delibuti ; anibo preclari viri et utra-
que potestate principes, qui prasidio forent instau-
rando templo ac reipublice Judzeorum reparandz,
astarentque Dominatori universe Lerre, divinis
mandatis semper parati obtemperare : per quos
candelabrum, ipsum funiculus, et populi symbolum,
oleo ad lumen et claritatem non deflceretur, sive
etiam ad Dei cognitionem, sacerdotis maxime opera
illi prestandam; atque etiam a priucipe, quoad ci-
vilia, ipsa in Deum relata, ut erat Dei ipsis legibus
instituta respublica; electoque in eam rem Zoro-
babele ut templura absolveret. Coussris.

(54) Kal πασαν ἑπαιῶ. Nulla hic opus emen-
datione, De una sermo Domnina, quam perorantem,
aliarum more Arete coronat; ac argumenlo rite
defanctam, laudat : τὸ πάσας Allatii mendosum est.
p.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM;

5υὔ

θωσιν ὑπόμνημα xal νΏψιν. Ἡροτάττειν γὰρ τῶν A tatem, sed ad morum correctionem ac sobrietatem

ἐμῶν ἐπιτιδευμάτων ἁγνείαν ὁ λέγων δεῖν xal &ozxá-
φεσθαι πρώτην τῶν ἄλλων, ὀρθῶς παραχελεύεται ' ἣν
τιμᾷν μὲν νοµίξουσι xai θεραπεύειν πολλο), τιμῶσι
ὃ αὐτὴν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ὀλίγηι. Οὐ γὰρ ὁπόταν τὴν
ἑαυτου σάρχα τῆς κατὰ συνουσίαν ἄγευστον Ἰδονῆς
φιλοτιμῆται τηρεῖν ἄνθρωπος, τῶν ἄλλων μὴ xpa-
τῶν, ἀγνείαν τιμᾷ. Ατιμάζει μὲν οὖν αὐτὴν μᾶλλον
οὐχ 1,x:3:a βαναύσοις ἐπιθυμίαις, ἡλονὰς ἀντιχαταλ-
λασσόμενος ἡδοναῖς. Οὐδέ γε ὅταν πρὸς τὰς ἔξω μὲν
ἐπιθυμίας διαπονῇ χαρτερῶν , ὑπεραίρηται 6i ϱὺ-
σιούµενος, αὐτῷ δὴ τούτῳ τῷ δύνασθαι τῶν τῆς σαρ-
χὸς ὑπεχχαυμάτων χρατεῖν, xal πάντας ὡς οὐδὲν
ἑξουδενῶν, ἡγεῖται ἁγνείαν τιμᾷν' ἀτιμάζει γὰρ
αὐτὲν ὑθρίζων ὁ ὑφπηλοφροσύνῃ, τῷ τὸ μὲν ἔξωίεν
τοῦ πίναχος χαθαίρειν χαὶ τῆς παροψίδος, τὴν σάρχα,
τὸ σῶμα ' τὴν δὲ καρδίαν τύφῳ αίνεσθαι xal Φιλο-
χρατίᾳ. Οὐδέ vs ὁπότε ἐναθρύνεταί τις χρήµασι, τι-
μᾶν αὐτὴν σπουδάνει" ἀτιμάζει μὲν οὖν παντὸς μᾶλ-
40v δὲ οὗτος, προχρίνων αὐτῆς ὀλίγον χέρδος, ἧς οὗ-
δὲν ἀντάξιον των &y τῷ βίῳ τιµίων. Πᾶς γὰρ πλοῦ-
τος ἐνώπιον αὐτῆς, καὶ χρυσὸς ὡς ψάμμος ὀ1/}η.
0ὐδέ vc ὁ ἑαυτὸν ὑπερφυῶς ἑνούμµενος φιλεῖν, κάν τὸ
ἑαυτῷ µόνῳ συμφέρον σπουδάκων σχοπεῖν, ἄφροντις
δὲ τῶν πλησίον, ἀγνείαν τιμᾷ' ἀτιμάζει μὲν οὖν αὐ-
τὴν καὶ οὗτος πολὺ γὰρ λείπεται τῶν χατ ἀξίαν
ὁμιλούντων αὑτῆ, τῷ τὴν ἀγάπην αὐτῆς xat τὸ cu-
άνθρωπον λωβίσασθαι. Οὐ γὰρ τῇδε μὲν ἀγνεύον-
τας παρθενεύειν δεῖ, τῇδς δὲ χαχοπραγοῦντας χραί-
vz30at xa ἀχολασταίνειν ' οὐδὲ τῇδε μὲν ἐπαγγέλλε-
σθαι χαθαρεύειν xal σωφρονεῖν, τῇδε δὲ μολύνεσθαι
γαὶ ἁμαρτάνειν οὐδ aj τῇ μὲν ὁμολογεῖν μὴ πε-
φροντιχέναι τῶν xoap xov, τῇ δὲ χτᾶσθαι χαὶ ἐν αὖ-
τοῖς ἑξετάνεσθαι (55) ' ἁλλὰ πάντα τὰ µέλη φθορᾶς
ἀχοινώνητα χαὶ ἁμιγῆ τηρεϊῖν, οὐ µόνον τὰ χντσμύ-
ὃτ xai συνουσιαστιχὰ, ἀλλ ἤδη καὶ τὰ τούτων Évep-
τέστερα (56). Ἀλεύη γὰρ τὰ μὲν τῆς πα.δοποι;σεως
ὄργανα ττρεῖν παρθένα, τὴν δὲ γλῶτταν μὴ ττρεῖν ’
$ τὴν γλῶσσαν μὲν τηρεῖν παρθένον, τὴν δὲ ὅρασιν,
3| τὴν &xonyv, ἡ τὰς χεῖρας μὴ τηρεῖν' εἰ [f. 3] ταῦτα μὲν
ἔχειν χα) τηρεῖν παρθένα, τὴν καρδίαν δὲ μὴ τηρεῖν,
ἀλλ᾽ ἑταιρίζεσθαι τύφῳ xa θυμῷ.

luculentum monumentum ponens. Qui enim czte-
ris meis studiis ac officiis przponendam castitatem
docel et prz aliis primam amplectendam, recte ad-
monet : quam se colere et observare multi quidem .
existimant, at certe colunt pauci, ut verbo dicam.
Non enim quicunque suam carnem a venerei con-
gressus voluptate continere studuerit, nisi reliquos
affectus coerceat, continuo castitatem colit. Quin
potius ignominia traducit, cum ejus professione
suscepta, sordidis nibilominus indulget cupiditati-
bus, voluptates ac libidines voluptatibus commu -
tans ac libidinibus. Neque si cupiditatibus quidem
sensuum forüter obstiterit, inani autem gloria fa-
stuque efferatur, hoc ipso quod potis sitexardescentis

B in se libidinis :stus compriinere , cunctosque nihil

C

faciat, recte censeatur castitatem colere : quam su-
perbize contagie dedecore verius afficit; nempe quod
exterius est lancis et paropsidis emundans !*, car-
nem videlicet ac corpus; animum vero tumoris am-
bitionisque sordibus inquinans. At neque si quis
pecuniarum cupiditate captus, earum copia gloria-
tur, is eam colere magnifice studet; sed pro omni-
bus despicatui habet, lucrum exiguuin illi przfe-
rens, cui tamen nihil comparabile est, eorum qua
in vita in pretio habentur. Omnes enim divitiz et
aurum in conspectu illius arena. esl exigua !!. At ne-
que qui se ipsum supra modum amare deprehendi-
tur, et quod sibi soli prodest unice intuelur et curat,
necessitatum proximi securus, castitatem colit :
quin ispe quoque spernit. Multum enim ab illis
abest qui pro dignitate, illius utuntur necessitudine,
qui ejus charitatem el misericordia: et humanita-
tem a $e repulerit. Neque enim rectum est, hinc
quidem castitatis usu virginitatem colere; illinc
vero pravis facinoribus ac libidine animum pollue-
re : neque hinc quidem profiteri puritatem οἱ conti-
nentiam, illinc autem inquinari atque vitiis indul-
gere. Neque rursus, hinc quidem fateri haud sibi
cure esse res mundi, illinc autem parandis inhiare
ac in illis versari. Quin membra omnia ab omni
intaeta corruptione servanda ac incommista, non ea

duntaxat qus pruritum ad libidinem habent, remque maritalem exercent; sed ea quoque qux hisce
sunt ad opus ebeundum pronmptiora. Plane siquidem ridiculum fuerit, procreationis filiorum instru-
menta integra servare ac intaminata, non item linguam ; aul. servare quidem linguam, oculum autem
aut aures aut manus nequaquam : aut denique illa quoque habere ac servare integra, non vero ani-

mum, sed illum superbia iraque constuprari.

* Matth, xxi, 95. !! Sap, vii, 9.

(55) kal àv αὐτοῖς ἐξετάζεσθαι. In illis versari, D honeste ostentantium membrorum , eic., qui et τὰ

3c si quid ejusmodi eo sensu vox illa potest reddi :
de qua plura Budzus. Passim in conciliis , οἱ ἐξετα-
ζόμενοι 1n aliquo gradu vel ordine, qui in illo me-
ει. in ejus censu sunt : ἐξεταζόμενος ἐν τοῖς ἵπ-
πιχοῖς, eques Romanus. Hic ergo, ἐξεταζόμενος ἐν
τοῖς χοσμιχοῖς, qui mundanus sit ac sacularis : nec
bene Possinius, studio rerum mundanarum nimio
"ferbari. Quod. reddit Allatius non. intelligo, εἰ in
illi» aliquid esse contendere. CounkFis.

(26) Τὰ τούτων ἐγεργέσφερα. Videtur legisse
Possinius ἐναργέστερα., dum longa paraphrasi ita
reddit : Quin potius publicorum, wt iia dicam, et se

χνησμώδη reddiderat, να qua pudor velat. Verum
quidein — utrisque. h:ec imeinbris competere; sed
nou eo comparat Methodius, quod alia obscena, aiia
honesta, hincque tecta alia, alia ut videantur ex-
posita; sed quod sic exposita atque honesta, pro-
cliviurem actum habeant usuinque, quibus proinde
equa aut major liabenda diligentia, ut casta sint, ne
quid habeant quod virginem redeceat ; ut sunt lin-
gua, oculi, manus; omniumque maxime ipsi animi:
sensus ac cogitatus, extra quos omnis alia emun-
datio, carnis est et corporis, non interioris hominis,
penes quem vera virginitas potissimum consistit. lp.

9017

ολ
9 ΜΕΤΗΟΌΙ gni? M iv MARTYRIS

Prorsus euim operz pretium est, ut cui const?" A Acl vàp πάντως τὸν μέλλοντα μὴ ἁμαρτήσεσθαι

tum sit ne colenda castitate a proposito erret, nenV*
bra omnia sensusque suos mundos astrictosque ser -
ναί, uti fieri in navium tabulis solet, quarum junc-
turas navarchi diligenter agglutinant astringant-
que, nc qua scilicet peccato sese infundenti in ani-
mum via atque aditus pateat. Nam ut noljlissima
queque przstantissimaque professio est, ita maxi-

mis gravissimisque offensionibus obnoxia est; ac .

vere bono malum magis adversatur, quam οἱ quod
nec in bonis numerandum est. Multi itaque quibus
persuasum esset, hoc potissimum praestare castita -
tem, ut elfrenes libidinosos zstus ac cupiditates
comprimat, reliqua vitze institutione neglecta, hac
quoque exciderunt; suique dedecoris partem, re-
cto ad eam tramite nitentibus, asperserunt, uti vos,
quz in omnibus estis regula, demonsiratis : quippe
cum et opere et sermone, seu eruditione virgini-
tate perfunctz, ejus decora protuleritis. Et virgi-
nem quidem qualem esse deceat perscripsimus. Yos

περὶ τὴν ἄσχησιν τῆς ávvclac, τὰ µέλη πάντα xat và
αἰσθητήρια τηρεῖν ἑαυτοῦ χαθαρὰ xal σννεσφιγµένα,
χαθάπερ δὴ xai πλοίων, ὧν οἱ χυθερνῆται τὰς ἆρμο-
γὰς σφίγγουσι, πρὸς τὸ μὴ σχεῖν ἔσω δίοδον τὴν
ἁμαρτίαν ἐπεισχεομένην. Τοῖς γὰρ µεγάλοις ἐξ ἀνάγ-
χης ἐπιτγδεύμασι μεγάλα xal τὰ Ἱπταίσµατα συµ-
6alvst*. xal τῷ ὄντι τῷ ἀγαθῷ μᾶλλον ἔναντμυτερον
τὸ xax)y f| τῷ μὴ ἀγαθῷ. Πολλοὶ οὖν, δοξάζοντες τὸ
περι τὰς οἰστρώδεις καρτερεῖν ἐπιθυμίας εἶναι τὴν
ἀγνείαν, τῶν ἄλλων ἀμελήσαντες, αὐτῖς ἕπταισαν,
xai τοῖς ὀρθῶς πρὺς αὐτῖν ὡὠρμημένοις προσῆσαν
Ψόγους, ὡς ὑμεῖς ἑλέγξατε, νόμος διὰ πάντων αὖ-
ταὶ γὰρ παρθενεύουσαι xax ἔργῳ χαὶ λόγῳ. Καὶ τὰ
μὲν δὴ τῆς παρθένου, ποταπὴν εἶναι προσήχει, ὃν

B εγράφη’ ὑμᾶς δὲ διαρχῶς ἀγωνισαμένος τῷ λόγῳ, αὐ-

τήχοος Υενοµένη, πάσας ἀποφαίΐνομαι νιχᾶν xat οτέ-
qu* θέχλαν δὲ τῷ µείξονι στεφάνῳ χαὶ δασντέρῳ,
ὡς πρώτην ὑμῶν xal µεγαλοπρεπέστερον ἐχλάμφα-
σαν.

autem, amplo dicendi facultate celebrato certamine quz ipsa audiverim, victrices omnes pronuntio 26
corona dono. Theclam tamen majori floridicrique, ut inter vos principem, ac qux» magnificentioz cun-

ctis claruerit.

Cap. ll. Thecla hymnum composite canente, relizuc virgines illi succinunt. Joannes Daptista, mariyr cas-
titatis. Eccl»sia, Dei sponsa, intacta, virgo.

Hzc locutam Aretem aiebat Theopatra, jussisse
cunctas assurgere, et sub agno stantes factaque co-
rona, gratias Domino ac laudes debita veneratione
referre. Theclam auspicari, ac choro przire. δι igi-
tur assurrexerunt, Theclam narrabat virgiuem
mediam a dextris Aretes stantem, composite cane-
re: reliquas, vero in orbem, quasi circumducto
choro, illi succinere ac respondere.

Hypacoe.

Tibi me servo castam, αἱ splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Psalmus.

Coitus, virgines, clamoris cxcitantis mortuos
sonus venit, Sponso jubens simul omnes obviam ire
in stolis albis et lampadibus, orientem versus. Ex-
pergisciinini priusquaui oecupet intra portas pene-
trare ος.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens D

- lampadem, Sponse, tibi occurro. '

Mortalium luctuosa nimis excussa felicitate, spre-
tisque. vite luxuriosz deliciis amoreque, tuis sub
ulnis salutiferis protegi desidero, et tuam videre
geinper, o Beate, pulchritudinem. |

Tibi me servo castam, ct splendentem tenens
lampadem, Spouse, tibi occurro.

Relictis mortalium nuptiarum toris ac domo, o
ex, propter te, auri plena intaminatis in vestibus
veni, ut et ego una tecum intra beatissimos tliala-
nos admittar.

' Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponso, tibi occurro.

Ταῦτα οὖν εἰποῦσαν, ἔφη χελεῦσαι πάσας ἀναστη-
ναι τὴν ᾽Αρετὴν dj θεοπάτρα, xai πάσας ὑπὸ «bv
ἄγνον εὐχαρ:στήριον ὕμνον πρεπόντως ἀναπέμφαι τῷ
Κυρίῳ; ἐξάρχειν δὲ τὴν θέχλαν χαὶ πρυαφηγεῖσθαι,
Ὡς οὖν ἀνέστησαν, τὴν θέχλαν µέσην μὲν τῶν παρ"
ἑένων, ἔφη, Ex. δεξιῶν δὲ τῆς Αρξτῆς στᾶσαν, xc-
σµίως Φάλλειν"' τὰς δὲ λοιπὰς Ev χύχλῳ, χαθάπερ ἓν
χοροῦ σχήµατι συστάσας, ὑπαχούειν αὐτῇ.

Ὑπακχοή.

᾿Αγνεύω σοι, χαὶ λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦ»
σα, Νυμφίε, ὑπαντάνω ση.
V'a.luéc.
΄Ανωθεν, παρθένοι, βοῆς ἐγερσίνεχρος fjyoc ἦλθε,
Νυμφίῳ λέγων πασσνδὶ ὑπαντάνειν λευχέσιν ἐν στο-
λαῖς χαὶ λαμπάσι, πρὸς ἀνατολάς. Ἔγρεσθε πρὶν
φθάσῃ μολεῖν elato θυρῶν "Αναξ.

᾽Αγνεύω σοι, xal λαµπάδας φαεσφόρους χρατου᾿
σα, Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Βροτῶν πολυστέναχτον ὅλθον ἐχφυγοῦσα, xai βίου
τρυφῆς ἁδονάς, ἔρωτα, cal; ὑπ ἀγχάλαις ζωηφόροις
ποθῶ σχέπεσθαι, xal βλέπειν τὸ σὺν κάλλος διηνε-
κῶς, Máxap.

Αγνεύω σοι, καὶ λαµπάδας φαεσφόρους χρατοῦ-
σα, Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι. 7

Γάμων λ.ποῦσα τὰ θνητὰ λέχτρα, xaX δόµον, Άναξ,
διὰ σὲ, πολύχρυσον, ἦλθον ἀσπίλοις Ev εἵμασιν, ὅπως
φθάσω κἀγὼ πανολβίων θαλάμων εἴσω σὺν col µο-
λεῖν.

᾽Αγνεύω σοι, xal λαµπάδας φαεσφόρουνς χρατοῦ-
σα, Nuvuolz, ὑπαντάνω cot.

χτηρίους, ἔτι δὲ xal πυρὸς φλόγα xo θηρίων &v-
ηµέρων ὁρμᾶς βροτο,θόρους, σὲ προσµένουσα ἀπ᾿ οὐ-
ρανὼν.

Ἁγνεύω σοι, χαὶ λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦ-
σα, Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι. |

Ἐλαθόμην πατρἰας, ποθοῦσα σὴν χάριν, Λόγε' ἔλα-
θόμην παρθένων ὁμηλίχων χοροὺς, μητρός τε καὶ
γένους φρύαγμα“ πάντα γὰρ σύ yov αὐτὸς, σὺ, Χρι-
στὲ, τυγχάνεις.

"ΑἈγνεύω σοι, καὶ λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦ-
σα, Νυμρίε, ὑπαντάνω σοι.

Ζωῆς χοραγὸς, Χριστὲ, τυγχάνεις. Χαῖρε, φῶς-ὰν-
έσπκερον ταύτην δέδεςο τὴν βοήν. Χορός σε παρθένων
"προσενέπει, τέλειου "Ανθος, Αγάπη, Χαρὰ, Φρόντσις,
Σοφία, t.

“Αγνεύω σοι, xal λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦ-
σα, Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ἡνοιγμέναις θύραις,΄ Άνασσα φαιδρόχοσµε, δέδεξο
θαλάμων εἴσω χ᾽ ἡμᾶς, ἀχραντόσωμε, καλλίνιχε
Νύμφα, χαλλίπνους, ὁμόστολοι παρήµεθα Χριστῷ,
πανόλθιον µέλπουσαι σὺν γάμον, θάλος.

᾽Αγνεύω σοι, xaX λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦσα,
Κυμφοίε, ὑπαντάνω σοι.

θρηνοῦσι vov βαρύστονοι xópat πυλῶν πικρῶς ἔξω,
χαὶ βοῶσι γοερῶς, ὅτι, τὸ λαμπάδων ἁποσθέσασαι
φῶς, οὐχ ἔφθαταν χαρᾶς ταμιεῖον εἰσιδεῖν (97).

ΑἉγγεύω σοι, χαὶ λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ἱερᾶς ὁδοῦ γὰρ ἑκτραπεῖσαι, πρὸς βίου πόρους
χτήσασθ) ἔλαιον Ἡμέλησαν ἅθλιαι πλέον’ νεχρὰς δὲ
φλργεροῦ πυρὸς φέρουσαι λαµπάδας, στἐνουσιν ἔνδον
ix φρενῶν.

Αγνεύω σοι, xal λαµπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφοίε, ὑπαντάνω σοι.

Κραττρες ἁδυπληθέες πρὀκεινται νέχταρος" πίνω-
μεν * οὐράνιόν ἐστι πόµα, παρθένοι, ὁ Νυμφίος ὅπερ
τέθειχε xot; μετ ἀξίας εἰς τὸν γάµον χεχλημένοις.

Αγνεύω σοι, xal λαµπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Λαμπρῶς σου τὸν θάνατον "Αθελ προεκτυπῶν,
Máxap, ἔλεξεν αἱματοσταγῆς βλάπων εἰς οὐρανόν ’

Ἄνηλεῶς µε συγγόνου τετρωμένον χειρὶ δέξαι, λιτά- p

ζομαι, Λόγε.

Ἁγνεύω τοι, xal λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Μέγιστον ἆθλον ἀγνείας ὁ καρτερός σου παῖς, Λό-
Τε, Ἰωσὴ ἀνείλετο. Γυνὴ γὰρ αὐτὸν εἰς ἄθεσμα λέ-
χτρα βιαίως εἷλχε φλεγομένη πόθοις * ὁ δὲ, οὐδὲν
ἐντραπεὶς, ἔφευγε γυμνὸς, ἐχθοῶν'

ΑἉγνεύω σοι, καὶ λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.
Δόλους δράχοντος ἐχφυγοῦσα µυρίους, Μάχαρ, θελ- B

910

Innumerabilibus blandientis draconis, o Beate,
erepta dolis, ignisque flamma superata, ac imma
nium rictibus iraque bestiarum in mortalium per-
niciem natarum, te de ccelis exspecto.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Oblita sum patrie '*, ο Verbum, tu: desiderio
gratiz : oblita sum virginum zqualium choros ;
matris quoque ac generis fastum : omnia enim
ipse tu mihi Christus es.

Tibi me servo castam, et splendentem terens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Vite largitor, Christe, es. Salve, lumen inoccl-
duum : hanc accipe acclamationem. Chorus tc Virgi-
num compellat, Flos perfectus, Charitas, Gaudium,

B Prudentia, Sapieutia, Verbum.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Apertis januis, ο Regina speciose ornata, nos quc-
que intra thalamos admitte, impolluti corporis,
egregie victrix sponsa, decorem spirans; pari ve-
stium cultu Christo astamus, tuas, fortunata pu-
bes, cantico nuptias celebrantes.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurto.

Gemunt nunc graviter ejulantes, amaris lacry-
mis extra thalami fores constitutae puella, ac tristi
luctu clamant; quod exstincta lampadum luce !*, non
mature satis in vitz: cubiculum ingresse sunt.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

À sacra enim averse via, ad vitz semitas olei
copiam parare, miserze neglexerunt : exstinctas vero
ignis flammei lampades ferentes, gemunt intus ex
animo ac praecordiis.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Pocula dulcis nectaris plena proposita sunt : bi-
bamus ; cae'estis enim liquor est, o virgines, quem
Sponsus digne vocatis ad nuptias propinat.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Splendide tuam mortem prefigurans Abel '*, o
B»ate, dixit cruore stillans sublatis in ccelum ocu-
Is : Crudeliter fraterna me manu casum, rogo, 0
Verbum, suscipe.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro. |

Maximam pudicitie laudem, prz:emiumque fortis
puer tuus Joseph "5, o Verbum, retulit. Muliere
enim incensa libidine in nefarios violenter trahente
toros ; nihil ille reveritus, fugit nudus, exclamans :

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

15 Psal. xtv, 11. !* Matth. xxv, 11. !* Gen, ιν, 10. !? Gen, xxxix, 12.

(57) Εἰσιδεῖν. Quin scribendum εἰσδύειν, nullus
dubitat. ld enim omnis parabolz series petit. Lu-
gent quippe, quod ingressis qua parate erant,
clausa cst janua, ad quam frustia. pulsant : quod

ergo ingredi non licuit, ad quem ingressum se-
quuntur reliqua, ut videant el fruantur Sponsi con-
spectibus et amplexibus. CowBEFis.

311

W
S. METHQDII ge^ d ET MARTYRIS

312

Novam Jeplithe victimam Deo filiam oflerebalgi t. a , Neosgarr, ὁ Ἰεφθάε χόρην ἀνῆγε 9ualav.Geio ἄπει-

nesciam 15, arz: jam, agnz instar, admolam : Ma
vero generoso mentis proposito, tu: carnis figuram
gerens, o Deate, fortiter clamabat :

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Peregrino turbarum ductore, generoso conatu
judilha ingeniosis dolis truncato !'', quem antea
pulchritudinis forma illexerat, nulla membris cor-
poris macula accepta, ovans pro victoria clamabat :

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Conspecta Susannz decora specie ac vultus for-
ma '*, duo judices, illius effrene capti amore, O
mulier, dixerunt, occulti cubilis tui desiderio perci-
ti adsumus. At illa tremulis clamoribus infit :

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Multo mihi mori melius, quam vobis turpi libi»
dine zstuantibus, viri toro prodito, Deo igni ulto-
re, sempiternis poenis addici. Serva me, Christe,
ab horum nialorum angustiis.

Tibi me servo castam , et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Fluentis lustralibus turbas mortalium lavans tuus
Precursor, improbe a viro scelerato propter casti-
tatem ad cx:edem ductus est !*; necisque cruore
tingens pulverem, tib, o Beate, clamabat :

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

(^v ἀνδρὸς, ἀμνάδος blxnv* d) 0 εὐγενῶς σου τὸν τύ-
πον τῖς σαρχὸς, ὦ Máxap, τελοῦσα ἔχραξζε χαρτε-
pos"

Ἁγνεύω σοι, xal λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Sévoy στρατηλάταν ὄχλων εὔτολμος εὐττόχοις Ίου-
δηθ δόλοις χαρατοµῄσασα, χάλλεος τύποις θέλξασα
τοῦτον, οὐδὲ χράναντα σώματος! µέλη, νιχηφόροις ὃ'
ἔφη βοαῖς "

Αγνεύω σοι, χα) λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ορῶντες εἶδος εὑπρεπὲς, ὑφ᾽ ἧς δύο χριταὶ Zov-
σάννας ἐμμανεῖς ἔρωτι, λέζαν "à γύναι, χρυπτῶν
σου γάμων λέχη ποθοῦντες ἤχομεν, φίλα. Ἡ δὲ ἑντρό-

B µοις ἔφησε βοαῖς *

Ἁγνεύω σοι, xal λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Πολλῷ µε χατθανεῖν ἄμεινόν ἔστιν, λέχη προδοῦ-
σαν, ὦ γυναιμανεῖς, ὑμῖν, αἰωνίαν δίχτν΄ ὑπ' ἔμπυ-
ρίοις θεοῦ τ'µωρίαις παθεῖν. Σσόν µε, Χριστὲ,
τῶνδς νῦν. |

Ἁγνεύω cot, xat λαµπάδας φαεσφόρους χρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ῥοαϊς χαθαρσίοις λούων πλέθη βροτῶν ὁ cbe Πρό-
δρομος, ἀνόμως xaxou πρὸς ἀνδρὺς εἰς σφαγὴν fy9n
δι) ἀγνείαν' λύθρῳ δὲ φονίῳ χόνιν δεύων ἔχραζέ σος,
Máxap:

Αγνεύω σοι, χαὶ λαμπάδας φαεσφόρους κρατούσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Tua quoque vit parens, Gratia intacta, illibata, C ze) καὶ ζωητόχος Xápu; ἄθιχτος, ἄτεγχτος, ἁσπί-

immaculatos conceptus (uos in viri experte utero
gestans Virgo, maritalis tori proditi in suspicionem
venit ** : dixit vero praegnans, o Beate :

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Tuum, o Beate, optantes videre nuptialem diem,
quotquot ipse angelorum Rex ccelo vocasti *', ma-
xima tibi dona, o Verbum, ferentes, immaculato
vestitu conspicui venerunt. '

Tibi me servo castam, et splendentem tcnens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Hymnis, o beata Dei Sponsa, thalamum nos ador-
nàntes, nunc celebramus te, intacta virgo Ecclesia,

λους τὰς GÀq γονὰς bv ἀσπόρῳ φέρουσα ντδδι, µορ-
φἣν ὑπέσχεν ὡς προδοῦσα λέχτρα, Παρθένος, ἔλεξε
€ ἔγχνος, Máxap*

ΑἉγνεύω σο:, xal λαμπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Τὴν cv, Máxap, γαμήλιον ποθοῦντες ἀμέοαν ἰδεῖν,
ὅσους ἄνωθεν αὐτὸς ἀγγέλων ἄναξ χέχληχας, Ίχασι,
μέγιστα δῶρά σοι, Λόγε, φέροντες ἁσπίλοις στολαῖς.

Αγνεύω σοι, χαὶ λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ὕμνοις, µάχαιρα θεόνυµφε (58), θαλαμητπόλοι, at
σε γεραίροµεν, σὲ νῦν ἄθιχτε παρθένε Ἐκχλτσία,

niveo corpore, nigris formosa cirris, casta, irrepre- Ώ χιονόσωµε, χνανοδόστρυχε, σῶφρον, ἅμωμ᾽, ἑἐρα-

hensibilis, amabilis.

Tibi me servo castam, οἱ splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Corruptio aufugit, et morborum dolores lacry-
mosi : mors sublata est : periit omnis insania :
moror interiit, mentis tabes : rursus vero Christi
Dei gaudium repente mortalibus illuxit.

Tibi me servo castam , et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Viduatus mortalibus paradisus est. Non enim jam

" Jud. xi, 58. !! Judith. viu, 4.

1. Dan. xiu, 19.

cya.

᾽Αγνεύω Got, xal λαμπάδας φαεσρόρους κρατοῦσα,
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Φθορὰ πέφευγε, xal νόσων πόνοι δακουσταχεῖς '
θάνατος ἠρέθη * ὅλωλε πᾶσα ἀφροσύνη * λύπη τέθνηκε
πτζίφρων" ἔλαμφε δ᾽ dj τοῦ θεοῦ Χριστοῦ χαρὰ βρο-
τοῖς ἄρνω πάλιν.

Ἁγνεύω σοι, xal λαµπάδας φαεσφόρους κρατοῦσα,
Νυμοίε, ὑπαντάνω σοι.

Ἄτρος ὁ βροτῶν παράδεισός ἐστιν. Οὐχέτι πάλιν
" Matth.

9 Marc. vi, 21. ** Matth. 1, 18,

(58) θεόνυµφε. Sic Allatius. At Possinius, νεόνυµφε, nova nupta. Couseris.

215

CONYIVIULM DECEM V)RGINUM.

214.

YXp αὐτὸν Ex θείας, ὥσπερ τὸ πρὶν, ταγῆς οἰχεῖ, τέ- A eum amplius homo, uti prius, incolit Dei jussu :

ya 6 ποιχίλαις δράχοντος ἐχπεσὼν, ἄφθαρτος,
ἄφοδος, Máxap.

Ἁγνεύω σοι, xai λαμπάδας φαεσφόρους χρατοῦσα,
Nuugls, ὑπαντάνω aot,

Ἑάλλων τὸ χαινὸν ἆσμα νῦν χορός σε παρθένων
καθιστάνει πρὸς οὐρανοὺς, Ἀνασσα σαφῶς ὅλτ, ἑστεμ-
μένος λευχοῖς χρίνων χάλυξι, xal φλόγας χερσὶ oc-
λασφόρους φἑρων.

Αγνεύω σοι, xat λαμπάδας φαεσᾳόρους χρατοῦσα.
Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ὅ τὰς ἀχράντους οὐρανοῦ, Máxap, ναίων ἕδρας,
ἄναρχε, πάντα συγχρατῶν αἰωνίῳ κράτει, δέξαι σὺν
Παιδὶ σῷ, πάἀρεσµεν, ἔνδον εἰς ζωῆς πύλας, Πάτερ,
χαὶ ἡμᾶς.

variis draconis insidiis, a corruptione metuque im:
munis cum esset, o Beate, illo extrusus.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

Nunc te chorus virginum ccelo versus deducet,
concinens canticum novum, o tota palam Regina,
candidatis liliorum coronatus folliculis, lammasque
gestaus manibus lucis fulgoribus rutilas.

Tibi me servo castam, et splendentem tenens
lampadem, Sponse, tibi occurro.

O qui incortaminatas, Beate, coeli sedes habitas,
principii expers, qui :eterno cuncta robore conti-
nes, nos quoque, Pater, cum Filio tuo intra vitz ja-
nuas, 6006 adsumus, suscipe.

᾽Αγνεύω σοι, xal λαµπάδας φαεσφόρους χρατοῦσα, B — Tibi ime servo castam, et splendentem tenens

Νυμφίε, ὑπαντάνω σοι.

Ca». Ill. Utri meliore
tranquillitatis felicits.
probatior.

EYBOYA. ᾽Αξίως ἀπηνέγχατο τὰ πρῶτα τῶν ἄθλων
$ θέχλα, ὦ Γρηγόριον.

TPHT. ᾿Αξίως μὲν οὖν.

EYBOYA. Τί δὲ fj Τελμισιακὴ ξένη, εἰπέ µοι; x&v
ἔξωθεν οὐκ ἐπηχροᾶτο; θαυμάζω γὰρ εἰ ἡσυχίαν εἷ-
χεν ἐχείνη μαθοῦσα τὸ συσσίτιον τοῦτο, xal οὐκ εὖ-
θέως ὥσπερ ὄρνεον ἐπὶ τροφὴν ἵπτατο, τῶν λεγομέ-
νων ἀχουσομένη. Λόγος γὰρ (59) αὐτὴν Μεθοδίῳ συµ-
παραγεγονέναι, αὐτὰ δὴ ταῦτα τὴν ᾽Αρετὴν πυνθα-
νομένῳ. ᾽Αλλὰ χαλὸν xal μαχάριον τοιαύτῃ διδασχάλῳ
χρησθαι xax ὁδηγῷ, τῇ "Apex. Ατὰρ, ὦ Γρηγόριον,
ποτέρους ἀμείνους λέγοιµεν, τοὺς μὴ ἐπιθυμοῦντας
μὲν, κρατοῦντας δὲ τὴν ἐπιθυμίαν, f| τοὺς ἐπιθυ-
μοῦντας, χαὶ παρθενεύοντας ;

TPHTOP. Τοὺς μὴ ἐπιθυμοῦντας, δηλονότι’ ἔπει-
δη xai τὴν διάνοιαν οὗτοι χαὶ τὴν αἴσθησιν ἀμόλυν-
ον χέχτηνται, xal εἰσὶν ὁλοτελῶς ἁδιάφθοροι, χατὰ
μηδὲν ἐξημαρτηχότες. |

EYBOYA. Εὖγε vf; τὴν Σωφροσύνην, ὦ Γρηγόριον,
χαὶ συνετῶς. Ατὰρ µή τι χωλύοις, ἐὰν ἀντιλαμθάνω-
μαι τῶν λόγων (60), ἵνα ἑῤῥωμενέστερον µάθω, xal
μηδεὶς ἐξελέγζῃ µε ἔτι.

(59) Λόγος γάρ, x. τ. λ. Allatius, Οὐ λόγος
πάρ, Neque enim aiunt. Mendose omnino. Recte
Possinius, Λόγος Υάρ, absque particula negante.
Minus tamen recte idem Possinius Eubulii ora-
tionem hic abrumpens, Gregorium ista narran-
wm inducit. Ex qua quidem male interposita dis-
Unctione occasionem arripuit editor Lupareus
.contirmandi suam conjecturam de Methodio bi-
omine, quam initio Convivii Methodiani pro-
posuit. Sic enim hic inquit : « Quod statim Grego-
rium, Eubulium alloquens, Methodii meminit, tan-
quam diverse persons, non infirmat quod alias

iximus ex Epiphanio, Metbodium binominem
fuisse, sed potius confirmat conjecturam nostram a
principio indicatam : nimirum, S. Methodium hunc
Inter prima sua opera librum edidisse : quo libro
celebritate magna suscepto, primze personz in isto
Dialogo loquentis nomen auctori adhzsisse, poste-
rius inde dicto Eubulio, ut Clemens Stromateus No-

lampadem, Sponse, tibi occurro.

nlinentes, an qui gaudent ipsa mentis tranquillitate? Pugna castitatis periculum :
Depurgate ac tranquille mentes, dii, Deum visura. Virlus tentationibus exercita,

EUBUL. Merito primam laudem ac premia tu-
lit Thecla, o Gregorium.

GREG. Plane merito.

EUBUL. Quid porro Telmisiaca advena, dic,50-
des; num saltem foris aurem januz admovebat, ut
aliquid raperet? Mirum enim si quiescere potuit
audita hujus convivii fama, et non statim ut avis
ad escam advolavit, auditura serniones qui habe-
rentur. Aiunt enim eam Methodio adfuisse percon-
tanti hzec ipsa ex Arete. Casterum bonum zque bea-
tumque est, tali magistra uli ac duce; Arete scili-
cet, id est Virtute. Sed, o Gregorium, utros pre-
sStantiores dicamus, eosne qui cum non concupi-
scant, concupiscenti imperant, an eos qui, pulsante
eos concupiscentia, in virginitate perseverant?

GREG. Priores equidem crediderim : cum hi ni-
mirum et animum et sensum immaculatum obti-
neant, nullique culpe obnoxii, a corruptione pror-
sus immunes exsislant.

EUBUL. Bene, per castitatem juro, et pruden-
ter, ο Gregorium. Sed, quzso, ne quid obstes, si ar-
guinentis in contrarium dicta vexavero, quo firmius
noverim, nec jam me ullus ulla rationum vi a sen-
tentia deducat.

catus est, eL czetera qux diximus. Unde nullo modo
infringi, sed polius magis co»firmari putamus con-
jecturam, qua virilem sexum Eubulio reddidi-
mus. » GALL.

(60) "Eàx ἀντιάαμδάνωμαι τῶν «Ίόγων. Argu-
endi palam veniam petit, dictaque Gregorio argu-
mentis petendi, quibus, ejus responsionibus elisis,
firinnam demum sententiam teneat, a qua nulla ar-
gumentorum vi possit deduci. Plato in Gorg. : Ἔαν

b τῷ ὑμῶν μὴ τὰ ὄντα δοχῶ ὁμολοχεῖν ἐμαυτῳῷ, xp
ἀντιλαμθάνεσθαι χαὶ ἑλέγχειν' οἱ cui. videar nolle
[αιετί qua ipse sentiam, coarguere licet. ac corripere,
id est argumentis vexare. Nec satis apte Possinius,
si hanc plenius quastionem capessivero jusseroque di-
ligentius; qu:e essel allera ejus vocis acceptio, qua
fulcire, juvare, significat : quod ipsum non directe,
sed p»r occasionem przstat adversarius impu-
gnando, et qua argumentis rem ventilat. Nec apte

salis loquatur, qui argumentis aliquem incessurus,

213

e ^
S. METHODA g M (bi ET MARTYR;S

GREG. Vexa utlibet: per me licet. Ego en * f ΓΡΗΓ. Αλλ' ἀντιλαμθάνου ὅπη xal θέλεις: ἐγὼ

Eubulium, abunde mihi suppetere arbitror quo V
doceam, przstare eum qui non concupiscit : quod
ni tenes, nemo erit qui non arguat.

EUBUL. Papx! Gaudeo enim respondere te mibi
. magnifice, ac quanta sapientia affluas ostentare.

GREG. Cavillari, ac mecum jocari videris, o Eu-
bulium,

EUBUL. Quid ita vero?

G*.EG. Quod non vere, sed mei potius irriden-
d» causa, talia memores.

EUBLL. 2ona verba, quao, o beata : tuam enim
prudentiam exquisitzque sapienti: vim, plurimum
3diniror ac coló. II:c autem eo dixi quod de qui-
bus multi sapientum &epius invicem disceplant, ea
non modo scire te dicis, verum etiam alios te posse
docere gloriaris.

GREG. Num enim vere, dic, sodes, moleste ha-
be., przstareomnino qui non concupiscant, iis qui
concupiscentes sese continent et a cupiditatibus
teinperant? Απ prorsus pcr ista mihi illudis?

EUBUL. Qua vero ratione tentans loquor quz
nescire me fatear? Sed age, loquere jam, sapientis-
sima : jn quonam excellunt, qui non concupiscen-
tes casti sunt, supra illos qui concupiscentize col-
luctantes virginitatem servant ?

GREG. In eo prímum quod ipsum animum purum
habent, ac in eo Spiritus sanctus semper habitat ,
quem nullus distrahat cogitationum zeslus, serenum-
que mentis impudici motus sensusque nulli infi-
ciant, ut vel ea parte ullam unquam incurrat 1la-
bem : qui nimirum tum carne tum animo, sedatis
affectibus ac tranquillo fruentes, cupiditatem oni-
nino' non 3dmittunt. Qui vero sensuum visis illecti,
obscenis animo imaginibus turbantur , distillatie-
nemque velut per rimas in cor influentis cupiditatis
recipiunt, perinde szpius polluuntur, putantque se
obniti atque pugna defungi, cum animo vincantur.

EUBUL. Ergo puros eos dicemus qui sereno gau-
deant, ac quibus cupiditas seu libido nihil inter-
turbet ?

GREG. Utique. Hos enim tales, qui et deos facit
in beatitudinibus , indubitata mente credentes , li-

γὰρ ἱνακῶς, ὦ Εὐδούλιον, διδάξαι σε ἔχω, ὅτι τοῦ
ἐπιθυμοῦντος ὁ μὴ ἐπιθυμῶν χρείσσων ἐστί * χαὶ οὐ-
δεὶς οὗ µἡ σε ἑλέγξῃ.

EYBOYA. Βαθαί! Χαΐρω γὰρ, ὅτι µοι µεγαλοφρύό-
vto; ἀποχρίνῃ, xal δεικνύεις ὅσον πεπλούτηχας iT
σορίχ.

ΓΡΗΓ. Κωτίλος (61) τις, ὡς Éorxev, ἄνθρωπος εἷ-
ναι δοχεῖς, ὦ Εὐθούλιον.

EYBOYA. Tíivo; δὴ χάριν;

ΓΡΗΓ, "Oz τωθαζόμενός µε ταῦτα λέχεις μᾶλ-
λον, 7] ἀληθεύων.

EYBOYA. Εὐφήμτσον, ὦ µακαρία" θαυμάζω γὰρ
σφόδρα cou τὸ συνετὸν xal µεγαλόδοξον. Ἐγὼ τοῦτο
ἔφην, ὅτι περὶ ὧν πολλοὶ πρὸς ἑαυτοὺς πολλάχις ἀμ-
φισθητοῦσι σοφο), ταῦτα οὐ µόνον ἐπίστασθαι σὺ λέ-
χεις, ἀλλὰ καὶ διδάσχειν ἕτερον σεμνύνῃ.

ΓΡΗΓ. Σὺ γὰρ i$ ἁληθείας, εἰπὲ pot, δυσχεραί-
νεις, εἰ διαφέρουσιν ὅλως (02) οἱ μὴ ἐπιθυμοῦντες
τῶ» ἐπιθυμούντων τε χαὶ ἐγχρατουμένων; Ἡ πάν-
705 Σμοῦ ταῦτα προσπαίζεις ;

EYBOYA. Καὶ πῶς ἀποπειρωμένη (65), f, όμολο-
γῶ μὴ εἰδέναι; ἸΑλλ) ἴθι, φράσον ἐμοὶ, ὦ σοφωτάτη,
τίνι διαφέρουσιν οἱ μὴ ἐπιθυμοῦντες xa ἀγνξύοντες
τῶν ἐπ.θυμούντων τε xal παρθενευόντων .

ΓΡΗΓ. Ὅτι πρῶτον μὲν χαθαρὰν ἔχουσιν €icb)
τὴν Φυχην, xaX ἀεὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἓν αὑτῃ xat-

. οιχεῖ, pi περιελχοµένης αὐτῆς xai ἐπιθολουμένης

φαντασίαις xaX λογισμοῖς ἀχρασίας, ὥστε xal τῆς kv-
θυµήσεως ἐπιλωθηθῆναί ποτε * ἀλλ᾽ εἰσὶν ἀνεπίδεχτοι
πάντη xal χατὰ τὴν σάρχα χαὶ τὴν χαρδίαν οὗτοι τῆς
ἐπιθυμίας, γαλήντν ἄγοντες τῶν παθηµάτων. Οἱ ὃξ
διὰ τῆς ὄψεως ἔξωλεν δελεαζόµενοι ταῖς φαντασίαις,
xal ἐπεισρέουσαν δεχόμενοι τὴν ἐπιθυμίαν δίχην ῥεύ-
µατος εἰς hv χαρδίαν, οὐδὲν ἦττον μµολύνονται πολ-
λάχις, χαὶ νομἰςουσιν ἀντιφιλονειχεῖν καὶ µάχεσθαι
πρὸς τὰς ἡδονὰς, ἑττώμενοι τὸν λογισµόν.

EYBOYA. Οὐχοῦν τοὺς γαλήνην ἄγοντας, xal μὴ
διοχλουµένους ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας, λέξομεν χαθα-
ρούς;

ΓΡΗΓ. Καὶ µάλα. Τούτους γὰρ τοιούτους ὁ xal
θεοὺς διὰ τῶν μαχαρ!σμῶν ἀπεργαζόμενος τοὺς ἆνεν-

bere Deum visuros Deus pronuntiat 33: quod nihil Ὦ δοιάστως αὐτῷ πιστεύοντας θεὸς, ὄψεσθαι μετὰ

obscurans, aut mentis oculum obturbans afferunt ,
** Matth. v, 8.

ejus se dicta astruere ac opinionem fulcire, diceret :
etsi is illi forte scopus disputationis exsistat. Coup.

(61) Koc(Aoc. lta Possinius. At Allatius Σχω-
πτίλος, mordaz. Ip.

(62) E1 διαςέρουσιν ὅλως. Bene Possinius, pre-
$lare, quo sensu voce δ.αφορύτερον usus Paulus
Hebr. 1, 4, ubi interpr. differentius; quod clarius
f'iissel, prastantius, excellentius. Dene autem Me-
thodius in persona Gregorii primas tribuit his qui
sunt depurgatz mentis, et ipsam adepti sunt imper-
turbatiouis arcem, ut nec animus cogitationibus,
nec corpus [ιούα ulla libidine sordeat, sed totus
tiomo Dei habitaculum pacatissimum exsistat, quan-
fum per vie statum ejusque perfectionem necdum
abgelutam εἰ ju termino licet; tametsi hoc ipsum

παῤῥησίας ἀποφθέγγεται τὸν Θεόν * ὅτι μηδὲν ἐπι-

evertere videtur in persona Eubulii : quze ipsa non
arduum conciliare, penes arduum ex objecto et ex
subjecti imperfectione. Ip.

(63) Πῶς ἀποπειρωμέγη. Eubulium refert, non,
ut Possinius, Gregorium ; apud quem male τὸ, μὲ
εἰδέναν. pro, μὴ εἰδέναι. Clara sententia : ostendit
non tentandi causa percontari quie se nescire fa-
teatur; uti etiam reddidit Allatius, apud. quein eat
masculinum ἁποπειρώμενος : sic etiam supra pro-
miscue, sive ab antiquario est haec ἁδιαφοξίαν sive
ab ipso Methodio; ratione a me jam ex Apostolo
iusinuata, quod in Christo, et ut sis sponsa Chri-
sli ac virgo, perinde est, sive masculus sive femina
sis. Ip,

CONVIVIUM DECEM VIRGINUM.

913

σχοτοῦν f] συνταράσσον τὸν ὀφθαλμὸν τῆς φυχῆς πρὸς Α quo minus in Dei visionem intendant; sed omni

hv θείαν ἐπιφέροντα: Ücoplav* ἀλλ᾽ ἐχτὸς γεγονότες
τῶν ὀρέξεων πάντη τῶν χοσμιχῶν, τὴν σάρχα χαθα-
piv» οὗ µόνον, ὡς ἔφην, µίξεως «ηροῦσιν, à) δη
χαὶ τὴν καρδίαν ἀνεπίδεχτον λογισμῶν ἀχρασίας, ἓν
ᾗ μάλιστα χαὶ τὸ ἅγιον, ὡς Ev ναῷ, κατοικοῦν &va-
παὐξται Πνεῦμα.

EYBOYA. Ἔχε δή. Οἶμαι γὰρ ἐπὶ τὴν εὕρεσιν
τῶν ὄντως κρειττόνων ὀρθότερον ἡμᾶς ἐντεῦθεν διελ-
θεῖν. Καΐ pot φράσον ' χαλεῖς τινα χυθερνήτην ἆγα-
06v ;

ΓΡΗΓ. 'Έγωγε.

EYBOYA. Πότερον τὸν ἓν µεγάλαις καὶ ἀἁμηχάνοις
περισώσαντα ζάλαις τὸ σκάφος, 3 τὸν ἐν γαλήνῃ
νηνεµίᾳ;

ΓΡΗΓ. Ti» iv µεγάλαις xal ἁμηχάνοις.

EYBOYA. Οὗχουν xat Φυχὴν τὴν περιαντλουμένην
ταῖς τριχυµίαις τῶν παθηµάτων, χαὶ μὴ ἁποχάμνου-
σαν f| ἐχλυομένην, ἀλλὰ τὸ σκάφος, τὴν σάρχα, γεν-
ναίως εἰς λιμένα τὸν τῆς σωφροσύνης ἀπευθύνουσαν,
λέξομεν τῆς Ev εὐδίᾳ πλοϊζομέντς χρείττονα xal δο-
χιµωτέραν.

TPHT. Λέξοµεν.

EYBOYA. Τὸ γὰρ ἁρμόνεσθαι πρὸς τὰς ἐμθολὰς
τῶν χαταρυσηµάτων τοῦ ποντροῦ πνεύματος, χαὶ μὴ
ἀποῤῥίπτεσθαι ἤ νιχᾶσθαι, ἀλλὰ πάντα πρὸς Ἀριστὸν
ἀνανεύοντα, χαρτερῶς μάχεσθαι ταῖς ἐδοναῖς, µείτο-

rerum saecularium cupiditate eliminata, nedum car-
nem , uti dicebam, a libidinosi congressus turpitu-
dine immunem servant; verum etiam ut cordis pe-
netrale (in quo et maxime, ut: in templo, Spiritus
sanctus conquiescit ct habitat) nullis obscenis co-
gitationibus pateat, sedulo navant operam.

EUBUL. Siste jam. Puto enim ad investigatio-
nem ejus quod vere prastantius est, rectius nos
hinc progressuras. Dic, quzsso, vocas aliquem bo-
num guhernatorem?

GREG. Sane.

EUDUL. Quem vero? An eum qui in magnis
vehementissimisque tempestatibus navem servave-
rit; an qui idem in serena tranquillita'e przsti-
terit ?

GREG. Utique qui in magnis et arduis.

EUBUL. Igitur et aniinum szvis perturbationum
fluctibus jactatum, ncc propterea conatum remit-
tentem aut fatiscentem, scd cymbam , carnem uti-
que, invicta generosi proposili constantia ad casti-
tatis portum dirigentem , pr:wstantiorem dicemus
probateque magis virlulis, eo, qui in malacia pa-
cati maris secure jucundeque navigat.

GREG. Dicemus.

- EUBUL. Nam obniti renitentibus ventorum flati-
bus, quos contra immittit. nequam spiritus : nec
inflecti tamen unquam dejicive aut vinci; quin po-
tius animo semper in Christum intento, fortiter

να τὸν ἔπαινον φέρει, τοῦ μετὰ ῥᾳστώνης ἀχειμαστὶ (; repugnare voluptatibus, majorein profecto ;audem

σαρθενεύοντος.

ΓΡΗΓ. "Eo:xs.

EYBOYA. Τί δὲ καὶ 6 Κύριος; Οὐ δοχεῖ δεικνύναι
διαφέρειν τὸν ἐπιθυμοῦντα μᾶλλον xaX ἑγχρατεύοντα
τοῦ ph ἐπιθυμοῦντός τε xal παρθενεύοντος ;

TPHT. Ποῦ 5f;

EYBOYA. Ἔνθα τὸν φρόνιµον παραθάλλων οἰχίᾳ
τεθεµελιωµένῃ χαλῶς, ἅπτωτον αὐτὸν ἁποφαίνεται,
μὴ δυνάµενον ἀπὸ τῆς βροχῆς xaX τῶν ποταμῶν xal
τῶν ἀνέμων χαταθληθῆνα:" ταῖς μὲν ἐπιθυμίαις, ὡς
ἔοιχεν, ἀπειχάζων τοὺς χειμῶνας ^ τῇ δὲ πέτρᾳ τὴν

affert, quam in amoeno beatoque tranquille virgini-
tatis portu desidere.

GREG. Apparet ita esse.

EUBUL. Quid vero et Dominus? Nonne videtur
ostendere, eum qui concupiscentia cstro jactatus
continentiam teneat, longe illi prcellere, qui hu-
jus pugnze securus , sedataque aut nulla concupi-
&centia, virginitate fulgeat ?

GREG. Ubi vero h»c Dominus?

EUBUL. Ubi nimirum sapientem comparans
cum domo bene fundata, inconcussa: eam firmitatis
csse.decernit, quam imbres irruentes et flumina
ventorumque vis dejicere non potuerit **. Nempe
hoc volens : per tempestates ventosque et pluvias ,

ἀχίνητον ἕνστασιν xal ἁδιάπτωτον τῆς ψυχῆς περὶ p concupiscenti: zslus designari; pelre vero Πο»

εν ἁγνείαν,

ΓΡΗΓ, Αλτθη λέγειν δόξαις.

EYBOYA. Tí δαὶ καὶ iazpóv; Οὐ τὸν ἐπὶ µεγάλαις
{ση δεδοχιμασμένον νόσοις, xal πολλοὺς ἰασάμενον,
ἔριστον χαλεῖς;

TPHT. "Eyoy:.

EYBGYA. Τὸν δὲ μτὸὲν µγδέπω διαπραςάµενον,
μηδὲ νοσοῦντας ὅλως ἐν χερσὶν ἑσχηχότα, οὐ πάντως
ἁλρχιμώτερον ἔτι,

9$? Matth, vn, 94.

mine, immobilem virginitatis proposito animi con-
stantiam ac castitatis inconcussum tenorem decla-
rari.

GREG. Videri possis vera dicere.

EUBUL. Quid vero et medicum? Àn non eum
vocas habesque optimum, qui in niagnis jam mor-
bis periculum fecit, et plurimis sanitatem restituit?

GREG. Equidem.

EUBUL. Eum autem qui nullum dum sui expe-
rimentum dedil, nullisque prorsus sgrotis consu-
luit, nonne adbuc minus omnino commendabilem
dicis?

919

GREC. Certe.

EUBUL. Ergo et animum qui mollius corpu*
sustinet, ejusque libidinum astu zgritudines, casti-
latis medicamentis lenit et sedat , utique dicamus
inedicz facultatis laudem ferre majorem, quam cui
probe sznum corpus neque viliis obnoxium obtigit
regere?

GREG. Fatendum est.

EUBUL. Quid item in lucta? Uter pugil mel;or,
qui magnos et fortes z:emulos experitur, ac conti-
nue lucta defungens, non succumbit unquam ; an
qui nullis adversariis decertat?

GREG. Plane qui experitur. ;

EUBUL. Ain' tu in palzsstra quoque atbletam pra
stare, qui adversarios contranitentes sustinet ?

GREG. Necesse ut dicatur. .

EUDUL. Necesse igitur, ut et quisquis strenue
moliatur adversus concupiscenti& motus, nec se
abripi patiatur, sed in adversum trahat ac obnita-
tur, fortior videatur, quam qui ejus nullam inter-
pellationem sentiat.

GREG. Vera dicis.

EUBUL. Quid? Fortiter se habere adversus pra-
vorum affectuum ac libidinum impetus, ad majo-
rem, 0 Gregorium , fortitudinis laudem pertinere
existimas?

GREG. Admodum sane.

EUBUL. Num vero fortitudo, virtutis robur ac
tenor ? :

GREG. Plane.

“

EUBUL. lgitur si virtutis robur tolerantia est, C

nonne qui molestiis exercetur animus, fortiterque
tolerans cupiditatibus atque vitiis obsistit, illi prze-
slare fortitudiuis laude putandus est, qui nullas
ejusmodi molestias persentit ?

"GREG. Profecto.

EUBUL. lgitur si fortior, erit et przstantior.

GREG. Sane.

EUBUL. Melior ergo et przestantior est, quan-
tum ex modo concessis evidenter sequitur, qui in-
ter concupiscentiz zstus continentiain tenet, quam
qui nulla pulsatus libidine in castitatis secure ca-
stris meret.

GREG. Rem meram loqueris. Sed de his alias
absolutius tecum sermonem conferre gestio. Si
Maque tibi grave non est, cras accedam, de his
auditura. Nunc enim, ut vides, tempus est ut et
animum ad exterioris hominis vertamus curam.

(64) El δυγατωτέρα, καὶ κρείσσων. Facilior ma-
nus dare Fubulio videtur Gregorium, arguenti ex
non causa ad causam ; quasi nimirum ipsa vitio-
rum vis οἱ infestatio sit virlutis vis ac robur, non
quid extrinsecum, ex se ilii officiens ac ren'oram
faciens; sola vero occasione, obnitentia animi ac
contentione, juvans, dum hzc superare conatur :

uib'is jam superatis expurgatus onimus, illisque
actus superior, virtulis iter giganteo decurrit pede,
ab actione et pugna cupiditatum, ad scientiam et
contemplationem ac rationem, Deumque evolans;
ne reputans quidem, quorum vix aspectum ferat, qui

N^
s. METIODA CONV NV "E DECEM VIRGINUM. co

ΓΡΗΓ. Nat.

EYBOYA. Οὐχοῦν καὶ ψυχὴν τὴν ἀνεχομένην ὑγρο-
τέρου σώματος, xal τὰς περὶ ἡδονὰς αὐτου νόσους
χαταπραῦνουσαν σωφροσύνης φαρμάχοις, ἰατριχωτέ-
pav λεκτέον τῆς ὑγιειγὸν διοικεῖν χεχληρωµένης oo
pa xat ἁπαθές ;

ΓΡΗΓ. Λεχτέον γάρ. |

EYBOYA. Τί δαὶ χαὶ ἓν πάλῃ; Πότερον παλαιστὴς
ἁμείνων, ὁ ἀνταγωνιστὰς ἔχων μεγάλους xal ἰσχν-

ὑς, καὶ προσπαλαἰων ἀεὶ xat μὴ χαθαιρούµενος" ἡ
Pa ἔχων ἀνταγωνιστάς ;

ΓΡΗΓ. A5Xov ὡς ὁ ἔχων.

EYBOYA. Καὶ ἐν πάλῃ ἄρα δοχιµώτερος ἀθλητὴς
ὁ τοὺς ἀνταγωνιστὰς ἔχων;

B ΓΡΗΓ. Ανάγκη.

EYBUYA. Οὐχοῦν xai φυχὴν ἀνάγχη πᾶσα τὴν
μηχανωμένην πρὸς τὰς ἑφόδους τῆς ἐπιθυμίας, μὴ
κατασπωµένην, ἀἁλλ᾽ ἀνθέλχουσαν xal ἀντιτασσομά-
γην, ἰσχυροτέραν φαίΐνεσθαι τῆς μὴ ἐπιθυμούσες.

TPHT. 'AX505.

EYBOYA. Τί δαί; τὸ καρτερῶς ἔχειν πρὸς τὰς ὁρ-
pe, Γρηγόριον, τῶν φαύλων ὀρέξεων, δοχεῖ σοι p.e
λον ἀνδρείας εἶναι ;

ΓΡΗΓ. Καὶ σφόδρα.
EYBOYA. Ἡ δὲ ἀνδρεία αὕτη δύναμις ἀρετῆς;

ΓΡΗΓ. Δτλον.

EYBOYA. Οὐχοῦν εἰ δύναµις ἀρετῆς ἐστιν ἡ ὑπο-
pov, ἡ διοχλουµένη ἄρα φυχἣ xal χαρτεροῦσα πρὺς
τὰς ἐπιθυμίας δυνατωτέρα φαίνεται τῆς μὴ ὀχλουμέ-
γης »

ΓΡΗΓ. Nat.

EYBOYA. Ei δὲ δυνατωτέρα, χαὶ χρείσσων (64).

ΓΡΗΓ. Ναί.

EYBOYA. Κρείσσων ἄρα ἡ ἐπιθυμοῦσα xai ἑγ-
χρατευοµένη τῆς μὴ ἐπιθυμούσης ἐστὶν, ἓκ τῶν προ-
ὠμολογηµένων, καὶ ἐγχρατευομένης.

ΓΡΗΓ. ᾽Αλτθῆ λέχεις, xai ἐπιθυμήσω πληρέστε»

D ρον ἔτι περὶ τούτων διαλεχθῆναί σοι. El οὖν σοι φί-

λον, αΌριον ἀφίξομαι πάλιν ἀχουσομένη τούτων. Νὺν
γὰρ, ὡς ὁρᾷς, ὥρα λοιπὸν τραπέσθαι xal περὶ τοῦ
ἔξωθεν ἀσχολίαν ἡμᾶς ἀνθρώπου.

adhuc incipiens ac quasi rudimentarius est, nec
virtutis lyceo satis exercitatus. Fallacia ergo con-
sequenlis est. Plane siquidem melior 4ο prestan-
tior, qui ex se et qua pollet virtute fortior est ac
robustior, non qui debiliore virtute graviores insul-
tus patitur, necdum ovare doctus victoria, sed ni-
tens serio, perturbationum oppressus colluvie, ne,
frequenti eo statu,naufragio profundo demergatur ;
clamans cum Paulo: /nfelix ego homo ! quis me libe-
rubit de corpore mortis hujus? Hxc infantia ac par-
vuli aetas, illa viri perfectio. Cows&ris

311

LEONIS ALLATII ΝΟΤΑ IN SYMPOSIUM DECEM VIRGINUM.

LEONIS ALLATII
IN SYMPOSIUM DECEM VIRGINUM S. METHODII

NOTAE Ὁ.

ν---

Col. 27. B. Gregorium et Eubulium nomina mu- A proposita esse exempla, et. animos virtutibus dedi-

lierum diminutiva pro Gregoria et Eubule, multa
cum venustate formata, cum dicimus et conquiri-
mus blanditiis benevolentiam colloquentium : more
veterum tuin Grecorum tum Latinorum, apud quos
leges Glycerium, Philienium, Erotium, Adelpha-
sium, Philocomasium, Philomatium et similia. Eu-
bulium Methodius est, Symposii auctor; Grego-
rium, que symposio interfuit : et quie viderat et
audiverat, Methodio ea scire ambienti narrat.

Col. 32 B. difficilem viam. Respicit ad illa He-
siodi in Operibus :
Της 9 ἀρετῆς ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθεν ἔθηκαν
ΑἈβάνατοι ' μακρὸς δὲ xal ὄρθιος οἶμος ἐπ᾽ αὐτὴ»,
Καὶ τρηχὺς τὸ πρῶτον ' ἐπὴν Ó' εἰς ἄκρον ἵχῆαι,
Ῥηϊδίη δὴ ἔπειτα πέλει, χαΊεπή περ ἑοῦσα.
ld est, « Ante virtutem vero sudorem disposuerunt
jmmortales : longa vero atque ardua via est ad
Ipsam, primumque aspera : ubi vero ad summum
ventum fuerit, facilis. deinceps est, quantumvis
Gifficilis fuerit. »

lbid. Ingens et decora facie. Virtutis speciem et
polehritudinew salis eleganter expressit Aristoteles
ynno in Hermiam dicto, Ἀρετὰ πο.]ύμοχθε. In
hunc vere aureum de virtute Aristotelis hymnum
exstat noster fusior Commentarius, nondum editus.
. lbid. Nam verecundia in facie. Neque enim quz-
libet pulchritudo laudabilis est, sed quam et vere-
cundia et gravitas, et virtutes ali: masculz con-
sectantur. Et ut. verbo expediam; ut Venus altera
vulgaris, altera ccelestis ; ita et forma, et vulgaris
et colestis fuerit.

lbid. €. Licet inter eundum. Viarum ad vir-
tuleimn οἱ ad ignaviam discrimen habes ex Prodico
apud Xenophontem Rergm memorabilium lib. v, et
ex Xenophonte apud Philostratum lib. v De vita
Apollonii, et alios : multumque ad luec facit Cebe-
tis Tabula.

Col. 40. D. Prius formam nostram multis pecca-

tos corporibus non copulari; ad vitia vero conver-
805. tum eos in hauc vitam prolabi, et in corpora
immitti : alteram dicentium, animum corporum
orlu posteriorem esse; cum Moyses commeinoret
rimum de terra sumpto pulvere hominem linxis:e
eum, deinde per inspirationem animum ci indi-

disse : neutram tamen harum opinionum reprehen-

sione carere, cum prima Grzcanicas fabulas pre
se ferat, altera variis difficullatibus nutet. Lege
apud eumdem sequens caput, in quo fuse probat
idem esse cum animo tum corpori exsistendi ρτίη-
cipium, licet que ad hoc insinuandum afferuntur,
non zque ominibus probentur, de quo plane non
una est omnium sententia. Hilarius verba illa
psalmi cxxix, Fiant aures tuc intendentes, expo-
nens ait : Prius quidem animam illam divino illo et
incomprehensibili virtutis sue opere constituit. Non
enim cum ad imaginem Dei hominem [ecit, tunc
et corpus effecit. Nee aliud innuit Augustinus De
Genesi ad lit. lib. vu, cap. 24 : Humane opinioni to-
lerabilius mihi videtur, Deum in illis primis operi-
bus, qui simul omnia creavit, animam etiam homi-
num creasse, quam suo corpore, membris ez limo
formati corporis inspiraret. Hanc eamdein. opinio-
nem Hu(inus tribuit Hieronymo, ejus verba ex
Comment. in. Epistol. ad Ephesios referens. Phila-
strius cap. 99 utique hzreticos damnat, qui negant
animas ante corpora creatas fuisse. Et Nyssenus ad-
dit non tantum, Ádanii, sed omnium quoque animas
ante corpus Ádz simul creatas fuisse; idque sa-
crarum Scripturarum auctoritate probare conten-
dit, Et hauc. sententiam videlur amplecti Metho-
dius Convivii orat. vi, cap. 4, dum Agatha dicit :
Απηχρίθωνται γὰρ αἱ Ψψυχαὶ τῷ γεννῄσαντι τότε
μάλιστα xal πλασαμένῳ, ὁπότε τὴν χαθ) ὁμοίωσιν
ἰδέαν ἄχραντον ἐκλάμπουσαι, xal τοὺς χαρακτηρας
ςῆς ὄψεως ἑἐχείνης, πρὸς fjv ἀφορῶν ὁ ,cb; ἀθάνα-
τον μορφὴν xal ἀνώλεθρον ἐχούσας αὐτὰς ἀπειργά-

torum nolis compunciam assumpsit. S. Hieronymus C ζετο, τοιαῦται διαµένουσι, etc. Hoc Petrus Parisien-

explicans illud Pauli ad Roman. viti, ín sinmilitudi-
nem carnis peccati, ideo dictum esse scribit, quia
caro Christi fuit proclivis ad peccatuni.. Quidquid
alii dicant, sanior sententia est, qua explicatur
Hieronymus, Methodius et alii, nou ideo dici, quasi
Filius Dei carnem susceperit peccatis obnoxiam,
vel ad pexcatum proclivem; sed quia carnem illam
assuniptam ab omni peccati inclinatione iminunem,
εἰ peccato minime obnoxiam, de massa carnis sus-
cepii, quie erat ad peccandum proclivis, et pec-
€ato originis commaculata ; ideoque destituta justi-
tia. originali.

Col. 54. C. Adjacentem montibus aditum e celo
in corpora descensui. Gregorius Nyssenus De opifi-
cio hominis, cap. 28, duplicem de animorum pro-
creatione refert antiquorum opinionem , alteram
Origenis ex comment. De principiis. qui asserebat
animos hominum, quasi quamdam nationem seor-
sum quadam ex republica exsistere longe ante cor-
pora creatos : illisque tum virtutum, tum vitiorum

sis episcopus lib. 11 Sentent., distinct, 17, et. alii
putant defendi posse absque hzareseos periculo,
dummodo non existimétur, animas antequam illa-
bantur corporibus peccasse, et propter peceata de-
trusas in corpora tanquam in carcerem. His tamen
relragatur Leonis ] auctoritas, epistola ad episco-
pum Astericensem scribentis : Catholica fides con-
slanter pra'dicat atque veraciter, quod anime homi-
num priusquam suis inspirarentur corporibus, non
[uere. Sed posse supradictas opiniones de crealione
animarum ante corpora cum catholicis coniponi,
judicat D. Thon.as 1 part., quzest. 90, si. dicamus
animas hominum pracessisse corpora non secune
dum actum, sed secundum quamdam similitudinem
generis, qua anim conveniunt cum anyelis intel-
lectuali natura. Augustinus non ejusdem sempet
sententie fuit. Nam lib. n De Genesi allegorice cap.
10 docuit corpus hominis non fuisse conditum ante
anim creationem, sed una cum ipsa anima, et ea-
dem simul ten pore : et apertissime lib. 1 Retraet.,

(4) Nota hujusmodi Allatiauz hoc signo * in textum immisso indicantur.

249)

LEONIS ΜΙΤ ΝΟΤΗ;

221

cap. 10, Origenem confutant Epiphanius et ali. * A exsistentiam, descensum de colo, animorum mis-

Cyrillus omnium accuratissime lib. 1 Comment. Ώι
Joannem. Asserendum nihilominus est cum D. 'Tho-
ma et aliis simul, animam creari cum corpore.
Quamvis enim Deus quieverit a creatione specifica
cunclarum specierum, non tamen ab individua
creatione animorum, qui quotidie humanis corpori-
bus infunduntur. Similes de animorum procrea-
lione sententias breviter ac distincte expressit Ana-
stasius Sinaita orat. De liominis creatione ad imagi-
nem et similitudinem suam. Vide etiam Nemesii epi -
scopi De nalura hominis cap. 2 et 5, qui de anima
multas antiquorum sententias refert, et strenue re-
futat. Methodium porro non sequi Origenem, quam-
vis animorum descensum de coelo ponat et. missio-
nem, fatebitur quicuuque amborum dicta. contule-
rit, Origenes eas ante corpora creatas in ccelo re-
ponit lireras suique juris ad bonum et ad malum;
Si bonum εἰ virtutem secutz fuerint, corporibus
non copulari; ad vitia vero conversas in corpora
immitti. Qui reprobat similia et confutat, absurde
dicelur Origenem sequi. At hoc facit. Methodius.
Sed quid lic ipse plura recolere conor? Satis sit
ea exscribere quie doctus quidam vir in margine
codicis, ex quo mea hausi, pro Methodio doctis-
sime adnotavit : « Mi νόμιζε, ὅτ., κατὰ τοὺς αἱρετι-
χοὺς τοὺς λέγοντας προῦπαρξιν, φησὶ τὴν κατάθασιν
καὶ πα απομ τὴν τῶν φυχῶν ἀπὸ τῶν οὐρανῶν. Σα-
φως γὰρ οὗτος μάχεται τῷ τοιούτῳ δύγµατι, ὡς
ἕγνως ἓν τῷ mph τούτου λόγῳ' ἀλλά καὶ ἓν τῷ Περὶ
ἀναστάσεως. Αλλ ὅτι ἢ τ'νὲς παραχαράχται ἔπλα-
σ:ογράφησαν τοῦτο τὸ χωρίου, χαθὼς xal τὴν θείαν
Γραφὴν πολλοὶ παραποιήῄσαντες Ἰλέγχθησα» παρὰ
των ἁγίων ' f| τὴν χατάδασιν νόησον αὐτὸν εἰργχέναι
ἀπὸ τῶν οὐρανὼν, ἐπειδὴ οὐρανία ἐστὶ τὴν φύσιν
τοι τὴν οὐσίαν ἡ ψυχή * xax διὰ τοῦτο χοινωνὸς αὐτὴ
λέγεται τῶν ἄνω δυνάµεων, Καὶ αὗται γὰρ, ὡς ἐχεῖ-
γαι ἀσώματοι, ἀθάνατοι, ἁόρατοι. Ὅθεν οὐράνιον xal
ἐπίγειον ζῶον λέγεται ὁ ἄνθρωπος παρὰ τῷ Λιδα-
σχάλῳ, xa χὀσμος µιχρός ᾿ δι αὐτοῦ γὰρ ἐποίησεν
ὁ Geh, µίαν συµφωνίαν γαὶ χοινωνίαν ρατῆς χαὶ
ἀοράτου χτ[σεως. Καὶ μάλιστα πάντων ὁ Γρηγόριος
ὁ Ναξιανζοῦ ταῦτα διασαφεῖ ἐν τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ, μᾶλ-
λον δὲ εἰς τοὺς περὶ τὸ Πάσχα xai τὰ Φῶτα SMrouc.
λλως τε xal ἐντεῦθεν ὁ σχοπὸς δείχνυται τοῦ λέγον-
τος ph ταῦτο φρονοῦντος. Ἐχεῖνοι γὰρ ὡς εἰς xaza-
ἴκην, τὸ σῶμα, qaot τὰς ψυχὰς πἐµπεσθαι ἀπ᾿ obpa-
VV * οὖτος 05$ τὴν σύστασιν αὐτὴν τὴν τοῦ.ἀνθρώπου
xat P» ἀρχὴν τής Υενέσεως ἐκ τῆς εἰς τὴν µήτραν
ΧαταθολΏς τοῦ σπἑρµατό; qnot. Καὶ σχόπει πῶς πρὸ
δύο φύλλων, ὅπως τὺ ἐκ τῶν ὁστέων ὁστοῦ», καὶ
ἡ éx τῆς σαρκὸς σὰρξ, ἄνθρωπος, ἀοράτῳ ληφθέντα
δυνάµει, πλάττεται ὑπὸ τοῦ αὑτοῦ τεχνίτου δηµιουρ-
Υηθέν. TL δὲ ἐστιν ἕτερον ἄνθρωπος ^ τὸ συναµφότε-
e ix τῆς ψυχῆς xai τοῦ σώματος; Τοῦτο γὰρ ὅλον
γθρωπός ἐστιν, ὡς φησὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης
ἐν τῷ ὅ κχεφαλαίῳ τῆς Ελκλησιαστικῆς Ἱεράρ-

xlac, xa Γρηγόριος ὁ Ναζιανζοῦ Ey τῇ πρὸς Κληδό- D

vtov ἐπιστολῇ. Τοῦτο δὲ xal ἡ φύτις αὐτὴ διδάσχει,
τι ἄνθρωπος λέγεται ψυχἠ xai σῶμα. Διῃρημένου
Υὰρ. τὸ μὲν χαλεῖται Des τὸ δὲ σῶμα. Τοῦτο à σα-
Φως ἔδειξεν ὁ Κύριος εἰπὼν ἐν Εὐαγγελίοις' M) go-
6ηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, ei 06
υχὴν μὴ δυνγαµένων ἀποκτεῖναι ' ὡς εἶναι 5
υχὴν, τὸ δὲ σῶμα, συναμφότερον δὲ ἄνθρωπος. Καὶ
tà τοῦτο srt: Φοβηθῆτε δὲ μᾶ. {ον τὸν δυνάµε-
Φον xal yer xal σῶμα ἁπο.έσαι ἐν τῇ veérvq.
Καὶ αὐτὸς δὲ iy τῷ Πρὸ τούτου λόγῳ φησὶν Ev χεφα-
laio Υ’. Οὐχοῦν μὴ νοµιξέτω τις κατὰ tb τῆς προ-
Ὀπάρξεως τὸν Διδάσκαλον εἰρηχέναι ἐνταῦθα τὰ εἰρη-
μένα" ἀλλὰ χαθὼς εἴπομεν, οὕτω νοητέον τὸ χωρίον.
| μὴ οὕτω νοήσωμµεν, εὑρίσχεται αὐτὸς ἑαυτῷ Évav-
τιουµενος) ὅπερ καὶ μωρὸν εἰπεῖν ' οὐδεὶς γὰρ τοῖς
ἑαυτοῦ μάχεται πώποτε. » — « Ne suspiceris hunc au-
clorem veluti hzreticos asserentes animorum prze-

! Gen. 11, 30. ? Matth, x, 28.

iv

sionem fateri. Simile namque placitum hic aperte
oppugnat, ut plane vidisti in superiori libro, imo
etiani quem idem edidit De resurrectione. Sed aut
falsarii locum hunc eflinxerunt, quemadmodum et
divinas Scripturas plerique depravasse deprehensi
sunt a sanctis : aul intelligito eum descensum de
celo dixisse, quod natura aut substantia animus
cobestis cst; proptereaque dicitur virtutum supe-
riorum consors esse. lli siquidem, uti et 1, incor-
porei sunt, immortales, invisibiles. Unde et celeste
el terrestre animal, liomo nuncupatur a Magistro,
et mundus parvus. Per ipsum enim Deus unam
concordiam et communionem visibilis atque invi-
sibilis creaturze effecit. Et pre omnibus aliis hac
Nazianzenus Gregorius sua oratione declarat, et
praecipue iis quas in Pascha et Lumipa babuit. Alia
quoque ratione ostenditur propositum dictantis non
esse hzc probare. Namque illi veluti in condemua-

B tionem, corpus nempe, tradunt animos de cuelo

mitti : hic vero ipsam hominis constitutionem et
generationis principium ex circulatione in vulvam
seminis esse pronuntial. Et animiadverte. quomodo
ante duo folia illud, os ex ossibus meis, et ez carne
caro *, invisibili facultate assumptus ab eodem opi-
fice fabrefactus effingitur. Quid poiro aliud est
homo quam utrumque ex animo et corpore? Hoc
enim totum homo est, ut scribit Dionysius Areopa-
gita cap. 7 Ecclesiastice hierarchie, εἰ Nazianze-
nus Gregorius ad. Cledonium epistola. Που praeterea
el natura ipsa docet, hominem dici corpus et ani-
mam simul. Nam si dividatur, boc quidem dicitur
animus, illud corpus. Quod plane Dominus etiam
in Evangeliis ostendit, cum aiL* : Ne tinieatis illos
qui occidunt corpus, animam tero non possunt occi-
dere. Quare est hoc quidem animus, illud corpus,
el utrumque homo. ldeoque dixit : Timete autem
magis eum qui potest. auimum et corpus occidere in

C gehennam. ldem dicit in libro qui ante hunc scri-

ptus est, cap. 5. Quare nemo suspicetur Magistrum
iunc dicta in hoc loco digessisse, ut animorum
praexsistentiam comprobaret, sed ut nos exposui-
inus, ita accipiendus locus est. Quod si is ita non
intelligatur, idem ipse sibimet ipsi contraria dicere
comperietur ; quod stultum est dicere : nemo siquie
dem suis unquam adversatur. » Án vero anima caue
setur ex semine, el. quomodo uniatur corpori, vide
apud S. Thomam 1 paite, quest. 118.

Ibid. Ipsa siquidem in occulto homi:es indm-
menia animi pretexens effingit. Videtur ος υρὶ-
nione Platonis in Cratylo et Gorgia loqui Metho-
dius. Plato siquidem aiebat corpora animis deser-
vire vice sepulcrorum, dicique σῶμα quasi orga.
Καὶ γὰρ σῖμά τινὲς φασιν αὐτὺ εἶναι της ψυχῆς ὡς
τεὐαμμένης P τῷ νῦν παρόντι * xai διότι aj) τούτῳ
σηµαίνει, y vf vyh. xal ταύτῃ Onus
ὁρύῶς Ααλαϊσθαι, dis) cet μοι κάλλιστα θέ.
σθαι οἱ ἁμφὶ Ὀρφέα τοῦτο $ ὄνομα, ὡς δίχην διδού-
σης τῆς υχῆς, ὧν 5h ἕνεχα δίδωσι. Τοῦτον δὲ περί-

ολον ἔχειν, ἵνα σώζηται δεσμωτηρίου εἰχόνα. Εἶναι
οὖν τῆς ψυχῆς τοῦτο αὐτὸ, ὥσπερ ὀνομάνεται, ἕως
ἂν ἐχτίση τὰ ὀφειλόμενα τὸ σῶμα. « Elenim σωμα
nonnulli aiunt esse anim: σημα, tanquam ad hoc
quidem tempus anima sit in corpore sepulta; vel
recie ideo est σῆμα, quoniam corporis ministerio
utitur anima ad eas res quas sibi obsignarit signi-
ficandas explicandasque. Quanquam e$ mihi qui-
dem rectissime videtur Orpheus ipsiusque studiosi
istius vocabuli originem notasse, videlicet ut signi-
licetur anima ponas pendere, et quidem explicari
qua de causa illas poenas pendat. Animum igitur
quasi vallum claustrumque, carceris scilicel ima-
ginem ul corpus circumferre, ut ipsa σώζηται, ser-
vetur, ac proinde illud ipsum esse anim: corpus,
quod pre se fert vocabulum, donec qui debet

135

IN SYMPOSIUM DECEM VIRGINUM,

£26

anima plane in corpoie persolverit, nimirum sit Α καὶ Ἡσαῖου xai τῶν ἄλλων προφητῶν, ὣς Πέτ

τὸ σῶμα.» Et in Gorgia : Καὶ ἡμεῖς τῷ ὄντι ἴσως
εέθναµεν ' ὅπερ Ίδη που ἔγωγε xat Ίχουσα τῶν σε-
φῶν, ὡς vuv ἡμεῖς τέθναµεν, xol τὸ μὲν σῶμά ἐστιν
ἡμῶν σΏμα. « Et nos revera morimur. lllud enim
a sapientibus audivi nos nunc mori, et nostrum
σώμα, corpus, esse σημα, sepulcrum. » Ex quo sua
desumpsit Origenes. qui etiam corpus carcerem
animi nuncupavit, in quo inclusus male factorum
in celo panas lueret : et lib. v et vii contra Celsum,
tabernaculum et indumentum sepius. Late tamen
sumpto vocabulo verba Meihodii accipienda sunt.
Cum enim animus ipse non videatur, sed actiunes
ipsius per corpus expresse; ideo corpore velut in-
volucro contegi videtur ; et infra σάρχινον τῆς
ΦυχῆΏς χιτῶνα, carneam animi vestem, corpus appcl-
lavit ; et orat. 9, ὃ 7, hominem, Christi indumentum.
Quo etiam modo intelligendus est Paulus apo-
stelus Il Corinth. cap. 1,tGui οἰχίαν σχήνους, domum
tabernaculi, corpus, exteriorem hominem, ad inte-
rioris vocavit differentiam ; et ad exponendum ex
boc corpore animi exitum, et incorruptibilitatis
acquisitionem, exapoliari ek supervestiri vocabulis
usus est.

Col. 58. A. Hinc et angelis curatoribus. Nota, sta-
tim alque nascuntur bonnes, custodie angelorum
committi.

lbid. B. /mmortalem enim, et quod mon vetera-
scit. His error refellitur 25serentium, cum progi-
gnuntur animi, non novam substantiam, neque
aliai abea quz est, importari, sed eam quz sit,

r providentiam multiplicari. Hinc Eunomius
iud, Pater meus operatur *, non de creatione, sed
de Providentia dictum esse intelligebat. Hinc Apol-
linarius putabat, animos ab animis gigni, uL a cor-
poribus corpora. Progredi enim uti propagationem
corporum , animum per propagationem primi ho-
mius in omnes, qui ex illo generantur : neque

enim sepositos esse el conditos animos, neque nunc (

gigni. Qui enim hoc dicunt, Deum imoechis operam
navantem faciunt, quod ex his pueri nascantur ;
ei mendacii illud evinci, Cessavit Deus ab omnibus
eperibus. suis, que capit facere *, cum nunc ctiam
animos faciat. Errorem confutat Nemesius De na-
iara. homiuis, cap. 2, et notat dillerentiam Provi-
dentiz el creationis ; lIpovola; μὲν γὰρ ἔργον ἐστὶ
ὁ ἐξ ἀλληλογονίας διασώζειν «t» τῶν φθαρτῶν ζώων
οὐσίαν * λέγω δὲ τῶν uh χατὰ σηπεδόνα γενοµένων *
ἐπειδὴ T ν τούτων διαδοχὴν σηπεδὼν πάλιν ἑτέρα
διαφυλάττει' χτίσεως δῇ τὸ χράτιστον ἔργον τὸ ἐς
οὐχ ὄντων ποιεῖν. « Providenti; enim opus est, per
unius ortum ex altero conservare snbsiantiam ca-
ducorum auimalium : dico eorum quz ex pulre-
dine non nascuntur. Nam horum propagationem
alia rursus putrefactio conservat. Creationis vero
pres:antissimum officium est, ex nibilo aliquid
elicere. » Diela. de prognatis ex putrefactione, ne

xai Παύλου, xai τῶν ἄλλων ἁποστόλων τῶν γάµοις
προσοµιλησάντων. « Opto enim ut dignus sim in
regno cadorum ad horum pedes locum mihi dari,
ut Abrahze, 1saac, Jacob, ut Joseph, Isai» et alio.
rum prophetarum : υἱ Petri. et. Pauli, «t aliorum
apostolorum qui nuptiis operam dederunt »lynatius,
apostolis σύγχρονος, consuetudine conjur.ctissimus ,
sanctitate illustris, veritatis amalor, cujus laug
apud sanct:ssimos el przstantigsimos viros maxima
est, potuit. similia, uti erant, conquirere, el scire
etiam in duliis ab iisóem apostolis. In argumento
simili, cum virgines conjugatis prafert, non ex
apostolis praecipuos, si illi non erant, in conjuga-
torum numero collocasset. Ergo fuere. Ergo Paulus
inter conjugatos acceinsendus est. Clemens Alexan
drinus, falsa epistoize Pauli interpretatione, Pau-
lum conjugatum facit. Verba Clementis recitat Eu-
sebius lib. u Histor., cap. 24, et Nicephorus Cal-

p listus lib. 1, cap. 44. Calibatum tamen illius acer-

rime defendunt Ambrosius, Hieronymus, Chry-
$ostomus, Theodoretus, Theophylactus, OEcume-
nius ct alii; probantque constantisaime ex ipsius
Pauli verbis : De non nuptis et viduis bonum est il-
lis, si sic permanserint, sicut et ego *. Adducia ex
]gnatio dicunt esse corrupta, et nomen Pauli ad-
ditum. In margine editionis Ántuerpian:z apud Chiri-
stophorum Plantinum 1572, in 8*, adnotatur : P.uli
ncmen in antiquissimis codicibus Anglicanis οἱ aliis
nom exstare, εἰ doctissimos plerosque o:citantiam
&ciolorum aut scribcntium assumentium censere, ba-
rouius, anno Christi 57, num. 58, multis atque
optimis argumentis concludit ei Pauli czelibatm et
nomen Pauli esse ab adversariis ep stolz additum.
Prostat resolutio qu::stionis de S. Paulo apostolo,
an conjugatus fuerit, necne, auctore Kiliano Le.b,
priore lRebdorfensi, anno 1645, in-4*, non indocta,
Alii quoque iuter Catholicos hoc argumentum op-
time pertractarunt, quibus suum calculum audit
noster Methodius in hoc suo Symposio.

Col. 94. C. He autem promissiones post resurrectio
nem. Et clarius adliuc orat. v, $87 : Ἁλλ' Ἰουδαίοι
μὲν τὴν σχιὰν ἀπὸ τῆς εἰχόνος, τρίτην ἀπὸ «f, ἆλη

είας, χατηγγέλκασιν * ἡμεῖς δὲ τὴν εἰχόνα τῆς χατ᾽
οὐρανὸν διοιχέσεως ἑναργὼς ἐχθειάζομεν. Τὸ và
ἀλτθὲς ἀχριθῶς μετ ἀνάστασιν ὃτλωθήσεται, ὁπότε
πρόσωπον χατὰ πρόσωπον τὴν ἁγίαν σχηνὴν, τὴν mó-
λιν τὴν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἧς τεχνίτης xat δημιουριὸς
ὁ θεὺς, ἀλλ᾽ οὐ 6v αἰνιγμάτων xal ix µέρους ἐπ-
οπτεύσοµεν. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ τὰ ἡμέτερα προανε-
fiovnseY | fuel, δὲ τὰ οὐράνια προαγγέλλοµεν; ἔπει-
περ ἡ μὲν σχηνὴ σύμθολον ἣν της Ἐκκλησίας,
ἡ δὲ Ἐκχλησία τῶν οὐρανῶν. « Sed Judei quidem
umbram ab imagine, a veritate nempe tertiam, de-
nsuntiarunt : nos. vero coelestis dispositionis ima-
ginem palam admirantes, divinis laudibus extolli-
imus, Nam quod verum est exacte post resurrectio-

Ma dicta existimes, quasi ea Nemesius Providentiz p nem manifestabitur, cum facie ad faciem sanctum

subtrabat, sed tantum ad notandum Providentie
opus circa ea qua ad sui generationem externo
agente indigent. Et. animum produci a leo dispo-
sita maleria per actionem agentis, insinuat D. Tho-
imas 1 part. quast. 118, art. 1, ad 2.

Col. 62. D. Etenim cum character ipsius. Nota de
charactere εἰ profunditate sententiarum Pauli.

Col. 7/9. Α. Bonum eis est, si manserint ut et ego.
Oritur ex his verbis Pauli questio perdiflicilis : nam
D. Paulus czlebs fuerit, vel uxorem duxerit ? Uxo-
rem duxisse tradit lgnatius martyr epistola ad Phi-
ladeiphenses (2), cum illum inter conjugatos aposto-
los enumera: : E? οµαι Yàp, ἄξιος Θεοῦ εὑρεθεὶς,
πρὸς τοῖς ἴχνεσιν αὐτῶν εὑρεθΏναι ἐν τῇ βασιλείᾳ,

ὡς ᾿Αθραὰμ, xai Ἰοαάχ, καὶ Ἰαχὼδ, ὡς Ἰωσὶφ,

* Joan. v, 11. * Gen. 5, 9. * IH Cor. vn, 8.

tabernaculum, civitatem nimirum caelestem *, cu-
jus opifex et conditor est Deus, non per speculum
in 2nigmale, neque ex parte, aspectu ipso perci-
piemus. Judei namqvee nostra praedixcrurt; nos
colestia prauuntiamus : cuim tabernaculum typus
esset Ecclesim, Ecclesia vero coelorum. » Scribit
Methodius tabernaculum apud liebrazos inagineim
Ecclesix fuisse :sic eos per ea quae sensibus ob-
jiciebantur, rerum divinarum species prienuntiasse,
cum tabernaculum esset diving administrationis
species. Et h»c quidem Ilebroii in figuris ct typis :
Christianos vero figuris clarius, sed veritate et re
ipsa obscurius colere quod purum et sincerum
nondum ad liomines pervenit, etl eos non posso
conspicere puram putam, nisi post resurreclionein,

* Πεν. τι, 10.

(2) Non Ignatius, sed Ignatiaster, verz lgnatianz epistole interpo:ator, id tradit. Gar.

92]

immortalitatem. Hine tre$ status hominum ον

git, fudzorum ante Christum, qui umbram à V^
tate tertiam denuntiabant ; Christianorum, quà C-
lestis dispositionis imaginem laudant et colunt ;
beztorum, qui non per speculum et in dunigmate et
ex parte, sed facie ad faciem Deum post resurre-
ctionem videbunt. Quare visionem Dei post resur-
rectionem beatis concedendam esse astruit. Sicque
videtur prestantissimus marlyr favere dicentibus,
visionem beatilicam post judicium et resurrectionem
corporum adfuturaum. Nam 8i Judei umbram ter-
tiam a. veritate denuntiant ; nos imaginem ante re-
surrectionem colimus, et veritatem celestem pro-
fitemur, et veritas ipsa conseculura est posl resur-
rectionem. Ergo veritatem ipsam post resurrectio-
nem consequemur, qui in visione beatifica consi-
Stet, cum acie ad laciem, utl ipse dicit, non per
speculum in a&nigmate, neque ex parte, sed aspectu
ipso illam percipiemus. lu hoc vero loco promis-
siones bouorum [λείας virginibus et cum Christo
assistentiam in celo, postquam incorruptorum prz-
miorum certamen devicerint, post resurrectionem
8d exitum perducendas esse decernit, Et quz: nam
ante resurrectionem beatorum erit fruitio ? quz Dei
visio ? quod gaudium? quod bene yestoruu prz-
mium? Et interim beatae ille auinize quonam latent
in loco? qua confidentia pro nobis Deum supplicant?
Qua nos spe e:rum | intercessionibus adjuvari sin-
gulis boris exoramus? Est hoc nugacium hominum
delirium, quod fuse rejecimus Lum alibi, tum epi-
slola ad D. Boineburgium, Grecorum quibus id
tribuitur, adductis testimoniis. Veruntamen verba
martyris, si recte examinentur, aliud sonant. Cun
enim in duobus primis statibus agat de homine,
non ut anima tantummodo est, sed ut aniino et
corpore constat; pari. modo in tertio quoque statu
accipiendus est homo, nempe integer ex animo et
corpore conflatus; et tum vera dicit. Ante enim
resurrectionem, licel animus hominis perfecte bea-
titudinem possideat, non dicitur tamen honio pos-
Sidere; cum pars ipsius, corpus videlicet mortuum
et jacens, nondum illam asseculum sit, quain re-
surgens el animo unitum consequetur, cum vere
tum Ποιο eaniconstans animo et corpore obtinebit.
Quod el ipse apertissime indicavit, cum scribit, tum
gon ex parle, sed aspectu ipso percipiemus. Ergo ante
resurrectionem ex parte percipitur, nempe ab bo-
mine Don integro, cum illa fruatur animus solus a
ecrpore sejunctus. Neque dicendum est eum intel-
lexisse beatitudinem ez parte, imperfecte nempe et
nou integram ac totam percipi. Nibil enim in Deo
imperfectuui est et non integrum : quod de homine
dici nequit, cum sua parte destitutus, corpore
nempe, integer aut perfectus dici nequit. Et
quamvis primo suo diclo animis tantum, nulla
facta corporis mentione, dicat posl resurreclio-
nem promissa illa persolvenda; eo in loco ex
mneliore ac potiore parte hominem ex corpore

et anima intelligit: οἱ cum insinuat certamina et D θαυ

victorias in hac vita, quorum pramium promis-
siones ille suni; mecesse est juxta eumdem,
cum illa certamina non fuerint animorum solum
sed corporum etiam, prainia illa et certantibus et
victoribus qui non alii sunt quam animi el. cor-
pora, tribuenda esse: quod non nisi post resur-
surreclionem eveniel. Quod οἱ manifestius infra
expressit. oral. vi, 8 5, cum de castimoniam ser-
vapibus sermonem inculcans, non tantum de ani-
mis, sed de toto homine certante, el qui pro certami-
nibus praemiis alliciendus est, verba facit: 'H γὰρ
πεντάφωτος ο ον ἀληθῶς λαμπὰς fj σάρξ ἐστιν, ἣν
ἡ ψυχη βαστάζουσα δᾳδὺς δίχην τῷ νυμφίῳ παρίσταε
ται Χριστῷ, τῇ ἡμέρχτης ἀναστάσεως, παραφαίνουσα
διὰ πασῶν τῶν αἰσθήσεων διεχθρώσκουσαν λαμπρὰ»
τὴν πίστιν. « Nan lampas quinis luminibus decora,

' ΡΑΙΕΡΡ. 1, 95

LEQNS NU Ln NO14£

228

4 vere caro est, quam anima gestans instar facis ad-

Stat sponso Christo, resurrectionis die per omnes
sensus commonstrans exsilientem splendidam fi-
dem. » Quod si tantum hoc de animis dictum con-
tendis, non minus ipse hoc in loco de corpore et
carne absque animo et. verisimilius dici contendam.
Aut tu negabis οπιπίπο de corpore solummodo diei,
cum post resurrectionem corpus et- animus simul
perfectissime visione fruentur : et ego nunc nego
de animis solummodo illum intelligendum esse, qui
absolutissime Deum possident : sed de corpore et
animo eum verba facere, qui nonnisi post resur-
rectionem beatitudine fruentur. Nec aliud sensit
Methodius, ni velimus dicere, eum in paucissimis
verbis sibi pugnantia pronuntiasse. Hic enim bea-
tos visione beata Írui palam pronuntiat orat. tv,
) 2 : Touxo γὰρ ἐν τῷ ἑχατοστῷ xal τριαχοστῷ Ero
nÀoovat Ψαλμῳ, ἔνθα Όμνον εὐχαριστήριον ἀναπέμ-
πουσιν ἱλαρῶς αἱ ψυχαὶ τῷ θε, ὁπόσαι δὴ παρα-

B ληφθεῖσαι καὶ χρατηθεῖσαι περιπολοῦσιν ἤδη μετὰ

Χριστοῦ τὸν οὐρανὸν, ὅτι μὴ χατεσπάσθησαν ὑπὸ τῶν
ὑλιχῶν xal σωματιχῶν ῥευμάτων. ε Et satis aperte
jn sexto et tricesimo supra centesimum psalmo ce-
cinit, in quo pro gratiarum actione hilariter animse,
qua apprehensz detentzeaque nunc cum Christo ec-
lum circumeunt, quod a materiatis et corporeis
fluctibus abrepte non sunt, laudem Deo transmit-
tunt, » In. quo notand:z particule δή et ἤδη, quze
sane, jam, cerle, nunc, nempe, et similia signif
cant. Quare cum asseveranter dicat, animos jam
in hilaritate constitutos hymnum Deo canere, et
detentos apprehensosque cum Christo ccelum cir-
cuinire, decernit plane nunc in beatitate illos col-
locatos, visione beatifica (rui. Nemo quod anxie
exspectat, si non possideat, hilaris est : quin illa
exspectatione οἱ desiderio boni quod sperat ali-
quando futurum, indolet et coniabescit. Et quis
gralias agit, si non receperit beneficium, nec labo-

QC rum premium? Et quaenam major excogitari poterit

beatitudo, quam una cum Christo esse et cum eo
coelum circumire? Non aliam suorum certaminum
coronam, non aliud praemium poscebat Paulus :
Cupio dissol.i et esse cum Christo *, Ex dieto Metho-
dii jam dissoluli corpore animi apprehensique de-
tentique, status nempe sui securitate quam nun-
quam amiltent, cum Christo sunt [ες exsul-
tantes et. Deum collaudantes. Et orat, vim, $ 2:
'"Ὅθεν xai πρῶται τῶν ἄλλων μετὰ τὴν ἀνάχλησιν
xai τὴν ὀντεῦθεν ἐχδημίαν αἱ ὀρθῶς xai πιστῶς πα

θενεύσασαι τῷ Χριστῷ τὰ νιχητέρια φόρονται τῶν
ἄθλων, τοῖς τῆς ἁ φθαραίας ἄνθεσι στεφθεῖσαι παρ
ἑαυτοῦ. "Άμα yàp τῷ χαταλεῖψαι τὸν χύσμον τὰς qu»
χὰς, λόγος ταῖς παρθένοις ὑπαντῶντας ἀγγέλους
μετὰ πολλης εὐφημίας εἰς τοὺς προειρηµένους πα-
ραπέµπειν λειμώνας αὗὐτὰς, εἰς οὓς xat πρόσθεν ἑλ-
θεῖν ἐγλίχοντο, µαχκρόθεν αὐτοὺς φαντασιωθεῖσαι
τότε, ὁπότε ἔτι ἐπενδημοῦσαι τοῖς σώμασιν ἰνδάλ-
Άοντο τὰ Octa. Ἐνταῦθα οὖν δὴ ἐλθούσας θεάσασθαι
στάἀ πινα, xal ἑχλάμποντα, xal µμµαχάρια
Χάλλη, xal ὁποῖα ἐξειπεῖν εἰς ἀνθρώπους δυσχερές.
Εἶναι γὰρ αὐτὴν διχαιοσύνην, xal αὐτὴν σωφροσύνην,
ἀγάπην αὐτὴν ἐχεῖ, καὶ ἀλήθειαν, καὶ φρόνησιν, καὶ τὰ
ἄλλα ὡσαύτως ἐπιφανὴη τῆς σοφίας ἄνθη xal φυτά»
ὧν ἡμεῖς ἐνθάδε σχιὰς µόνας φασματιίύδεις ὀνειρώσ-
σοντες, ἀπὸ τῶν πράξεων ἡγούμεθα τῶν ἀνθρωπίνων
συνίστασθαι, ὅτι µή ἔστιν αὐτῶν δεῦρο μηδὲν εἴδω-
iov καταφανὲς, ἀλλ ἀπειχονίσματα μόνον ἀειδῃ, ἃ
0$] καὶ αὑτὰ σχοτεινῶς πολλάχις .ἀπειχονίζοντες
αἰσθανόμεθα. « Hinc εἰ ante alias post vocationem
el ex hae vita exitum, recte fidelesque Christo
virginitatis comservatrices, ab eodem incorrupti-
bilitatis (loribus rediimitze victorize praeinia referunt.
Simul enim atque inundum anima deseruerint, di-
citur, virginibus angelos obviam factos, non sine
laudum ingenti pr:econio in predicta prata dedu-

239

IN SYMPOSIUM DECEM VIRGINUM.

250

cere, in que antea pervenire appetebant, procul 4 lavit hymno 4:

illa imaginatione complexe tum, cum adhuc in
corporibus degentes res divinas sibi reprzeseutabant.
Eo itaque ubi pervenerint, admirabilia quaedarm et
splendida et beata decora, et qua bominibus verbo
exprimere perquam difficile est, intueri. Esse enim
ibidem loci ipsam. justitiam et ipsam prudentiam,
et ipsam dilectionem, οἱ veritatem, el castitatem,
et reliqua. omnia; similiter pra:clarissimos sapien-
tiz flores et plantas : quorum nos hic umbras tan-
tummodo imaginatione confictas somniantes, ex
bumanis actionibus consistere arbitramur; quod
nullum sit eorum lic simulacrum clarum, sed fi-
gura solum obscur:e et species, quas etiam sepius
subobscure nos eflingentes intelligimus. « Et clariora
de visione beatifica animorum ante resurrectionem
t hanc vitam in Methodio conquiriinus ?

Col. 98. D. Nam secundum Unigeniti effigiem facta.
Hujusce rei satis amplam expositionein vide apud
Anastasium Sinaitam, or^. De eo quod liomo factus
est ad imaginem et similitudinem Dei.

Col. 103. C. Nam qui in alto navigant tradunt eodem
wento non. in eadem loca tehi. lloc nos sic expres-
simus in nostro Anaehronismo Greco :

Οὐ z£Jayoc διἀάγυσιν ὁμὸς πνόος, οὐδ' loc obpoc:
Παντοίων δ᾽ ávéyov abpa τάραξεγν ἅ.]α.
ΗΠνεῦμα δὲ τοῖς μὲν Env ἀντίπνοον, ἵχμενον áA-
Jotc,
Χρειὼ δ᾽ ab ἀνέμῳ τῷ παρεόντι τρέχευ'
Αὐτῷ γὰρ διέπ.1ευσε κατάῤῥοον ὁκ.λὰς ἀήτῃ,
Atti γηὺς ἑτέρη δύσσοον οἶδμα θέει.

Col. 125. D. Sic et sapientie Spiritus intellectualis,
et sanctus, εί unigenitus. Filium μονογενῆη, Unige-
nilum dici, verum et catholicum est, cum ante eum
Filius concipiatur nostro modo intelligendi : at
Spiritum sanctum generari cum procedat, et pro-
cessio aliud a generatione sit, catholicze aures au-
dire non sustinebunt. Possem hic dicere, id ab hze-
reticis addituin, auctoritate Photii fultus, qui inulta
ab bsreticis in hoc Dialogo addita esse adnotavit.
Et insulse concluderet, Spiritum esse genitum, quia
multi defendunt, solum Ῥαΐτθηι esse ingenitum,
cum et ipse dicatuf ingenit:s negative, nempe non
genitus; qui licet ab alio sit ut persona subsistens
per processionem non per generationem, quo modo
etiam ad relationem pertinet, sicuti non homo ad
genus substantie, et non album ad genus qualitatis
reducitur. Quare dicimus Melhodium locutum ge-
nerationis vocabulo late sumpto, quemadmodum et
alii Patres antiqui, ut indicaret nempe principium
ei fontem Deitatis Spiritum non habere ex se sed
ab alio. Sic ante Meihodium Jacobus apostolus
epistola catholica cap. 1 : Πᾶν δώρημα τέλειον ἄνω-

ἐστι xavafgjvov ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν οὐτων.
« Omne donum perfectum desursum est, descendens

a Patre luininum. » Hoc testimonio utitur Dionysius p

Areopogita De colesti hierarch. cap. 1. Pater origi-
nale lumen est, Filius et. Spiritus sanctus ex illius
substantia, lumina de lumine: quod expressius
Damascenus in Carminibus, Lumen , inquit, inmu-
tabile, Verbum luminis Patris ingeniti, in lumine tuo
hodie viso in Thabor, lumen videmus Patre. lu-
ten et Spiritum. illuminaniem. omnem creaturam.
Dionysius Areopagila cap. 2 De divinis nominibus,
Filium et Spiritum sanctum nuncupavit Τῆς θεογό-
νου θεότητος, εἰ οὕτω χρὴ φάναι, βλαστοὺς θεοφ”-
τους, xal οἷον ἄνθη, χαὶ ὑπερούσια φῶτα. « leigenz
divinitatis, si ita dicendum sit, germina Deo
eriunda, floresque ac lumina supersubstantialia. »
Quam supra dixerat πηγαίαν θεότητα, ex qua
πειπρο tanquam origine, fonte et principio prosi-
liant et emanant veluti germina, Filius et Spiritus.
Nec aliter exponunt Dionysium Maximus Homolo-
geta, οἱ Georyius Pachymerius. Hinc ductus Sync-
sius non alia inente Spiritum et Filium filios appel-

Ὑπερεύσιος δὲ παγὰ
Στέφεται κἀ..Ίει παίδων’
Az χέγτρου τε θορόγζω»,
Περὶ κἐγτρον τε ῥυέντων.

« Supersubstantialis vero fons coronatur pulchritu- '
dine filiorum, qui ex centro profluxerunt, et circa
centrum defluxerunt. » Processio euim in divinis,
ut ait D. Thomas: part., quzst. 17, art. & ad 5, non
habet proprium vel speciale nomen nisi generationis.
Unde processio que non est generatio, remansit sine
speciali nomine, sed potest. nominari spiratio, quia
est processio. Spiritus. Et hiec. quidem plana sunt.
Mud videtur difficultatem augere, quomodo Spiritus
unigenitus sil, cum illud tantummodo Filio con-
veniat. Basiiius in. Antirrheticis : Movoyevhc 6 Υἱὸς,
διὰ τὸ μόνος Ex µόνου γεννᾶσθαι. « Unigenitus Filius,

p quod solus ex solo generetur. » Gregorius Theolo-

C

gus orat. 2, de Filio : Μονογενῆς δὲ οὐχ ὅτι μόνος
£x µόνου xai µόνον, ἀλλ ὅτι xaY µονοτρόπως. « Uni-
genitus enim non quod solus ex solo et solum, sed
quod etiam singulariter. » Maximus irn Colloquio
contra ÀÁnomoeum : Ἐπειδὴ μόνος £x uóvou. « Quan-
doquidei solus ex solo. » Gregorius Thaumaturgus
Ei; θεὸς laste Λόγου, xaX εἷς Κύριος μόνος ix
μόνου. « Unus lJeus l'ater Verbi, et unus Dominus
solus ex solo, » Damascenus orat. De Triade : Μόνος
x μόνου τοῦ Πατρὸς 6 Υἱὸς, μόνος &yevvfOn. « Solus
ex solo Patre Filius generatus est. » Sic regorius
Nyssenus ad Ablabium, postquam causa ct causati,
nec non ex causato causati differentiam expressit,
concludit : Ὥστε χαὶ τὸ μονογενὲς ἀναμφίδολον ἐπὶ
τοῦ Y'lou µένειν, xai τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸ Πνεῦμα
μὴ ἀμφιθάλλειν, τῆς τοῦ Υἱοῦ µεσιτείας χαὶ ἑαυτῷ
τὸ μονογενὲς φυλαττούσης, xal τὸ Ινεῦμα τῆς
φυσιχῆς πρὸς τὸν Πατέρα σχέσεως ph ἀπειργου-
σης. «lta ut unigenitum sine ullà hasitatione in
Filio maneat, et ex Patre esse Spiritum minime
dubitetur, Filii mediatione et ipsi unigenitum ουη-
servante, et Spiritum a naturali erga Patrem rela-
tione non arcente. » Similia habent Anastasius Si-
naita, et plerique alii Patres Greci. Chrvsostoinus :
Ἰδιότητα yàp ὅταν εἴπω, τὸν Πατέρα Πατέρα νόη--
σον, τὸν Υἱὸν Yibv, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πνεῦμα
ἅγιον' αὗται γὰρ αἱ ἰδιότητες οὐχ ἀντιστρέφονται.
Οὐ δύναται γὰρ 9 Πατὶρ 1) Υἱὸς εἶναι, f; ὁ αἰὸς Πα-
zie ἢ τὸ Ilvysupa τὸ ἅγιον εἶναι Πατὲρ ἡ Υἱός.
« Proprictatem enim cum dixero, Patrem Patrem iu-
tellige, et Filium Filium, et Spiritum sanctum, Spi -
ritum sanctum : hx? enim proprietates non. conver-
tuntur. Nam non potest Pater Filius esse, aut Filius
Pater, aut Spiritus sanctus aut Pater. aut Filius.»
Et Theodorus Raithenus : Ταῦτα τὰ τρία οὐδὲν ἆλ-
λήλων διαφέρουσιν f| (f. 2) μὴ μόνον χατὰ τὰ ἰδιώματα,
xal τῷ τὸ μὲν εἶναι Πατέρα, τὸ δὲ Υἱὸν, τὸ δὲ
Πνεῦμα. « Hzc tria nihilo inter se discordant, nisi
solummodo proprietate, οἱ quod hoc Pater est, hoc
Filius, boc Spiritus sanctus. » H:s tamen non ob-
stantibus, quod postnodum docuerat D. Thomas
autea expressit. Metliodius, cum ait. liunc Spiritum
unigenitum a paternis thesaurisspirari:Kat μονογενὲς
ἀπὸ τῶν πατρῴων ἄνωθεν πράως χατατνεόµενον θη-
σαυρῶν. « Et Unigenitus, qui ex paternis thesauris
desuper placide perflatur, vel spiratur. » Επ quo-
modo processionem emanationeuque quie non est
generatio, generationis nomine ineulcatam, spira-
tionis nomine explanavit. ltaque nti supra de ge-
nito, ita et de unigenito intelligendus est : cum enim
processio amoris non bhabeal nomen proprium,
communiori vocabulo, et quo principium ab alio,
et originem suam agnoscit, generaliouis scilicet
explicavit; qu:un tàmen non esse vere generatio-
nem, adito alio spirationis nomine indicavit. lta
etiam ut hanc spirationem, et hunc Spiritum unum
esse, quemadmoduin et genitum unum significaret,

33 IN SYMPOSIUM DECEM VIRGINUM.

251

ωπιχῷ αὐτοῦ ἀξιώματι ὀξύτερον χρηματίσει Yioo* A quod Spirilus non habere! , respondet Latinus, et

xaísotys, ὥς φασιν, πρόσωπόν ἔστιν ὄνομα ἀξιώμα-
τος. « Sed forte quispiam dixerit : manifestum est
in supersubstantiali Triade dignitatem, siquidem
est ex essentialibus proprietatibus, eodem modo
communem esse tribus divinitatis principibus hy-
postasibus. Quid igitur est, quod hic magnus Ba-
silius asserit, Spiritum uti ordine, ita et dignitate
secundum esse a Filio? Videtur enim hisce insi-
nuare in Trinitate gradus dignitatum, et consequen-
ter naturarum. Namque si dignitate Spiritus secun-
dus a Filio est, erit item Filius excellentia dignita-
tatis major Spiritu, et Pater consequenter proprio
Filio : quod ipse in Antirrheticis adversus Euno-
miximn nullo modo admittit, Quid ergo est quod ipse
dicit? namque ipse contraria hoc in loco videtur
insinuare. Verumtamen pro resolutione hujusmodi
quzestionis attendendum est, Eunonmium in suis men-
daciloquis commentariis, cum dixisset de Spiritu

Yibz ἐκ τοῦ Πατρὸς, xai οὐχ ὁ

optime : Αλλ' οὗ χατ᾽ οὐσίαν, ὦ οὗτος, τῷ Πατρὶ
καὶ τῷ Yi τὸ μεῖτον πρὸς τὸ Πνεῦμα, ἁλλ' ἡ ἄρα
χατὰ τὴν ἰδιότητα, ὅτι &x τοῦ Πατρὸς χαὶ £x τοῦ
οῦ τὸ Πνεῦμα: οὗ μὲν ὁ Πατὴρ ἡ ὁ Yib; ἐκ τοῦ
Πνεύματος. Kai ὅτι τοῦ Πνεύματος ἱδιότης oj τὸ
γεννᾷᾶν Ἡ προθάλλεσθαι, ἀλλα τὸ ἑἐχπορεύεσθαι,
Qt δὲ τὸ μεῖςόν ἐστι xal τῷ Πατρὶ πρὸς τὸν Yióv-
είζων γὰρ ὁ Πατὴρ τοῦ Yiou, καθά φῆσιν αὐτὸς ὁ
Κύριος, Ὁ Πατήρ µου µειζων µου ἐστίν, ἀλλὰ τῷ
αἰτίῳ, Ἀ ἑτέρω λόγῳ τινὶ, οὗ d! οὐσίᾳ. Καὶ γὰρ ὁ
ατἣρ ἐκ τοῦ Υοῦ

ἡ δὲ οὐσία µία χαὶ ἡ αὑτῃ, καὶ χατ αὐτὴν ἀπαριλ-
λαξία xal ἱσότης ἐστιν f| ταυτόττς τῷ Πατρι xal
τῷ Yio, καὶ οὐδεμία δ.αφορἀ, Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ
Πατρὸς xai τοῦ Yl5u κατὰ uiv «tv οὐσίαν ταυτότης
ἐστὶν ἁπαράλλαχτος, χατὰ τὸ αἴτιον δὲ μείζων ὁ Ἠα-
&tp τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὡς γεννήτωρ οὐχ ὡς θεὸς, xal τοῦτο
οὐχ ἄτοπον' οὕτως χα) ἐπὶ τοῦ Yiogo χαὶ τοῦ Πνςεύ-

Sancto, semetipsum οἱ reliquos qui una cum eo gp µατος, χατὰ μὲν τὴν οὐσίαν αὐτὸ ἴσον xai τὸ ταυτὸν,

sentirent, sanclorum in omnibus doctrimam ser-
vare, a quibus cum didicerimus tertium ipsum esse
dignitate el ordine, tertium itidem natura ipsum
esse credere; magnus Basilius in jam laudato ter-
tio suo De Spiritu sancto libro respondens, duo
peragit : Primum quidem, Eunomium uti menda-
cem cum similia asserit, redarguit, quare et subdit :
Quinam vero isti sancti sunt, et quibus verbis id
docuerunt, dicere non potest. An vero quispiam
unquam 86056 novis divinis placitis iutroducendis
tai) audacem prxbuit? Secundum, cum sciret ma-
gnus Basilius dignitatem iu supersubstantiali Triade
dupl:citer sumi, essentialiter et personaliter ; conce-
dit Eunomio, ut ex supra jam allatis manifestum fit,
dignitatis vocem ; ideoque adversus eumdem dicit :
Quz ergo necessitas est, Spiritum sanctum tertium
esse natura, etiamsi ordine et dignitate tertius est?
Nam dignitate quidem, non essentiali, absit! secun-
dam enim jllam rationem nulla ex divinis personis
aut intelligitur aut. praintelligitur : namque una
sunt illa; sed propria sui ipsius dignitate secundus
€x a Filio, licet, ut inquiunt, persona est nomen
Cignitatis. » Sed hi recentiores sunt. Fateor. Anti-
quiores advocemus. Constantinus Meliteniota orat.
M De processione Spiritus sancti : Ὥσπερ γὰρ, ἵνα
x17 αὐτὸν τὰ θεῖα πολὺν xai αὖθις ἐρῶ, τάξει καὶ
ἀξιώματι τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς δεύτερον, ózt παρ᾽
αὗτου χέχτηται μεθ) ὧν ἄλλων πλουτεῖ xal τὴν αἰτίαν
χαὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ὑπάρξεως, οὐ xat' ἔννοιαν ἑτέραν
τινα τοῦ ἀξιώματός τε xai τῆς τάξεως" οὐδαμως':
ἐτειδήπερ αἱ λοιπαὶ πᾶσαι χωρὶς ταύτης ἀποφέρονται
TOÀ) τι τὸ βλάσφημον οὕτω δεύτερον τάξει, xal
εοῦτ᾽ αὐτὸ tou θεηγόρο Πατρὸς καὶ ἀξιώματι τ
Πνευμα 7b ἅγιον xat' οὐδεμίαν αὐτῶν ἔννοιαν, ἀλλ) 1
Ξέφνχε τοῦ Μονογενοῦς, πλὴν ὅτι σοι παρ᾽ αὐτοῦ τὸ
εἶναι ἔχε., xal παρ) αὐτοῦ λαµθάνει, καὶ ἀναγγέλλει
{μῖν, χαὶ ὅλως ἐχείνης vf. αἰτίας ἑξηπται. « Quem-
admodum enim, ut juxla divinissimum hunc vi-
rum denuo sermonem instituam , ordine et digni-
fate a Patre Filius secundum quod est, et quod al
eo pendeat, tum rebus aliis ounibus quibus abun-
dat ; et causam et principium suz exsistentiz, non
secundum aliam quampiam dignitatis aut. ordinis
intelligentiam , cum reliqua aliz omnes praeter hanc
uoam solam multum in se blaspheniz contineant :
sic secundum quid ordine; quod ipsius diviniloqui
Patris est, Spiritus sanctus est, secundum nuilam
alam intelligentiam , nisi quod ex eo est, et ab eo
quod sit habeat, et ab eo accipiat, et nobis annun-
tiet, et omnino ab [ea causa dependeat. » Nicetas
Maroniz archiepiscopus Thessalonicensis, oratione
secunda de procetsione Spiritus sancti , cum Graecis
uisset, si Spiritus a Filio procederet , majus
guid habereot Paler et Filius ipso Spiritu, cum a
5p.ritu nihil procedat; et illi haberent aliquid ,

!! Joan. xiv, 28.

ParnRoL. Ga. XVIII.

κατὰ 0X τὸ εἶναι τὸν ph Yibv προθολέα τοῦ Πνεύ-
µατος, τὸ 65 Πνεῦμα ἐχ τοῦ Yiou ἐχπορεύεσθαι:, xal
τὸ μὲν Πνεῦμα εἶναι ἐκ τοῦ Ylou, οὐ μὴν τὸν }ἱὸν
ix τοῦ Πνεύματος, τὸ μεῖςον ἴσως ἁρμόσει τῷ Yio.
Ὅτι δὲ ὡς ὁ Πατὴρ τοῦ Yioo xai μείζων xat ἴσος,
οὕτω χαὶ ὁ Yibz καὶ µείζων τοῦ Ηνεύματος χαὶ ἰσος,
ὁ μέγας τῆς ᾽Αλεξανδρέων ἀρχιερεύς φησιν ᾿Αθανά-
σιος ἐν τῷ πρώτῳ xa Αρειανῶν λόγῳ. Καὶ πάλιν"
Αλλά ταντα μὲν ὁ ἅγιος. Δηλος δέ ἐστι λέγω», ὅτι
κατὰ μὲν τὴν τῆς θεότητος οὐσίαν ἴσος τῷ Πνεύματι
ὁ Yióz* µείκων 6E πάλιν xaz' ἄλλο τι’ χαὶ Oràov,
ὅτι ἴσως κατὰ thv τῆς ἑαυτοῦ θεῖχῆς ὑποστάσεω;
ἰδιότττα' ὥσπερ xal ὁ Πα-Ἡρ µείξων τοῦ Υἱοῦ λέ-
γεται, οὗ κατὰ tbv φύσιν, ἀλλὰ χατὰ τὴν ἰδιότττα,
3| ὡς κατὰ τὸ αἴτιον. Καὶ γοῦν xal ὁ Yib; psit
τοῦ Πνεύματος, ὅτι χορηγεῖ τὸ Πνευμα πρὸς ἡμᾶς
xai ἁποστέλλξει, χαθὼς xal αὐτὸς ἀποστέλλεται
παρὰ τοῦ Πατρός. Τάχα ài, ὅτι xai προθολεύς
ἐστι τοῦ Πνεύματος, ὥσπερ λέγομεν. « Sed nop
seeundum essentiam, 0 amice, Patri et Fiio
respectu Spiritus majus inest, sed secundum
proprietatem , quod ex Patre et ex Filio Spiritus
est, non vero Pater aut Filius ex Spiritu; οἱ quod
Spiritus Jropriets est non generare aut. produ-
cere, sed procedere. Pari ratione Patri quoque
inest majus respectu Filii : major enim est Pater
Filio, ut ipse Dominus ait, Pater meus major me
est !! ; sed causa aut alia quapiam ratione, non es-
sentia. Namque Filius ex Patre est, et non Pater ex
Filio : essentia veto una et eadem, et in ipsa {ιι-

. mutabilitas et aqualilas est; aut eliam unui

idemque Patri et Filio, nullumque discrimen.
Quemadmodum enim in Patre et Filio secunduiu
essentiam quidem unuin ideinque immutabile esl;
secundum causam autem inajor Pater Filio, sed ut
genitor, non ut Deus; neque hoc inconveniens,
sic et in Filio et Spiritu secundum essentiam qui-
dem unum zqualeque; secunduin vero quod Filius

D producit Spiritum, et Spiritus ex Filio procedit , et

Spiritus ex Filio est, non vero Filius ex Spiritu;
majus Filio adaptabitur. Uti vero Filio Pater major
est et :equalis, ita et Filius major 2qualisque Spi-
ritui fuerit. Magnus Alexandrini Ecclesie presul
Athanasius prima contra Arianos orat. 1| affirmat
et (relatis Athanasii verbis, a nobis quoque supra ad-
duclis) supdit : Et hac quidem sanctus ea menie
profert, secundum Deitatis essentiam azqualem
Spiricui esse Filium : majorem vero rursus secun-
dum aliud; οἱ manifestum est esse secundum di-
vinz ipsius hvpostaseos proprietatem : quemadmo-
duiu et Pater inajor Filio dicitur, non natura, sed
proprietate, causa videlicet. Quare Filius major erit
Spiritu, quod nobis Spiritum exhibet mittitque, uti
et ipse mittitur a Patre. Forte etiam quod. produ-
ctor est Spiritus sancti, ut dicimus. » Et his Griecus

$

351

IN SYMPOSIUM DECEM VIRGINUM.

958

Patrum deprompta commentariis, licet non nemini Α nem, prosentis seculi durationem ab orbe condito

nova videri poterant, pro dicto Methodiano suffi-
ciant.

Col. 147. A. Ideoque nove illuminati nuncupantur.
Inter alia baptismi nomina hoc quoque et pracei-
puum fuit. Hinc φωτισμός est, el φώτισμα, apud an-
(iquos Patres baptismus ipse, et apud Paulum : Qui
semel sunt illuminati !*, et, Quibusilluminati magnum
certamen susiinuistis!*. EX νεοφώτιστοι sunt recens
et nuper illuminati. Habentur Cyrilli Hierosolymi-
tani αρὸς τοὺς veogutictovc catecheses quinque.
Eosdem novella germina nuncupavit Augustinus.
Appellationis causam diversam a Methodiana red-
didit Dionysius Áreopagita De ceclesiastica hierar-
ελία, cap. 5 : Οὕτω δὴ χαὶ τὴν ἱερὰν τῆς θεογενεσίας
τελετὴν, ἐπειδὴ πρώτου φωτὸς µεταδίδωσι, xal πα-
σῶν ἐστιν ἀρχὴ τῶν θείων φωταγωγιῶν, ἐκ τοῦ τε-
λουμένου τὴν ἀληθῃ τοῦ φωτίσµατος ἐπωνυμίαν
ὑμνοῦμεν. El. γὰρ xai πᾶσι κοινὸν τοῖς ἱεραρχικοῖς

φωτὸς ἱεροῦ µεταδιδόναι τοῖς τελουµένοις, ἀλλ᾽ αὔ- B

τη τὸ πρώτως ἰδεῖν ἑδωρῄσατό uot, χαὶ διὰ τοῦ ταύ-
της ἀρχιχωτάτου φωτὸς ἐπὶ τὴν τῶν ἄλλων ἱερῶν
ἑποφίαν φωταγωγοῦμαι. » Ita quoque sacram divi-
wa regenerationis initiationem, quod primam lu-
eem conferat, omniumque divinarum illustratio-
num principium exsistat, ex effectu, vero illustra-
tionis nomine celebramus, Quamvis enim etiam aliis
hierarchicis functionibus commune sit, eos qui ini-
tiantur sacre lucis consortes facere; attamen hzc
illa est, que primum mihi visum impertivit, per-
que illius lucem principaliorem, ad cielera quocue
Sacra contuenda lumen accipio. » Dionysium se-

uuntur Maximus, εἰ Pachymeres in Ezpositione.

liam Proclus Constantinopolitanus, orat. in san-
etam Pentecosten : Τοῦτο yàp τὸ Πνεῦμα συναναμἰ-
Ίνυται τῷ ὕδατι, xal χωνεύει τὰς ἁμαρτίας ὡς πυρ,
παὶ τοὺς νεοφωτίστους λαμπρύνει ὡς φῶς, xal ἡμᾶς
Duct ὡς Θεός. « Hic namque Spiritus commiscetur

a,et peccata nostra non secus ac in fornace;

ignis consumit et conflat, et nuperos baptizatos ut
luz illuminat, nostrique miseretur ut Deus.» Aliam
Michael Glycas epistola 18: ᾽Αλλὰ xaX λαμπὰς ἐπὶ
τοῖς βαπτιῤυμένοις ἀνάπτεσθαι εἴωθεν, τὴν φωταγω-
χίαν αὐτὴν ὑπεμφαίνουσα, d Ἶς κατὰ τὴν εὐαγ-

adv. ςωνήν τε xal παραθολὴν ὡς νυμφίῳ τῷ Χρι-
στῷ ὑπαντήσομεν. Τοιούτων μὲν οὖν μυστηρίων τε-
χμήριον ἢ λαμπάς' ὁ yàp βαπτιζόµενος θείαν τινὰ
λλαμψιν παρ αὐτοῦ toU ie (tux ἐξ ἀνάγχης εἰσδέχε-
«at, χαθ ὃν 6h τρόπον αἱ ἄνω δυνάµεις παρ) αὐτοῦ
τοῦ πρώτου ἀρχιερέως ἁμέσως φωτίζονται. « Sed et
cereus super eos qui baptizantur accendi assuevit,
iHuminationem ipsam indicans, cum quo secundum
evangelicam vocem et parabolam uti sponso Cliristo
obviam exibimus. Horum arcanorum indicium ce-
reus est : qui enim baptizatur, divinam quamdam
iluminationem a sacerdote necessario suscipit,
qua ratione superiores virtutes ab ipso primo sa-
eerdotum principe immediate illuminantur. » Multa
alia baptismi nomina recenset et explicat Vasquez
tom. 1l in nti part., disputat. 140, cap. 1.

Col. 162. C. Secundum JEgypiiorum et Ghaldao-
fum principia et hypotheses. De his Chaldzeoruim et
AEgyptiorum principiis et hypoihesibus reeolenda
sunt, quz tradit Sextus Empiricus adversus Mathe-
saticos lib. v et excerpta Photii ex Theodori, sive
Diodori, Tarsensis libris De fatio, unem. 225. Mul-
ium enim ad ea quz Thecla hic dixerat, condu-

t.

Col. 165. B. Hinc qui vere Christum cognoverunt, non
semper pueri. Respexit ad illa Platonis, qua Soloni
dixit sacerdos JEgyptius in Timeo : "Q Σόλων, Σό-
Move EAE ves ἀεὶ παϊδές ἐστε, γέρων δὲ Ἕλλην οὐκ
ἔστιν. « 0 Solon, Solon, Grzci semper pueri estis ;
senex Grazcorum est nullus. »

Col. 178. A. Prenuniiantes resurrectionem. Opinio-

* Hebr. vi, 4... Hebr. x, 50... '* Rom. x1, 4.

usque ad diem judicii sex millium annorum spatio
concludendam, multi ex antiquioribus Patribus et
Grxcis et Latinis tenuerunt. Vide quz adnotaba-
mus nostris in Eustathii Antiocheni Hexameron no-
tis, pag. 248. Si Latinorum computum sequaris,
ui ad annos quatuor mille plus minus nativitatem
Christi referunt, cum millenarius iste annorum ter-
minus nondum prztergressus est, sed a przscripto
termino plurimum distet, adhuc in dubio est, an
uli Patres isti asseruerunt, eveniet. Verum ex Grz-
corum sententia annorum hic terminus preteriisse
videtur. Sive enim Christus natus est ex Eusebio
anno 5190, sive ex Theophilo Ántiocheno ad Auto-
lycum anno 5476, sive ex Eustathio Antioche-
no 5551,sive ex Niceta 5505, sive ex Cedreno 5506,
sive ex Grecorum communi calculo 5508, sextus
iste annorum millenarius terminum durationis mun-
di ab Elia propheta et reliquis decretus, plurimos
annos excessit, uL cuique, si illos coniputet detra-
hatque, patebit. Quare Eli: propletz vaticinium,
quod in Bibliis nusquam exstat, Sez millia anuorum
mundi, οἱ postec. destructio, duo millia inane, duo
millia lez, duo millia Christus, nihili faciendum est ;
et condonandum illis qui Elie propter in Ecclesiam
Dei szvam dominantium tyrannidem, οἱ piorum
bominum crudelissimas strages, necnon hzretico-
rum continuas, et singulis momentis exorientes
novas opiniones, et in. Deum verum blasphemias,
adde etiam Catholicorum crebra οἱ pernicialia dis-
sidia, assensum przebuere, οἱ mundi finem non diu
posl adfuturum opinati sunt. Nisi cum nostro hoc
Methudio dicere cautius velinius,. non concludi hoc
millenario annorum, sed eo expleto in septenario
consummationem futuram, et liumanarum rerum
statum iu melius ceformiandum, cuim scribat: Pre-
nuntiantes resurrectionem, el nostri in terram delapsi
tabernaculi concreationem quod septimo millenario
rursus immorlule nos resumentes, magnum diem fe-
stum celebrabimus, etc. Et infra orat. ix, $8 5 : Nou
remanens in tabernaculis, tun. meum tabernaculum,
non ul erat prius permaneat, sed post millenarium
ab habitu humano οἱ corruptione, in angelicam ma-
gnitudinem ei pulchritudinem immutetur, etc. Quod
an ita futurum sit, adhuc in occultissima Dei pro-
videntia latet. Et forle etiam ante quam septena-
rium hoc finem habuerit, succedet. Sed quis novit
sensum Domini, aut quis consiliarius ejus [uit !'* ?
Col 4553. D. Erat quippe nostrum tabernaculum, et
antea casus ignarum. Et supra dixerat orat. 11,88:
Nam et ille procreatus erat extra corruptionem, elc.
Exstat Michaelis Glycze ad Maximum Smeniotam
epistola satis prolixa et docta, apud me inter alias
ejusdem epistolas. nondum, quod ipse eciam, edita,
in qua muitis rationibus et Lestimoniis ex veterum
Patrum Joannis Damasceni, synodi Carthaginien-
sis, Joannis Clrysostomi, Andrez Cretensis, Ana-
stasii Synaits$, Gregorii Nazianzeni, Cyrilli, Basilii

D Csariensis, Athanasii Alexandrini, Gregorii Nysse-

ni, Theodori Studit:e, Maximi Confessoris, Barsa-
nuphii, Macarii ./Egyptii et aliorum commentariis
probat, Adamum ante peccatum, immortalem et
anima οἱ corpore fuisse ; post peccatum, corpus il-
lius corruptioni traditum. Dictis Patribus potest
addi et hic noster Methodius.

Col. 187. B. Et absque illa neminem futurum, qui
promissionum illarum compos evadit. EA infra repe-
tit : Absque illa, nempe castimonia, neminem futu-
rum, qui promissionum illarum compos evadet. Quasi
vero nemo nisi castus et virgo celorum regnum
ingrediatur. Verumtamen ipse semelipsum expli-
cal : namque cum supra dixisset, οἱ infra virtus
inculcet, nomine castimoniz et virginitatis non tan-
tum intelligere a voluptatibus venereis, sed ab om-
nibus aliis vitiis abstinentiam, et vitam integrara

ét

LIB. DE LIBERO ARBITA1!Q.

οι

οὐχ ἔστι ᾿ἀποφράττειν τῶν ἑταίρων τὰς ἀποᾶς, οὐδὲ A gustüsque chorus proplietarum ; in quibus nec opus

ἑαυτόν τινι δεσμῷ περιθάλλειν, δεδοικότα τὴν Ex τῆς
ἀχρλάσεως τιµωρίαν. Τῶν μὲν γὰρ μετὰ τῆς φωνῆς
ó ἀχροατὴς τοῦ (fv παύεται" τῶν δὲ ἐπὶ πλεῖον
ἀχούων, τοῦ χρείττονος ἁπολαύσει βίου, ὑπὸ θείου
Πνεύματος χειραγωγούμενος. Ἠχέτω᾽ τοἰνυν σύμ-

πας, xal ἀχουέτω τῆς θεἰας ᾠδῆς, μηδὲν πεφοδηµέ-

voc. Οὐκ εἰσὶ rap! ἡμῖν αἱ παρὰ Σιχελίαν ΣειρΏνες,
οὐδὲ τὰ Ὀδυσσέως δεσμὰ, οὐ χηρὸς τηχόµενος εἰς
ἀνθρώπων ἀχοάς ἀλλὰ δξσμῶν μὲν ἄνεσις πᾶσα,
ἑλευθερία δ ἀχοῖς παρ) ἑχάστῳ τῶν προσιόντων.
Τοιαύστς γὰρ ᾠᾧδῆς ἀχούειν ἄξιον, τὀιούτους ἅδοντας
ἔχειν, εὐχτέον εἶναί µοι δοχεῖ. El δέ τις καὶ τοῦ τῶν
ἁτοστόλων χοροῦ ἀχούειν ἐθέλοι, εὑρήσει τὴν ἀὐτὴν
τῆς ᾠᾧδῆς συμφωνίαν. Οἱ μὲν γὰρ προῇδον μυστὶ-

fuerit ut quis sociorum obturet aures, neque ut
ipse, auditionis veritus poenam, in vincula se con-
jeceérit. Πίο quidem auditor, mox* ut audivit, vi-
vere desinit; hic autem, qui "multum audierit, di»
vino Spiritu duce, vitz melioris felicitatem'acquiret.
Omnes ergo simul accedant, audiantque, nihil ve-
riti, cantionem divinam. Absunt a nobis Sirenes'
Sicilie, Ulyssisque vinculà, ac tera humanis auri-'
bus liquata. Potius vero omnimoda vinculorum re-'
missio, suusque liber cuique auditus, adest. Plane
enim meretur auditum ejusmodi cantio, deprecan-
dique videntur musici tales. Quod si quis" etianr
apostolorum chorum velit audire, eamdem can-
tionis consonantiáàm offendet. Nam illi quidem oc-

κῶς τὴν θείαν oixovoplav* ol δ' ᾷδουσιν ἑρμηνεύον- B culte przcinuerunt dispénsatiónemr divináóm y hi àu-

τες τὰ ὑπ' ἐχείνων μυστικῶς ἀπηγγελμένα, Ὢ συµ--
φώνου ἁρμονίας, ὑπὸ θείου Πνεύματος συγχειµένης !
Ὦ κχαλοῦ τῶν ἁδόντων τὰ post pia | Τούτοις xal
συνάδειν εὔχομαι. ΄Ασωμεν τοιγαροῦν xal ἡμεῖς τὴν
ἐμοίαν ᾠδῆν, καὶ τὸν ὕμνον ἀναπέμφωμεν τῷ ἁγίῳ
Πατρὶ, Πνεύματι δοξάζοντες Ἰησοῦν, τὸν év κόΊποις
atrov. Mh φύγῃς, ἄνθρωπε, ὕμνον πνευματινὸν,
μτδξ ἀπεχθῶς πρὸς τὴν ἀχρόασιν διατεθῇς. θάνατον
οὐχ ἔχει ’ σωτηρίας ἑστὶ διήγημα dj παρ) ἡμῖν ᾠδή.
Ἐγὼ μὲν οὖν ἤδη καὶ τῶν χρειττόνων ἀπολαύειν
δοχῶ, περὶ τοιούτων διαλεγόµενος ' καὶ μάλιστα, ὅτε
ὁ τοιοῦτός µοι πάρεστιν ἀνθέων λειμών' τουτέστιν ἡ
ἡμετέρα σύνοδος, τῶν ἅμα τε χαὶ ἁχουόντων xal
συνᾳδύντων τὰ sta μυστήρια. . Ἐφ᾽ ὧν καὶ τὸ λέγειν
02520, ὅτι pot παντὸς φθόνου χαθαρὰς παρέχετε
τὰς ἀχολς, ο) τὸν (roy τὸν τοῦ Κάῑν μιμούμενοι *

οὐχ ὁμοίως τοῦ Ἠσαῦ διώκοντες τὸν ἁδελφὸν, οὐ τοῦ

Ἰωσὲὶφ ἐπαινοῦντες ἁδελφοὺς, ὅτι ἐφ᾽ οἷς ἔλεγεν

ἐμίσουν τὸν ἁδελφόν * ἀλλὰ τούτων ἁπάντων paxpby
ἁφεστῶτες, διόπερ ἕχαστος ὑμῶν τὸ τοῦ πλησίον
νομίζει λέγειν. Καὶ διὰ τοῦτο ζῆλος πονηρὸς οὐκ
ἔστιν ἐν ὑμῖν, τὰ λείποντα τῷ ἁδελφῷ ἀναπλπηροῦν
δεδεγµένοις. Ὢ ἀχροατηρίου χαλοῦ, xai συμποσίου
σεμνοῦ, xal πνευματιχῶν ἑδεσμάτων! Τοιούτοις ἆεὶ
συνεῖναι δ.χαἰοις (2) εὐξαίμην.

OYAA. Χθὲς τὸ δειλινὸν περιπατῶν, ὦ φίλε, παρὰ
τὺν τῆς θαλάσσης αἰγιαλὸν, καὶ ὀξέως πως ἀτενίζων
εἰς αὐτὴν, ἑώρων, ὑπερθολήν τινα θείας δυνάμεως,
χαὶ σοφτΏς ἐπιστήμης τέχνην ' el ve xaX τέχνην τὸ
τοῦτο χαλεῖν ypf. Ὥσπερ γὰρ ὁ Ὁμηρικὸς στίγος
φθέγγεται ἐχεῖνος:

Ὡς ὃ ἄνεμοι ()δύο πόντον ὀρίψετον' ἰχθυόεγτα,
Βερέης xal Zézvpoc, voce θρῄκηθεν ἄητον

Ε.ἱθέντ ἑξαπίνης" ἄμυδις δέ τε χῦμα κε.αινὸν
Κορθύεται’ zoAAóv δὲ παρὲξ ἅ-Ία guxoc ἔχευναν -

οὕτω pot xai χθὲς γεγονέναι δοχεῖ. Κορυφαῖς γὰρ

* Joan. 1, 18... * Gen. iv, B... * Gen. xxvii, 41.

(9) Διχαίΐοις. Forte διχαίως.

(5) Ὡς δ᾽ ἄν. Miad. ix, 4.

(4) VaL. Assumptam personam Valentiniani seu
Gnostici inducit, qui eadem atque Manichazi de mali
principio sentire ; ; ponendo ingenitum aliud a Dco,

D sapientis scientiz, objecit oculis :

tém, occulte ab illis annuntiata, canendo explicant,
O consonam harmoniam, componente divino Spi-
ritu! O decórém canentium Dei sacramenta! Desi-
derat animus una concinefe, Canamus ergo et ipsi
eamdem cantionem, hymnumque submíittamus Patri'
sancto; Jesum qui in ejus sinu est *, Spiritu gluri-
ficantes. Ne, homo, canticum spiritale fugeris, neve'
auditionem fueris: aversatus. Mortem non habet. .
Salutis narratio, nostra cantio e$t. Sane quidem
mihi ipse jam videor melioribus frui, qui de talibus.
disseram : idque in primis, eum tale talibusque
florens pratum coram habeam : dico autem vestram
concionem, quiet. auditores et concentores sacra-
mentorum celestium considetis. Propterea etiam
audeo dicere, quod livore omni mundis auribus
auscultelis, nec Caininam amulationem imite-
mini *, aut sicut Esau ? fratrem persequamini, vel'
fratres Joseph * probetis, fratri propter seruiones
ipsius infensos : sed ab his omnibus. longe remoti
sitis, existimantibus singulis dicere, quod proximus
dicit. Quare etiam desideratur in vobis mala z»mu-
latio, qui fratris defectus adimplendos susceperit;s.
O pulchram concionem, honestumque convivinm, et
spirituales epulas! Talibus ego semper intercsse,
merito optaverim.

— VAL. (4). Cum, amice, heri sero, sd maris litus
ambularem, atque in ipsum aciem oculorum inten-
derem, statim se, virtutis divinse praestantia, arsque
si quidem res
ejusmodi ars vocanda sit. Ut enim habet versus ille .
Homericus :

Sicut aulem venli duo pontum commovent piscosum,
Boreas et Zephyrus, qui e Thracia spirant

Ruentes repente : simul autem et unda nigra

Atlollitur : multam autem extra mare dent ; [απ--
dunt ;

ita οἱ heri mihi fleri videbatur. Videbam enim

* Gen. xxxvit, 4.

et materiam, ex cujus concretione mala in homines.
provenirent. Agit multis in hunc errorem lren:zus
lib. 11 Adrersus hares.; Tertullianus lib. Dc pre-
script. el Contra Marcionem, Solidissime ctiam Chry-
sostomus hom. 2 in Act.

315

Lib. DE LIBERO ARBITRO.

246

µίζων, ἐπὶ τὴν οἰχίαν ἐχώρουν τὸν ἐμήν. Tf 5' A quam, contendentes invicem, seque cenviciis pro-

ἐπιούση, τουτέστι σύµερον, ἐλθὼν ἑώρων δύο τινὰς
ὁμοχενεῖς (ἀνθρώπους δὲ λέγω, ) διαπληχτιζοµένους
xai διαλοιδορουµένους ἀλλήλοις ' ἕτερον OU a3 πάλιν
ἀφριματῶσαι βουλόμενον τὸν πλησίον Ίδη δὲ τινες
xai δεινότερον τολμᾷν ἤρχοντο. Ὁ μὲν γὰρ ἑσχύ-
Asus νεχρὸν, xai τὸ χρυφθὲν ἤδη copa τῇ γῇ πάλιν
ἑδείχνυεν fj, χαὶ τὴν ὁμοίαν οὕτως ἐνύθριζεν εἰ-
χόνα, βορὰν χυΣὶ χαταλείπων τὸν vexpóv* 6 δὲ ξίφος
ἐγύμνου, xai ἐπὶ τὸν ὅμοιον ἄνθρωπον Eyupst. Kol
ὁ μὲν qui?) τὴν σωτηρίαν πορἰφειν Ίθελεν, ὁ δὲ
διώχων οὐχ ἐπαύετο, οὐδὲ τοῦ θυμοῦ κρατεῖν
Έθελε. Καὶ τί δεῖ πλείονα λέγειν; Αλλ' ὅτι χωρή-
σα; ἐπ αὐτὸν εὐθέως ἔπαιε τῷ ἔξίφει. Ὁ δὲ
ἱχέτης τοῦ πλησίον ἐγίνετο, xal χεῖρας ἰχεσίας
épzys* xaY τὴν μὲν ἐσθήτα διδόναι Ίθελε, µόνων δὲ
τὸ ζήν ἔχειν ἡξίου. 'O δὲ οὐχ ἕθρανε τὸν θυμὸν, οὐδ'
ἑλέει΄ τὸν ὁμογενῆ, οὐδὲ ἑαυτὸν διὰ τῆς εἰχόνος ἐν
ἑχείνῳ βλέπειν Ἠθελεν, ἀλλ ὡς ἄγριος 0p, τῷ ξίφει
τῆς Ρβορᾶς Ίρχετο. "Ηδη δὲ xat τὸ στόµα τῷ ὁμοίφ
προσέφερε σώματι ' τοσοῦτος Yàp ἣν τῷ θυμῷ. Καὶ
ἣν ἰδεῖν, τὸν μὲν Ιδικημένον, τὸν δὲ λοιπὸν σχυ-
λεύοντα, xal μηδὲ Υῇ σχεπάκοντα τὸ σῶμα, ὃ τῆς
ἐσθητος ἐγύμνωσε. Πρὸς δὲ τούτοις ἕτερης προσῆν,
ὃς τοῦ πλησίον γυναῖχα παίζειν Ἠθελό, ληστεύων
γάμον ἁλλότριον, xat ἐπὶ παράνοµον χοίτην τραπή-
vat παρορμῶν, τὸν ᾿γεγαµηχότα Υνῆσιον πατέρα (9)
γίνεσθαι θέλων. ἸἘντεῦθεν δὲ ταῖς τραγωῳδίαις πι-
στεύειν ἠρχόμην, xal τὸ Θυέστειον δεῖπνον ἀληθῶς
ἑδόχει pot γεγονέναι' πιστεύειν δὲ xal τῇ Οἰνομαίου
παρανόμῳ ἐπιθυμίᾳ, καὶ τῇ τῶν ἁδελφῶν διὰ ξίφους
φιλονειχίᾳ οὐχ ἀπιστεῖν. Τοσούτων τοΐνυν xat τοιού-

των θεατῃς γενόμενος ἐγὼ, πόθεν ταῦτα ἀναν ητεῖν ᾿

ἑρχόμην * τὶς δὲ xal d) τῆς χινήσεως αὐτῶν ἀρχὴ., xal
τίς 6 τοσαῦτα χατ᾽ ἀνθρώπων μηχανησάμενος' πόθεν
τε ἡ εὕρησις αὐτῶν, καὶ τίς ὁ τούτων διδάσχαλος,
Καὶ τον μὲν Θεὸν τούτων ποιητὴν λέγειν τολμᾷν οὐχ
οἵόν τε ἦν, ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ἐξ αὐτοῦ. τὴν ὑπόστααιν
ἔχειν, οὐδὲ τὴν τοῦ εἶναι σύστασιν. Πῶς γὰρ οἷόν τε
fjv ταῦτα περὶ θεοῦ νοεῖν; ὃς μὲν γάρ ἐστιν ἀγαθὸς,
χαὶ τῶν κρειττόνων ποιητὴς, τῶν δὲ φαύλων αὐτῷ
πρόσεστιν οὐδέν * ἁλλ' οὐδὲ τοῖς τοιούτοις χαίΐρξιν πέ-
Φυχεν' ἁπαγορεύε, δὲ xal τὴν γένεσιν αὐτῶν ᾽ xal
τοὺς μὲν χαίΐροντας τούτοις ἀποθάλλεται, τοὺς ἂξ

(S) Γνήσιον zacépa. Menaosum existimat hunc
vocum Cotelerius ad Clement. hom. xin , $ 19, le-
gendumque ἀγνίαιον, vel uh Υνήσιον, que quidem
sive littera sive particula facile potuit excidisse. Sic
«utem locum integrum reddit : Aderat. alíus, qui
prozimi uxori cupiebat illudere, alienum imatrimo-
mium predatius, et incitans eam wt ad concubitum
illicitum verleretur, e marito volens (acere patrem
Bon verum. GALL.

(6) Gladio ἰακέατε cepit. Ti ξίφει τῆς βορᾶς fip-
χετο, velut vorandum conscindere. Forte etiam fu-
erit. εἴχετο. Significatur supra belluinam feritas,
qua szpe bomines inbumani in se invicem furunt ,
ot vel os vam devorandis admoveant, ut statim
additur : Ίδη δὲ xat τὸ στόµα τῷ ὁμοίῳ προσέφερε
ουματι. Sic Maragnenses barbari, non tam ventri
quam Íurori exsaturando, laniatos bostes, etiam
Siomacbo respeente, antequam Galli nostri dedoce-

scindentes aspexi : alterum item, qui vellet exspo-
liare proximum : sed εἰ qui jam gravius aliquid
presumere inciperent. Hic siquidem depr:edatug
est mortuum, corpusque jam terra occultatum ito»
rum exhibuit soli ; atque ita, mortuo canibus la-
niatum vorandumque relicto, cognatam imaginem
contumelia affecit. Ille autem, nudato strictoque
gladio, in similis nature liominem irruit. Atque bic
quidem volebat fuga saluti consulere : at perse-
quens, nihil desistiebat, aut. iram moderari stude-
bat. Quid vero necessum cst plura dicere? Hoc sa-
tis; irruentem illum, síatim alterum gladio ceci»
disse. Alque is quidem supplex orabat proximum,
manusque supplices tendebat. Ac quidem offerebat
vestem, solumque vite remissionem poscebat. At
ille perstitit infracto animo, nec eodem secum ge-
nere est miseratus ; vel se ipsum, ratione imaginis,
jn eo voluit inspectlare : imo tanquam immanis
bellua, gladio laniare coepit (6). Sed et jam, corpori
sui simili os admoverat: tanto siquidem furore
exarserat, cratque videre, alterum quidem injuriam
passum ; alterum vero, deinceps spoliantem, ac
neque terra operientem corpus, quod veste nudave-
rat. Ad. hzc autem erat alius, qui, furatus alienas
nuptias, uxori proximi illuderet, quique cubile ini-
quum perrumpens, maritum legitimum patrem fleri
velet. Hinc tragadiis etiam fldem liabere copi,
putavique fuisse revera coenam Thyesteam (7) :
credidi vero iniqua OEnom:ei cupiditati (8), nec
fraternz (9) per ferrum contentioni fldem subtraxi.
Tantarum ergo taliumque rerum spectator factus,
copi requirere unde liec essent : quodnam vero
etiam ea principium habuissent; quisve tanta in
homines immnolitus esset : unde etiam eorum inventio,
quisve talium doctor fuisset, Ac nemo quidem t&-
lium auctorem Deum. habuerit dicere; sed neque.
abeo habere, quo sipt el consistanj. Qui enim tae
lia de Deo cogitare licuerit? qui sage bonus est
auciorque ineliorum ; cui nec quidquam vitii insit;
sed neque talibus suapte ipse natura gaudere possit,
fieri vero probibeal : iisque gaudentes, rejiciat ; fu.
gien'es autem, acceptos babeat. Qul vero non ab-
surdum, ut. eorum, Deus auctor audiat, que ipse

rent, ceu praecipuas epulas, convivio vorabant, ut

in relatione rerum ipsorum Claudius Abbavilar.,
Ord. Min. capucinus.

V Canam Thyestcam. TU θυέστειον δεῖπνον. Sic

Ovid. xv Metam :

Neve Thyestmis cumulemus viscera mensis,
De hoc Thyeste et Atreo fratre, Servius ad : el i
/Eneid.

(8) Iniqug OEnomai cupiditati. Forte OEnomaí.
Fuit is llippodamiz paler, a cujus marito cuim $e
occidendum ex oraculo didicisset, eaque a multís
ambiretur, proposito certamine curuli, tredecim
occidit ejus procos, donec victus ipse est et occisus
a Pelope, Tastali filio, Myrtilo auriga pretio corru-
pto et subuectente infirmos axes, etc. Strab. |. viis,
Alium Homerus commemorat occisum ab Hectore,

(9) Nec fraterne, etc. Videtur Remum et Routogan
lum, quorum alter mortem fratri conscivit, ref

ze

LIB. DE LIBERO AR2:TR:O. *0

(εἰ xai τὰ μάλιστα οὕτω πως ἐξ ὧν ὑπενόησας, f0o- A maxime, ex iis que considerasti, ita res la

ξας ἔχειν τὰ πράγματα), ἀλλ᾽ ἓν ἐπιθόμίᾳ τῆς τοῦ
ἀλτθοῦς Ὑνώσεως χαθεστάναι λέγεις. Ὅθεν προθύ-
pox χἀγὼ ἐτὶ τὸν «TC ζητήσεως τραπἡσομαι λόγον.
Βούλομαι δὲ xal τουτονὶ τὸν ἑταῖρον ἀχροατὴν γενέ-
σθαι τῶν ἡμετέρων λόγων. Καὶ γὰρ δοχεῖ πως χατά
τι περὶ τούτων ὁμοίως σοι δοξάζειν χαὶ αὑτός ' διὸ
χοινὸν τρλς ἀμφοτέρους τὸν λόγον ποιεῖσθαι βούλο-
pat. "A γὰρ ἂν εἴποιμι πρὸς σὲ οὕτως ἔχοντα, ταῦτα
xai πρὸς τοῦτον ὁμοίως λέξω. EU σοι τοίνυν ἀληθῶς
περὶ τοῦ χρείττονος λέγευω εὐγνωμόνως δοχῶ, πρὸς
ἔχαστον ἀπόχριναι ὧν ἐΓωτῶ * Ex γὰρ τούτων γενἠ-
σετα: χαὶ σὲ μὲν τὸ ἀλτθὲς µανθάνειν, κἀμὲ δὲ μὴ
μάττν τοὺς λόγους ποιεῖσθαι πρὸς cé.

OYAA. Ταῦθ), ἅπερ εἶπας, πράττειν ἑτοίμως ἔχω.
Καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πάσης προθυµίας ἐχεῖνα πυνθά-
νου, t£ ὤνπερ νομίζεις δύνασθαί µε τὴν ἐπιστήμην
τοῦ χρείττονος μαθεῖν. Οὐ γάρ uot «b νιχῆσαι πρό-
χξιται χαχῶς, ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς ἐκμαθεῖν. 0θεν ἔχου
zb λοιπὸν τοῦ λόγου. '

OP804. Ὅτι μὲν οὖν (14) ὑπάρχειν ἀδύνατον
ἁγένητα δύο ἅμα, οὐδέ σε ἀγνοεῖν νομίζω, εἰ xai τὰ
μάλιστα δοχεῖς προλαθὼν τοῦτο προτεθειχέναι τῷ λό-
Tg- Ὡς πάντως ES ἀνάγχης τὸ ἕτερον δεῖ λέχειν, f
ὅτι χεχώρισται τῖς ὕλης ὁ θεὸς, f| αὖ πάλιν, ὅτι ἁμέ-
ριστος αὐτῆς τυγχάνει. El. μὲν οὖν ἠνῶσθαί τις εἷ-
πεῖν αὐτὰ ἐθέλοι, Ey τὸ ἀγένητον λέξει: (ἕχαστον γὰρ
«ούτων µέρος ἔσται τοῦ πλησίον) ἀλλήλων δὲ µέρη
τυγχάνοντα, οὐχ ἔσται ἁγένητα δύο, ἀλλ᾽ Ev Ex δια-
φόρων συνεστήύς. 0Οὐδὲ γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα διά-
€52a µέλη χαταχερματίζοµεν εἰς πολλὰ γενητά. Ἁλλ'
ἡ, ὡς ὁ λόγος ἁπαιτεῖ, Ev τι γενητὸν, τὸν ἄνθρωπον,
κολυμερὲς, πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι φαµέν. Οὕτως
ἀνάγχχ, cl μὲν μὴ χεχώρισται τῆς Όλης ὁ θεὸς, Ev
«b ἀγένττον εἶναι λέγειν * εἰ δὲ χεχωρίσθαι φῄσει τις,
ἀνάγχη eivai τι τὸ ἀναμέσον ἁμφοτέρων, ὅπερ xal
τὸν χωρ:.σμὸν αὐτῶν δείχνυσιν. Αδύνατον γὰρ Ey δια-
στάσει ἐξετάσθαι τι ἁ πό τινος, οὐχ ὄντος ἑτέρου, x30'
ὃ $ δ.άστασις Exaz£poo γίνετα.. Ὅπερ οὐ µέχρι τού-
του ἵσταται x2X μόνου, ἀλλὰ xaX πλείστων 6307. "Uv
σὰρ ἐπὶ τῶν δύο ἁγενέτων εἴταμεν λόγον, τοῦτον ἐξ
ἀνάνχτς ὁμοίως προχωρεῖν, εἰ τὰ ἁγένητα δοθείη
τρία. Καὶ γὰρ περὶ τούτων ἐροίμτν ἂν, el. χεχώρι-
στα: ἁτ' ἀλλέλων, ἡ αὖ πάλιν ἕκαστον Ένωτα, τῷ
-ατσίον. Εἰ μὲν vip ἠνῶσθαί τις εἰπεῖν θέλο., τὸν
a7 ἀχούσειτῷ πρώτῳ λόγον εἰ 0 ab πάλι χεχω-
ρίσθα:, οὗ φεύξετα: τὴν ἐξ ἀνάγχης τοῦ χωζίκοντος
ἆ- ὐστασ:ν. Αν δ᾽ ἄρα τις xal τρίτον εἶναι λέζοι λόγον
ἁρμήνοντα περὶ τῶν ἁγενέτων λελέχθα:, τουτέστι τὸ
«Εΐτε χεχωρίσθαι zb. θε» της Όλτς, pf αὖ πάλιν

(11: Ὅτι μὲν cbr. Hzc item occurrunt. apud
Pbotium |. c., iis statim subjecta, quorum modo
meminimus. GíLL. ]

US) Sene igitur, quod mullo modo, etc. Ότι μὲν
€^« ἀθονα-ν. Incipit bic Metbodii doctrina , ubi
Pbotü vel interpres vel librarius : Quod si fieri
mullo πιρἆο possit, etc., conditionali adjecta totum
sensum perimente. :

06) Erit siquidem unumquodque horum propinqui
pets Mia cr. 859la enim ad boc videtur

ἕνωσις «t continuitas.. Interpres Pholii :

bere visum sit ), sed scientixé veri desiderium ha-
beat. Quare etiam ego libens alacrisque ad qui
stionem accedam. Placet vero, ut et hie. amicus
susceptze disputationis auditor flat. Nam οἱ ipse,
eadem quadamtenus tibi videtur opinione : quare
volo communi cum utroque oratione conferre,
ους enim tibi sic affecto dixerim , eadem et
illi similiter dixero. Si igitur vere -tibi videor ac
sincere quod est melius dicere, responde ad sin-
gula qu: percontor : sic enim flet, ut et ipse ad-
discas verum, nec cgo frustra disserens insumanm
sermones.

VAL. Promptum mihi est , ut qux dicis faciam.

B Quere omni alacritate ea percontare , ex quibus

arbitraris posse me discere quod est melius, Neque
enim propositum habeo ut male vincam, sed ut
verum edocear. Jam itaque seífmonem prosequere.

ORTI. Sane igitur, quod nullo modo (45) fleri
possit, ut sint. duo simul increata, nec te quidem
ignorare puto, quanquam id maxime videaris scr-
mone jam habito statuisse. Plane siquidem duorum
allerum necessum fuerit dicere; vel quod Deus se-
paratus sit a materia, vel contra quod indivisus illi
cohzreat. Si quis igitur unita velit. dicere, unum
increstum dixerit. (Erit siquidem unumquodque
horum propinqui pars (16).) Porro qux sunt invicem
partes, non duo increata, sed unum diversis consl-

C 8tens, increatum erunt, Nam neque hominern, mul.

lis constantem membris, dividimus in multa creata,
Quin, ita exigente ratione, hominem, unum quid
creatum dicimus, multarum partium, a Deo fa-
ctum. Atque adeo necesse est, ut. nisi Deus separá-
tus sit a materia, unum íncreatum esse dicatur,
'Sin vero divisa et separata aliquis dixerit, necesse
est iiercedere aliquód medium, quod separata ex«
hibcat. Nequit enim fleri ut aliquid ab aliquo dfe
Stans consideretur, nisi exsistente alio secundum
quod fiat. discretorum distantía, Neque io in uno
hoc soloque sistit, sed extenditur ad innumera ejut»
modi. Quam enim in duobus increatís rationem
diximus, similiter oportet procedere, sí concessum
fuerit illa esse tria. Nam et de illis quzesierim, sint-
ne ah invicem separata, vel unumquodque propin-
quo unitum sit? Si quidem vero velit aliquis dicere
unita, íd ipsum ac prius auditurus est. Sin contra
dixerit separata, non effagiet, ut ne necessario de-
sit quod separet. (17). Quod si quis. ctíam tertiam

LU naquaque enim pars horum eril alteri símilis, ete,
Quibus nec Methodium reddit , nec ejus. rationi
aliam ipse probabilem substituit : aliquorum enim
similitudo non arguit, esse alterum partem alteríus,
Quod ibi sequitur, ita punctanduti ; ἀλλ 0, 4
μέρῃ vevykena, &ybenze GV, Vbi interpres
partes inter se pares, εές., quod tamen fuerit men
dum tspegrapbi pro, partes inier se paries, ete, ^

(M7) Non effugiet, ut ne necessnrío desit quod se-
paret. 0, γεύζιται ahy τῷ genere ἁτήστασὴ,
«uia nimirum ipsuts sepatans, oporteat esse uifi-

951

S. METHODII EPISCOPI ET ΜΑΠΤΙΙΗ5

9232

sententiam, qua? in increata congruat, dictam vo- A ὡς µέρη ἠνῶσθαι” εἶναι δὲ, χαθάπερ ἐν τόπῳ, τῇ

luerit; nempe, neque Deum a materia separatum
esse, ac neque rursum ambo ut partes uniri (18) :
sed esse Deum in materia ut in loco: materiamque,
habere in Deo rationem continentis : noverit ille,
fore, ut si materiam Dei locum dixerimus, necessa-
rio etiam dicendus sit comprehensibilis, et qui &
materia circumscribatur. Quin et simili, atque ma-
teria, ratione, circumferatur oportet. Nec vero con-
sistere potest, aut in se ipso manere, eo temere
moto, in quo est. Praeterea fatendum necessario
est, fuisse Deum in deterioribus. Nam si materia
quandoque ornatu caruit; Deus vero, volens ad
statum meliorem reducere , ornatum contulit : fuit
aliquando, cum Deus in inornatis incu!tisque exsi-

Όλῃ τὸν θεὸν, καὶ τὴν ὕλην Ev τῷ Θεῷ τὸ cuvéyov*
ἀχουέτω, ὅτι, ἐὰν τόπον τοῦ θΞοῦ τὴν ὕλην λέγωμεν,
ἓξ ἀνάγχης αὐτὸν καὶ χωρητὸν λέγειν δεῖ, καὶ πρὺς
τῆς Όλης περιγραφόμενον. Αλλά μὴν καὶ ὁμοίως αὖὐ-
τὸν τῇ ὕλῃ ἁτάχτως φέρεσθαι δεῖ. Mi ἵστασθαι δὲ,
μηδὲ µένειν αὐτὸν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ, ἀνάγχη, τοῦ ἓν ᾧ ἔστιν
ἄλλοτε ἄλλως φεροµένου. Πρὸς δὲ τούτοις xat ἐν χεί-
ροσι γεγονέναι τὸν θεὸν εἰπεῖν ἀνάγχη. El Υάρ ποτε
ἄχοσμος ἣν ἡ ὕλη, ἑχόσμησε δὲ αὐτὴν, εἰς «b χρεῖτ-
τον τρέφαι προαιρούµενος, ἣν ποτε 07. v ἀκοσμήτοις
fv ὁ θεός. Διχαίως 6 ἂν χαὶ τοῦτο ἑροίμην, πότερον
ἐπλήρου τὴν ὕλην ὁ θεὸς, f| ἐν µέρει τινὶ τῆς Όλης
ὑπῆρχεν αὐτῆς. El μὲν γὰρ ἓν μέρει τινὶ τῆς Όλης
εἰπεῖν τις θέλοι τὸν Ocóv, πλεῖστον ὅσον μιχρότερον

steret. Sed οἱ illud jure quzsierim : Totamne mate- B αὐτὸν τῆς ὕλης λέγει" eU γε δὴ µέρος αὐτῆς ὅλον

riam Deus occuparet, an solum in parte aliqua ex-
sisteret ? Sane quidem, si quis Deumin parte tantum
maleriz affirmare velit, perquam angustiorem mi-
noremque materia dicit; quando pars ejus totum
capere potuit. Sin dixerit esse in tota, totamque
pervasisse materiam, quomodo eam elaboravit (19)?
Necesse est enim ut dicamus, fuisse Deum aliquo
modo in se retractum ut, contractione facta, illam
partem componeret, a qua se retraxisset ; veletiam
una cum materia effinxisse, non habentem locum
quo se interim reciperet. Si vero quis asserat mate-
riam in Deo fuisse , similiter exquirendum restat :
utrum scilicet, velut ipso diviso a se ipso (20), ac
Sicut animalium genera in aere exsistunt ; divise

ipso sectoque ad ea suscipienda qui in eo sunt : €

vel sicut in loco hoc est, eo modo quo aqua in
terra est. Si quidem eo modo dixerimus quo res
gunt in aere ; necesse est, ut Deum divisibilem dica-
mus. Sin autem eo modo quo aqua est in terra :
cum inateria indigesta esset et incomposita; ad hec
etiam, mala contineret ; necessitate conficitur, ut

tum extremis, eoque illis idem, identitate scilicet
partium in toto. Paulo aliter formatur hzc ratio
apud Photium : post verba enim non longe superius
posita, ὅπερ xal τὸν χωρισμὸν αὐτῶν δείχνυσι : ita
arguit, τοῦτο δὲ, cov ταντὸν ὃν, ἥνωται θατέρῳ τῶν
δύο’ xaX ἀνάγχη πάλιν ἡ ἕνωσιν f] χωρισμὸν πρὸς
«b ἕτερον ζητεῖν. Ἔνωσιν γὰρ ἀδύνατον ἰδεῖν, εἴπερ
θατέρῳ ταντὸν εἶναι xat ἡνῶσθαι δέδοται' ἡνοῦτο γὰρ
οὕτως ἂν xai «b ἐξ ἀρχῆς, ᾧ ταυτὸν εἶναι τοῦτο ἐδό-

ἐχώρησε τὸν Θεόν. El δὲ £v πάσῃ εἶναι λέγοι, xay δι
ὅλης χεχωρηχέναι τῆς Όλης, πῶς ταύτην ἑδημιούρ-
γησε φρασάτω. Ανάγχη γὰρ αυστολἠν τινα τοῦ Θεοῦ
λέχειν, ἧς γενομένης ἑδημιούργει ἐχεῖνο ἀφ᾽ οὗ ὑπε-
χώρησεν, ἢ xal αὐτὸν τῇ ὕλῃ συνδημιουργεῖν, οὐχ
ἔχοντα ὑποχωρήσεως τόπον. El δὲ τὴν. Όλην iv τῷ
θεῷ εἶναί τις λέξοι, ὁμοίως ἐξετάνειν δεῖ. πότερων
ὡς διισταµένου αὐτοῦ ἀφ' ἑαυτοῦ, xal ὥσπερ Ev ἀέρι
ὑπάρχει γένη, διαιρουµένου καὶ μεριζομένου αὑτοῦ
εἰς ὑποδοχὴν τῶν γινοµένων ἐν αὐτῷ, T) ὡς ἑντόπῳ,
τουτέστιν, ὥσπερ ἐν γῇ ὕδωρ * εἰ μὲν γὰρ εἴποιμεν,
ὡς ἓν ἀέρι, μεριστὸν ἀνάγκη τὸν θεὸν εἰπεῖν ' εἰ δ
ὥσπερ ἐν γῇ ὕδωρ ' fjv δὲ ἄταχτος ἡ ὕλη xal ἀχόσμη-
τος, πρὸς δὲ τούτοις ἔχουσα χαὶ xaxá * τὸν θεὸν λέ-
γειν ἀνάγχη τόπον εἶναι ἀχοσμήτων xat τῶν xaxov.
Ὅπερ οὐχ εὔφημον εἶναί pot δοχεῖ, ἐπισφαλὲς δὲ
μᾶλλον. Ὕλην γὰρ εἶναι θέλεις, ἵνα μὴ τῶν χαχῶν
ποιητὴν εἴπῃς τὸν θεόν' χαὶ τοῦτο φυγεῖν Ἱτροαιρού-
µενος, δοχεῖον αὐτὸν τῶν χαχῶν εἶναι λέγεις. El μὲν
οὖν, τὴν ὕλην Ex τῶν (21) ὑποστάντων γενητῶν ὑπο-
νοῶν, ἀγένητον ὑπάρχειν ἔλεγες, πολὺν ἂν περὶ ταύ-

[ὡς] ἐν μέρει ἠνῶσθαι, nempe Deum uniri vel ut in.
parte : vel, ut pars unitur parti. Est altera proba-
tio ab altero modo unionis, per modum contigui :
locatique et loci : qux et ipsa ad hominem proce-
dit.

(19) Quomodo eam elaboravit? Πῶς ταύτην ἔδη-
µιούργησε, similitudine artificum, quos oportet esse
nonnihil loco discretos a materia quam componunt
et perficiunt; sic Archimedes nonnullum loeum

θη. E! δὲ χεχωρίσθαι ἀπαιτεῖ ὁ λόγος, πάλιν χὸ χωρί- D extra universum quarebat, toti illi οἰεπάο εἰ sede

ζον ἁπαιτητέον, ἕως ἂν ἀπείρων ἡμῖν ἁγενήτων ἐσμὸς
ἀναφανῇῃ. Ego sic redderem : Hoc autem (neinpe se-
parans) velut quod sit idem alteri duorum, illi uni-
lum est : rursumque necesse erit querere aut conjun-
ctionem aut. separationem ab altero. Unionem enim
videre, impossibile fuerit, κ quidem concessum est,
esse idem cum altero, et illi unitum. Sic enim uni-
retur etiam primum illud, cum quo istud idem esse
concessum fuit, Quod si ratio docet separatum : rur-
sus querendum est quo separetur, donec infinitorum
ingenitorum nobis copia occurrat. Est hzec ratio sa-
tis facilis et consequens : nisi.quod ubique minus
probabiliter videtur supponere, distingui aliqua ne-
cessario, non se ipsis, sed per alia. Valet nihilemi-
mus illa ad hominem, et supposita crassa illa zsti-
matione de Deo, in qua erant Valentiniani.

(48). Ac neque rursum ambo ut partes uniri. Mtz
ev πάλιν, ὡς µέρη ἠνῶσθαι Plotiana, µηδ αὗ πάλιν

movendo. Interpres passim τὸ δημουργεῖν reddit
creare, quod hoc loco non congruit, ubi agitue de
formatione materie, adversus eos qui ipsaiu a se et
ingenitum dicebant. Ut ergo non tulerint aures, ut
faber dicatur creare ferrum, ita neque ut Deus, eo
sensu, dicatur creare materiam.

(20) Velut ipso diviso a se ipso. Velut in loco com»
muni et proprio, ut quovis modo sequatur aliquid
absonum vel divisio Dei ; vel indigni el turpis, ceu in
vase et loco proprio, continentia, cum probro conti-
nentis : unde quod sequitur ἢ ὡς ἐν τόπῳ, videtur
supplendum addito ἰδίῳ, nisi legeudum est ἀγγείῳ,
cujus continenti: exemplum statim in terra ponat,
hoc est, vase terreo et fictili continente aquam : qua
continentia, vas dicitur, vel in honoren, vel in con-
tumeliam, 1 Tim. u.

(21) Ἐκ τῶν. Forte ἔξω τῶν.

255

LIB. DE LIBERO ARDITRIO.

e

254

της ἐποιησάμην λόγον εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἀδύνατον A Deum, locum dicamus (24) incempositorum et tur-

ὑπάρχειν αὐτὴν ἀγένητον , ἐπεὶ δὲ την τῶν xaxàv
γένεσιν αἰτίαν qii; εἶναι τῆς τοιαύτης ὑπονοίας, διὰ
τουτο ἐπὶ την ἑξέτασιν τούτων ἔρχεσθαί µοι δοχεῖ.
$avepou γὰρ Ὑινομένου τοῦ λόγου, καθ ὃν τρόπον
ἑστὶ τὰ χαχὰ, καὶ ὅτι οὐχ οἷόν τε ἑἐστὶν αἴτιον τῶν
xaxiov εἰπεῖν τὸν θεὸν, £x. τοῦ Όλην αὐτῷ ὑποτιθέ-
ναι τὴν τοιαύτην ὑπόναιαν, ἀναιρεῖσθαί por δοχεῖ
ὅτι, εἰ τὰς ποιότητας μὴ οὔσας ἑἐδημιούργησεν ὁ
θεὺς, xat τὰς οὐσίας ὁμοίως, Φ]ς τοίνυν ἅποιον ὕλην
[ συνυπάρχειν τῷ θεῷ, ἐξ fic τὴν τοῦ χόσµου Ὑένεσιν
ἐδηµιούργησεν;

malorum auctor dici nequeat, suggerente materia

pium, atque malorum : quod minus decens mihi
videtur, quin etiam periculosum. Nam ideo vis esse
materiam, ut ne Deum malorum auctorem affirma-
veris : cumque hoc velis cavere, malorum eon-
ceptaculum, eum dicis. Quod si materiam extra
subsistentia creata existimans, increatam dixisses
exsistere, 'multis de ea locutus essem, probando non
posse fieri, ut ea increata sit. Quia vero malorum
ortum, ejuscemodi opinionis dicis causam, pro-
pterea visum est, ut ad istorum examen progrediar.
Declarato enim, quomodo fiant mala, quodque Deus
ejusmodi opinionem, mihi conflci videtur, ut οἱ

Deus qualitates quz non erant, creavit, simih etiam ratione substantias crearit, Ain' ergo materiam nu-
dam qualitate et informem, Deo coexsistere, ex qua mundum creaverit ?

OYAA. Οὕτω pot δοχεῖ.

OP80A. Οὐχοῦν cl ἄποιος ἐτύγχανεν ἡ ὕλη, γέ-
Ύονε δὲ χόσμος πρὸς τοῦ θεοῦ, bv δὲ τῷ χόσμῳ αἱ
ποιότητες, τῶν ποιοτήτων γέγονε ποιητῆς ὁ θεός.

UYAA. Οὕτως ἔχει.

0ΡΘ0Δ. Ἐπεὶ δέ σου χαὶ λέγοντος πρόσθεν fjxov-
ον, ὡς ἀδύνατον ἐξ οὐκ ὄντων γίνεσθαί τι, πρὸς ἐρώ-
τησιν ἀπόχριναι τὴν ἐμήν , δοχεῖ σοι τὰς τοῦ χόσµου
ποιότητας μὴ ἓξ ὑποχειμένων ποιοτήτων Ὑγεγονέναι;

OYAA. Δοχεῖ.

0ΡΘΟΔ. Ἕτερον δέ τι παρὰ τὰς οὐσίας ὑπάρχειν
αὐτάς»

ΟΥΑΛ. Οὕτως ἔχει.

OP804. Οὐχοῦν εἰ µήτε ἐξ ὑποχειμένων ποιοτή-

των τὰς ποιότητας ἐδημιούργησεν ὁ θεὸς, μήτε ix C

τῶν οὐσιῶν ὑπάρχουσι, τῷ μηδὲ οὐσίας αὐτὰς εἶναι
ix ph ὕντων αὐτὰς ὑπὸ θεοῦ γεγονέναι ἀνάγχη
εἰπεῖν. "0θεν περιττῶς ἑδόχεις µοι λέγειν, ἀδύνατον
δοξάτειν ἐς οὐχ ὄντων γεγονέναι τι πρὸς τοῦ θεοῦ.
Ἁλλ) ὁ μὲν περὶ τούτου λόγος (bs ἐχέτω. Καὶ γὰρ
«p^ ἡμῖν ὁρῶμεν ἀνθρώπους ἐξ οὐχ ὄντων ποιοῦντάς
ινα, εἰ xal τὰ μάλιστα δοχοῦσιν οὗτοι ποιεῖν ἕν
εινι. OToy ἐπὶ τῶν ἀρχιτεχτόνων τὸ παράδειγµα λά-
όωμεν χαὶ γὰρ οὗτοι ποιοῦσι πόλεις οὐκ Ex πόλεων,
ya ναοὺς ὁμοίως οὐχ Ex ναῶν (22). Ἁτελής.

ΑΟΙΠΑ EK ΤΩΝ ΦΟΤΙΟΥ.

DB VAL. Ita mihi videtur.

ORTH. Ergo si materia sine qualitate et infor.
mis fuit, mundus vero factus est a Deo; in mundo
autem sunt qualitates; utique qualitatum conditor
fuit Deus.

VAL. lta est.

ORTH. Quia porro in superioribus dicentem
audivi, non posse aliquid ex nihilo fleri, responde
ad meam questionem : Videnturne tibi qualitates
mundi, ex non subjectis qualitatibus facta?

VAL. Videntur.

ORTH. Ei bas esse aliquid aliud a substantia
existimas ?

VAL. lta, aliud.

ORTH. Cum ergo Deus qualitates ex non subje-
ctis qualitatibus condiderit , nec ille sint factae ex
substantiis, cum non sint substantiz : necesse erit
dicere, illas ex nihilo aj|Deo creatas esse. Quare
videbaris superflue dicere esse inopinabile, quod
Deua aliquid ex nihilo creaverit. Enimvero ea sit
ejus rei decisio. Nain etiam apud nos, quzdam vi-
demus hominum opera fieri ex nihilo, quanquam
ipsi maxime videantur facere in aliquo. Ut οἱ
exemplum ab architectis capiamus : nam et illi
urbes condunt ex non urbibus, et templa ex non
templis. Imperfectus.

RELIQUA EX PHOTIO.

(Biblioth. cod. ccxxxvi.)
El &', ὅτι τούτοις οὐσίαι ὑπόχεινται, οἴει ἐξ (οὐχ) D. — Quod si, quia his substantiz subject sint, exi-

ὄντων (25) αὐτὰς ταῦτα ποιεῖν, τῷ λόγῳ σφάλλῃ.
0ὐδὲ γὰρ ἡ οὐσία ἑστὶν ἡ ποιοῦσα τὴν πόλιν, f) τοὺς
ναοὺς, ἀλλ ἡ περὶ τὴν οὐσίαν τέχνη, f| οὐχ ἐξ ὑπο-
χειµένης τινὸς τέχνης ἓν ταῖς οὐσίαις γίνεται ' ἁλλ'
ἐξ οὐχ οὔσης ἐν αὐταῖς γίνεται. ᾽Απαντήσειν δὲ pot
doxsl; οὕτω τῷ λόγῳ; ὅτι τεχνίτης τῇ ἐν τῇ οὐσίᾳ

(92) 'Ex ναῶν. Huc usque Meursii editio. Pho-
tius verol. c. post verba οὐχ ἐχ ναῶν, subdit statum

uz sequuntur : EL δ' ὅτι, κ.τ.λ. Quse. quidem
doctissimus Lamius, una cum tertio operis Metho-
diani excerpto ex codice Sirmondi descripto, hausit
ex edito Combefisiano, et in praefatione ad vol. VIII
operum Meursii exhibuit, pag. v-x, quo nimiruin
2b eodem Meursio Methodiana evuligata compleret.

AL.

stimas (eos) non bac facere ex nihilo, verbo fal-
leris. Neque enim substantia condit civitatem aut
templa, sed ars qua versatur circa substantiam :
eaque, non ex subjecta aliqua arte quz sil in sub-
stantiis, sed ex non arte in illis, procreatur. Vide-
ris tamen ita ralioni posse occurrere : ut nimirum

(23) Ἐξ (οὐκ) ὄνζων. Deest μή, aut supervaca-
neum τὸ οὐχ. Statim vero forte legendum αὐτούς,
ut referatur ad arclitectos, de quibus paulo su-
perius.

(24) Locum dicamus. Τόπον εἶναι. Photiana, men-
dose, αἴτιον, tota enim argumentatio in loco est, 8
quo argziít ad causam; ut quorum Deus nequier;t esse
causa. nec debeat esse locus et conceptaculum, δο-

v*4ny. ul statim subditur.

3

251

LIB. DE LIBERO ARBITIUO.-

258

OYAA. 'AXAX τὸν μὲν πρὸς τὸν ἕτερον λόγον ixa- A — VAL. (28) Enimvero, aniice, presentem quidein

νως, ὦ φίλε, πεποιηχέναι µοι δοχεῖς. "ES ὧν γὰρ
προλαέὼν ἔδωχε τῷ λόγῳ, Ex τούτων συνάχειν ἔδοξας
χχλῶς. Ὡς ἀληθῶς yàp, εἰ ἄποιος ἐτύγχανεν ἡ Όλη,
τῶν δὲ πο'οτήἠτων δημιουργὸς ὁ θεός’ ποιότητες δὲ
τὰ xaxà- τῶν καχῶν ἕσται ποιητὴς ὁ θεός. Ἐμοὶ
& Φεῦδος δοκεῖ, τὴν ὕλην ἄποιον λέγειν οὐδὲ γὰρ
ἔνεστιν εἰπεῖν περὶ τής τινος οὐσίας, ὡς ἔστιν
ἅποιος. ᾽Αλλὰ μὴν, καὶ ἓν ᾧ ἄποιον εἶναι λέχει, τὴν
ποιότιτα αὑτῆς εἶναι μηνύεις, ὁποία ἑστὶν dj ὕλη
διχγραφόμενος ' ὅπερ ἐἑστὶ ποιότητος εἶδος. ᾿0θεν, et
σοι φίλον ἐστὶν, ἄνωθεν ἄρχου τοῦ λόγου ἐμοὶ γὰρ
ἡ Όλη ποιότητας ἀνάρχως ἔχειν δοχεῖ. Οὕτω yàp xal
τὰ χαχὰ ix τῆς ἁποῤῥοίας αὐτῆς. εἶναι λέγω, ὦ
φίλε.

0ΡΘΟΔ. El ἔμποιος ἣν ἀνάρχως dj ὕλη, τινος
(ἆρα) ἔσται ποιητὴς ὁ θεός; Εἴτε γὰρ οὐσίας ἐροῦ-
μεν, προεῖναί φαμεν’ εἴτε αὖ ποιότητας, καὶ ταύτας
ὑπάρχειν λέγομεν. Οὐχοῦν οὐσίας τε οὔσης , xa
ποιοτήτων, περιττὸν εἶναί por. δοχεῖ, δημιουργὸν
λέγειν τὸν Θεόν. ᾽Αλλὰ ἀπόχριναι ἐρωτώμενος” τίνι
τόπῳ δημιουργὸν εἶναι oic τὸν Θεόν; “πότερον, ὅτι
τὰς οὐσίας ἔτρεψεν ἐχείνας εἰς τὸ µηχέτι ὑπάρχειν,
αἴπερ ησάν ποτε’ f) ὅτι τὰς μὲν οὐσίας ἐφύλαξε, τὰς
δὲ ποιότητας τούτων ἕἔτρεφε;

ΟΥΑΛ. Οὔτι pot δοχεῖ ἀλλαγὴν οὐσιῶν γεγονέναις
ἀλλὰ µόνον ποιοτήτων ' καθ) à; δημιουργὸν εἶναι λέ-
γοµεν tbv θεόν, Καὶ ὥσπερ εἰ τύχοι λέγειν Ex λίθων
οἰχίαν Ὑεγονέναι, ἐφ᾽ ὧν οὐχ ἕνεστιν εἰπεῖν, ὡς
οὐχέτι λίθοι µένουσι τῇ οὐσίᾳ, οἰχία λεγόμενοι οἱ
αίθοι” τῇ γὰρ ποιότητι τῆς συνθέσεως τὴν οἰχίαν
γεγονέναι φηµί ' οὕτω pot δοχεῖ χαὶ «bv θεὸν, ὑπο-
μενούσης της οὐσίας, τροπἠν τινα τῶν ποιοτήτων
αὗτης πεποιηχέναι, χαθ) ἣν τὴν τοῦδε τοῦ χόσµου
Υένεσιν πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι enu.

ΟΡΕΟΑ. Πότερον χαὶ aot δοχεῖ τὰ xax ποιότητες
οὐσιῶν εἶναι »

ΟΥ ΑΛ. Δοχεῖ.

OP60A. "Ανωθεν δὲ ἦσαν al ποιότητες αὗται Bv
τῇ ὕλη, f| ἀργὴν ἔσχον τοῦ εἶναι ;

OYAA. Σωνεῖναι φημὶ ἁγενήτως τῇ ὕλῃ ταύτας δὴ
τὰς ποιότητας.

0ΡΘΟΔ. Οὐχὶ δὲ τὸν θεὺν qi τροπἠν τινα τῶν
φοιοτέτων πεποιηχέναι;

OYAA. Τοῦτό onu.

OP80A. El; τὸ χρεῖττον ;

UYAA. Ἑμοὶ δοχεῖ.

OP804. Οὐχοῦν εἰ ποιότητες ὕλης τὰ xaxà, τὰς
δὲ ποιάτητας αὐτῆς εἰς τὸ χρεῖττον ἔτρεψεν ὁ θεός *
πόθεν τὰ καχὰ ζητεῖν ἀνάγχη. "H γὰρ πᾶσαι, χακαὶ

(38) Var. Videtur hic esse tertius collocutor,
cujus mentio initio fit, ut eadem hzresi láborantis,
atque Valentinianus qui modum alium tuendi erro-
rem, socio pene revicto, suggerat. Quia tamen
Photius ejusmodi personas non refert, mo»luimus
primum illud nomen retinere quam ex nobis aliud
darc. Multum lucis affert expressio personarum in

disputationem, mili contra alium opportunius vi-
deris instituisse. Unde enim ille prius visus est
orationi concedere, inde tu bene visus es conclu-
dere. Nam verum habet, semel concesso, esse ma-
teriam sine qualitate et. informem , Deumque esse
qualitatum auctorem , ac qualitates esse mala ;
fore Deum malorum auctorem. At mihi falsum vi-
detur esse materiam sine qualitate et informem.
De nulla enim. substantia possis aílirmare esse
qualitatis expertem. Quin hoc ipso quod. sine qua-
litate dicis, qualitatem ejus declaras , describens
qualis sit materia : quod est quzdam species qua-
litatis. Quare, si tibi placet, altius ordire disputa-:
tionem. Mihi enim materia qualitates ab zterno

B habere videtur. Ita quippe, o amice, et mala, ab

ejus esse defluxu, pronuntio.

ORTHOD. Si materia suis affecta qualitatibus ab
zlerno fuit, cujus erit creator Deus? Sive enim
substantias dixerimus, jam ante fuisse aflirinamus ;
sive rursus qualitates, et illas exstitisse asserimusa.
Cum ergo sint sine Deo et substantiz et qualitates,
supervacaneum videtur, ut Deus dicatur creator.
Ceterum percontanti responde : Qua ratione dicis
Deum esse Creatorem ? An quod. substantias qua
aliquando fuerunt, in nihilum redegerit ; an quod
substantias quidem conservarit , sed quali:ates
earum mutarit ?

. VAL. Nulla mibi videtur. substantisrum facta
mutatio, sed tantum qualitatum, quarum causa
Deum. esse creatorem dicimus. Et quemadmodum
si quis dicat, factam ex lapidibus domum; quo
tamen minime fuerit negandum (29), manere adhuc
lapides secundum substantiam, qui dicuntur domus:
domum enim compositionis qualitate dico factam :
ita censeo, Deum, manente substantia, mutationem
quamdam qualitatum fecisse, ratione cujus mun-
dum a Deo creatum afílirmo,

ORTHOD. Videturne etiam tibi mala substantia-
rum esse qualitates ?

VAL. Videtur.

ORTHOD. Fueruntne hz qualitates ab zterno
in materia, an principium essendi habuerunt ?

VAL. Fuisse has qualitates ab eterno cum ina-
teria existimo.

ORTH. Non arbitraris mutationem quamdam
qualitatum esse a Deo factam ?

VAL. Arbitror factam.

ORTH. In melius? .

VAL. Mihi videtur,

ORTH. Si ergo materix qualitates mala sunt,
Deus autem eas in melius convertit, necessaria
quarendum est, unde mala sint. Aut enim omnes

talibus dialogis.

(29) Quo iamen minime fuerit negandum , etc.
Quod sola mutatio accidentalis accesserit , aliaque
tantüm et alia compositio, salva substantia lapidum,
Interpres Photii totum oppositum exprimit,
nullo sensu satis congruo.

900

S. METWODI $C ET MARTYRIS

260

cum bonz essent, in melius sunt converss * 9WX A οὖσαι, ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐτράπησαν' 3 αἱ μὲν οὖσαι

cum alie quidem bon: essent, alie male; male
quidem non sunt mutatze in. melius ; relique vero,
quacunque erant commodz, ornatus causa a Deo
mutat» sunt.

VAL. Sic ego Jam olim sentiebam.

ORTH. Quomodo ergo malas qualitates, uta
principio fuerunt, relictas dicis? Vel ita, ul pos-
set Deus eas tollere; vel ut voluerit quidem, sed
non potuerit? Si potuisse ais, et noluisse, necesse
est ut auctor horum dicatur : quod potuerit effice-
re ut non essent mala; et tamen illa, ut erant, esse
permiserit : idque πιαχῖπιθ, postquam coepisset ma-
teriam formare, Si enim nullam prorsus ejus ra-
tionem habuisset, videri potuisset non auctor eo-
rum qua permisit manere. Postquam autem, par-
tem quidem materie format et perficit, partem
negligit; cum et illam posset in melius mutare,
mihi videtur malorum causa, qui partem materia
malam reliquerit. Alleram ergo partem in hujus
exitium formavit : imo, et in hoc maxime, partem
hanc materie quam disposuit, quzeque jam perci-
piat malorum incommoda, injuria affecerit. Ante-
quain enim ornatum reciperet (50), nullus ei aderat
malorum sensus : nunc vero, ambe partes malum
sentiunt. Sit tibi ab homine exemplum. Priusquam
enim fieret animal, omni prorsus malorum sensu
vacabat. Ex quo autem effictus homo formatusque
imagine efficitur a Deo, etiam incumbentis mali ac-
cipit sensum. Atque adeo, quod materie in bene-
ficii partem a Deo collatum dicis, potius ad exitium
accessisse deprehenditur. Si vero dicas, non po-
tuisse a Deo aboleri mala : cum ejusmodi iropos-
sibilitas, aut natura imbecillum arguat, aut timore
vincente fortiori alicui mancipatum, vide utrum
horum omnipotenti et bono Deo velis ascribere. Por-
yo iterum propositz circa materiam quzstioni re-
sponde. Estne materia simplex, as composita? Nam
si materia simplex fuit et uniformis, cum mundus
compositus sit et ex diversis substantiis constet ,
non potest dici factus ex materia; quod non pos-
sint que sunt composita , uno aliquo informi
constitui. Compositum enim, simplicium aliquo-
rum mistionem indicat. Quod si iterum mate-

καχαὶ, αἱ δὲ ufj* αἱ μὲν χαχα) οὐχ ἐτράπησαν ἑκὶ
τὸ χρεῖττον ᾿ αἱ δὲ λοιπαὶ, ὅσαι διάφοροι ἐτύγχανον,
τῆς διαχοσµήσεως ἕνεχα πρὸς θεοῦ ἑτράπησαν.

ΟΥΑΛ. Οὕτως ἄνωθεν εἶχον ἐγώ.

0ΡΘ0Δ. Πῶς τοίνυν τὰς τῶν φαύλων ποιότητας,
ὡς εἶχον, καταλελοιπέναι λέγεις; Πότερον, δυνάµε-
voy μὲν ἐχείνας ἀνελεῖν : f] βουληθέντα μὲν, uh δυνά-
μενον δέ; El μὲν γὰρ δυνάµενον λέγεις, μὴ βουλη-
θέντα δὲ αὐτὸν αἴτιον τούτων (54)* ὅτι δυνάµενος
ποιῆσαι μὴ εἶναι καχὰ, συνεχώρησεν αὐτὰ µένειν ὡς
Tv: καὶ μάλιστα ὅτε δημιουργεῖν τὴν ὕλην ἤρξατο.
El yàp μηδὲ ὅλως ἔμελεν αὐτῷ τῆς ὕλης, οὐχ ἂν
αἴτιος ἣν, ὧν cuveyópnss µένειν. Ἐπεὶ δὲ µέρος

B μέν τι αὐτῆς δημιουργεῖ, µέρος δέ τι αὐτῇ &d, δυνά-

μενος χάἀχεῖνο τρέπειν εἰς τὸ κρεῖττον - αἴτιός µοι
τῶν κακῶν (δοχεῖ), καταλιπὼν µέρος ὕλης πηνηρόν.
Ἐπ' ὀλέθρῳ οὖν ἐδημιούργησε µέρους * ἀλλὰ μὲν xal
τὰ μέγιστα, χατὰ τοῦτο, τοῦτο τὸ µέρος ἠδιχῆσθαί
μοι δοχεῖ, ὅπερ κατεσχεύασε τῆς ὕλης µέρος, ἀντι-
λαμθανόμενον τὰ ἐκ τῶν καχῶν. Πρὶν γὰρ αὐτὶν
διακοσμηθῆναι, τὸ μηδὲ αἰσθάνεσθαι τῶν χαχῶν
παρῆν αὐτῇ᾽ νῦν δὲ ἕκαστον τῶν μερῶν αὐτῆς
αἴσθησιν λαμθάνει τῶν καχῶν. Καὶ uoc ἐπ' ἀνθρώ-
που λάθε τὸ παράδειγµα. Πρὶν (yàp) ζῶον γένηται,
ἀναίσθητον ἣν τῶν xaxov. Αφ' οὗ δὲ εἰχονισθὲν
ἄνθρωπος πρὸς θεοῦ γίνεται, τότε χαὶ τὴν αἴσθησιν
τοῦ προπελάξοντος χαχοῦ προσλαμθάνει. Καὶ τοῦτο
ὅπερ ἐπεὶ εὐεργεσίᾳ τῆς ὕλης πρὸς Θεοῦ γεγονένα.
λέγεις, εὑρίσχεται μᾶλλον ἐπὶ τῷ χείρονι προσγενό-
µενον αὐτῃ. El δὲ μὴ δύνασθαι παῦσαι τὰ xaxà τὸν
θεὺν φῆς: τὸ δὲ ἀδύνατον τοι τῇ φύσει ἀσθενῆ
ὑπάρχειν ἐστὶν, f| τῷ νικᾶσθαι τῷ φόδῳ δεδουλω-
µένον πρὸς τινος κρείττονος; ὅρα ὁποῖον τούτων
προσάπτειν ἐθέλοις τῷ παντοχράτορι xat ἀγαθῷ θεῷ.
᾽Αλλὰ πάλιν περὶ τῆς ὕλης ἀπόχριναι. Πότερον
ἁπλῆ τίς ἐστιν ἡ ὕλη, f| σύνθετος; El γὰρ ἁπλη τις
ἐτύγχανεν ὕλη καὶ µονοειδῆς, σύνθετος δὲ ὁ χόσµος,
xai ix διαφόρων οὐσιῶν συνεστώς ἐστιν" ἀδύνατον
τοῦτον ἐξ ὕλης Υεγονέναι λέγειν * τῷ τὰ σύνθετα μὴ
οἷόν τε ἐξ ἑνὸς ἁποίου τὴν σύστασιν ἔχειν. Τὸ γὰρ
σύνθετον ἁπλῶν τινων µίξιν µηνύει. El δ αὖ πάλιν
σύνθετον λέγεις τὴν ὕλην, πάντως ἐξ ἁπλῶν συν-

riam dicas quid compositum, omnino debuit ex p ετέθη’ χαὶ fjv ποτε χαθ᾽ ἑαυτὰ ἁπλᾶ: ὧν συντεθέντων,

simplicibus componi ; erantque olim separata sim-
plicia, quorum compositione facta est materia ;
composita autem simplicibus constituuntur : erat
plane cum materia non erat, prius nimirum quam
simplicia coirent. Quod si erat quandoque, cum
materia non erat ; nunquam vero fuit, cum ingeni-
tum non esset : non ergo materia ingenita est. Por-
ro sequitur, ut admittenda sint plura ingenita.

(50) Antequam enim ornalum reciperet. Πρὶν δια-
κοσμηθῆναι. Altera lectio διαχριθῆναι, quam inter-
μα hotii magis probat: ubique tamen loquitur

ethodius de ornatu, formatione et perfectione ,
quam maleria, juxta etiam hzreticos, δηµιουρ-
1a, a Deo accipiat ; ad quam etiam, parte tantum

γέγονεν ἡ ὕλη * τὰ δὲ σύνθετα ἐξ ἁπλῶν τὴν σύστασιν
ἔχει. "Hv ποτε καιρὸς, ὅτε ὕλη οὐχ ἦν τουτέστι πλὴν
τὰ ἁπλᾶ συνελθεῖν. El δὲ ἣν ποτε χαιρὸς, ὅτε dj ὕλη
οὐχ ἣν οὐκ ἣν δέ ποτε χαιρὸς, ὅτε ἀγένητον (03)
οὐκ ἦν οὐχ (&pa ἔσται) ἀγένητος ἡ ὕλη. Τὸ δ' ἐντεῦ-
θεν (&pa ἔσται) πολλὰ τὰ ἁγένητα. El γὰρ fjv ἁγέ-
νητος ὁ Oz:bc, ἣν δὲ ἀγένητα χαὶ τὰ ἁπλᾶ, ἐξ ὧν ἡ
Όλη συνετέθη; οὐκ ἄρα (ἔσται) δύο χαὶ póva τὰ

perornata, sequitur ejusmodi discretio , contra
guam auctor arguit.

(31) Αὐτὸν αἴτιον' τούτων. Al. αὐτὸν τούτων
ποιητὴν εἰπεῖν ἀνάγχη.

(92) Ἁγέγητον. ᾽Αγέντητος.

LIB. DE LIBERO ARBITRIO.

ἀγένητα ἵνα παρῄσω (35) τὸ ἐπινητῆσαι, τί ὄντα A Nam si. Deus erat ingenitus, erantque simplicia

ἐστὶν ἁπλᾶ Όλη, f) εἶδος; Πολλὰ γὰρ xai οὕτως
ἅτοπα ἀχολουθήσειαν. Δοχεῖ δὲ σοι μηδὲν τῶν ὄντων
αὐτὸ ἑαυτῷ ἀντιχεῖσθαι ;

illa quibus materia composita fuit, ingenita : plane
non erunt amplius duo, et sola ingenita : ut prze-
termittam υγεια, quid fuerint illa simpliciag

pum inateria, au. forma? Nam hinc etiam sequentur multa absurda. Sed et hoc quaro : Num videtur

nihil in rebus sibi ipsum esse contrariuin ?
OYAA. Δοχεῖ.

OP804. Αντίχειται δὲ τῷ πυρὶ τὸ ὕδωρ ’ xax τῷ |

φωτὶ τὸ σκότος ΄ χαὶ τῷ ψυχρῷ τὸ θερµόν’ xaX τῷ
ξτρῷ τὸ ὑγρόν.

QYAA. Οὕτως ἔχειν μὴ (64) δοχεῖ.

OPG0A. Οὐχοῦν εἰ μηδὲν τῶν ὄντων αὐτὸ ἑαυτῷ
ἀντίχειται, ἀλλῆλοις δὲ ταῦτα ἀντίχειται ' οὐχ ἔσον-
ται Όλη µία, οὐδὲ μὴν ἐξ ὕλης μιᾶς. Πάλιν δὲ πυ-
θέσθαι βούλομαι' Δοχεῖ σοι τὰ µέρη μὴ ἀναιρετιχὰ
ἀλλήλων εἶναι ;

ΟΥΑΛ. Δοχεῖ.

OP804. Εἶναι δὲ τῆς ὕλης µέρος. τό τε mp xai
τὸ ὕδωρ. ὡσαύτως δὲ xal τὰ λοιπά,

ΟΥΑΛ. Οὕτως ἔχω.

0Ρ60Δ. Τί δέ; οὐ δοχεῖ σοι ἀναιρετιχὸν μὲν εἶναι
τοῦ πυρὸς τὸ ὕδωρ, τοῦ δὲ σχότους τὸ φῶς, xat τἄλλα
ὅσα τούτοις παραπλήσια;

OYAA. Δοχεῖ.

OP80A. Οὐχοῦν, tl τὰ µέρη οὐκ ἔστιν ἀλλίλων
ἀναιρετιχὰ, ταῦτα δὲ ἀναιρετικὰ (35) τυγχάνει οὐχ
($pa) ἔσται ἀλλήλων µέρη. El δὲ οὐχ ἔσται ἀλλήλων
µέρη, οὐχ ἔσονται ὕλης μιᾶς. 'AJAà μὴν οὐδ' ἂν
ἔσονται ὕλη, τῷ μηδὲν τῇ τῶν ὕντων αὐτὸ ἑαυτοῦ
ἀναιρετιχὺν εἶναι. Θὕτως οὖν τῶν ἀντιχειμένων ἐχόν-
των, τὸ μὴ εἶναι τὴν ὕλην δείχνυται. Περὶ μὲν τῆς
ὅλης αὐτάρχως ἔχει.

"Exi δὲ «hv τῶν χακῶν ἐξέτασιν ἔρχεσθαι δεῖ, xat
ἀναγχαίως ἀναζητεῖν τὰ παρ᾽ ἀνθρώποις. Τὰ παρὰ
ἀνθρώποις xaxà, πότερον εἴδη τυγχάνει xaxou 1|
µέρη; El γὰρ εἴδη οὐκ (&pa) ἔσται ἕτερον παρὰ
ταῦτα τὸν χαχὸν χαθ᾽ ἑαυτό» τῷ τὰ γένη iv ταῖς
εἴδεσιν ἐξετάζεσθαι, xal ὑφεστάναι. El δὲ τοῦτο,
γενητὸν (ἄρα) ἔσται τὸ χαχόν. Τὰ γὰρ ción γενητὰ
ὄντα δείχννται * οἷον φόνος, xal μοιχεία, χαὶ τὰ
εοὖτοις παραπλήσια. Εἱἰ δὲ µέρη τινὸς χαχοῦ ταῦτα
εἶναι ἐθέλοις, ἑδτὶ δὲ ταῦτα γενητά , ἀνάγχη xàxsivo
γενττὸν ὑπάρχειν. "fiv γὰρ τὰ µέρη γενητὰ, ταῦτα
ὁμοίως ἐξ ἀνάγχης ἐστὶ γενητά. Τὸ γὰρ ὅλον ix

VAL. Videtur.
ORTH. Atqui igni contraria est aqua; et luci te-
nebrze; et frigido calidum ; et arido humidum.

VAL. ΜΙΠί ita videtur.

ORTI. Ergo si nulla res sibi ipsa contraria est ;
hzc autem sibi repugnant: non ergo erunt sola
materia ; imo neque ex materia sola. Rursum vero
velim audire : Num putas partes non se ipsas ine

B terimere?

VAL. Puto.

ORTH. Num vero existimas ignem et aquam, ac
similiter reliqua, esse partes materie?

VAL. [ta existimo.

ORTI. Quid vero? Non videtur tibi aqua letha-
lis igui; luxque tenebris; et alia, siqua sunt his
similia?

VAL. Videtur.

ORTH. Si ergo partes minime sibi invicem exi-
tio sunt; hzc autem se muluo perimunt ; sequitur,
ut non sint invicem partes. Si autem non sunt in-
vicem partes; neque unius materie partes fuerint.
lmo neque erunt materia, quod nihil sibi ipsi exi-
tio sit οἱ contrarium. Cum ergo ita se habeant op-
posita, patet inde ea non esse materiam. Atque do
materia salis dictum sit.

Veniendum autem est ad malorum disquisitio-
nen, necessarioque excutienda sunt mala hominum.
Quero igitur : Mala hominum, suntae species mali,
an partes? Si species; non erit ergo aliud preter
hzc subsistens malum, eo quod genera in spe-
ciebus inveniantur et subsistant. Quod si ita habet,
erit sane malum aliquid procreatum. Sic enim
species qua sint, factum aliquod ostendunt : puta,
homicidium, adulterium et his similia. Sip aulem
malueris esse partes alicujus mali : cum illze sint
quid factum; plane flt necessum, ut et illud sit
quid factum. Quorum enim partes sunt quid factum,

μερῶν συνέστηχε. Καὶ τὸ μὲν ὅλον οὐκ ἔσται, ph D etiam ipsa similiter necessario ejusmodi sunt. Nam

ὄντων μερῶν * ἔσται δὲ (26) τινα τῶν μερῶν, xÀv μὴ
τὸ ὅλον παρῇ. Οὐδενὸς δὲ τῶν ὄντων µέρος μέν ἐστι
τενητὸν, µέρος δὲ ἀγένητον. El δὲ xal τούτο συγχω-
pfaax τῷ λόγῳ, ἣν ποτε τὸ καχὸν, ὅτε ὁλόχληρον
οὐχ fv* τουτέστι πρὶν δημιουργῆσαι τὴν ὕλην τὸν
Θεόν. Τότε δὲ ὁλόχληρον γίνεται, ὅτε πρὸς θεοῦ
γέγονεν ἄνθρωπος) τῶν γὰρ μερῶν τοῦ xaxou ἄν-
θρωπος ὑπάρχει ποιητής. Καὶ τὸ ἐντεῦθεν ὁλόχληρον
εἶναι τὸ χαχὺν αἴτιος ἔσται δηµιουργῄᾗσας ὁ θεός
ὅπερ ἀσεθές. El δ' οὐδ ὁπότερον τούτων λέχεις τὸ
xaxbv, πρᾶξιν δέ τινος καχοῦ (67) εἶναι λέγεις ^ Ys-
! (33) Παρήσω. Al. παρῄσατο.

(34) Μή. Scrib uot.
(95) Ara/petixd. Al. συνανετικἀ.

totum constat partibus. Ac totum quidem non erit,
partibus non exsistentibus : parles vero alique
erunt, quanquam totum desideretur. Nullius autem
rei pars altera genita est, altera ingenita. Sin vero
hoc etiam orationi dedero ; haud tamen negari po-
test, fuisse quando malum non integrum esset :
hoc est, antequam Deus materiam formaret. Post-
quam Deus hominem creavit, jam integritatem re-
cipit. Nam homo, partium mali auctor est : eoque,
Deus qui condidit, auctor fuerit integritatis mali ;
quod impium dictu sit. Si vero neutrum borum ma-

(36) Ἔσται δέ. Al. ἄρα δὲ. Sic et. paulo post,
αἶτιος ápa ἔσται δημ. ———
(97) Κακοῦ. M. xax^v,

205

EX LIBRO DE RESURHECTIONE.

266

&)vacÓai, χαὶ μὴ ὑπακούειν τοῖς πράγµασι (45). A obedire mandatis. Nam et id caus: ostendit, ους

Καὶ γὰρ τὴν ἀρχὴν τοῦ οὕτως παραινεῖν, ὅτι μὴ
ἀφεῖλε τὴν ἐξουσίαν, μηνύει. ΠἩροστάττει δὲ, ἵνα τῶν
χρειττόνων ἄνθρωπος ἀπολαύειν δυνηθῇ. Τοῦτο γὰρ
ἔπεται τῷ πεισθῆναι τῷ τοῦ Θεοῦ προστάγµατι.
Ὥστε οὐχ ἵνα τὴν ἑξουσίαν ἣν δέδωχεν ἀφέλῃη,
προστάττειν βούλεται΄ ἀλλ ἵνα χρεῖττον δωρῄσηται,
ὡς £i µειζόνων τυχεῖν, ἀνθ᾽ ὧν ὑπήῆχουσε τῷ
θεῷ, xat τὴν τοῦ μὴ] ὑπαχούειν ἑξουσίαν ἔχων. Φημὶ
ἄνθρωπον γεγονέναι [ αὑτεξούσιον ], οὐχ ὡς προῦπο-
χειµμένου τινὸς Ίδη χαχοῦ, οὗ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἑλέ-
σθαι, εἰ βούλοιτο,. ὁ ἄνθρωπος ἔλαδε.......
ἀλλὰ τὴν τοῦ ὑπαχούειν τῷ θεῷ xal μὴ ὑπαχούειν
αἰτίαν µόνην. Τοῦτο γὰρ τὸ αὐτεξούσιον ἠθούλετο.
Καὶ γενόμενος ὁ ἄνθρωπος, ἑντολὴν λαµθάνει παρὰ
τοῦ θεοῦ ' xal ἐντεῦθεν ἤδη τὸ χαχὸν ἄοχεται ' οὐ
γὰρ πείθεται τῷ θείῳ προστάγµατι’ καὶ τοῦτο καὶ
µόνον τὸ χαχὸν, fj παραχοὴ, Ἆτις τοῦ εἴναι ἤρδατο.
Οὐδὲ γὰρ ἁἀγένητον ταύτην τις εἰπεῖν ἔχει, τοῦ
ποιῄσαντος αὐτὴν ὄντος γενητοῦ. Πάντως δὲ, πόθεν
τοῦτο τὸ παραχοῦσαι, ἐρωτήσεις. ᾽Αλλὰ χεῖται σαφῶς
ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ. "O0sv οὐδὲ τοιοῦτον τὸν ἄνθρωπον
πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι qrul* χατὰ δὲ τήν τινα δι-
δασχαλίαν τοῦτο πεπονθέναι λέγω. Οὐὑδὲ γὰρ τοιαύ-
την φύσιν εἰληφὼς ὁ ἄνθρωπος. El γὰρ οὕτως εἷ-
χεν, οὐχ ἂν αὐτῷ χατὰ διδασκαλίαν τοῦτο προσ-
εγίνετο, τῆς φύσεως αὐτῆς οὕτως ἐχούσης. Λέχει δὲ
τις θείᾳ φωνῇ, µεμαθηκέναι (44) τὸν ἄνθρωπον....
Διδάσχεσθαι οὖν φημι το παραχούειν θεοῦ. Τοῦτο
γὰρ xai µόνον ἐστὶ τὸ χαχὸν, ὃ παρὰ τὴν τοῦ θεοῦ
προαίΐρεσιν γίνεται ' οὐ γὰρ ἂν καθ᾽ ἑαυτ) τὸ πονη-
ph» ὁ ἄνθρωπος διδάσκεται. Ὁ διδάσχων τοίνυν τὸ
χαχόν ἐστιν ὁ δράχων, καὶ τὰ ἑξῆς. Λείπει.
Tov αὐτοῦ Μεθοδἰου.

B nam non paret divino praecepto :

ita hortetur, quod potestatem non abstulerit. Prz-
cipit autem, ut homo potiora consequi possit. Quod
quis enim divino praecepto obsequatur, ejusmodi
premium excipit. Quamobrem non vult dare pra-
ceptum, ut auferat potestatem quam dedit; sed ut
melius aliquid donet, tanquam digno qui meliora
adipiscatur, quia paruit Deo, cum alioqui potesta-
tem non parendi haberet. Dico auterm factum bhoini-
nem liberum, non velut malo aliquo jam exsistente,
cujus eligendi, si vellet, potestatem acceperit : sed
propter concessam facultatem, qua pareret vel non
pareret przecipienti Deo. Est hoc enim, in quo erat
posita facultas arbitrii. Creatus autem homo, prz-
ceptum a Deo accipit : jamque inde inchoat malum,
hoeque et unum
malum erat, inobedientia qu: tunc incepit. Ne quis
enim eam dixerit ingenitam, genito et crealo eo
qui fecit. Prorsus vero quares, unde hac inobe-
dientia. Enimvero perspicue in divina Scriptura
positum est. Quare etjam nego talem a Ώου fuisse
creatum hominem : dico vero, id ipsi doctrina
quadam accidisse. Non enim homo acceperat ta-
lem naturam. Nam hoc posito, ipsa natura sic
comparata, haudquaquam oportuisset illud per
doctrinam accedere. Porro est qui voce divina,
ac ceu ex oraculo, hominem mala didicisse " di-
cat. Dico ergo didicisse non obedire Deo. Hoc
enim et solum est malum illud , quod fit preter di-
vinam voluntatem : non enim homo, malum ad-
discit secundum se. Qui ergo malum docet, drace
est, etc.

Ejusdem Methodii.

(Ex Elem. Damasc. emin. card. Rupi[uc.)

Την μὲν οὖν ἀρχὴν τοῦ χαχκοῦ τὸν φθόνον εἶπον
ἔγωγε ΄ τὸν δὲ φθόνον Ex τοῦ χρείττονι cipi] κατ-
τξιῶσθαιτὸν ἄνθρωπον πρὸς τοῦθεοῦ * τὸ δὲ καχὸν, 1)
φαραχοὴ τῆς τοῦ θεοῦ ἑἐντολῆς.

* Jerem. xii, 22.

Sane vero, mali principium, dixerim ego invi-
diam : inde vero ortam illam, quod homo potiori-
bus honoribus a Deo fuisset auctus. Porro inalum,
inobedientia est divini mandati.

ΜΕΘΟΔΙΟΥ EK TOY ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ (5.

METHODII .
EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

A'. Οὐχ ἐποίησε (46) xaxbv ὁ θεός * οὐδέ ἐστι τὸ D

σύνολον ὅλως Ex παντὸς τὸ παράπαν αἴτιος xaxov.
᾽Αλλὰ mv ὅπερ ἂν αὐτεξούσιον οὕτως ὑπ' αὐτοῦ γε-
γονός: εἰ (47) πρὸς τὸ φυλάξασθαι χαὶ τηρῆσαι vó-
μον, ὃν αὐτὸς δικαίως διεστείλατο, ph τηρῆσαν, λέ-

(43) Πράγµασι. Turr., προστάσι, forte προστά”
γλασε
4) Jerem. xin, 25, μεμαθτχότες τὰ xaxá. —
(85) Ἐκ τοῦ περὶ ἀναστ. Hac excerpta partiin

PATROL. Gn. XVIII.

I. Malum Deus non fecit, nec ullo modo auctor
illius est. Sed quidquid arbitrii sui potestate pra-
ditum ab eo factum est, ut quam is legem justissime
prescripsit, servaverit, ea non servata, appellatur
walum. Est aulem gravissimum hoc damnum iu

ex Epiphanio, sed emendata, partim nova.
(46) Οὐχ ἐπ. Ex Epiphanio hzr. Lxiv,
emend. ex Element. card. Rupifucald.
(47) Ei, lmpr., f, forte 7.

n. 98,

9

260]

S. METHOD f Oh ET MARTYRIS

268

primis, Dei mandata negligere, ac κιτ qua A Ύεται xaxóv. Βαρυτάτη δὲ βλάδη «b παρακοῦσαι

adjuncta libertati est, limites przterire.

II. Illud vero jam antea disputatum est, monstra-
tumque, pelliceas tunicas *, aliud esse prater cor-
pora. Sed nihilominus idem rursum (dicendum
enim ssepius est) hoc loco repetamus. Primus igitur
ipse parens, antequam ez tunice consuerentur,
Ossa se et carnem habere confitetur ; cum nimirum,
perductam ad sese mulierem contemplatus, Hoc
nunc os, inquit, ez ossibus meis, et caro de carne
mea. Et rursum : Hac vocabitur mulier, quoniam
de viro sumpta est. Propter hoc relinquet homo pa--
trem suum et matrem, et adharebit uzori sua : et
erunt duo in carnem unam *. Neque enim certos ho-

θεοῦ, τοὺς ὅρους τῆς χατὰ τὸ αὐτεξούσιον ὑπερθδάντα
δικαιοσύνης.

B'. Προηπόρηται (49) δὲ ἤδη, καὶ ἀπεδείχθη, τοὺς
δερµατίνους χιτῶνας μὴ εἶναι τὰ σώματα. Ὅμως
δὲ xal πάλιν (οὗ γὰρ ἅπαξ ῥητέον) φράσωµεν.
Αὐτὸς πρὸ τῆς χατασχευῆς αὐτῶν ὁ πρωτόπλαστος
ὁμολογεῖ χαὶ ὁστᾶ ἔχειν xal σάρχας, ὁπότε δὴ τὴν
γυναῖχα αὐτῷ προσαχθεῖσαν θεασάµενος, Τοῦτο vor
ὁὀστοῦν, ἑφώνησεν, àx τῶν ὁστῶν µου, xal σὰρξ
éx τῆς CGpxóc nov: xai πάλιν’ Αὔὕτη χ.ηθήσε-
ται γυγἡ, ὅτι ἑκ τοῦ ἀγ δρὸς αὐτῆς ἐ.ήφθη. "Ere-
xtv τούτου κατα.]είψει ἄνθρωπος τὸν πατἑρα
αὐτοῦ, xal τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται
τῇ γυναικὶ αὐτοῦ (50): καὶ ἔσονται οἱ δύο tlc

mines ferre possum, qui consulto nugantur ac DB σάρκα µίαν. Οὐ γὰρ 6$ ἀνέξομαι φληναφούντων τι-

Scripturas impudentissire detorquent, quo suum
illis de resurrectione sine carne degma procedat :
qui ideo, et ossa quadam intelligibilia, et carnes
similiter intelligibiles commenti sunt, ac suis alle-
goriis alias aliter sursum deorsumque sese con-
. vertunt, Atqui hzc perinde ac scripta sunt, ac-
cipienda esse, Christi confirmat auctoritas; ubi
interrogantibus Pharissis de uxoris divortio, re-
spondet : Non legistis, quia qui fecit hominem
ab initio, masculum et feminam fecit eos? Et di-
zit : Propter hoc relinquet homo patrem εἰ ma-
frem *, etc.

Ili. Sed et illud perspicue absurdum est, arbi-
ari corpus in eterna illa vita minime cum anima
futurum, quod illud tanquam vinculum ac pedica
jit; ut ne, juxta quod opinantur, sempiternis vin-
eulis corruptionis addicti videamur, qui in lucis illo
regno simus habitaturi. Cum enim abunde dissoluta
ac refutata sil illa sententia, qua animz vinculum
-arnem esse deflniebant; etiam illud solutum est,
tore ut ideo caro non resurgat, ne si eam resum-
pserimus, vincti propter eam in regno illo lucis fu-
uri simus.

IV. Igitur ne immortale qhoddam ac sempiter-
ium malum esset homo, ut jam diximus , in quo
peccatum potioribus auctum , dominium obtine-
ret (48) ; velut quod immortali in corpore pullulas-
jet, οἱ immortali perinde alimento glisceret : pro-
pterea mortalem illum Deus esse voluit, ac morte
Jamnavit. Hoc enim scortez ille tuiicz significa-
0ant, ut nimirum corpore resoluto, omne ex imo

Ἱ Gen. mi, 241. * Gen. n, 25,24.

(48) Potioribus auctum, dominium obtineret. Sic
visum est circumloqui τὸ, κρατιστεύουσαν’ significat
enim novam illam excellentiam ον in homine,
ex subjecti immortalitate, nisi Deus ipsum a pec-
cato, morte damnasset.

(49) Προηπ. Epiph. hzr. n. 25, emend. ex au-
togr. R. P. Sirm. .

(50) Τῇ γυναικὶ αὐτοῦ. ΑΙ., πρὸς τῆν γυναῖχα
αὐτοῦ.

(54) Δίχα capxóc εἶναι προχωρήση. Edit. Epiph.,
male, δη σαρχὸς μὴ εἶναι προχώρησις.

(93) Ἄτοα. Ex Epiph. ibid., n. 45, emend. ex

νῶν, xat βιαξομένων ἀπηρυθριασμένως τὴν Γραφὴν,
ἵνα αὐτοῖς δίχα σαρχὸς εἶναι προχωρήσῃ (541) fj ἀνά-

τασις, ὁστᾶ νοητὰ, χαὶ σάρχας νοητὰς ὑποτιθεμένων,
καὶ ἄλλοτε ἄλλως ἄνω χαὶ χάτω µεταδαλλοµένων
ἀλληγορίαις. Καὶ ταῦτα οὕτως, ὡς γέγραπται, παρα-
λαμθάνεσθαι, κρατύνοντος τοῦ Χριστοῦ τὴν Γραφὶν,
ἔνθα πυνθανοµένοις τοῖς Φαρισαίοις περὶ χωρισμοῦ
γυναιχὸς ἀποχρίνεται' Οὐκ ἀνέγγωτε, ὅτι ἀπ᾿ ἁρ-
χῆς ὁ xcícac ἄρσεν καὶ 0nAv. ἐποίησεν αὐτούς;
Καὶ εἶπεν. "Evexev τούτου κατα λείψει ἄνθρω-
πος τὸν πατέρα, xaX τὰ ἑξῆς.

I". "Atoroy (52) δὲ κἀχεῖνο προφανῶς, τὸ οἴεσθαι
τὸ σῶμα Ev τῇ εἰς αἰῶνας διαγωγῆ μὴ συνέσεσθαι (53)

C τῇ φυχῇ, διὰ τὸ δεσμὸν αὐτὸ χαὶ πέδας εἶναι ἵνα

μὴ αἰώνιοι γενώµεθα χατάχριτοι δεσμῶται, κατ αὖ-
τοὺς, φθορᾶς (54) &v τῇ βασιλεία τοῦ φωτὸς ἑσόμενοι.
Λελυμένου γὰρ ἱκανῶς, καὶ ἐξελεγχθέντος τοῦ λόγου,
ἓν d δεσμὸν τῆς φυχΏς ὡρίζοντο εἶναι τὴν σάρχα,
λέλυται xa τὸ, ἵνα μὴ δεσμῶται ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ
φωτὸς, εἰ ἀπολάθωμεν (55) αὐτὴν, ἑσόμεθα, διὰ τοῦτο
οὐχ ἀναστήῆσεται.

Δ’. Ἵνα τοίνυν (56) μὴ ᾗ καχὸν ἀθάνατον ὁ ἄν)ρω-
πος, f| ἀείζωον , ἔχων iv ἑαυτῷ τὴν ἁμαρτίαν
χρατιστεύουσαν, ἅτε tv ἀθανάτῳ βλαστήσασαν σώ-
µατι, xal ἀθάνατον ἔχουσαν τροφὴν, ὁ θεὺς αὐτὸν
διὰ τοῦτο θνητὸν ἀπεφήνατο νεχρότητι Περιθαλών.

p Τοῦτο yàp οἱ δερµάτινοι χιτῶνες ἐθούλοντο, ἵνα δὴ

διὰ τῆς ἀναλύσεως (57) τοῦ σώματος 1j ἁμαρτία xá-
τωθεν αὐτόπρεμνος πᾶσα διαφθαρῇ, ὡς μηδὲ xàv

* Matth. xix, 4, 5.

codd. Rupif. et Sirm.
(53) Συνέσεσθαι. Sic edit. At Rupif. et Sirm.,
συνενοῦσθαι. anime non uniendum.
(δὲ) Κατ) αὐτοὺς, φθορᾶς. Impr. κατὰ τοὺς φθο-
ρέας, corrupte.Sirm., xat ταυτοί.
ς (55) El ἁπο.]άδωμεν. Ἱπργ. εἰ Sirm., fjv ἀπολαμ»
άνοµεν.
(56) "Iva τοίν. Ex Epiph. |. ο. num. 24, emend.
ex cod. Rupif., in quo et qua sequuntur. .
(57) Tic ἀνα.Ίύσεως τοῦ σώματος. Impr., της
λύτεως χαὶ διαιρέσεως.

2

EX LIBRO DE RESURRECTIONE. ᾿

970

βραχύτατον ῥίζης ἑαθῆναι µέρος, ἀφ' οὗ νέαι βλάσται Α peccatum stirpitus enecaretur, ac ne tenuissin.e

πάλιν ἁμαρτημάτων ἀναθλύζωνται.

E. Καθάπερ (57*) γὰρ ἓν οἰχοδομήμασι ναῶν χα-
Aot; (58) συχή γεννηθεῖσα, xai εἰς ἔχστασιν χαὶ µέ-
γεθος εὐτραφήσασα, καὶ ἐπὶ πάσας τὰς ἁρμονίας
πολυκληµάτοις ῥίζαις τῶν λίθων κεχυµένη, οὐ πρότε-
Ρον τοῦ φύειν στέλλεται, ἕως πᾶσα ἁποσπασθῇ, λυθέν-
των τῶν xa0' οὓς ἑδλάστησε τόπους τῶν λίθων ' δυ-
νατὸν γὰρ εἰς τοὺς ἑαυτῶν ἑναρμοσθῆναι τόπους τοὺς
λίθους, τῆς συχῆς ἀφηρημένης, ὅπως ὁ μὲν ναὺς σώ-
ζηται, μηδὲν τῶν ἀφανινόντων αὐτὸν χαχῶν ἓν ἑαυτῷ
prxést φέρων, fj δξ συχη προθέλυµνος ἁποσπασθεῖσα
ἀτοθάνη΄ κατὰ ταῦτα χαὶ ὁ θεὺς ὁ τεχνίτης τὸν ἑαυ-
τοῦ νεὼ, τὸν ἄνθρωπον, δίχην ἀγρίας συχῆς, τὴν

quidem fibrz remanerent, unde nova subinde ger-
mina peccatorum erumperent.

V. Ut enim magnificis templorum structuris ca-
prificus crescens, atque in maximam amplitudinem
adolescens, et multiplicibus radicum brachiis per
omnes lapidum diffusa compages, non prius excre-
scere ac pullulare desinit, quam disjectis ex eo
unde enata est loco lapidibus, tota penitus evulsa
concidat : tum enim, sublata caprifico, lapides suis
lecis possunt restitui, ut et templum ipsum incolu-
me servetur, cum nullum amplius ex iis quibus
evertebatur, incommodis habeat ; caprificus vero ab
imis radicibus evulsa moriatur : ad eumdem plane
modum artifex ille Deus, templum suum, hominem,

ἁμαοτίαν βλαστήσαντα, διεχώλυσε θανάτου προσχαί- B qui peccatum, caprifici cujusdam instar, produxe-

pots προσθολαῖς * ἀποχτείνων, χατὰ τὸ γεγραμµένον,
xai ζωοποιῶν * ἵνα πάλιν τῶν αὐτῶν ἡ σὰρξ μερῶν,
μετὰ τὸ ξηρανθῆναι xat ἀποθανεῖν τὸ ἁμάρτημα, δί-
χην ἀναχαινοποιηθέντος ναοῦ, ἀθάνατος xat ἁπήμων
ἐγερθῇ, τελέως ix βάθρων ἁπολομένης τῆς ἆμαρ-
«iac. Ζῶντος γὰρ ἔτι τοῦ σώματος, mpb τοῦ τεθνἠ-
ξασθαι, συζῇν ἀνάγχη xaX τὴν ἁμαρτίαν, Evbov τὰς
ῥίζας αὐτῆς ἐν ἡμῖν ἀποχρύπτουσαν, εἰ xai ἔξωθεν
τομαῖς ταῖς ἀπὸ τῶν σωφρονισμῶν (59), xaX τῶν νου-
Δετήσεων ἀνεστέλλετο. Ἐπεὶ οὖν οὐχ ἂν μετὰ τὸ φω-
εισθῆναι συνέδθαινεν ἁδιχεῖν, ἅτε παντάπασιν εἰλι-
χρινῶς ἀφηρημένης ἀφ' ἡμῶν τῆς ἁμαρτίας. Nuv δὲ
καὶ μετὰ τὸ πιστεῦσαι, καὶ ἐπὶ τὸ ὕδωρ ἑἐλθεῖν τοῦ
ὑγιασμοῦ, πολλάχις Ev ἁμαρτίαις ὄντες εὑρισχόμεθα,
Οὐδεὶς γὰρ οὕτως ἁμαρτίας ὀχτὸς εἶναι καυχήσεται,
ὡς μηδὲ χᾶν ἐνθυμηθῆναι τὸ σύνολον ὅλως τὴν ἁδιχίαν.
Ὥστε συµθέδηχε (00) συστέλλεσθαι μὲν, xal χατευ-
νάζεσθαι τῇ πίστει νῦν τὴν ἁμαρτίαν, εἰς τὸ μὴ φύ-
χι (61) χαρποὺς βλαθοποιοὺς, οὗ μὴν ἀνασπασθη-
ναι χαὶ τῶν ῥιζῶν ἄχρις. Νῦν μὲν ἐνταῦθα τὰς
βλάστας αὐτῆς, olov τὰς ἐνθυμήσεις τὰς πονηρὰς,
συστέλλοµεν, µή τις ῥίζα πιχρίἰας ἄνω φύουσα ἐν-

οχλήσῃ, μὴ ἑῶντες ἀναμύειν, xaX διοίγνυσθαι τὰ µε-

μυχότα στόµια πρὸς τὰς ἐκφύσεις τοῦ λόγου δίχην
ἀξίνης πρὸς τὰς ῥίζας αὐτῆς τὰς χάτω φυομένας
τέµνοντος. Τότε xai τὸ ὅλως ἐνθυμηθήσεσθαι περὶ
χαχίας ἀφανισθήσεται.

rat, mortis ad tempus impressione, fruticatione
inhibuit (63) : quí juxta quod scriptum est !*, occi-
dat et vivere faciat : ut iisdem partibus caro, exsic-
cato intermortuoque peccato, velut templum quod-
dam instauratum, immortalis illasaque, sublato a
fundamentis profligatoque peccato, resurgeret.
Etenim quandiu corpus vivit, nec adhuc mortuum
est, cum eo vivere peccatum necesse est, eL oc-
cultas in nobis radices agere, quantumvis quibus-
dam velut castigationum reprehensionumque puta-
tionibus coerceatur. Alioquin post baptismum nul-
lum jam scelus perpetramus, posteaquam pecca-
tum a nobis funditus esset sublatum. Atqui etiam
pust susceptam fidem, ac postquam ad aquam illam
sanctificantem accessimus, sd»pe peccatis obnoxii
invenimur. Neque enim adeo se immunem ab omni
peccato gloriari quispiam potest, ut ne cogitatione
quidem scelus ullum admittat. Quare accidit, ut
modo quidem peccatum fide reprimatur et conso-
piatur, ut ne perniciosos fructus emittaL; non ta-
men ut omnino ac radicitus exstinguatur. Quocirca,
nunc quidem illius germina, pravas nimirum cogi-
tationes, inhibemus; ne qua radix amaritudinis sur-
sum germinans *!, molestiam Dobis afferat : ac nec
apertas ad pullulandum vias ac spiramenta debi-
5cere ac patefieri sinimus, divino Verbo, securis
instar, fruticantes identidem ab radice stirpes ex-

cidente. At in futuro illo statu, mali omnis vel futura cogitatio tolletur.
6’. Φέρε (62) γὰρ, ἐπειδὰν πολλῶν δεῖ τῶν περὶ p Vl. Age enim, quoniam multis rerum ejuscemodi

τὰ τοιαῦτα παραδειγµάτων, ἔντεῦθεν αὐτὰ μάλιστα
σχεπτώµεθα, μὴ ἀφιστάμενοι πρὶν ἂν εἰς εὔὐδηλο-
τέραν ἑρμηνείαν ἀποτελευτήσει xal ἀπόδειξιν ὁ λό-

Ίος. Φαίνεται τοίνυν ὥσπερ εἴ τις δημιουργὸς ἄχρος,

39 Deut. xxxi, 99. *! Heb. xui, 5.

(513) Καθάπ. Ex Epiph. har. n. 25.

(58) KaAoic. Edit., καλῶν. Et mox, εὐτροφήσασα.

59) Σωφρονισμῶν. Ms. Rupif., συμφορῶν.

(i0) Συµδέδηκε. Edit., συνέστηχε. Mox pro χατ-
£uy3.,£30a:, cod. Rup., κατευνάζειν. .

(64) Φύσαι. Edit., οἶσαι.

(62) Φέρε, x. τ. λ. Ex Epiph. n. 27.

(63) Fruticatione | inhibuit. Διεχώλυσε, nempe τοῦ
βιαστάνειν. Alia lectio Epiphan. διέλυσε etiam con-

exemplis opus est (64), hinc potissimum ista con-
sideremus ; neque prius ab eo argumento disceda-
mus , quam in clariorem explicationem ac proba-
tionem nostra desierit oratio. Perinde igitur con-

ruit.

s (64) Quoniam multis rerum ejuscemodi exemplis
opus est. Ἐπειδὰν πολλῶν δεῖ τῶν περὶ τὰ totauta
παραδειγµάτων. Transitio est ab exemplo caprifici
et templi ad exemplum simile, vitii labisque, et si-
mulacri; in quibus ambobus destrui oporteat sub .*
jectum iterum instaurandum, ut pereat quod malum
accessit. Non satis videtur exprimere interpres Ερὶ-
pbanii : Quoniam multis ad id exemplis opus est.

911

s. μετιου £V. C^ Oh ET MARTYRIS

212

tigisse mibi videtur, ac si peritissimus quispiam Α ἄγαλμα χαλὸν ἁπὸ χρυσοῦ (66) χατεσχενασμένον ἢ

ariifex egregiain ex auro vel alia materia statuam
a se fabricatam, ac membris omnibus concinne ele-
ganterque perpolitam, alteram conflet ; ubi subinde
a nequissimo aliquo fedatam animadvertit, qui
hanc statuz pulchritudinem prz invidia non fe-
rens, labem aliquam, inanem ex invidia voluptatem
percepturus, intulerit, Animadverte enim, sapien-
tissime Aglaophon : Si nullo prorsus modo volue-
rit artifex habere deturpatam statuam quam tanto
studio elegantiaque elaboravit, rursum plane indu-
cet in animum, ut conflatam illam, qualis antea
erat, reficiat. Quod si fundere denuo, atque ab in-
tegro restituere et instaurare non placeat : sed me-
dicans tantum et corrigens, ita uti se habet. relin-

ὕλης ἑτέρας αὐτῷ, καὶ πάντα τὰ µέλη συμμµέτρως
εἰς Χάλλος διαχεχοσµηµένον, πάλιν χωνεύοι͵ λελωδη-
μένον ἄφνω θεασάµενος ὑπό τινος ἀνθρώπου ποντρο-
τᾶτου, ὃς οὐκ ἑνεγχὼν ὑπὸ βασκανίας εὑπρεπὲς εἷ-
ναι τὸ ἄγαλμα, ἑσίνατο, µαταίαν ἡδονην χαρπού-
µενος (67) τοῦ φθόνου. Πρόσχες γὰρ, ὦ σοφώτατε
Αγλαοφῶν, ὅτι, εἰ βούλοιτο μὴ εἶναι σεσινωµένον
ὅλως ὁ δημιουργὸς xai φεκτὸν τὸ μετὰ τοσαύτην
αὐτῷ σπουδῆς τε xal φροντίδος πεπονημένον (68),
πάλιν προτραπῄσεται συγχωνεύσας αὐτὸ, τοιοῦτὰ
ποιεῖν, olov καὶ πρόσθεν ἣν. El δὲ uf ἀναχωνεύοι,
μηδὲ ἀνασχευάτοι (69), (Ed δὲ οὕτως µένειν) θερα-
πεύων αὐτὸ καὶ ἐπανορθούμενος, ἀνάγχη Oh, πυ-
ῥαχτούμενον χαὶ χαλχευόμενον τὸ ἄγαλμα, µηχέτι

quat; necesse est, ut igni candefacta atque arte fa- B δύνασθαι διατηρηθῆναι τὸ αὐτὸ, ἀλλά διηλλαγµέ-

brili retractata effigies, non jam eadem conserve-
tur, sed commutata ac subdistracta appareat. Quare
si praeclarum οἱ omnis labis expers totum simulacrum
velit, confingi conflarique iteruimn oportet ; ut quid-
quid malevolorum fraude atque invidia turpitudinis
ας vitii est allatum , instauratioue ac conflatione
tollatur, ipsum vero simulacrum, in eadem rursus
Specie integrum et illesunm, sibi quam simillimum
reddatur. lta enim contingit, non ut statua, ab eo-
dem ipso artifice pereat, tamelsi fusa rursus solva-
tur in materiam, sed ut in integrum restituatur :
utque labes omnes et foeditates pereant ; siquidem illa
absumuniur; non ut instaurentur et amplius re-
deant : propterea quod in owni arte prastantissimus
opifex non eo respiciat ut suum opus turpitudinis
aliquid vel offensionis habeat, sed ut aptissime
»modulatum affabreque factum exeat. Idein igitur in
nobis fecisse mihi Deus el administrasse videtur.
Cum enim hominem, elegantissimum opus suum,
fraudulentis artibus atque invidia perspiceret male
habitum, talem pro sua benignitate relinquere no-
luit, ne in omnem ztlernitatem infectum macula,
immortale illud secum adveheret vituperium, sed
in materiam denuo resolvit, ut quidquid in eo vi-
tiosum erat, reformatione ipsa velut eliquatum at-
que exstinctum periret. Quod enim illic est status
conílatio, idem hic mors est, dissolutioque corpo-
ris : ac quod illic est, iterum conformari materiam
atque in pristinum nitorem restitui, idem hic est,
post mortem resurgere : quemadmodum etiam Je-
remias propheta (ait Judzis]. Sic enim εἰ ille jam
tum eis denuntiat spondetque dicens : Et descendi
ín domum figuli; et ecce ille faciebat opus super la-
pidibus ; et intercidit vas (03) quod ipse faciebat in

(55) Ει intercidit. vas. Διέπεσε, quomodo notat
Nobilius habere aliquos codices : minus tamen apte
videtur exponere, cadendo dissipatum est. Melius
alii, dilapsum est, ae velut inter digitos et quasi
casu, ut in ejusmodi solel, defluxit ac intercidit. Pe-
tavius solum reddit simplex ἔπεσε, quod Sixtina
habent.

(66) 'Azó yp. Edit., ὑπὸ xp.

(07) Καρκούμενος. Codex Rup., χαρποζόµενος. -
(68) Πεπον. ld. codex, πεπονηµένος; neque pra-

fert subsequens αὐτό.

vov (10) ἔσεσθαι καὶ ὑπεσπασμένον. Διὰ τουτο, εἰ
βούλοιτο xaÀbv xaX ἅμωμον ὅλον αὐτὸ εἶναι, ἀναθλᾶ,
σθαι αὐτὸ, xol ἀναχωνεύεσθαι δεῖ. ὅπως τὰ μὲν
αἴσχη xal τὰ ἀἁλλοιώματα πάντα τὰ ἐξ ἐπιθουλῆς
αὐτῷ καὶ φθόνου ὑπάρξαντα, αὐτὰ μὲν διὰ τῆς ἀνχ-
σκευῆς xal ἀναχωνεύσεως ἁπόληται τὸ δὲ εἰς τὸ
αὐτὸ εἶδος ἁσινὲς xat ἀχίθδηλον αὖθις ἄγαλμα ὁμοιό-
τατον ἑαυτοῦ χατασταθ) Τῷ μὲν γὰρ ἀγάλματι
ἀπολέσθαι οὐκ ἔστιν ὑπὸ τῷ αὐτῷ (71) τεχνίτῃ,
κἂν πάλιν εἰς Όλην χυθῇ΄ ἁποχατασταθῆναι δὲ ἔστι»
τοῖς δὲ αἴσχεσι xal λωθήµασι ἀπολέσθαι μὲν ἔστι,
τήχονται Y&p * ἀποχατασταθῆναι δὲ οὐχ ἔστι ' διὰ τὺ
ἐν πάσῃ τέχνῃ τὸν ἄριστον δημιουργὸν μὴ πρὸς «b
αἴσχιον 1] ἐπιτευχθησόμενον (72) ὁρᾷν, ἀλλὰ πρὸς τὸ
σύμμετρον xal εὐθὲς τοῦ δηµιουργουµένου. Ταυτὸν
γὰρ φαίνεται δή µοι xaX ἐφ᾽ ἡμῶν ὁ θεὸς Oupxovo-
µηχέναι. Τὸν γὰρ ἄνθρωπον, τὸ εὐπρεπέστατον &xv-
τοῦ τέχνηµα, βασχάνοις ἐπιθουλαῖς φθόνου χεχαχω-
pévov ἰδῶν, οὐχ Ἱνέσχετο τοιοῦτον χαταλεῖψαι φιλάν-
θρωπος ὧν, ὅπως μὴ δι αἰῶνος εἴη μεμωμημένον,
ἀθάνατον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν φόγον. ἀλλὰ διέλυσεν
εἰς Όλην πάλιν, ἵνα διὰ τῆς ἀναπλάσεως ἑχταχῶσι,
χαὶ ἐξαφανισθῶσι πάντα τὰ ἐν αὐτῷ µωμήμµατα. Τὸ
γὰρ ἐχεῖ ἀναχωνευθῆναι τὸν ἁνδριάντα τοῦτον, ὁὸ
ἐνταῦθα ἀποθανεῖν χαὶ διαλυθΏναι τὸ σῶμα τὸ δὲ
ἐχεῖ ἀναμορφοποιηθῆναι (15) τὴν ὕλην, 1| ἄναχοσμο-
ποιηθῆναι, τοῦτο ἐνταῦθα (μετὰ τὸ ἀποθανεῖν) τὸ
ἀναστῆναι ὥσπερ xat ὁ προφήτης Ἱερεμίας. Tou-

p τοις γὰρ ἤδη καὶ αὐτὸς ὧδε ταῦτα παρεγγνᾷ ' Καὶ

χατέδη», λέγων, εἰς τὸν οἶκον τοῦ xepapéuc* xai
ἰδοὺ αὐτὸς ἐποίει ἔργον ἐπὶ τῶν «λίθων xal δι-
έπεσε τὸ ἀγγεῖον, ὃ αὐτὸς ἑποίει ἐν ταῖς zepoir
avtov: xai xáJAw ἐποίησεν αὐτὸς ἀ]γεῖον ἄτερογ,
χαθὼς ἤρεσεν ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ ποιησαι (14).

(09) 'Arackxevdto:. Editi, ἀναγκάξοι, et mox
omittunt οὕτως.

(70) Διη.1ἑαγμένον. Ms. Rup., διηγαλµένον.

(11) Ὑπὸ c abc. Impr., male, χατὰ τῷ αὖτ
Mox ibid. λυθῇ, pro χυθῇ.

(73) Ἐπιτευχθ. Scribe ἁποτευχθ.

(73) 'Arapopzoz. Rup., ἀναμορφωθῆναι, et paulo
post, ἀνακοσμηθῆναι.
(74; ToU ποιῆσαι. Rup., ποιςῖν. Mox vero, ποιεῖν
Su. -

915

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

971

Καὶ ἐγένετο Aóyoc Κυρίου πρὺς μὲ, Aéyow* El xa- A manibus suis ; et rursum finxit ille vas alterum,

θὼς ὁ κεραμεὺς οὗτος οὐ δυνήσοµαι τοῦτο ποιῆ-
σαι ὑμᾶς, οἶκος Ἱσραή; Ἰδοὺ ὡς ὁ znAóc τοῦ
κεραµέως ὑμεῖς ἐστε ἐγ ταῖς χερσί µου.

Z'. Πρόσχες (14) γὰρ ὅπως, ὡς ἔφην, μετὰ τὸ πα-
ῥραθῆναι τὸν ἄνθρωπον, ἡ µεγάλη χεὶρ εἰς νῖχος xaza-
λεῖφαι τὸ ἑαυτῆς ἔργον οὐκ ηὐδόχησε ὡς χίθδηλον τῷ
πονηρῷ ἀδίχως αὐτὸ λυμηναμένῳ βασχάνοις αἰτίαις '
ἀλλὰ ἀνατήδας ἀνέδευσεν αὖθις εἰς πηλὸν, ola
χεραμεὺς ἄγγος ἀναχλάσας, πρὸς τὸ ἀφανισθῆναι
μὲν διὰ τῆς ἀναπλάσεως πάντα τὰ iv αὐτῷ αἴσχη
xai θλάσµατα, ὙδνηθΏηναι δὲ τὸ πᾶν ἄνωθεν ἁμέμ-
Tex, ἀρεστόν.

quemadmodum placuit. illi ut faceret. Et (actum est
verbum Domini ad me, dicens : Si, quemadmodum
figulus. iste, non potero vos facere , domus Israel ?
Ecce, sicut lutum figuli vos estisin manibus mels '*.

Vil. lilud enim, uti dicebam, velim attendas : ut,
post bominis transgressionem, noluerit ingens illa
manus opus suum tanquam adulterinum, nefario
illi qui ex invidia per injuriam illud violasset, ad
victoriam ac ceu triumpho agendum relinquere (80) :
sed rursus eliquatum subegerit in lutum, ac si figu-
lus vas confringat, ut nova fictione, quidquid in eo
fedatum est ac contusione deforniatum, penitus
tollat, totamque opificium, ut a principio, irrepre-
hensibile acceptumque exsistat.

Ef. Oóx ἀρεστὸν (75) δὲ ἐχεῖνο, τὸ λέγειν εἰς ἄρδην D. — VIII. Sed nec illud magnopere probo, ut univer-

ἀπολεῖσθαι τὸ πᾶν ' xal yv, xal ἀέρα, xal οὐρανὸν,
ph ἔσεσθαι. Ἐχπυρωθήσεται μὲν γὰρ πρὸς χάθαρσιν
xal ἀναχαινισμὸν, καταθασίῳ πᾶς ὁ χόσµος χατα-
κλυ,όµενος πυρί (76)* οὐ μὴν εἰς ἀπώλειαν ἑλεύσεται
παντελή xal φθοράν. Ei γὰρ χρεῖττον τὸ μὴ εἶναι
τοῦ εἶναι τὸν χόσμον, διά τί τὸ χεῖρον ἠρεῖτο ποιῄσας

τὸν χόσµον ὁ θεός; 'AXX οὐδὲ ὁ Geb; µαταίως ἢ ᾿

χεῖρον ἐποίει (77). θὐκοῦν εἰς τὸ εἶναι xal µένειν τὴν
χτίσιν ὁ Geb; διεχοσµήπατο, χαθάπερ χαὶ ἡ Σοφία
συνίστησιν, Ἔκτισε γὰρ εἰς τὸ εἶναι, λέγουσα τὰ
πάντα, ὁ Θεός. καὶ σωτήριοι αἱ γεγέσεις τοῦ κό-
ὅµου ᾽ xal οὐκ ἔστιν ἐν αὐταῖς φάρμακον óAé0pov.
Kai ὁ Παῦλος δὲ σαφῶς μαρτυρεῖ, λέγων" Ἡ γὰρ
ἀποχαραδοχκία τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν
vior toU Θεοῦ ἀπεχδέχεται. Tj γὰρ µαταιότητι ἡ
ατίσις ὑπετάγη, οὐχ éxovca, ἀ.1.ὰ δ.ὰ τὸν ὑπο-
τάξαντα ἐπ᾽ ἑλπίδι". ὅτι xal αὐτὴ ἡ κτίσις ἐ.ευ-
θερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς «θορᾶς εἰς
τὴν ἐ-ευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέχνων τοῦ θεοῦ.
Tg Τὰρ µαταιότητι d χατίσις ὑπετάγη, φησίν.
Ἔλευθερωθήσεσθαι δὲ τῆς τοιαύτης δουλείας προσ-
δοκᾷ, ἉΧτίσιν τὸν χόσμον τοῦτον βουλόμενος xa-
λεῖν (78). Οὐ γὰρ τὰ uh βλεπόµενα τῇ «φθορᾶ δου-
λεύει, ἀλλὰ ταῦτα bh τὰ βλεπόμενα. Μένει ἄρα 4
Χτίσις εἰς τὸ ἄμεινον ἀναχαινοποιηθεῖσα, xal εὐπρε-
πέ-τερον ἀγαλλομένη, xat yalpousa ἐπὶ τοῖς τέχνοις
οὐ Θεοῦ, τῇ ἀναστάσει στεγάζει (79), καὶ συν-
ωδίνει vvr, την ἀπολύτρωσιν ἡμῶν ἀπὸ τῆς φθορᾶς

sum hoc funditus periturum dicamus ; ac terram,
aeremque οἱ coetum quandoque desitura. Sane qui-
dem mundus hic totus ut purgari possit et instau-
rari, exundantibus de coelo flammis, incendio con-
flagrabit; non tamen interibit ac corrumpetur om-
nino. Etenim si mundum non esse quàm esse, me-
lius est ; cur quod deterius est, mundum fabrican-
do, Deus eligeret ? At neque Deus frustra, vel quod
deterius est, unquam crearet. Quamobrem ut es-
sent ac manerent, conditas a se res Dcus consti-
tuit; quemadmodum etiam Sapientia astruit his
verbis : Creavit enim, ut essent omnia, Deus; et sa-
lutares sunt mundi generaliones : et non est in illia
medicamentum exlerminii 13. Cui et perspicue Paulus
astipulatur, ita loquens : Nam exspectatio creatura.
revelationem filiorum Dei exspectat. Vanilali enim
creatura subjecla est, non volens, sed propter eum.
qui subjecit eam in spe : quia et ipsa creatura libera-
bitur a. servitute corruptionis, in libertatem glori«e
filiorum Dei !*. Vanitati enim, inquit, creatura sub-
jecta est ; abhac vero servitute illa exspectat libera-
tum iri : quo creaturze nomine mundum hunc signi-
ficare voluit. Non enim quz videri nequeunt, sed
hzc qui? adspectabilia sunt, corruptelz serviunt.
Manet igitur creatura in statum meliorem decen-
tioremque renovata, gaudens exsultansque pro re-
surgentibus filiis Dei : quapropter ingemiscit et;
parturit modo, exspectans et ipsa redemptionem no-

xai αὐτὴ τοῦ σώματος ἀπεχδεχομένη' ὅπως ἡμῶν D stram a corruptione corporis ; ut cum fuerimus ex-

ἐξεγερθέντων xal ἀποτιναξαμένων τὴν νεχρότητα
τῆς σαρχὸς, χατὰ τὸ γεγραμμένον, Ἐκτίναξαι τὸν
χοῦν, καὶ ἀν άστηθι, [καὶ] κάθισον, Ἱερουσα.]ὴμ,
ἐλευθερωθέντων τε τῆς ἁμαρτίας, ἐλευθερωθῄσεται

!** Jeren. xvin, 0-θ. 3 Sap. i, 14.
(A^) Πρόσχ. Ex Epiph., hxr. num. 98.

15) Οὐχ ἀρεστόν. Ex Epiph. ibid. num. 61.
. (76) Καταθασἰφ... πυρί. Mendose impr., καταθὰς,

t Τᾶς.

(11) "AAA" οὐδὲ... ἑποίει. Bic editi mutili et men-
dosi. Nam post τὸν χόσμον 6 θεός, habent µαταίως
ἐχειροποίει. Οὐχοῦν, x. t. λ.

t KaJAziv. Rup., φιλοχαλεῖν.

(79) Διὸ cc. Impr., δι) οὓς στ.

(80) Ad victoriam ac ceu triumpho agendum relin-

5 Rom, virt, 19-20.

citati a mortuis, ac carnis mortalitatem excirsseri-
mus, proeo ac scriptum est : Excute pulverem et
sede : surge, Jerusalem? : fuerimusque liberati a
peccatis, ipsa quoque liberetur a corruptione : nes

!5 Ίσα. 1, 2.

uere, εἰς vixoc καταλεῖψαι. Alludit ad verba Pauli

Cor. xv, 54, Absorpta est mors in victoria, εἰς vi-
xoc, quanquam habent aliqui codices νεῖχος, ut te-
statur Estius mullis excurrens ad eum locum. Non.
video cur Epiphanii interpres suspicatus sit legen-
dum τὸ, νεῖχος, ἀντὶ τοῦ, νίχους, ac neque ut alter-
utrum signi(icet : in tanta contumelia probroque..
Composuimus ex editis, et Rupifucaldii codice, *
texium unum, sanum satis et clarum, cum utrobi-
que luxatus exstet minusque sanus.

lam. Non 18 num (fec! eam), $69 habitaretur
lasmavit ea wy, Nam Te ra frustra » eque
inaniter 2d xiium, V i inan!a sapiunt

αχ. Sin autem adversari objicia
pisi univereum boc sit perituru L

ram autem quasi vestimentum 6556 eieratura
responderim .α moris ΦΟΡ
ut mundi gb statu melius preestantiusque χρεῖττον καὶ t
wawationem, ! teritum jet; velut nimirum σεως τοῦ κόσμον 85) μεταθολὴι 9
ἥ ;güev σχημα τος ἀπολλνμενο κατὰ τὴν 8^6
t

rmosius esb figur? mutationem, ip- 7" πρὸς «b ἅμεινονν
teritum vocitent. Perinde 2C οἱ qui$ transitum 36 C πὴν 799 πρὀσθεν σχηματος᾽ οἷον ὥσπερ

mutationem infantilis figure In virum perfectum,

pulcbritudiner ue mutata. Et vero putandum est εἰς μέγεθος χα
fore, ut velut moritura in €2 conflagratione» crea- αχθήσεσθαι ) μὲν χὰρ την **

tura renovanda pretereat » πέος V ea ξομέντν κατὰ την ἐχπύρωσιν, ἵνα ἀναχσινν f
exstinguaturque enovati € wnstaurati 19) in οὐ μὴν ἀπολεῖσθαι προαδοχητὲ ς οἳ ἀνακαινο
mundo instaurato Y novatoq habitemus dolor!$ ποιηθέντες ἐν ἀνακαινοπον θέντι κόσμον γευστον $e
expertes juxta quod dictum v. Entities spiri Te xaxov iS Ue χατὰ τὸ M ἐν. Ἐξ οστε.εῖς
tum tuum, et creabuntur et renovabis faciem terre : τὸ avevi coU: καὶ τισθήσονται καὶ ἀναχκαι-
ωπον τῆς -.. κοῦ περιέχουτον ης

nimirum Deo deinceps providente» ut tem peratissi- yigic τὸ πρόσ
mum $it continens. Nam cum pos hujus seculi εὐκρασίας ἀπιτροπεύοντος
à μένης 4àp καὶ τὰ τοῦτον τὸν αἴωνα γῆς, ἀνάγχη

'qui inhabitent ; iique qui πᾶσα ἔσεσθαι xa τοὺς οἰκῆσοντάς » οὐ
hi p iv 2M 1 so. Xt» 19. Ὁ Matth. XXI» αν. sa. 1s e. 31 Cor. n 9 «x Psal.
οι, 90.

quam 1 .

ρα]. €! potius tamen videtur respicere δα. 11, 0, ϐὉν oco collig wius in m. t »

wbi babe" ia fumi similitudo, verbumque non giantiam subtilissim e * fereque alit Pa-
absimile Septuaginta, ἑστερεώθη, firmatum est: M85 quintam illam essentiam Aristotelis incorru-

. Sep

quod Hieronymus ex nit, ut omnis coelorum tirmi- pübilem impugnant:

vas et robur, vento In simo et fum iin auras (82) Ἔσται. LXX, στήσεταν. Ex mox, 5 X7 αδεί-
solvitur, gequetur. Ecclesiaste anitas ξας τὴν γην. Paulo post, uncis inclus, ex wx
vanitatum, Clarius veTO Symmach , οὐρανοὶ LXX

' govcat, TRSLOT salis ! uescent ; ^ uila, οὐρανὺς ) Ἐὰν à y Epiph. he 2.

suo fie , comma l ilum : q q bc (85) ' κύρι C up Χριστός.
cjus specie? et forma $i annihilanda, andaque ei 5) Απὸ ταύτης τῆς cac tá τοῦ x. M
nova longe augustior ets lendidior, xponit Wie- pr πὸ dose, ἀποκατάστ qw ταύτης τοῦ Χ.
vonymus post nostrum thodium. Bebr est Tv» (86) Φαιδρότερ mp ἱδρότατ

consumpti sunt ; 2 . t sal, ^ cujus mo- $1) Παραχ σθαι. Ed. vitiose, «2029. P*
dum fum instar, li evanescere dicantur, €» lo post ddem ἀναχτισθῃ vo ἀνακαιν5

Dominus 1oquitur, transire, λεύσεσθα», 505)

τή νι

211

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

218

µένους, ἢ αµήσοντας, 1] γεννησοµένους, ἀλλ ὡς A nec morituri sint. amplius, nec. copulandi nuptiis,

ἀγγέλους ἁμεταστρόφως iv ἀφθαρσίᾳ τὰ ἄριστα
πράξοντας. Διὸ ληρῶδες τὸ ἐν ποίᾳ δ.αγωγῇ τότε δὴ
τὰ σώματα ἔσονται λέγεσθαι, μήτε ἀέρος, μήτε γῆς,
μήτε τῶν ἄλλων ἑσομένων,

l'. Αξιον δὲ (88) χἀχεῖνο πρὸς τοῖς εἰρημένοις |

ἐπισχοπεῖν, ὡς ἔχει πολλὴν διάπτωσιν , εἰ δεῖ παῤῥη-
σίαν ἄγειν περὶ τηλιχούτων, ᾽Αγλαοφῶν. Ἔφρασας
fip ἀποφήνααθαι τὸν Κύριον, ὡς οἱ τῆς ἀναστάσεως
τευξόµενοι ἔσογται τότε ὡς ἄγγε-ῖοι, ἔνθα πειρά-
ζουσιν αὐτὸν οἱ. Σαδδουχαῖοι. Ἐπέφερες οὖν ' Οἱ δὲ
ἄγγελοι, ἑχτὸς ὄντες σαρχὺς, v. µαχαριότητος ἀχρό-
τητι, διὰ τοῦτο xal δόξης elol* xai ἡμᾶς δὲ ἄρα,

aut procreandz soboli operam daturi, sed angelo-
rum more, sine ulla mutatione, immortali statu
felicissime victuri (90). Proindeque est stulium quae-
rere, quanam vitze ratione usura sint corpora, cuim
neque aer, neque terra, neque quidquam czeterorum
sit ainplius futurum.

X. Ad hzc vero est et illud merito consideran-
dum , ut nimirum habeat multam ruinam (94), at-
que a vero incautum abducat : siquidem est in re-
bus tantis audacter loquendum, o Aglaophon. Nam
dixisti respondisse Dominum Sadduczis tentanti-
bue, fore, ut qui resurrectionis compotes erunt,
sint. sicut. angeli**. Intulisti ergo : Atqui angeli,
quia carnis expertes, in summa degunt felicitate

ἐξισάζεσθαι µέλλοντας ἀγχέλοις, ἀνάγχη 6h, σαρχῶν B et gloria : quare et nos quos zquari oportet ange-

ὡσαύτως ἐχείνοις γυμνοὺς, ἀγγέλους ἔσεσθαι Óclv:
o)x ἐπιστήσας, ὦ ἄριστε, ὡς ὁ ποιῄσας xai δια-
κοσµήσας ἐξ οὐκ ὄντων τὸ πᾶν, τὴν τῶν ἀθανάτων
φύσιν, οὐ µόνον εἰς ἀγγέλους xai λειτουργοὺς δια-
νείµας διεχόσµησεν, ἀλλὰ xa εἰς ἀρχὰς, xal θρό-
νους, xat ἐξουσίας. "Άλλο γὰρ γένος τὸ τῶν ἀγγέλων,
xai ἄλλο τὸ τῶν ἀρχῶν xal ἐξουσιῶν ' ὅτι μὴ τάγµα
Ev, xai µία σύστασις, χαὶ φυλὴ, καὶ πατριὰ τῶν ἆθα-
νάτων ἀλλὰ γένη, xal φυλαὶ, xai 6tagopal* xal
οὔτε τὰ χερουδὶµ, τῆς ἰδίας ἐξιστάμενα φύσεως, εἰς
ehv τῶν ἀγγέλων ἰδέαν µετασχκευάζονται" οὔτ' αὖ
πάλιν εἰς ἑτέραν (89) οἱ ἄγγελοι. Εἶναι γὰρ αὐτὰ
χρῆ καὶ ὃ εἰσι, χαὶ ὃ γεγόνασιν. ᾿Ατὰρ xa ὁ ἄνθρω-
«o; τὸν χόσμον οἰχεῖν, xal τῶν iy αὐτῷ πάντων
ἡγεμονεύειν ταχθεὶς, τῆς ἐξ ἀρχῆς διακοσµήσεως,
ἀθάνατος v, τοῦ εἶναι ἄνθρωπος οὕποτε µεταθληθή-
σετα: οὔτε εἰς τὴν τῶν ἀγγέλων οὔτε εἰς τὴν τῶν
ἑτέρων uopofiv* ὅτι μηδὲ οἱ ἄγγελοι εἰς τὴν ἄλλην
τῆς ἓξ ἀρχῆς ἰδέας μεταχοσμούμενοι µεταθάλλονται.
'O γὰρ Χριστὸς ἦχεν οὐκ εἰς ἑτέραν μεταπλασθῆναι
χηρύσσων ἢ µετασχευασθΏναι τὴν ἀνθρωπείαν φύ-

3*3 Matth, xxi. 20.

(88) "Αξιον δέ. Ex Epiph. hzr., n. 55.

(89) Eic ἑτέραν. Editi, εἰς (τὴν τῶν) ἑτέρων. Mox
lidem, vitiose, cl γάρ post γεγόνασιν.

(90) Felicissime victuri, τὰ ἄριστα πράξοντας.
Pbrasis nihil nova, rudiusque expressa illis verbis,
eptima firme facturi.

(91) Ut nimirum habeat multam ruinam, etc. Co-
gimur longa hac paraphrasi pauca illa verba expri-
Bere, ὡς ἔχει πολλὴν διάπτωσιν, ubi τὸ, ἔχει accipio
Ut absolutum, quomodo est Grzcis elegantissimuin.
Est littera minus sana : τὸ, διαλεγόµενος in impressis
propalam vitiosum est : omisimusque cum se-

quenti πραγμάτων, secuti alium codicem Rupif., ex.

quo et editis unam nobis litteram composuimus.
impressa velut Origenis et in tertia persona, refe-
FUnL; nos cum ms. ul Aglaophontis, et in secunda,

od magis consonat reliquis. lmpugnatur novus

igenianorum error, ex priore illo resurrectionis
absque carne ortus, hempe mutationis animarum in
angelos, in quo est multa illa eorum παράπτωσις,
offensio : velut impingentibus, semel a. veritate de-
viis bominibus.

92) Et administris, xaX λειτουργούς. Accipit ut
ordinem angelico superiorem, ut ex sequenti loca-
done creaturarum pro cujusque gradu liquet ; qua
los assignat angelis ; lumina vero, potiora in cce-

lis, necesse est ad eumdem modum carne nudatos,
angelos fieri. Nec illud, optime virorum, animad-
verlisti ; eum, qui ex nihilo mundum fabricavit ac
constituit, non angelis modo et sdministris (92) ;
sed et principatibus et thronis et potestatibus eam
dem immortalitatis naturam impertisse. Aliud enim
angelorum genus, aliudque principatuum et aliud
potestatum ; eo quod non unus ordo, unusve cac-
tus ac tribus familiaque sit immortalium : sed ge-
nerum, ac velut tribuum et nationum divortia. Ac
neque cberubim, desciscentia a natura sua, in an-
gelorum speciem transeunt ; neque contra in natu-
ram aliam angeli commutantur. Quippe, esse illa
quod sunt, et cujusmodi producta sunt, necessa

C est. Quamobrem etiam homo (93), qui ut habitaret

mundum omnibusque in eo rebus przesset, ex pri-
ma dispositione constitutus est , velut immortalis,
nunquam in angelorum aut alterius cujuslibet for-
mam ex homine convertendus est ; quando nec an-
geli ab ea quam initio sortiti sunt speeie et natura,
transformari et mutari possunt. Et vero Christuc,

lis, et respondentia purioribus illis luminibus assi-
gnatis supremis spiritibus, nempe seraphinis; ut
et sedibus thronisque potestatum, respondent coli.
Ministris illis: respiciens forte illud psal. cin, 4 :
Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos
flammam ignis : quz est purior spiritu seu vento οἱ
flatu illic significato, propiusque accedit ad natu-
ram luminum igneam, vel formaliter, juxta pleros-
que Patres, vel saltem virtute, juxta Peripateticos
et invehentes quintam illam essentiam. Videri pos-
sunt ista minus Dionysiana : sed nihil mirum
ignoto Dionysio non solum Methodio, sed etiam

hrysostomo, qui et ipse nihil Dionysiane de an-
gelis sentit et docet, cum pr:eter notos nobis eorum
populos, ἄπειρα ἔθνη xai φῦλα ἀμύθητα, nec ex no-
mine nota contendit, et probat ex illo Ephes., Et
omne nomen quod nominatur non solum in hoc sa-
culo, sed, etc., hom. 4, De incompr. et 5, cherubin
velut thronos Dei, eoque illi conjunctiores, praefert
seraphin.

(93) Quamobrem etiam homo, ἀτὰρ xaX 6 ἄνθρω-
πος. Sic clare procedit Methodiana argumentatio,
quam impressa omnino obsceurabant couditioriali
illa εἰ. Interpr., Etenim et homo, etc., quo signifi-
catur ut. antecedens, quod Methodius assumit ut
consequens.

-

919

s. METu OD. ELS 0 ET MARTYRIS

980

"dveniens, non in alteram demutari vertique natu- A 9tv, ἀλλὰ εἰς ὃ fjv ἐξ ἀρχῆς πρὸ τοῦ ἐχπεσεῖν, ἀθά-

ram hominis oportere przdicavit; sed in id redire
quod initio fuerat, antequam excideret, tum cum
esset immortalis. Siquidem necesse est, ut unum-
quodque creatum, sus constitutioni natureque
congruo loco persistat; ut omnibus omnia replean-
tur; celi quidem, angelis ; throni autem, polestati-
bus (94) ; ministris, lumina : diviniores porro sedes,
purioraque et sinceriora lumina, seraphinis, qui
magno illi consilie assistentes , universum conser-
vant ; mundus denique hominibus, Atque si homi-
nes in angelos mutari dederimus, consequens est ut

νατος ὧν. Xph yàp iv τῷ ἱδίῳ τῆς ἔξεως αὑτῶν
τόπῳ (86) τῶν γεννητῶν ἕχαστον µένειν, ἵνα πάντα
πάντων (0i πεπληρωμµένα ’ οὐρανοὶ μὲν ἀγγέλων;
θρόνοι δὲ ἐξουσιῶν φῶτα δὲ λειτουργῶν; χαὶ οἱ
θειότεροι τόποι, χαὶ τὰ ἀχράτητα xax ἀκραιφνῆ φῶτα
τῶν σεραφὶμ, ἃ παρεστήχασι τῇ µεγάλῃ βουλῇ δια-
κρατοῦντα (97) τὸ πᾶν' 6 δὲ xócpo; ἀνθρώπων,
Ἐὰν δξ µεταθάλλεσθαι δῶμεν τοὺς ἀνθρώπονς tlc
ἀγγέλους , ὥρα µεταθάλλεσθαι λέγειν καὶ τοὺς ἆγ-
γέλους εἰς ἐξουσίας, xaX ταύτας εἰς ἄλλο xai ἄλλο,
ἔστ᾽ ἂν ὁ λόγος ἀναθὰς εἰς χίνδυνον ἐμπέσῃ.

el angelos in potestates, et has in aliud et aliud transituras dicere, oratio processu periculum in-

currat.

Xl. Neque vero quod velut. malum hominem fa- 5

bricaverit Deus, aut in eo fingendo aberrarit, an-
gelum postea facere illum voluit, quasi ipsum, vi-
lizsimorum opificum instar, penitentia cepisset.
Neque cum angelum principio facere constituisset,
neque id esset assecutus, hominem procreavit. Ni-
mirum istud imbecillum est. Cur igitur hominem
faciebat non angelum, si angelum hominem facere,
non hominem cogitabat ? An quia non poterat ? Est
hoc blasphemum. Απ΄ in deteriore occupatus,
quod przstantius est differebat ? Est et illud absur-
duin. Neque enim in moliendo bono vel aberrat
Deus, velin aliud tempus rejicit, vel destitutus
viribus est: sed et utcunque libuerit, et quando
libuerit, agendi potestate est przeditus, qui sit ipsa

potentia. Quamobrem hominem esse hominem vo- C

lens, initio produxit. Quod si id volens fecit ; vult
autem quod bonum est; homo vero bonum est ;
idemque ex anima constat et corpore: sequitur
extra corpus hominem minime fore, sed in cor-
pore : ne alius preter hominem homo producatur.
Opus enim est, uti Deo immortalia genera omnia
conserventur : atqui homo est immortalis. Creavit
enim, inquit Sapientia 33, liominem inexterminabi-
lem (95), et imaginem «ternitatis suc | fecit illum.
nam homo ex anima et corpore consistit.
*? Sap. n, 22.

(91) Throni autem, potestatibus. Videtur difficile,
quid in corporeis intelligat eo nomine praeter ccelos
el lumina, sive illa nobis conspicua quie admini-
stris assignat, sive diviniora ἀχράτητα illa xai
ἀχγραιφνῆ assignata seraphinis, quz videntur ipsum
immobile et invisibile nobis empyreum, influens se-
raphica assistentia universo huie permanentiam, ut
tandem visum est meo Thom:e, significatque Me-
thodius illis verbis διαχρατοῦντα τὸ πᾶν, juxta le-
ctionem Rupif. quam sumus secuti. Forte voluit
thronos ac sedes in empyreo, quod respondeat ce-
lis, assignatis spiritibus ministris, preter puriora
illa in eo seraphinis assiguata lumina. Quanta por-
ro hzc probabilitate nitantur, ut el. quod statim se-
quitur, de futura post judicii conflagrationem ho-
minum habitatione, terra hac nova per lsaiam
promissa, coloque el aere novo; operosius fuerit
discutere, alleriusque οἱ otii et operz. Hoc saltem
constiterit, abesse Methodium in sua illa opinione
ab errore Millenariorum, nec ita ponere paradisum
rensibilem in sensibili terra, ut divinze interim vi-
sionis gratiam neget, qua simus vere beati, et ani-
m ; conferente mundo instaurato, ad nonnullam

ΙΑ’. ἸΑλλ) οὔτε ὡς φαῦλον τεχτηνάµενος ὁ θεὸς τὸν
ἄνθρωπον, ἢ διαµαρτήσας αὐτοῦ περὶ τὴν διάπλα-
cw (98), ἄγγελον αὐτὸν ὕστερον ἐπενόησε ποιῆσαι,
μεταγνοὺς, ὥσπερ οἱ φαυλότατοι τῶν δημιουργῶν;
οὔτε ἄγγελον χατ᾽ ἀρχὰς θελήσας ποιῆσαι, xaX uh
δυνηθεὶς, ἄνθρωπον ἔπλασεν' ἀσθενὲς τοῦτο γάρ. Τί
δήποτε οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐποίει, καὶ οὐκ ἄγγελον, εἴ-
γε ἄγγελον τὸν ἄνθρωπον, xai οὐχ ἄνθρωπον Ὑενέ-
σθαι ἠθέλησεν; Ὡς οὐ δυνάµενος; Βλάσφημον. Αλλ'
ἀνεθάλλετο περὶ τοῦ χρείστονος τὸ χεῖρον ποιῶν; Καὶ
τοῦτο ἄτοπον. Οὔτε γὰρ διασφάλλεται περὶ τὸ ποιεῖν
τὸ χαλὸν, οὔτε ἀναθάλλεται, οὔτε ἀδυνατεῖ * ἀλλὰ xa
ὡς θέλει, xal ὅτε θέλει, «b δύνασθαι ἔχει, δύναμις
(ov. Οὐχοῦν εἶναι τὸν ἄνθρωπον ἄνθρωπον θέλων ἐξ
ἀρχῆς ἔχτισεν. El δὲ θέλων ’ θέλει δὲ τὸ χαλόν ΄ xa-
λὸν δὲ ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπος δὲ τὸ ἐχ φυχης xal
σώματος λέγεται συντεθέν ' οὐκ ἔσται ἄρα ἑχτὸς σώ-
µατος ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ μετὰ σώματος, ἵνα uh ἄλλος
ἄνθρωπος παρὰ τὸν ἄνθρωπον γεννηθῇ. Act γὰρ τῷ
8: τὰ ἀθάνατα γένη πάντα σώζεσθαι’ ἀθάνατον δὲ ὁ
ἄνθρωπος. Ἔκτισε γὰρ, φησὶν ἡ Σοφία, τὸν ἄγθρω-
zov ὁ θεὸς ἐπὶ ἀφθαρσίᾳ, xal εἰκόγα τῆς ἰἸδίας
ἀῑδιότητος ἐποίησεν αὐτόν. Οὺκ ἄρα ἀπόλλυται τὸ
σῶμα: ὁ γὰρ ἄνθρωπος ἐκ ψυγῆς xot σώματος.

Corpus itaque non prorsus exstinguitur et perit;

instauratorum corpore incolarum felicitatem. mi-
rabili illa εὐχρασίᾳ sua εἰ temperatione, quam
Deus, ceu amantissimus pater, administrare et cu-
rare habeat : ἐπιτροπεύοντος. Mihi enimvero melius
esse cum Christo, et ut tanquam membrum quan.
doque sequar in culum etiam corpore, exaltatum
super omnes colos divinissimum illud caput meum.

(95) Inexterminabilem, ἐπὶ ἀφθαρσίᾳ. Sic Vulg.
et Sixt. Non iale Tigur. et eodem sensu, imnmorta-
litati, hoc est, ut immortalis esset. Minus exprimit
interpr. Epiphan., in incorruptione. Τὸ, καὶ tixóva
suspicatur legendum χατ᾽ εἰχόνα. Habent nihilomi-
nus etiam Sixt., quanquam interpres videatur le-
gisse xal κατ εἰκόνα, eL. ad. imaginem, nisi voluit
glossare, aul. sequi Vulg. Non video ipse quid ibi
sit scrupuli, nec reddi possit, ei imaginem cternita-
tis; quando et Paulus 1 Cor. xi, hominem dicit, Dei
imaginem et gloriam, non ad imaginem, Quidam
pro ἀῑδιότητος legunt ἱδιότητος.

(96) Τόπῳ. Impr., τύπῳ.

97) Διακριζοῦντα. Editi, διαχρατούσῃ.

98) Aida.lac t. Al. πλάσιν,

281

EX LIBRO DE RESURRECTIONE. ' -

2832

18’. Ad ἐπίστησον (99), ὡς ὁ Κύριος τὰ aós3*a0va A ΧΙ. Ac vide, 1390, quemadmodum Dominus,

δ:Σἄσχειν θέλων, i πιστευόντων Σαδδουχαίων εἰς τὴν
ἀνάστασιν τῆς σαρχός. Δόγμα γὰρ τοῦτο Σαδδου-
χαἰίων. Ὅθεν ἀυσχενασάµενοι τὴν κατὰ τὴν γυναῖχα
χαὶ τοὺς ἑπτὰ ἁδελφοὺς παραθολὴν, ἵνα τὸν περὶ
ἀναστάσεως τῆς σαρχὺὸς λόγον ἀπορήσωσι, Προσῆ.ϊ-
0ovr αὐτῷ, qno, xal Σαδδουκαῖοι, «έχοντες,
ἁν άστασιν μὴ εἶναι. Ὁ οὖν Χριστὸς, εἰ μὴ fv
ἀνάστασις σαρχὸς, ἀλλὰ µόνον ἑσώζετο Φυχἠ, συν-
έθετο ἂν αὐτοῖς, ὡς χαλῶς xal ὀρθῶς φρονοῦσι.
Νωνὶ δὲ ἀποχρίνεται, λέγων. Ἐν τῇ ἀναστάσει
οὔτε Ταμοῦσω, οὔτε Ἰαµίσκονται, àAA ὡς
ἄγγε-ῖοι ἐν οὗρανῷ εἰσι' οὗ τῷ σάρχε μὴ
ἔχειν, ἀλλὰ τῷ μὴ γαμεῖν χαὶ Ὑαμεῖσθαι, ἀλλὰ
εἶναι λοιπὺν ἓν ἀφθαρσίᾳ. Καὶ φησιν, ἀγγέλοις
χατὰ τοῦτο πλησιάξοντας, ἵνα ὥσπερ οἱ ἄγγε-
λαο ἐν τῷ οὐρανῷ, οὕτω xal ἡμεῖς àv τῷ mapa-
δείσῳ, pfe. Ὑάμοις 9j εἰλαπίναις ἔτι σχολάζοντες,
ἀλλὰ τοῦ βλέπειν (1) τὸν θεὸν, χαὶ γεωργεῖν τὴν
Qto3v, πρυτανεύοντος ἡμῖν τοῦ Χριστοῦ. OO γὰρ εἷ-
σεν, ἔσονται ἄγγε-οι, ἁλλ᾽ ὡς ἄγγε-οι, οἷον δόξῃ
μὲν καὶ τιµῇ, κατὰ τὸ γεγραμµένον, ἑστεφανωμέ-
voi, βραχὺ δέ τι παρὰ τοὺς ἀγγέ.ους δια. 1άσσον-
τες, καὶ ἐγγὺς ὄντες τοῦ εἶναι ἄγγελοι. Καθάπερ εἰ
Εεγεν, οὔσης εὐταξίας κατὰ τὸν ἀέρα, χαὶ γαλήνης
νοχτὺς, xai πάντων τῷ τῆς σελήνης αἱθερίῳ φωτὶ xe-
xoc pr ivo, ἡ σελήνη φαίνει ὡς ὁ ἥλιος. Καὶ οὗ πάν-
πως ἂν Έλιον εἶναι τὴν σελήνην ἀπομαρτυρεῖν αὑτὸν
λέγομεν (f. λέγοιµεν), ἀλλ ὡς ἥλιον. Ὥσπερ χαὶ τὸ
ph ὑπάρχον χρυσὸς, ἐγγὺς δὲ τοῦ εἶναι χρυσὸς πεφυ-
xh, ὡς χρυσὸς λέγεται, xal οὗ χρυσός * εἰ δὲ ἣν χρυ-
οὓς, οὐχ ἑλέγετο ἂν ὡς χρυσὺς, ἀλλὰ χρυσός. Ἐπεὶ
ὃὶ μὴ ἔστιχρυσὸς, ἀλλὰ τοῦ εἶναι (2) χρυσὸς, χαὶ φαν-
ςάζεσθαι τὸν χρυσὸν, ὡς χρυσὺς λέγεται’ οὕτω xat ὡς
ἀγγέλους ἔσεσθαι λέγοντος τοὺς ἁγίους Ev τῇ ἀναστά-
σει, οὐχ αὐτὸ τοῦτο ἀγγέλους αὐτὸν ἐπα]γέλλεσθαι
ἀχούομεν τοὺς ἁγίους Ev τῇ ἀναστάσει ἔσεσθαι, ἀλλὰ
ἐγγὺς τοῦ εἶναι ἀγγέλους, "ove ἀλογώτατον λέγειν’
Ἑ πειδῆ ὁ Χριστὺς ἀπεφῄνατο τοὺς ἁγίους ὀφθῆναι ὡς

ἀνγέλους Ev τῇ ἀναστάσει, τὰ σώματα διὰ τοῦτο ταῦ-΄

τα μὴ ἀνίστασθαι' χαίτοι τῆς λέξεως αὐτὴν τὴν πα-
ῥάδειξιν δτλούσης σαφῶς τοῦ συµθαίνοντος. Ανάστα-
Ct; γὰρ οὐκ ἑἐτὶ τοῦ μὴ πεπτωχότος, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ πε-
Γτωχότος λέγεταν, xal ἀνισταμένου "ὥσπερ ὁπόταν

eadem illa tradere Sadduczis resurrectionem ne-
gantibus, voluerit. Est enim hoc Sadduceorum
dogma. Unde compositailla, de muliere deque se-
ptem fratribus, parabola, quam adversus resurre-
ctionis corporum dogma proponerent : Accesserunt
«d eum,inquit **, Sadducei, dicentes resurrectionem
non esse. Proinde Christus, si nulla carnis esset
resurrectio, sed anima duntaxat salutem conse-
queretur, illis utique utpote recte ac preclare sen-
lientibus, suam auctoritatem adjungeret. Atqui
aka omnia respondens ait**: Jn resurreciione ne-
que ducunt uxores, neque nubunt, sed ut angeli in
celo sunt : non quod carnem non habeant, sed
quod mutuas nuptias nullas contrahant, sed dein-

Ἡ ceps sint corruptionis expertes. Addit vero, ea nos

parte angelis proximos ; ut quemadmodum angeli
in coro, sic nos in paradiso neque nuptiis amplius
neque conviviis indulgeamus, sed in contemplando
Deo excolendaque vita simus occupati, przside ac
moderatore Christo. Nam non dixit, erunt angeli,
sed, sicut angeli, velut nimirum gloria et honore
coronati, ut scriptum est, paululum vero ab ange-
lis. differentes **, atque illorum nature proximi.
Quasi ita diceret: tranquillo per noctem ac sereno
aere, cum coelesti luce lunz omnia collustrantur ,
luna sicut sol splendet. Tum enim, non omnino so-
lem esse lunam ex illius testimonio colligeremus,
sed ad solem accedere. Sicut etiam quod aurum
non est, auro tamen natura sua propinquius est,
velut aurum dicitur, non aurum : nam si esset au-
Tum, non tanquam aurum, sed aurum dici opor-
teret. Quia vero aurum non est, sed auro proxi-
mum, et ut mentiatur speciem auri, sicut aurum
dicitur : eodem plane modo, quod in resurrectione,
fore sanctos sicut angelos pronuntiavit, non sic
accipiendum est, ut eos angelos fore voluerit, sed
eorum tantum condilioni propinquos. Quamobrem
stullissimum est ita colligere : Quoniam Christus
sanctos in resurrectione tanquam angelos visum iri
pronuntiavit, idcirco fore ut corpora hzc non re-
surrexerint, presertim cum vox ipsa, velut colla-
tione (4), ejus quod contingit, rationem perspicue
ostendat. Nam resurrectio non de eo dicitur quod

λέγει xaY ὁ προφήτης Kal ἀναστήσω ety σκηνἡν' p nunquam cecidit ; sed de eo quod cecidit, et iterum

Aa610 τὴν πεπτωκυῖαν. Ἔπεσε δὲ ὀχλάσασα ἡ πο-
θττῃ oxrvh τῆς φυχῆς εἰς Tiv χώματος. 00 γὰρ τὸ
μὴ θνησχον, ἀλλὰ τὸ θνῄσχον χλίνεται. θνήῄσχει δὲ ἡ
cáp: φνχὴ δὲ (5) ἀθάνατος. Καὶ τοίνυν, εἰ fj ψυχὴ
ἀθάνατος, σῶμα δὲ ὁ νεχρὸς, οἱ λέγοντες ἀνάστασιν
μὲν εἴναι, σαρχὸς δὲ uh εἶναι, ἀρνοῦνται ἀνάστασιν'
ὅςτ: μὴ τὸ ἑστὸς, ἀλλὰ «b πεπτωχὸς xal χλιθὲν διαν-

» Matth, xxii, 20. 3 Jbid.. ** Psal. vini, 6.

(99) Διὸ ἐπίστ. Ex Epiph. h:er., n. 55.

(1; Tov £A. Forte τῷ βλ.

(2) 'AJAà cov εἶν. Pos ἀλλά deest £vy24. Sic
eniin legis paulo post.

(9) Fexn δέ. Editi, voy táp.

'7 Απιος 1x, 11.

assurgit. Velut cum propheta dicit : Et suscitabo
tabernaculum. David quod ceciderat *'. Cecidit porro
desideratum illud tabernaculum collapsum in ter-
ram aggeris **. Non enim quod non moritur, sed
quod moritur, inclinare dicitur. At moritur caro :
anima quippe immortalis. Quapropter si immortalis
est anima, corpus vero cadaver est ; qui ita resur-

35 Dan. xi, 2.

(4) Velut collatione, etc. Editi, πρᾶξιν, AC παοά-
δειξιν, vox aptissima. Posset forte uno verbo reddi,
contenlionem :. quomodo τὸ, παραδειχνύειν dicimus
contendere scu ex adverso conferre εἰ coniravo-
nere.

285

8. METHODII ses 0p, ET MARTYRIS

984

rectionem esse confitentur, ut eam nihil ad carnem A loxazat, χατὰ «b γεγραμμένον' M) ὁ πίπτων οὖκ

pertinere putent, resurrectionem penitus negant.

ἀνίσταται, ἢ ὁ ἁποστρέφωκ οὐκ ἀναστρέφει;

Quandoquidem non illud quod stat, sed quod cecidit et inclinavit, exsurgere dicitur et. suscitari,
juxta ac scriptum est ** : Nunquid qui cadit non resurgit, aut qui avertit se non revertitur?

XIIl. Quoniam caro inter confinia corruptionis et
incorruptionis, ac nec corruptio nec incorruptio
creata erat; victa vero est a corruptione propter
voluptatem , quanquam esset incorruptionis opus
el possessio : idcirco facta est corruptioni obnoxia,
inclinavitque in terram aggeris *?. Postquam ergo
victa fuisset a corruptione, mortique propter prz-
varicationem tradita , noluit Deus ipsam ceu hzre-
ditatem corruptioni ad victoriam relinquere ; sed
rursum victa per resurrectionem morte, incorru-

II". Ἐπειδὴ µεθόριος (4) τῆς ἀφθαρσίας ἐγένετο
χαὶ τῆς φθορᾶς ἡ σὰρξ, οὐκ οὖσα οὔτε φθορὰ οὔτε
ἀφθαρσία , ἐχρατήθη δὲ διὰ τὴν ἡδονὴν ὑπὸ τῆς φθο-
ρᾶς, ποίηµα τῆς ἀφθαρσίας χαὶ κτῆμα ὑπάρχουσα”
διὰ ταῦτο ἐγένετο φθαρτὴ xal εἰς γῆν ἐχλίθη χώ-
µατος. Καὶ ἐπεὶ οὖν ἐχρατήθη ὑπὸ τῆς φθορᾶς, xal
θανάτῳ διὰ παραχοὴν παρεδόθη, εἰς vixog αὐτὴν ὁ
Θεὸς τῇ φθορᾷ χαθάπερ χληρονομίαν οὐ κατέλιπεν᾿
ἀλλὰ πάλιν, διὰ τῆς ἀναστάσεως ν'χήσας τὸν θάνα-
tov, παρέδωχε τῇ ἀφθαρσίᾳ, ἵνα uh κληρονομήσῃ

ptioni reddidit, ut ne corruptio incorruptionem , p f, φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν, ἀλλ' 1j ἀφθαρσία τὸ φθαρ-

sed magis incorruptio, quod est corruptibile, in
h:iereditatem aeciperet. Ad hzc itaque respondet
Apostolus : Oportet enim corruptibile hoc induere
éncorruptionem, et mortale hoc induere immortalita-
tem **. Corruptibile autem et mortale hoc induere
immortalitatem et incorruptionem, quid aliud sit,
quam ut quod seminatur in. corruptione, surgat in
insorruptione ** (non enim anima corruptibilis est
aut mortalis; corruptibile vero et quod corrumpi-
tur, ista caro est)? ut sicut portavimus imaginem
terreni, portemus et imaginem caelestis **. Nam imago
terreni quam portavimus, illud est : Terra es, et in
terram. reverteris **. Imago autem coelestis est re-
surrectio ex mortuis et incorruptio : Ut sicut Chri-

τὀν. Ἑπαποχρίνεται γοῦν ὁ ᾿Απόστολος * Δεῖ γὰρ τὸ
φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ
θνητὸν τοῦτο ἑνδύσασθαι ἀθανασίαγ. Φθαρτὸν δὲ
καὶ θνητὸν ἐνδυόμενον ἀθανασίαν τί ἄλλο ἂν cfr παρὰ
τὸ σπειρόµενον ἐν φθορᾷ xal ἁγιστάμενον àv
ἀφθαρσίᾳ (ὅτι μὴ φθαρτή ἐστιν ἢ θνητὴ d ψνχὴ
ἀλλὰ τὸ θνητὸν τοῦτο χαὶ φθειρόµενον σαρχίον); ἵνα,
χαθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, gopé-
σωµε»ν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουραγίου. Ἡ γὰρ
εἰχὼν τοῦ χοϊκοῦ ἣν ἑφορέσαμεν, τὸ, Γῆ el, καὶ εἰς
γῆν ἀπε.]εύσῃ, ἑστίν' dj δὲ εἰχὼν τοῦ ἑπουρανίου ἡ
ἐχ νεχρῶν ἀνάστασις xai dj ἀφθαρσία ' ἵνα, "Doxsp
ἠγέρθη ὁ Χριστὸς διὰ τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, οὔ-

toc καὶ ἡμεῖς &x καινόζητι ζωῆς περιπατήσωµεγ.

stus surrexit per gloriam Patris, ita et nos in. movi- Εἰ δέ τις εἰχόνα μὲν χοϊχὴν τὴν σάρχα αὑτὴν οἴοιτο

tate vite ambulemus 5. Quod si quis terrenam ima-
ginem, carnem istam dici existimet, coelestem
vero imaginem, corpus aliud spiritale prater car-
nem ; hic prius cogitet, ut Christus, ccelestis ifle
homo, eamdem membrorum formam, eamdemque
imaginem ac carnem nostri similem gestans , visus
$i; propter quam etiam, ipse non homo, homo
factus sit: ut sicut in. Adam omnes moriuntur, iia
et in. Christo omnes vivificentur **. Non enim idee
carnem portavit et induit, ut non liberaret et resu-
scitaret carnem. Nam quid frustra carnem induebat,
quam nec salvam facere statuisset nec resuscitare?
At nihil Dei Filius frustra facit. Non ergo inaniter
nullaque utilitate servi formam assumpsit, sed ut
resurrectione donaret ac salvos faceret. Vere siqui-
dem homo factus et mortuus est, non apparentia
jnanique specie, sed utl veritate, primogenitum
mortuorum "', terreno homine in celestem, mor-
talique in immortalem mutato, sese exhiberet. Cum
ergo ait Paulus **: Caro et sanguis regnum Dei non
possunt possidere, non.velut carnis regenerationem
neget ita effert, sed quo doceat, non posse regnum
Dei, quod sit vita zterna, possideri a corpore , sed
corpus a vita. Si enim regnuin Dei, cum sit vita, a
corpore possideretur, eveniret vitam absorberi a

λέγεσθαι, εἰχόνα δὲ ἐπουράνιον ἄλλο παρὰ τὴν σάρχα
σῶμα πνευματιχόν * ἑνθυμηθήτω δὴ οὗτος πρότερον,
ὅτι Χριστὸς, ὁ οὐράνιος ἄνθρωπος, τὸ αὐτὸ oyriua
τῶν μελῶν, καὶ εἰχόνα καὶ σάρχα τὴν αὐτὴν τῇ
ἡμετέρᾳ φορέσας ἐφάνη ΄ δι ἣν xat, ἄνθρωπος οὐκ
(v, ἄνθρωπος ἐγένετο ' ἵνα, καθάπερ ἐν τῷ ᾿Αδὰμ
πάντες ἀποθνήσχουσυ", οὕτως καὶ àv τῷ Χριστφ
πάντες ζωοποιηθήσωνται. Ei γὰρ, διὰ τὸ μὴ ἔλευ-
θερῶσαι τὴν σάρχα xat ἀναστῆσαι, σάρχα ἐφόρεσεί,
«i καὶ περισσῶς σάρχα ἑφόρει, ἣν οὔτε σῶσαι, οὔτε
ἀναστῆσαι προῄρητο; 'AX)' οὐδὲν περισσῶς ποιεῖ ὁ
γἱὸς τοῦ θεοῦ. Οὐχ ἄρα ἀνωφελῶς τὴν μορφὴν τοῦ

. δούλου ἀνέλαθεν, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἀναστῆσαι xal σῶσαι.

᾽Αληθῶς γὰρ ἄνθρωπος ἐγένετο χαὶ ἀπέθανε, καὶ οὐ
τῷ δοχεῖν, ἀλλ ἵνα ἀληθῶς πρωτότοκος ἀναφανῇ
τῶν νεκρῶν, τὸν χοϊχὸν μεταθαλὼν εἰς οὐράνιον, xat
τὸν θνητὸν εἰς ἀθάνατον. Ὁπόταν οὖν σάρκα ὁ Παν-
λος xal αἷμα BaciAg(ar 8500 κ.Ίηρογομησαι μὴ
δύνασθαι λἐγῃ, οὐχ ὡς Ex φαύλης (5) τῆς σαρχὸς
τὴν παλιγγενεσἰίαν ἀποφαίνεται, ἀλλ᾽ ὡς διδάσχων οὐ

- κληρονομεῖσθαι βασιλείαν θεοῦ, αἰώνιον ὑπάρχουσαν
. ζωὴν, ὑπὸ τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα ὑπὸ τῆς

ζωῆς. El γὰρ ἐχληρονομεῖτο ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ
ὑπὸ τοῦ σώματος, ζωὴ ὑπάρχουσα, συνέθαινεν ἂν
τὴν ζωὴν ὑπὸ τῆς φθορᾶς καταπίνεσθαι. INUv δὲ τὸ

id Jerem. vi, 4. 3 Dan. xi, 9. ?1 1 Cor. xv, 53. ?* ibid. 42. ** 1 Cor. xv, 19. ** Gen. nii, 19.

δὲ Rom, vi, 4. ?*1 Cor. xv, 99.

(&) Ἐπειδὴ μεθ. Ex cod Rupif.

? Apoc, , 9.

38 | Cor. xv, 50.

(5) Ἐκ φαύ.ῖης. Scrib. ἐκφανλίδων ex l'hotianis.

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.'

266

θνῆσχον ἡ ζωὴ κληρονομεῖ * ἵνα elc vixoc ὁ θάνατος A corruptione. Nunc vero vita mortuum possidet, ut

καταποθῇ ὑπὸ τῆς ζωῆς, xai τὸ φθαρτὸν τῆς ἀφθαρ-
σίας χτημα xal τῆς ἀθανασίας φανῃ, ἄφετον μὲν xat
ἐλεύθερον θανάτου γενόµενον χαὶ ἁμαρτίας, δοῦλον
&& χαὶ ὑπήῆχουν ἁἀθανασίας. ὅπως τῆς ἀφθαρσίας

εἴη τὸ σῶμα χτηµα, χαὶ uit τοῦ σώματος ἡ ἀφθαρσία.

ΙΔ’. Ei Ex τοιαύτης (6) σταγόνος βραχείας xat µη-
δέπω οὕσης τὸ σύνολον, μηδὲ ἐν ὑγρασίᾳ τοιαύτῃ
xai συνοχῇ xai πυγμῷ, Ex τοῦ μηδενὸς ἄνθρωπος γί-
νεται, πῶς οὐχὶ μᾶλλον Ex τοῦ Ίδη ὑπάρξαντος ἀν-
θρώπου ἄνθρωπος ἔσται αὖθις ὁ ἄνθρωπος; Οὐ γὰρ
οὕτω (7) μετὰ τὸ ἤδη Υεγενημένον xaX διαλυθὲν ποιῆ-
δαι πάλιν, ὡς µηδέπω γεγενηµένον Ex τοῦ μὴ ὄντος
κατασχευάσαι. Ἐὰν οὖν ἐθελήσωμεν δεῖξαι τὴν γο-
vij» τὴν ἀπὸ τοῦ ἄῤῥενος ἀποχρινομένην, παραγάγω-
μεν δὲ, αὐτὸ χαθ᾽ ἑαυτὸ, χαὶ τεθνηχότος σῶμα ' ποῖον
πιστεύσουσιν ἡμῖν οἱ θεωροὶ, εἰς τὸ φανερὸν' ἑχατέ-
pov χειµένων, ἔσεσθαι ἄνθρωπον ; ἄρα τὴν σταγόνα
ἐχείνην τὴν ὅλως οὐδὲν ὑπάρχουσαν, 1] τὸν Ίδη σχΏμα
xat μέγεθος xal ὑπόστασιν ἔχοντα; El γὰρ ἐχεῖνο
τὺ ὅλως οὐδὲν, µόνον ἐθελήσαντος θεοῦ, πάλιν τὸ
αὐτὸ ἄνθρωπος Ὑίνεται, πολλῷ μᾶλλον τὸ ἤδη ὑπάρ-
yov καὶ τετελειωµένον, ἐθελήσαντος τοῦ θεοῦ, τὸ
αὐτὸ πάλιν ἄνθρωπος γενέσθαι (8). Ἐπεὶ τί βουλό-
µενος (9) ὁ θεολόγος Μωῦσῆς, τὴν χατὰ τὴν σχηνοπη-
γίαν ἑορτὴν ἓν τῷ Λευϊτικῷ μυστιχῶς εἰσηγῆσατο;
"Apa Υὰρ ἵνα οὕτως ἑορτάσωμεν τῷ θεῷ, χαθάπερ
ἑξτγοῦνται χυδαιότερον οἱ Ἰουδαῖοι νοοῦντες τὰς Γρα»
Qc; ὡς τοῦ θεοῦ σχηναῖς τοιαύταις x. χαρπῶν, xal
χλάδων χαὶ φύλλων κατεσκευασµέναις ἀρεσκομένου, ἃ
εὐθέως µαραίνονται τὴν χλόην ἁποσυλώμενα. Οὐκ
ἔστιν εἰ τεῖν. Τίνος μὲν f] Σχηνοπηγία, φράσατε; εἰσβ-
χθη μήνυμα τῆς ἀληθινῆς ἡμῶν ταύτης σχηνῆς, ἣν
χαταπεσοῦσαν εἰς φθορὰν διὰ τὴν παράθασιν, xal
λελυμένην τῇ ἁμαρτίᾳ, αὖθις συµπήξασαν ἀνώλεθρον
ἀναστήσειν ὁ θεὺς ἁ πηγγείλατο (f. ἐπ-)' ὅπως ἑορτά-
σωµεν αὑτῷ ἀληθῶς τὴν μεγάλην ἑορτὴν χαὶ πολυ-
θρύλλητον τῆς Σχηνοπηχίας ἐν τῇ ἀναστάσει ' ὁπότε
δυμπτγνύμµενα ἡμῶν εἰς χαταχόσμησιν τῆς ἆθανα-
σίας xai συμφωνίας τὰ σχηνώµατα, ix τοῦ χοὺς
ἀφθάρτα ἁνίστανται΄ ὁπότε ἀχούσουσι τὰ ὁστᾶ τὰ
ξηρὰ χατὰ τὴν ἀφευδεστάτην προφητείαν, προσαγό-
μενα πρὸς τὰς ἁρμονίας αὐτῶν, ὑπὸ τοῦ ξωοπλάστου

mors in victoriam absorbeatur a vita 32: utque ob-
noxium illud corruptioni, incorruptionis immorta-
litatisque possessio fiat: solutumque et liberum a
morte et peccato', immortalitati servum subditum-
que concedat : ut sit corpus, incorruptionis pos-
sessio ; non incorruptio, corporis.

XIV. Cum ex tam modica stillula ac necdum
prorsus exsistente, ne quidem in ejusmodi humido,
arctitudineque, ac parvitate (10); denique ex ni-
hilo, homo flat : qui non potius ex homine qui fuit,
fuerit rursus resurrectione homo? Minus quippe
videtur difficile, ut quod fuit et est dissolutum, de-
nuo componatur et reparatum fiat, quam ut quod
nondum fuit, ex nihilo prodeat. Quare, si lubeat, ex-
cretam a masculo feturam; ipsam nimirum seor-
sim : defunctique cadaver, in medium producamus.
Tum rogo, ambobus palam exposilis propositisque,
quodnam spectatores hominem fore credituri sunt ?
num stillulam illam, qux nihil prorsus sit? an
mortuum figura jam moleque et substantia predi-
tum ? Si enim illud quod plane nihil videatur, Deo
tantum volente ipsum iterum homo procreatur :
potiorijure, quod est jam et fuit consummatum,
accedente divina voluntate, id ipsum denuo homo
fiet. Nam alioqui, quid volens theologus ille
Moyses, festum tabernaculorum spiritaliter edixit
sanxitque celebrandum, in Levitico **? Num enim
ut ita Deum festo colamus , quemadmodum Judzi

C vilius vulgariusque Scripturas intelligentes , expo-

nunt? velut nimirum Deo placeant ejusmodi ex
fructibus ramisque et foliis adornata tabernacula,
quze satim despoliata virore marcescant. Haud plane
fuerit dicendum. Sane, rogo, cujusnam sit Sceno-
pegia? instituta est ut veri tabernaculi nostri si-
gnum, quod in corruptionem przvaricatione pro-

lapsum, peccatoque solutum, se Deus denuo com-
pactum compositumque ,

incolume excitaturum
promisit; quo ei veritate, magnam illam decanta-
tissimamque Scenopegie solemnitatem celebremus
in resurrectione; quando compacta ad immortali-
tatis consonantizeque ornatum nostra tabernacula,
immunia a corruptione ** de pulvere resurgent ;
quando auditura, sunt, ut verissime habet pro-

θεοῦ xal ἀριστοτέχνου ἀνακαινοποιοῦντος αὖθις τὴν D pheta**, ossaarida, suis iterum commissuris reddita,

σάρχα xal συμμιγνύντος, οὐ τοιούτοις ἔτι δεσμοῖς,
οἷς xal πρῶτον συνείἰχετθ, ἀλλ ἀχηράτοις πάµπαν
λοιπὸν xai ἁλύτοις. Ἐθεασάμην γὰρ bv Ὀλύμπῳ
ἐγὼ (ὄρος δέ ἐστι τῆς Λυχίας) πῦρ αὐτομάτως χατὰ
thv ἀχρώρειαν τοῦ ὅρους κάτωθεν ἐχ τῆς γῆς ἀναδι-
δόμενον΄ περὶ ὃ πῦρ ἄγνου φυτὸν ἑστὸς, οὕτω μὲν

39 | Cor. xv, 54.

(6) Ei ἐκ c. Ex eodem cod. Rupif.
(7) Ov γὰρ οὕτω. Deest ἄπορον, aut quid simile.
(9. Γενέσθαι. Forte γενῄσεται.
(9) ᾿Επεὶ τί BovAóu. Ἰάεπι argumentum per-
tractat S. Pater in. Convivio decem Virg. Orat. ix,
& 1. seqq. Gat.

(10) Ac parvitate, καὶ πυγμῷ. Mihi valde suspecta

*9 Levi* xxi, 99 seq.

* Dan. xi1,2.

admovente vivifico plaste optimoque opifice Deo,
carnem denuo renovante commiscenteque et astrin-
gente, non jam qualibus etiam initio continebatur
vinculis, sed plane deinceps immortalibus atque
insolubilibus. Nam vidiego in Olympo (is porre
mons est Lyciz) ignem sponte sua, in montis ca-

M Ezech. xxxvi, 4.

vox est. Illud clarum, elevare istis omnibus fetu-

. ram, qua proles primo concipitur, velut rem pene

nihili : ex qua tamen Deus suum illud opus, ho-
minem, quia vult solum, eruat ; id ipsum facilius
prestiturus ex predefunctis corporibus, majori
mole, etc.

981

S. METHODII gis ET MARTYRIS

288

cumine, ex imo terre erumpentem; juxià quem A Εὐθαλὲς καὶ χλοερὸν, οὕτω δὲ σύσχιον, ὡς ὑποτοπή-

exstat arbor. Agnus nomine (11), adeo florida, vi-
rens et opaca, ut jugibus potius aquis irrigua nasci
videatur. Quam igitur ob causam, cum nature
corruptibiles sint, et corpora igni consumantur, nec
fieri possit ut igni illasa permaneant, qua semet
per naturam sunt combustibilia : tantum abest ut
hec arbor exuratur, ut eliam, quanquam nata
comburi, virentior exsistat atque florentior ; idque,
cum ad ipsius ejus radices ignis foveatur et eru-
ctet. Sane ego decerptos e circumjacente silva ar-
borum, ramos, in ignem illic erumpentem conjeci ;
qui subito flammis correpti, in cinerem redacti
sunt. Rogo itaque, quamobrem quod neque solis
sestum ferre potest, sed nisi irrigetur poteturque,
arescit, coarctante tanto incendio, non consumitur;
quin vivit et floret ? Quid sibi ergo vult hoc mira-
culum? Posuit Deus fulure diei illius indicium
quoddara et initium, ut sciamus, fore ut igne coli-
&us pluente, omnibusobrutis absumptisque, corpora
illa que claruerunt in castitate et justitia, per
ignem non secus ac per aquam frigidam, sine ali-
quo dolore ac molestia ab ipso deducantur. Vere
enim nostrorum commodorum, studiosissime et
magnifice Domine, tibi factori serviens creatura in
ullionem adversus iniquos intenditur obrigescitque :
atque ad beneficium pro iis qui confidunt in te, re-
missa emollitur ** : volenteque te, ignis quidem re-
frigerium facit, iis nihil lzesis quorum ipse saluti
consultum decreveris ; contra vero aqua vehemen-

δαι ὕδωρ μᾶλλον ἀένναον αὐτὸ βεθλαστηχέναι. AC
ἦν αἰτίαν οὖν, εἰ φύσεις εἰσὶ φθαρτῶν, xat ὑπὸ πυρὺς
χαταναλισχοµένων σωμάτων, xal ἀδύνατον ἄχα»στα
διαμεῖναι τὰ ἅπαξ φύσεως ὑπάρχοντα τῆς καυστιχῆς *
οὗ µόνον οὐ χαταφλέγεται «b φυτὸν τοῦτο, ἀλλ᾽
ἀχμαιότερον μᾶλλον ὑπάρχει χαὶ χλοηρότερον, ὃ τῇ
φύσει ἐστὶ καυστὸν, xal ταῦτα περὶ αὐτὰς αὐτοῦ τὰς
ῥίζας τοῦ πυρὸς ἐντυφομένου. Ἑλάδους γοῦν ἑγὼ
δένδρων Ex. τῆς παραχειµένης Όλης Éppuya xaü' ὃν
ἀνερεύγεται τὸ mop τόπον, xal εὐθέως εἰς φλόγα
ἀρθέντες ἑτεφρώθησαν. Φράσατε οὖν 05, δι ἣν αἰτίαν
τὸ μὴ ὑποφέρον μηδὲ την ἐξ ἡλίου δέξασθαι ἔχχαυσιν,
ἀλλὰ ξηραινόµενον ἐὰν μὴ ἀρδευθῇ βραχὲν, τοσούτῳ
πυρὸς φλογμῷ συνεχόµενον οὐ χαταναλίσχεται, ἀλλά

B Qj τε xal θάλλει; Τί οὖν βούλεται τὸ παράδοξον ;

Δεῖγμα τοῦτο τῆς μελλούσης ὁ θεὺς ἡμέρας xol
προοίµιον ἔθετο, ἵνα γινώσχωμεν εὐδηλότερον, ὅτι,
πάντων πυρὶ χαταθασίῳ χκατομβρουµένων, τὰ ἓν
ἀγνείᾳ σώματα xaX δικαιοσύνῃ διαπρέψαντα, χαθάπερ
Ψυχρῷ ὕδατι τῷ πυρὶ οὐδὲν ἀλγυνόμενα, πρὸς αὐτοῦ
ἐπιθήσονται. ᾽Αληθῶς γὰρ, ὦ µεγαλωφελῆ καὶ µεγα-
λόδωρε Δέσποτα, ἡ χτίσις σοι τῷ ποιήσαντι ὑπη-
ρετοῦσα, ἐπιτείνεται εἰς κὀ.Ίασιν κατὰ τῶν ἁδί-
χων" καὶ ἀνίεται εἰς εὐεργεσίαν ὑπὲρ τῶν ἐπὶ col
πεποιθότων * xal θἐλοντός σου, rop μὲν χαταφύχει,
λυμαινόμενον οὐδὲν ὧν αὐτὸς χρίνεις διασώζεσθαι *
ὕδωρ xa ἔμπαλιν δριμυτέραις καταφλέχει πυρὸς
προσθολαϊς ' xai οὐδὲν ἀντιτάσσεταί σου τῷ ἀνιχήτῳ
χράτει, χαὶ τῇ σῇ ἰσχύι. Πάντα γὰρ ἔχτισας ἐξ οὐχ

tius acriusque igne comburit, nec quidquam im- C ὄντων: διὸ xaX πάντα µεταλλεύεις, σὰ ὑπάρχονταν

mortali tuo imperio οἱ virtuti resistit. Omnia si-

xai µετασχευάζεις, uÓvog ὑπάρχων θεὸς, ὡς θέλεις.

quidem ex nihilo creasti : quare etiam omnia, cum tua sint, ut libuerit, in (ormam aliam rationemque

convertis et mutas, qui solus Deus exsistlis.

XV. Apostolus ergo, cum plantare et rigare, arti
ac terrz et aquze tribuisset , Deo soli áccretionem
concessit, cum ait : Neque qui plantat est aliquid ,
meque qui rigat; sed qui dat incrementum , Deus "*.
Noverat enim divinam illam, ante omnia genitam,
omnia progignentem omniumque artificem Dei Sa.
pientiam , universa in mundum producere; quam
eliam antiqui naturam vocaverunt et providentiam,
quod semper providens curansque , omnibus det ut
nascantur et crescant. Nam, inquit 5, Pater meus
usque modo operatur, et ego operor. Quamobrem
etiam Salomon, artificem omnium, appellavit ** :
quippe cum nulla sit in Deo indigentia , sed omnia
opulenter et creare et facere et variare et augere
. valeat.

933 αρ. xvi, 94. *LCor. 1, Ἱ. Joan.v, 17.

(11) Arbor Agnus nomine, ἄγνου φυτόν. Hiero-
nymus Levit. xxxii, 40, salicem torrentis dicit, ubi
etiam LXX ad vocem ἄγνου addunt τοῦ χειµάῤῥου,
ad significandum gaudere ejusmodi arborem aquis,
videmusque passim luxuriantes ad ripas fluminum
Jocisque palustribus : quo magis augelur Methodia-
num istud vere grande miraculum : cui tamen
astruunt lidem nives illz ad ipsas fauces flammivo-
mas similium montium in ltalia, olimque in Sici-
lia, ubi bituminea materia velut exhausla ad flam-
mas illas terribiles videtur. Job quoque cap. xL,

ΙΕ’. Ὁ γοῦν ᾿Απόστολος (19), τὸ φυτεύεσθαι xai
ποτίζεσθαι τἐχνῃ xal γῇ χαὶ ὕδατι δοὺς, τῷ θεῷ τὸ
αὐξάνειν συνεχώρησε µόνῳ; ἔνθα, οὔτε ὁ φυτεύων'
οὔτε ὁ ποτίζων écti τι, dAA ὁ αὐξάνων θεὸς,
ἔφη. Ἡπίστατο vào πάντα γεννῶσαν τὴν πρωτόγονον
σοφίαν τοῦ Θεοῦ, xai πάντων τεχνίτιδα, πάντα slg
τὸν χόσμον προφέρειν᾽ fjv γὰρ (12) παλαιοὶ ἄνδρες
φύσιν ἐχάλεσαν xai πρόνοιαν, παρὰ τὸ φύειν αὐτὴν
ἅπαντα χαὶ αὔξειν, προνοουμένην ἀεὶ xaX φροντί-
ζουσαν Ὁ γὰρ Πατήρ µου ἕως ἄρτι ἑργάζεται,

D φησὶ, κἀγὼ ἑργάζομαι. "00εν διὰ ταῦτα δὴ καὶ ὁ

Σολομῶν ἁπάντων αὐτὴν τεχγίτιδα &xá)easv* εἰς
οὐδὲν πτωχεύοντος τοῦ Θεοῦ, ἁλλὰ πλουσίως πάντα
xai χτίζειν, xai ποιεῖν, xal ποιχίλλειν, xal αὔξειν
δυναμένου.

* Sap. vu, 21.

ubi Sixt., χλῶνες ἀγροῦ, et Aquila, ἱτέαι χειµάβ-
fov , salices torrentis, notat Nohilius in aliis libris
esse &yvov' forte scribendum ἄγνου. Catena Lon-
diniana in Job, ad eum versum marg.. qp. ἆγγου,
et sic in ms. Thecle. Eamdem | arborem etiam ex
profanis docet Dioscor. |. 1, c. 116, ejusque οχρο-
sitor Matthiolus. — lHujusce arboris meminit item
S. Martyr in Conrvirio decem virgin. sub initium, et
Orat. x, $5. Ga1L.

(12)'0 vovv. 'Az. Ex eodem cod. Rupif.

(15) "Hr. "dp.Pro γάρ scrib. xat.

989

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

290

Ic*. Τὰ πάντα (14) δηµιουργων ὁ Gebc, καὶ ràv- Α΄ XVI. Qui creavit omnia Ώουά, omniaque curat ,

των φροντίξων καὶ προνοούµενος: λαδὼν χοῦν ἀπὸ
τῆς Υῆς, τὸν ἔξωθεν ἡμῶν ἔπλασεν ἄνθρωπον.

Τοῦ ἁγίου Μεθοδίου ἐπισχόπου Πατάρων περὶ
ἀναστάσεως Aóyoc f.

et omnibus providet, accepto de terra pulvere,

exteriorem nostrum formavit hominem.

Sancti Methodii Patarensium episcopi orat. 11
de resurrectione.

(Ez S. Joan. Damasc. orat. 11 De imagin. tom. I pag. 389, edit. Paris. 1712.)

Αὐτίχα γοῦν, τῶν τῇδε βασιλέων αἱ εἰχόνες, xàv
μὴ ἀπὸ τῆς πολὺ τιµιωτέρας [ὕλης] γρυσοῦ τε xal
ἀργύρου ὧσι χατεσχευασµέναι, τιμὴν ἔχουσι πρὸς
ἁπάντων. Οὐ γὰρ, τὰς μὲν ἀπὸ τῆς πολὺ τιµιωτέρας
ὕλης θεραπεύοντες οἱ ἄνθρωποι, ἑξολιγωροῦσι τῶν
ἐξ ἀτιμιωτέρας (15) ἀλλὰ πᾶσαν ἐπὶ γῆς τιμῶσιν,
εἰ xat ἀπὸ γύφου 1| χαλχοῦ ὑπάρχουσι. Καὶ ὁ δνσφη-
µήσας εἰς ὁποτέραν, οὔτε ὡς εἰς πηλὸν, ἀφίεται, οὔτε
ὡς χρυσὸν ἐξευτελίσας, χρίνεται, ἁλλ᾽ ὡς εἰς αὐτὸν
ἀσεθήσας τὸν βασιλέα καὶ χύριον. Τὰς μὲν ἀπὸ
χρυσοῦ χατεσχευασµένας εἰχόνας τῶν αὐτοῦ ἀγγέλων,
τὰς ἀρχὰς χαὶ τὰς ἑἐξουσίας , εἰς τιμὴν xal δόξαν
αὐτοῦ πιιοῦμεν.

Protinus ergo terrenorum imperatorum imagi-
nes (16), quanquam minime ex pretiosa admodum
auri vel argenti materia consistant, ab omnibus ta-
men honorantur. Neque enim, si qus ex pretio-
sjiori materia conflata sunt, homines duntaxat
colunt; si qua vero ex vili, contemnunt et asper-
nantur : sed universim omnem im terra imaginem
colunt , (ametsi ex gypso vel sre confectam. Quis-

B quis vero in earum aliquam , qualiscunque illa sit,

maledicta conjecerit, is, neque velut in lutum in-
jurius fuerit, absolutus dimittitur, neque tanquam
aurum spreveril condemnatur ( 18); sed velut qui
in ipsum imperatorem et dominum impie egeris,

Quas quidem angelorum Dei principatuumque (18) et potestatum imagines ex auro conflamus, eas ad

ipsius honorem gloriamque confíiciinus.

---

Tov ἁγίου ἨΜεθοδίου àx τοῦ περὶ ἁγαστάσεως
Aóyov.

Sancti Methodii ex libro de resurrectione.

(Apud Photium Bibl. cod. ccxxxiv, pag. 907.)

Α’. ᾽Ανεγνώσθη τοῦ ἁγίου Μεθοδίου, ἐπισχόπου ϱ

χαὶ μάρτυρος, ix τοῦ Περὶ ἀναστάσεως λόχου, οὗ
ἡ ἐχλογὴ τὰ ὑποχείμενα λέγει. Ὅτι οὐ δεσµόν φησι
*b σῶμα τῆς φυχῆς εἶναι, ὡς Ὡριγένης ᾧετο, οὐδὲ

(14) Τὰ πάντα. Ex laudato cod. Rupif.

(15) 'E£ ἀτιμιωτέρας. Sic. exemplar Combefisia-
mun. At Lequienii editio, ἐξ ἀτίμων τιµιωτέρας. Et
statim, πᾶσαν ἐπίσης, sed omnes perinde co-
lunt. Atque ita quidem legendum videtur. GALL.

(16) Terrenorum imperatorum imaginesg Tov «35s

σιλέων αἱ εἰχόνες. Nihil clarius. Confundit tamen

inus, earum Damasceni orationum interpres ,
que sunt hic regum | imagines. Arguit Methodius a
principum ad sacras imagines, ut in utrisque, ho-
nori vel contumelix habeatur prototypon et exem-
plar. Liquet ex hoc aliisque fragmentis quantum

I. Lectum est ex libro De resurrectione S. Me-
thodii, episcopi et martyris; cujus compendii hoe
est argumentum. Corpus non esse vinculum ani-
mz (19), ut Origenes existimavit : neque corporibus

visum Combefisio, in edito Lequieniano ita legi-
tur absque distinctione : τῶν αὐτοῦ ἀγγέλων τὰς
ἀρχὰς xa τὰς ἑξουσίας. Imagines quidem ex auro
conflatas, quibus principatus et potesiates angelica
designantur, etc. GALL.

(19) Corpus non est vinculum anime. lpso statim
ἐπιλογῆς sus initio, ostendit Pholius, que statim a
lacuna illa n. 17 apud Epiphanium haef. xvi, ze-

uuntur, non Procli esse, seu agentis partes vel
rigenis vel Platonis, sed Methodil, et agentis par-
tes orthodoxi, ut titulus antecedens, IlpóxJAov τοῦ
αὐτοῦ, tantum spectet ad pauca illa interjecta, quze

tissimus martyr Methodius, quamque egregie et D sunt. vere Origeniana : videturque is positus, ut

dogmatice scripserit.

(17) Neque tanquam aurum spreverit, condemna-
Ir, οὔτε ὡς χρυσὺν ἐξευτελίσας, χρίνεται. Non. vi-
deo qui possit clarius antithesis exprimi, in con-
temp:u lutez^vel aurez statu, qua utraque censea-
tur majestas violari. Interpres tamen, etiam ista ad

ens ἀφίεται, sensu et antith;si non patiente
refert ;: Tanquam lutum spreverit, aurumve contem-
pserit, absolvitur, etc, Enimvero quid mirum, cui
χηρόχυτος vpaof, semel εἰ iterum sit, sincera pi-
εἴκγα; βαλεῖν µετάνοιαν, agere ponitentiam, etc.,
piane castiganda proxima Damasceni editione?

(18) Principatuumque. etc. Satis patet esse ita le-
gendum τῶν τε ἀρχῶν xai τῶν ἐξουσιῶν, alque ita

reddendum, tum ex ipsa textus serie, tum ex iis.

qua ipse Methodius altera orat. seu libro De re-
sur.de illis spiritibus eorumque distinctione apud
Epiphanium, nonnibilque digestius in his ipsis no-

sins excerpüis, disputal, — Locus iste, aifler ac .

cautio quedam, ut ne quis subjuncta verba velut
Methodii acciperet : nec primum forte aliud fuit

uam neta marginalis, qualem adhibuit Andr.

chottus ejusdem excerptis ex libro Περὶ αὐτεξου-
σίου, initio operis, ubi is inducit loquentem Valen-
tinianum ; cujus tamen verba Photius velut. Me-
thodii una serie contexit. Sic etiam codices ex qui-
bus habuimus excerpta nostra, ut Methodii habent.
Hum vero titulum ultimo positum, num. 40, Joci-
πὸν Μεθοδίου, regius F. 1. non habet : quanquam
indicet inchuari novam materiam ; constetque ex
textu, eliam ibi Origenianum przlocutum, suz illi
laresi patronum egisse; cujus verba Epiphanius
compendio agens noluerit exscribere. Primus ille
titulus, vel prelo vel manu currente minus ap!o fuit
redditus : Πρόχ.Ίου τοῦ αὐτοῦ, ez eooem l'roclo,
palam reddendum, ez ejusdem Proclo, Nempe ex

roclo quem Methodius interlocutorem aub;bet, et
ut agentem perso..a:n Orizenioni,

291

S. METIIODU vss, E13 MAK1YIGS

293

ligatas animas a Jeremia propheta dici " , eo À δεσμώτιδας τὰς Φυχὰς [καὶ] παρὰ τοῦ Tpogfzou

quod in corporibus sint. Neque enim anim: opera-
tiones a corpore impediri affirmat; imo corpus cir-
cumferri potius, et cooperari ad ea ad que anima in-
vitat. Enimvero, quomodo hac in parte intelligendus
Gregorius (20-21) Theologus, et alii plures?

H. Quod Origenes, post prevaricationem, corpus
anima vinculi loco adjunctum dixerit, cum prius
sine corpore viveret. Sed et hoc adjecerit , corpus
quod gestamus , causam esse peccatorum : quare
etiam vinculum appellavit, ut quod animam a bonis
operibus prohibere possit.

ΠΗ. Quod si corpus datum est anima ut vincu-
lum post prevaricationem, vel est datum ipsi ut
malorum vinculum (22), vel ut bonorum. Sane vero
nequit fieri ut bonorum vinculum :
medicus aliusve artifex remedium peccanti porri-
git, ut plus peccet : multo minus Deus. Superest
ergo ut sit datum tanquam vinculum malorum.
Atqui videmus, ut primum Cain hoc corpore vesti-
tus, homicidium fecerit: posteri vero ad quz sce-
lera prolapsi sint, est manifestum. Ergo neque
corpus est vinculum malorum : ergo neque ullo
modo vinculum; neque illud anima post pravari-
cationem primum induit.

IV. Homo, inquit, si ejus naturam spectes, ve-
rissime dicitur, neque anima sine corpore, neque
contra, corpus sine anima ; sed illud quod ex coa-
litione animz et corporis, in unam pulchri bonique
formam conflatur. Origenes vero, ul Plato (252),
solam animam dixit constituere hominem.

V. Differentiam inter hominem et catera anima-
lia esse dicit : atque his quidem esse datas diver-
sas nature species formasque, quantas nimirum
&olida (24) et oculis subjecta natura Deo jubente
produxit : homini vero datum esse , ut esset Deo
similis et deiformis , utque omnia, ad exactain illam
exemplarem Patris Unigenitique imaginem spe-
ctantia, haberet. Fuerit vero considerandum (25),
qua sanctus ratione id dicat.

Vl. Phidiam stataarium ait, cum Piseam statuam
ex ebore formasset, imperasse ante statuam (26)

V Thren. i1, 94.

(20-21) Quomodo hac in parte intelligendus Grego-
rius, etc. πῶς νοητέον τὸ τοῦ θεολόχου 1 ρηγορίου ; Je-
junius interseritur, ac velut. concesso viro tanto
Origenianis, cujus ab Origene, in errore hoe pes-
simo, non occurrat discrimen. Melius certe Maxi-
mus ille, vere maximus Gregorii expositor prope-
diem edendus, ad orationem De amore pauperum,
ubi Gregorius nonnullam difficultatem praefert.

(3) el est datum ipsi ut malorum vinculum.
Velut nimirum ab illis prohibens : ut ex sequenti

robatione, non probibiti mali in Cainuo et posteris
iquet; qua pluribus κα ο αυ ipse Methodius
apud Épipbanium n. 4$.

(25) Origenes vero, ut Plato. Alia lectio, οὐδ'
ἩὩριγένης, minus congruit : plancenim consensisse
videtur Origenes Platoni, dogmate quod spectat ad
animas ; ut ipse essent homo; quanquam non re-
ciperent eam denominationem, nisi in ordine ad
corpus, et illud tonnotando ut proprium mobile.
Videntur vero esse hzc verba Pliotii, priora autem

Ἱερεμίου καλεῖσθαι, διὰ τὸ ἐν σώμασιν αὐτὰς τυγχά-
vety. Οὐ γὰρ ἐμποδίζειν τὰς τῆς φυχῆς ἑνεργείας τὸ
aia τίθεται’ συμπεριάγεσθαι δὲ μᾶλλον τὸ σῶμα, xal
συνενεργεῖν πρὸς ἃ ἡ duy ἐπιτρέπει. ᾽Αλλὰ πῶς τὸ
τοῦ θεολόγου Γρηγορίου νοητέον, xai ἄλλων πολλῶν ;

B'. "Οτι Ὠριγένης δεσμὸν τὸ σῶμα ἔλεγε δεδόσθαι
τῇ Vox? μετά τὴν παράθασιν, πρὶν δὲ ἀσωμάτως (21)
αὐτὴν βιοτεύειν΄ ἀλλά xal τοῦτο τὸ σῶμα, ὃ περι-
κείµεθα, αἴτιον εἶναι τῶν ἁμαρτιῶν ᾿ διὰ τοῦτο xat
δεσμὸν ἔλεγεν, ὡς ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἔργων χωλύειν
δυνάµενον τὴν φυχἠν.

I". "Ότι εἰ δεσμὸς ἑδόθη τὸ σῶμα μετὰ τὴν παρά-
θασιν, Ἡ τῶν χαχῶν, ἢ τῶν ἀγαθῶν ἐδόθη τῇ duy.
Τῶν μὲν οὖν ἀγαθῶν, ἀδύνατον ᾿ οὐδὲ γὰρ ἰατρῶν 1]

nullus enim B τεχνιτῶν ἄλλος τῷ ἁμαρτήσαντ, δίδωσι φάρμαχο»,

ὥστε πλέον ἐξαμαρτῆσαι., μὴ ὅτι γε θεός. Λείπεται
δη τῶν χαχῶν. ᾽Αλλὰ μὴν ὁρῶμεν, ὡς κατ’ ἀρχὰς ὁ
μὲν Κάῑν, περιχείµενος τοῦτο τὸ σῶμα, ἐφόνευσεν
οἱ δὲ ἑφεξῆς πρὸς ἃς ἀθεμιτουργίας ἐξώχειλαν, δη-
λον. 0ὐδὲ τῶν χαχῶν ἄρα δεσμὸς τὸ σῶμα, οὐὸδ ὅλως
ἄρα δεσμός * οὐδ' ὕστερον αὐτὸ ἡμφιέσατο μετὰ τὴν
παράθασιν ἡ ψφυχἠ.

Δ’. "Oct ἄνθρωπος, qnot, λέγεται χατὰ φύσιν ἆλη-
θέστατα οὔτε φυχἠ χωρὶς σώματος, οὖτ a) πάλιν
σῶμα χωρὶς Ψψυχῆς ' ἀλλὰ τὸ ix συστάσεως φυχῖς
xai σώματος εἰς µίαν τὴν τοῦ χαλοῦ μορφὴν συντε-
θέν. Ὁ 6' Ὡριγένης τὴν ψυχὴν µόνην ἔλεγεν ἄνθρω-
πον, ὡς ὁ Πλάτων.

E'. Ὅτι διαφορὰν ἀνθρώπου xai τῶν ἄλλων ζώων
φησί’ xai τοῖς μὲν διάφορα σχήµατα φύσεως δέδο-
ται, xal μορφαὶ, ὁπόσας ἡ στερέµνιος καὶ ὁρατῆ
φύσις χελεύοντος ἑγέννησε θεοῦ : τῷ δὲ τὸ θεοειδὲς
xal θεοςίχελον, xal πάντα πρὸς ἐχείνην ἀπηκριδω-
µένην (f. ἀπηχριθωμένα) τὴν πρωτότυπον τοῦ Πα-
τρὸς καὶ Μονογενοῦς εἰχόνα, Καὶ πῶς τοῦτο λέγει ὁ
ἄγως ἐπισχεπτέον.

QG'*. "Ότι φηοὶ Φειδίαν τὸν ἀγαλματοποιὸν, τὸ Πι-
σαῖον εἴδωλον ποιῄσαντα ἐξ ἑλέφαντος (28), προσ-

sunt Methodii n. 18 apad Epiphanium,
(24) Solida, στερέµνιος. Nempe terra et aqua, quse
ipsa sunt ἡ ópath Φυσις, ex qua sacer textus pro-
ucta refert animalia. Minus vero quadrat, quod
reddiderat interpres valida.

(25) Fuerit vero considerandum, etc. Planum est
esse Photii verba, remittentis ad ipsum Methodium ;
quanquam interpres violenta et punctatione et ver-
sione ad Methodiuim referat. Fuit codex Sirmundi
ut reprzesentamus. Potest ergo videri ipse Metho-
dius plenius edisserens n. 18 et 19 apud Epipha-
nium.

(26) Ante. statuam, ἆμπροσθεν τοῦ ἀγάλματος.
Sic etiaiu apud Epiphanium n. 19, ἀμφὶ πόδας
ἔμπροσθεν τοῦ ἀγάλματος, ubi bene Petavius, «d

(27) ᾽Ασωμάτως. Al. ἀσώματον.
(28) 'EA£p. ΔΙ. ἑλεφάντου

ιο κ]

EX LIDRO DE RESURRECTIONE.

294

τάξαι ἔλαιον ἔμπροσθεν τοῦ ἀγάλματος ἐχχέειν, ὥστε A oleum effundi, ut vim illi immortalem ea ratione

ἀθάνατον εἰς δύναμιν αὐτὸ φυλάασεσθαι.

Z'. Ὅτι, φησὶν, ὁ διάθολός ἁστι πνεῦμα περὶ τὴν
ὕλην γενόµενον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καθάπερ xal 'Aünva-
Ὑόρα ἑἐλέχθη (ὥσπερ δὴ xal οἱ λοιποὶ γεγόνασιν
ὑπ' αὐτοῦ ἄγγελοι), καὶ τὴν ἐπὶ τῇ ὕλῃ xa τοῖς
τῆς ὕλης εἶδεσι πεπιστευµένον διοἰχησιν. Τοῦτο γὰρ
ἡ τῶν ἀγγέλων σύστασις, τῷ θεῷ ἐπὶ προνοίᾳ γεγο-
νέναι τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ διακεχοσµηµένοις ' ἵνα, τὴν μὲν
καντελιχὴν xal γενιχὴν ὁ θεὸς ἔχων τῶν ὅλων πρό-
νοιαν, Ti τὸ χῦρος xai τὸ κράτος ἁπάντων αὐτὸς (29)
ἀνηρτημένος ' [τὴν δὲ διὰ µέρους οἱ ἐπὶ τοῦτο τα-
χθέντες ἄγγελοι.] ᾽Αλλ’ οἱ μὲν λοιποὶ, ἐφ᾽ ὧν αὐτὸς
ἐποίησε xai διετάξατο ὁ θεὸς, ἔμειναν ' αὑτὸς δὲ
&vóf piss, xal πονηρὸς περὶ τὴν τῶν πεπιστευµένων
ἐγένετο διοίχησιν, φθόνον ἑγχισσήσας χαθ ἡμῶν '
ὥσπερ xal οἱ μετὰ ταῦτα σαρχῶν ἑρασθέντες, xai
ταῖς τῶν ἀνθρώπων εἰς φιλοτησίαν ὁμιλήσαντες θυγα-
τράσιν. Αὐθαίρετον γὰρ xal αὐτοῖς ἔχειν πρὸς ἑχάτε-
px διετάξατο βούλησιν ὁ θεὸς, ota καὶ ἐπὶ τῶν áv-
θρώπων. Καὶ πῶς τοῦτο ληπτέον;

conciliaret. |

ΥΠ. Diabolus, inquit, est spiritus, circa mate-
riam, a Deo factus, ut et Athenagorz placuit (30) , ᾿
quemadmodum et reliqui angeli ab eodem acti
sunt, cui et materia (51), et formarum in materia
administratio procuratioque commissa sit. Ea enim
productionis angelorum ratio fuit, ut in iis que a
Deo condita essent, providentia moderandis, vica-
riam Deo operam navarent; uti nimirum, com-
munem ac generalem omnium curam gerens Deus,
omnium ipse dominium (52) imperiumque, pendente
ab ipso omnium virtute firmamentoque, teneret ,
[cum interim singularem functionem atque curam
prepositi ad hoc angeli sustinerent.] At vero cz-
teri quidem in ea statione perstiterunt, cujus gratia
a Deo conditi, et in quam przfecti erant : diabolus
vero petulanter egit, et in eorum quze sibi fueramt
commissa, procuralione, concepta adversus nos
invidia pessimum se praebuit. Quemadmodum et
illi qui postea corporum concupiscentia flagrantes

eum filiabus hominum stupri consuetudinem babuerunt "4, Etenim quod hominibus, idem et illis
concessum , ut utique liberum haberent voluntatis consilium. Qui vero hoc accipiendum?

H'. "Ox δερµατίνους χιτῶνας τὸν θάνατόν φησι.
Λέχει γὰρ περὶ τοῦ ᾿Αδὰμ, ὃν ὁ θεὸς ὁ παντοχράτωρ
ἀθάνατον χαχὸν ἐξ ἐπιδουλῆς ἰδὼν γεγενηµένον, xa-
θάπερ xaX ὁ πλανήσας αὐτὸν διάθολος ἣν, τοὺς δερ-
µατίνους χιτῶνας διὰ τοῦτο χατεσχεύασεν, οἱονεὶ

ΤΗΙ. Per pelliceas tunicas mortem intelligit.
Narrat enim de Adam cum Deus omnipotens malum
seternum ex insidiis damonis factum videret, et
qualis erat impostor diabolus, fecisse pelliceas tu-
nicas quo velut mortalitate eum indueret : ut ni-

νεχρότητι περιθαλὼν αὐτὸν, ὅπως διὰ τῆς λύσεως (c mirum corporis dissolutione intermoreretur, quid-

40) σώματος πᾶν τὸ by αὐτῷ γενηθὲν χακὸν ἆπο-
Φάνη.
6’. "Οτι δύο ἀποχαλύψεις qno γεγονέναι τῷ ἁγίῳ

5 Gen. v1, 2.

ante statuam. Male ergo hic interpres, ut
oleum interius infusum semper ez statua promanaret.
Plin. l. ^v, €. 17 : Existimatur oleum vindicando a
carie utile esse. Certe simulacrum Saturni Rome lu-
4us oleo repletum est. Restitui facile polest tex-
tus Epiphanii prefixo ex Photianis ὥστε, ut scri-
pium fuerit ὥστε φυλάσσειν, quod hic ὥστε φυλάσ-

σεσθαι.
($9) Αὐτός. Forte αὐτοῦ. Qua» vero mox sequuntur
uncis clausa, ex Epiphanio desumpta n. 21, hzr.

LXIV.
(30) Ut et Athenagore placuit, ᾿Ἀθηναγόρᾳ ἑλέ- D

χθη. Sic etiam restituendus textus Epiphanii, n. 21,
ubi est ὦ Αθηναγόρα. Nam Methodius ex ejus Ora-
lione pro Christianis verba ista descripsit, et qua
sequuntur minus sana de angelis adamantibus mu-
lieres et cum eis congressis; in quo errore praefatus
Athenagoras multos habuit antiquorum sequaces.
Videndi expositores ad vi Genes., D. Thom. 1 p.,
q. 51, a. 5; Sixt. an. 73, elc. Τὸ, γενετικἠν apud
eumdem Épiphaniuni restituendum ex Photio et
Athenagora vevuxfjv. ᾿Αντὶ τούτων restituimus ipsi
τοῦτο, ex Epiphanio et Athenagora.

(31) Cui et materia, etc. Sunt et ista Athenagorz,
quibus significatur non fuisse diabolum supremi or-
dinis, sed ad summum, supremum inter angelos
prafectos istis corporeis, in quo preter Damasce-

; mam nostrumque Methodium, etiam Chrysostomum
sequacem habuit; qui censuit, retinere adhuc prio-
rem principatum, eoque dici principem tenebrarum

' aeris, etc. Sic enim ad eum locum hom. 4 : Εμοὶ

quid in eo mali productum esset,

IX. DBinas S. Paulo (55) revelationes contigisse

δοχεῖ γενόμενος ἄρχων ὑπὸ τὸν οὑρανὸν ut) µεταπε-
πτωχέναι τῆς ἀρχῆς, xaX μετὰ παράθασιν, cum esset
prefectus rebus subcolestibus, nec post transgres-
sionem amisisse principatum. Modestissimus Tho-
mas, $0la Damasceni auctoritate, suam huic sen-

'tentie probabilitatem : quanquam Gregorii, cujus

vere Magni natalitia Ecclesi faciem nunc diei qua
Scribo recreant, przlata : salvam voluit; majori li-
ducia asserturus, si Patrum illud agmen subiisset
animuni :: quanquam nec sic, acerrimi virum judi-
cii, a nostri Gregorii solidiori sententia, arbitror re-
cessurum.

(32) Omnium ipse dominium, etc., 7j τὸ χΌρος xoi
τὸ xp&tog ἁπάντων αὐτὸς ἀνηρτημένος. Plus videtur
velle, quam interpretes expresserint. Nempe, prz-
ter universale dominium, vim illam conservatri-
cem omnium, διακρατοῦσαν τὸ mv, qua sibi om-
nium robur firmamentumque devinxerit, pendens-
que ipse a se teneat, quod vox illa ἀνηρτημένος,
maxime restituto αὐτοῦ, plane indicat. Qua ergo
concessimus aliis, qua nobis satisfecimus, utrum-
que complexi. In Epiphanio corrigendum τὸ fj.

(35) Binas S. Paulo. Videtur non usque adeo soli-
dum, ut nec cujus causa inducitur, futurus ille ter:
restris paradisus beatorum, in quem bene notat
Photius impulsum Methodium, ad fugiendum aliud
extremum Origenianum, futur: resurrectionis sime
corporibus : sed veritas media consistit. Grandi
saltu Photius, a n. 24, cujus est praecedens ἐχλογῇ,
transit ad 47, cujus sunt ista apud Epiphanium cui

..&nte ἀναληφθέντι restituendum, οὐρανόν.

204

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

3.8

χωρὶς róuov xoré: sh» ἄνω iw τῷ παραδείσῳ, A tem virebam sine lege aliquando : quam olim in pa-

χαθάπερ ἐξ ἀρχῆς ὑπεθέμεθα, πρὸ τῆς ἐντολῆς, οὐχ
ἐχςὸς σώματος, ἀλλὰ μετὰ σώματος ἡμῶν, ἐν τοῖς
πρωτοπλάστοις διαγωγΏν παρεγγνᾷ. Ἑχτὸς δὲ ἐπι-
θυµίας δι(γοµεν, οὗ γινώσχοντες ὅλως ἐπιθυμίας
προσθολάς. Τὸ γὰρ μὴ ἔχειν διορισμὸν, xa ὃν δεῖ
πολιτεύεσθαι' μηδὲ ἑξουσίαν αὑτοδέσποτον λογίου,
κοίῳ δεῖ χρῆσθαι πολιτεύµατι, ἵνα δικαίως f) τιμτθῇ
3 φεχθῇ, ἀνυπεύθυνον παντὸς λέλεχται ὑπάρχειν
τοῦτο ἐγχλήματος. Ὅτι μὴ δύναται τούτων τις ἐπι-
θυμΏῆσαι, ὧν μὴ χεχώλυται’ χἂν ἐπιθυμήσῃ δὲ, οὐχ
αἰτιαθήσεται. Τὸ γὰρ ἐπιθυμῆσαι οὐχ ἐπὶ τῶν παρ-
όντων καὶ ὑποχειμένων iv ἐξουσία πίπτει, ἀλλὰ
ἐπὶ τῶν παρόντων μὲν, μὴ ὄντων 5^ ἐν ἐξουσίᾳ. Πῶς
γὰρ οὗ μὴ χεχώλυταί τις, μηδὲ ἑνδεής ἔστι, τούτου

radiso, in primis parentibus, ante przceptum, non
corporis expertes, sed cum corpore, ducebamus vi-
tam, significat, quemadmodum docuimus in supe-
rioribus. Porro immun^s agebamus a concupiscen-
tia, ne ullo quidem modo insultus ejus vimque
scientes. Etenim non habere ad cujus prescriptum
vivas , neque explicandi jussi divini (quo pacto vi-
vendum sit, ut vel debito premio afliciaris, vel
damneris) absolutam omnino potestatem, hoc ab
omni crimine absolvit. Nam nemo concupierit, quod
non est vetitum : nec vero etsi concupierit, crimini
dabitur. Cupere enim non in ea cadit, quz prze-
sentia, in nostra potestate sunt : sed in ea quie
quidem przsentia sunt, non tamen sunt in nostra

&pd ; 60ev διὰ τοῦτο τὴν ἐπιθυμίαν οὐκ ᾖδειν, εἰ B potestate. Quomodo enim ejus quispiam desiderio

μὴ ὁ νόμος EAeyev: Obx ἐπιθυμήσεις. ᾿Αχούσαν-
τες Υάρ᾽ Ἀπὸ δὲ τοῦ ξύ.ῖυυ τοῦ γινώσκειν' xaAóv
xal xovnpór οὐ φάγεσθε àx' αὐτοῦ. 'H δ' ἂν
ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ αὐτοῦ, θανἀάτφ ἁποθαγεῖσύς'
τότε τὸ ἐπιθυμῖῆσαι συνέλαθον, xaX ἑχίσσησαν. Διὸ
δὴ Τὴν ἐπιθυμίαν xaX οὐκ ᾖδειν ἐλέχθη, οἱ μὴ
ὁ νόμος EAsyev* Οὐκ ἐπιθυμήσεις' οὐδὲ ἐσθίειν,
εἰ μὴ εἴρητο' Mi). «άγεσθε àx' αὐτοῦ. Ἐντεῦθεν
γὰρ ἐχτήσατο ἀφορμὴν εἰς τὸ διαπαϊξαί µε ἡ ἆμαρ-
vía. Δοθείσης Υὰρ τῆς ἐντολῆς, ἔσχε λαθὴν ὁ διάθο-
λος χατεργάσασθαι ἓν ἐμοὶ τὴν ἐπιθυμίαν' Χωρὶς
γὰρ »όµου ἡ ἁμαρτία νεκρά. Οἷα" Οὐ δοθείσης
γὰρ τῆς ἐντολῆς, ἄπραχτος ἣν ἡ ἁμαρτία. Ἐγὼ δὲ
ἔζων πρὸ τῆς ἐντολῆς ἁμέμπτως (31^), οὐχ ἔχων ἐπι-
ταγὴν, χαθ) ἣν ἔδει πολιτεύεσθαι. Ἐ.θούσης δὲ
τῆς ἐντο.]ῆς, ἡ ἁμαρτία ἀγέζησεν. Εγὼ δὲ ἀπέ-
$arov: καὶ εὑρέθη ἡ ἐντο.ὴ, ἡ εἰς ζωὴν, αὕτη
εἰς θάνατον. "Ότι μετὰ τὸ νομοθετῆσαι xbv θεὸν,
xat διαστείλασθαί µοι ἃ ποιητέον, xal μὴ ποιητέον,
χατειργάσατο ἓν ἐμοὶ τὴν ἐπιθυμίαν ὁ διάθολος. Ἡ
Υὰρ ἑπαγγελία τοῦ θεοῦ fj δοθεῖσά pot, αὕτη εἰς
ζωὴ]ν χαὶ ἀφθαρσίαν, ἵνα, πειθόµενος αὐτῇ, ἀειθάλ-
λοντα πρὸς ἀθανασίαν βίον ἔχω, χαὶ χαράν΄ ἀθετή-
σαντι αὐτὴν, εἰς θάνατον ἀπέδη. Ἐπειδὴ ὁ διάθολος,
ὃν ἁμαρτίαν vuv οὗτος ἐχάλεσε διὰ τὸ δημιουργὸν αὖ -

*! Ros. vit, Ἱ. "* Gen. n, 1. 35 Rom. vii, 8.

exardescat, a quo non arcetur, et quod minime ne-
cessarium habeat? ldeo igitur, concupiscentiam
nescivissem, nisi lex dixisset * Non concupisces δὲ,
Nam cum audivissent : De ligno autem cognoscendi
bonum et malum, non edetis de illo. Qua die autem
ederitis ex eo, morle moriemini 33. tunc. concepe-
runt concupiscentiam, improbeque ac instar prz-
gnantis appetierunt. ldeo bene dictum est : Concu-
piscentiam nescivissem, nisi lex dizisset : Non con-
cupisces. Neque desiderassem comedere, nisi fuisset
dictum : Non comedetis ex eo. Hinc enim peccatum
mihi illudendi ecCasionem accepit. Dato enim man-
dato, habuit diabolus quo in me concupiscentiam
operetur. Sine lege enim peccutum mortuum erat 53.
Velut dicat: Non data enim lege peccatum velut
ineflicax erat. Ego autem ante preceptum latum,
irreprehensibilem vitam agebam, ut qui normam
non haberem secundum quam viverem. Sed cum ve-
nisset mandatum , peccatum revixit. Ego autem mor-
(uns sum : et inventum est mihi mandatum quoderat
ad vitam, hoc esse ad mortem **, Nam post legem a
Deo latam, et postquam fuit in. mandatis datum
quid faciendum esset quove abstinendum, opera-
tus est ih me concupiscentiam diabolus. Quod
enim a Deo ad vitam οἱ incorruptionem mandatum

*5 ibid. 9, 10.

Methodium, ut neque Chrysostomum et alios con- D pluris facit, impugnatio ex illo capite. Solum video

tendisse existimo, restringenda ad suum ipsorum
sensum verba apostolica. Fueritergo locutus Paulus
universim de exlege, qualis fuit primus parens, ante
illsed preceptum non comedendi de iigno scientiz,
quod nimirum spectat ad legem positivam : fuerunt-
que bomines ante Moysis legem, quod etiam spe-
ciat ad multa juris naturze minus nota. lisomnibus,
quod spectat ad ejusmodi non przcepta, moriuum
erat peccatum; sive diabolum, incentorem illum
extrinsecum. sensu Methodiano intelligamus, sive
concupiscentiam et fomitem, incentorem domesti-
cum : νεχβὰ ἁμαρτία, ἄπρακτος, inquit Methodius,
ineficax , ut nihil posset : eoque ignotum formali-
ter, nec nisi occasione legis cogRoscendum. Sic enim
revera cognovimus diabolum, cognovitque maxime
imus parens, ut nihil in istis inus consequens
beat etbodius, nihilique sit Justiniani, quam
(27) ᾽Αμέματως. Al., ῥίον ἄμέμκτον.

Βμτκοι.. Ga. XVIM.

Achillem cui uni et Estius οἱ alii secus. opinantes
fidunt, nondum prostratum : nempe dissonantiam
alterius loci ejusdem Apostoli, quo ait, non fuisse
Adam seductun : non ergo hic seductuin dicit : non
ergo de se ipso loquitur ut in Adamo anie pecca-
tum exlege. Enimvero facile responderi potest, lo-
qui hoc loco Paulum absolute; altero autem com-
paratione ad Evam : atque ita verissime, seductum,
et non seductum, dicere. Fuit certe velut. metiate
seductus, qui errore practico judicaverit acquies-
cendum serpentine ac diabolice suggestioni, per
Evam propositz , quanquam νοητῶς et speculative,
non nesciret suggeri falsa, in quo velut non sejlu-
ctus, videri potest, et dicitur a Paulo, przferente
virum ut imajori a natura, sapientia. mulieri ; cui
in Eva serpens sic facile illuserit, falsumque et di-
vinitatem existin;iatum persnaserit.

10

EX 11080 DE RESURRECTIONE.

$09

ἐννοεῖσθαι, χαὶ ἐννοούμενος, ἃ ut θέλω. Καὶ ἐπισχέ- 4 quaquam id positum est in nostra facultate * ut

φασθαι (41), εἰ μὴ διὰ ταῦτα αὐτὰ xal ὁ Δανῖδ ἑνε-
τύγχανε τῷ θεῷ, δυσχεραΐνων ἐπὶ τῷ λογίζεσθαι xal
αὑτὸν, ἃ μὴ ἤθελεν, Απὸ τῶν κρυφίων µου xa0á-
ρισόν µε, καὶ ἀπὸ ἀ.1Ἰοτρίων φεῖσαι τοῦ δού.Ίου
σου. Ἑὰν µή µου κατακχυριεύσωσι, τότε ἅμωμος
ἔσομαι, καὶ καθαρισθήσοµαι ἀπὸ ἁμαρτίας µεγά-
της. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Απόστολος ἐν ἑτέρᾳ (42)* Λο-
γισμοὺς καθαιροῦντες, καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμε-
vov κατὰ τῆς γγώσεως τοῦ θεοῦ ' καὶ αἰχμα.]ω-
τίζοντες zaàx vónua εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χρι-
στοῦ

hacsitillius loci sententia, 3οπ enim quod volo,
facio bonum. Volo enim minime cogitare, quz» mihi
noceant, Nam est hoc bonum perquam irreprehens
sibile et purum (45). Caeterum, bonum illud quod
volo, non facio; quod autem nolo, ago malum : qui
nimirum, nolim cogitare, et cogitem, qua nolo.
Atque illud quaeso videte, num eamdem ob cau-
sam David Deo supplicaret, zgre ferens, quod et -
ipse cogitaret quz minus vellet: A6 occultis, in-
quit, meis munda me, et ab alienis parce servo tuo.
Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero,

et emundabor a. peccato magno "'. Sed εἰ Apostolus in Epistola alia *! : Cogitationes destruentes, et om-
mem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem | intellectum

in obsequium Christi.

B. EL 6£ τις ὁμόσε τῷ λόγῳ ἱέναι τολμῶν ἀποχρί- B

νοιτο, ὡς ἄρα διδάσχει ὁ ᾿Απόστολος, ὡς οὐ µόνον ἐν
τῷ λοχίζεσθαι τὸ καχὸ» μισοῦμεν, xal ὃ οὐ θέλοµεν,
πράττοµεν * ἀλλὰ χαὶ ἐν τῷ χατεργάζεσθαι αὐτὸ, διὰ
τό. Οὐ γὰρ ὃ θέλω, ποιῶ ἀγαθὸν, λελέχθαι ’
ἀ 11 ὃ οὐ θἐλω xaxóvr, τοῦτο πράσσω" ἀξιώ-
σωμέν που εἰ ἀληθῃ (46) λέγει ὁ ταῦτα λέγων, διασα-
φῖσαι' TU ἣν τὸ χαχὸν, ὃ ἐμίσει μὲν ὁ ᾿Απόστολος,
xa οὐχ ἐθούλετο ποιεῖν, ἐποίει δέ’ xal τὸ ἀγαθὸν ὃ
ἐθούλετο μὲν ποιεῖν, οὐχ ἐποίει 06^. à)" ἀντιστρό-
φως * ὁσάχις μὲν Ἠθελε ποιῆσαι τὸ ἀγαθὸν, τοσαυτά-
χις οὗ τὸ ἀγαθὸν, ὃ Ίθελεν, ἐποίει' ἀλλὰ xb πονηρὸν,
ὃ μὴ fov, ἐποίει; Πῶς δὲ xal ἡμᾶς, el; τὸ παν-
τάπασιν ἀποτινάξασθαι τὸ ἁμαρτάνειν προτρεπόµε-
vos, Μιμηταί µου, ἀποφαίνεται, γίνεσθε, χαθὼς
κὰγὼ Χριστοῦ; Οὕτως οὐ τῷ ποιεῖν & μὴ füc-
ὰεν, ὑπέθετο τὰ προειρηµένα, ἀλλὰ τῷ µόνον λο:
vU eaa: Ἐπεὶ πῶς ἂν fv μιμητῆς Χριστοῦ ἀχριθής;
Καλὸν μὲν οὖν, εἰ μὴ εἴχομεν, ἣν ἄν xal χαρμιώτα-
τον, τοὺς ἀντιπράσσοντας ἡμῖν καὶ µαχοµένους * ἐπεὶ

δὲ τουτο ἀδύνατον, xal ὃ θέλοµεν οὐ δυνάµεθα. θέὲ-

λομεν γὰρ μὴ ἔχειν τοὺς ἑξέλχοντας εἰς πάθη’ ἦν γὰρ
ἀνιδρωτὶ σωθῆναι’ xal ὃ θέλοµεν, τοῦτο οὗ γίνεται,
ἀλλ’ ὃ οὗ θέλοµεν. Act γὰρ ἡμᾶς δοχιµάζεσθαι, ὡς
ἐχρην (4M). Μὴ ἑνδιδῶμεν [ούν], ὦ quyh, μὴ ἐνδιδῶ-
μεν ἓν τῷ ποντρῷ. ἀλλ', Αγα-αθόντες τὴν πανο-
zar τοῦ θεοὺ, ὑπερασπίζουσαν ἡμῶν, ἐνδυσώ-
µεθα τὸν θώραχα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδυσώ-
µεθα τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγε-ίου.

Hl. Quod si quis, his dictis refragari ausus, ob^
jiciat : haberi ex Apostolo, quod non solum cogi-
tando malum oderimus, et quod nolumus facia-
mus; verum eliam ipso opere, eo quod dicat:
Nen enim quod volo bonum, hoc facio : sed quod nolo.
snalum, hoc ago ** ; hunc sane, qui ita dicat et ra-
tiocinetur, si modo vera dicit, explicare jubeamus :
quodnam esset illud malum, quod cum Apostolus
odisset nec vellet facere, nihilominus faceret : aut
iliud e contrario bonum, quod cum vellet praestare,
non posset : iuo vero quoties patrare bonum vel-
let, non quod vellet bonum ; sed malum quod nol-
let, patraret ? Qua enimvero ratione, hortando ad
excutiendum omnimode peccatum, Imitatores mci
estote, sicul et ego Christi **, pronuntiat? Sic sane

C non in agendo quz nollet, sed in sola cogitatione,

pramissa docuit. Alioqui enim, qui ipse sedulus erat
imitator Christi? Illud quidem optandum erat, Lx-
titi:2que plenissimum, ut adversarios nullos ac
hostes haberemus; sed quoniam fieri istud non
potest, hinc quoque est ut quod volumus, non pose
simus. Volumus enim, non habere aliquem qui ad
passiones vitiaque detrahat : nam esset ea salus,
sudoris expers : czeterum non evenit quod sic vo-
lumus, sed quod nolumus. Uti enim diximus, opor-

tel nos probari. Ne ergo, anima, ne, rogo, conce-

damus in malo : sed assumentes armaturam Dei
qua protegamur et tuti simus, Justitia loricam in-
duamus, et calceemus pedes in. praparatione Evan-

** Psal. xvin, 15, 14. * Π Cor. x, 4, ὃ. *! Rom. v1,19. ** I Cor. xi, 1.

(11) Ἐπιοκένασθαι. Forte ἐπισχέφασθε.
(42) 'Ecépa. Al, ἑτέρῳ.
(43) 'AAm05. Al., ἀληθῶς. Et mox, 9 βεθούλητο,
44) "Ezpnv. Leg. ἔφην, ex Epiphanio n. 59.
15) Nam est hocbonum perquam irreprelensibile et
πι. Πανάμωμον, velut ἀπάθεια illa ita Patribus
et theologis mysticis decantata, paucisque concessa.
Fuit inea insignis, cujus hodie octavam diem 60-
lemni officio, Predicatores, colimus. noster ille
Thomas, qui nunquam pestifere superbia, tantis et
gratia el naturz donis auctus, persenserit stimulum :
omnique postea, a miraculose cinctis renibus, libi-
dinis sensu caruerit : sic divina gratia, menti vere
angelice, aptante vasculum. Emendandus ex 'istis
textus. Epiphanii, quam etiam emendationem sub-
juncti in eo iambi, plane exigunt. Plane vero, so-

D lida hzc, Paulinz illius sententie explicatio; ut

ipse jam justus justorum agat personam, et in ea,
vim illam, ex inala suggestione d:emonis, aut etiam
ex virium inferiorum seditione et contumacia, im-
missis pravis cogitationibus, quarum non possil non
habere sensui, queratur οἱ lugeat. Si autem cum
aliis, in persona hominis non justi et in gratia, ad-
miserimus loqui, fuerit etiam in operibus nonnulla
ejusmodi vis concedenda ; etsi non omnino absoliuta,
et qualis est in cogitationibus : quam tamen ipse
sibi, sic diaboli captivus, actusque ad ipsius voiun-
tatem in scelus omne, ascripserit; qui ct Deum
deseruerit, nec adhuc concili:re volenti, acquieg-
cere velit. Egregia sunt quz: Ampbilochius noster
prosequitur hom. de penitentia in. hujusmoli cogi-
tatiohes, m»gnaeque et eruditionis et consolationis.

985

] ον 0η
S. METIIODU pio ET MARTYRIS

o(4

. ,
gelii. In omxibus autem assumamus scutum fid, A A Ex) πᾶσίτε ávaAd6opyer τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως.

qua possimus omnia tela nequissimi ignea exstingue-
re : et galeam salutis, et gladium spiritus, quod est
verbum Dei : ut possimus stare adversus insidias
diaboli ** : cogitationes item destruere, et omnem al-
litudinem extollentem se adversus scientiam Chri-
sti **. Quoniam non est nobis colluctatio adversus
carnem et sanguinem **, Non enim quod volo bonum,
hoc ago ; sed quod odi, illud facio. Si autem quod
nolo, illud facio , consentio legi, quoniam bona est.
Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod ha-
bitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in
me, hoc est in carne mea, bonum "'. Praeclare istud
quidem. Meministis enim, quod superius fuit con-
stitutum : ut ex quo primum homo seductus, Dei
mandatum violavit, inde, ex inobedientia ortum
peccatum, sedem in eo posuerit. Sic enim seditio
conflari ecpit (46) : ac turbulentis agitationibus
cogitationibusque incongruis sumus repleti, divino
afflatu vacui, rerumque in materia et corporearum,
quam callidus nobis serpens insufflaret, cupiditate
pleni. Hinc Deus, mortem qua deleret peccatum,

nostri causa excogitavit, ut ne in nobis immor*ali-

bus, quemadmodum dictum est, reflorescens, etiam
ipsum immortale esset. Cum ergo ait Apostolus :
Scio enim quod non habitat in me, hoc est, in carne
mea, bonum, peccatum voluit significare, quod ex
illa divini mandati transgressione, per cupiditatem
in nos invectuin est : ex quo, ceu novi quidam
surculi voluptarie nos cogitationes, ceu agmine,
circumstant semper et obsident. Est enim in nobis
duplex cogitationum genus : aliud quod ex cupi-
ditate illa, latitante in corpore excitari solet; quz
nimirum, ut dixi, a fraude artificioque procedit,
addicti materi» spiritus (47) ; aliud autem, quod ex
lege mandati derivatur : lege, inquam, illa, quam
insitam et a natura ingenilam hausimus : in id
animum excitantem provocantemque, quod est ho-
nestum. Eo fit, ut. mente quidem condelectemue

legi Dei : hoc enim est homo ille interior : cupidi-

tate autem qua habitat in carne, legi diaboli. Hzec
enim ea lex est (48), cum divina pugnans, eique
resistens; illi nimirum mentis in bonum, impul-
sioni ; qu:e vitiosas fa:culentasque, et ad improbi-
tatem dissipatas cogitationes producit.

ΠΠ. Siquidem Apostolus tres omnino leges hoc
in loco distinxisse manifeste videtur. Una illa est,
juxta insitum nobis bonum, quam aperte legem

* Ephes. vi, 14, 15-17. ** II Cor. x, 5.

(46) Sic enim seditio conflari cepit. Στάσις ἑνέ-
πεσε * velut irruit : justuin plane premium rebel-
lionis in Deum. Interpres Photii aliter accepit τὸ
στάσις, Ρο statu : sed minus congruit.

(47) Α fraude artificioque procedit addicti mate-
rie spiritus. 'EZ ἐπινοίας τοῦ ὑλιχοῦ πνεύματος. In-
telligit diabolum, quem superius cum Athenagora
dixit πνεῦμα περὶ τὴν ὕλην γενόμενον ὑπὸ τοῦ
Θεοῦ. Velut cum quadam habitudine ad materiam,
et illi addictum, a creatione. Plusculum forte dicit

ο Ephes. vi, 12.

ἐν $ δυνησόµεθα πάντα τὰ B£An τοῦ xornpov cà
Φεπυρωμένα σθέἐσαι ' xal τὴν περιχεφα.ἰαίω τοῦ
σωτηρίου, xal τὴν µάχαιραν τοῦ πγεύματος, ὅ ἐστι
ῥῆμα eov: πρὸς τὸ δύνασθαι στῆναι πρὸς τὴν
µεθοδείαν τοῦ διαδὀ.Ίου * «λογισμούς τε καθε.ειν,
zal πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς Trócsoc τοῦ
Χριστοῦ. Ὅτι µή ἑστιυ' ἡμῖν ἡ πἀ.Ίη πρὸς αἷμα καὶ
cápxa. Ob γὰρ ὃ θέΊω πράσσω, àAA ὃ μισῶ, τοῦτο
ποιῶ. Εἰδὲδ οὐθέλω,τοῦτο ποιῶ, σύμφημιτῷνόμῳ
ὅτι xaAóc (19). Nvv δὲ οὐκ ἔτι ἐγὼ xacepyátoyuas
αὐτὸ, d AA ἡ οἰκοῦσα év ἐμοὶ ἁμαρτία. Οἶδα γὰρ, ὅτι
οὐχ οἰχεῖ ἐν ἐμοὶ, τουτέστι ἐν τῇ σαρχί µου, có ἆγα-
0óv- ὀρθῶς λέγων. Μέμντσθε γὰρ, ὡς Ev τοῖς ἔμπροσθεγ'
διωριζόµεθα, ἀφ' οὗ τὸν ἄνθρωπον πλανηθέντα τὴν

B ἐντολὴν ἀθετῆσαι συνέθη, ἐντεῦθεν Ex τῆς παραχοῆς

τὴν ἁμαρτίαν λαθοῦσαν γένεσιν, εἰς αὐτὸν εἰσῳχηχέ-
ναι. Οὕτω γὰρ στάσις ἑνέπεσε, σφαδασμῶν τε xal
λογισμῶν ἁνοιχξίων ἐπληρώθημεν ' χενωθέντες μὲν
τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ θεοῦ, πληρωθέντες δὲ ἐπιθυ-
µίας ὑλικῆς, ἣν ὁ πολύτροπος (50) ἐνεφύσησεν εἰς
ἡμᾶς ὄφις. Διὸ xaX τὸν θάνατον ὁ θεὸς πρὺς ἀναίρε-
σιν τῆς ἁμαρτίας ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεύρετο' ἵνα μῆ Ev
ἀθανάτοις ἡμῖν ἀνατείλασα, ὡς ἔφην, ἀθάνανος f.
Ὅθεν ὁ Απόστολος Οἶδα γὰρ, ὅτι οὐκ οἰκεῖ ér
ἐμοὶ, τουτέστιν ἐν τῇ σαρκί µου, τὸ ἀγαθὸν, λέ-
γων, τὴν ἀπὸ τῆς παραθάσεως διὰ τῆς ἐπιθυμίας
εἰσοιχισθεῖσαν εἰς ἡμᾶς ἁμαρτίαν βούλεται μηνύειν
ἧς 6h, χαθάπερ βλαστήµατα νέα, οἱ φιλήδονοι περὶ
ἡμᾶς ἀεὶ λογισμοὶ συνίστανται. Δισσὰ γὰρ ἓν ἡμῖν
λογισμῶν γένη» τὸ μὲν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας τῆς ἐἓμ-
φωλευούσης ἐν τῷ σώματι συνιστάµενον, τις ἐξ
ἐπινοίας, ὡς ἔφην, συνέστη τοῦ ὑλιχοῦ πνεύματος"
τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ νόµου τοῦ χατὰ τὴν ἑντολὴν, ὃν ἔμφυ-
τον ἑλάθομεν ἔχειν χαὶ φυσιχὸν νόµον πρὸς τὸ χαλὸν
ἡμῶν ἐξεγείροντα τὸν λογισμόν. 0θεν τῇ μὲν νοµο-
θεσἰᾳ τοῦ Θεοῦ χατὰ τὸν νοῦν συνηδόµεθα" τοῦτο
γὰρ ὁ ἔσω ἄνθρωπος τῇ δὲ νοµοθεσίᾳ τοῦ διαθόλου
χατὰ τὴν ἐνοιχοῦσαν ἐπιθυμίαν Ev τῇ σαρχἰ. Ὁ γὰρ
ἀντιστρατευόμενος xal ἀντιπράσσων τῷ νόμῳ τοῦ
θεοῦ, olov τῇ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁρμῇ τοῦ νοὺς, αὐτός
ἐστιν, ὁ τοὺς ἐμπαθεῖς ἀναφύων ἀεὶ xat ὑλιχοὺς πρὸς
ἀνομίαν περισπασμούς.

I". Τρεῖς γὰρ νόμους ὑποτιθέμενος ὁ Παῦλος ἄναφαν-
δὺν ἐνταῦθά pot χαταφαίνεται. Ένα μὲν χατὰ τὸ ἕμ-
φυτον ἐν ἡμῖν ἀγαθὸν, ὃν χαὶ νόµον σαφῶς ἐχάλεσε

67 Rom. vri, 15-17.

illud, concreti cum materia, Petavii ; ut et corpora-
lis, Schotti.

(48) Hac enim ea lez est. Referre legem, et ipse
contextus, et littera Epiphanii qua exprimitur, satis
docent : eoque Scliottus minus bene retulit ad dia-
bolum sub diaboli nomine : hactenus enim legem
legi opponit, subinde expositurus et divisione de-
claraturus, hujusmodi leges.

(49) Ka.Aóc. Al. χαλόν.

(50) HoAcpoxoc. Epiph., n. 60, πολύπλοχος.

505

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

óU6

voó;."Eva δὲ τὸν ix προσθολῆς συνιστάµενον vóuov A mentis appellat. Altera est qu:e ex nequissimi im»

τοῦ πονηροῦ, xal εἰς τὰς ἐμπαθεῖς ἐξέλχοντα πολλά-
xt; φαντασίας τὴν φυχῆν, ὃν ἐπιστρατεύεσθαι τῷ
νόμῳ τσὺ νοὸς ἔφη. Καὶ τρίτον χατὰ τὴν ἁμαρτίαν
ix τῆς ἐπιθυμίας σχιρώσαντα (51) ἓν τῇ σαρχὶ, ὃν
ἁμαρτίας νόμον οἰκοῦγτα ἑν τοῖς μέ.εσιν ἐχάλε-
σεν ΄ ᾧ ἐποχούμενος πολλάχις xaO ἡμῶν ἐγχελεύεται,
πρὸς ἁδιχίαν χαὶ πράξεις συνελαύνων χαχάς. Φαΐνε-
ται γὰρ ὡς ἑαυτοῖς ἡμῖν τὸ μὲν βέλτιον, τὸ δὲ χεῖρον
6v. Καὶ ὅταν μέλλῃη τὸ βέλτιον φύσει τοῦ χείρονος
ἐγχρατέστερον γενηθῆναι, φέρεται ὅλος πρὸς τὸ ἀγα-
05v ὁ vouc* ὅταν δὲ τὸ χεῖρον ἐπιθρίσῃ πλεονάσαν,
ἄγεται πάλιν ἀντιστρόφως πρὸς λογισμοὺς χείρονας
ὁ ἄνθρωπος. Οὗ δὴ xal χάριν ὁ ᾽Απόστολος εὔχεται
ῥυσθῆναι , θάνατον αὐτὸ xaX ὄλεθρον ἡγούμενος
ὥσπερ δὴ xat ὁ προφήτης Ἀπὸ τῶν xpvglur µου
χαθάρισόν µε, λέγων. Αὐτὰ οὖν τὰ ῥήματα τοῦτο
συνιστῶσι * Συν ήδομαι γὰρ τῷ vójp τοῦ θεοῦ κα-
τὰ τὸν ἔσω, λέγοντος, ἄγθρωπον ' β]έπω δ᾽ ἕτερον
vópor τοῖς μἐλεσί µου, ἀγτιστρατευόμεγον τῷ vó-
i9 τοῦ νοός µου, καὶ αἰχμα.]ωτίζογτά µε τῷ vópo
της ἁμαρτίας, τῷ ὄντι év τοῖς µέ.εσί µου. TaJal-
πωρος ἐγὼ ἄνθρωπος) Τίς µε ῥύσεται ἐκ τοῦ σώ-
µατος τοῦ θανάτου τούτου; Οὐ τὸ σῶμα θάνατον
ἀποφαινόμενος, ἀλλὰ τὸν νόµον τῆς ἁμαρτίας τὸν Ev
τοῖς µέλεσι, διὰ τῆς παραθάτεως ἐν ἡμῖν ἐμφωλεύ-
οντα, xai πρὸς θάνατον ἀεὶ [τὸν] τῆς ἁδιχίας τὴν φυ-
yh» ἑἐμφαντάζοντα. Ἐπιφέρει γοῦν εὐθέως, ἀμέλει
δ.αλυόµενος, ὁποίου θανάτου ἐγλίχετο ῥυσθῆναι, χαὶ
^i; αὖ ὃν ὁ ῥυόμενος ἣν * Χάρις δὲ τῷ θεῷ διὰ τοῦ

Ἰησοῦ Χριστοῦ. Προσεχτέονυ δὲ, εἰ τὸ σῶμα θάνατον C

τοῦτο, à ᾽Αγλαοφῶν (52), ὡς ὑπειλήφατε, ἔλεγεν, οὐχ
ἂν τὸν Χριστὸν, ὡς ῥυόμενον αὐτὸν ὕστερον Ex τοῦ
τοιούτου χαχοῦ, παρελάμέανεν. Ἐπεὶ τί παράδοξον
&x τοῦ Χριστοῦ τῆς παρουσίας ἐσχίχαμεν ; Τί δὲ xal
ὁ ᾿Απόστολος ὅλως, ὡς διὰ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ
δυναμούµενος τοῦ θανάτου ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἔλευθερωθῆ-
να., τοῦτο ἐφθέγγετο" ὁπότε πᾶσι xal πρὸ τοῦ τὸν Χρι-
στὸν ἑλθεῖν εἰς τὸν χόσµον συνέδαινε θνῄσχειν, Ὥστε
οὐ τὸ σῶμα τοῦτο, ὦ ᾽Αγλαοφῶν, θάνατον, ἀλλὰ τὴν

€ Psal. xvii, 12. 9? Rom. vii, 292-294.

(31) Σχιρὠσ. Σχιῤῥώσαντα, Epiph. n. 61, £voxt-

υ1αντα.

(52) Αγ... Sirm., 'Ay2aógpov, ut paulo post.
At Epiphanius ubique, 'AyAaogóv.

(553) Cui etiam improbus ille hostis insidens. Sic
c'are apud Epiphanium, referendo diabolum, qui
invadat, ac velut inequitet cupiditati, ejus in nos
motus inordinatos succendens. Male ergo Scbottus
retulit ad hominem, ipso etiam repugnante Pho-
tano contextu,

(54) Nam quasi nobis ipsis. Ὡς ἑαυτοῖς, vel, ut
apud Epiph., ὡς ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, quod in idem
redit. Significatur ista bonitas vel malitia, ut in
robis ac penes judicium nostrum. Sequentibus
vero exponit discrimen motus animi in id quod na-
tura bonum est, et id quod tantum ab effectione hic
et nunc boni rationem induit : ut in illud totus fe-
ratur, velut suo ipse pondere; in illud velut traha-
tur ac vi quadam agatur : sic. enim illa. φέρεται
et ἄγεται, delectu significant; sive postremum re-
ferat τὸν νοῦν, ut potest cominode apud Photium :
sivc τὸν ἄνθρωπον. ut est apud Epiphanium. Namet

το ibid. 25.

pressione conflata, in viliosas szpius cogitationes
et phantasias animum conjicit, quam /egi mentis
adversari dixit. Tertia demum, quas per peccatum
ex cupiditate carni occalluit; quam ille, legem pec-
cati habitantem in membris nostris, vocavit : eui
etiam improbus ille hostis insidens (55), szpe ad-
versum nos excitat, atque ad injustitiam scelesta-
que facinora compellit. Nam quasi nobis ipsis (54)
aliud esse videtur, quod sit melius, aliud quod de-
terius sit. Cumque id quod natura melius, deteriori

potentius esse debuerit, mens tota ipso impetu in

bonum fertur. Cum autem id quod est pejus, exu-
berans suo pondere depresserit, tum demum ex ad-
verso in deteriores cogitationes praeceps agitur ac

B trahitur. Atque ea causa est cur Apostolus, mor-

tem quamdam et exitium rem arbitratus, liberari
se optet; quemadmodum etiam Propheta, cum
ait ** : Ab occultis meis munda me. lstud enim
verba ipsa prz se ferunt : Condelector enim, inquit
ο legi Dei secundum interiorem hominem. Video au-
tem aliam legem in membris meis, repugnantem legi
mentis mec, et captivantem me legi peccati, qua est
in membris meis. Infelix ego homo! Quis me libera-
bit de corpore mortis hujus? Quibus non corpus
mortem pronuntiat, sed peccati legem quz est in
membris, in quibus a violato mandato ceu latibu-
lum habet, nec animum ad injustitie mortem, va-
riis imaginibus illudendo, trahere desinit. Statim
ergo infert : nimirum quzstionem dissolvens de-
claransque (55) qua morte cuperet liberari, et a quo
liberandus esset : Gratia, inquit, Deo (56) per Je-
sum Christum '*. Quippe diligenter animadversum
velim : si corpus hoc, ut existimatis, o Aglaoplion,
mortem dixisset, haudquaquam Christi, ut sui
postmodum ab ejusmodi malo liberatoris, mentio-
nem facturum. Alioqui enim quid nobis singulare
accessisset Christi adventu? Quid vero omnino
Apostolus, quasi Christi presentia confirmatus, ut
Dei beneficio mortem liber evaderet, istud pronun-

homini violentum est, quod ejus potiori parti, xat
τῷ ἐν αὐτῷ ἡγεμονιχῷ vim facit. Neuler interpres
salis videlur hanc Methodian:x phrasis ad intentum
Apostoli, proprietatem expressisse.

(55) Nimirum questionem dissolvens declaransque,
etc. ᾽Αμέλει διαλνόµενος. In idem redit, apud Epi-
phanium n. 62, τὸ διαλεγόµενος, velut edisserens.
Schottus vero nescio qua parenthesi totum involvit,
jamque repente liberatum Paulum quem hactenus
captivitatem querentem habuimus, inducit.

(56) Gratia Deo. Habent modo Graca εὐχαριστῶ
τῷ zd, nec est verisimile fuisse in illis quidquara
mutatum : ac nec nostrum interpretem sibi indul-
sisse, quod hic Schottus, ul grati animi expressio-
nem illam, in beneficii assertionem mutaverit. Cre-
diderim ergo reddidisse, ut Methodiana ad verbum
habent : Gratia Deo, quod subinde, scriptorum im-
peritia mutato o in i, Gratia Dei lactum sit. Nam
et Hieronymus quaest. 8, ad Algasiam ita legit ;

ro quo postea reperit, Gratias «go Deo. Plura F.
ucas Brugensis, Estius et alii.

M97

S. ΜΕΤΙΙΟΡΙΙ EPSC ÓPI ET MARTYRIS

$398

ftiasset, cum omnibus, priusquam etiam Christus À ἁμαρτίαν τὴν χατοιχήσασαν διὰ ττς ἐπιθυμίας Ev τῷ

veniret in mundum, mori contingeret? Itaque ΠΟΠ
corpus hoc, o Aglaophon, mortem appeHat, sed
peccatum quod per cupiditatem in corpore residet;
a quo Deus Christi adventu ipsum eripuit. Lez
enim '* spiritus vite in Christo Jesu, liberavit nos a
lege peccati et mortis : ut qui. suscitavit Jesum a
mortuis, propter inhabitantem Spiritum ejus in no-
bis, vivificet et. mortalia corpora nostra, damnato
οεεεαίο quod est in corpore, ad abolitionem : Ut
tuslificatio legis naturalis, consentanea praecepto
quà trahimur in bonum, ceu recens accensa novo-
que aucta lumine (57), refulgeret. Etenim quod na-
turalis lex nobis insita prestare non poterat, qua
parte imbecilla erat, vincente insita corpori cupidi-
tate, confirmavit corroboravitque Deus, misso Filio
8uo, carne assumpta simili carni peccati : ut adju-
dicato neci peccato, ut ne ullos amplius in carne
fructus ederet, justificatio legis nature impleretur,
obedrenti:ze merito iis exuberans, qui non ex carnis
cupiditate, sed ex spiritus desiderio prescriptoque
incederent. Lex enim spiritus vite, hoc est Evange-
líam, ab superioribus legibus nova lex (58), predi-
catione, ad obedientiam peccaterumque remissionem
posita, a lege nos peccati et mortis, peccato quod
ia carne reguabat prorsus devicto, liberos fecit.

IV. Plantas ait [Methodius] nec ali e terra nec
sugeri. Nam, inquit, dubitet. quispiam , quomodo

σώµατι, λέγειν’ ἧς ὁ θεὸς αὐτὸν διὰ τῆς παρουσίσς
τοῦ Χριστοῦ ἑἐῤῥύσατο. Ὁ γὰρ »όμος τῆς ζωῆς του
πνεύματος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἠ.Ίευθέρωσεν» ἡμᾶς
ἀπὸ τοῦ νόµου τῆς ἁμαρτίας xal τοῦ θανάτου '
ὅπως ὁ ἐγείρας éx vexpiv Ἰησοῦν, διὰ τὸ ἐἔνοι-
χοὺν avtov Πγεῦμα ἐν ὑμῖν, ζωοποιήσῃ καὶ τὰ
θνητὰ σώματα ἡμῶν τῆς ἁμαρτίας τῆς Ev τῷ σώ-
ματι κατακριθείσης πρὸς ἀναίρεσιν’ "Ira τὸ δικαἰω-
µα τοῦ κατὰ τὴν ἐντολὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἡμᾶς ἐφελ-
χοµένου φυσικοῦ νόµου φανερωθῇ ἐξαφθέν. Τὸ γὰρ
ἀδύνατον τοῦ ἐν ἡμῖν φυσικοῦ ἀγαθοῦ (60), ἐν ᾧ
ἠσθένει ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας ἠττώμενον, τῆς ἐγχειμέ-
γης ἐν τῷ σώματι, ὁ θεὸς ἀνεῤῥώσατο, πέμγας τὸν
Yiór αὑτοῦ, τὴν ὁμοίαν τῆς σαρκὸς τῆς ἆμαρ-
τἰας cápxa ἀνειληφότα * ἵνα, της ἁμαρτίας κατα-
πεχριµένης, πρὸς ἀναίρεσιν, εἰς τὸ μτχέτι χαρτοφο-
ρῆσαι Ev τῇ σαρχὶ, τὸ ἰδίωμα τοῦ φυσικοῦ νόµου πλη-
ρωθή, πλεονάσαν τῇ ὑπακοῇ τοῖς μὴ χατὰ τὴν ἔπιθυ-
µίαν τῆς σαρχὸς περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπιθν-
μίαν τοῦ πνεύματος, xat τὴν ὑφήγησιν. Ὁ γὰρ vópoc
τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς, ὃ δἠ ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον,
ἕτερος ὢν τῶν προειρηµένων νόµων, διὰ τοῦ χηρύ-
γµατος εἰς ὑπαχοὴν τεθεὶς καὶ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων,
ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νόµου τῆς ἁμαρτίας xax
τοῦ θανάτου, νικήσας Ex παντὸς τὴν ἁγαρτίαν ῥασι-
λεύουσαν, [xat] τῆς σαρχός.

Δ'. "Oct φησὶ μὴ τρέφεσθαι 7| αὐξάνειν ἀπὸ τῆς
γῆς τὰ φυτά. Λέγει γὰρ, διαπορῄσαι δ' ἄν τις, πῶς

immutata terra, in tantam arborum amplitudinein C εἰς τὸν ὄγχον ἀναλαμθάνεσθαι δύναται τῶν δένδρων

sssumi possit } Oportebat enim locum in quo arbor
excrevit, cireumjacente terra, exsurgentibus radici-
bus, in ligni naturam totam subducta, excavari.
Quare inanis est illorum talis de corporum fluxu
consideratio. Nam qul, rogo, sese terra per radices
fn plantarum truncos insinuans, perque meatus in
emnes earum distributa ramos, in folia et fructus
eommultetur? Sunt quidem procerz arbores, cedrus,
vel pinus, vel abietes, et multas frondes fructus-
que quotannis ferunt : plane tamen perspicuum
est, nihil eas de subjecta terra in silvescentis sub-
stantiz molem (59) insumere.Oportebat enim, si vere

"! Rom. vin, 2, 11, 5, 4.

ἡ γη µεταλλοιουµένη; Ἐχρῆν yàp, ἅτε τῆς ὑποχει-
µένης γῆς ἀναρπαζομένης ἀεὶ διὰ τῶν ῥιζῶν, εἰς
ὅλην τὴν ἕξιν τοῦ ξύλου τὸν τρόπον, χαθ᾽ ὃν τὸ ξύλον
βεδλάστηχε, χοιλαίνεσθαι. Ὥστε µάταιος αὑτῶν ὁ
τοιοῦτος τῆς περὶ τὰ σώματα ῥνήσεως ἀναλογισμός.
Πῶς γὰρ ὅλως ἡ 7, διὰ τῶν ῥιζῶν εἰς τοὺς χορμοὺς
τῶν φυτῶν εἰσδυομένη, χαὶ διὰ τῶν πόρων εἰς πάν-
τας αὐτῶν καταχερματιζοµένη τοὺς κλάδους, εἰς
φύλλα xal χαρπὸν µεταθάλλεται; Εὐμήχη μὲν οὖν
δένδρα, χέδρος, f| πίτυες, fj ἑλάται, xal πολλὴν φέ-
ροντα χατ ἔτος χόµην xai xapmóv. Ἰδεῖν γὰρ (61)
ἔστιν, ὡς οὐδὲν τῆς ὑποχκειμένης γῆς εἰς τὸν αὐτῆς

(57) Ceu recens accensa novoque aucta lumine. Sic D) ritus et mentis eui subsidio advenit. Quare minus

multis Methodianam illam paraphrasim circumlo-
qui cogimur. Est ergo τὸ ἐξαφθὲν δικαίωµα legis
Methodio, quod Paulo, πληρωθέν, Christi nimirum

atia, et nova, preter omnes jam assignatas,

vangelii lege : sine qua, insita illa in bonum pro-
pensio, el lex mentis, czeca et insufficiens est. Cor-
narius non videtur legisse illam vocem; novusque
alter Epiphanii interpres, clausam reprzsentat,
ac ceu inutilem, non redditam transcurrit. Ego
eum Pliotio, potiorem sequentibus apud eumdem
Epiphanium arbitror, nccessariamque tum ad illo-
rum antithesim, tum ad Paulini textus paraphrasim,
Cujus versio illa nova plane antiphrasis est. Forte
tamen est genuinum magis αὖθις, quomodo Corna-
rius videtur legisse.

(98) Ab superioribus legibus nova lez. Ἕτερος ὧν
των pott" 1p£vov vóuov. Non male Schottus, qua
alia esi qb antedictis legibus : ipsa etiam lege spi-

apte novus Epiphanii interpres, ab superioribus le-
gibus discrepans, quod videtur contrarium sonare.
(59) In silvescentis substantie molem. El; τὸν
αὐτὸν ὄγχον τῆς Opuábog. Scholtus, in vastitatem
quercus, quod videlur nonnihil barbarum. Refert
proceras arbores proxime relatas, quas contendit,
nihil de terra in suam substantiam convertere, quo
in molem tantam excreseant : qua sane doctrina,
pace tanti viri, nisi exponatur ; ut nihil, pro mo-
dico, acceperit, videtur parum philosophica : nec
instantize onmes aliud evincunt, quam ut valde mo-
dicum quid terre depereat, in arborum frugumque
alimoniam, quod subinde aliis crementis instaure-
tur

(60) ᾽Αγαθοῦ. Lege, ut apud Epiph. n. 62, νόµου.
ΕΙ mox δικαίωµα pro ἰδίωμα.
(64) ἸΙδεῖν γάρ. Scrib. ἰδεῖν δὲ.

$39

EX LIBRO DE RESURRECT.iONE.

$10

ὄγχον τῆς δρυάδος καταναλίσχουσιν. Ἐχρῆν γὰρ, εἰ A a radicibus ascendens terra, lignesceret, ut omnig

ἀληθὲς ἦν, διὰ τῶν ῥιζῶν ἀνερχομένην ἀποξυλοῦ-
σθαι (62) τὴν γῆν, ἅπαντα τὸν περὶ αὐτὰ τόπον τῆς
γῆς χοιλαίνεσθαι, ὅτι μὴ ἐπιῤῥέειν πέφνχε τὸ ξηρὺν,
χαθάπερ xai τὸ ὑγρὸν, ἀεὶ πρὸς τὸ χινούμενον. "Ηδη
ὃξ xal συχαὶ, χα) ἄλλα τοιαῦτα φυτὰ, μνημείων iv
οιχοδομήμασι πολλάχις βλαστήσαντα, οὐδὲν εἰς ἑαυτὰ
τῆς οἰχοδομῆς ὅλως ἱστοροῦνται χατηναλωχέναι. El
«σον ἑτῶν πολλῶν συλλογίσασθαί τις τὸν καρπὺν αὐ-
τῶν xal τὰ φύλλα βουληθείη, χατίδοι ἂν πολλαπλα-
σίονα τῆς ἐπὶ τῶν μνημείων γῆς τὸν ὄγχον αὐτῶν
Υεγενηµένον. "Οθεν ἁτοπώτατον ἡγεῖσθαι τὴν γην,
εἰς χαρπῶν φορὰν µεταθαλλομένην χαὶ φύλλα χατ-
αναλίσχεσθαι' xà» δι’ αὐτῆς ἅπαντα Ὑίνεται (605),
ἕδρᾳ αὐτῇ χρώμµενοι xal τόπῳ. Οὐδὲ γὰρ ἄρτος δίχα
μύλου xa τόπου, xal χρόνου, xal πυρὸς γίνεται’ xal
οὐδέν ἐστιν 7| γίνετα: τούτων ὁ ἄρτος. Καὶ ἐπὶ ἄλλων
μµυρίων ὡσαύτως.

E. Ὅτιτὸ, Οἴδαμεν γὰρ, ὡς, ἐὰν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν
οἰχία τοῦ σχήνους xacaAvOq, καὶ ἑξης' οἱ ὨΏριγε-
νισταὶ εἰς ἀναίρεσιν τῆς τῶν σωμάτων ἁἀναστάσεως
προθάλλονται, σχῆνος τὸ σῶμα, xal ἀχειροποίητον ἐν
οὐρανοῖς οἰχίαν, τὰ παρ) αὐτῶν πνευματικὰ ἑνδύματα
Ἀέγοντες. Διὸ, φησὶν ὁ ἅγιος Μεθόδιος, ἐπίγειον οἱ -
χίαν thv ἐνταῦθα βραχύόθιον ζωὴν χκαταχρηστικῶς
ληπτέον, καὶ οὗ τὸ σχΏνος τοῦτο. El γὰρ ἐπίγειον
οἰχίαν χαταλνοµένην τὸ σῶμα τίθεσθαι αὐτὸν νοµί-
ζετε' φράσατε, τὸ σκῆνος τί ἐστιν, οὗ ἡ οἰχία xa-
ταλύεται; Ἕτερον γὰρ τὸ σχῆνος, καὶ ἄλλο τοῦ σχἠ-
νους ἡ oixía* καὶ ἕτερον ἡμεῖς, ὧν στι τὸ σχῆνος.
Ἐὰν γὰρ ἡ ἐπίγειος ἡμῶν olx(a, qnot, τοῦ σχή-
νους κατα Ίυθῇ" οἷον ἡμᾶς μὲν τὰς ψυχὰς εἶναι δη-
λώσας ' σχῆνος δὲ τὸ σῶμα ' οἰχίαν δὲ τοῦ σχήνους

circumquaque locus cavaretur ; quod nequeat cor-
pus aridum, instar substantie humidz, ad id quod
movetur et cedit loco, continuo velut affluxu, con-
tendere. Jam vero etiam ficus videmus (64) aliasquae
ejusmodi stirpes, exstructis monumentis adnascen-
tes, ut nihil omnino zdificii in se ipsas convertant.
Si quis sane editos multis annis fructus foliaque col.
ligere statuerit, multis partibus auctiorem molem,
terra monumentis aggesta perspexerit. Absurdissi-
mum ergo est, existimare, terram in fructuum uber-
tatem foliaque consumi ; quanquam per hanc fiant
omnia, sedem ipsa et locum prestante. Nam ne-
que panis sine mola fit, sine loco, sine tempore et
igni: nec tamen horum aliquid est aut fit. panis.
Quod ipsum in sexcentis aliis contingit.

V. Hoc Pauli: Scímus enim, quoniam si terrestris
domus nostra tabernaculi dissolvatur **, etc. Orige-
nist: ad tollendam corporum resurrectionem profe-
runt , dicentes, tabernaculum esse corpus ; domum
autem non manu factam in coelis, qua illi commi-
niscuntur spiritalia indumenta. Hinc dicit S. Me-
thodius, per terrestrem domum, brevem hanc vitam
abusive intelligendam ; non vero esse hoc taberna-
culum. Si enim, inquit, per terrestrem domum dis-
solvendam, corpus nostrum ab eo intelligi putatis ;
quid tabernaculumsit, docete, cujus do:nus sit dissol
venda ? Aliud enim est tabernaculum, aliud taber-
naculi domus : et aliud nos, quorum est taberna-
culum. Si enim, inquit, terrestris domus nostra ta-
bernaculi dissulvatur : velut, esse nos, animas ;

τὴν χατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν ἀπόλανσιν τῆς σαρχὸς, ( tabernaculum autem, corpus ; tabernaculi vero do-

τροπιχῶς. Ἐὰν ojv ἡ νῦν δὴ αὕτη ἡ τοῦ σώματος
ζωὴ δίχην οἰχίας χαταλυθῇ, ἔξομεν τὴν bv τοῖς οὐ-
ῥανοῖς ἀχειροποίητον. Ἀχειροποίητον, orat, διὰ τὸ
χειροποίητον ταύτην λέγεσθαι τὴν ζωὴν, χατὰ &v-
τιδιαστολὴν, παρὰ «b πάντα ἡμῶν τὰ χοσµήµατα
xii σπουδάσµατα τοῦ βίου χερσὶ παλαμᾶσθαι ἀν-
θρώπων. Τὸ γὰρ σῶμα, δημιούργημα ὑπάρχον θεοῦ,
χειροποίητον οὗ λέγεται, ὅτι gh ἐπαλαμήθη τἐχ-
ναις ἀνθρώπων. Ei δὲ, διότι ὑπὸ Θεοῦ ἑδημιουργήθη,
χειροποίητον αὐτὸ λέξουσι χειροποίητοι ἄρα xal
αἱ φυχαὶ, [xat] οἱ ἄγγελοι, καὶ τὰ ἑνδύματα, τὰ
&v τοῖς οὐρανοῖς. θεοῦ γὰρ αὐτουργήματα xal ταῦτα.

mum, carnis usuram in vita presenti, moraliter et
sensu spiritali significaverit. Si ergo hzc corporis
vita instar domus dissolvatur, habituri sumus do-
mum illain non manu factam in celis. Vocat non
manu faciam, differentie causa ; quod vita haee
ideo manu facta dicatur, quod omnis ejus cultus et
studia, hominum manibus administrentur eL geran-
tur. Nam corpus, cum sit Dei opificium, non dici-
tur manu factum, quod non sit arte humana mani-
bus efformatum. Quod si ideo corpus dixerint manu
factam, quod illud Deus sit operatus , plane sequi-
tur, ut et anima, et angeli, ipsaque in celis spiri-

Τές οὖν ἐστιν ἡ χειροποίητος οἰχία; Ἡ βραχύθιος, D talia indumenta, manu facta dicantur. Nam et illa,.

9 ] Cor. v, 4.

tur, aut certe minus percipiatur subtractum. Vi-
demus quam paucos cineres, quz fere terrena sub-
stantia in combustibilibus est, ingens silva relin-
quat : inesse vero plurimum aeris arboribus, indicat

(62) 'Axo£. Sirm. ἀναξυλοῦσθαι.
(66) Γίνεται. Al., γίνωνται. Et mox forte, yp »-

(64) Ficus videmus, etc. Accipere aliquid e parie-
tibus quibus adnascuntur, hujusimodi sive caprifi-
€os, sive slirpes alias, preter alia, eliam ruina
ostendit, quam tandem adiíicio afferunt, disjectis

levitas, qua etiam aquis supernatant ; aquam vero
prater alia ostendit earum virens luxuries, matu-
ratumque augmentum, quibus locis aquae copia ma-
nant.

lapidibus intrusisque in locum c:ementi radicibus,
ejusque exsucto terreo pinguiore; ut debeat quan-
doque paries infesta plantatione depurgandus dirui,
novusque instaurari; quod ipse Methodius exeun
plum, in nostram, stirpitus evellendo peccato, mor,
tem, secuturamque, resurrectionem, egregie 18 supe
rioribus deducit.

"m

fil

5 METuODU E" SCop] ΕΤ ManTYRIS

$12

suis velut manibus, is ipse operatus, fecit. Qux est A ὡς ἔφην, αὕτη ζωὴ, ἡ ἀπ᾿ ἀνθρωπίνων χειρῶν ὃρς-

ergo domus manu facta? Utique brevis hec vita,
quemadmodum dicebam, humanis manibus velut
alfecta et sustentata. Nam inquit, In sudore vultus
tti vesceris pane tuo ?* : qua dissoluta, immortalem
illam vitam non manu factam occupamus : quemad-
modum ipse Dominus declaravit, cum dixit 79: Fa-
cite vobis amicos de mammona iniquo (65), ut cum
de[eceritis , recipiant vos in cterna tabernacula,
Quod enim illic Dominus tabernacula vocavit , hic
Apostolus vocat indwmenia. Quod illic amicos de
iniquitate, hic Apostolus domos dissolvendas. Quem-
admodum ergo, cum presentis vite nostra dics
defeceript, nostras animas sunt acceptura beneficen-
ti» merita, si qua, iniqua hac vita, comparavimus ;

pacoupynuévm. Φάγῃ Υὰρ, φησὶν, ἐν ἱδρῶςι τοῦ
προσώπου σου τὸν ἄρτον cov: ἧς χαταλυθε(-
σης, ἑχείνην τὴν ἀχειροποίητον ζωὴν ἔχομεν. Ka-
θάπερ xa ὁ Κύριος εἰπὼν, ἐδήλωσε" Ποιήσατε φἱ-
«ους éx τῆς ἁδιχίας τοῦ μαμμωγᾶ, Tra, ὅταν ἑκ-
Aíznte, δέξωγται ὑμᾶς εἰς τὰς αἰωγίους ecxqrác.
Ὅ γὰρ ἑχεῖ σχκηνὰς à Κύριος ἐχάλεσε, τοῦτο ἑἐν-
ταῦθα ὁ Απόστολος ἐγδύματα. “Ὁ δὲ ἐχεῖ «ί.1όυς
éx τῆς ἀδιχίας, ἐνταῦθα κατα ΛΊυομένας ὁ ᾿Απόστο-
λος οἰχίας. Μαθάπερ γοῦν, ἐὰν ἑλλείφωσιν αἱ τῆς
παρούσης ζωῆς ἡμῶν ἡμέραι, τὰ πρὸς εὐποιίαν τὰς
Φυχὰς ἡμῶν ὑποδέξονται ἀγαθοεργήματα, ἃ ἀπὸ
τῆς ἐν τῇ ἁδικίᾳ ζωῆς ἐχτησάμεθα, τῷ τὸν κόσµο»
ἐν τῷ πονηρῷ κεῖσθαι ' οὕτω, τῆς ζωῆς χαταλυ-

eo iniqua, quod mundus sit positus in maligno '* ; D θείσης τῆς ὠχυμόρου, τὴν πρὸ τῆς ἀνσστάσεως E&o-

ita cito peritura vita hac dissoluta, habitationem
apud Deum qua est ante resurrectionem , ipsi,
hoc est anime, sumus habituri (06), donec nobis
Ínstauratam domum illam, numquam casuram re-
eipiamus. Unde et ingemiscimus, eo quod nolumus
exspoliari corpus, sed retento illo, vitam reliquam
supervestiri **. lllud enim de celo domicilium, quod
superindui cupimus, immortalitas est : quam cum
fuerimus superinduti, absorbebitur penitus quid-
quid in ea inlirmum est et mortale, ab :erna vita
consumptum. Per fidem enim ambulamus, et non
per speciem ". Hoc est : Nam adhuc per fidem in-
cedimus, statum illum obscurissima consideratione
aspicientes, et non clare ; ut videre, frui et esse in
illo possiius. Hoc autem dico, fratres, quia caro et
sanguis regnum Dei possidere non possunt ; neque
eorruptio iucorruptionem possidebit "*, Carnis no-
mine non ipsam carnem significavit, sed brutum
appetitum in lascivas anima: voluptates. Ubi erge
dixisset, quod caro et sanguis regnum Dei possidere
non possunt, consequentur pronuntiavit, neque cor-
ruptio incorruptionem possidebit. Atqui corruptio
non res ipsa est qux corrumpitur, sed quod cor-
rumpit. Przvalente quidem inorte, vergit corpus
in corruptionem : contra vero, permanente in eo
vita, stat illabefaciatum. Quare cum caro inter
confinia corruptionis et incorruptionis, ac nec cor-
ruptio nec incorruptio facta esset ; victa vero pro-
pter voluptatem, quanquam incorruptionis opus et

μεν οἴχησιν, αἱ φυχαὶ, παρὰ τῷ θεῷ (67), sig τ
ἀναχαινοποιηθεῖσαν ἡμῖν ἅπτωτον ἀναλάθωμεν τὴν
οἰχίαν. "O0ev καὶ στενάζοµεν, μὴ θέλοντες τὸ
σώμα ἀπεχδύσασύαι, dAA' ἐπ αὐτῷ τὴν λοι-
πὴν ἐπεγδύσασθαι ζωήν. Τὸ γὰρ οἰκητήριον το
ἐξ οὐραγοῦ, ὃ ἐπεγδύσασθαι ἐπιθυμοῦμεν, ἡ ἆθα-
vacía ἑστίν ' ἣν ἐὰν ἐπενδυσώμεθα, καταποθήσεται
πᾶν τὸ ἐν αὐτῇ ὁλοσχερῶς ἀσθενὲς, ὑπὸ τῆς ἀχρόνου
ζωῆς καταναλωθὲν, xai θνητόν. Aut πίστεως γὰρ
περιπατοῦμεν, οὐ διὰ εἴδους. Ἰουτέστι' Διὰ mle
στεως γὰρ ἐπιθαίνομεν ἔτι, ἀτρανωτάτῳ λογισμῷ τὰ
ἐχεῖ πράγµατα χατοπτεύοντες, xal οὐ σαφῶς ὥστε
xai ὁρᾷν, xal ἀπολαύειν, χαὶ ἓν αὐτοῖς εἶναι. Τοῦτο
δέ φηµι, ἁδελφοὶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα κ.Ίηρονομῆ»
σαι βασιλείαν θεοῦ οὐ δύνανται, οὐδὲ ἡ güocà
τὴν ἀφθαρσίαν κ.Ἱπρονομεῖ. Σάρχα, φησὶν, οὗ τὴν
δάρχα αὐτὴν ἑδήλωσεν, ἀλλὰ τὴν ἄλογον πρὸς τὰς
µαχλώσας τῆς φυχῆς ὁρμῖν ἡδονάς. Εἰπὼν οὖν :
Ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα βασι.είαν' θεοῦ κΆηρυνομῆσαι
ob δύνανται ἑπαπεφήνατο' 0ὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν
ἀφθαρσίαν κ.Ίηρογομεῖ. Φθορὰ δὲ οὐκ αὑτό ἐστι τὸ
φθειρόμµενον, ἀλλὰ τὸ φθεῖρον. Ἐπικρατήσαντος μὲν
Υὰρ τοῦ θανάτου, χλίνεται τὸ σῶμα εἰς φθοράν; ἐπι-
μενούσης δὲ ἔμπαλιν τῆς ζωῆς ἐν αὐτῷ, ἕστηχε μὴ
χαθαιρούμενον. Διὸ ἐπειδὴ µεθόριον τῆς ἀφθαρσίας
ἐγενήθη xai τῆς φθορᾶς 1 aàp5, οὐχ οὖσα οὐδὲ φθορὰ
οὐδὲ ἀφθαρσία, ἐχρατήθη δὲ διὰ τὴν ἡδονὴν ὑπὸ τῆς C
φθορᾶς, ποίηµα τῆς ἀφθαρσίας xal χ-ῆμα ὑπάρ-
χουσα διὰ τοῦτο γεγένηται εἰς φθοράν. Καὶ ἐπεὶ

possessio, fuisset a corruptione: propterea cor- D συνεκροτἠθη (68) ὑπὸ τῆς φθορᾶς, xa θανάτῳ διὰ

15 Gen. 11, 19. 7* Luc. xvi, 9. 75] Joan. v, 19.

(65) De mammona iniquo. Ἐκ τῆς ἁδιχίας τοῦ
papuevi, velut ex injustitia mammonz : quod
magnam habet expressionem : quanquam habent
τς Luc. ut reddidit noster interpres, àx τοῦ
μαμμωνᾶ τῆς ἀδιχίσς : nec forte illud Methodii aliud
est quam ὑπερβατόν, qualia passim illius exstant,
ac velut affectata.

(66) Ipsi, hoc est anime, sumus habituri, ἔξομεν
?:xnctv, αἱ Ψυχαἰ. Sic paulo inferius n. 7 : Ἡμεῖς
γὰρ οἱ ξῶντες αἱ φυχαί ἔσμεν, nos qui vivimus, ani-
we sumus, velut totum hominem, unam animam
Platonice agnoscat, et velit a Paulo significatum :
quod nihil Viennensi et Lateranensi conciliis ad-
versatur, pronuntiantibus adversus Averroistas vel
ciiam Origenianos quos hic Methodius impugnat,

Τ6 11 Cor. v,2, 5. " ibid. T. ** Y Cor. xv, 50.

ponentes corpus velut omnino extraneum homini,
nec a creatione acceptum, sed carceris loco in
nam datum ; non damnatam plerisque Patribus ἑντε-
λέχειαν illam Aristotelis, velut animz immortalitati
infestam, ac plus justo materie immergentem, nec
satis absolutam servanteimn, ceu divinum dognia et
ab Spiritu sancto, delinientibus. Interpres videtur
dissimulasse, mutata prima persona in teriiam,
anime habebunt : sed non licuit in reliquis. Ipse
tamen palam Methodius initio horum excerptoruimn,
hominem non solam esse animam statuit. Quare
hic metonymice loquitur, et denominatione sumpta
a potiori.

(67) Eic €' ávax. Editi, ἔστ᾽ ἂν ávax.

(68) Συγεκροτήθη. Scribe συνεχρατίθη ex ltupif,

φὸ

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

9014

πα:δείαν παρεδόθη, εἰς vixoc αὐτὴν τῇ φθορᾷ καθά- A ruptioni mancipata est. Postquam ergo victa fuis-

περ χληρθνομίαν οὗ χατέλιπεν ' ἀλλά πάλιν, διὰ τῆς
ἀναστάσεως νιχήσας τὸν θάνατον, ἀπέδωχε τῇ ἆφθαρ-
cia, ἵνα μὴ χληρονοµήση 1j φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν,
ἀλλ᾽ ἡ ἀφθαρσία τὸ φθαρτόν. Ἑταποχρίνεται Τοῦν ’
Asi γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἑνδύσασθαι τὴν ἀφθαρ-
cíav, xal τὸ θνΥητὸν τὴν ἀθανασίαν. Φθαρτὸν δὲ
xai θνητὸν ἑνδυόμενον ἀθανασίαν xal ἀφθαρσίαν, τί
ἂν ἕτερον εἴη παρὰ τὸ σπειρόµεγον ἐν φθορᾳᾷ, καὶ
ἁγιστάμενον ἐν ἀφθαρσίᾳ; ἵνα, καθὼς ἑφορέσαμεν
τὴν εἰκόγα τοῦ χοϊχκοῦ, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα
τοῦ ἑπουραγίου. Ἡ γὰρ εἰχὼν τοῦ χοϊχοῦ, ἦν ἔφο-
ρέσαµεν; τὸ, Dj el, καὶ εἰς γῆν ἀπεεύσῃ, ἑστίν.
Ἡ δὲ εἰχὼν τοῦ ἑπουρανίου ἡ £x νεχρῶν ἀνάστασις
χαὶ fj ἀφθαρσία.

set a corruptione, mortique propter castigationem
14) tradita , noluit Deus, ceu hzreditatem , cor-
ruptioni ad victoriam relinquere : sed victa rursum
morte per resurrectionem, incorruptioni reddidit,
ut ne corruptio incorruptionem , sed magis incor-
ruptio, quod est corruptibile in hzreditatem acci-
peret. Ad hzc itaque respondet Apostolus 72 : Opor-
tet enim corruptibile hoc induere incorruptionem , et
mortale, immortalitatem. Corruptibile autem et
mortale hoc induere immortalitatem et incorru-
ptionem, quid aliud sit, quam ut quod seminatur in
corruptione, surgat in incorruptione** ? Ut sicutpor-
tavimus imaginem terreni, portemus el. imaginem
celestis *'. Nam imago terreni quam portavimus,

illud est : Terra es, et in terram reverteris '*. Imago autem ccelestis, resurreclio est ex mortuis et

incorruptio.

Q'. Ἰουστῖνος δὲ ὁ NeamoXcnc, ἀνὴρ οὔτε τῷ B — Vl. Justinus vero Neapolitanus (72), vir haud

χρόνῳ πόὀῤῥω ὧν τῶν ἁποστόλων οὔτε τῇ ἀρετῇ,
χλτρονομεῖσθαι μὲν τὸ ἀποθνῆσχον, κληρονομεῖν δὴ
τὴν ζωὴν (69), λέχει. Καὶ ἀποθνήσχειν μὲν σάρκα,
ζὴν δὲ τὴν βασιλείαν τῶν οὑρανῶν. Ὁπόταν δὴ
σάρκα 6 Παῦλος xal αἷμα μὴ δύνασθαι τὴν βασι-
είαν τοῦ θεοῦ xAnpovounca λέγῃ' οὐχ ὡς ἐχ-
φαυλίζων, Φφησὶ. τῆς σαρχὺς τὴν παλιγγενεσίἰαν
ἀποφαίνεται, ἀλλά διδάσχων, οὗ χληρονομεῖσθαι βα-
διλείαν Θεοῦ, αἰώνιον ὑπάρχουσαν ζωὴν, ὑπὸ τοῦ
θύματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα ὑπὸ τῆς ζωῆς. El γὰρ ἔχλη-
ῥονομεῖτο ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ὑπὸ «o0 σώματος ζωὴ
ὑπάρχουσα , συνέθαινεν ἂν τὴν ζωὴν ὑπὸ.τῆς φθορᾶς
χαταπίνεσθαι. Nov δὲ τὸ τεθνηχὸς f) ζωὴ κληρονομεῖ,
ἵνα εἰς νῖχος χαταποθῇ ὁ θάνατος! ὑπὸ τῆς ζωῆς,

χαὶ τὸ φθαρτὸν τῆς ἀφθαρσίας χτῆμα ἀναφανῇ C

ἐλεύθερον μὲν θανάτου xal ἁμαρτίας γεγενηµέ-
vov, δοῦλον δὲ χαὶ ὑπήχοον ἀθανασίας ' ὅπως τῆς
ἀφθαρσίας τὸ σῶμα ᾗ, xat μὴ τοῦ σώματος ἡ ἀφθαρ-
ία.

7’. "Ότι, Kal οἱ vexpol ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται
£pxotov, ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες ' ὁ ἅγιος Μεθόδιος
οὕτω φησ[. Τουτέστι’ αὐτὰ ἡμῶν ταῦτα τὰ σώματα”
ἡμεῖς γὰρ οἱ ζῶντες αἱ φυχαί ἐσμεν, οἱ ἀπολαμδά-
νοντες ἐγερθέντες (70) ἐχ τῆς γῆς τοὺς νεχρούς; ἵνα,
ὃἷς ἀπάντησιν ἅμα αὐτοῖς ἁρπασθέντες τοῦ Kupíou,
^! ibid. 49.

T | Cor. xv, bo. 5 ibid. 42.

(69) Tóv ἑωήν. Editi, τὸ ζῶν. Fortasse rectius.

δὲ (6.111, 19. ** 1 Cor. xv, 50.

longe ab apostolorum temporibus et virtutibus re-
motus, quod quidem "mortale est, possideri dicil,
vitam autem possidere. Et carnem quidem mori ,
celorum autem regnum vivere. Cum itaque ait
Faulus 53 non posse carnem et sanguinem , regnum
Dei'possidere : non eo, inquit, dicit, ut carnis re-
generationem videatur negare ; sed ut. doceat, non
possideri regnum Dei quod est vita eterna, a cor-
pore, sed corpusa vita. Si enim regnum Dei, cum
sit vita, a corpore possideretur; eveniret ut vita a
corruptione absorberetur. Nunc contra, id quod
est mortuum, a vita possidetur, ut mors in victoria
absorbeatur a vita : corruptibileque illud incorru-
plioni possessio cedat ; liberatum quidem a morte
et peccato, factum autem immortalitati subjectuia
et servum; ut corpus quidem sit incorruptionis ,
non incorruptio corporis.

VII. Hlud : Et mortui qui in Christo sunt, resur-
gent primum , deinde nos qui vivimus ** : sic edis-
serit S. Methodius. Hoc est : Ipsa nostra lizc cor-
pora : Nos enim qui vivimus (75), animz sumus,
qui resumimus excitata a terra corpora mortua ; ut
in occursum Domini, una cum illis rapti, gloriose

δν [| Tliess. 1v, 16.

Συρίας τῆς Παλαιστίνης, Syrie Palestine, ut Euseb.

Bereditari id quod mortale est dicit, hareditare au- p |. tv, c. 11, et ut Photius noster in sua hac Μυρι-

wm id quod vivit. Hoc dictum refert inter opera
deperdita S. Justini M. doctissimus Maranus pag.
596, ubi hzc adnotat : Similis sententia apud Ire-
meum : qui quidem mihi videtur accuratius dicere
carnem hereditate possideri in regno, ea in Spiritum
sanctum transferens, quie Methodius de ipso regno
eclorum dixit. GALL.

70) Εγερθέντες. Al. ἑγερθέντας.

11) Propter castigationem. Διὰ παἰδευσιν. Ru-
pifucald. habet, διὰ παρακοἠν. Neutra lectio sper-
npenda. Ut enim fuerit a prevaricatione et inobe-
dientia, castigatio nihilominus fuit, poenaque in-
ducta, non perdendo homini, sed erudiendo.

(72) Justinus vero Neapelitanus. Neapoleos, non
celebris illius Campaniz in lialia, sed quie est

θίθλῳ:' Πατρίδα ο Νεάπολιν., τὴν ὑπὸ τὴν ἑπαρχίαν
τελούσαν Παλαιστίνης, patriam habuit Neapolim, Pa-
lestine accensum oppidum. Sic Latine satis inter-
pres apud Justinum Parisinze editionis 1615, uti-
nam :eque Christiane in titulo egisset, ac vel non
fecisset fucum, vel sibi fieri a Graculo scliismatico,
pranotante sanctum, diri schismatis antesignannm,
non permisisset. Locum ex «quo Methodius ista de-
scripsit, mala numeri ascriptio in Justino celavit.

(75) Nos enim qui vivimus. Subtilior videtur quani
solidior dicti apostolici expositio, salis alioquin
diflicilis ; quo tameu Paulus magni rem sacramenti
contineri innuit. Communis expositio, ut loquatur
de iis qui tunc superstites erunt, et in eorum per-
sona ; qua de re ibi interpretes.

21S

5. METHODII EPISCOPI ET MARTYRIS

$16

ipsi celebremus ícstum resurrectionis : eo quod A ἑνδόξως ἑορτάσωμεν αὐτῷ τὴν φαιδρᾶν τῆς ἀναστά-

eterna nostra tabernacula, nunquam amplius inte-
ritura vel dissolvenda, acceperimus.

VII. Vidi, inquit, 1n Olympo monte Lyciz, ignem
sponte sua in montis cacumine enascentem ; juxta
quein stirps, pyragnus nomine, exsistit, adeo Πο-
rida virenset opaca, ut e fonte potius nata videatur.
Quam igitur ob causam, cum nature corruptibiles
sint, el corpora ab igne consumantur ; hzc nihi-
lominus stirps, non modo non exuritur , sed etiam
magis efflorescit, quainvis natura facile exuri pos-
sit, przesertim ad ipsius radices igne eructante ?
Ramos ergo ex circuinjacentis silvae arboribus in
ignem illic erumpentem conjeci ; qui subito flam-
mis correpti, iu cinerem redacti sunt. Quid ergo
sibi vult hoc miraculum ? Siguum et indicium futu-
re illius diei Deus hoc exhibuit, uti sciamus , fore
uL igne obruente omnia ac consuimente , corpora
qui in castitate et justitia versala sunt, per ignem
incedant haud secus ac per frigidam aquam.

IX. Vide, inquit, utrum non B. Joannes, cum
dicit 55 : Dedit mare mortuos suos, qui in eo erant :
et mors et infernus dederunt morluos suos, qui iin ipsis
erant ; partes ab elementis redditas ad uniuscujus-
que reparationem, ostenderit? Ut mare quidem,
intelligatur substantia humida : infernus autem,
aer, quod obscurus non videatur, quemadmodum
Origenes ipse explicat : mors denique terra accipia-
tu, eo quod mortuus in ea reponatur : unde et
pulvis mortis appellatur in Psalmis **, Christo di-
cente, se in pulverem mortis deductum esse.

X. Quiquid euim, inquit, ex puro aere et puro
igne componilur, ejusdem cum angelicis concretio-
nibus (74) et corporibus substantiz est, haudqua-
quam terre ac aquis qualitate preditum est; quia
necessario ipsum esset terrestre. Tale et talibus
constaus, resurrecturum corpus finxit Origenes,
quod etiam spirituale appellavit.

XI. Atqui, inquit, quie species erit resurgentis,
$i forma ha:c humana, velut sententia ipsius inuti-
lis, abolenda sit ; longe illa ex omnibus amabilior,
quae in animalia concrescunt : qua et Numen ipsum
ut imagine utitur (75), quemadmodum etiam ex-

55 Apoc. xx, 9. ** Psal. χι, 16.

σεως ἑορτὴν, ἀνθ) ὧν αἰωνίους ἡμῶν τὰς σχηνὰς
οὐχέτι τεθνηξοµένας ἢ λυθησοµένας ἀπειλήφαμεν.
H'. "Oct, φησὶν, ἐθεασάμην ἐν Ὀλύμπῳ ἑγὼ (ὄρος

δέ ἐστιν ὁ Ὄλυμπος τῆς Λυχίας') mop αὐτομάτως

κατὰ τὴν ἀχρώρειαν τοῦ ὄρους χάτωθεν Ex τῆς vf
ἀναδιδόμενον, περὶ ὃ πύραγνος φυτόν ἐστιν, οὕτω
μὲν εὐθαλὲς χαὶ χλοερὸν, οὕτω δὲ σύσχιον, ὡς ὑπὸ
πηγῆς μᾶλλον αὐτὸ βεθλαστηχέναι. Δι Ίντινα οὖν
αἰτίαν, εἰ φύσεις εἰσὶ φθαρτῶν , xai ὑτὸ πυρὸς xat-
ανχ)ισχοµένων σωμάτων, οὗ µόνον οὗ χαταφλέγεται
τὸ φυτὸν τοῦτο, ἀλλά xal μᾶλλον ἀχμαιότερον ὑπάρ-
χει, εἰ τῇ φύσει ἐστὶν εὔκαυστον, xal ταῦτα περὶ
αὐτὰς αὐτοῦ ῥίζας τοῦ πυρὸς ἐντυφωμένου; Κλάδου»
γοῦν ἐγὼ δένδρων Ex τῆς παραχειµένης Όλης ἑπέρ-

B ῥιφα, χαθ᾽ ὃν ἐρεύγεται τὸ πῦρ τόπον καὶ εὐθέως

εἰς φλόγα ἀρθέντες, ἑτεφρώθησαν. Τί οὖν βούλεται
τὸ παράδοξον; Δεῖγμα τοῦτο τῆς μελλούσης ὁ Geh;
ἡμέρας καὶ προοἰµιον ἔθετα' ἵνα γινώσχωμεν , ὅτι,
πάντων πυρὶ κατοµμθρουµένων, τὰ ἐν ἀγνείᾳ σώματα
διατρίψαντα (76) xa δικαιοσὐνῃ, χαθάπερ ἀνχρῷ
ὕδατι ἐπιθῆσονται.

&'. "Οτι, φησὶν, ἐπίστησον δὲ µήποτε xal ὁ μαχά-
prog Ἰωάννης, Ἔδωκχεν ἡ 0d.lacca τοὺς νεκροὺς
τοὺς év αὐτῇ, λέγων ' xal ὁ θάνατος καὶ ὁ ᾷδης
ἔδωκαν τοὺς γεχροὺς τοὺς ἐν αὐτοῖς ' τὰ ἀπὸ τῶν
στοιχείων ἀναδιδόμενα πρὸς ἁποκατάστασιν ἑχάστου
µόρια ἐδήλωσε; Την μὲν γὰρ θάλασσαν εἶναι τὴν
ὑγρὰν οὐσίαν' ᾷδτν δὲ τὸν ἀέρᾳ, παρὰ τὸ ἀειδές' διὰ
τὸ μὴ ὁρᾶσθαι, χαθάπερ ἐλέχθη xal Ὠριγένει xal
θάνατον τὴν γῆν, παρὰ τὸ ἐν αὐτῇ χλίνεσθαι τὸν 0f
σχοντα * ὅθεν xal χοῦς ἐχλήθη θανάτου ἓν qaX pole:
εἰς χοῦν θανάτου κατηχθαι, εἰρηχότος Χριστοῦ.

l'. Ότι, qnot, πᾶν γὰρ τὸ ἐκ χαθαροῦ ἀέρος xal
καθαροῦ πυρὸς συνιστάµενον σύγχριμα, xat τοῖς
ἀγγελιχοῖς ὁμοούσιον ὑπάρχον, οὐ δύναται γῆς ἔχειν
ποιότητα xai ὕδατος ἐπειδῃῆ συµθήσεται ἔσεσθαι
αὐτὸ γεῶδες. Τοιοῦτον xal Ex τούτων τὸ ἀναστῆναι
μέλλον σῶμα ἀνθρώπου Ὡριχένης ἐφαντάζετο' ὃ καὶ
πνευματιχὸν ἔφη (77).

ΙΑ’. Ὅτι, qnot, ποταπὸν ἄρα ἔσται (18) xaX σχηµα
τὸ ἀνιστάμενον, εἰ ὅλως τὸ ἀνθρωποειδὲς τοῦτο, ὡς
ἄχρηστον ὃν χατ᾽ αὐτὸν, ἑξαφανίκεται" ὃ πάντων ἐστὶ
τῶν εἰς ζῶα συγχεκριµένων σχημάτων ἑρασμιώτα-
τον * ᾧ χαὶ τὸ θεῖον χρῆται εἰχόνι (79), χαθάπερ xal

(14) Cum angelicis concretionibus et. corporibus. D Omisit interpres vel librarius τὸ εἰχόνι vel εἰχόνα,

Refert enim τὸ σύγχριµα ex aere et igne, puris il-
lis. ab imipuriorum terre «t aqua mistione : quale
plurimi veteres angelicum σύγχριµα et corpus po»
Suerunt; quos etiain Cajelanus ad cap. vi ad Ephes.
secutis est, in hoc ipse minime sequendus. Hic
ipse Origenis error, ille Eutychii patriarche vide-
tur, negantis otim tractabilem corporum resurre-
ctionem; quo eum errore, Gregorius noster, ut eo
nihil ei decesserit. sanctitatis, absolvit. Sic passim,
successione temporum, recrudescunut potius vete-
Fes hareses, quam nova oriantur : quod utinam

ulo superius, nostrumque ipsum zevuin, in tanta

&ieseon colluvie non esset expertunt.
(15) Qua e Numen. ipsum wt imagine wlitur.

quod utrumque probatum est. Dtitur, inquam; non

quasi ipsum sit figurabile, sed tanquam velit perfe-

ctissimo reprzsentari in quolibet vel sexu vel ge-

nere : qua eadem ratione, incorporeos angelos no-

bisque natura prastantes, non nisi virili exhibe-

nius figura. De quibus tamen velut corporeis Metho-

dius noster, nostro statim modo ; altributa, ratione

etiam corporis, imagine, philosophatur.
(76) Διατρίψαντα. Cod. Rupif., διατ

ε V7) Ὅ xal απγευματικὸν ἔφη. Éa

gs.
(58) Ἔσται. Al, 6 ἔστι.
(59) Εἰκόγι. Sirm. εἰχόνα.

vta.
iti; ὃ αν.

311

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

S18

ὁ σοφρώτατος Παῦλος δηλοῖ' "Avhp μὲν γὰρ ovx Α planat sapientissimus Paulus *? : Vir quidem non

ὀρεί.Ίει κατακα.ύσπτεσθαι τὴν χεφαλὴν, εἰκὼν
aal δόξα Θεοῦ ὑπάρχωγ' εἰς ὃ xai τὰ νοερὰ τῶν
ἀγγέλων σώματα διεχοσµήθησαν; "Apa χυκλοτερὲς,
ᾗ πολυγώνιον, f| κυδιχὸν, f) πυραµοειδές; Πλεῖσται
TÀg τῶν σχημάτων αἱ παραλλαγαί ΄ ἀλλὰ τοῦτο ἁμή-
χανον. Οὐχοῦν τίς ἡ ἀποχλήρωσις, τὸ μὲν θεοείχελον
σχῆμα (ὁμολογεῖ γὰρ xaX αὑτὸς ὁὀμοειδῆ εἶναι τὴν
φυχὴν τῷ ao pat) ἀπαγορεύεσθαι ὡς ἀχλεέστερον,
ἄπουν δὲ χαὶ ἄχειρον ἀνίστασθαι;

IB. "Οτι, φησὶν, ὁ μετασχηματισμὸς f) εἰς τὸ ἆπα-
θὲς xa ἔνδοξόν ἔστιν ἁποχατάστασις. Nov μὲν γὰρ
τὸ copa ἐπιθυμίας ἐστὶ xaX ταπειγώσεως' διὸ xa
Δανιλλ ἀνγἡρ ἐπιθυμίας Ίκουε (80). Τότε δὲ µετα-
ey, µατίσεται εἰς σῶμα ἁπαθές ' οὐ τῇ ἐξαλλαγῇ τῆς
διαχοσµέσεως τῶν μελῶν, ἀλλά τῷ μὴ ἐπιθυμεῖν
τῶν ὑλιχῶν ἡδονῶν.

Ὅτι «φησὶν, ἐξελέγχων τὸν Ἡριχένην Βούλε-
ται τοίνυν ὁ Ἐριγένης τὴν μὲν αὐτὴν σάρχα οὐκ
ἁποχαθίστασθαι τῇ φυχῆῇ, τὴν δὲ ποἰαν ἑχάστου µορ-
«hv, κατὰ τὸ εἶδος, τὸ «hv σάρχα xot νῦν yapaxznpl-
(ov, ἓν ἑτέρῳ πνευματιχῷ ἐντετυπωμένην ἀναστή-
σεσθαι σώματι’ ἵνα ἕχαστος πάλιν ὁ αὐτὸς φανῇ χατὰ
τὴν µορφήν' xaY τοῦτο εἶναι τὴν ἐπαγγελλομένην
ἀνάστασιν. Ῥευστοῦ γὰρ, φησὶν, ὑπάρχοντος τοῦ
ὑλιχοῦ σώματος, xal µηδέποτε µένοντος ἐφ᾽ ἑαυτῷ,
ἀλλὰ ἁ πογινοµένου καὶ ἐπιγινομένου περὶ τὸ εἶδος τὸ
χαραχτηρίζον τὴν μορφὴν, ὑφ᾽ οὗ χαὶ συγχρατεῖται
τὸ σχημα” ἀνάγχη δη τὴν ἀνάστασιν ἐπὶ µόνου εἷ-
δους ἔσεσθαι.

ΙΟ. Εἶτα μετ᾽ ὀλίγον φησίν' Οὐχοῦν, ὦ Ὠρίγενες,
εἰ ἐπὶ τοῦ εἴδους µόνον προσδοχᾶσθαι διισχυρίζῃ τὴν
ἀνάστασιν ἓν πνευματικῷ µεταθησοµένου σώματι,
ἀπόδειξίν τε δοχιμωτάτην τὴν χατὰ τὸν Ἠλίαν ἡμῖν
ὁπτασίαν xal Μωσέα παρέχεις' ὥσπερ ἐχεῖνοι, φά-
µενος, μετὰ τὴν ἀπὸ τοῦ βίου ἔξοδον ὤφθησαν, οὐχ
ἕτερον παρ ὃ εἶχον εἶδος ἐξ ἀρχῆς διασώζοντες *
χατὰ τὰ αὐτὰ χαὶ d πάντων ἔσται ἀνάστασις (81).
'0O λΜωσης δὲ xol ἩἨλίας, πρὸ τοῦ τὸν Χριστὸν πα-
θεῖν xa ἀναστῆναι, Ίδη τὸ εἶδος τοῦτο, ὃ clc, ἔχοντες
ἀνέστησαν xai ὤφθησαν * πῶς δὴ ἔτι ὁ Χριστὺς Πρω-
τότοχος εἶναι τῶν vexpür ὑπὸ τῶν προφητῶν xal
τῶν ἁποστόλων ἄδεται; El γὰρ Πρωτότοχος τῶν νε-
χρῶν Ἆριστὸς εἶναι πεπίστευται, πρωτότοχος δέ ἐστι
τῶν νεχρῶν ὁ πρὸ πάντων ἀναστάς' ὁ δὸ Moor for
χαὶ πρὸ τοῦ τὸν Χριστὸν παθεῖν ἔχων τὸ εἶδος τοῦτο
ἐφάνη τοῖς ἁποστόλοις, περὶ ὃ πληροῦσθαι φὴς αὐτὸς
τὸν ἀνάστασιν' οὐχ ἄρα τοῦ εἴδους χωρὶς τῆς σαρχός

5 ] Cor. xi, Ἱ. 3 Dan. ix, 22. ** Apoc. 1, 5.

(80) "Hxovs. Al., ἤχουσε.
(81* Ἔσται ἀνάστ. ΑΙ., σοι ἀνάστ.
(F2) Corpus desiderii αἱ humilitatis. Alterum ha-
bet Paulus Philipp. m, 21, alterum ipse aliique
im insinuant, dum carnis et corporis desideria
Duuntur : vixque nisi in malam partem. At in
Daniele summe virtutis probatio est, ut vir deside-
riorum audierit, quanquam nec ipse male affertur
in. exemplum ; sunt. eniin. etiam ejusmodi cordis
contriti sancta desideria, aliena ab supera illa àza-

debet velare caput. suum, quoniam imago et gloria
Dei est ; ad quod etiam, intelligendi facultate prz-
dita angelorum corpora, exornata sunt et digesta?
Num ergo figura ejusmodi rotundior erit aut mul-
tangula, aut cubica, aut pyramidalis? Variz enim
sunt figurarum species : sed est hoc impossibile.
Ecqua vero distributio, ut forma quidem Dei simi-
lis (similem enim animam esse corpori ipse quo-
que fatetur) ceu ignobilior abjiciatur; sine vero
pedibus manibusque homo resurgat ?

ΧΙΙ. Transformatio, inquit, est in statum immu-
nem a passione, ac glorie in integrum restitulio.
Nunc quippe corpus desiderii est et liumilitatis (82) ;
unde et Daniel vir desideriorum appellatus est ** :
tunc autem transfigurabitur in corpus impassibile ;
non membrorum ornatu mutato, sed corporalium
voluptatum exstincto desiderio,

Tui ait, coarguens Origenem : Existimat itaque
Origenes non eamdem animz carnem instauratum
iri; sed fore, ut qualis est singulorum forma in
specie, quae et modo carnem ceu obsignat distin-
guitque, spiritali alii corpori impressa, resurgat ; ut
iterum idem quisque, secundum speciem formame
que appareat: atque hanc esse promissam nobis
resurrectionem. Cum enim, inquit, corpus mata-
riale fluxum sit, neque in se ipso unquam corsi-
Stat, sed decedat accedatque circa speciem dis'in-
guentem formam, qua eliam figura continetur ;

C plane necessarium conficitur, ut resurrectio in sola

specie et forma fiat.

XIII. Deinde post pauca dicit : Si igitur, o Ori-
genes, resurrectionem in sola specie et forma, in
spiritale corpus mutata, exspectandam contendis,
et visionem Eliz et Moysis pro certissima nobis de-
monstratione exhibes : quemadmodum illi, inquis,
post mortem, non alia quam viventes olim habe-
bant, specie formaque apparuerunt ; ita et nos ou-
nes resurgemus. Atqui Moyses Eliasque, jain ante
Christi passionem ac resurrectionem, formam hanc
quam ais, habentes resurrexerunt et apparuerunt :
qui ergo Christus Primogenitus mortuorum ** pro-
phetico apostolicoque praconio celebratur ? Nam si
Christus Primogenitus mortuorum creditus est, est
vero primogenitus mortuorum, qui omnes resur-
gendo pracessil: Moyses autem jam ante Christi
passionem ea forma apostolis visus est, in qua re-
surrectionem | implendam dicis : utique sequi-
tur (85), ut forma non resurgat sine carne. Nam

θείᾳ, et statu glorize, quo sola est, vel ut sola beata
desiderata possessio.

(83) Utique sequitur, ut forma non resurgat sine
carue. Οὑχ ἄρα τοῦ εἴδους χωρὶς τῆς capxóc ἐστιν f)
ἀνάστασις. Clara. conclusio, quam Schottus male
assumptionem facit : sequensque dilemma assum-
ptionis specie obscurat plane et confundit; ut vero
reddidimus, nihil habet difficultatis; ipseque se
ipsum Methodius, quam ἀπιγειρηματικὸς sit ner-
VOs"usq'te argutor ostendit. Ubique in istis τὸ

319

s. ueraoDt EsflScop; ΕΤ uanTYRIS

$30

vel resurrectio solius, ut doces, forma est;' 60” A ἐστιν ἡ ἀνάστασις. τοι γὰρ τοῦ εἴδους ἑστὶν, ὡς

que nequit jam Christus esse Primogenitus mor-
tuorum, quod ea forma ante ipsum apparuerint
defunctorum anims: aut re vera, Primogenitus
est, ut. est; tumque, nullo prorsus modo, ut ali-
qui ante ipsum eain consecuti sint resurreclionem,
qua ne amplius morerentur, fieri potest. Quod si
nemo ante illum resurrexit; Moses autem et Elias
non induti carnem, sed solam formam habentes
apparuerunt apostolis : perspicue futura in carne
resurreclio ostenditur. Enimvero absurdissimum
est, ut in sola forma resurrectio deüniatur, cum
palam sit, animas (84), postquam eliam sunt carne
egressz, speciem illam formamque quam ait resur-
recturam, nunquam deponere. Quod si illa irrevo-
cabilis adest, ut in anima Mosis et ΕΙ; ac ne-
que, ut existimas, corrumpitur perilve, ubique in-
divise adhzrens; plane sequitur, non resurgere
formam ejusmodi qua nunquam cecidit.

XIV. Quod si quis indigne ferens, dicat: Si
nemo, priusquam Christus ad inferos descenderet,
resurrexit, quomodo referuntur aliqui ante ipsum
Surrexisse ; inter quos filius vidue Sareptanz 0,
et Sunamitidis filius**, itemque Lazarus *!*? Re-
spondendum, ita resurrexisse, ut iterum essent
niorituri : nos autem de iis pronuntiamus, qui post
resurrectionem nunquam sunt morituri. Quod si
eliam de anima Elie dubius dixerit, quasi Scri«
pturis affirmantibus illum in carne assumptum esse,
nos autem doceamus illum apostolis absque carne
apparuisse : respondendum, atqui, quod apparuisse
apostolis in carne dicamus, huie nostre sententid
magis favet. Res enim, corpus quoque nostrum ca-
pax esse immortalitatis probat, sicut et fuit pro-
batum in Enoch translato **. Si enim incorruptio-
nis capax non esset, haudquaquam tanto tempore,
iminune a corruptionis labe mansisset. Si quidera

* Scholion. Not. Esse hoc minoris momenti.
Quanquam enim non de specie et forma, sed de
composito corpore contendat ; nihil minus sequitur
hoc vel illud. Alterum quidem eo solvitur, quod il-
lud iterum moriturum sit; quomodo non proprie et
absolute statua resurgit : allerum autem nequit
solvi; siquidem non potest forma iteruin esse tno-
ritura, cuim nullo modo moriatur.

παρεγγυᾷς (85) uóvou 1j ἀνάστασις *, xaX οὗ δύναται
ἔτι Πρωτότοχος εἶναι ὁ Χριστὸς τῶν νεκρῶν, τῷ πρὸ
αὐτοῦ ἐχούσας τοῦτο μετὰ τὴν τελευτὴν τὸ εἶδος
πεφηνέναι φυχάς' 7| ἩΠρωτότοχος ἀληθῶς ὥσπερ
ἐστὶ, xai ἀδύνατον ὅλως ἠξιῶσθαι πρὸ αὐτοῦ τινας
τῆς εἰς τὸ μὴ αὖθις ἀποθανεῖν ἀναστάσεως. Ei δὲ
ἀνέστη οὖδεὶς πρὺ αὐτοῦ, οἱ δὲ ἀμφὶ τὸν Μωῦσέα
χαὶ τὸν ἩἨλίαν σάρχας μὲν ἔχοντες τοῖς ἁποστόλοις
οὐκ ὤφθησαν, µόνον δὲ τὸ εἶδος' ἡ ἄρα ἀνάστασις
ἐπὶ τῆς σαρχὸς προφανῶς δηλοῦται. Καὶ γὰρ áco-
πώτατον ἐπὶ μόνου τοῦ εἴδους τὴν ἀνάστασιν διορί-
ζεσθαι, ὁπότε αἱ φυχαὶ, xal μετὰ τὴν σαρχῶν ἔξο-
δον, οὐδέποτε φαίνονται τὸ εἶδος, ὅ φησιν ἀνίστα-
σθαι, ἁποτιθέμεναι. El δὲ συµπαρέσται (86) αὑτοῖς
τοῦτο ἀναφαίρετον, χαθάπερ xal ἐπὶ τῇ Μωῦσέως xai
Ἠλίου φυχῆ xai οὔτε φθείρεται, χατὰ σὲ, οὔτε
ἀπόλλυται, σὖν αὐταῖς πανταχοῦ συµπαρόν ' οὐκ
ἄρα τὸ εἶδος ἀνίσταται, ὃ µηδέποτε πέπτωχεν.
JA... Ἐὰν δέ τις, δυσχεράνας, Καὶ πῶς 6h, ἆπο-
χριθῇ, εἰ μηδεὶς ἀνέστη σρὸ τοῦ χκατελθεῖν εἰς τὺν
ᾷδην τὸν Χριστὸν, ἀναστάντες Ίδη τινὲς ἱστορήθηδαν
πρὸ αὐτοῦ * ἓν ol; τῆς Σαραφθίνης χήρας ὁ υἱὸς, xal
τῆς Σουναμἴτιδος, χαὶ ὁ Λάζαρος; Aexzéoy: Αλλ'
οὗτοι εἰς τὸ xal αὖθις ἀποθανεῖν ἀνέστησαν' ἡμεῖς
δὲ περὶ τῶν µηχέτι μετὰ τὴν ἔγερσιν διοριζόμεθα
τεθνηξομένων. Ἐὰν δὲ xai περὶ τῆς ψυχῆς διαπο-
ρήσας φράσῃ τοῦ Ἠλίου, ὡς τῶν μὲν Γραφῶν ἀνει-
λῆφθαι αὐτὸν λεγουσῶν ἐν σαρχὶ, ἡμῶν δὲ ἀσύμπλο»
xov σαρχὺς τοῖς ἀποστόλοις ὤφθα: φασχόντων '
λεχτέον, ὅτι χαὶ μὴν μᾶλλον τὸ λέγειν αὐτὸν ὤφθαι
τοῖς ἀποστόλοις ἐν σαρχὶ πρὸς ἡμῶν ἐστι. Δείχνυται
γὰρ xax διὰ τοῦτο ἀφθαρσίας ἡμῶν ὑπάρχον, τὸ σῶμα
δεχτιχὸν, χαθάπερ ἐδείχθη xal ἐπὶ τοῦ Ἐνὼχ µε-
κατιθεµένου. Ei μὴ γὰρ ἀφθαρσίαν ἠδύνατο δέδα-
σθαι, οὐχ ἂν οὐδὲ διέµεινεν bv ἁπαθείχ τοσούτῳ
χρόνῳ. Ei τοίνυν ὤφθη μετὰ τοῦ σώματος, xat ἣν

* ΣχόΛ. Σηµείωσαι. Οὐ παρὰ τοῦτο" xai Υὰρ εἰ
xa μὴ ἐπὶ τοὺ εἴδους, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ συνθέτου Gu
τος τείνεται, οὐδὲν ἧττον τὸ αὐτὸ ἔπεται f| τὸ αὑτό.
Τὸ μὲν γὰρ ἔχει λύσιν, ὅτι πάλιν θνήξει.ὅπως οὐχ
ἔστι χυρίως ἀνδριάντος ἀνάστασι- ' τὸ οὗ: εἴπερ τὸ
εἶδος οὐ θνῄξει πάλιν, ὅτι pio" ὅλως θνῄσχει.

» Hl Reg. xvii, 23. ** IV Reg. 1v, 55. ** Joan. xi, 44. ?* Gen. v, 21.

εἴδος, est velut dístinctiva proprietas, qua possit D quie sunt. minus spiritales : quomodo etiam alii

dici et agnosci, hic talis, Petrus, Pau'us : ipse idem
qui fuerat in carne; quomodo fuerunt agniti Moy-
ses εἰ Elias: divesque Lazarum agnovit. Explicat
non procul a fine ipse Methodius.

(84) Cum palam sit, animas, etc. Crassius loqui-
tur de animabus, tanquam velit suum illud spiri-
tale corpus, in quo resurrecturas volebant Orige-
niani, nunquam deponere; eoque ficlitiam esse in
eo resurrectionem, vel jain esse factam ; ut ii olim
docebant quos Paulus tradidit Satanz ll Tim. i, v.
15, ut doceret non blasphemare. Possent nihilomi-
nus haze exponi ut ad hominem dicta; nisi sequen-
tia obstarent in quibus est expressior : quanquam
uon magnum videatur, ut qui angelis :etherea cor-
pora et spiritalia afliugil, etiain animabus affingat,

plures, iique perquam alieni a damnatis erroribus
Origenis in materia animarum, videntur sensisse.
Num sit modo error in fide, ista sive de angelis sive
de bLumanis animabus sententia, controvertunt
theologi 1 p. q. 50. Mitiorem ego et negantem cum
nostris Caranza, Sixto, Cajetano, exque aliis Me-
ralio, etc., amplexatus fuerim, nullo adliuc occur-
rente, ubiis satis sit expressus, vel ex inteplLione
damnatus error : Patribus Loleranensibus, alio

lane, et ad pr:edamnatas Origenis hzreses, non ad

atrum opiniones hactenus obtinentes, respicien-
tibus : qua de re videndus ad primam De creat. vere
angelus pacis, Praeceptor Angelicus.

(85) Ὡς παρεγγυᾷς. Al., ὥσπερ ἑγγνᾶς.

(80) Συµπαρέσται. Forte συµπάρεστι.

EX LIBRO DE RESURRECTIONE.

092

πῄσας μὲν, ἀναστὰς 0b ἤδη Ex νεχρῶν οὐδέπω. A ergo (88) apparuit cum corpore, eratque mortuus ;

ραῦτα ἵνα 6h συγχωρήσωµεν τῷ Ὡριγένει, χαθ᾽
y *€b εἶδος λέγοντι μετὰ τὴν τελευτὴν ἆποζευ-
ενον ἀπὸ τοῦ σώματος τῇ φυχῆ δίδοσθαι, ὅπερ
ἁπάντων ἀδύνατον, τῷ προαπόλλυσθαι τὸ εἶδος
σαρχῶν iv ταῖς ἀλλοιώσεσι, χαθάπερ xal τὸ
& τοῦ συγχωνευοµένου ἁνδριάντος πρὸ τῆς δια-
ας τοῦ ὅλου. "Οτι μὴ δύναται χωρίζεσθαι χαθ)
µασιν ἀπὸ τῆς ὕλης dj ποιότης ' χωρίζεται μὲν
ἀπὸ τοῦ ἁνδριάντος χωνευθέντος ἡ περὶ τῷ
P μορφὴ ἀφανιζομένη, οὐ μὴν ὑφεστῶσα ἔτι
v.
. Ἐπεὶ δὲ λέγεται ἓν τῷ θανάτῳ τὸ εἶδος χωρί-
t ἀπὸ τῆς σαρχὺς, φέρε, τὸ χωριζόμενον πο-
€ λέγεται χωρίζεσθαι, ἐπισχεφώμεθα. Λέγεται

at non velut jam ex mortuis resurrexisset. Et hxc
ut demus aliquid Origeni, qui ipsam per se for-
mam, post mortem a corpore scjunctam, anima
reddi dicit, quod pre omnibus minus videtur pos-
sibile; eo quod in alterationibus, prior forma (89)
quam carnes corrumpatur; ut et figura fus: sta-
tue prius quam totum dissolutione intereat. Non
enim potest qualitas a materia separari, ita ut per
se exsistat : separatur quidem a fusa statua quas in
cre est, deleta forma, sic tamen ut non ampliug
secundum substantiam subsistat.

XV. Quia vero forma a carne in morte separari di-
citur; age, quot modis unum ab altero separari
dicatur, videamus. Dicitur ergo unum ab alio sepa-

ν yoplzectal τι ἀπό τινος 1| ἑνεργείᾳ xai ὑπο- B rari, vel actu et subsistentia, vel cogitatione : vel

te, ἢ ἐπινοίᾳ' 7| ἑνεργείᾳ, οὐ μὴν xat ὑποστάσει.
| α«υρούς τις χαὶ χριθὰς μεμιγµένα χωρίσειεν
ἱλλήλων ' ᾗ μὲν γὰρ χατὰ χίνησιν χωρίζεται,

"uua λέγεται’ T] δὲ χωρισθέντα ὑφέστηχεν, ύπο-,

µε λέγεται χεχωρίσθαι. Ἐπινοίᾳ δὲ, ὅταν τὴν
ἀπὺ τῶν ποιοτήτων χωρἰζωμεν, χαὶ τὰς ποιό-
; ἀπὸ τῆς ὕλης, Evepyela δὲ, οὗ μὴν xat ὑπο-
, ὅταν χωρισθέν τι ἀπό τινος µηχέτι ὑπάρχοι,
agi οὐσίας οὐχ ἔχων. Γνοίη δ' ἄν τις χαὶ ἐν
ιροτεχνήµασι ὡς ἔχει, ἀνδριάντα ἰδὼν, 7] ἵπ-
[αλκοῦν. Ταῦτα γὰρ λογιζόμενος, ὄψεται τὴν
ον μορφὴν διαλλάττοντα * εἰς δὲ ἑτέραν ὄψιν
εάµενα ὑφ' ἧς (87) τὸ ξυγγενόµενον εἶδος ἀφα-
ει. El. γάρ τις τὰ ἔργα τὰ σχηματιζόµενα εἰς
ἀνθρώπου f| ἵππου συντήχοι, εὑρήσει τὸ μὲν
χῆματος cibo; ἀφανιζόμενον, αὐτὴν δὲ τὴν ὕλην
σαν.. "cte ἁἀσύστατον τὸ λέγειν τὸ μὲν εἶδος
298a. ἡμαυρωμένον µηδὲν, τὸ δὲ σῶμα ἓν ᾧ ἣν
ος ἐντετυπωμένον, διαφθείρεσθαι.

» ΑἉλλά val, φησίν" ἓν πνευματικῷ γὰρ µετα-
εται σώµατι. Οὐχοῦν ἀνάγχη τὸ μὲν εἶδος ἰδίως
γεῖν αὐτὸ τὸ πρῶτον μὴ ἀνίστασθαι, τῷ σνν-
ὗσθαι αὐτὸ συμφθίνον τῇ capxi* xàv γὰρ iv
ιατικῷ µεταπλασθῇ σώματι, αὐτὸ μὲν ἰδίως τὸ
y» ὑποχείμενον ἐχεῖνο οὐχ ἔσται, ὁμοιότης δέ

πίνου Ev λεπτομερεῖ μεταπεπλασμένη σώµατι’

µήτε τὸ εἶδος τὸ αὐτὸ, µήτε τὸ σῶμα ἀνίστα-
λλ᾽ ἕτερον ἀντὶ τοῦ προτέρου. Τὸ γὰρ ὅμοιον,
y τοῦ ἑαυτοῦ ὁμοίου ὃν, αὐτὸ ἐχεῖνο τὸ πρῶτον,
ὃ ἐγένετο, εἶναι οὐ δύναται.

) Me9. ὑ:) ἧς. ΛΙ., µεθιστάµενος, Eo' fic.
) Si quidem ergo. Clara conclusio : ut sive in
σε. sive sola anima, sive adhuc superstes, sive
IvuS visus sit E/ias, nihil ejus apparitio obsit
Ie resurrectioni carnis. Schottus aliter effert,
-»ertuum affirmet Methodius : quod re ipsa
acil; sed perinittit Origeni quidquid malit,
Be undequaque inconsonum dogma arguit.
2i buc scholion, quod paulo ante, secuti notas
belii, ascripsimus, ascribente hic apographo
eBdi ; estque ejus sensus facilis, si quis cum
iano textu, ut fuit a nobis redditus, vel
i& habet, contulerit.
) Eo quod in alierationibus prior forma, etc.

D

actu, non item subsistentia. Ut si quis triticum et
bordeum mista inter se, secernat : quatenus quidem
per motum separantur, dicitur separatio actu atque
Te ; quatenus vero separata seorsim subsistunt, di-
citur separatio, subsistentia, Cogitatione autem et
ratione, velut si materiam a qualitatibus separemus,
ac qualitates a materia, Actu denique , at uon sub-
sistentia , cum separatum aliquid ab alio, non am-
plius fuerit, non habens quo subsistat. Noverit ut
Πας habeant etiam in mecbanicis, si quis statuam
equumve zre lusum aspiciat. Videbit eniin, dum
advertat. animum, ut immutent formam innatam,
atque in figuram aliam a qua deleatur forma con-
genita , transferant. Nam si quis signa in hominis
aut equi figuram effigiata conflaverit, formz quidem
figuram exstinclam, materiam vero superstitem in-
venturus est. Itaque absurdum est, ut quis formam
qua nihil fuit exstincta resurrecturam dicat, cor-
pusque cui illa fuit impressa, corruptum iri
contendat.

XVI. Maxime enimvero, inquit; transferetur enim
in corpus spiritale. Ergo fateri necesse est, eamdem
proprie formam primam non resurgere, eo quod mu-
tata sit et corrupta, una cum carne. Etsi enim in
spiritale corpus translata sit, ipsa tamen eadem
non erit primum proprie subjectum , sed quzedam
illius in subtili corpore transformata similitudo. Sí
autem non eadem forma ; nec idem corpus resurgit,
sed aliud pro alio. Nam simile, cum sit aliud ab
eo (90) quod ipsi simile est, illud ipsum primum, ad
quod fuit factum et quod imitatur, esse non potest.

Τῷ προαπόὀλλυσθαι τὸ εἶδος τῶν σαρχῶν, vel, ut
Sirm., σαρχιχῶν, eodem sensu. Árguil contra for-
mam illam Origenianam, ut non possit illa restitui
animse, carne perempta, cum pereat ipsa prior
carne, in qua velut subsistebat, eo modo quo figura
et forma equi in zre. Male ergo Schottus eo quod
forma carnis, etc., pluraque alia quisque perspexe-
rit minus apte vel fideliter reddita.

(90) Cum sit aliud ab eo, etc. Sic planelegendum,
ἕτερον τοῦ ἑαυτῷ ὁμοίου ὃν, suadet ipse contextus
et inducta probatio; qui aliter concepta, ine
est. Valet vero in.creatis, ubi nulla forma, multis
re vera et individue cominunis est. In divinis est
saltem alter alteri similis, eoque singularis quaeda:u

325

S. METHOD — FPiscopi pr MARTYRIS

XVII. Ait εἶδος et formam esse, quod Went ro- A

rum identitatem, in figura formz propriisque unius-
cujusque distinctivis, exhibet.

XVII. Exponente Origene sensu allegorico, quod
ab Ezechiele propheta dictum fuit, de resurrectione,
atque ad Israelitarum e Babylonica captivitate re-
ditum detorquente, post multa, eum arguens San-
ctus, hoc adjicit : Ac neque ipsi Judei plenam sin-
ceramque libertatem assecuti sunt, neque majori
potestate devictis hostibus, Hierosolymam incolue-
yünl: ac cum saepius statuissent templum edificare,
ab aliis gentibus prohibiti sunt. Unde etiam vix il-
lud intra annos xvtvi absolverunt, cum Salomon an-
nis septem a fundamentis excitatum perflecisset. Quid
vero necesse sit plura dicere,cum a Nabuchodo-
nosore οἱ successoribus ejus in Babylone regnan-
tibus, usque ad Persarum in Assyrios expeditionem
εἰ Alexandri imperium et bellum cum Romanis
commissum, sexies ab hostibus Hierosolyma in po-
testatem redacta sint? Narratque Josephus, dicens :
[Capta est Hierosolyma] anno secundo Vespasiani im-
peratoris. Capta et ante. jam quinquies , tunc. iterum
vastata est. Asocheus enim /Egypti rex, εἰ hujus
successor Anliochus; deinde Pompeius, et posi hos
cum Herode Sosius, captam urbem servavere (91).
Ante vero rez Babyloniorum ea potitus, exciderat.

224

IZ. "Οτι εἶδός φησιν εἵναι τὸ τὴν τ τῶν
μελῶν ἓν τῷ χαραχτῆρι τῆς μορφῆς ἑχάστου ip
φαϊνον.

1Η’. "Oct, τὸ παρὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεχι}λ περὶ
τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν ῥητὸν εἰρημένον, τοῦ
Ὠριγένους ἀλληγοροῦντος, xaX εἰς τὴν τῶν εἰς Ba-
θυλῶνα αἰχμαλωτισθέντων Ἰσραηλιτῶν ἐπάνοδον ἐχ-
θιαζοµένου εἰρῆσθαι, ἐξελέγχων μετὰ πολλὰ ὁ "Άγιος,
xal τοῦτό φησιν Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ αὐτοὶ πρὸς ἔλευθε-
ρίαν ἀνέαφηλαν καθαρὰν, οὐδὲ τῶν ἐχθρῶν χαταχρα-
τήσαντες ἐξουσιαστικώτερον (93) χατφχησαν «hy
Ἱερουσαλήμ. Εἴργοντο γοῦν ὑπὸ τῶν ἀλλοεθνῶν (94)
πολλάκις οἰχοδομῆσαι θελήσαντες μᾶλλον (95). "0ῦ0εν
xai ἐν µς’ αὐτὺν xal ἓξ ἔτεσι μόλις Ἰδυνήθησαν
δείµασθαι, τοῦ Σολομῶντος ἓν ἑπταετεῖ χρόνῳ ix

Β ϱε µελίων αὐτὸν συμπληρώσαντος. Καὶ τί χρὴ λέγειν;

ἀπὸ γὰρ 6h Ναθουχοδονόσορ xal τῶν μετ αὐτὸν Βα-
θυλῶνος βασιλευσάντων ἄχρι τῆς Περσὼν ἐπὶ τοὺς
Ασσυρίους καθόδου, τῆς τε ᾿Αλεξάνδρου ἡγεμονίας,
χαὶ τοῦ 'Ῥωμαίων τοῦ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους συῤῥα-
γέντος πολέμου, ἑξάχις χατεστράφησαν ὑπὸ τῶν
πολεµίων τὰ Ἱεροσόλυμα. Καὶ τοῦτο Ἰώσηππος
ἱστορεῖ λέγων * Ἔτει δευτέρῳ (96) erc Οὐεσπασια-
νοῦ ἡγεμογίας. 'AAovca δὲ καὶ πρότερον» πεντά-
χις, τοῦτο δεύτερον ἠρημώθη. Ἀσωχαῖος μὲν γὰρ
ὁ τῶν Αἱγυπτίων βασιεὺς, καὶ μετ αὐτὸν Ἁγ-

tloxoc, ἔπειτα Πομπήϊος, καὶ ἐπὶ τούτοις σὺν Ἡρώδῃ Σώσιος ἑ.όντες, ἐνέπρησαν τὴν zóJw. Πρὸ δὲ
τούτων, ὁ τῶν Βαδυ.Ἰωγίων βασιλεὺς, κρατήσας, ἠρήμωσεν αὐτήν.

XIX. Hzc, inquit, ait Origenes. Atqui potest mo-
veri dubium de Lazaro e! divite: aliis quidem sim-
plicius diclum putantibus, quasi ambo in corpo-

Ι6’. "Ότι Ὠριγένης τάδε φησί: Περὶ δὲ τοῦ Λα-
ζάρου xaX τοῦ πλουσίου ἀπορεῖσθαι δύναται. τῶν
μὲν ἁπλουστέρων (97) οἰομένων ταῦτα λελέχθαι, ὡς

ribus, digna factis in vita receperint : aliis autem C ἀμφοτέρων μετὰ τῶν σωμάτων λαμθανόντων τὰ ἄξια

subtilius; cum post resurrectionem (92) nullus in vita
relinquatur; non existimantibus haec in resurre-
ctione contigisse. Nam ait dives ** : Habeo quinque

** Luc. xvi, 28.

similitudo , quam aptius identitatem dicimus.
Graci, ὁμοουσιότητα" ταυτότητα vero, ut qua Sabel-
lianismus explicetur, omni extremorum distinctione
sublata, reprobat Epiphanius. De hac divina ex-
cellenti similirudine, pauca quaedam ad novam Ca-
techesin Basilii, in Vita ipsius, auctore Amphilochio
nostro.

(91) Servavere. Ἐτήρησαν. Yta legendum patet ex
ipso textu Josephi, quei melius Hoeschelio legisse
el expendisse Metliodium verisimile est, et ex. om-
nibus historicis, apud quos nusquam illa exstant
Hierosolymorum excidia : excepto primo illo Dablo-
nico et ultimo Romano. Κατεστράφη ergo urbs
illa, subacta est οἱ capta sexies : ἠρημώθη 6, eversa
et excisa est tandem iterum secundo imperii Vespa-
siani anno; quod et ipse Methodianus textus, clare
satis, in sua etiam vitiositate, repraesentat.

(92) Cum posi resurrectionem, etc. Videtur signift-
cari absoluta illa Origeniana ἁποχατάστασις, οἱ re-
stitutio in integrum, in qua nullus sit reliuquendus
in vita ; intellige, passibili, seu etiam in corpore ;
cui is alligatos censet spiritus in poenam, sed illa
tandem solubili, et omnibus quandoque remittenda.
Exponit' ergo Origenes, ut ista in corporibus a morte
acceptis; in. quibus usque ad resurrectionem et
omnimodam ab illis absolutionem, vel refrigerio vel
perna, spiritus emigrantes potiantur; gesta dicta-
que sint ; ejusmodi adhuc corporibus, iustar carce-
rum 4 Deo adhibitis, quomodo etiam alias mortuo-

D

τῶν (àv) τῷ βίῳ πεπραγμένων. τῶν δὲ ἀχριθεστέ-
ρων’ ἐπεὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν οὐδεὶς ἐν βίῳ xato-
λείπεται, οὑκ Ey τῇ ἀναστάσει οἱἰομένων ταῦτα γεγο-

rum apparitiones exponil : qua certe crassiora
sunt, putidaque et lizeretica ; quanquam forte minus
solide a noswro Methodio impugnata : qui et ipse ad
corpora recurrat, sed velut cognata, et sine quibua
nunime exsistant spiritus humani, suapte natura
corporei, quanquam corpore alterius rationis ab

isto. quod ceu indumentum externum gestemus , et

corruptibili. Esset opus longiori disputatione, ad
ostendendum quomodo veri spiritus, naturaque
prorsus incorporee patiantur, presertim ab igni
corporeo : sed fuerit inetas excedere, quibus unus
Methodii lextus elucidandus propositus est. Miris
cerie, sed veris modis divina justia suos illos
reos torquet : nec deest ut extraneo corpore tor-
queal, quz? torsit conjuncto. Extensior divina ma-
nus, quam ut eam subtiilissimus quisque spiritus
fugiat; eo ΠΟΠ male, et comparatione ad Deum il-
lum Spiritum, et Deum spirituum, Damasceno et

aliis ; duin'ita pie cum D. Thoma velimus exponere ;

dictus corporeus.

(95) Ἐξουσιαστικώτερον. H. St., ἑξουσιαστι-
χώτεροι,

(94) ᾽Α.1.1οεθνῶν. H. St., ἄλλων ἐθνῶν.

(95) Ma.AAov. Leg. ναόν.

(96) Ἔτει δευτ. Suppl. ex Joseph. ἑάλω Ἱερο-
σόλυμα,

(97) ΑἉπ.ονστέρων. ΑΙ., ἁπλούστερον, οἱ mor,
ἀχριβέστερον.

κ...

EX LIDRO DE RESURRECTIONE.

396

ψένχι. Λέγει γὰρ ὁ πλούσιος, ὅτι Πέντε ἀδεῖφοὺς A [ratres : ne et ipsi veniant in hunc locum tormento-

ἔχω, χαὶ ἵνα μὴ ÉA0octv. εἰς τὸν τόπον τοῦτον
τῆς βασάνου, πἐμψον Λάζαρον ἁπαγγέλλοντα αὖ-
τοῖς τὰ ἐνταῦθα. Καὶ διὰ τοῦτο ζητούντων τὴν γλῶσ-
σαν, xal τὸν δάχτνλον, xai τοὺς χόλπους ᾿Αθραὰμ,
xal τὴν ἀνάχλησιν (98), χαὶ τάχα τὸ τῆς φυχῆς ἅμα τῇ
ἁπαλλαγῇ σχῆμα ὁμοειδὲς ὃν τῷ παχεῖ xal γηΐνῳ
σώματι, δύναται οὕτω λαμθάνεσθαι. Εἴ ποτε οὖν
ἱσεόρηταί τις τῶν χεχοιμηµένων φαινόµενος, ὁμοίως
(99) ἑώραται τῷ ὅτε τὴν σάρχα εἶχε, σχήµατι. Εἶτα"
ἀλλὰ *xoi ὁ Σαμουλλ φαινόµενος, ὡς δῆλόν ἐστιν
ὁρατὸς ὧν, παρίστησιν, ὅτι σῶμα περιέχειτο" μάλιστα
ἐὰν ἀναγχασθῶμεν ὑπὸ τῶν ἀποδείξεων τὴν οὐσίαν
τῆς φυχῆς ἀσώματον εἶναι, καὶ ταυτῆν ἀποφήνασθαι.
ἀλλὰ * xal ὁ χολαζόµενος πλούσιος, xal ὁ ἓν χόλποις
ΑἈθραὰμ πένης ἀναπανόμενος, πρὸ τῆς παρουσίας
τοῦ Σωτῆρος xaX πρὺ τῆς συντελείας τοῦ αἱῶνος, xal
&àX τοῦτο πρὸ τῆς ἁἀναστάσεως λεγόμενοι ὁ μὲν iv
ἅδου κολάζεσθαι, ὁ δὲ ἐν Χχόλποις ᾿Αθραὰμ. ἆνα-
παύεσθαι, διδάσχουσιν, ὅτι xal νῦν τῇ ἁπαλλαγὴ (1),
αώματι χρῆται ἡ quyf. Πρὸς ταῦτα Ó ἅγιος τάδε
φησί. Eynua ἄλλο ὁμοειδὲς τῷ αἰσθητῷ τούτῳ μετὰ
τὴν ἐντεῦθεν ἐχδημίαν ἔχειν ἐχτιθέμενος τὴν φυχἠν'
ἀσώματον ὑπὸ «b Πλατωνικῶς ἀποφαίνεται αὐτὴν;
1ὸ 1àp xai μετὰ τὴν ἀπὸ τοῦ χόσµου ἁἀποφοίτησιν
ὀχήματος αὐτὴν δέεσθαι χαὶ περιθολΏς λέγειν, ὡς οὗ
δυναµένην χατασχεθῆναι γυμνὴν, πῶς οὐχ ἂν καθ᾽
ἑαυ-ὴν ἀσώματος εἴη; ᾽Ασώματος δὲ οὖσα, πῶς οὐκ
ἔσται χαὶ ἀνεπίδεχτος παθῶν; ᾿Ακολουθεῖ γὰρ τῷ
ἀσώματον αὐτὴν ὑπάρχειν xal τὸ ἁπαθῆ εἶναι xal
ἀπερίσπαστον. Ei μὲν οὖν ὑπὸ ἀλόγου οὐ παρείλχετο

rum, mitte Lazarum αἱ illis denuntiet, qux hic liunt,
Atque adeo si quaeramus linguam illam et digitum,
sinumque Abrahz et recubitum : forte vero et quam
stalim a morle, crasso liuic et terreno corpori si-
milem formam anima induit; sic potest" intelligi.
Si quando igitur historiis proditum est apparuisse
aliquem mortuum, simili forma ac dum versaretur
in carne, apparuit. Preterea : enimvero * Samuel
apparens (2) velut oculis conspicuus **, indutuin se
corpus ostendit : przsertim si demonsirantibus ure
geainur fateri esse animam natura incorpoream, ac
eamdem, nullaque varietate partium (3). Sed etdives
punitus, et pauper in sinu Abralie, ante Salvatoris
adventum seculique consumniationem , atque adeo
ante resurrectionem quiete potitus ; quod aller puniri
in inferno, alter in sinu Abrabz dicatur requie-
scere; id docent, etiam modo, statim a migratione,
uti animam corpore. Ad quae ita vir sanctus re-
spondet : docens, habere animam ubi a corpore mi-
gravit, formam aliam , huicce sensibili , spevie ac
habitu similem. Quorsum vero animam, inquit (4),
Platonice incorpoream (Origenes) definit? Qua enin;
post etiam excessum e vita, vehiculo egeat et ve-
ste, velut nuda comprehendi non possit aut teneri,
quomodo non ipsa per se incorporea sit? incorporea
vero, qui non etíam ab omni passione immunis sit ?
Consequitur enim , ut incorporea sit, et utu non pos-
sit affici ac perturbari. Si nulla ergo ratione, alieno a
ratione appetitu trahebatur, plane nec dolentiscer-
poris patientisquesensu ullo immutabatur. Nunquam

δως ἐπιθυμίας, οὐδὲ συμμετεθάλλετο ἀλγοῦντι xal C enim quod vacat corpore, una cum corpore, ac nec

φάσχοντι τῷ σώματι. ᾿Ασώματον γὰρ σώματι, Ἡ
εώμα ἀσωμάτῳ οὐκ ἄν ποτε συµπάθοι, ἵνα ἂν ἀσώ-

* Zy04. Δαιμόνιον ἣν τὸ παρὰ τῆς Ἐνγαστριμύθου
ἀναχθὲν, ἀλλ᾽ AN ὁ AM P pee

55 ] Reg. xxvui, 12.

(98) "ArvdxAnctv. Forte ἀνάχλισιν.

99) 'Οµοίως. ΑΙ., ὅμοιος.

4) Τῃ ἆπα.1.1. Deest áya.

3) Samuel apparens. P.ucis scholion sententiam
Methodii huic Origeniaus adversam explicat ; ut non
Samuel, sed damon Sauli illusurus, ementita ejus
specie, evocatus apparuerit : quze est perquam com-
muns sanctorum sententia, in quain plura docte

corpus una cum eo quod illo vacat, habuerit affici ;
ut ita sane consentanee dictis (5) incorporea videri

* Schol. D:emonium erat quod fuit evocatum a
ventriloqua et Pythonissa, non vero Samuel.,

(4) Quorsum vero animam, inquit, etc. 'Accpacov
ὑπὸ τί Πλατωνικῶς &nogalvetat αὐτίν; Sic inter-
rogative legendum ipsa textus series exigit, uL hic
incipiat loqui Methodius et arguere priora (Photio
verbis proximis exponente Methodi) senteutiam),
que Schottus ut. Methodii confundit, il!i ascripta
sententia, quam is sibi impugnandam assumpsit,
et sententia ipsa Origenis : ut nimirum etia a

disputat Leo Allatius in suo Eustathio, tractatu pe- D morte, sint. auimabus tanquam spiritualibus, et

euliari de ea re in Origenem, qualem etiam noster
Methodius elaboravit, sed hactenus desideramus.
Ipse D. Thomas 2-2, q. 95, a. 4, 2, et q. 174, a. 5,

in ea velut solutione quiescit, ut fuerit fictus Sa-
muel, ea solutione utrobique ultimo loco allata, ac
mec ipsa auctoritate libri Eccles. quz? sola videbatur
obstare in 1 p. tacita, sed et ipsa ultimo loco so-

(3) Ac. eamdem, nullaque varietate partium. lta
exponimus quod legendum duximus ταυτήν, velut
τὴν αὐτὴν. eamdem ipsam sibi : quo longe abest ut
videri possit ea forma, qua se aspectandas anime
Bon raro prebuerunt; velut retenta priori specie
et babitu seu lineamentis, totaque corporis compo-
sitione, quie partium dissimilhiarium propriis notis
consistit, Schottus, Hanc videri demonstrationem,
i» quibus ego verbis ne hilum sensus video, uec
$cio an perspicacior alius viderit.

quie non possint aliter teneri, sua. vehicu:a et ^or-
pora ; quam ille spiritualitatem, incommodo ducit,
existimans illa concessa, non posse animan cum
corpore et affectionibus corporis, velut extranei,
afliei : quod et experientize adversatur et. Scriptu-
ris. Τὸ, ὑπὸ τί, quanquam rarius, accipimus ἀντὶ
τοῦ, παρὰ τί. Forte vero scripserit. Methodius ἵνα
τί; sic nos passim παραγράµµατα, in portentosa
quadam impellunt, nunquam auctoribus cogitata.

(5) Ut ita sane consentanee dictis. Ἵνα ἂν ἁσώ-
µατον δόδαι αὐτὴν. Hoeschelius. putat. τὸ (va. non
carere vitio; sed non detegit aut corrigit. Putave-
rim ego legendum ὡς vel quid simile, ut sit con-
clusio illata quidem legitime, ut. quidem Methodio
videtur ; sed ex falso autecedenti, quod deinde vel-
ut assumptione destruat, asseita mutua illa velut
p»rüium a natura unitarum passione quain Ori-
genes negabat.

c21

S. ΜΕΤΠΟΡΙΙ EPISCOPI ET MARTYRIS

52$

possit. Sin autem una cum corpore patiatur, ut eo- A µατον δόξαι αὐτὴν ἀκολούθως τοῖς εἰρημένοις. El δὲ

rum qui apparuerunt testimonia probant , plane in-
corporea esse Dequit. Ergo solus Deus, natura in-
genita, nullius egens, ac indefessa celebratur ; velut,
eo invisibilis, quod iucorporeus : Deum enim ne-
mo vidit **. Anime vero ab omnium auctore patre-
que, corpora intelligendi facultate praedita editze, in
membra rationis oculo aspectabilia, ejuscernodi
delineatione accepta, digest sunt. Unde et apud
inferos, ut et in Lazaro et divite videre est, lin-
guam, el digitum, et alia membra referuntur habere:
non q:od alienum corpus cum illis exsistat informe,
sed quod ipse animz ab omni tegumento nudatz,
natura sua et secundum substantiam sint tales.

Jupmágyot τῷ σώματι, χαθάπερ xai διὰ τῆς ἔπι-
µαρτυρήσεως τῶν φαινομένων ἀποδείχνυται, ἀσώ-
µατος εἶναι οὐ δύναται. "Ἠγουν ἁγένητος καὶ &vev-
Ochc xal ἀχάματος φύσις ὁ θεὺς μόνος ἄδεται ' ἀσώ-
µατος Gv, διὸ xal ἁόρατος. θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώραχεν.
Αἱ δὲ φυχαὶ ἀπὸ τοῦ δημιουργοῦ χαὶ Πατρὸς τῶν
ὅλων, σώματα νοερὰ ὑπάρχουσαι, εἰς λόγῳ θεωρητὰ
µέλη διαχεχόσµηνται, ταύτην λαθοῦσαι τὴν δ.ατύ-
πωσιν. Ὁθεν χαὶ ἐν τῷ ᾷδη, χαθάπερ xaX ἐπὶ τοῦ
Λαζάρου χαὶ τοῦ πλουσίου, χαὶ γ)ῶσσαν, xal δάχτυ-
λον, xai τὰ ἄλλα µέλη ἱστοροῦνται ἔχειν ' οὐχ ὡς Exé-
ρου σώματος συνυπάρχοντος αὐταῖς ἀειδοὺς, ἀλλ' ὅτι
αὗται φύσει αἱ φυχαὶ, πάντως ἀπογυμνωθεῖσαι πε-
ριθλήµατος, τοιαῦται χατὰ τὴν οὐσίαν ὑπάρχουσιν.

XX. Addit in fine vir sanctus : ld quod dictum B K. "Ot: φησὶν ὁ ἅγιος ἓν τέλει’ "Dove τὸεδιά τοῖ-

est *" : In hoc Christus mortuus est, ut mortuorum
et vivorum dominetur : de animabus et. corporibus
accipiendum esse : vivis scilicel animabus, utpote
immortalibus ; mortuis vero corporibus.

XXI. Cum, inquit, humanum corpus (6), aliorum
animalium corporibus sit nobilius, velut quod Dei
manibus dicatur formatum, habeatque, ut anime
rationalis qu: est nobilior, sit vehiculum : quomo-
do ipsum quidem tam brevis est xvi, cum bruto-
rum quorumdam corpora, vitz: sint multo longio-
ris? Num palam, quod a resurrectione, substantia
ejus longzva futura sit?

το Χριστὸς ἀπέθανε»λεγόμενον,εἴνα ζώντων xal ve-
κρῶν χυριεύσῃ,νἑπὶ τῶν φυχῶν καὶ ἐπὶ τῶν σωµά-
των παραληπτἐον ζώντων μὲν τῶν φυχῶν, xa0b
ἀθάνατοι ' νεχρῶν δὲ τῶν σωμάτων.
ΚΑ’. "Οτι [el] τιµιώτερον σῶμα ἀνθρώπου τῶν ἅλ-
λων ζώων, ὅτι χερσί τε θεοῦ λέγεται πεπλάσθαι, xal
τι τιµιωτέρου τῆς λογιχῆς Φυχῆς τετύχηχε ὀχῆμα-
τος. πῶς τοῦτο μὲν ὁλιγοχρόνιον, ἁλόγων δέ τινων
πολυχρονιώτερα; "H δῆλον ὡς ἡ τούτου πολυχρόνιος
ὕπαρξις μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔσται ;

S. METHODII DE JON.E HISTORIA FRAGMENTUM.

Ex libro De resurrectione.

(Fragmentum ístod Latine profert Combe(üsius in Bibliotheca concionatoria, tom. IT,

p. 265 seq. et ex eo Gallapd.

Graeca ex cod. Vatic. 1611 exhibet Simon de Magistris in libro cui titulus : Acta martyrtiun ad. Ostia T

Claudio Gothico. Roma 1792, 1n fol., Append. p. 462.'

Methodii episcopi Patarorum.

I. Magnum quoque continet mysterium Jonz hi-
storia. Videtur enim per cetum tempus intelligi,
quod nunquani consistat, sed semper labatur, lon-
gisque ac brevioribus interstitiis cuncta consumat.
Qui autem Jonas fugit a facie Dei, ipse ille primus
homo est, qui, mandatum transgressus, ac per pec-
catum amissa adversus Deum fiducia, nudus im-
mortalitate illi se coram sistere refugit. Navis quam
conscendens tempestate jactatus est, brevis hzc
est ac morosa praesentis temporis vita; tanquam
nimirum nostrarum rerum mutato statu, ac qui a
felicitate, tutaque illa a periculis vita, ad turbu-
lentam ac instabilem hanc veluti a terra in navicu-

** Joan, 1, 18. Rom. xiv, 9.

(6) Cum inquit, humanum corpus. Ὅτι [el] τιµιώ-
τερον. Non habet Sirm. τὸ, εἰ, et impressa habent
clausum. Schotto videtur legendum f, propter se-
quens, inquit, ?j ónXov* quein tamen inde sensum

eliciat et velit, tnihi hactenus imperspectum est;

Μεθοδίου Πατάρωγ.

A'. Περιέχει δὲ καὶ μέγα µυστήριον dj χατὰ τὸν
Ἰωνᾶν ἱστορία. Ἔοιχε γὰρ τὸ μὲν χΏτος νοεῖσθαι ὁ
χρόνος, ἅτε µηδέποτε ἑστὼς, ἀλλὰ πορευόµενος ἀεὶ,
xai καταδαπανῶν τὰ γεννώμενα μαχροϊῖς τε xai βρα-
χυτέροις διαστήµασιν. Ὁ δὲ φεύγων Ἰωνᾶς ἀπὸ «poe-
ώπου τοῦ θεοῦ, αὐτὸς ἐχεῖνος ὁ πρῶτος ἄνθρωπος
ἀθετήσας τὴν ἐντολὴν ἔφυγεν ἀφθαρσίας ὀφθῆναι
γυμνὸς, τὴν πρὸς τὸ θεῖον ὑπὸ τῆς ἁραρτίας παῤῥη-
c(av ἀφἹρημένος. Τὸ δὲ πλοῖον εἰς ὃ ἐπιθὰς ἐχειμά-
ζετο, ἡ κατὰ τὸν παρόντα χαιρὸν βραχύβιός ἔστιν αὕτη
χαὶ δυσάρεστος ζωή: otov τραπέντων ἡμῶν, xal µετ-
αναστευσάντων ἀπὸ τῆς µαχαριότητος ἑχείνης xal
ἀχινδύνου ζωῆς εἰς τὸν πολυχειµαστότατον τοῦτον

alioqui clara littera, sive illud εἰ retineatur , sive
non: quo tamen omisso, esset subnectenda τῷ
πῶς, particula δέ, aut siinilis. Postremum vero ἣν
liquet accipiendum interrogative, solvique eo in-
ductam dubitationem.

229

EX LIBRO DE RESURRECTIONE. 33

βίον xaX ἁχατάστατον, χαβάπερ ἀπὸ γῆς εἰς πλοῖον. A lam commigraverimus, Quod enim terra ad navim,

*0 Υὰρ πλοῖον πρὸς Tv, τοῦτο ὁ παρὼν βίος πρὸς τὸν
ἀθάνατον. Ὁ δὲ χειμὼν xaX αἱ ἐπισυνιστάμεναι χαθ)
ἡμῶν λαίλαπες εἰσὶν οἱ ἐνταῦθα πειρασμµοί * ὥσπερ tv
χλύδωνι τῷ χόσμῳ, ἁλύπως εὐθυδρομῖσαι τὸν βίον
ἡμᾶς ἓν γαλήνη χαὶ νηνεµίᾳ χαχῶν μὴ ἐπιτρέποντες.
Ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ πλοίου εἰς τὴν θάλασσαν ἔχρινις τοῦ
Ἰωνᾶ γεγενηµένη τὴν ἀπὸ τοῦ Q1)» εἰς τὸ τελευτῖσαι
τοῦ πρωτοπλάστου δηλοῖ µετάπτωσιν, ἀποφάσεως τυ-
χόντος, ἀνθ᾽ ὧν ἁμαρτήσας ἀπέδρα τῆς δικαιοσύνης,
τὸ, Γη εἴ καὶ εἰς γῆν ἀπεεύσῃ. Τὸ δὲ καταποθῇ-
ναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ χήτους, τῶν ὑπὸ τοῦ χρόνου Υεγε-
ντμέντν ἁπαραίτητον ἡμῶν δτλοῖ ἀναίρεσιν. Ἡ γὰρ
χοιλία, ὑφ᾽ Tc ἐχαλύφθη χα:αποθεὶς ὁ Ἰωνᾶς, fj παν-
τοδόχος ἐστὶ γη, τὰ ὑπὸ τοῦ χρόνου δαπα.ώμενα δε-
you£vin.

B. Καθάπερ ojv Ἰωνᾶς, ἐν τῇ χοιλἰᾳ τοῦ χήτους
«pel; ἡμέρας ἑνδιατρίφας xaX νύχτας τοσαύτας, a5-
θις ὑγιῆς ἀπεδόθη ' οὕτω δὲ καὶ πάντες, τὰς τρεῖς
του παρόντος αἰῶνος διαστάσεις ποιῄσαντες Ev τῇ vf,
ἀρχῆν λέγω, xai µεσότητα xa τέλος, ἐξ ὧν σύγχει-
ται τᾶς οὗτος ὁ παρὼν χρόνος, ἀναστησόμεθα. Τρία
γὰρ χαθολικὰ χρόνου διαστήµατα, παρωχηχὼς, xat
µέλλων, καὶ παρών. Καὶ δ.ὰ τοῦτο xal ὁ Κύριος το-
σαύτας ἡμέρας συμθολικῶς ποιῄσας kv τῇ γῇ ξδίδαξε
σαφῶς, ὅτι, πληρωθέντων τῶν προειρηµένων τοῦ
χρόνου διαστημάτων, ἔσται ἡμῶν ἡ ἀἁνάστασις, τοῦ
μέλλοντος μὲν ἀρχὴ αἰῶνος ὑπάρχουσα, τούτου δὲ
τέλος. Ἑν αἰῶνι γὰρ οὔτε παρῴχηχέ τι, οὔτε μέλλει,
ἀλλὰ µόνον ὑφέστγχεν. Έτι ὁ Ἰωνᾶς, ἓν τῇ χοιλίᾳ τοῦ
χήτους τρεῖς ἡμέρας χαὶ τρεῖς νύχτας ποιῄάσας, οὗ
κατεφθάρη, συντηχοµένων αὐτῷ τῶν σαρχῶν χατὰ

τὴν ἐν τῇ κοιλία γενοµένην φυσιχὴν oy) τῶν εἰσ-

φεροµένων βρωµάτων διὰ τὴν πλείονα ἐν τοῖς àv-
ύδροις θερμότητα, ἵνα δειχθῇ, ὅτι δύναται εἶναι buy
τὰ σώματα ταῦτα ἀνώλεθρα. Nóet γάρ µοι τὸν Beby
τὰς μὲν ὡς ἀπὸ χρυσοῦ κατεσχευασµένας ἔχειν εἰχό-
νας ἑαυτου ἀπὸ τὶς πνευματιχῆς καθαρωτέρας οὐ-
σίας, olov τοὺς ἀγγέλους * τὰς δὲ ὥσπερ ἀπὸ γύθου f)
χαλχοῦ, οἷον ἡμᾶς. Τῷ Υτῖνῳ γὰρ τὴν φυχὴν ἕνωσε
την χατ εἰχόνα Θεοῦ γεγενηµένην. Ὡς οὖν πάσας
ἐνταῦθα τοῦ βασιλέως τὰς εἰχόνας τιμᾶσθαι xph διὰ
την ἐν αὑταῖς μορφὴν, οὕτω Oh xaX ἡμᾶς ἀνένδεχτόν
ἐστι Θεοῦ εἰχόνας ὑπάρχοντας πρὸς ἀπώλειαν ὡς tu

puopfvoos χωρῆσαι παντελῆ. Ὃθεν xal κατῆλθεν εἰς D

τὴν x20' ἡμᾶς οἰχουμένην ὁ Λόγος, καὶ ἑσαρχώθη ἐκ
199 σώματος ἡμῶν, ὅπως εἰς τὸ θεοπρεπέστερον τὴν
εἰχόνα ἐπισχευάσας, καθάπερ ὑπὸ χρόνου δ,αλελυµέ-
Vr^, ἀναστήσῃ ἀνώλεθρον Καὶ γοῦν τὴν ἐπὶ τοῦ προ-
9f-o9 μυστηριωδῶς πεπραγµατευμένην οἰχονομίαν
ὁπλοῦντες, ἅπαντα εἰς τοῦτο ἀναφανδὸν σωντείνοντα
εὖρομεν τὸν λόγον.

6 Gen. 11, 19.

hoc presens vita est, si comparetur cum illa im-
mortali. Tempestas autem ac turbines navim un-
dique conquassantes, tentationes sunt, quz in hoc
mundo, tanquain in aestuoso ac turbulento mari,
rectum nos vitze cursum faciles tenere, tranquillo-
que a malis tum zquore, tum caelo gaudere non
sinunt. Jone in mare przcipitatio, protoplasti a
vita in mortem lapsum designat : qui idcirco quia
peccando a justitia deflexit, illam excepiL senten-
tiam : Terra es et in terram reverteris **. Ipsius au-
tem a celo absorptio significat inevitabilem illam
nostri, quz? a tempore fit, demolitionem ac inter-
itum; venter enim quo absorptus Jonas absconsus:
est, terra est omnium susceptor sinus, quo con-

B dantur quecunque edax tempus consumit.

Il. Quemadmodum igitur Jonas in ventre ceti tres
dies et totidem noctes commoratus, rursus sanus
inde ac integer evasit; sic et omnes ubi tria zvi
presentis intervalla (principium scilicet, medium
ac finem, quibus presens hoc tempus omne con-
slat) sub terra egerimus, resurgemus. In univer-
sum enim tria sunt temporis intervalla, przeteritum,
futurum, et presens : propter quod et Domincs
totidem dies in terra commoratus, hoc symbolo ac
figura manifeste nos docuit, post exacta quz disi
temporis spatia, nostram fore resurrectionem, qua
futuri szeuli initium, hujus finis exsistat. In szculo
enim illo neque preteriit aliquid, neque futurum
est, sed prx»sens duntaxat consistit. Jonas insuper
tribus diebus et tribus noctibus in ventre ceti trans-
actis, non est corruptus, aut ejus consumpt:» car-
nes; uti czteros cibos in ventrem ceti immissos
naturali corruptione consumit digeritque bellu:e
marins auctior nativus calor : ad declarandum fleri
posse, ut et nostra haec corpora superiora evadani,
quam ut unquam intereant. Cogita enim, Deum di-
versas sui habere imagines, alias quidem veluti ex
auro fabricatas, quz scilicet ex spiritali ac purior:
substantia consistant, uti angelos: alias vero ex
gypso vel are, uti homines. Animam enim quie ad
Dei imaginem condita sit, terrenx substantiz co-
pulavit. (7) Sicut igitur liic regis omnes imagines,
propter ejus qua sunt insignitz effigiem, in pretio
sunt ac honorem habent; ita minime putandum.
est, nos qui Dei imago sumus eo usque inhonoran-
dos esse, ut penitus simus abolendi. Quocirca etiam
descendit Verbum in nostrum hunc orbem, ac hu-
manam carnem assumpsit, ut divinitus imaginem
componens, tanquam tempore dissolutam, incor-
ruptam illam, extraque omnem interitus aleain re-
suscitaret. Àc sane quidquid mystica dispensatione
in propheta gestum est, si velimus exponere, huc
manifeste collineare inveniemus.

(7) Hec conferas velim cum excerpto ex S. Joan. Dainasc., orat. 5 De imag. superius relato col. 289.

ζει.

Ελτλοι. ος. XV11IIÁ&.

14

S3

oft
S. METHOD ÜPI E? MARTYRIS

ο -—-————
TOY AYTOY.HEPI TON TENHTON

EKAOTH ΚΑΤΑ ZYNOTIN.

EJUSDEM EX LIBRO DE CREATIS EXCERPTA.

(Apud Photium Bibl. cod. ccxxxv.)
J. Lecta sunt ex S. Methodio episcopo et mar- A — A'. Ανεγνώσθη Ex τοῦ ἁγίου μάρτυρος xaX ἐπισχό-

iyre, per compendium, excerpta De creatis. lllud
Christi : Nolite projicere sanctum canibus, neque
margaritas vestras ante porcos ** , sic exponente
Origene, ut margaritas quidem sanctiora divinitus
traditze religionis documenta, porcos autem, homi-
nes velit, omnis adhuc generis impietatis οἱ volu-
ptatis ceno, instar porcorum, assiduos : iis enim
docuit, a Christo prohibitum velut projici divina
mysteria ; tanquam ea non possint ferre, occupante
impietate, ferisque olim tenentibus voluptatibus.
Ait. magnus ille Methodius : Si margaritas oportet
intelligi honestate przclaras divinasque przceptio-
nes, porcos autem, homines impietati ac volupta-
tibus.deditos, quibus apostolice przdicationis do-

που Μεθοδίου τοῦ Περὶ τῶν γενητῶν ἑἐχλογὴ κατὸ
σύνοψιν. Ότι τὸ, Μἡ βάνϊητε τὸ ἅγιον τοῖς κυσὶ,
μηδὲ τοὺς µαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοί-
por µαργαρίτας μὲν τοῦ ξενῶνος (8) τὰ μυστικώ-
«epa τῆς θεοσδότου θρησχείας ἐχλαμθάνοντος µαθή-
µατα * χοίρους δὲ τοὺς ἔτι ἁσεθείᾳ καὶ ἡδοναῖς παν-
τοίαις δίχην χοίρων Ev βορθόρῳ χαλινδουµένους * τού
τοις Yàp εἱρῆσθαι παρὰ Χριστοῦ ἔλεγε μὴ παραθα-

εἴν τὰ θεῖα µαθήµατα ᾿ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι αὐτὸ
φέρειν, ἅτε τῇ ἁσεθείᾳ xaX ταῖς ἀγρίαις ἡδοναϊῖς
προχατεσχηµένους. Ὁ μέγας Μεθόδιός φησιν * El µαρ
Υαρίτας τὰ σεμνοπρεπῆ xai θεῖα µαθ/µατα δεῖ ἑξ-
αχούειν, χοίρους δὲ τοὺς ἀσεθείᾳ xal ἡδοναῖς συζῶν-
τας, οἷς xal ἀπαράθλητα xal ἀπόχρυφα τὰ πρὸς εὖ»

ctrina, ad pietatem fidemque in Christuin excitans D σέθειαν xaX τὴν εἰς Χριστὸν πίατιν ἀποστολιχὰ δι-

ducensque, non sit proponenda sed celanda, vide-
sis, ut ne quemquam dicas apostolicis praedicatio-
nibus a prioris vit:e conversatione esse conversum.
* Neque enim ulla ii ratione, Christi sacramenta
illis objecerint, qui propter infidelitatem porcis si-
miles sint. Aut ergo Graecis omnibus aliisque infi-
delibus mysteria h:ec a Christi discipulis sunt pro-
posita et praedicata ; eosque ab impietate ad Christi
fidem converterunt, quemadmodum etiam fideles
ipsi conGtemur : illudque, Nolite projicere marga-
ritas vestras ante porcos, non potest amplius ita ac-

* Scholion. Non prohibet ne illis fidei doctrina

proponatur, quz etiam potuerit sacra accipi : sed
ut ne sacratiora et occultiora. Hzc enim jam in

εγείροντα χηρύγµατα δεῖ εἶναι, Opa ὡς οὐδένα λέγεις
τῶν Χριστιανῶν τοῖς τῶν ἁποστόλων χτρύγµασυων ἐξ
ἀσεθείας αὐτῶν τῆς προτέρας ἐπιστρέψαι (9). * 096b
γὰρ ἂν πάντως παρέθαλον τὰ χατὰ τὸν Χριστὸν µυ-
στῄρια τοῖς 6v ἀπιστίαν χοίροις ἐοιχόσι. Ἡ οὖν πᾶσι
τοῖς Ἕλλησι xai τοῖς ἄλλοις ἀπίστοις ταῦτα παρ-
εθλήθη παρὰ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαθητῶν χαὶ ἐχτρύ-
χθη, xaX ἀπὸ τῆς ἀσεθείας µετέθαλεν αὐτοὺς εἰς τὴν
εἰς Χριστὸν πίστιν (ὥσπερ οὖν xai πιστεύοντες ὁμο-
λογοῦμεν), xaX οὐχέτι δύναται νοεῖσθαι τὸ, M?) βά-
Ante τοὺς µαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν xol-

* ZyóAwev. Οὐχὶ τὰ τῆς πίστεως λέγει μὴ βαλεῖν

τούτοις, ἄπερ ἂν elev xal μυστιχὰ, ἀλλὰ τὰ µυστι-
κώτερα ταῦτα γὰρ τοῖς £v τῇ πίστει τελείοις ἁρμό-

fide perfectis sunt congrua. Ceterum, qui non ita C ζουσιν. Οἱ δὲ μὴ οὕτως οἰχονομοῦντες τὸ τοῦ κηρύ-

frumenti mensuram evangelice praedicationis dis-
nsant, quanquam fuerint fideles dispensatores,
baud tamen prudentes dixerit justus ille judex '.
Quare etiam fuit prima expositio parabole juxta
roprium illius sensum : sed et sequens nihilomi-
nus consideratio optima est, ac digna scribentis
ingcnio.

* Matth.vii, 6. ! Luc. xni, 42.

(8) Tov ξενῶγος. Depravatissimus locus levi
mutatione restituitur, moto illo τοῦ ξενῶνος, quod
liquet esse vitiosum, eique substituto, τοῦ Ὡριγέ-
νους. Prius ergo proponit Methodius Origeniana, οἱ

ostea everlit ac sua statuit. H. St. non habet τοῦ
Eevüovoc fuit forte codicis illius antiquarius quam
aliorum religiosior, ut maluerit omittere quod non
satis posset legere, quam ineptum illud ceu divi-
nando ascribere. Ex eod. et Bavar. legimus ἐχλαμ-
Ὀάνοντος, eum impressa haberent, ἐχλαμθάνοντας.
ἅλ.... νοντες, quie ambo palam mendosa sunt ; etsi
Schottus conatus est exprimere. Quid si τὸ ξενῶ-

pavo; σιτοµέτριον, εἰ χαὶ πιστοὶ τυγχάνοιεν οἶκο-
νόμοι, ἁλλ' οὐχὶ χαὶ φρόνιμοι ῥηθεῖεν ἂν παρὰ τῷ
διχαίῳ χριτῇῃ. Διὸ χαὶ xac! οἰχεῖον νοῦν ἡρμήνευται
κατὰ πρὠώτην ἐχδοχὴν ἡ παραθολη. Ἔχει δὲ Άριστα
καὶ ἢ μετ αὐτὴν ἐπίσχεψις, xa ἀξίως τῆς διανοίας
τοῦ γράφαντος.

νος solo accentu vitiosum sit, ac sit nomen pro-
prium? Sic enim penacutum, proprium notant au-
ctor T/esauri et Crispinus, nulla majori expres-
sione. Fuit forte sic dictus scriptor aliquis eccle-
siasticus, cujus Methodius expositionem hanc, alioqui
veram οἱ litteralem, modo sane intelligatur. et ut
declarat subjectum scholion, refutandam assum-
pserit. Quanquam primum illud de Origene melius
videatur, in quem unum tres isti tractatus depu-
giant.
(9, Ἐπιστρέγαι, ΛΙ., ἁποστρέφαι.

955

EX LIBRO DE CREATIS.

954

pov, ὣς ἐῤῥήθη᾽ ἡ τούτου, ὡς ἑλέχθη, νοουµένου, A cipi, ut dictum est: aut hoc ita accepto ut est di-

ἀνάγχη ἡμᾶς λέχειν, ὡς οὐδενὶ τῶν ἀπίστων, οὓς
χοίροις ἀπειχάζομεν, Ex. τῶν ἀποστολιχῶν διδαγµά-
νων, μαργαριτῶν δίχην τὰς ψυχὰς χαταυγαζόντων, f)
si; Χριστὸν πίστις, xal dj τῆς ἁσεθείας ἕλευθερία
γεγένηται. Ἑλάσφημον δὲ τοῦτο. Οὐχ ἄρα δεῖ µαργα-
ρίτας μὲν τὰ μυστικώτερα τῶν µαθηµάτων ἔχλαμ-
θάνειν ἐνταῦθα, χοίρους δὲ τοὺς ἀσεθεῖς' οὐδὲ τὸ,
M) βά1ητε τοὺς µαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν
χοίρων, εἰς τὸ, μὴ παραθάλλετε τοῖς ἀσεθέσι xat
ἀπίστοις τὰ μυστικὰ xal τελειοπηιὰ τῆς εἰς Χριστὸν
πίστεως διδάγµατα, παραλαμόθάνειν * ἀλλὰ µαργαρί-
τας μὲν τὰς ἀρετὰς ἐχδέχεσθαι χρὴ, alc ὥσπερ πο-
Ἀυτίμοις µαργαρίταις tj doyt χαθωραῖτεται' μὴ πα-
ραθαλεῖν δὲ αὐτοὺς τοῖς χοίροις, τουτέστι, μὴ παρα-
θαλεῖν αὐτὰς τὰς ἀρετὰς, olov ἀγνείαν, xat σωφροσύ-
νην, xat διχαιοσύνην, καὶ ἀλήθειαν, ταύτας δὴ μὴ πα-
ῥαδαλεῖν ταῖς μαχλώσαις ἡδοναῖς (χοίροις γὰρ ἑοίχα-
σιν αὗται), ἵνα μὴ, τὰς ἀρετὰς αὗται χαταφαγοῦσαι,
χοιρώδη βίον xal πολυπαθῆ τὴν φυχὴν βιοτεύειν πα-
ῥρασχευάσωσιν.

B'. "Οτι ὁ Ἠριχένης., ὃν χένταυρον χαλεῖ, Έλεγε
συναῖδιον εἶναι τῷ µόνῳ σοφῷ xal ἀπροσδεεῖ θεῷ
«b x&v. Ἔφασχε qáp: El οὐκ ἔστι δημιουργὸς ἄνευ
δηµιουργηµάτων, ἢ row the ἄνευ ποιημάτων, οὐδὲ
παντοχράτωρ ἄνευ τῶν κρατουμένων’ τὸν γὰρ δη-
μιουργὸν διὰ τὰ δημιουργήματα ἀνάγχη, καὶ τὸν
ποιητὴν διὰ τὰ ποιήματα, καὶ τὸν παντοχράτορα διὰ
*à χρατούµενα λέγεσθαι' ἀνάγχη t£ ἀρχῆς αὑτὰ

ὑπὸ τοῦ θεοῦ γεγενῆσθαι, xal μὴ εἶναι χρόνον, ὅτε σ

οὐχ TQ» ταῦτα. El γὰρ ἣν χρόνος, ὅτε οὐχ ἓν τὰ
«otf iata, ἐπεὶ τῶν ποιημάτων μὴ ὄντων, οὐδὲ ποιη-
thc ἐστιν, ὅρα οἷον ἀσεθὲς ἀχολουθεῖ. ᾽Αλλὰ xal ἆλ-
λοιοῦσθαι xal µεταθάλλειν τὸν ἄτρεπτον χαὶ ἀναλ-
λοίωτον συµθήσεται θεόν. EL γὰρ ὕστερον πεποίηχε
ο) πᾶν, ὅηλον ὅτι ἀπὸ τοῦ μὴ ποιεῖν εἰς τὸ ποιεῖν
µετέδαλε. Τοῦτο δὲ ἄτοπον μετὰ τῶν εἰρημένων’ οὐχ
ἄρα δυνατὸν λέγειν, μὴ εἶναι ἄναρχον xaX συναῖδιον
τῷ ci τὸ xdv. Πρὸς ὃν φησι δι’ ἑτέρου προσώπου
ὁ Άγιος ἐρωτῶν' ”Αρά Ys σοφίας xaX δόξης, xal
συλλήβδην πάσης ἀρετῆς ἀρχὴν καὶ πηγἣν οὗσιω-
δῶς, ἁλλὰ μὴ ἐπικτήτως ἡγῇ τὸν θεόν; Ὁ δέ’ Nat.
Τί δὲ πρὸς τούτοις; Οὐχὶ τέλειος πάντη δι ἑαυτὸν
χαὶ ἀπροσδεῆς; ᾿Αληθη' ἁμήχανον γὰρ τὸ ἀπροσδεὲς
δι ἕτερον εἶναί τι ἀπροσδεές [ἀμήχανον]. Πᾶν γὰρ
δι ἕτερον πλῆρες ὃν, xal ἀτελὲς λεχτέον ἀνάγχη.
Τὸ γὰρ αὐτὸ δι’ ἑαυτὸ ἑαυτοῦ πλήρωμα ὃν, xaX αὐτὸ
ἐν ἑαυτῷ µόνον, τέλειον εἶναι τοῦτο µόνον δοξαστέον.
:Ἀληθέστατα λέγεις. Τὸ δὲ μήτε αὐτὸ δι’ ἑαυτὸ, μήτε

(10) Ne has conculcantes. Leg. in Gr. ex textu
Evang. χαταπατοῦσαι. Amica est Methodio para-
phrasis. Vox quoque apta metaphorz, eui mendo-
sum illud quod repraesentant impressa, χαταφαγοῦ-
cat, minus congruit.

(11) Nec creator sine creatura, Ἡ ποιητῆς ἄνευ
ποιημάτων. In Deum dicitur, ut et antecedens δη-
eniin joo ac consequens παντοχράτωρ : quare jeju-
nius Scbottus, poeta sine poematis. Discrimen inter
ποιητὴν xat δηµιουργόν, ex Platonis sententia, tra-

(a) Locus Justini Martyris ad quem hic v

etratur a Marochio V. C. ad Acia S. Justini M. σαλω..

ctum, consequens fit ut dicamus, nulli infidelium
quos porcis comparamus, per apostolica documenta
qua animas instar margaritarum illuminant, fidem
in Christum et ab.impietate libertatem partam esse.
Sed est blasphemum hoc dicere. Ergo margarite
hoc loco non sunt accipiendz sanctiores discipline;
porcique, impii : neque illud : Nolite projicere mar-
garilas veslras ante porcos, ita explicandum est, ut
prohibeat proponi impiis infidelibusque, sacra illa
et consummativa in Christum documenta : sed mar-
garite fuerint virtutes, quibus velut margaritis pre-
tiosis ornatur animus. Non abjiciendas autem eas
porcis; hoc est, non projiciendas virtutes , puta
castitalem, temperantiam, justitiam, veritatem,

B ejusmodi, inquam, virtutes, non objiciendas impu-

ris voluptatibus : hx enim assimilantur porcis :
ne has conculcantes (10), in vitam porcorum simi-
lem omnique vitiorum genere plenam, animam co-
gant.

M. Origenes, inquit, quem centaurum vocat, uni-
versum Ίος, soli sapienti nulliusque egenti Deo,
coxilernum asseruit. Nam ait : Cum non sit opifex
sine opificio, nec creator sine creatura (11) , neque
universslis Doininus sine subjecta universitate :
quippe necesse est ut opifex ab opificio, creator a
creatura , universalis Dominus ab universitate
subjecta nominetur : sequitur necessario ut hac
Deus a principio creaverit, nec sit ullum tempus in
quo illa non fuerint. Nam si fuit, quando creaturae
non erant; cum creaturis non exsistentibus, neque
etiam sil creator : vide quanta sequatur impietas,
Quin et alterari mutarique continget immutabilem
Deum ac invariabilem. Si enim tandem aliquando
cfeavit. universum, haud dubie, 4 non creando,
mutatus transivit ad creandum. Hoc autem absur-
dum est, ut et quo infertur; ron ergo dici potest
non esse ab zerno rerum oniversitatem , ac Deo
cozternam. Ád quem Sanctus, ex alterius persona
interrogans : Nonne Deum, principium existimas,
fontemque sapientiz ac glorie, verbo, virtutis uni«
vers2, substantialiter el non ascititie? Sane, inquit.
Quid vero praterea? Nonne omnino a se perfectus

p es6 ac nullius indigens? Ita est : impossibile enim

est, ut quod nullius indiget, ab aliquo alio non in-
digentiam ejusmodi habeat. Nam quidquid ab alio
plenum est et perfectum, ipsum quoque imper-
fectum dici necesse est. Solum siquidem, quod

dit Justinus Martyr (a) : ut. ille nullius alterius in-
digens, ex sua ipsius virtute et potentia opus fa-
ciat; hic autem , mutuatus a maleria opificii vir-
tutem. Hoc porro argumentum Origenianum, Achil-
les est etiam Aristoteli, ad eamdem mundi et motus
sternitatem astruendam ; ipsum valde infirmum
nec satis dignum tanti nominis philosopho, cui
Deus sic ἑμπαθῶς agat. Aliter Christiani et dignius
Deo (ut est sola Deo digna Christiana religio) didi-
cimus.

icit Combefisius, exstat in Cohort, ad Gr«c., ἃ 22, atque egregie illu |

.-.

S. METHODII EPISCOPI! ET MARTYRIS

, 8 se, sui ipsius plenitudo est manetque in se A αὑτὸ ἑαυτοῦ πλήρωμα ὃν, φαίης ἂν ἀπροσδεές; Οὐ-

perfectum censendum est. Verissime censes.
vero, quod neque a se, neque sui ipsius ple»

lo est, nullius indigum dixeris? Minime vero.

s ergo num ab alio perfectus zstimabitur? Nam

d perfectum est ab alio, nonne ipsum per se
essario imperfectum est? Est plane. Deus ergo,
e, non ab alio perfectus judicabitur ? Rectissime.
mne aliud est Deus a mundo (12), aliudque
undus a Deo? Omnino. Num igitur Deus propter
iundum Deus et perfectus, et opifex, et universalis
Jominus dicendus est? Nequaquam (13); ut ne
yrop'er inundum, przsertim mutabilem, non ipse a
se, per se perfectus inveniatur. Congrue vero. Quain-

obrem dives nonne propter divitias dives appel-
landus est ? Recte. Quid vero sapiens, nonne sub-
stantialis illius sapientiz participio, non exsistens
ipse sapientia, sapiens nuncupatur? lta sane. An
ergo et Deus, qui sit aliud a mundo, ea ratione, et
dives propter mundum οἱ beneficus, et opifex, vo-
candus fuerit? Nequaquam; apage. lpse igitur suae
divitisee est, aique a se ipso dives est et potens. Ita
videtur. Eratne etiam ante mundi molitionem nul-
lius indigens, velut qui Pater, et Dominus univer-
salis, opifexque esset; adeo ut, a se, non ab alio
sit omnia hzc? Sic certe necesse est. Nam si a
mundo, non ipse a se, qui sit alius a inundo, in-
telligeretur Dominus universorum (pace tua, Deus,
cogor sic loqui), ipse per se imperfectus esset,
iisque indigeret, a quibus Dominus universalis

δαμῶς. Οὐκ &pa 6 θεὸς τέλειος διά τι νοµισθήσεται;
Ὅ γὰρ δ.ά τι τἐλειόν ἐστιν, αὐτὸ καθ) ἑαυτὸ ἀτελὲς
ἀνάγχη τυγχάνειν. Οὐχοῦν xal ὁ θεὸς αὐτὸς δι Eav-
τὸν τέλειος, ἀλλ᾽ οὗ δι’ ἕτερον λογισθήσεται; Ὀρθό-
τατα. Ἕτερον θεὸς χόσµου, xal ἕτερον χόσµος θεοῦ;
Παντελῶς. O2x ρα τέλειον qatéov , καὶ δημιουργὸν,
xai παντοκράτορα, διὰ χόσμον τὸν Θεόν; OU- ὅπως
[μὲ] 8v ἑαυτὸν, ἀλλὰ [μὴ] διὰ κόσμον, xai ταῦτα
τρεπτὸν, αὐτὸς χαθ᾽ ἑαυτὸν τέλειος εὑρίσχοιτο. Προσ-
Ὠχόντως. Τί δέ; τὸν πλούσιον διὰ τὸν πλούτον λεχτέον
πλούσιον; Ὀρθῶς. Καὶ τὸν σοφὸν κατὰ μετοχὴν τῆς
οὐσιώδους σοφίας, οὐχ αὐτὸν σοφίαν ὄντα, σοφὸν προα-
γορευτέον ([.προσαγ-); ἵναἰ. Τί δὲ; xal τὸν Θεὸν Exe pov
ὄντα κόσμου, διὰ χόσμον ταύτῃ πλούσιο» xal εὖερ-
γέτην xai δημιουργὸν κλητέον; Οὐδαμῶς ἄπαγε ἴ
Οὐχοῦν αὐτὸς ἑαυτοῦ πλοῦτος, xal δι ἑαυτὸν πλού»
σιος καὶ δυνατὸς τυγχάνει. "Eotxev. "Hv ἄρα xai πρὸ
xósuou πάντη ἀπροσδεῆς, Gv χαὶ Πατρ καὶ παντο-
χράτωρ, καὶ δημιουργὸς, ὅπως αὐτὸς OU ἑαυτὸν, ἀλλὰ
μὴ δι ἕτερον ταῦτα fj; ᾿Ανάγχη. El γὰρ διὰ xóspov,
καὶ οὐχὶ δι’ ἑαυτὸν ἕτερος ὢν [καὶ] κόσμου, «avto-
κράτωρ Ὑνωρίζοιτο (συγγνώµην ὁ chc, ἀναγκάξδο-
μαι γὰρ τοῦτο εἰπεῖν), αὐτὸς xa ἑαυτὸν ἀτελῆς [ἂν]
καὶ προσδεὶς τούτων, δι ἃ παντοκράτωρ καὶ δη -
μιουργός ἐστιν ὑπερφυῶς. Οὐχ ἄρα ἀποδεχτέον sad»
την τὴν ὀλέθριον ἁμαρτίαν περὶ θεοῦ τῶν λεγόντων,
παντοκράτορα καὶ δημιουργὸν διὰ τὰ χρατούµενα
xal δημιουργούμενα τρεπτὰ, ἀλλ' οὐ δι ἑαυτὸν εἶνα,
τὸν θεόν.

auctorque mirabili ratione esset. Est ergo perniciosus ille error rejiciendus, dicentium in feem, ncn
ipsum a ae, sed a subjectis rebus et creatis, quze sunt mutationi obnoxie, universalem Dominum 36

eregtorem esse.

lll. Etiam ita ratiocinare. Si tandem, inquis, ali- C — I*. "Upa δὲ xai ὧδε. El ὕστερον, ἔφης, πεποίηται

quando creatus est mundus, cum prius non essel ;
necesse cst, immunem Deum a passione et altera-
tione, mutari. Quippe oportet, mutationi alteratio-
nique subjaceat, qui ab otio postmodum ad opus
procedit, Nam dicebam (14) : Requievitne Deus a
mundi creatione, necne? Sane requievit : alioqui
enim necduim is esset perfectus. lta est. Si ergo
creatio a non creatione Deo alterationem affert,
nonne elizn non creatio a. creatione? lta prorsus.
Dixeris vero mutatum, quod non creet hodie, eo
quod aliquando crearet? Nequaquam. Neque ergo
est necessitate mutatus creando mundum, quod
fuerit quando non crearet. Atque adeo non neces-

12) Nonne aliud est Deus a mundo, etc., ἕτερον
Θεὺς χόσµου: Quid planius? Ostendit non esse Dei
perfectionem a niundo, qui sit aliud ab ipso, cum
divina et absoluta perfectio, ab ipso cujus est et
propter ipsum debeat esse. Schottus : Nonne est
aliud Deus mundi, eic., feda certe barbarie.

(15) Nequaquam, οὗ pf. Sic facile potest resti-
tur littera, reddita particula μὴ suo loco, eoque non
inutili. Velut adversarii responsio sit ab iis parti-
culis usque ad. verbunr εὑρίσχοιτο, cui velut gratu-
lans Methodius subjungat τὸ προσηχόντως, ac ita
mierrogaie pergat.

(14) Nam dicebam, &Xzyov váp. Replica est Me-
thodii, qua ad liominem iufiingit argumentum. Ori-
genis, probatque idem sequi incommodum ex ipsius

ὁ χόσµος, ph πρότερον ὢν, µεταθάλλειν ἀνάγχη τὸν
ἁπαθῃ xal ἀναλλοίωτον Θεόν. Τὸν γὰρ ποιοῦντα
πρότερον μηδὲν , ὕστερον δὲ ἀπὸ τοῦ μὴ ποιεῖν εἰς
τὸ ποιεῖν (15), μεταθάλλειν xaX ἀλλοιοῦσθαι ἀνάγχη.
Ἔλεγον váp: Πέπανται δὲ τοῦ ποιεῖν τὸν χόσμον ὁ
θεὸς, f| o5; Πέπαυται' οὕπω γὰρ ἣν τετελειωμένος
ἄν. Ἀλτθές. El οὖν τὸ ποιεῖν Ex τοῦ μὴ ποιεῖν ἆλ-
λοίωσιν τοῦ Θεοῦ χαταγηγίτεται, οὐχὶ xal cb μὴ
ποιεῖν Ex τοῦ ποιεῖν; ᾿Ανάγχη. Ἠλλοιῶσθαι δὲ αὖ-
τὺν φαίΐτς ui ποιοῦντα σήμερον παρ) ὃ fv .ὅτε
ἐποίει; Οὐδαμῶς. 0ὐδ' ἄρα ὅτε cout τὸν χόσµον,
ἑλλοιῶσθαι αὐτὸν ἀνάγχη, παρ᾽ ὃ ἣν ὅτε οὐχ. ἐποίει'
xai οὔτε ἀνάγχη συνυπάρχειν αὐτῷ τὸ πᾶν δεῖ λέ-
sententia, ab otio, sequente opus, quod ipse os-
tendit ab. eode:n, id ipsum pracedente. Schottus
nulla consecutione in tertia accipit : dicebantenim,
nisi prelum male sudavit, scripsitque ipse dicebam:
qu:m tamen piam conjecturam depellit, quod pau-
cis post lineis eadem oscilantia peccat, ubi etiam
novam transilionem illam Metliodii ad novam in-
stantiam : Kal pot φάθι xal ὧδε, sic reddit : Atqui
sic mecum disputant, Quanquam enim notat. in
marg., &4. σασί, planum tamen est esse lectionem
illam mendosam, nec Origenianum arguinentum
inchoari, sed Met:odianum.

(15) Elc τὸ ποιεῖν. Deest προεληλυθότα, aut all-
quid hujusmodi.

"4

$31

EX LIBRO DE CREATIS.

298

ειν, διὰ τὸ μὴ ἀναγχάζεσθαι λέγειν ἑλλοιῶσθαι, ὅτι A sum habebimus fateri universum Deo coexsistere,

συναῖΐδιον δι αὐτὸ τοῦτο.

Δ’. Kal pot φάθι xai ὧδε Γενητὸν τὸ μὴ γενέ-
σεως ἔχον ἀρχῆν φαίης ἄν; Οὐ δῆτα. El γὰρ μὴ
ὑποπίπτει Ὑενέσεως ἀρχῇ, ἐξ ἀνάγκης ἁγένττόν
ἐστιν. Ei δὲ Υέγονεν, ὑπὸ αἰτίου τινὸς δίδως αὐτῷ
γεγονέναι. Πάντη γὰρ ἀδύνατον χωρὶς alziou γένεσιν
ἔχειν, ᾿Αξύνατον. Κόσμον δὴ οὖν, xaX ὅσα ἓν αὐτῷ,
μῶν ἄλλου τινὸς i| θεοῦ δημιουργοῦντος φήσομεν
γεγονέναι ὕστερον, πρῶτον οὐχ ὄντα; Δῆλον, ὅτι
Θεοῦ. ᾿Αδύνατον γὰρ τὸ γενέσεως ἀρχῇ περιορισθὲν
συναπἑραντον εἶναι τῷ ἀπεράντῳ; ᾿Αδύνατον. Πάλιν
bh οὖν, à κένταυρε, ἐξ ἀρχῆς διαλεγώµεθα. θεία
ἐπιστήμῃ τὰ ὄντα φατὲ γεγονέναι, fj o0; Ὦ βάλε
(16), λέξουσιν' οὐδαμῶς. ᾽Αλλὰ ἀπὸ τῶν στοιχείων,
ἡ Όλης, ἡ στηριγµάτων, fj ὅπως αὐτοὶ ταῦτα βού-
λεσθε ὀνομάζειν (οὐδὲν γὰρ διαφέρει), τούτων ἀγε-
νήτως προῦφεστηχότων xai πλημμελῶς φεροµένων,
ὁ θεὸς διακρίνας ἑτεχνήσατο τὰ πάντα, ὥσπερ ἀγα-
Gb; ζωγράφος ἀπὸ πολλῶν χρωμάτων µίαν τεχνησά-
µενος ἰδέαν; 0ὐδὲ τοῦτο. Πάντως γὰρ ἀποφεύξονται
ὁμολογῆσαι χαθ᾽ ἑαυτῶν, ἵνα μὴ, τῆς διαχρίσεως
(17) καὶ τῆς μεταμορφώσεως vh) ὕλην συγχωροῦν-
τες ἀρχὴν ἐσχηχυῖαν, ἀναγχασθῶσι τῷ λόγῳ χατὰ
πάντα τὸν θεὸν Ίρχθαι τοῦ διο,κεῖν λέγειν xal xa-
εαχοσμεῖν την πρότερον ἄμορφον οὖσαν ὕλην.

ut ne cogamur mutatum admittere : ea. siquidem
ratio est cur ei cozternum ponas.

IV. Sed et sic responde : Dixerisne creatum,
quod non habet creationis principium ? Haud puto:
nisi enim in priucipium creationis incidit, necessa-
rio est increatum. Quod si fuit creatum, plane con-
cedis ab aliqua causa creatum. Quippene prorsus
impossibile, ut creatio sit sine causa creante? [πι-
possibile. Num ergo mundum et quxcunque sunt
in illo, alio tandem quam Deo opifice, dicturi su-
mus creala, cum prius non essent? Perspicuum a
Deo creata esse. Num enimvero fieri potest, ut in-
terminabili sit cointerminabile, quod creationis
principio definitum est ? Haudquaquam potest. Jte-
rum ergo, o centaure (18), resumamus disputatio-
nis principium. Nam res divina scientia creatas (19)
fatemini, necne? Apage, inquient : Minime. Num
vero ex elementis, vel materia, aut lirmamentis,
aut quibus haec verbis appellare vultis : nam

nihil refert; cum illa increata praexsisterent ac

temere ferrentur, secernens Deus, universa fa-
bricatus est, vclut prasstantissimus pictor, ratio-
nem unam et imaginem e multis coloribus expres-
serit? Neque ita, inquient : omnino enim refu-
gient contra se ipsos hoc testari; ut ne dato ha-
buisse materiam principium secretionis et transfor-

mationis, cogat ratio fateri, coepisse Deum, materiam prius informem et indigestam, digerere ac

perpolire.

Ε’. Φέρε γὰρ, ἐπειδὴ σὺν τῷ eso φάναι ἐνταῦθα C. V. Age vero, quoniam Deo propitio in hunc locum

τοῦ λόγου γεγόναµεν" ἥτω τις ἀνδριὰς ἑστὼς ἐπὶ βά-
σεως καλός" οὗ θαυμάζοντες οἱ θεώμενοι τὴν εὗρυ-
θµον χαλλονὶν, διαφερέσθωσαν πρὺς ἀλλήλους, πῆ
μὲν γενητὸν, πῆ δὲ καὶ ἀγένητον λέγειν πειρώμενοι.
.Ἔροίμιν γὰρ σφᾶς' Δι fjv αἰτίαν ἀγένητον αὐτόν
φατε, πότερον διὰ τὸν τεχνίτην, ὅπως μηδαμῶς ἁρ-
Υήσας τῆς δημιουργίας νοµίζοιτο, ἢ δι αὐτόν; "Αν

(16) "Q βά.1ε. Al., ὢ πάλιν ' al., à βάλη.
(17) Διακρίσεως. ΑΙ., χαταχρίσεως' al., µεταχρί-

(48) O centaure. Suggillat Origenem .velut mon-
strosum, qui multa quidem hominis, et supra fere
hominem, babeat, multaque item velut belluina,
absonis illis dogmatis, quibus sua quzque optima
vitiavit: non minus mali effectus forina, ubi malus,

uam boni, ubi bonus.

(19) Divina scientia creatas. Sic ubique S. doctor,

obatioresque theologi; frustraque quarimus aliud

n Deo, etiam distinctum virtute quo res agat. Scit

esse, volens, suntque ut aterno illa placito vult
esse, eoque sunt nova, nulla Dei divinzque ejus
aut scientie aut voluntatis novitate.

(20) Quamobrem dicitis non factam ? Facile di-
lemma, ut statuz ziernitas, eoque mundi cui illa
comparatur. vel sit ab ipso artifice et ejus propria
conditione, qui petat esse semper in actu, nunquani
otiari ; quz est ratio superius allata, οἱ velut unum
totius erroris istius fundamentum ; vel ab ipsamet
statua, quz sic petal non iucoepisse ; quod utrum-
φυς subtilissime impugnat Methodius, re tandem

educta ad αὑτοματισμόν, εἰ ut. creata a se ipsis
sint, non a Deo, velut ei necessario cozterna : nulla
etiam rationis antecessione, divini esse, ad illud
eorum esse perpetuo necessarium. Quz certe ratio

dicendo pervenimus, ponamus statuam, in sua basi
collocatam ; elegantem illam, cujus concinnam
pulchritudinem spectatores mirentur : dissentiant
vero ; aliis factam contendentibus , aliis non
factam. Quzsierim ego ab eis : Quamobrein dici-
tis non factam (20)? An propter artificem, ut ne
unquam vacasse ab opere existimetur, vel propter

solidissima est, nec tangit opinionem apiud nostra-
les agilari solitam, utrum mundus vel creatum
aliquid potuerit esse ab :eterno ; non velut ens ne-
cessarium, οἱ quod sic esse, sua ipsum natura

teret ; sed ut contingeus, et quod sola Dei νο.

D iuntate sic esset. Quanquam etiam eaim zternitatem

Methodiana argumenta non leviter perstringant,
velut ex ipsa ratione creati sit, ut eo quod creatum
accipit vel esse vel motum, necessum sit ὑποπεσεῖ-
σθαι ἀρχῇ, ut principio subjaceat. Schottus ad illa
verba et primam partem dilemmatis, ὅπως μτδαμῶς
ἀργήσας τῆς δημιουργίας νοµἰζοιτο, causam hanc,
inquit, non bene assequor. Αί nec ego bene asse-
quor ipsius modestiam, et. quam in re tam facili,
sicque Methodio inculcata, pratendit ignorantiaim.
Quod certe paulo post ad idem sequitur, ὅπως ἀνάρ-'
χως λέγοιτο χρατεῖν τοῦ τἐχνάσµατος ὁ τεχνίτης,

iciturque ex eadein persona Origenianoruin ου
astruentium creationem sine principio οἱ zeternain,
non bene videtur assecutus, dum ila reddit: Ut
opifex opificio ab eterno major dicatur : nihil enim
hoc ad propositum. Nos ita : e «ternum artifex,
habere dicatur quod molitus sit opus ac opificium.
Est plane lic τοῦ χρατεῖν acceptio; sicque àxp:-
θέστερον respondent Origeniani caventes αὐτομα-
τισµόν, quomodo forte sit legenduin ἀντὶ τοῦ πικρό
τερον

$50

s. METuODA E 1 Αρ ET MARTYRIS

340

ipsammet statuam ?* Si quidem vero proptet am^ À μὲν γὰρ διὰ τὸν τεχνίτην, πῶς ἁγένητος ὢν πρὸς

ficem, qui illa, cum sit non facta, eflingitur ab ar
tifice? Si enim omnino necessariam habet metalla -
riam artem, ut. recipiat quamcunque artifex malit
figuram, qua ratione erit non facta, quas et patiatur
a5 artifice, et fiat? Sin autem, velut a se ipsa abso-
lutionem habens, et infecta increataque, ut per-
niciosa vestra habet sententia, dicatur non habere
artem necessariain ; necessum est, fateamini, rerum
a se el spontaneum ortum : vel certe, neque hune
forte adinittientes sermonem, absurdius responsuri
sunL; ut statuam quidem infectam non dicant;
factam vero ejusmodi, ut non habeat ortus initium,
ut zternum artifex habere dicatur quod moliatut
opificium. Heus vos ergo, dicemus, si neque tem-
pus neque zvum retro ullum reperiatur, quando
statua perfecta non fuerit, quid, rogo, illi artifex
prestitit, quidve in illa egit? Nam si ipsa nullius
egens, principii ortus expers est; nunquam potius,
in sententia vestra, opifex elffinxerit, aut. inventus
opifex fuerit. Atque ita rursus in idem revoluta
oratio, sponte sua factum opus, fateri coget. Si
enim artifex vel exilissime statuam movisse dicitur,
utique subjacet principio, qua is ratione informem
oliin el sine motu, movere ccepit atque polire. Nec
ergo erat, nec est futurus idem perpetuo mundus.
Comparandus enim est artifex Deo, et statua mun-
do. Quomodo igitur, o sStupidissimi, creaturam
existimatis creatori cozeternam, ejus opera non in-
digere? Quod enim est cozternum, cum nulla ra-
tione habeat creationis ortusque principium, etiam
oportuerit esse coincreatum , eademque virtute.
Porro, quod semel increatum atque a se perfectum
et immutabile visum sit, nullius etiam egens et

τοῦ τεχνίτου δημιουργεῖται; εἰ γὰρ ὅλως ἐν ἑνδείᾳ
τῆς τέχνης χαθέστηχε χαλχουργούμενος πρὸς τὸ
σχεῖν ὁποῖον ὁ δημιουργὸς ἐθέλοι χαραχτῆρα, molo
τρόπῳ ἀγένητος ἔσται πάσχων τε xal δρώμενος; cl
δὲ αὖ δι ἑαυτὸν τέλειος xal ἀγένητος λέγοιτο μὴ
δεῖσθαι τῆς τέχνης ὁ ἀνδριὰς, χατὰ τὸ ὀλέθριον δό-
γµα, ἀνάγχη αὐτοματισμὸν ὁμολογεῖν. "H οὐδὲ τοῦ.
τον ἴσως ἐθελήσαντες προσήχασθαι τὸν λόγον, πι-
χρότερον (23) ἀποχρινοῦνται, τὸ μὲν ῥρέτας ἁγέντ-
τον οὐχ εἶναι λέγαντες' γενητὸν δὲ εἶναι ἀεὶ γενέσεως
ἀρχὴν οὐχ ἔχον, ὅπως ἀνάρχως λέγοιτο κρατεῖν τοῦ
τεχνάσµατος ὁ τεχνίτης. 0ὐχοῦν, ὦ οὗτοι, λέξομεν
αὐτοῖς, el μὴ χρόνος, μήτε αἰὼν εὑρίσχοιτο ἑπάνω,
ὅτε o)x ἣν τέλειος ὁ ἀνδριὰς, τὶ παρέσχεν αὐτῷ ὁ

Β τεχνίτης, f| τί ἐνέργησεν εἰς αὐτὸν, φατέ; El γὰρ ὁ

αὐτὸς ἀνενδεῆς ὧν, xal οὐχ ἔχων ἀρχὴν γενέσεως
τυγχάνει, ταύτῃ μᾶλλον χαθ᾽ ὑμᾶς ὁ δτμιουργὸς οὐ-
δέποτε δηµιουργήσας, οὗτε δημιουργῶν εὑρεθίσε-
ται. Καὶ πάλιν εἰς αὐτὸ ἔοιχεν ὁ λόγος περιδεδραµη-
χέναι, αὐτοματισμὸν ὁμολοχεῖν. Ἐὰν γὰρ χἂν τὸ
ἀχαριαίτατον ἀνδριάντα χινῄσας ὁ δημιουργὸς λεχθῇ,
ἀρχῇ ὑποπεσεῖται, χαθ᾽ ἣν πρότερον αὐτὸν ἄχοσμον

'χαὶ ἀχίνητον ὄντα, Έρξατο χινεῖν. xaX χοσμεῖν. Οὐχ-

οῦν xai Ἡν xai ἔσται διηνεκῶς ὁ αὐτὸς st χόσµος.
Απειχαστέον γὰρ τῷ μὲν θεῷ τὸν τεχνίτην, τὸν δὲ
ἀνδριάντα τῷ χόσµῳ. dij δ' οὖν, ὦ Ἠλίθιοι, οἵεσθε
τὴν Χτίσιν συναπἐραντον οὖσαν τῷ δημιουργῷ, uh
δεῖσθαι τοῦ δημιουργοῦ; Τὸ γὰρ συναπέραντον µῃη-
δαμῶς dpyhv Ὑενέσεως ἔχον, χαὶ συναγένητον xal
ἰσοδύναμον ἀνάγχη τυγχάνειν. Τὸ δὲ ἀγένητον, αὗτο-
τελὲς xal ἄτρεπτον φανθὲν, xal ἀτροσδεὲς xai ἄφθο-
pov [ἂν] ἔσται' xal εἰ τοῦτο οὕτως ἔχει, οὐχέτι ὁ
χόσμµος τρεπτὸς χαθ᾽ ὑμᾶς.

immune a corruptione erit : atque adeo, dum res sic habeat, erit mundus in vestra sententia immu-

tahilis.

VI. * Ecclesiam, ab appellandis, ac ceu ad cer-
tamen vocandis voluptatibus (21) dictam ait.

ΥΠ. Ait Sanctus : Duas porro (22), in iis quie

* Schol. Quomodo id dicis, sancte Dei, si quidem
ejusmodi tua opinio. est?

91) Ab appellandis ac ceu ad certumen vocandis
voluplatibus , παρὰ τὸ ἐχχεχληχέναι τὰς ἡδονάς.
Vix certe fuerit subtilius etymum. digniusque Me-
thodio ac eo Christi athleta, qui tali olim certamine,
ad insignem illam de tyranno victoriam, quam tan-
dem iiartyr illustris obtinuit, sese strenue coinpa-
rasset; velut apud nostrates Petrus ille martyr,
vere Christi et ante martyrium hostia, pauloque
anterior ac gradu vicinior Methodio, Thomas ille
[gnus Anglorum, utinam virtutis zunule decus.
lire accinit meus ille Amphilochius hom. De ponit.,
cum ita de diabolo succentore passionum, loquitur,
p. 96 : Φθονεῖ γὰρ ὑπὲρ πάντας τὸ γένος τῶν Χρι-
στιανῶν, ὡς ἁποστρερόμενον τῆς ἑαυτοῦ µαταιότη-
τος Πάντων. Pre mortalibus enim. omnibus, livore
fertur in Christianum genus ei nomen, velut quod ex
omnibus suc ipsius dementie adversum noverit :
alqueadeo velut solos habeat adversarios ; quibus
proinde velut solis illi militans voluptatum agmen,
objectum videri possit, aperta baptismo velut pa-
lastra; Ecclesia qua depugnemus; eo etiam tum
czrimoniali, tum sacro, in eo, unctis oleo; quando

(ο. "Ost Ἐχχλησία παρὰ τὸ ἐχχεχληχέναι τὰς
ἡδονὰς λέἐγεσθαί φτσιν.
Z'. "Ott φησὶν ὁ "Άγιος Δύο δὲ δυνάµεις ἓν τοῖς

* Σχό.ιο”. Πῶς τοῦτο qiie, ἅγιε τοῦ θεοῦ, εἴπερ
χαὶ cot ἡ τοιαύτη δόξα ;

et sacrum, ejus est velut consummatio. Heschelius
hocce etymum ita exponit, ut voluerit dictam 'Ex-
χλησίαν quasi ἐχχλισίαν, a fuga voluptatum , eoque
legendum ἐκχεχλιχέναι : ad quod etiam videtur
respexisse Schottus illa parenthesi (hoc est exstir-

andis), Enimvero sic non egregium etymum, sed
inepta fuerit :zquivocatio, dignior rudi lingue
Grace, quam facundissimo in ea Methodio, quem
plane non fugit, quam dedimus non ita insolentem
aptissimamque proposito, illa τοῦ ἐχχαλεῖν acceptio.

(22) Duas porro, etc. Duas liypostasi, unam re
ipsa et natura, eoque una indivisa actione et crean-
tes materiam, et distinctione ornantes, sola appro-
priatione altera sibi alterum, allera alterum vindi-
cante : Patre creationem, ut in qua maxime elu-
ceat divina potentia : Filio ornatum et perfectio-
nem, ut proprium maxime arlis et rationis divite.

υχ

(23) Πικρέτερο». Forte, ἁλογώτερον. Et mox al.,
τὸν ἀχαρ.

344

EX LIBRO DE CREATIS. -

942

προωμµολογηµένοις ἔφαμεν εἶναι ποιητικὰς, τὴν ἐξ οὐχ A jam evicimus et sunt adniissa, dieebamus esse vir-

ὄντων γυμνῷ τῷ βουλήματι, χωρὶς μελισμοῦ, ἅμα τὸ
([. τῷ) θελῆσαι αὐτουργοῦααν ὃ βούλεται ποιεῖν τυγχά-
vet δὲ ὁ Πατήρ' θάτερον (/.θατέραν) δὲ καταχοσμοῦσαν
χαὶ ποικίλλουσαν χατὰ µίµησιν τῆς προτέρας τὰ ἤδη
γεγονότα” ἔστι δὲ ὁ Υἱὸς, ἡ παντοδύναµος καὶ xpa-
ταιὰ χεὶρ τοῦ Πατρὸς, ἓν f| μετὰ τὸ ποιῆσαι τὴν
Όλην ἐξ οὐχ ὄντων χατακοσμεῖ (24).

H'. "Ott τὸ Ἰὼδ βιθλίον Μωσέως εἶναι ὁ ᾽Αγιός
qnot. Ὅτι περὶ τοῦ, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησε τὸν οὗὖρα-
yóv καὶ τὴν γῆν, φησίν' ᾽Αρχὴν δὲ αὐτὴν τὴν
σοφίαν λέγων τις οὐκ ἂν ἁμάρτοι. Λέγεται γὰρ παρά
τινι τῶν Éx τοῦ θείου χοροῦ λέγουσα περὶ αὑτΏς τὸν
τρόπον τοῦτον’ Κύριος ἔκτισέ µε ἀρχὴν ὁδῶν αὐ-

τοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ. πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμε.]ίωσέ B

µε. Ἡν γὰρ ἀχόλουθον xal πρετιωδέστερον, πάντα &
εἰς Υένεσιν Ύλθον, εἶναι ταύτης νεώτερα, ἐπεὶ xat δι
αὐτῆς Υεγόνασιν. Ἐπίστησον γὰρ εἰ μὴ xai τὸ, Ἐν
ἀρχῇ ἡν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς θεὸν,
χατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν, xal θεὺὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗ-
τος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὺς τὸν Θεόν’ εἰ μὴ τούτοις
ὁμαρτεῖ. Τὴν μὲν γὰρ ἀρχὴν, ἀφ᾽ ὃς ἀνεθλάστησεν ὁ
ὁρύότατος Λόγος, τὸν Πατέρα xal ποιητὴν τῶν ὅλων
φατέον, &y ᾧ fjv- τὸ δὲ Οὗτος [ἦν] év ἀρχῇ πρὸς
Θεόν, τὸ ἐξουσιαστικὸν τοῦ Λόγου, ὃ εἶχε παρὰ τῷ

tutes effectrices : alteram quidem, quz ex nihilo,
nuda voluntate, nulla mora, simul atque vult, om-
Dia faciat quz velit, Est autem virtus illa Pater :
alteram vero, qux ad prioris imitationem perficiat,
distinguatque ac perpoliat quod jam factum est.
Et hic Filius est, omnipotens illa firmaque Patris
manus, qua materiam ex nihilo prius creatam, post-
modum exornat ac perficit.

Vill. Ait Sanctus, librum Job esse Mosis (25).
Ait przeterea super illis verbis : In principio creavit
celum et terram * : Non erraverit qui Principium (326)
Sapientiam esse dixerit. Sic eniin apud quemdam
e sacro coetu, fertur ipsa de se loqui : Domi-
nus creavit me (97) initium viarum suarum, im
opera sua; ante seculum fundavit me ?*. Par enim
erat congruumque, ut creata omnia, quippe facta
per illam, essent ea posteriora. Nam vide, num il-
lud evangelicum : Jn principio erat Verbum, et Ver-
bum erat apud Deum : et Deus erat. Verbum. Hoe
erat in principio apud Deum" ; istis consentanee ha-
beat. Principium enim fuerit, Pater ille et creator
universorum, ex quo germiuavit, quod erat in ipso,
Verbum rectissimum. lllud autem : Hoc erat (28)
in principio apud Deum, Verbi principatum illum
quem apud Patrem, priusquam mundus crearetur,

Πατρὶ xai πρὸ τοῦ τὸν χόσμον εἰς Ὑένεσιν παρελ- C liberum habuit, significare videtur; velut Princi-

* Gen. 1, 1. ? Prov. viui, 92. * Joan. |, 4.

Mox τὸ ἄνευ μελισμοῦ palam vitiosum est. Schot-
tus, sine partium disliinctione. Quid enim vero ad
propositum? Legendum ergo μελλησμοῦ, ut V. et

.,veletiam μελησμοῦ, ut nonnunquam scribitur,
ut prompta rerum ex nihilo eductio, Deo vocante
nulloque obnitente, exprimatur.

(24) Καταχοσμµεῖ. Andr. Schottus, μεταχοσμεῖ.

(25) Librum Job esse Mosis. Est hec cominunigg
veriorque sententia, quam pluribus docte admodum
explicat tueturque Jacobus Bolducus ord. S. Fran-
cisci Capuc. , przeludio 11, in suum Job.

(26) Non erraverit, qui Principium, etc. Secuti
sunt eam Methodii expositionem Augustinus ]. 1
De Gen. ad lit., c. 1 ; Basilius et Ambrosius hom.
in Hexaem., etest subtilis : quanquam nonomnium
forte maxime litteralis : qua de re expositores adi
illud caput Gen. -

(37) Dominus creavit me, etc. Sic LXX, ἔχτισέ µε,
condidit, creavit me, quod non minimam olim diffi-
cultatem fecit : satis'acitque Hieronymus in epist.
ad Cyprian., negando haberi in Hebraeo verbum
creationis quz dicitur «^2, sed possessionem qua
dicitur 3p; quo etiam modo habent Vulgata ex.
pressa ex Hebr., Dominus possedit me in. initio via-
Tum suarum; quomodo et Áquila : Κύριος ἐχτήσατό
µε ἀρχῆθεν. Quia tamen etiam LXX salvandi sunt,
ét lecuo tot Patribus recepta, dicendum videtur
cum Jansenio ad eum locum, idem significari utra-

lectione : quanquam. illa LXX nonnihil humi-
lius, et humano modo : significari, inquam, Sapien-
tize illius subsistentiam a Patre, ante omnem crea-
turam ; zlernamque emanationem, velut Rationis,
in qua e£ per quam crearentur omnia : atque adeo,
principii ex principio illo singulari sine principio,
Patre, a quo, et post quem, γίνεται αὐτὸς ἀρχὴ τῶν
ἄλλων. Velut creatur et. fit alioruin ipsum Princi-
piumn, inquit Methodius, inhzrens phrasi illi Scri-

(ατα, eodem proinde modo exponendus ; Patrisque
illam ingenili notionem ac auctoritatem insinuans,
qua etiam emanationum ad intra, Lotiusque Trini-
tatis fons dicitur, et est. unus ipse, ἀρχὴ ἄναρχος :
non ad exsistentiz prioris exclusionem ; sic enim
el Filius ἄναρχος est, ut. bene Gregorius orat. De
theolog. aliique passim Graci ; sed per remotionem
αἰτίας, ac velut, caus: principiique essendi : nam
causam in divinis non ita ferunt Laiini, ut nec
Graci, ἀρχῆν, bono utrique sensu, aliisque et aliis
verbis quod sanum est, explicantes. Male ergo
Schottus τὸ, ἰδίαν ἄναρχον ἀρχήν. proprium reddidit
eternumque principium : nee salis sane, cum dictum
γατὰ διαστολἠν de Patre, negari videatur de Filio;
quod esset valde blasphemum, purusque pulus
Arinanismus.

(28) Illud autem : Hoc erat, etc. Singularis plane
hic, quanquam non alienus a phrasi Graeca, Me-
thodii sensus : imo nec a Latina. Nam etiam La-
tinis, esse in magistralu, esse in dignitate, etc., eo
sensu recepta sunt. Cum ergo τὸ ἀρχὴ Graecis sit

uivocum, nec minus principatum significel quam
principium, potuit Methodius intelligere verbis illis
significatum Verbi Jivini principatum, ut exsistentia
ejus apud Deum et Patrem |. jis velut qualificetur :
quod plane congruit illi psal. cix, μετὰ coU ἡ &pyfj,
xai τὰ ἑξῆς, ubi Latina : Tecum principium, etc. ;
sed ex llebr. constat legenduin principatus : nee
nisi χαταχρηστικῶς nonnihilque barbare, alterum
pro altero positum ab iuterprete, non ex Hebr., sed
ex Greco LXX reddeute. Legerunt sine dubio illi
TÓ12 "voy (Himmecha nedaboth) seu. potius mau
(Nedabuth), ut bene Sanctus noster, recteque et

eleganter expresserunt Grzce, μετὰ σου ἡ àpyf,
pro quo jam mutaüs punctis legimus 7Y272 Των

(Aammecha nedaboth), populus tuus spontaneus, quod
εἰ ipsum imperium respicit.

go eT fscopr cr ΜΑΝΤΗ

dicat auctori c bet rincipawm- A θεῖν ξοιχε 9 ip abet «ty d sia» &pri" εἰπὼν-
ergo sing" Wud PrinciP m 2590€ orn Οὐχοῦν àpyh 9*7 τὴν ἰδ'αν Ka oy? ἀρχτι " σὺν
qui est Patet fi m alorum principium, Πατέρα, αὐτὸς G λων γίνεταυ . ἃς ἀπαντό

uod omnia creàntur- δημου ere
K. Origenes, inquit, P9? mult commen Ὡηριχένης» τὸ πολκὰ μυθήσασνσ
esset de universi geternitalé. m hoc addit- τε Y της τοῦ παντὸς ἁϊδιότητος, ἐπάγσὶ καὶ 50979*
ς t τινες, πρός ν o*

unus? $i
eiiam bi ο prophet ca νου A seculo
εἰ usque in seculum (w 65 niam mille anni ante
oculos tu05» tanquam dies liestera que rateriil» *
custodia in nocte. Nam € ο anni (29) in diem
unum concluda Qr Hn oculis Dei, a PP ndi ortu 3
usque requiem dies S£€* | que ab ila] ἃ
nos iterum terierunt dies, ut optimi affir
mant calculator A ergo sexies millesimum ab
Adamo ad iunt €

σάτω» μη ε αρίθμη τος qb τς 79 όσμον γενέ
σεως, Χα zy» Mo βίθλον, ;. οὕτως αὖτι
αχλαμθανομένους ὁ γρόνος de, 7f pognis
ἐνθάδε θοώσης V τς $ τοῦ ἄ -woc καὶ ἕως
cU alovoc vc ὅτι fo U9 ἔτη Y ὁ θαλμοῖς
ου ὡς ἡμέρα ἡ χθὲς f ιῆάθε, κα Aux
iv yvxtÜ yoiov Y ἑτῶν διορι μὲ ἰς μίαν
ἡμέραν ὀφθαλμοῖς θεοῦ. ἀπὸ της $a χόσνυονυ
γενέσεως μέχρι Y9* παύσεως EE μέχρις
iT ουσι δεινοῖ,

vac QgCOU καὶ ἡμέρας αἱώγος cic ἑξαριθμή-
σει; ταῦτά «n9
gia Ta se

(23 Nam ctm ni anni, &€- idetur piane» οἱ "u$ dierum: etiam Origeniane: et jux ios qui
est YoCus mutilus: male nino τ dditus b Schot- ta exvendunt 1 et creationis» acilé iniri po$-
10, n€C bene M watus 2! ehelio. EX Wo ig git. Contra hanc sententiam gesimat Cornelius pre-
qur peat. xxii l i anl culo tuos, C6 nuntiatum ? wibus b nsi : mibi
ivfert Origenes ndo P jum reat αἆ Ada- melius cense homas, CU) win censen
usq pei requiem » on nostra". vt 8U- dogmats destiai lidita junio
pint 6 Schottus. ie annos ! vcessisse multi mi arent, n 1 ent Morum,
vero ero 1198 à! Va quiet "6ος probatior! chr cui verb? debent c9 pont jusm onuntia
nologià uz ad 5δὺ que tempora coM rent. Damnatus rgo ! arcer iM nad Ο51”
wu ; velut ja exacto tero genario, postque jiu genis» € undus We um le annis,
erente $0p V io, ac velut epa die; vui, D plenu ΟΣΡΟΓΕΙ5 hominibus 1 carnalibus,
fore mun i consu mu em. EX quibus iwersim hactenus 2n MS; alis vero | vere
colig" Methodius: tant dies QU rdecim gelicus. uem nemo Patru rori fide insimu
(et εἰς [οτίό [uerit im textu 60 igendum)» e quos nt, P io, 6 egorio» eic.» siqué suo Met
in 583 Origeniano senten V3, Deus ib 4.86” dio, αν dictis oli gimus» indice 9- Thoma
et; eoque n n stare i d Sp ;rach : Dies se- ngel ,prob yilis const erit | quan
culi qui dint rabit? ut 1l innumerabiles sint, eidem ejusq iS pulis: s agi Us. uMane2,
arent que maris οἳ gu pi" parabiles. uia V unius ? , eatio ΟΛΗ m, Pt pilior fut
o hic jocu yis ba lucinat yenit qualem pit. Non Esc . Clype oncionat.
ο να. go velut sepe redecim inje- 50) Πατήρ: ndum io videt moti tis
cerit; sed debilior ΑΓ entat riptura mal Sic eniD': bi d crea ione, i a
intellecta, qua ethodiu iptura u Graci; pus Deus dicitur που eh 209 Quw X&
(elit. N tanda auctoritas bri Ex clesias Ch quem woo pros cf Justini ad Gracos, Y :
vir sanctus eU galmnis nat, Po Qdewr Α olog. Y» F.A Wine reo da versio * Cam
ex ilo 10€9» celebrem ia regor!! (f .- Deus nihil omnino operatus 5 reaverils -
corum ptentiam, d spiritalis e ngelic C TORIS nomine. -- ut hunc Yocuto,
creatione 3nt runc corpo , etatuere: insi- — non solum Schott «d e c ):befisium fu
nuUare. i abies. Mo Hu ει Ἡ- se
jjus, 652 spiritalis, non nostr! bujus; cujus nume-

ins
-—-
---

u Nh

EX LIBRIS ADVERSUS PORPHYRIUM. 249

—————————————————————M MÀ".

'" TOY ΑΙΓΙΟΥ ΜΕΘΟΔΙΟΥ EK ΤΩΝ ΚΑΤΑ DOPÓYPPrY.

SANCTI METHODII
FRAGMENTA EX LIBRIS ADVERSUS PORPHYRIUM (51).

I.
(Ex Parallelis Damascen., Opp. tom. 11, pag. 118.)
Κάλλιστον ταῖς ἀληθείαις xai ἐπαινετὸν χλητέον A — Plane omnino optimum atque laudabile fuerit ap-

τοῦτο, ὅπερ ἂν αὐτὸς εἶναι ὁ Ocho ἠγήσηται καλόν ᾿
xiv ὑπὺ πάντων ἑἐξουθενῆται xal χλευάζηται’ ἀλλ'
οὐχ ὥσπερ οἱ ἄνθρωποι νοµίρευσι.

pellandum, quud esse Deus ipse bonum putaverit ;
tametsi oinnes illud spernant subsannentque. Non
enim sic habet, uL homines autumant.

Ibid, pag. 784 B.

Μετάνοια τότε ἁμαρτήματος παντὸς γίνεται &ma-
λειπτιχἡ, ὅταν ἐπὶ τῷ γενοµένῳ ψυχΏς σφάλµατι
ἀναθολὴν μὴ δέξηται μηδὲ παραπέμγει τὸ πάθος
εἰς χρονικὸν διάστηµα οὕτω γὰρ οὐχ ἔξει χαταλεῖ-
φαι ἴχνος ἐν ἡμῖν τὸ χαχόν ᾿ ἅτε ἅμα τῷ ἐπιθῆναι
ἁἀποσπασθὲν δίχην φυτοῦ ἀρτισυστάτου,

Tunc penitentia omne peccatum delet, cum
peccante anima, dilationem non acceperit, neque
in longum tempus morbum remiserit. Sic enim ne-
quiverit malum relinquere in nobis vestigium, velut
statim ac coepit invadere, instar novelle plantatio-
nis, avulsum.

Ill.

]bid. pag. 185 E.
Ἡμέτερον μὲν ὄντως ἐστὶ xaxbv ἡ πρὸς τὸν θεὸν B. Hominis revera malum, ejus ad Deum dissimi-

ἀνομοιότης τε xai ἄγνοια ' ἀγαθὸν δὲ ἔμπαλιν πη-
λίχον ἡ πρὸς αὐτὸν ἐξομοίωσις. Φαίνεται γοῦν οἱ-
χεῖον μὲν, ἀληθῶς ἀγαθὸν, fj περὶ τὸ ἄφθαρτόν τε xal
θεῖον ἐπιστροφὴ xal πίστις' χαχὸν δὲ ἡ περὶ αὐτὸν
ἄγνοια χαὶ ῥᾳθυμία ’ εἴγε τὰ ἐν ἡμῖν χαὶ ἐξ ἡμῶν

φυόµενα, ταῦτα ἡμέτερα τυγχάνουσι’ χαχυποιητικἁ —

ὄντα πονηρίας.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΘΟΔΙΟΥ EK ΤΟΥ ΠΕΡΙ MAP-
ΤΥΡΩΝ ΛΟΓΟΥ.

litudo et ignorantia : contra, grande bonum, assi-
milatio. Sane videri debeat, vere proprium ejus
bonum, conversio fidesque in id quod corruptione
vacat, et Deum; malum autem, quie circa eum
ignoratio ac desidia est : quando in nobis atque ex
nobis ortum habentia, quibus est malitia omnis,
nostra censeri debent.

SANCTI METHODII EX SERMONE DE
MARTYRIBUS (32).

(Apud Theodoritum Dial. 1 Άτρεπτ., Opp. tom. IV, pag. 51.)

Οὕτω γὰρ θαυμαστὸν χαὶ περισπούδαστὀν ἐστι xb
μαρτύριον, ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος, ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ, τι-
μῶν αὐτὺ ἐμαρτύρησεν, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος
£ó εἶναι ἴσα θεῷ, ἵνα καὶ τούτῳ τὸν ἄνθρωπον τῷ
χαρίσματι εἰς ὃν χατέθη,στέφῃ.

* Philipp. 11, 6.

G0 Tria quz subjiciuntut. fragmenta, excerpta

perhibentur in Parallelis Damascenicis ἐκ τῶν

χατὰ Πορφυρίου. Ue hoc autem opere S. Methodii

ura S. Hieronymus inter Veterum testimonia qu:e

hodianis pramisimus. Videsis οἱ Holstenium

in Dissertat. b. vita el scripiis Porphyrii, cap. 11,
med.

(59) Unus inter veteres Theodoritus, quod qui-

dem sciam, meminit hujus operis Methodiani De

.meriyribus. Sic autem se babet apud. ipsum in-

Adeo etiam admirandum et magnopere expeten-
dum est martyrium, ut Dominus ipse Jesus Chri-
sius, Filius Dei, ipsum honorans passus sit,
non rapinam arbitratus se esse aequalem Deo * ; ut
hoc dono etiam hoininei ad quem descenderat,

honoraret.

scriptio : Too ἁγίου Μεθοδίου, ἐχ τοῦ Περὶ μαρτύρων
λόγου. Combefisium qui complura ex Eclogariis et
Catenis Methodiana fragmenta congessit, niror
equidem istud velustissimi Patris de Ghristi divi-
nitate illustre testimonium przateriisse. Qua enim
in eo enuntiantur, non nisi in Deum vetum cadere
possunt, judice Petavio in praeclara praefatione ad
tom. II Dogmat. theolog., eap. 4, num. 5. Neque
aliter Bullus in Defens. fid. Nic., sect. 11, cap. 13,
8$ 9, pag. 164. GALL.

SERMO DE SIMEONE ET ANNA.

$50

τῆς ἐμφύχου χιδωτοῦ, ὡς ἐπὶ ἱλαστέριον, ἐπὶ γῆς A respiciens !*. In propria Dominus manifeste ve-

πομπεύει. Ταύτης προσφαύσας τελώνης, δίχαιος ἆνα-
δείχνυται. Ταύτῃ ΠἹροσπελάσασα πόρνη, σώφρων
ἀναπλάττεται. Ταύτη θίξας λεπρὸς, ἀνωδύνως áva-
χαλχεύεται. Οὐδένα ἁπωθεῖται . οὐδένα βδελύσσε-

ται. Μεταδ.δοῖ τῶν ὑγιεινῶν, οὗ µεταλαμθάνουσα ^

τῶν νοσερῶν' ὁ γὰρ τῆς φιλανθρωπίας Κύριος ἑπ-
αναπαύεται αὐτῃ. Ταῦτα τῖς νέας χάριτος τὰ δω-
ρέματα. Τοῦτο πρόσφατον Yéyovsv ὑπὸ τὸν ἡλιον,
o) πάλαι γεγονὸς, οὐδ' ab μετέπειτα γενησόμενον.
Προώρισε (38) δι’ οἶχτον τὸν πρὸς ἡμᾶς, $306, xoi
ἑπλίρωσε διὰ φιλανθρωπίαν τὴν αὐτῷ πρέπουσαν.
Εϊχότως γοῦν xai ἀνέχραγεν dj ἱερὰ σάλπιγξ' Τὰ
ἀρχαῖα παρη-θεν' ὶδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά.
Καὶ τί ἐννοήσω, 1 τί λαλήσω ἐπάξιων τῆς ημέρας,

τοῖς ἀνεφρίχτοις ἐπεχτεινόμενος; Φέρει γὰρ ἀεὶ τῆς B

ἁ ίας Παρθένου ἡ μνήμη χατὰ παντὸς λόγου τὰ νι-
ακττήρια. Διά τοι τοῦτο, δυσωπΏσαν ἡμῖν τὴν ἀσθέ-
νειαν τὸ μέγεθος τῶν ἐγχωμίων, ἐπὶ τὸν δυνατὸν
Όμνον χαταφεύγωμεν χαὶ τὴν ἀχίνητον ἧτταν ἔγχαυ-
χησάµενοι (59), τῷ φιλεόρτῳ Χριστοῦ ποιµνίῳ γε-
γηθότες συγχορεύσωμεν. Σὺ δέ pot, ὦ θειότατον xal
ἱερώτατον ἀχροατήριον, τὸ σιγηλὸν ἄσχει, ὅπως διὰ
τῶν πορθμῶν τῶν ἀχοῶν γαληνῶς ταῖς διανοίαις
ἐγχαθορμισθῇ τῆς ἁληθείας τὰ ἀγώγιμα. Ἑορτὴν
ἄγομεν, οὐχ Ἑλληνιχῆς εἰχαιομυθίας, γελοποιὸν xal
ἑμθρόντητον θεῶν ἑστίασιν φέρουσαν, ἀλλὰ της
ἁστέχτου δόξης τοῦ ἐπὶ πάντων θεοῦ συγχατάθασιν
ἐχπαιδεύουσαν.

nit "5. νἰνασιὸ et animat arcz, ceu propitiatorio
insidens, pompa in terra procedit. Hanc publica-
nus contingens, justus evadit. Huic se meretrix
applicans, velat nova fictione casta redditur. Hane
leprosus contrectans, sine dolore sanus, velut re-
cuditur. Neminem repellit, neminem abominatur.
Impertitur sanitates; non participat aliquid noxium,
Propensissimus enim erga homines Dominus in ea
requiescit. Sunt Ώῶο ΠΟΥ grati: munera. Hoc re-
cens novumque accidit sub sole !*; nec olim fa-
ctum, nec post futurum. Quod pro sua Deus in nos
misericordia prafiniverat, venit; et pro sua digna
erga humanum genus propensione, ipse adimple-
vit. Quare jure optimo sacra illa tuba intonuit ; .
Vetera transierunt ; ecce facta sunt. omnia nora !*.
Quid vero mente concipiam quidve loquar, bac di-
gnum die enitens ad inconcessa? Vincit enim ac
lunge superat omnem sermonem, saucte bhuju£
Virginis memoria. Quocirca delerrente virium no-
strarum inibecillitatem laudum ipsius magnitudine,
ad hymnum eidem pro ingenii nostri facultate de-
cantandum confugiamus ; nosque ipsi immobiliter
victos gloriantes, una cum festi studioso Christi
grege, tripudio saliamus. Tu vero mihi in primis
divinissima sacratissimaque concio, silentium co-
lito, ut per aurium sinus velut intelligentize portum,
verilatis merces placide subintrent. Festum agimus
non ex Grxcorum vanis fabulis, ridiculum attoni-

tique deorum convivium secum adducens; sed quod importabilis gloriz, ejus qui est super omnia

Deus **, humilem ad nos demissionem, edoceat.

B'. Φέρε τοίνυν, σεµνολόγε΄χηρύχων, xal μέγιστες

προφητῶν, Ἡσαῖα, τὰ τῆς ἑνδόξου πανηγύρεως φι-
λοσόφει τῇ Ἐκχλησίᾳ μυστήρια, xai δαψιλῶς ip-
φορηθΏναι τῶν ἀναφαιρέτων ἁγαθῶν πρότρεπε τοὺς
χαλλίστους δαιτυµόνας, ὅπως τῷ παρὰ goi ἐσόπτρῳ
τὴν παρ ἡμῖν ἀλήθειαν ἀντιζεύξας, ὡς ἀφευδῆς ὑπο-
φήττς, χεῖρα ἐπὶ χεῖρα χροτ/σῃς τῷ τέλει τῶν mpop-
ῥήσεων' Ἐγένετο, φησὶ, τοῦ ἐγιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν
Ὁδας ὁ βασιᾶεὺς, εἶδον τὸν Κύριο» καθήµενον
ἐπὶ θρόνου ὑνψη.ιοῦ καὶ ἐπῃρμένου, καὶ π.Ἵήρης
ὁ οἶκος τῆς δόξης αὑτοῦ. Καὶ σεραρὶμ εἰστήκει-
σαν κχύχΛῳ αὐτοῦ. ἓξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, καὶ ἓξ
ατέρυγες τῷ ἑγί. Καὶ ἐχέκραγεν ἕτερος πρὸς cór
ἕτερον, καὶ δ.ΙΕΊΟΥ. "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος
Σαβαώθ’' π.Ίήρης πᾶσα ἡ γη τῆς δόξης αὐτοῦ.

ll. Age ergo, inter Ργῶσοπες gravissime ac ma-
xime prophetarum, Ιδαία, gloriosz celebritatis sa-
cramenta sapienter edissere; optimosque convivas,
ut stabilibus bonis large exsaturentur, impelle ; ut
tuo illi speculo veritatem nostram ex adverso ne.
ctens, przdictionibus sorlitis terminum , ut verus
vales, manum ad manum lz:tus complodas : Factum
est, inquit, in anno quo mortuus est Ozias rez,
vidi Dominum sedentem super thronum excelsum et
elevatum : et plena domus gloria ejus. Et seraphim
stabant in circuitu ejus : sez ale uni, et sez alo uni.
Et clamabant alter ad alterum, et dicebant : Sanctus,
sanclus, sanctus Dominus Sabaoth : plena omnis
terra gloria ejus. Et elevatum est superliminare a
voce qua clamabant : et domus impleia est fumo. Et

Καὶ ἐπήρθη τὸ ὑπέρθυρον ἀπὸ τῆς φωνῆς Tic &xé- p dixi : O miser ego, quia compunctus sum : quia homo

κραγο», xal ὁ olxoc ἐπ.ήσθη xazrov. Καὶ εἶπα'
*Q ráJdac ἐγὼ, ὅτι κωτανένυγµαι' ὅτι ἄνθρωπος
àr, xal ἀχάθαρτα xsiAn ἔχων, ἐν µέσῳ «Ἰαοῦ áxá-
6αρτα xeíAn ἔχοντος οἰκῶ, καὶ τὸν βασωέα Κύ-
piov. Σαδαὼθ εἶδον τοῖς ὁφθα.]μοῖς µου. Kal áa-
οστά 1η αρὸς μὲ ἓν τῶν σεραφὶμ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ

39 J] Heg. νι, 10. 15 Joan. 1, 110 ; Psal. xvix, 5.

(583) Προώρισε. Deesse videlur ó.

(59) Tv ἀχίνητον ἧτταν ἐγκαυχησάμεγνοι. Sic
rei: endum. videtur, quidquid Pantino videatur
mucaudum τὸ, ἀχ-ένητον in. àv-lxn toy, minusque

cum sim , εἰ immunda labia habeam, in medio populi
immunda labia habentis habito; et regem Dominum
Sabaoth vidi oculis meis. Et missus est ad me unus
de seraphim ; et in manu sua habebat carbunculum
quem forcipe tulit ab altari: et tetigit οὗ meum, et
dixit : Ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitate3

** Eccle. 1, 10. !* II Cor. v, 11. !* Rom. ix, δ.

bene reddat, invicto hoc certamine victos, etc. Signi-
ficatur excellens Christi victoria laudumque ejus,
qua immobili, ut non possit non obtinere, nobis
gratulandum sit.

$51

s. METRO y) Ίδοηρι ET MARTYRIS

353

(uas, et peccata tua circumpurgabit. Et audi voc £ αὐτοῦ εἶχεν ἄνθραχα, ὃν τῇ «Ἰαδίδι ἔ.αέεν ἁπὸ

Domini dicentis : Quem mittam ? et quis ibit ad popu-
lum hunc? Ei dixi : Ecce ego, mitte me. Et dixil :
Vade, et dic populo huic : Auditu audietis, et non
intelligetis : et videntes videbitis, et non perspicietis "1.
Sunt porro hac prophetz per Spiritum prznuntiata
oracula. Tu vero mihi, charissime, vim dictorum
considera, ut sacramentorum eventum assequaris ;
noverisque quis quantusque sit noster hic conven-
tus. Cumque propheta olim miraculum sit vatici-
natus, age tu, summo ardore animique lztitia et
alacritate, perspicaci intelligentize tux» oculo, Deth-
lehem illam perquam inclytam adi; manifestamque
tibi tuo animo tecum imaginem effinge, prophetiam
cum ipso rerum eventu componens. Neque enim,
multis tibi verbis opus fuerit ad tolius rei cogni-
tionem consequendam, modo iis quz illic geruntur,
mentis oculos diligenter advertas. Omnia siquidem
sunt obvia intelligentibus, et γεεία invenientibus
scientiam !*, Ecce enim, ceu thronus sublimis et
elevatus, ob ejus gloriam qui est fabricatus, Virgo
Mater regi Domino Sabaoth, spectatissima illic sta-
tuitur. Super illo nunc ad te venientem in carne
Dominum perspice. Super illo, virginali inquam
throno, eum venerare qui novam hanc omnibusque
laudibus prosequendam a4 te profectionem ador-
navit. Circumspice vero fidei oculis; regiumque
eliam illud seraphicorum spirituum, ceu sacerdotii
lege, ei comes, obsequium occurret. Amat enim

τοῦ θυσιαστηρίου, xal ἤνατο τοῦ στόµατός pov,
xal εἶπεν. "IÓov ἤψατο τοῦτο τῶν χειλέων cov,
xal ἀφε.εῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας
σου περικαθαριεῖ. Kal ἤχουσα τῆς φωνης Κυρίου
έγοντος Τίνα ἀποστείαω, xal τίς πορεύσεται
πρὸς τὸν «Ίαὸν τοῦτον; Καὶ εἶπα". Ἰδοὺ ἐγὼ, ἁπό-
στει.Ίόν µε. Καὶ εἶτε' Πορεύου, xal εἶπον τῷ «αφ
τούτφ' Ἀκοῇ ἀχούσητε, xal οὐ μὴ συνητε' καὶ
β.1έποντες β.Λέψητε, καὶ οὗ μὴ ἵδητε. Ταῦτα τοῦ
προφῄτου διὰ τοῦ Πνεύματος τὰ προχηρύγματα. Zo
δέ uot, ἀγαπητὲ, σχόπει τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν,
ἵνα συνίσης τῶν μυστηρίων τὴν ἔχδασιν, xat µάθῃς
tlg χαὶ ποταπὴ ἡμῶν ἣ συνάθροισις. Καὶ προχρῃ-
µατίσαντος τοῦ προφήτου τὸ θαῦμα, δεῦρο ἄπιθι,

B yo «póc6aws θερµότατα xai φαιδρότατα xal προ-

θυµότατα, τῇ ὀξυωπίᾳ τῆς διανοίας ἐπὶ τὴν εὖχλεε-
στάτην Βηθλεέμ: xai ἀνατύπωσαι σεαυτῷ ἐμφανη
εἰχόνα, τῇ ἐχθάσει τῶν πραγμάτων τὴν προφητείαν
συγχρἰνων’ οὐ γὰρ δεήσῃ μακρῶν λόγων εἰς ἐφόδιον
γνώσεως, τοῖς ἐχεῖσε ἔργοις ἑνατενίζων" Πάντα
γὰρ ἐγώπια (40) τοῖς συγιοῦσι, καὶ ἐρθὰ τοῖς εὖ-
ρἰσκουσι γγῶσιν. Ἰδοὺ γὰρ αὐτόθι ὡς θρόνος ὑψη-
Abg xaX ἐπηρμένος τῇ δόξη τοῦ χτίσαντος ἡ Παρ-
θενοµήτωρ εὑτρεπίζεται φανερώτατα τῷ βασιλεῖ
Κυρίῳ Σαθαώθ. "Eni τοῦτον κατανόησον τὸν νῦν πρὸς
σὲ διὰ σαρχὸς ἐπιδημήσαντα Κύριον. Ἐπὶ τοῦτον
τὸν παρθενιχόν crus θρόναν προσχύνησον τὸν πρὸς
σὲ τὴν νέαν ταύτην καὶ πανύµνητον πορείαν στειλά-

eiiam ejusmodi satellitium, talis regis sequi ργα- C Ψενον. Περίθλεφσι δὲ τοῖς τῆς πίστεως ὄμμασι, xai

sentiam. Unde et eo loco, non solum dicuntur
lau:lasse trinam illam divinze unitatis substantiam ;
verum eliam , qu:e nunc, Deo apparente , in terra
occurrit, unius illius de sancta Trinitate, omnibus
adorandam gloriam ; in eo quod dicant : Plena om-
nis terra gloria ejus. Credimus enim, Filio propter
nos secundum propositum 15 facto homini, uaa
adesse Patrem, divinitate inseparabili, cum ejusdem
ipsi essenliz Spiritu. Nam ait Paulus, ille sacro-
rum interpres : Erat Deus in Christo , mundum re-
concilians sibi, non reputans ipsis delicta ipsorum *^;
Patrem in Filio, propter unam eamdemque volun-
tatem esse ostendens.

εὑρήσεις περὶ τοῦτον xal τὸν βασιλιχὸν τῶν σεραφὶμ
ἱεράτευμα (M). Ἔπεσθαι γὰρ φιλεῖ πως τῇ βασιλέως
παρουσίᾳ xa ij τούτων δορυφορία. "Όθεν χαὶ ἀν-
υµνηχέναι τὸ τη"'χαῦτα λέγονται οὗ µόνον τὸ τρισ-
υπόστατον t; θείας ἑνάδος, ἀλλά δὴ xal τὴν καταν-
τήσασαν τὰ νῦν ἐπὺ γῆς διὰ τῆς θεοφανείας τοῦ Evi
τῆς ἁγίας Τριάδος πᾶσι προσχυνητὴν δόξαν, Ev τῷ
λέγειν: Π.ήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ.
Συμπαρεῖναι γὰρ πεπιστεύχαµεν τῷ δι ἡμᾶς ivav-
θρωπήῄσαντι Υἱῷ κατὰ τὴν εὐδοκίαν (43), καὶ τὸν
ἁδιάσταχτον αὐτοῦ Πατέρα κατὰ τὴν θεότητα, σὺν
νῷ ὁμοουσίῳ αὐτοῦ Πνεύματι. θεὺς qp, qrotv ὁ
ἱεροφάντης Παῦλος, ἦν ἓν τῷ Χριστῷφ, κόσμον

ἑαυτῷ κατα. άσσων, μὴ «Ίογιζόμεγος αὐτοῖς τὰ παραπτώματα αὐτῶν "τὸν Πατέρα ἓν τῷ Υἱῷ διὰ τὸ

Ey θέληµα ἐμφαίνων.

Ill Tu vero festiamans,qui sic gloriosa Bethlehe- D I". Κατανοῄσας δὲ, ὦ φιλέορτε, περὶ τὴν Βηθλεὶμ

mitica et quz tui causa consummantur, perspicias,
celestibus turmis salutem tuam magnifice cele-
brantibus tete lubens alacrisque adjunge. Quomodo
olim David coram arca *', sic ipse coram virginali
throno, letus choreas ducito. Dominum ubique et
seniper presentem, quique a Themane, ut ait pro-

7 [sgi, vi, 1-9. !* Prov. vi1,9.. !? Ephes, 1, 5.

(40) Ἑκώπια. Theod., εὐθεῖα.

(41) Ἱεράτευμα. Visum est minus expressum τὸ,
sacerdotium. Est, auct. Arist., ἡ περὶ τοὺς θεοὺς
ἐπιμέλεια, cultus ille et obsequium religioque, sa-
, cerdotibus maxime, Deum divinamque excellentiam
ex ellenter relerenlibus, respective adhibenda.

τὰ οὕτως ἔνδοξα xal διὰ σὸ τελούμενα, συνασµένιτε
τοῖς ἐπουρανίοις μεγαλοφυῶς τὴν περὶ σὲ ἑορτάζουσι
σωτηρίαν. Χόρευε πρὸ προσώπου τοῦ παρθενικοῦ
θρόνου, ὡς πάλαι Δανῖδ πρὸ προσώπου τῆς χιθωτου.
Λνευφήμησον τὸν ἁπανταχοῦ πάντοτε παρόντα, xal
Ex θεμὰν, ὥς φησιν ὁ προφήτης, ἐπιφανῆναι κατὰ

* JI Cor, v, 19. *! I Περ. vi, 14.

(42) Κατὰ τὴν &bO0oxlav, Eph. s, quo alludit.
Nempe juxta bonam illam Dei voluntatem et decre-
tum salutis hominum; ex qua una Patris et Filii,
Patrem in Filio statim colligit, ex eodem Pauio ;

eoque minus apte Pantinus, ob propensam suam in
nos voluntatem. .

953

ΕΙ DE SIMEONE ET ANM.

954

σάρχα τῷ YEvz: τῶν ἀ θρώπων εἑδοχίσαντα Koptov. A pheta **, humano generi secundum. carnem voluit

Αέγε Μωσαϊκῶς ' Jotéc µου θΘεὸς, xal δοξάσω
αὐτὸν, θεὸς του πατρός µου, καὶ ὑψώσω αὐτόν.
Ἑγόμενα δὲ 56v εὐχαριστηρίων (45), ἐξετάσωμεν
γωπτ'μώτατα, τίς fj ἐν Βτθλςὲμ. ἐξεγείρασα “ρόφασις
εὖν βασιλέα τῆς δύξτς. Tó μὲν γὰρ ἓν Βπθλεεµ. σω-
μασικῶς γευντύτνα: d) περὶ ἡμᾶς εὐστλαγχνία ἐξεθιά-
σατο τὸν ἀθίαστον * τὸ δὲ ὑποτίτθιον τυγχάνοντα (44),
«b, ἐν γχρύνω ἄχρονον, xa τοῖς σπαργάνοις ἐγχατ-
εχόμενον ἀχατόγως, µέτοιχόν τε χαὶ μετανάσττν ve-
νέσθα., ποία ἄρα γένητα: ἀνάγχη; Ei δὲ βούλῃ γνῶ-
ναι xat τοῦτο, ὦ θειότατόν uot xa θεόπνευστον σύ-
σ-ηµα, ἅχουε λωῦσέως διαπρυσίως χηρύττοντος τῷ
λαῷ, χαὶ εἰς γνῶσιν τῆς ὑπερφνοῦς γεννήσεως ἔγχεν-
τρένοντας αὐτοὺς, xaX λέγοντος: Πᾶν ἄρσεν, σι-

αν οἴγόν µήτραν, ἅγιον τῷ Κυρίῳ κ.ηθήσεται. Ὢ 9

«o9 θαύματος! Ὢ βάθος π.Ἰούτου καὶ σοφίας καὶ
1γώσεως 8500! Ἔπρεπε γὰρ τῷ Κυρίῳ νόµου xat
προρητῶν χατὰ νόμον ἅπαντα τὸν ἴδιον διαπράξα-
σθαι, xa μὴ ἀθετττὴν εἶναι νόµου, ἀλλὰ πληρωτήν;
συνάφαι τε ἐν-ευῦεν τῇ τοῦ νόµου περαιώσει (45) τὴν
«te χάριτος αὐτοῦ ἀρχήν. Διὰ τοῦτο ἡ ὑπερτέρα vó-
µου Μήτηρ τῷ νόμῳ ὑποχύπτει, καὶ ἡ εὐαγῆς τὸν
χατὰ τῶν ἀναγῶν φυλάττει ὁρισμὺν τὸν τετταράχοντα
ἡμερῶν, καὶ γίνεται νόµου ὑπήχοος ὁ τοῦ νόμου
ἐλευθεριωτῆς, xai προσφορὰ προσάχεται ὑπὲρ τοῦ
ἡμᾶς ἁγιάσαντος, ζεῦγος ὀρνέων ἀχεραίων, εἰς µαρ-
τύριον τῶν ἁμωμήῆτως προσιόντων. "Ott δὲ ἁμόλυν-
«ος ὁ τόχος xai χαθαρσίων ἀνεύθυνος, μαρτυρεῖ uou

τῷ λόγῳ Ἡσαῖας, διαῤῥήδην τῇ 0c ἡλίῳ χηρύττων, C

Πρὶν ἡ τὴν ὡδίνουσαν τεχεῖν, πρὶν ἡ ἐθεῖν τὸν
zórox τῶν ὡδίνων, ἐξέφυγε, xal ἔτεχεν ἄῤῥεν.
Το ἤχουσε τοιοῦτον", ἢ τίς ἑώραχεν οὕτως;
Ἐχπέφευγε τοίνυν dj παναγία Παρθενομήτωρ τὰ
γυναιχεῖα, xal πρὶν f| τεχεῖν, εἴτ᾽ οὖν ἄνευ συνουσίας
συλλαθεῖν (46), Πνεύματος ἁγίου προνυμφεύσαντος
χαὶ ἁγιάσαντος. Τέτοχε τὸν πρωτότοχον, xai µονο-
γενῆ τοῦ Πατρὸς Yibv, τὸν ἄνω μονογενῶς ἅτερ µη-
«ερὺὸς ἐχ τῆς πατριχῆς οὐσίας ἐχλάμφανῖα, καὶ τὴν
παρθενίαν τῆς φυσικῆς ἑνάδος ἁμέριστον xal ἁδιά-
6τατον φυλάξαντα ' χαὶ χάτω Ex παρθενιχῆς παστά-

3? Hab. 1, ὦ.

33 Εκοα. xv, 2. ** Exod, xxxiv, 19.

apparere, faustis omnibus excipe. Dic ut Moyses :
1ste Deus meus, et glorificabo eum : Deus patris mei
et exaltabo eum ?*. Porro post gratiarum deinceps
actionem utilissime scrutemur, quid cause Regem
gloriz:: in Bethlehem suscitaverit. Et quidem, ut in
Bethlehem corporatus nasceretur, coegit nostri mi-
seraiio, alioqui cogi nescium. Verum, ut infans la-
etens, ille in tempore expers temporis, quique fa-
sciis non detentus detineretur, pulsus patria ac
profugus fieret, que&nam demum necessitas compu-
lit? Sane, si et liec vobis cognoscendi est animus, di-
vina plane Deoque aíflata concio, audite Moysen,
clare populo przdicantem, atque ad eximisx illius
nativitatis cognilionem velut exstimulantem ac di-
centem : Orne masculinum, adaperiens vulvam,
sanctum Domino vocabitur **. O res miranda! O αἰ-
titudo divitiurum et sapientie εἰ scientie Dei 15! De-
cebat videlicet Dominum legis et prophetarum, ut
juxte propriam ipse legem omnia conficeret , neque
faceret irritam, sed potius impleret : ac dehinc le-
gis termino, grati:& sue principium adjungeret.
Quamobrem, legi superior Mater se legi submittit 2
sanctaque illa mundaque, tempus quadraginta die-
rum in pollutas constitutum, observat : ac qui ab-
Solvit a lege, legi subjectus efficitur : offerturque
pro eo qui nos sanctificavit, par avium munda-
rum 346, in eorum testimonium qui mundi inculpati-
que accedebant. Quod vero impollutus fuerit ille
partus, nec piacularibus hostiis obnoxius, testis est
Isaias, diserte universe sub sole terrae denuntians ;
Antequam, inquit, aut parturiens pariat, aut ante-
quam veniat labor pariendi, effugit, et peperit. ma-
scul&m. Quis tale quid audivit ? aut quis simile vi-
dit *'? Efugit ergo. qua sunt muliebria sanctissie
ma Virgo Mater, antequam etiam pareret : ut ni-
mirum, Spiritu sancto eam sibi jam ante despone
sante et. sanctificante, absque virili congressione
conciperet. Peperit illa primogenitum, et Patris
unigenitum Filium : eum, inquam, qui in superis,
unigene, absque matre, ex paterna substantia eluxit;

15 Rom. xi, 59... 35 Luc. 11, 34. 3 Isai. 1xvi, 7.

(43) "Exópsra δὲ τῶν εὐχαριστηρίων. Nonnullo D nus congruere videtur dignitati pueri Jesu, ab ea

illo hymno, ad quem antea hortatus. erat, vincente
argumenti majestate, quem et jam exegit ; uta
voluptate, ad aliquam intellectus eruditionem µεθο-
διχῶς Methodius noster transeat ; quod inale Panti--
μας obscurat.

(44) Ὑποτίτθιον" τυγχάνοντα. AggravoUo est :
ut non tantum voluerit fieri infans, el qux sunt in-
fantiuim velut necessario assumere ; sed etiam te-
nella illa xtate, pelli patria, εἰ ad transiigrationem
eogi : µέτοιχος γενέσθαι. Metoeci in |. Certa, c. De
jure fis., |. x, sunt qui jussu priucipum in aliam ci-
vitate: poena causa transferuntur, eorumque ργᾶ-
dia publicantur : ii dicuntur et ἀνάσπαστοι : quibus
Dominus Jesus in /Egvptum fugiens, statim pene
ab ortu, similis egit. Nec hoc Pantinus expressit. —
Monet Combefisius in Emendandis ad calcem Metho-
dii, banc notam esse corrigendem : hic enim, inquit,
meis sermonem esse de migratione a Bethlehem in

ierusa:em ad implendam legem ; qua et ipsa mi-

lege immunis.

(45) Τῇ τοῦ νόµου περπιώσει. Ut idem sit atque
πέρασις, Sensu quo Suidas exponit, inm eo loco :
Δότε βίου πέρασιν xal χαταστροφήν τινα * Finem,
exitum. Sic recte quadrat, ut legi babenti jam tiuem
Christi adventu et adimpletione, ipse adjungat ini-
tium. gratie sux, nos illa. absolveus, εἰ ad aliam
legem transferens ; qua est gratiae incheantis illius
desitione. Male Pantinus :. Dehinc ad legis per[ectio-
nm gratiw suc principium adjungere, minus saltem
clare.

(46) Εἴτ οὖν ἄνευ συνουσίας cvAJAaCeiy, Sunt
illa muliebria, quz» aute etiam partum. Dei. Mater
effugit. Eodem fere modo arguit Ambrosius epistola
ad Siricium papam, a conceptu virginali ad partum,
Panünus connectit sequentibus, quomodo erant vi-
tiose punctata Graca, nec congrua oratione, sen»
sumque auctoris ubique subolem, minus reddit.

“

$535

arzt
s. uETR00U A^ "ISCopI pp MARTYRIS

$56

virginitatemque naturalis unitatis indivisa Wwese- A δος νυμφιχῶς ἑνώσαντα ἑαυτῷ τὸν Αδὰμ ἀτρέ-

parabilemque conservavit : quique in terris, ιτ»
ptiali Virginis thalamo, Ad:e sibi naturam immobili
unione ceu sponsus conjunxit ; ac Matris puritatem
indivulsam incorruptamque servavit : euin. deni-
que, qui in supernis nulla corruptione genitus,
Caterum orationem ad propositum reducamus.
JV. itaque eduxit propheta Virginem ex Naza-
reth, ut in Bethlehem fetum illum salutarem enite-
retur; eamdemque iterum propheta reduxit, ut
spem illam vitaá undo manifestaret. Solvens igitur
Dei arca ex Bethlehemitico diversorio (illic enim
solvit legi quadraginta dierum, non justitiz, sed
gratie debitum), requievit in montibus Sion : acci-

πτως (47), xaX ἁδιάσπαστον χαὶ ἀχήρατον τὴν µη-
&p:xhv &Yvelav διατηρήσαντα" τὸν ἄνω ἀῤῥεύστως
γεννηθέντα, xal χάτω ἀφράστως τεχθέντα. Αλλ
ἐπὶ τὸ προχείµενον ἑπανάξωμεν τὸν λόγον.

ineffabili in hisce inferioribus ratione natus est,

A'. Προφήτης τοιγαροῦν ἐκ Ναξζαρὲθ ἀνήγαχε τὴν
Παρθένον ἀποχυῆσαι ἐν Βηθλεὲμ τὸ σωτήριον χύηµα’
xai προφήτης ἐξήγαγεν (48) ἐμφανίσαι τῷ χόσμῳ
τῆς ζωῆς τὶν ἑλπίδα. "Όθεν ἑπάρασα ix σταθμῶν
Βηθλεὲμ ἡ χιθωτὸς τοῦ θεοῦ (αὐτῷ γὰρ ἀπετίννυε
τῷ νόµῳ τῆς τεσσαραχοντάδος τὴν οὗ χατὰ χρέος,
ἀλλὰ xatà χάριν ὀφειλὴν), ἐπὶ τὰ ὄρη χατέπανσε

piensque castissimo sinu, tanquam subliini quodam p τῆς Σιὼν, χαὶ ἀναλαθουσα τοῖς ἀχράντοις χόλποις,

et humanam omnem naturam superante throno, Re-
gem illum omnium ; illum, inquam, eodem, Deo et
Patri, throno sublimem Filium, nec ipso exceden-
tem : una illic cum assumpta ex ipsa intemerata
carne, eidem prasentavit. Ascendit in templum sa-
cra Mater, novum legi exhibitura miracülum, pro-
lemque diu quasitam, quae nimirum virginalem
vulvam aperuit, nec tamen virginitatis claustra dis-
rupit : prolem lege superiorem, quz tamen legem
impleverit : prolem ortu priorem , posterioremque ;
prolem denique ex ipsa incarnatam supra legem
nature. Nam alioqui omnis vulva, ex viri prius con-
junctione aperta et. semine conspersa, principium
pariendi accipit : doloribusque finem partui impo-

nentibus, ratione tandem prazditum consentaneum- C

que natura fructum, Dei Creatoris sapientia, in lu-
eem edit, juxta. illud divinum scitum * Crescite et
sosltiplicamini, et replete terram ** ; hujus autem
uterus, neque prius oaperlus, neque seimine'con-
spersus, fructum illum supra naturam, natura {8-
men cognatum, germinavit, idque citra ullum indi-
vulse unitatis detrimentum , ad intensius impen-
siusque miraeulum ; salva nimirum pristinz virgi-
nitatis przrogativa. Ascendit igitur in templum, illa
templo celsior, duplicem induta gloriam : inteme-
ratz, inquam, virginitatis, et ineffabilis fecundita-
tis: legis benedictionem, et gratix€ sanctificatio
nem. Quainobreim ait ille videns : Et plena. domus
gloria ejus : el seraphim stabant in circuitu ejus, et
clamabant alter ad alterum : Sanctus, sanctus, san-
cius Dominus Sabaoth : plena omnis terra gloria
ejus** ; quod et ipsum beatus propheta ilabacuc le-
pide modulatus, ait : In medio duorum animalium
nosceris : dum appropinquaverint anni, agnosceris :

35 Gen. 1, 99. *? [εαί. v1, 2.

(47) Νυμφικῶς ἑνώσαντα ἑαυτῷ τὸν Ἀδὰμ ἁἀτρέ-
ἁτως. Ut significetur immobilis unio, ceu lege in-
violabilis conjugii, nalure humanz ad Verbum :
quanquam possel τὸ ἀτρέπτως referre ipsum Ver-
bum, et modum unionis ex parte illius, nulla a pro-
priis demutatione.

(48) Καὶ προφήτης ἐξήγαγεν. Nempe ix τῆς
Βηθλεέμ, ut illic editam prolem, spem illam vitz,
in montibus Sion, et templo Jerosolyinitano, mundo
manifestaret : ut. utrumque signilicelur, ceu ex

ὡς ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ, xal τὴν ἀνθρωπείαν ὑπερ-
θαίνοντα φύσιν, τὸν βασιλέα τῶν ἁπάντων, τῷ cip
xaX Πατρὶ, τὸν σύνθρονον αὐτοῦ χαὶ ἀνεχφοίτητον
Υἱὸν, ἐνεφάνισεν Exel. μετὰ τῆς ἐξ αὐτῆς προσλή-
Φέεως ἀχράντου (49). "Άνεισιν ἐπὶ τὸ ἱερὸν fj ἱερὰ Μή-
τηρ ἐμφανίσαι τῷ νόμῳ ξένον θαῦμα, xai τὸν ζη-
τούμενον τόχον, τὸν διανοίξαντα µήτραν παρθενἰας,
xai χλεῖθρα παρθενίας μἣ διαῤῥήξαντα ΄ τὸν ἀνώτε-
pov νόµου, xai πληρωτὴν νόµου * τὸν προγενέστερον,
xai µεταγενέστερον ᾿τὸνὲξ αὐτῆς σαρχωθέντα ὑπὲρνό-
pov φύσεως. Διότι πᾶσα µέτρα, Ex συναφείας πρῶτον
διανοιγοµένη χα) ἑνσπειρομένη, ἀρχὴν τοῦ τίχτειν λαμ-
θάνει, καὶ τελεσφόροις ὡδίσιτὸν λογιχὸν χα) χατάλληλον
τῆς φύσεως χαρπὸν, τῇ τοῦ δτμιουργοῦντος σοφίᾳ εἰς
τοὺμφανὲς προφέρει, χατὰ τὸ, Αὐξάνεσθε καὶ zn-
θύνεσθε, καὶ π.Ίηρώσατε τὴν ΤΝ, τοῦ Θεοῦ λέγον-
τος. Ἡ δὲ ταύτης γαρτὴρ, οὔτε μὲν προδιανοιχεῖσα
οὔτε ἑνσπειρομένη, ὑπερφνᾶ τε χαὶ συμφυᾶ χαρπὺν
ἑθλάστησε, xaÜ' ἕνωσιν ἁδιάσπαστον ἀλωθίτως εἰς
ἐπίτασιν θαύματος, Ev ταντότητι διαµείνασα της
παρθενἰας. "Άνεισι τοιγαροῦν εἰς τὸ ἱερὸν, 1j τοῦ
ἱεροῦ ὑψηλοτέρα, δισσὺν χλέος περικειµένη, παρθε-
γίας φημὶ ἀχράντου, χαὶ παιδοποιῖας ἀφράστον, εὖλο-
γίαν νόµου, xal ἁγιασμὸν χάριτος. Διό φησιν ὁ βλέ»
πων.' Καὶ π.Ίήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ * καὶ
σεραφὶμ εἰστήχεισαν κύχ.ῳ αὐτοῦ ' καὶ ἐνέκρα»
ΥΕΝ ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον, καὶ EAeyor * Άγιοςν
ἅγιος, ἅγιος Κύριος Za6u600* π.Ἰήκης πᾶσα ἡ TR

D τῆς δόξης αὐτοῦ. Τοῦτο 5th τοῦτο καὶ ὁ µαχάριος

προφήτης ᾽Αμθαχοὺύμ ἁστείως ἐμελῴδησε φάσχων’
Ἐν μέσῳ δύο ζώων γγωσθήσῃ: ἐν τῷ ἐγγίζεεν eb -
ἔτη ἐπιγωσθήσῃ' ἓν τῷ κπαρεῖγαι τὸν
ρὺν ἀναδειχθήσῃ. Ὅρα pot τηλαυγῶς τοῦ Πνεύ-»
µατος τὴν ἀχρίθειαν' Ὑνῶσίν φησιν ἑἐπίγνωσιν,

oraculo faetum. Pantinus sua ingerit, et Methodia-
nis adversa, velut de manifestatione in Dethlehem,
non in templo, ageretur : Quo consilio? Nempe, at
mundo vite jam sue spem demonstraret. Declarant
sequentia quod diximus : ὅθεν ἑπάραφα x. τ.ὲξ-ν
ubi nec Pautinus fidus est.

(49) 'Erspdricev ἐχεῖ μετὰ τῆς ἐξ αὐτῆς xpoc-
λήψεως ἀχράντου. Nempe τῷ 6:9 xoi Πατρί,
quod Lucas ait, παραστῆσαι τῷ Κυρίῳ. fes. plana
scienti terininos ; Pantinus tamen inale oscitat.

[
Ι

5

957 SERMO DE SIMEONE ET ANNA. 555
ἀνάδειξιν, ἅτινα δηλοϊῖ, τὸ μὲν, "Er µέσῳ δύο ζώων A dum tempus aderit , ostenderis 39. Inspice vero ac-

1γωσθήσᾖῃ, τήν τε χατὰ vópoy ἓν τοῖς ἁδύτοις ὑπερ-
άνωθεν τοῦ ἱλαστηρίου τῆς χιθωτοῦ μεταξὺ τῶν τυ-
πιχῶν χερουθὶμ ἐπισχίασιν τῆς θείας αὐτοῦ δόξης,
ὥς φησι πρὸς Μωῦσην, Ἐντεῦθέν σοι γγωσθήσο-
μαι, τὴν τε χαταντῄσασαν τὰ νῦν διὰ τὴν κατὰ
σάρχα πανύμνητον αὐτοῦ τοῦ Σωτῖρος θεοφάνειαν
ἀγγελικὴν συνέλενσιν, εἰ χαὶ πρὸς ἡμῶν ἀθεώρητος,
χαθὼς προδεδήλωχεν Ἡσαῖας, τὸ δὲ, "Ev τῷ ἐγγί-
ζει τὰ ἔτη, ἐπιγγωσθήσῃ, tty πανένδοξον, ὡς
προείρηται, χατὰ σάρκα ἑπίγνωσιν τοῦ dopázou Σω-
τῆρος ἡμῶν θεοῦ, ὥς που φησὶν ὁ µέγας ἱερομύστης
Παῦλος "Occ δὲ 4406 τὸ π.Ίήρωμα τοῦ χρόνου,
ἐξαπέστει εν ὁ θεὸς τὸν Yiór αὐτοῦ, yevópevoyr
ἐκ γυναιχὸς, γε»όμενον ὑπὸ νόµον, ἵνα τοὺς ὑπὸ

curatam penitus Spiritus diligentiam. Notionem
dixit, agnitionem et ostensionem ; quorum singula
hzc déclarant ; illud quidem : )n medio duorum ani
malium nosceris ; in primis, divinz ipsius, juxia le-
gem, in adytis, super arcz propitiatorium, in medio
typieorum cherubim, gloriz velut obuuibrationem ;
nam ait ad Moysen : Inde tibi innotescam ?! : pre-
terea etiam, nunc nobis, per Salvatoris ipsius se-
cundum carnem, divinam laudibusque omnibus ce-
lebrandam apparitionem, factum obvium angelorum
concursum : quanquam is, natura sua, nobis in-
aspectabilis est, ut jam ante Isaias declaravit. Quod
autem ait : Dum appropinquaverint anni, agnosceris :
omnino inclytam illam, ut jam dictum est, secun-

γόµον ἑξαγοράσῃ. ἵνα ci υἱοθεσίαν ázoAd6opev. B dum carnem, invisibilis alioqui Dei Salvatoris no-

Τὸ δὲ ἐπαγόμενον, Ἐν τὸ (f. τῷ) παρεῖναιτὸν xaipóv,
ἁναδειχθήσῃ, ποίας ἂν xaX δέοιτο ἀντιφράσεως τῷ
εὔσχοσον πρὸς τὸ ἑορταζόμενον ἀπευθύνοντι τὸ
ὄμμα; Αναδειχθήσῃ γὰρ, φησὶν, ὡς ἐπὶ πἰναχι βασι-
λιχῷ, ὑπὸ τῆς τεχούσης σε ἀχράντου μητρὺς £v τῷ
vai, Ev τῇ τῆς σαρχώσεώς σου εὐπρεπείᾳ. Tauca
δὲ ἀνακεφαλαιούμενος ὁ προφήτης πρὺς τὸ σαφέστ6-
po», ἀναχέχραγε λέγων ' Κύριος év vao ἁγίῳ αὑ-
τοῦ: εὐ.Ἰαξείσθω ἀπὸ προσώπου αὑτοῦ πᾶσα ἡ η.

stri agnitionem significat ; αἱ quodam loco, magnus
ille sacrorum mystes Paulus ait : Quando autem
venit plenitudo temporis, emisit Deus Filium suum,
factum ex muliere, factum sub lege, ul eos qui sub
lege erant redimeret; ut adoptionem filiorum recipere-
mus 33. Quod autem. subjungitur : Dum tempus ad-
erit, ostenderis ; nulla utique expositione indiget,
si quis solerter, ad festum quod nunc celebramus,
oculos mentis intenderit. Ostenderis enim, inquit,

tanquam in disco quopiam ceu ferculo regio, ab intemerata ua Matre in templo, idque in carnis
abs te assumptz decore et forma. Quz summatim colligens Propheta, amplioris claritatis gratia, in hzc
exclamavit verba : Dominus in templo sancto suo ?* : revereatur a facie ejus omnis terra**.

E'. Φριχτὸὺν γὰρ ὄντως τὸ περὶ σὲ µυστήριον, Μη-
τερ Παρθένε, xaX νοητὲ θρόνε, δεδοξασµένε xai Θεοῦ
ἐπάξιε. Προήγαγες γὰρ θαῦμα ἑπουρανίοις xat ἐπι-
χείοις ἐξαίσιον. Καὶ παράδειγµα τούτων xat ἀῤῥαγῆς
Deos: τὸ χατὰ τὸ χαινὸν τῆς ὑπερφυοῦς σου λοχείας
ἀγγέλους ἐπὶ γῆς ἄδειν' Δόξα ἐν ὑψίστοις 869,
xGl ἐπὶ γῆς sipünvn, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία '
τῷ τριπλασιασμῷ τῆς ᾠδῆς τὸν τρ.πλασιασμὸν τῆς
ἁγιότττος (50) εἰσαγαγόντες. Μακαρία σὺ ἐν γενεαῖς
γυναιχῶν, θεοµαχάρ:στε * ὅτι διὰ σοὺ ἐπληρώθη ἡ YT)
τῆς θείας δόξης τοῦ θεοῦ, ὡς καὶ £v Ἑαλμοῖς ἄδεται'
Εὐ.λογητὸς Κύριος à θεὸς Ἱσραὴ-, καὶ π.Ἱηρωθή-
σεταιτῆς δόξης αὐτοῦ πᾶσα ἡ γη᾽ γέγοιτο, γέγοιτο.
Καὶ ἐπήρθη, qnoi, τὸ ὑπέρθυρον ἀπὸ τῆς φωνηῆς
ἧς ἐχέκραγον' ὃ σηµαίνει τοῦ ναοῦ τὸ χαταπέτασµα,
φὺ συσχιάςον χατὰ πρόσωπον τῆς προτυπωσάσης σε
πεδωτοῦ Διαθήχης, ἵνα µοι φανερωθῇ τἀληθὲς (51),
xà διὰ τῶν προηγησαµένων τύπων τε xal ὑπο-
ἑωγμάτων παιδαγωγηθῶ αἰδοῖ xat τρόµῳ τιμᾷν xal
προσχυνεῖν τὸ περὶ σὲ µυστήριον, χαλιναγωγηθῶ τε
αὖ διὰ τῆς νομιχῆς σχιαγραφίας τῆς τολμηρᾶς xal
ἀνα.δοῦς ἀσχαρδαμύχτου ἀντοφθαλμῆσαι ἀντωπίας

V. Tremendum enim revera, ο Mater Virgo,

C sedes spiritalis, glorificata Deoque digna, tuum il-

lud sacramentum. Produxisti enim coelestibus ter-
restribusque, exsuperantia stupendum miraculum :
cujus rei indicium est firmumque argumentum ,
quod in terra, ad novum illum augusti tui puerpe-
rii modum, angeli concinunt : Gloria in altissimis
Deo; et in terra pax, hominibus bona voluntas δὲ:
triplici nimirum cantico, trinam inducentes sancti-
tatein : Beata tu. in mulierum generationibus, à
Deo beatissima : nam per te impleta est terra di-
vina illa Dei gloria, sicut etiam canitur in Psal-
mis ?* : Benedictus Dominus Deus Israel : et replebi-
tur majestate ejus omnis lerra : fiat, fiat. — Et ele-
vatum est, inquit propheta ?', superliminare a voce
qua clamabant : quo significatur, templi velum
inumbrans coram arca testamenti, quae te prazsi-
gnabat ; ut mihi veritas panderetur, simulque do-
cerer per typos et figuras qua pracessissent, ut
cum reverentia et tremore, ad sacramentum quod
in te exhibetur adorandum, accederem : alque le-
gali bac priore delineatione, ab eo qui incompre-

* Hab.i1, 9. *! Exod. xxv, 92. 33 Gal. iv, 4-5. ?? Psal. x, 5. ?* Psal. xcv, 9. ?* Luc. ui, 14.

9 Psal. στι, 48... 9 Πτα. νι, 4.

(50) Tóv τριπασιασμὸν τῆς ἁγιότητος. Panti-
nus, triplicem sanctitatis rationem, minus id theo-
logice. Alludit ad canticum seraphicum lsai. vt,
quod precipue explicat, triplieique in eo sanctitatis
acelamotioni, in signum trinee deitatis, triplicem
et ipsum Christo nato, dictum angelicum hymnum
tespondere contendit. Sic juxta Grzca, Latinis vero

est duplex ita punctantibus : Cloria in altissimis
Deo, et in terra pax hominibus bone voluntatis.

(5!) "Iva µοι Φαγερωθῇ τἀΛηθές. Ut utriusque
rationem reddat, et elevationis, velut ad ostensio-
nem aliquam, divina dispensatione ; et veli, ad re-
verentiam.

352

S. METHOD ων ὄρυνι E1 MAHKL1XYh!S

$60 .

hensibilis super omnia locatus est, audenuWs wD- Α τὸν τὰ πάντα ἓν ἀχαταληφίᾳ ὑπεριδρυμένον (52). El

pudentiusque fixa oculorcm acie contemplandO,
refrenarer. Si enim arcz, tuz illius sanctitatis ima-
gini typoque, tantus a Deo honor babitus est, ut
nemini, nisi tantum ordini sacerdotali, ad eam pa-
teret accessus, autve facilis esset ad cognitionem
ingressus : distinguente velo ac ceu regin:z, ad ja-
nuam veslibula servante: quis tandem qualisve
venerationis cultus a nobis minimis, tibi vere Re-
ginz fuerit exhibendus? vere, inquam, Dei legisla-
toris animate arce : colo vere Dei capaci, qui
nusquam capi potest. Te enim, sanctissima Virgo,
tanquam die clarissima mundo affulgente, solem-
que illum justitiz producente, odiosus tenebrarum
horror depulsus est : tyranni potentia facta irrita;
mors destructa; infernus absorptus ;
omnis ante pacis conspectum dissoluta; morbi
noxii, sanctitatis beneficio erumpente, procul om-
nes facessere jussi; universusque terrarum orbis,
veritatis clarissimz purissimzque luce perfusus
est. Ad qux Salomon in Canticis alludens, ita or-
ditur : Dilectus meus mihi, et ego illi : qui pascit in
liliis donec respiret dies, et dimoveantur umbra **.
Quia ergo : Vitus est Deus deorum in Sion*, et
magnificentia decoris ejus in Jerusalem apparuit ** :
Luxque est orta justo, et rectis corde laetitia *!, juxta
beatum Davidem : sanctificandorum SSanctificator
ille et Dominus, legis doctorem atque ministrum,
in partem muneris et testimonium illorum quie
agebantur, per Spiritum sanctum convocavit.

VI. Eoque senex Symeon, imbecillitatem carnis
exuens, speique indutus robur, ante legis faciem,
àubministratorem legis festinus excepit : doctorem
illum ex potestate : et Deum Abraham : protecto-
rem laaac : sanctum Israel : Moysis mystagogum;
eum, inquam, qui divinam suam incarnationem,
tanq:am posteriora, eidem 56 promiserat ostensu-
rum ** : divitem illum in mendieilate : in infantia,
sxculis anteriorem ; in visione, invisibilem : in
vomprehensione, incomprehensibilem : in parvi-
tate, magnitudinem oninem superante : in templo
simul, et in altissimis : in throno regio, et curru
cherubico : supernis inferioribusque continenter
presentem : in forma servi, ct forma Dei Patris :

inimicitia B

γὰρ τῇ εἰχόνι τῆς σῆς ἁγιότητος τοσαύτη πρὸς τοῦ
Θεοῦ ἀπενεμήθη τιμῆ, ὡς μηδενὶ βάσιμον ἡ πρὀχει-
pov εἰς χατανόησιν εἶναι τὴν ταύτης εἴσοδον f) µόνῃ
τῇ ἱερατιχῇ εὐχοσμίᾳ, τοῦ καταπετάσµατος διορίσον-
τος xai πυλωροῦντος ὡς βασιλίδι τὰ προπύλαια. τί
ἄρα xai ποταπὸν τὸ παρ) ἡμῶν τῶν ἑλαχίστων ἐπ-
οφειλόμενόν σοι σέδας, τῇ ὄντως βασιλίδι, τῇ ὄντως
ἐμφύχῳ χιθωτῷ τοῦ νοµοδότου θεοῦ, τῇ ὄντως χω-
ρητῷ οὐρανῷ τοῦ ἀχωρήτου θεοῦ γενοµένῃη; Σοῦ γὰρ
τῆς παναγίας ὡς φωταυγοῦς ἡμέρας ἐπιφανείσης τῷ
χόσμῳ, xa τὸν τῆς δικαιοσύνης ἤλιον προαγαγούσης,
ἐκποδὼν μὲν γέγονε τὰ τοῦ σχότους στυγηρὰ , φροῦ-
δος δὲ xal ὁ τύραννος χατέστη * xal διόλωλε μὲν θά-
νατος, χατεπόθη δὲ καὶ ὁ ἄδης, xat πᾶσα ἡ ἔχθρα χατ-
ελύθη πρὸ προσώπου τῆς εἰρήνης ᾿νόσοι δὲ φθορ;-
ποιοὶ ἅπωθεν ἕστησαν τῆς σωτηρίας προχυφνάστις,
xaX φωτὸς ἀνάπλεως Ὑέγονεν dj ὑπ οὐρανὸν τῆς
ἀχραιωνοῦς ἀληθείας. "Ατινα προοιµιάνων ἓν τοῖς
"Ασμασιν ἔλεγεν ὁ Σαλοµών ' Ἀδε.φιδός µου ἐμοὶ.
χἀγὼ αὐτῷ ' ὁ ποιµαίνγων ἐν τοῖς κρίνοις ἕως οὗ
ἡ ἡμέρα διαπγεύσῃ , xal xuwn8ociw αἱ σχια(.
Ἐπεὶ οὖν Ὢφθη ὁ θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιὼν, xai
Ἡ εὐπρέπειατῆς ὡραιότητος αὐτοῦ ἐν Ἱερουσα-
Ahp ἐξεράνθη, καὶ φῶς ἀνγέτει.ε τῷ διχαίῳ, xal
τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ εὐφροσύγη, χατὰ τὸν µαχό-
ριον Δανῖδ. ὁ τῶν τελουµένων τελειωτῆς (95) καὶ
Δεσπότης τὸν τοῦ νόµου διδαχτιχὸν xal λειτουργιχὸν
συνεχάλεσεν εἰς λειτουρχίαν xat μαρτυρίαν διὰ τοῦ
Πνεύματος τοῦ ἁγίου τῶν πραττομένων.

Q'. "O0cv ἀπεχδυσάμενος τὸ ἄτονον τῆς ἡλιχίας ὅ
πρεσθύτης Συμεὼν, xal τὸ εὔτονον τῆς ἑλπίδος ἔπεν-
δνσάµενος, ἀτολαθεῖν ἔσπενδεν εἰς πρόσωπον τοῦ
νόµου τὸν τοῦ νόµου πάροχον’ τὸν αὐθέντην διδάσκα-
λον (54) * τὸν θεὸν τοῦ Αβραάμ " τὸν σχεπαστὴν τού
'Isaáx* τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραίλ * τὸν μυσταγωγὸν τοῦ
Μωῦσέως τὸν τὴν θείαν ἐνανθρώπησιν ὡς ὀπίσθια
γνωρίσαι αὐτῷ ὑποσχόμενον ' τὸν Ev πτωχείᾳ πλού-
σιον’ τὸν Ev νηπιότητι προαιώνιον ' τὸν ἐν ὁράσει
ἀόρατον * τὸν ἐν περιλήψφει ἀπερίληπτον * τὸν ἐν σµ.!:-
χρότητι ὑπερμεγέθη * τὸν iv ναῷ xal tv ὑφίστοις
τὸν ἐπὶ θρόνου βασιλικοῦ (55) χαὶ ἐπ᾽ ὀχήματος χε-
ρουθικοῦ. τὸν χάτω xai ἄνω ἁδιαστάτως τὸν ἐν
μορφή δούλο», καὶ &v μορφῇ θεοῦ Πατρός * τὸν ὑπί-

subjectum, οἱ Regem universorum, Erat totus in p) xoov xai βασιλέα τῶν ἁπάντων. Ὅλος Ὑέγονε τῆς

desiderio; totus in spe; totus in gaudio. Non jam
suus ipse erat, sed ejus cujus spe defixus erat. Spi-
ritus sanctus faustum annuuntiaverat : [velut jam

*! Cant. ui, 16, 17.

(92) Τὸν τὰ πάντα ἐν áxata.Inyq. ὑπεριδρυ-
µένον. Velut omnibus in incomprehensibi!itate sua
eminentem, feie Paulina phrasi qua dicitur inhabi-
tare lucem inaccessibilem, 1 Tim. vi.. Pantinus re-
fert ad creaturas minus congrue, qui universa in-
comprehensibil quadam ralione constituit.

(93) Ὁ τῶν ceAovpérwr. τελειωτής. lta. passim
Dionysius, Gregorius, etc. Minus apte Pautinus,
per(ectus auctor, potius initiator, consummator, etc.
Male etiam τὸ, διὰ τοῦ Πνεύματας ἁγίου quod se-
quitur, retulit ad illud τῶν πραττοµένων, cum sit
viunino referendum ad verbum συνεχάλεσεν, velut

** Psal. 1xxxul, o.

*9 Dsal. xcv, 6.

ἑςέσεως ᾽ ὅλος Υέγονε τῆς ἐλπίδοφ ὅλος Υέγονε τῆς
χαρᾶς. Οὐχέτι ἦν αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ ἐλπισθέντος. Τὸ
Πνεὂ μα τὸ ἅγιον εὐτγγελίσατο, xai πρὶν 7$ κατειλη- '

*! Psal. xcvi, 11. ** Exod. 1, 25.

allu 'at ad verba evangelica, et wemit in spiritw in
templum : velut nimirum instinctu actus tn. Domini
occursum.

(54) Τὸν αὐθέντηγν διδάσκα.λον. Alludit ad verba
evangelica Marci 1 : Erat docens eos, quasi pote-
statem habens. Minus apte Pantinus, auctorem
ipsum et praeceptorem legis, velut suprema auctori-
tate docentem.

(55) ᾿Επὶ θρόνου Βασιλικοῦ. Sancta nimirum
Deipara sinu gestante, ut ubiquc divina humanis
comparentur.

SERMO DE ΒΙΝΕΟΝΕ ET ΑΝΝΑ.

962

qévat τὸν vaby, τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς ἀναπτε- A natur» exstinctum suscifaverat;] ac priusquam

ῥούμενος, ὡς ἔχων ἤδη τὸ ποθούµενον ἐγεγήθει. ᾽Αγό-
µενος δὲ οὕτω, χαὶ μετεωροπορῶν τοῖς διαθήµασιν
ὠχντάτως, τὸν πάλαι ἱερὸν χαταλαμθάνει σηχὸν,
χαὶ οὗ προσχὼν τῷ ἱερῷ, τῷ τοῦ ἱεροῦ πρυτάνει τὰς
ἱερὰς ὠλένας ἑφήπλωσε, τοιάδε λέγων ἅμα xaX ἅδων,
& xai τῇ ἁἀσπαστῇῃ τελετῇ προσῄχε. Σὲ ἐπιποθώ,
δέσποτα θΘεὲ πατέρων, xol Κύριε τοῦ ἑλέους, τὸν
χαταξιώσαντα τῇ ἰδίᾳ δόξη καὶ ἀρετῇ, ὡς πάντων
προνοητιχῇ , αἰδο τῆς πρὸς ἡμᾶς συγχαταθάσεως,
χαθάπερ σπονδηφόρῳ µεσιτείᾳ, εἰς φιλιχὴν ὁμηρεῦ-
σαι συµφωνίαν τοὺς ἐπουρανίους πρὸς τοὺς Υηγενεῖς.
Σὲ ἐπιζητῶ τὸν αὐτουργὸν τῶν ἁπάντων σὲ xapa-
δοχῶ, τὸν περ.έχοντα λόγῳ τὰ πάντα σὲ ἀπεχδέχο-
μαι, τὸν ζωῆς xal θανάτου δεσπόζοντα * σὲ ἀναμένω,
τὸν νοµοδότην, xal τοῦ νόµου διάδοχον. σὲ πεινῶ,

τὸν ζωοποιὸν τῶν νενεχρωµένων’ σὲ διφῶ, τὴν ἀνάφυ- B

ξιν τῶν χεχμηχότων ᾽ σὲ ἐπιθυμῶ τὸν xtlotnv xal
λυτρωτὴν τοῦ χόσµου. Σὺ ἡμῶν θεὺς , xai σὲ προσ-
χυνοῦμεν. Σὺ ἡμῶν vabg ἅγιος, xaX ἓν aot προσευξό-
µεθα * σὺ θεσμῶν θεσµοθέτης, xaX cot πειθαρχοῦμεν.
XE) θεὸς πρῶτος ἔμπροσθέν σου οὐχ ἐγεννήθη (56)
Θεος ἄλλος Ex θεοῦ Πατρὸς, xaX μετὰ σὲ οὐχ ἔσται
ἄλλος Υἱὸς τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος χαὶ ὁμότιμος. Καὶ
τὸ ἐπίστασθαί σε, óAóxAnpoc δικαιοσύνη’ καὶ εἰ-
δέναι σου τὸ χράτος, ῥίζα ἀθανασίας. Σὺ εἶ ὁ διὰ
τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν «1ίθος ἁκρογωγιαῖος, ποῖυ-
τελήἠς τε καὶ ἔντιμος, τῇ Σιὼν προαναγορευθείς.
Ὑποδέθληται γάρ σοι τὰ πάντα ὡς αἰτίῳ' ὡς
παραγαγόντι τὰ ὅλα Ex μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι, xal
σύστασιν εὐπαγη τοῖς ἁατάτοις παρασχόντι' ὡς συν-
οχῇ xai φρουρᾷ τῶν παρενηνεγµένων ὡς φύσξων
διαφόρων δτμιουργῷ ' ὡς οἰαχίζοντι παλάμῃ παναλ-
κεστάτῃ xal παντοφωτάτῃ τὰ σύμπαντα ' ὡς εὖτα-
ξίας ἁπάσις ῥυθμῷ; ὣς συμφωνίας xat εἰρήνης ἁῤ-
ῥαγεῖ συνδέσµῳ. "Ev col γὰρ Goper, καὶ xwovpeta,
xal ἑσμέν. MX τοῦτο, Κύριε ὁ θεός µου, δοξάσω
σε, ὑμνήσω τὺ ὄνομά cov: ὅτι ἐποίησας θαυμαστὰ
πράγµατα, BovAijv ἀρχαίαν ἀ.ηθινἡν, ἐξομο.ἲό-
Τησι» xal μεγαλοπρέπεια» ἐνδυσάμενος. Τί γὰρ
περ:φανέστερον βασιλεῖ περιανθούσης πορφυρίδος xal
ἐπιλάμποντος διαδήµατος ; Ἡ τἰ µεγαλοπρεπέστερον
Θεῷ φιλανθρώπῳ φιλανθρώπου ἑνανθρωπήσεως, ταῖς
παµφανωτάταις ἐξανγείαις τοὺς év σκότει καὶ σχιᾷ
θανάτου χαθηµένους κατα.αμπούσης; Καὶ μὴν

templum attigisset, subvectus intelligentize oculis,
velut jam desideratum haberet, gaudio gestiebat.
Sic porro actus, ac per gradus celerrime conscen-
dens, sacrum hactenus penetrale occupat; tem-
ploque omisso, ipsius tempii przesidi sacras ulnas
expandit; ejusmodi quosdam jucundz celebritati
congruos sermones cantico depromens : Te desi-
dero, Domine Deus patrum, et Domine misericor-
diez; qui tua ipse scutentia ct virtute, ut qua pro-
videas omnibus, dignatione illa qua te nobis incli-
nas, ceu sequestra fceederis conciliatione, ccelestes
inter terrigenasque, amicitiam concordem sancire
voluisti. Te quaro ipsum auetorem universorum.
Tota te cupiditate exspecto, qui sermone contines
omnia. Te prastolor, vite mortisque dominato-
rem. Te sustineo datorem legis, ejusdemque suc-
cessorem, Te esurio, qui vivificas mortuos. Si-
tio te, defatigatorum refrigerium. Te coneupisco,
mundi creatorem redemptoremque. Tu Deus no-
Ster; teque adoramus. Tu sanctum templum no-
strum ; votaque in te faciemus. Tu legum lator;
tibique obtemperabimus. Tu Deus primus ; ante te
non est natus Deus alius ex Deo Patre **; nec posi
te futurus est alius Filius Patri consubstantialis, et
ejusdem cum ipso gloriz. Atque mosse te, solida
justitia est : tuamque scire potentiam, radiz immor-
talitatis **. Tu nostre salutis causa, lapis ille an-
gularis exquisitus et pretiosus *, Sioni antea pr:e-
dictus. Tibi enim substrata sunt omnia ut cause
et auctori, ut ei qui universa ex nihi:o ad esse de.
duxit, rebusque instabilibus firmam constitutionem
tribuit : tanquam rerum in esse deductaruin nexui
commissurzque, atque praesidio: tanquam natura
diversorum opifici : velut ej, qui manu prorsus
fortissima sapientissimaque moderatur universa :
velut compositi cujuscunque ordinis rhythmo et
concinnitati : ut concordie pacisque indissolubili
vinculo. In te enim vivimus, et movemur, et su-
mus **, Propterea, fomine Deus meus, glorificabo
te " ; laudabo nomeu tuum, quoniam fecisti res ad-
mirandas, consilium antiquum verum *5; con[essio-
nem et decorem indutus ο. Quid enim regi, veste
purpurea floridum quid circummicante, diademate-
que effulgente, splendidius? Quid vero, cleixentis-

εἰχότως xai mpoaveugfumsé σε τὸν Βασιέα τῶν p simo Deo, clementi hac hominis assumptione, cla-

αἰώνων ὁ πρόσχαιρος βασιλεὺς xal οἰχέτης, φάσχων"
Ὡραῖος χά.1.1ει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων,
ὁ ἐν ἀνθρώποις θεὺς xai ἄνθρωπος. Περιεζώσω γὰρ
διὰ τῖς θείας σου σαρχώσεως δικαιοσύνῃ μὲν τὴν
ὀσφύν' ἑνη.είψω δὲ καὶ ἀ.Ἰηθείᾳ τὰς π.Ἱευρὰς,
«ὠτόχρημα δικαιοσύνη xal ἀλήθεια ὑπάρχων, xat

58 Ja. xpi, 10. "Sap. xv, 11.

V Exod. xv, 9. 0 Ίσα. xxv, 1.
55 Psal. xLiv, 3.

98.
17.

(56) "Εμπροσθέν cov οὐκ ἐγενγήθη. Alludit ad
verba Isai. L xii, piaque detorsione applicat Filio.
£st ibi οὐχ ἐγένξτο, non fuit alius Deus. Vulg., non
[uit formatus Deus. Pantinus male τὸ, £yevvf On, quo

ParROL. Ga. XVII.

S Dsal. cxvr, 21 ;
* Psal cmn, 4.

rissimis suis radiis illuminante sedentes in. tenebris
et umbra mortis "^, magnificentius? Apposite sane
Regem te seculorum *', temporaneus ille rex ac fa-
mulus tuus, faustis olim congratulationibus omini-
busque prosecutus est, dicens : Speciosus forma pre
filiis hominum ** ; qui in hominibus, Deus ipse sis

6 Act, xvin,

I Petr. 11,6.
58! ] Tim. i,

]sa. xxvui, 16;
1, 19.

5^ ᾗκα. χι. 7; Luc.

hic apte multitudo filiorum in Deo excluditur, rec-
dit, factus. Negando enim factos a Deo Patre. alic s
filios, videtur híc asseri factus, qui supponitur
unicus Filius.

19

-

865

SERMO DE SIMEONE ET ΑΝΝΛ.

$06

γαστὴρ σε διδαξάτω, iv ᾗ ἐχωρήθη 6 ἀχώρητος, ἐξ A rans, economiz tibl sacramentum persuadeat ,

Kc χαὶ ἐσαρχώθη 6 ἄσαρχος Λόγος. Οὐ πάλιν σἀλ-
πιγγες ἑχδειματοῦσι τοὺς προσιόντας, οὐδ' αὖ ὄρος
χαπνινόμενον δέος ἐμποιεῖ τοῖς προσπελάνουσιν, οὔτε
μὴν νόμος χολάσει ἀφειδῶς τὸν θίγοντα τολμηρῶς.
Φιλανθρωπίας γὰρ τὰ παρόντα, συγχαταθάσεως τὰ
φαινόμενα. Εὐχαρίστως ἀπόλαθε τὸν πρὸς σὲ ἑλθόντα
Θεόν. αὐτὸς γὰρ ἁ ρελεῖ τὰς ἀνομίας σου, xal τὰς
ἁμαρτίας σου περικαθαρεῖ. Ἐν coi προτυπωθήτω f)
τοῦ χόσµου χάθαρσις. Ἐν coi xai διὰ σοῦ προµη-
νυθήτω τοῖς ἔθνεσιν f) χατὰ χάριν διχαἰίωσις. Σὺ ἄξιος
τῆς ζωοποιοῦ ἀπαρχῆς. Απέλαυσας νόµου; ἀπό-
λαυσαι xai τῆς χάριτος. Κέχμτγχας τῷ γράµµατι;
ἀναχαινίσθητι ἐν τῷ πνεύματι. ᾿Απέχδυσαι τὴν πα-
λαιότητα χαὶ ἔνδυσαι τὴν Χαινότητα. Ταῦτα yáp σε
ἱγνοηχέναι οὐ δοχῶ.

magister optime. Meus denique uterus tibi docu-
mento sit, in quo fuit contentus, qui nusquam alio-
qui potest. contineri : ex quo etiam Sermo ille car-
nis expers, assumpsit carnem. Non jam tubz ter-
ritant accedentes 5): non iterum mons fumigans
appropinquantibus injicit metum : aC neque lex,
audacius contingentem severius punit 0. Przsentia
cnim propensioris sunt in homines studii; sunt
qua geruntur, divin: ad nos inclinationis; bonita-
tis, quae apparent. Excipe gratanti animo ad te ve-
nientem Deum : ipse enim auferet iniquitates tuas,
et expiabit peccata tua. In te primum informetur
mundi universi lustratio. In te et per te, gentibus
prznuntiata innotescat, quee secundum gratiam est,
justificatio. Dignus es vivificis primitiis, Usus es

lege? utere et gratia. Fatigatus es littera? renovare spiritu. Exue vetustatem ; et. novitatem inducere.

Non enim puto te hzc nescire.

H'. Ἐπὶ τούτοις πᾶσι παῤῥησιασάμενος ὁ 6(xavog, Ὦ VIII. Ab his omnibus, sumpta justus fiducia,

χαὶ τῇ προτροπῇ εἴξας τῆς διαχονησαµένης θεῷ πρὸς
ἀνθρώπους Θεοµήτορος, ὑπεδέξατο μὲν ταῖς Υηρα-
λέαις ἀγχάλαις τὸν by νηπιότητι πα.λαιὸν τῶν ἡμε-
po, εὐλόγησε δὲ τὸν Θεὸν χαὶ εἶπε' Νῦὺ» ἁπε.ύεις
t^v δοὺ.ἰόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐν'
ε)ρήνῃ. "Ott εἶδον οἱ ὀρθαλμοί µου τὸ σωτήριόν
σου, ὃ ἠτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν
Ja φῶς εἰς ἀποκά.1υψι ἐθνῶν, καὶ δόξαν'
Jaov σου Ἰσραή.1.. ᾽Απέλαθον τὴν παρὰ σοῦ ἅλυπον
χαράν’ ἁπόλαθέ µε χαιρόμενον (59), χαὶ άνευφη-
ψοῦντα τὰ ἑλέη σου, Κύριε. ᾽Απέδωχάς uot τὴν εὖ-
θυµίαν’ ἀποδίδωμί σοι εὐθύμως τὰ εὐχαριστέρια.
Ἔγνων ἀγάπης θεοῦ δύναμιν. Av ἐμὲ γὰρ (60) ὁ Ex
σοῦ θεὸς, ἀνερμτνεύτως xai ἁῤῥδεύστως γεννηθεὶς,

Deipareque Deo ancillantia in iis quee spectant ad
homines, exhortationi ac monitis cedens , Antiquum
illum dierum *' infantem, senilibus ulnis suscepit,
Deumque dilaudans ait : Nunc dimittis servum tuum,
Domine, secundum verbum tuum in pace. Quia vide-
runt oculi mei Salutare. tuum : quod parasti awe
faciem omnium populorum; lumen ad revelationem
genlium, et. gloriam plebis tue Israel **. Accepi abs
te inoffensam et vacuam doloris laetitiam : tu me,
Domine, l:ttantem, tuasque depredicantem miseri-
cordias accipe. Tu. gaudium Loc animo indidisf :
gaudens ego animo gratiarum tibi munus repeado.
Cognovi vim divinz dilectionis. Propter me enim
Deus ille, ineffabili ratione ac sine corruptione ex

ἄνθρωπος Ὑέγονεν. Ἔγνων τῆς σῆς περὶ ἡμᾶς χηδε- C te genitus, facius est homo. Cognovi tuam illam

μονίας τὸ ἀνέχφραστον μέγεθος, ὅτι τὰ σὰ σπλάγ-
xva ἐξαπέστειλας εἰς βοήθειαν ἡμῶν. Ἔγνων à ἑἐδιδά-
(θην ὑπὸ Σολομῶντος, Κραταιὰ, λέγοντος, ὡς θάνα-
toc ἡ ἀγάπη. Ad ταύτης Yàp συντριθήσεται τοῦ
θανάτου τὸ χέντρον’ διὰ ταύτης νεχροὶ ζωὴν ὄψονται
ὃ-ὰ ταύτης θάνατος µαθήσεται θάνατον, παυσάµενης
της χαθ᾽ ἡμῶν ἐπικρατείας : διὰ ταύτης xat ὁ ἀρχέχα-
xo; ὄφις αἰχμάλωτος Ὑενέσεται xal ὑποθρύχιος.
Εγγώρισας ἡμῖν, Κύριε, τὸ σωτήριόν σου, &va-
0:122; ἡμῖν φυτὸν εἰρήνης * xal οὐχέτι ἑσόμεθα πλα-
νώμενοι. Ἐγνώρισας ἡμῖν, Κύριε, ὅτι οὐκ εἰς τέλος
ὁπερεῖδες τοὺς δούλους σου, ἀγαθὲ, οὐδὲ ἑπελάθου
ἔργα χειρῶν σου. Κατοικτειρήσας γὰρ ἡμῶν τὴν
ἐ)εεινότητα, δαφιλῶς ἐξέχεας bg ἡμᾶς τὴν ἔμφυτον
χαὶ ἀνεξάντλητόν σου ἀγαθότιτα, διὰ τοῦ Μονογε-
νους χαὶ ἁπαραλλάκτου (61) καὶ ὁμοουσίου Παιδός
σου thv λύτρωσιν ἡμῶν ποιτσάµενος, ἀνάξιον χρίνας

** Exod. xix, 16. ** Il Ποφ. vi, 0.
xcvi, 9.

(59) Xa«pópevor. Forte, yaíp»vza.

(60) Ac & ο γάρ, Habet, sic proprius factus Je-
$us, aliquid sanctis suavius. ὃιο passim David,
Paulus, etc. Deum velut sibi rapiunt, Theologus
etiam orat. in sancta Lumina, πάλιν ὁ ἑμὸς Ἴησους,
qua de re luculenter Chrysostomus ἐπ cap. ΙΙ ad
Cel. Non itaque facile fuerit in ejusmodi, mutaa-

9! Dau. 1n, 19.

jnexplicabilem nostri curam studiumque, qui tua
ipse viscera emiseris in nostrum auxilium. Nunc
demum intelligo quod a Salomone didiceram : For-
tis ut mors dilectio **. Per eam enim conterelur
mortis stimulus, per eam mortui videbunt vitam ,
per eam mors mortem experietur, imperio quod in
nos exercebat abolito; per eam et serpens malorum
auctor capietur et submergetur. Notum nobis, Do-
mine, fecisti Salutare tuum **, nobis exsuscilans pa-
cis propaginem, nec amplius erraverimus. Palam,
Domine, fecisti, ut non in finem despexeris servos
tuos ; neque opera manuum tuarum, o bone, oblitus
sis. Miseratus enim miserabilem sortem nostram,
cognatam tibi inexhaustamque illam bonitatem itt
nos effudisti; redemptis nobis per Unigenitum, in-
commutabiliter similem et ejusdem tecum substan-
tie, Filium: tua ipsius majestate et bonitate indi-

6 [uc. n, 29-22. *! Cant, vim, 6. 5 Psal.

dum singulare in plurale. Pantinus hic, nostru enim
causa.

(61) Ἁπαραλλάκτου. Velut per omnia similem,
et qualem sequens illud, ὁμοουσίον, explicat. Vox
theologica Gregorio, Darasceno. etc., perquam fa-
miliaris. Pantinus, male, immobilem, nisi erravi*
prelum, et notare voluit incommutubilem,

269

SERMO DE SIMEONE ET ANNA.

910

πρὸς σὲ φθέγξομαι, ὦ Μῆτερ Παρθένε, xai Παρθένε A te vero quid dicam, o Mater Virgo, et Virgo Mater?

Μήτερ; ἧς γὰρ τὸ ἔργον οὐκ ἀνθρώπινον, ταύτης καὶ
ὁ ἔπαινος ὑπὲρ ἄνθρωπον. AU τῆς ἀπορίας τὸ σχυ-
θρωπὺν ix τῶν τοῦ Πνεύματος περὶ σὲ καταλαµ-
πρυνῶ γερῶν, xal τὰ cá σοι προσχοµίζων, &x λει-
µώνων ἀθανάτων τὴν ἱεράν σου xai θεοστεφῃ ἀν-
υµνίσω xápav. Πατριχοῖς σε Όμνοις προσφθέγξο-
μαι, θύγατερ Δαθὶδ, χαὶ μῆτερ τοῦ Κυρίου xai θεοῦ
Δαθίδ. Αἱσχρὺν γὰρ ἅμα xal ἀνεύφημον ἁλλοτρίοις
χόσμοις χοσµῆσαι την τῇ οἰχείᾳ δόξη διαφέρουσαν.
Δέχου τοίνυν, εὐμενεστάτη, δῶρα τίµια, καὶ σοὶ µόνῃ
ἁρμόδια, ὦ πασῶν γενεῶν ὑψηλοτέρα, xai πάντων
ὁρατῶν τε xav ἀοράτων δημιουργηµάτων τιµιωτέρα
φανεῖσα. Μαχαρία ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, xoi τρισµαχά-
ριστος ὁ οἶχος Δαθὶδ, ἓν ᾧ ἐθλάστησας (64). 'O θεὸς

ἓν' µέσῳ σου, καὶ οὐ σα.ευθήσῃ' ἡγίασε γὰρ có Ρ

σχήγωμα αὐτοῦ ὁ Ὕγψιστος. Ἐν σοὶ γὰρ διαθη-
καὶ (65) xal ὀρχωμοσίαι Θεοῦ πρὸς τοὺς πατέρας
Σμῶν, τέλος εὐχλεέστατον ἐδέξαντο᾽ ὅτι διὰ σοῦ χέ-
Υονε Κύριος, ὁ 8:0; τῶν δυνάµεων μεθ ἡμῶν. Tov
σὺν προδιαγράφουσα θεοπρεπΏ χαρακτῆρα, θεὸν ἔφε-
psv ἀφλέχτως fj ἄγαυστος βάτος, ἐμφαν.ζόμενον τῷ
προφήτῃ ὡς ὁραθῆναι ηὐδόκησε. Στερέμνιος δ' αὖ
xai πέτρα ἀχκρότομος τὴν παγκόσµιον Ex σοῦ πηγά-
σασαν χάριν xaX ἀνάγψυξιν προεξεικονίζουσα, παρα-
μύθιον ἵαμα ἐχλείποντι λαῷ Ex λαγόνων ξηρῶν ἐν
ἑρήμῳ δαφιλῶς προῄγαχεν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλά xa τοῦ
ἱερέως ἡ ῥάδδος, οὐκ ἁδόχιμον σύσσημον (66) παρ-
έσχετο τῆς ὑπερφυοῦς σου λοχείας, ἀγεώργητον χαρ-
Thy ἐξανθήσασα, ἱερατείας ἐνδελεχοῦς ἀῤῥαθῶνα, Τί

δέ; καὶ ὁ µέγας Μωῦσης οὗ χομιδῃ παρέστησε, διὰ C

τοὺς περὶ σὲ δυσχαταλήπτους τύπους ἐγχρονίσαι (61)
τῷ bpet ἔγνω τὰ περὶ τῆς ἁγνῆης ἑχδιδάσχεσθαι µυ-
στ{ρια; Πῆξαι γὰρ χατὰ σύμθολον xai πρὺς άφ-
οµοίωσιν χιθωτὺν καὶ ταύτην προσταχθεὶς, o9 παρ-
έργως ἐχρῄήσατο τοῖς προστεταγµένοις, εἰ καὶ τραγ:
eoo pesa συµθέθηχεν ἐπὶ τῇ χαταθάσει, à)" εἰς πέντε
ἡμίση πήχεις ταύτην συντελέσας, νοµοδόχον ἀνέδειξε,
τοῖς χερουδὶµμ συγχαλυπτοµένην ' ἐχφαντικώτατά σε
«t» Θεοτόχον προσηµαίνουσαν, τὴν ἀφθόρως ἔγχυμο-
ν[σασαν, xaX ἀφράστως ἀποχυήῄσασαν τὴν τῆς ἀφθαρ-
σίας σύστασιν ἐπὶ τέλει τῶν πέντε ἡμίσεως τοῦ χό-
σµου χύχλων. Διὰ σὲ, xai τὴν ἐχ σοῦ ἄχραντον τοῦ

cujus enim opus non humanum est, ejus et lauda-
datio excedit hominem. Quamobrem paupertatis bic
mea obscuritatem, tuis a Spiritu honoribus donis-
que illustrabo : tuaque tibi offerens e pratis im.
mortalibus, tuum sacrum et a Deo coronatum caput
dilaudabo. Patriis te canticis, Filia David, Materque
Domini et Dei David, salutabo. Turpe enim fuerit,
adeoque inauspicatum, ut alienis orneris, quz pro-
pria gloria precellas. Accipe igitur, benignissima,
dona pretiosa, tibique uni convenientia, o cunctis
celsior generationibus, queque inter ereata omnia,
tuin visibilia, tum invisibilia, multis numeris ho-
norabilior enituisti. Felix radix Jesse, οἱ ter beata
domus David in qua germinasti. Deus in medio tui,
et non commoveberis : sanctificavit enim te, taberna-
culum suum, Altissimus 13 : in te enim Dei ad patres
testamenta juramentaque finem gloriosissimum ac-
ceperunt; quia per te Dominus factus est, Deus
virtutum nobiscum. Rubus ille intactus ?*, divina
quadam majestate plenam jam tum informans tuam
figuram, Deum prophet apparentem, jaxta quod
ei conspicuus fieri voluit, incombustus ferebat.
Dura autem rursus ac praruptia petra, quod ex te
in universum orbem gratie munus re(rigeratioque
promanavit, et ipsa quondam exprimens przfigu-
ransque, deficienti in deserto, populo copiosum
auxilium ex hiatibus siccis produxit 15. Sed et sa- :
cerdotis virga Τὰ, in fructum sine cultura, sponta-
neumque sacerdotii perennis arrhabonem , efflo-
rens 11, nihil reprobum eximii tui partus symbo-
lum przbuit. Quid vero? Nonne magnus ille Moy-
ses idem luculenter declaravit, propter tui difficiles
intellectu figuras, diutius in montem commora-
tus ?*, ut ignota tua sacramenta, o casta, edisceret?
In rei enim hujus signum, el ad exprimendam simi-
litudinem, jussus fabricare arcam, non obiter ne-
glectiusque mandatis obtemperavit : quanquam ac-
ciderunt tragica qu:edam in descensu a monte "* ;
sed quinque cubitorum et dimidii confectam, illam,
legis susceptricem, cherubicis alis cooperuit : te
Deiparam apertissime przsignantem , quz sine cor-
ruptione eum concepisti, inenarrabilique ratione

Θεοῦ Λόγου σάρχωσιν, τὴν εἰς ἀεὶ ἀτρέπτως τε xal p peperisti, qui ipse incorruptionis velut concretio est

ἀμερίστως ἓν αὐτῷ διαµένουσαν, xat ἡ χρυση στάµ-

15 Psal. xtv, 6, 5.
13 Exod. xxv, 8.

(64) Ἐν d £6.1áctncac. In qua, quod spectat ad
lineam sacerdotalem, iu Nathan qui fuit Όρια sacer-
dotis filius, domui et familie David adoptione in-
sertam ; ex quo Dominus Jesus, atque adeo Maria,
legaliter, juxta contextam a Luca ipsius genealo-
g 4m. Quod autem ad regiam per Salomonem, po-
tin$, ez qua; carnaliter propagata ejus carne ex Da-
vide, juxta Matthzi historiam : quem modum con-
cordiz, Hieronymus, Augustinus, etc., acceperunt
ab Africano: qua de re Baronius, Torniellus, etc.
Quam Nicephorus ex Hippolyto martyre affert Annze

enealogiam ex patre sacerdote, et passim verior
betur, habet etiam pervetustus regius codex, plu-
rimis diversis tractatibus seu etiam excerptis infer-

Ἱν Frod. qn, 2.
1 FErod. xxxn, 1.

15 Exod. xvn, 6.

et consistentia; idque in fine quinque ct dimidii

'" Num. xvu, (8. 7 Hebr. ix, 4.

citus, ignoto collectore; antiquior forte ipso Nicc-
phoro.

(65) Διαθῆκαι. Sic passim interpretes sacrze Scri-
pturz, ipseque Paulus ad Hebr., non συνθηχαι,
pacta, federa, quod teste Hieronymo vox llebrza
videtur magis habere : cujus rei mysterium prose-
quuniur ejusdem Pauli expositores.

(66) Οὐκ ἀδόκχιμον σύσσημογ. Commune signum,
quod przcipue a militibus statuitur, cui optime ad-
jectum quadrat. Pantinus, non obscuram significa-
lionem, quod certe sensum altum auctoris obscurat.

(67) '"Eyxporicau. Forte ἐγχρονίσας. EA nox &«
γνωστα pro ἔγνω.

91

&. METHODA EPNSC'ÓPI ET MARTYRIS

319

circulorum mundi. Propter te, ac intemeratam Dei A voc, ὡς τύπος ἀφευδέστάτος, τὸ πρὸς ἡμέραν τρετό-

Verbi ex te assumptam carnem, immutabiliter in -
diviseque in ipso in perpetirum permanentem ; urna
illa aurea *^, tanquam certissimus typus, manna,
quod alioqui per diem invertebatur, in se ipsa,
minime mutstum, sed lotis seculis permanens,
conservabat. Tus etiam castitatis przscius alque
imitator in spiritu Elias propheta 5, vite illius
igniferz sibi redimivit coronam **, hactenus divino
suffragio declaratus morte superior. Te nihifomi-
nus ejus successor Είδες 33, initiante docenteque
sapiente magistro, ceu presens adesses , qua: nec-
dum eras, prafigurans ; certis rerum qua vere es-
sent futura indicibus signis, auxilium medicinam-
que indigentibus, majori supra naturam virtute,
adhibebat : nunc quidem per novam hydriam **,
salque salutare in se continentem, aquas ezxiliales
sanans : ad ostendendum, esse recreandum mun-
dum, per sacramentum in te exhibitum : modo au-
wem, farina azyma **, partus tui satu immunis
lypo respondente , mortis acerbitatem a cibis pro-
fligans :

eximie superans **; eoque Domini in infernum descensum, mirabilemque οἱ inopinatam
in corruptione delinerentur liberationem prasignans. Nam cesserunt omnia, tuzque illi

imagini exprimendz imparia succobuerunt.

X. Quid vero adhuc sermonis habenas variis illis
informationibus laxans involvensque et implicans ,
orationem in longum protraho; ac vel maxime,
cum instar columne palam oculis objecta, in te

μενον χαὶ ἀλλοιούμενον u&vya, ἄτρεπτον xat διαιω-
vi$ov ἔνδον αὑτῆς διεφύλαττε. Tf oxi; ἀγνείας καὶ ó
προφήτης Ἠλίας προθεωρὸς xaX ζηλωτῆς ὑπάρχων
διὰ τοῦ Πνεύματος, πυρφόρου πολιτείας ἀνεδήσατο
στέφανον, χρείττων θανάτου ἀναδειχθεὶς θεἰᾳ φήφῳ
ἄχρι τῆς δεῦρο. Eb χαὶ ὁ τούτου διάδοχος Ἐλισσαῖος
παρὰ σοφοῦ διδασκάλου μνυηθεὶς, xal ὡς παροῦσαν
τὴν µήπω οὖσαν προδιατυπῶν, ὑπερφυῶς τοῖς τε-
χμηρίοις τῶν ἀληθινῶν τὰς ἐπικουρίας ἐποιεῖτο τῶν
εομένων πῆ μὲν δι ὑδρίας καινῆς, καὶ τοὺς νοστί-
µους ἐχούσης ἅλας, τὰ φθοροποιὰ ὕδατα ἰώμενος, εἰς
ἔνδειξιν τοῦ ἀνασφήλοντος (08) χόσµου διὰ τοῦ ἐπὶ
σο; μυστηρίου’ πῆ δὲ ἀλεύρῳ ἀξύμῳ, λοχείας ἁσπό-
ρου ἀντιτύπῳ, θανάτου πικρίαν ἀναστέλλων ἀπὺ τῶν

B ἑδωδίμων * ἄλλοτε δὲ τοῖς ὑπερφυέαι τὰ χατὰ φύσιν

ὑπερνικῶν ἐν τῷ Ἱορδάνῃ, xai διὰ τούτων τὴν χατά-
ὃυσιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν εἰς ἅδην, χαὶ παράδοξον
ἀνάῤῥυσιν τῶν ἓν φθορᾷ χατεχοµένων προϊστορῶν.
Πάντα γὰρ εἶχόν τε χαὶ ὑπέχυπτον τῇ σῇ θείᾳ εἰ-
χόν. ἑχνιχώμενα.

nonnunquam denique rebus supra naturam, qua nature consentanea essent in Jordane

eorum qui
divinze

l' Καὶ τί ἔτι περιπλέχων μηχύνω τὸν λόγον, τοις
ποιχίλοις προγράµµοις ἐπαφῆσας τοῦ λόγου τὰς
ἠἡνίας, καὶ µάλιστα πρὸ ὀφθαλμῶν ἑστηλωμένης (69)
τῆς ἐπὶ σωὶ ἀτρεχείας, ᾗ xai χατατρυφῃσαι ἄμεινον

veritas pateat, in qua velut eluxuriari delectarique (; xaX ἐπικερδέστερον; Τοιγαροῦν, χαίρειν φράσας τοῖς

prestiterit ac commodius fuerit? Quare sanctorum
omnium per omnes generationes , spiritalibus nar-
rationibus factisque prodigiosis valere jussis, ad te
festi hujus convivii velut clavum, o florenti sem-
per babenda memoria , dirigo. Benedicta tu, pror-
sus benedicta omnibusque desiderabilis. In bene-
dictionibus Domini nomen tuum, divina gratia
plenissimum ac sumine Deo gratiosum , Dei Mater,
quique tuo ipsa splendore fidelibus lumen przfe-
ras. Tu circumscriptio, ut ita dicam , ejus qui est
incircumscriplibilis : radix floris speciosissimi 57 :
Mater plasmatoris : altoris nutrix : ejus complexio,
qui omnia complecti habet : portans eum, qui
verbo poriat omnia ** : porta, per quam Deus in
carne oritur **, forceps carbonis illius purgarii 2,
sinus exiguus immensi omnium sinus , vellus roris
illius incomprebensibilis *!, lacus ille Bethleliem

ο. Heb, ix , 4. * IV. Reg. ni, M.
ww, 41. ** IV Reg. v. ]sa. xs, 4.
γι, 91.

t Ἀγασφή.Ίοντος. Forte ἀνασφήλαντος.
69) Πρὸ ὀφθα.]μῶκ ἐστηλωμένης. Velut erecta
propalam in inodum columnz, ne quem latere pos-
sit. Allera significatio, ut τὸ, ἑστηλωμένης sit eonfir-
mata, videlur minus commoda.

(10) Της ἁκαταλήπτου δρόσου. Cujus mysterium
nequeat sotis perspici. Pantinus, imperceptibilis,
quod minus quadrat. Plane enim fuit ros ille per-

ceptibilis, qui expressus vellere, lagenam aqua im-.

plevit, utique sensibili.

55 Εκεί. xvvin, 1.
56 [lIebr. 1, 9.

τῶν ἁγίων κατὰ πᾶσαν γενεὰν πνευματιχοῖς διηΥἠ-
µασι xat τερατουργἡµασιν, ἐπὶ σὲ µετάγω τοὺς τῆς
εὐωχίας οἴαχας, παντοµμνηµόνεντε,. Εὐλογημένη σὺ,
παντευλόγητε xal πᾶσι ποθητἐ. Ἐπ' εὐλογίαις Κυ-
plou τὸ θεοχαριτὠτατόν σου ὄνομα, θεογεννήτωρ καὶ
δᾳδοῦχα τῶν πιστῶν. Ἡ περιγραφῃ, ἵν οὕτως εἴπω,
τοῦ ἀπεριγράπτου' dj ῥίζα τοῦ ὡραιοτάτου ἄνθους”
fj Μίτηρ τοῦ πλάσαντος' fj τιτθὴ τοῦ τρέφοντος * fj
περιοχὴ τοῦ περιέχοντος΄ ἡ φέρουσα τὸν φέροντα
ῥήματι τὰ πάντα” ἡ πύλη τῆς bv σαρχὶ ἀνατολῆς
τοῦ Θεοῦ: fj λαθὶς τοῦ χκαθαρτιχοῦ ἄνθραχος ' ὁ
βραχὺς χόλπος τοῦ πάντων κόλπου ὁ πόχος τῆς
ἀχαταλήπτου δρόσου (70): 6 τῆς ἐπιθυμίας Δαθὶδ
ζωοδόχος (71) λάχχος τῆς Βηθλεὲμ, ἀφ' οὗ πόµα

D ἀθανασίας ἐξέθλυσε: τὸ ἱλαστήριον ἐξ οὗ θεὺς Evwo-

σθη ἀνθρώποις ἀνθρωπομόρφως τὸ ἄσπιλον ἔνδυμα
τοῦ áva6aAAouérov φῶς ὡς ἱμάτιον. Ἡ δανείσασα

δὲ ibid. 90.
0 τα. vi, 0.

55 Jy Reg.

?? JV Reg. n. ^ κά

** Ezech. xim, 41.

(11) Ζωοδόχος. Seu vite conceptaculum ; in eo
Mari: symbolum, quz vilam illam ad nos peregri-
nantem, ceu hospitii jure, etiam «tero suscepit :
quam ejus praerogativam, in Martha Dominum sus-
cipiente in suam domum, die migrationis ipsius,
Ecclesia sancte recolit, Pantinus, virificus, quod

tius esset ζωοδότης. Simili epitheto paulo inferius

imeonem ornat, appellans θεοδόχον πρεσθύτην,
senem Dei susceptorem.

315

SERMO DE SIMEONE ET ANNA.

Sia

Gs τῷ ἀνενδεεῖ αάρχα Ίνπερ οὐχ εἶχεν, ἵνα ᾗ 6 A desiderii David ** , vitx susceptor, ex quo poculum

παντοδύναµος ὅπερ ηὐδόχησε. Τί τούτου *zpioavé-
στερον; Τί τούτου ὑψηλότερον; Ὁ τὸν οὑρανὸν xal
thv γῆν πληρῶν, οὗ «à σύμπαντα χτήµατα, σοῦ
γεγένηται ἐπιδεῆς, σὺ yàp ἑἐδάνεισας θεῷ θείαν
σάρχωσιν, ἣν οὐχ εἶχε. Zu ἐθωράχισας τὸν δυνατὸν
τὴν εὑπρεπῆ τοῦ σώματος παντευχίαν, 6v ἧς αὐτὸς
μὲν ὀφθῆναι χωρητὸς ἐμοὶ δεδύνηται, ἐγὼ δὲ εὑπρσοσ-
ἴτως ἀντωπῆσαι αὐτῷ ἑνίσχυσα, δι fic χαὶ πάντα
τοῦ πογνηροῦ τὰ πεπυρωµένα BéAn σθεσθήσεται.
Εὖγε, εὖγε, µήτηρ θεοῦ xai δούλη. Εὖγε, εὖχε, ἡ
ὑπόχρεων ἔχουσα τὸν πάντων δανειστἠν. Πάντες μὲν
Θεῷ ἑποφείλομεν, cot δὲ ὀποφείλεται. Ὁ γὰρ εἰπὼν,
Τίμα τὸν πατέρα σου xal τὴν μητέρα, πολλῷ
μᾶλλον αὐτὸς Ey τούτοις ἑξετάξεσθαι ἑλόμενος, φυ-

immortalitatis scaturivit : propitiatorium **, ex quo

Deus, forma humana, generi humano intotuit ;
vestis sine inacula, ejus qui induit lumen sicut vesti-
mentum **. Tu nullius indigenti Deo, carnem quam
non habebat, fenerata es, qua tandem. omnipotena
Πίο, quod decreverat fieri, homo esset. Quid hoc
splendidius? Quid hoc sublimius? Qui colum et
terram implet **, cujus ditionis sunt res omnes,
tui indigus efficitur : quippe Deo feucrata es 045.
nem, quam non habebat. Tu potentem illum decora
corporis armatura induisti , qua et is milii redditus
est oculis aspectabilis; ipseque ut libere intuitu.
rus possim accedere, accepi, qua etiam omnia mali
illius ignita tela exstingui habent **. Euge, euge, Dol

λάξειε τὴν χάριν xai τὸ ἴδιον δόγµα τῇ διαχονησα- B Mater ancillaque. Euge, euge, cul ille omnium cre-

µένη τὴν αὐθαίρετον γέννησιν, καὶ δοξάσειε θεοπρε-
πῶς, ἦν ἐπεγράγατο ἁπάτωρ ὡς ἄνανδρον Μητέρα.
Ἔσται τοίνυν ταύτα οὕτως, ἔσται. O0. Υὰρ χοµψο-
επείας ἀχάρπου οἱ προσαχθέντες σοι παρ᾽ ἡμῶν ὄμνοι,
παναγιώτατον xal ἀξιάγαστον τοῦ θεοῦ ἑνδιαίτημα "
οὐδ' a) χοσμιχῆς λογολεσχίας xat ψευδαρεσχείας λα-
ΡυΥΥίσµατα ὁ πνευµατιχός σου ὄμνος, θεοὐπαίνετε,
xai θεὸν ἔχουσα ὑπομάζιον, τὸν τοῖς βροτοῖς ἀρχὴν
τοῦ εἶναι διὰ γεννήσεως παρέχοντα, ἀλλ᾽ ἐναργοῦς
ἀληθείας. Ἐπιλείψει γὰρ ἡμῖν ὁ χρόνος χαὶ ταῖς
μετέπειτα γενεαῖς, τὸν xav' ἀξίαν σοι ἀποδοῦναι µα-
καρισμὸν τῇ Μητρὶ τοῦ Βασιίέως τῶν αἰώνω», ὥς
που φησὶν ὁ ἀοΐδιμος προφήτης, τὰ τῆς σῆς ἁχατα-
Ἁηγφίας ἡμᾶς ἐχπαιδεύων Ὡς µέγας ὁ οἶκος τοῦ

ditor, debitor sit. Deo debemus omnes : tibl ipse
obstrictus est. Nam qui dixit : HJonora patrem tuum
et matrem "', longe potius, talibus ipsc accenseri
volens, gratiam propriamque ipse legein, in cam
servaverit, aus ultro assumptau ipsi nativitatem
ministravit; quamque, siue patre, velut sine viro,
Matrem inscripsit confirmavitque; divino quodam
decore, eti supra hominem glorificaverit, Ita. vero
hzc habebunt, habebunt ita. Neque enim qui offe-
rimus cantica, inutilem tantum verborum ornatum,
ο sacratissimum admirabilissimumque Del habita-
culum, habent : neque rursus, secularem quamdam
nugacitatem , falsaque assentationis velut crocita-
menta, spiritalis tua habet laudatio, o Dco laudata,

Θοοῦ, xal εὐμήκης ὁ τόπος τῆς κτήσεως αὐτοῦ. C queque Deum ipsa lactentem habeas ; eum, inquam,

Mérac, καὶ οὐκ ἔχει τελευτήν ' ὑγη.1ὸς xal ἁμέ-
τρητος. Όντως γὰρ, ὄντως προφητιχὸς χρησμὸς xal
ἀφευδῆς λόγος οὗτος τῆς περὶ σὲ µεγαλειότητος *
Ett xal µόνη συμµερἰσασθαι θεῷ τὰ τοῦ θεοῦ χατ-
τδίωσαι, θεὸὺν γεννῄσασα σαρχὶ μόνη, τὸν ἐχ Θεοῦ
Πατρὸς μονογενῶς χαὶ συναϊδίως Ὑεννηθέντα. ΦΔιλ-
αλήθως (72) οἵδε λόγοι πίστεως ἀχραιφνοῦς ἆντεχο-
μένων

qui primum esse mortalibus nativitate tribuit; sed
veritatem quamdam prorsus perspicuam. Deficiet
enim nos tempus futurasque postmodum genera.
tiones, si te Matren legis seculorum ** dignis elo-
giis voluerimus beatam praedicare; ut quodam loco,
erudiens quam sis incomprehensibilis, inclytus
propheta ait: Quam magna domus Dei, εἰ ingena
locus possessionis ejus! Magnus, et non habet finem ;

sublimis atque immensus "*. Plane enim, plane propheticum oraculum, verissimusque híc sermo
de magni&centia illa tua et majestate procedit : nam et sola, eorum qua sunt Dei, partem cum
Deo babere meruisti; quz sola Deum ex Dco Patre unigene ac sempiterne genitum, carne ge-
Eueris. ]ta veraciter sentiunt , qui sinceram fidem amplectuntur.

ΙΑ’. ᾽Απολάδωμεν δὲ λοιπὸν, ὦ φιλοµαθέστατο͵, D. ΧΙ. Caeterum, quod reliquum est, sciendum, stu-

vbv θεοδόχον πρεσθύτην, xai s0at617) διδάσχαλον, ὧδέ
£x διανίξαντα οωττηρίως Ex τοῦ παρθενικοῦ πελά-
ος καὶ διαναξαύσωµεν ἐμπεφορημένον ἅμα τῆς
τίας ἑςέσεως, χαὶ ἐμτορευσάμενον ἡμῖν τὸν παν-
όωφωυν θελλογίαν * χαὶ ἵωμεν ἡμεῖς πρὸς «b ἑξις τοῦ
A vU, ἁ-λανῶς πρὸς τὸν τροχείµενον σχνρὺ) ἀπεν-
ὕὌνοντες οὖν ὁδηγίᾳ τοῦ χρείττονος shy τρίθου, ὅπως
μὲ «άντε ὤμεν ἄκαρτοι xa ἀσυντελεῖς πρὸς τὰ
ὀέον-α. Ec οὗν 5 νεχλίθτσαν πρὸς τὰ Ἱερῶς τε-
«οὐμενα ἱερωσόνη τε χαὶ προφητεία, χαὶ παρε:σ:έ-

* lH Beg. xxm, 17. ? Exod. xxxv, 17.

diosissima concío, senem nostrum Dei susceptorem
piumque doctorem, bue salubriter a virginali pela-
go adnavigantem, suscipiamus , jamque divino suo
illo desiderio exsaturatum pariter, ac beatissimam
Hiam theologiam nobis advectantem, recreemus;
ipsique sermonem reliquum prosequamur ad pre-
stitutum nobis scopum, Dei optimi ductu, certa
ratione cursum dirigentes; ul ne prorsus, ad «a
quz incumbunt, ef nostrarum sunt partium , infru-
giferi inulilesque ipseniamur. Cum itaque sd ea

** Psel,. cu, 2. *9 Jer. xxin, 34, ** Ephes, wi, 16,

*" Ezed. xx, 12. ** [ Tim. 1, 417... Baruchin, 24,25.

/22; Φιλαλήφως. Φ.λαλέθε:ς.

219

s. METHODU EPIZ COPI ΕΤ MARTYRIS

5176

Sacra, sacerdotium, prophetiaque, pariter vocata A χει τῷ ἑνδόξῳ xa παρθενιχῷ θρόνῳ ξυνωρὶς θεο -

essent gloriosoque Virginis throno, biga hxc a Deo
electorum justorum ; Simeonis, inquam, et Annz;
apertissimas utriusque populi imagines in se prz-
ferentium , astitisset (nam senex quidem [Israeliti-
eum populum, jamque senescentem et effetam le-
gem exhibebat; vidua autem Ecclesiam gentium
eatenus viduam ), senex quidem, ceu in legis per-
sona, dimissionem quaerebat; vidua autem , ceu
Ecclesi? personam gerens, confessionem contra af-
ferebat !, exspectantibusque redemptionem in Je-
rusalem, quz de ipso erant edicebat : sicut bene
atque apposite ac valde egregie , et festo huic cum
primis congrua, ab utroque dicta, conscripta sunt.
Oportebat enim ac plane necessum erat , ut senex
quidem, qui legis illud scitum perspicue nosset ,
quo dicitur : Ipsum audite; et : Omnis anima que
ipsum non audierit, exterminabitur de populo suo * :
pacificam a legali postmodum institutione dimis-
Sionem qu:ereret. Revera enim injuria est et teme-
vitas, ut, rege przsente aec verba publice faciente,
satellitum aliquis ex adverso loquatur, utque sub-
diti ei interim aures accommodent. Sed et viduam
que donis superantibus rationem aucta esset,
festis canticis Deo gratias agere par erat : adeoque
illic gesta, legi consona erant. Ceterum opere
pretium fuerit, inquiramus ; cum propheticz in-
formationes et figurze ad eximias hasce festivitates
congruam quamdam relationem haberent, quemad-
modum dictum est , quomodo domus fumo repleta

χλήτων δικαίων, Συμεῶνός φηµι xai Ἂννης, ἑχατέ
ρων τῶν λαῶν ἑναργεστάτας φερόντων τὰς εἰχόνας
(6 μὲν πρεσθύτης, τοῦ Ἱσραἡλ xai τοῦ γηράσαντος
νόµου’ fj δὲ χήρα, τῆς ἐξ ἐθνῶν χήρας τὸ τηνικαῦτα
Ἐχχλησίας) ' ὁ μὲν οὖν πρεσθύτης πρασωποποιού-
µενος τὸν νόµον, τὴν ἀπόλυσιν ἐξεζήτει ' ἡ δὲ τῆς
Ἑκκλησίας προσωποποιὸς τὴν ἀνθομολόγησιν προσ-
εχόµιζε (75), καὶ τοῖς ἀπεχδεχομένοις λύτρωσιν ἐν
Ἱερουσαλὴμ. τὰ περὶ αὐτοῦ ἑλάλει’ χαθὼς véypa-
πται εὖ µάλα ἁρμοδίως xaX ὑπερφνῶς τὰ παρ) ixa-
τέροις λαλούμενα, χαὶ τῇ ἱερᾷ τελετῇ σύμφημα. Ἔδει
γὰρ, ἔδει σαφῶς τὸν μὲν πρεσθύτην ἐπιστάμενον τὸ
φάσχον τοῦ νόµου διάταγµα, Αὐτοῦ ἀχούετε" καί:
Πᾶσα ψυχἠὴ fic ἂν μὴ ἀχούσῃ αὑτοῦ, ἐξο.ῖο-

B θρεύσεται ἐκ τοῦ .«Ἰαοῦ αὐτῆς, ἀπόλυσιν ἔπιζη-

τῆσαι εἰρηνιχὴν τῆς νομιχῆς παιδαγωγίας. "δρις
γὰρ ἅμα xai προπέτεια, βασιλέως παρόντος xai
δημηγοροῦντος, ὑπασπιστὴν κατάντιχρυς ἀντιφθέγ-
γεσθαι, καὶ τούτῳ ἐπιχλῖναι τοὺς ὑπηχόους τὰ (pta.
Ἔδει δὲ xa τὴν χήραν, τυχοῦσαν τῶν ὑπὲρ λόγον,
τὰ εὐχαριστήρια ἑορτάσαι τῷ θεῷ' ὥστε συνῳδὰ τῷ
νόµῳ τὰ ὧδε τελούμενα. Ἐπιζητῆσαι δὲ λοιπὸν τῶν
ἀναγχαίων χαθέστηχε, πῶς τῶν προφητικῶν προτυ-
πώσεων, καθὼς ἁποδέδειχται, ἐπὶ τῶν ἐξαιράτων
τούτων ἑορτασμάτων ἁραρότως ἑχόντων τὴν &vagc-
ρὰν, καπνοῦ τὸν οἶχον ἐμπεπλῆσθαι λέλεχται΄ xai
τοῦτο οὐ παρενθέτως (74), ἀλλ ἑνσημάντρως, ἀπὸ
τῆς τρισαγίας φωνῆς φάσχων ὁ εἰσηγητὴς, ἧς dad -
xpayov οἱ τῶν ἑπουρανίων μύσται. Αναλαθὼν

fuisse referatur : nec id velut incidenter, sed si- C δ' οὖν, ὦ φιλῆχοε, τῖς ἱστορίας τὸ ἐπαγόμενον,

gnanter, inquit doctor prophetaque, a voce ter San-
etus qua coelestium illi myste clamabant *. Sane
hujusce rei causam, studiose auditor, inveneris ,
módo ea qux consequenter habet narratio perce-
peris. Auditu enim, inquit, audietis, et non intellige-
tis ; et videntes videbitis, et non perspicietis *. Post-
quen enim vesani Judi, prodigia gloriosa que Do-
guinus ponebat super lerram 5, sicut cecinerat David,
conspexissent ; vidissentque signum ex profundo et
de excelso *, inconfusum concurrens indivisumque,
quemadmodum etiam Isaias praedixerat : neinpe
Matrem supra naturam ; fetumque supra rationem :
matrem terrestrem; et filium celestem : novam,
inquam, Dei viri naturam, puerperiumque nuptia-

εὑρήσεις τὴν αἰτίαν. Ἀκοῇ yàp, φησὶν, ἀχούσητε,
καὶ οὐ μὴ συνῆτε: καὶ β.έποντες β.έψητε, καὶ
οὐ μὴ ἵδητε. Ἐπεὶ τοίνυν εἶδον ἀγνώμονες Ἰουδαίων
παῖδες τέρατα ἔνδοξα, d ἔθετο ὁ θεὲς ἐπὶ τῆς Τῆς
χατὰ τὸν μελῳδὸν Aa6i6- ἐθεάσαντο δὲ xoi σημεῖον
ἐχ βάθους xai ἐξ ὕψους κατὰ σύνοδον ἀσύγχυτον χαὶ
ἁδιαίρετον , ὃν τρόπον προανεφώνησεν Ἡσαῖας (sl
τοῦτο; μητέρα ὑπὲρ φύσιν, xal τόχον ὑπὲρ λόγον "
μητέρα ἐπίχειον, xal υἱὸν οὐράνιον, χαινἠν quus
θεανδρἰαν (75), xaX λόχον ἀπειρόγαμον "ὧν τί xal
γένοιτ' ἂν ἑνδοξότερον xai περιθοητότερον ἀμφὶ τὴν
κτίσιν ;)' xal ταῦτα θεασάµενοι, διετέθησαν ὡς μὴ
θεασάµενοι, μύσσοντες xal ὑπτιούμενοι πρὸς vh)
αἴνεσιν " διὰ τοῦτο ἐπλήσθη ὁ olxog τῆς χαυχήσεως

ram expers : quibus, quid unquam gloriosius circa D αὐτῶν χαπνοῦ.
creaturam, quid vero celebrius possit fieri? hzc, inquam, illi cum vidissent, perinde affecti sunt ac
si non vidissent, claudentes oculos, et ad laudem supini. Propterea repleta est domus gloriationis

eorum fumo.

! Luc. n, 58.
vit, 14.

(73) Τήν àv0ojoAóTRc tw zipccexdpue. Est apud
Luc. ἀνθωμολογεῖτο. quod. auctor ut adversativum
subtiliter exponit. Vulg. tantuin, confitebatur. Era-
smus, palam con[itebatur * quod adjectum, sacer
textus, minus habere viJetur.

(14) Παρεγθέτως. Velut. concomitanter; ἀλλ ἐν-
σηµάντρως, per se et formaliter, seu, ut ab ipsa ea-
dem causa, a qua non fumus, sed splendor et cla-
ritas, videbantur domum repletura : verso scilicet
in venenum, bumana malitia, divinissino illo re-

* Deut, xviti, 15, 19.

5 [τα. vi, 4,

* ibid. 9; Act. xxvi, 30. * Psal. xv, 9. * Isa.

medio. Pantinus, non leviter, ac velut per[unctorie,
levius sane defungentis partibus probi interpretis.

(15) Kauv v. θεαγ δρίαν. Simili phrasi atque Dio-
nysius Areop. epist. 4, ad Caium, 0savópuxhv ἑνάέρ-
γειαν statuit, quadam nimirum reflexione unitorum,
ex arctissimo illo modo unionis vere supremo; ma-
nentibus nihilominus extremis in sibi propriis : qua
dc re doctissime fusissimeque in camdetn epistolam
propediem edendus noster Maximus.

$1

SERMO DE SIMEONE ET ANNA.

$18

IB. Καὶ ἐπείπερ ἤχουσαν καὶ αὖθις πρὸς τῇ θέα Α XII. Ad hzc vero, cum praster spectaculum, etiam

φοῦ ὑπὲρ θέαν πρεσδύτου διχαιοτάτου, ἀνδρὸς ἀξιο-
πίστου, ἀνδρὸς ἀξιοζηλώτου, ἀνδρὸς πνευµατοφόρου,
ἀνδρὺς νομοδιδασκάλου, ἱερωσύνῃ τετιµηµένου, προ-
φητείᾷ λελαμπρυσμένου, τῇ τοῦ Χριστοῦ ἑἐλπίδι τὸ
(Xv παρεχτείναντος, καὶ θανάτου ὀφειλὴν ὑπερτιθε-
µένου, χορεύοντος, ἀνευφημοῦντος, συµµεταµορφω.
µένου τῇ θυµηδέᾳ, ὅλου ἐξεστηχότος θεῷ τὴν χαλὴν
ἔχστασιν, ἀλλοιουμένου εἰς ἄγγελον τὴν χαλὴν ἆλ-
λοίωσεν, τῇ ἁμετρίᾳ τῆς χαρᾶς τὰ εὐχαριστέρια ἀνα-
µέλτωντος * Φῶς εἰς ἀποχάλυν.ιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν
Ίαοῦ σου Ἱσραὴ-ὶ ἀναχηρύττοντος * xaX οὐχ εἵλοντο
ἀχουσαι τὰ ἀχουστὰ, χαὶ τοῖς ἑπουρανίοις προσ-
χυνητά ᾿ διὰ τοῦτο ἐπλῄσθη ὁ οἶχος τῆς χαυχῄσεως
αὐτῶν χαπνοῦ. Καπνὸς δὲ, ὀργῆς σημεῖον xat τεχµή-

piov, ὡς γέγραπται' Ἀγέδη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐ- B

τοῦ, καὶ πῦρ ἀπὸ προσώπου αὑτοῦ καταφ.]εγή-
σεται" xal ἐν ἑτέρρῳ:' Ἐν ἔθνει ἀπειθεῖ éxxav-
θήσεται zip. Ὅπερ 6t σηµαίνων ὁ Κύριος ἓν τοῖς
σεθασµίοις Εὐαγγελίοις ἔλεγε τοῖς Ἰουδαίοις' Ἰδοὺ
ἀφίεται ὁ olxoc ὑμῶν ἔρημος. Πῆ δὲ: Πέμνας τὰ
στρατεύματα αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς, ἀπώ]εσε τοὺς
gor&tc ἐχείνους, xal τὴν zóAuw αὐτῶν ἐνέπρησεν
ἐν πυρί. Ταῦτα τῆς Ἱουδαϊκῆς ἀπειθείας πρὸς τὶν
τριαδ.χὴν δοξολογίαν ἐναντιώτατα τὰ ἔπαθλα. Ἐπεὶ
Tip ἡγιάσθη τὰ πέρατα τῆς ὑπ οὐρανὸν, xa τῆς
δύξης Κυρίου πλίρης γέγονεν ὁ μέγιστος οἶχος τῆς
Ἐχχλησίας διὰ τοῦ τρισαγίου κηρύγματος, ὡς ὕδωρ
πολὺ χαταχαλύπτον θαλάσσας ' ἀπέθη μὲν αὐτοῖς τὰ

ἀδόμενα, συνεθεθαιώθη δὲ τῷ τέλει χαὶ ἡ τῆς προ- σ

φητείας ἀρχὴ (16), ἐπισημηναμένου, χαθάπερ λέλε-
ται, διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ χήρυχος τῆς ἀληθείας
ἓν ὑποδείγματι τὴν µέλλουσαν χαχίστην τούτων xa-
1231 pozhv, ἓν οἷς φησι’ Too ἐγιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν
Ὁδας ὁ βασιλεὺς, εἶδον τὸν Κύριον’ ὡς τοῦ ἆπο-
στάτου Ὁκίου εἰς παράδειγµα παντὸς τοῦ ἄποστα-
τιχοῦ σώματος, οἷά τε χεφαλὴ τούτου τυγχάνοντος,
ἐχλαμθανομένου' ὃς xaX δίχην τίσας τῆς αὐθαδίας
Ισόῤῥοπον, ἑγχόλαπτον ὡς χαλχῷ ἀνδριάντι τῷ µετ-
(0719. ἀπηνέγχατο τὴν θείαν ἀπόφασιν, βδελυρίᾳ
λέπρας, τῆς βδελυρωτάτης ἀσεθείας τὰς ἁμοιθὰς
πᾶσιν ἐπιδειχνύμενος. Θεοσόφως τοιγαροῦν, τῇ παρ:
εξαγωγῆ τῆς ἀχαρίστου συναγωγής, τὴν ἀντεισ-
αγωγὴν ἑἐποιῆσατο τῆς εὐχαρίστου "Αννης ὁ τῶν

spectaculo majorem, senem justissimum audivis-
sent; virum flde dignissimum, virum plane z&ma-
latione dignum, virum afflatum Spiritu, virum legis
doctorem, sacerdotio honoratum, prophetia illu-
strem, spe de Christo cuncepta vitz limites exten-
dentem, mortisque debitum differentem : talem,
inquam, cum vidissent , exsilientem, bene ominan-
tem , pre lztitia animi in formam aliam mutatum ,
qui totus Deo excessissel excessu bono"; qui in
angelum , bona quadam alteratione, alter factus
transisset; quique prz: gaudii immensilate, eucha-
risticos modos decantaret ; ac Lumen ad revelatio-
nem gentium, et gloriam plebis tue Israel *, palarà
renuntiaret : nec sic tamen sub auditum posita ,
atque superis ipsis venerationi habenda, audire vo-
luerunt : quamobrem domus gloriationis eorum fumo
repleta est. Est vero fumus signum irze, certumque
argumentum, sicut scriptum est : Ascendit fumus in
ira ejus, et ignis α [acie ejus exarsit *. Et alibi : In
gente incredibili exardescet ignis '*. Quod plane in
venerabilibus Evangeliis significans Dominus, dice-
bat Jud:»is : Ecce relinquetur domus vestra deserta **,
Alio item loco : Mittens rex exercitus suos, perdidit
homicidas illos, et civitatem eorum succendit igni !*.
Atque ejusmodi quidem sunt Judaicz infidelitatis,
qua gloriam "Trinitati dehitam referce recusant,
adversissima prznijia. Postquam enim sanctificati
sunt termini terrz, repletaque est gloria Domini
maxima domus Ecclesia !! , ab hymni ter sancti
praedicatione, ceu aqua multa cooperiens maria :
evenerunt quidem ipsis qux antea fuerant przenun-
tiata; prophetiz autem initium etiam fine conflc-
matum est: significante , ut dictum est, per Spiri-
tum, velut in exemplo , przecone veritatis , teterri -
mam eorum subversionem futuram, dicendo : In
anno quo mortuus est Ozias rez , vidi Dominum ''*,
nimirum assumpto Ozia apostata, velut in exemplar
totius apostatici corporis , ut cujus caput ageret :
qui etiam, poenam debitam temeritatis luens, in
fronte tanquain. zenea quadam statua, insculptam
reportavit diving ultionis potentiam, leprz fcdi-
tate feedissime impietatis retributionem omnibus
exhibens. Quapropter divine sapienti judicio, qui

τἐλεσθέντων προγνώστης, ἧς καὶ τὸ ὄνομα προδη- D rerum przscius erat, ejiciendz ingratze Synagogz,

λωτικὸν τῆς χατὰ Ὑάριν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ δεδι-
χαιωµένης Ἐχχλησίας ἓν τῷ βαπτίσµατι. "Αννα
Tàp χάρις ἑρμηνεύεται.

II"... ᾽Αλλ' αὐτοῦ που τοῖς προσόρµοις χαταπαύσω-
μεν τὴν σταυροφόρον ὀλχάδα (17),τοῦ λόγου, διὰ τὸ

71 Cor. v, 16.
7. 15 ]sa. vi, 5, 4.

5 Luc. 1,29.

* Psal. xvii, 9.
!5 ibid. 4.

(76) Ἡ τῆς προφητείας ἀρχή. Significat ipsa

consignatione temporis. sub annum obitus regis a
Deo percussi, prophetasse Isaiam; idque postio-
dum clarius verbis expressit, quod interpres minus

videtiir advertisse.

(77) Τὴν σταυροφόρον ὀ,κάδα. Distinximus in

19 Eccli. xxi, Ἱ.

grate illius vidue Anns inductionem opposuit ;
eujus vel nomen Ecclesiam, Christi Dei gratia in
baptismo justificatam , prasignat. Nam Anna gra-
tiam sonat. |
ΧΗΙ. Caeterum hic, tanquam in portu, crucis
signaculo insignitam navem appellentes , orationis

5 Matth. xxiit, 28. !* Matth. xvii,

interpretatione ut habent Grzca, non ut Pantinus,
componendo τὸ, τοῦ λόγου, cum ἐλχάδα. Quid porro
lic ὀλχάδα σταυροφόρον iutelligat, haud ita perspe-
ctum babuerim : nisi forte ita dicit, quia teta πρα-
γµατεία hzc geslaque hic omnia, et olim prophe-
tata ab lsaia, crucem respiciunt, qua fuit Jud;vis

279

s. Νετπουϊί VÉ IScopi kr wanTYRIS

vela qu» suus illi modus consistat, contrabamUS ; A σύμμετρον τὰ ἱστία χαλάσαντες, xal µιχρά τινα ὡς

si modo prius, quibus licuerit verbis pauculis, ci-
vitatem magni illius Regis 15, una cum ecclesiastico
populo, tanquam spiritu presentes ae una cum po-
sitis illie honorabilibus Patribus ac fratribus festum
diem et conventum agentes, lwtis vocibus saluta-
verimus. Salvesis, civitas Regis magni, in qua sa-
lutis nostra sacramenta consummata sunt. Salve,
terrestre ccelum , Sion urbs deinceps Domino fide-
lis **. Salve, et. illuminare, Jerusalem , nam venit
Lumen tuum "" : Lumen sempiternum, Lumen nun-
quam non duraturum , Lumen supremum, Lumen
materi expers , Lumen ejusdem cum Deo et Patre
essentiz, Lumen quod est in Spiritu et in quo est
l'ater, Lumen illuminans secula, Lumen tum su-
permundana tum mundana illuminans , Christus
verus ille Deus noster. Salvesis, civitas sancta
atque electa Domino. Age in lztitia dies festos tuos :
nec enim adjicienl ut veterascant. Salve, civitas
felicissinia; gloriosa enim dictd sunt de te '*; nam
sacerdoles iui induentur justitiam, et sancti tui ex-
sultatione exsultabunt !*; mendicique tui satura-
buntur panibus. Salve et lzare, Jerusalem ; quo-
niam regnavit Dominus in medio tui ** : Dominus ,
inquam , ille, qui nuda atque immateriali Deitate
nostram naturam ingressus est, deque virginali
utero ineffabili ratione carnem induit : Dominus
ille qui nullius przlerea, quam Adz illius supplan-
tati. a serpente, conspersionis participium iniit.
Non apprehensis enim augelis ** , iis, iuquam , qui
praeclarum illum ordinem et statunr α principio
assignatum non deseruissent , ad nos usque Domi-
nus se inclinavit; ille semper in Deo Patre exsi-
stens Deus Verbum. At neque rursus eos qui deci-
dissent a luce sceleratos dztemones restaurare, in
inundum venit ; aut etiam aliquando restauraturus,
ut impiissimis teterrimi diaboli patronis visum
fuit; sed cum semen Abrahae , juxla quod divinissi-
inus Paulus ait, eoque universum genus humanum,
universorum ille creator et plastes, apprehendisset ,
citra mulationeim factus est homo :; ut ος ipsius
nobiscum communione, nostraque vicissin ad ipsum
accessione peccali in nos ingressio sisteretur, ejus
paulatim fractis viribus; ipsoque cer instar ab-

οἷόν τε χαιρετίσαντες civ zóAw τοῦ Βασι]έως τοῦ
µεγά.ου, ἅμα τῷ ἐχχλησιαστικῷ λαῷ, ὡς τῷ πνεύ-
patt αυµπαβρόντες, xai συνεορτάζοντες τοῖς ἐχεῖσε
τιµιωτάτοις πατράσι xa ἀδελφοῖς. Χαίροις, ἡ acc
τοῦ μεγά.ῖου Βασιλέως, ἓν Tj τῆς σωτηρίας ἡμῶν
ἑτελεσιουργήθη μυστήρια. Χαίροις, ὁ ἐπίγειος obpa -
νὸς, Σιὼν πό.ις πιστὴ τοῦ λοιποῦ τῷ Κυρίῳ. Χαί-
pots, xat φωτίζου, "lepovcaAnp* ἤχει γὰρ σου τὸ
dioc . Φῶς τὸ ἁῖδιον, Φῶς τὸ ἀένναον, Φῶς τὸ ὑπέρ-
τατον, Φῶς τὸ ἄθλον, Φῶς τὸ ὁμοούσιον τοῦ θεοῦ xal
Πατρὸς, Φῶς τὸ ἐν τῷ Πνεύματι (78), καὶ ἐν ᾧ ὁ
Πατήρ Φῶς τὸ φωτίσαν τοὺς αἰῶνας, Φῶς τὸ φω-
τίσαν τὰ ὑπερχόσμια xai τὰ ἑγχόσμια, Χριστὸς
ἀληθινὸς ἡμῶν θεός. Χαέροις, πόλις ἁγια, καὶ ἔχλε-

B λεγμένη τῷ Κυρίψ’ ἑόρταζε ἓν εὐφροσύνῃ τὰς ἑορτάς

σου, at o9 uh προσθῶσι διελθεῖν εἰς παλαίωσιν (19).
Χαίροις, πόλις dj πανευδαἰίµων * ὅτι δεδοξασµένα
ἑλα-ήθη περὶ cov. Οἱ γὰρ ἱερεῖς σου ἐνδύσονται
δικαιοσύνη», xal οἱ ὅσιοί σου ἁγα-.]ιάσει ἀγαλ-
Aiác'orca:, καὶ οἱ πτωχοί σου χορτασθ{σονται ἄρτων.
Χαίροις, xaX εὐφραίνου, Ἱερουσαλήμ.' ὅτι ἐδασι-ευσε
Κύριος ἐν µέσῳ σου. Οὗτος Κύριος ὁ γυμνῇ xol
ἀλλῳ τῇ θεότητι ἐπιθὰς τῇ ἡμετέρᾳ φύσει, xal ix
τῆς παρθενικῆς νηδύος ἀφράστως σαρχωθείς" οὗτος
Κύριος ὁ μηδενὸς ἑτέρου ἐν µεθέξει γενόμενος πλὴν
τοῦ φυράµατος ᾿Αδὰμ, τοῦ ὑπὸ τοῦ ὄφεως σχελισθέν-
τος. Ob γὰρ ἀγγέ-ων ἐπιλαμθαγόμεγος ὁ Κύριος,
τῶν μὴ ἁποπεπτωχότων τῆς t5 ἀρχηθεν ἁποχληρω-
θείσης αὑτοῖς ἀοιδίμου τάξεως xal χαταστάσεως,
συγχατάδασιν ἑνεδείξατο ὁ ἀεὶ ἐν τῷ Πατρὶ ὣ
θεὸς Λόγος. Οὐδὲ τοὺς ἁἀποπεπτωχότας τοῦ φωτὸς
ἁλάστορας δαίμονας ἀναχαλούμενος, f] xai ἆναχα-
λεσόμενος (80), χατὰ τοὺς ἀσεθεστάτους πονηροῦ
συνηγόρους, τῷ χόσµῳ ἐπεφοίτησεν' ἀλλὰ σπέρµα-
τος Ἀθραὰμ ἑἐπιλαθόμενος χατὰ τὸν θειότατον Παῦ-
λον, καὶ 6t αὐτοῦ παντὸς τοῦ ἀνθρωπείου φύλου,
ἄνθρωπος ἁμεταθλήτως Υέγονεν ὁ δημιουργὸς xaX
πλαστουργὸς τῶν ἁπάντων * ὅπως διὰ τῆς αὐτοῦ πρὸς
ἡμᾶς χοινωνίας, xaX ἡμῶν πρὸς αὐτὸν σνναφείας
ὑπολωφήσῃ τῆς bv ἡμῖν ἁμαρτίας fj εἴσδυσις , ἕξα-
τονῄσασα χατὰ βραχὺ, xai ἐχδαπανηθεῖσα ὡς χηρὸς
τῷ Oslo πυρὶ, ὃ ἐθὼν ὁ Σωτὴρ ἔδα εν ἐπὶ τὴν
γῆν ἡμῶν. Χαίροις τοίνυν xat σὺ, Ἐχχλησία χαθολι-

sumpto illo igni, quem veniens Dominus misit in ter- D xà, ἡ ἓν πάσῃ τῇ ὑπ' οὐρανόν' σχἰρτησον σὺν ἡμῖν.

!5 Psal. xyvii, 5; Mat(h. v, 35. 9 Isa. 1, 96. !? Isa. Lx, 4. os Psal. LXXIVI, 3.

30 [εα. xu, 6... 3) [Iebr. 1,16.

scandalo, ut minus reciperent Evangelium; quam
eliam Amphilochius noster, signum illud Simeonis
cui sit contradicendum, recte exponit orat. Elc τὴν
Ὑπαπαντή»ν.

(78) Φῶς τὸ ἐν τῷ Πνεύματι. Ut sit formalis aucto-
ris sententia, eo modo intelligendo Lumen illud
divinum et Verbum in Spiritu, quo in eo P'ater as-
seritur, ut nimirum sit in eo tanquam principium
et αἰτία, ut Greci vccant, in eo qui est a principio
καὶ αἰτίας' alioquin nibil singulare aut dignum τῆς
Μεθοδίου ἀχριθείας, ut facile quivis perspexerit, di-
citur. Nusquam sane veteri illi Ecclesie Orientis
alia fuit revera fides in hoc articulo, quam Latina,

19 Psal, cxxxt, 16.

quanquam fuerit nonnullum discrimen in verbis.

(79) At οὐ μὴ προσθῶσι διεθεῖν εἰς zaAalu-
συ. Velut nimirum alii a legalibus festis, antiquatis
Christi adventu, juxta propaetiam Isa. χι, 19, ad
quam Paulus respicit Il Cor. v, 17. Pantinus : Que
non sinunt te velerascere : quod nec littera habet,
nec sensu congruit. . E

(80) 'H καὶ ávaxaJecópevoc. Carpit Origenia-
nàm ἁἀποχατάστασιν, el illam in integrum restitutio-
nem eliam daemonum, adversus quam etiam reliqui
Patres, nimia illa pietate et misericordia damnata,
depugnant.

$81

SERMO DE SIMEONE ET ANNA.

982

M) φοδοῦ (81), t uixpóv. ποἰμγιογ,τὰς τρικυμίας τοῦ A ram **. Salve igitur et tu, toto orbe posita Ecclesia

by9 pou: ὄτιεὐδόκησεν ὁ Πατὴρ δοῦγαί σοιτὴν βα-
Ct Àe(av, χαὶ ἐπὶ τραχ{λου τῶν ἐχθρῶν σου ἐπιθήναι.
Xaipe χαὶ εὐφραίνου,ὴ πάλαι στείρα καὶ ἄγονος πρὸς
εὐσέδειαν, νυνὶ δὲ πολλὰ τὰ τῆς πίστεως ἔχουσα
τέχνα. Χαίροις χαὶ σὺ, λαὸς τοῦ θεοῦ, Jaóc περιού-
σιος, βασἰ.Ίδιον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, Aaóc εἰς
χεριποίησιν' ἐξάγγεῖε τὰς ἀρετὰς τοῦ ἓκ σκό-
τους σε κα.έσαντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ
φῶς' ὑπὲρ ἑλέους δὲ δόξαζε αὐτόν.

ΙΔ’. Χαίροις εἰς ἀεὶ,ἡ ἄληχτος ἡμῶν χαρά ἐπὶ σὲ
γὰρ πάλιν ἀνατρέχομαι. Σὺ τῆς ἑορτῆς ἡμῶν ἀρχή:
€) µεσότης΄ σὺ τέλειος (52). ὁ πολύτιμος µαργαρί-
«τς τῆς βασιλείας, τὸ ὄντως οὖθαρ πάσης ἁγιστείας
4b ἔμγυχον θυσιαστήριον τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς. Xal-
pote, ἀγάπης θεοῦ θησαυρέ ΄ χαίροις, φιλανθρωπίας
Yioo πηγἠ ' χαἰροις, Πνεύματος ἁγίου χατάσκιον
ὄρος. "Ἠστραψας, γλυχύδωρε γεννῆτορ φωτὸς ἡλια-
χοὺ,πυρσοϊς ἀχαρτερῆτοις ἀγάπης ὑπερξεούσης, τὸ
«pb ἀρχῆς συλληφθὲν ἐν τῷ τέλει τεχοῦσα, φανερώ-
casa τὸ χρυπτὸν µυστήριον καὶ ἀλάλητον, τὸν áopá-
του Πατρὸς Υἱὸν, εἰρήνης βραθευτὴν, πάσης vevópe-
voy Ίττονα βραχύτητος παραδόξως. Auk τοῦτο ἐχλι-
παροῦμέν σε τὴν ἀμείνω πάντων, xal µητρήαις
ἐξαυχοῦσαν τιμαῖς xat παῤῥησίαις, μνήμην ἁδιά-
λειπτον ἡμῶν ποιοῦ, παναγία θεοτόχε, xai εἰς σὲ
χατακαλλννοµένων, xai ὄμνοις θεοπρεπέσι γεραιρόν-
των σου τὴν ἀξίζωον xat ἀνεξάλειπτον μνήμην. Καὶ
σὺ δὲ αὐτὸς, ὦ πρεσθύτα τίµιε Συμεὼν, τῆς εὐσεθοῦς
ἡμῶν θρησχείας προδοχεῦ, χαὶ τῆς τῶν πιστῶν &va-
στάσεω;ς ἐξηγητὰ, συμπρεσδευτὴς ἡμῶν γενοῦ πρὸς
wv Σωτῆρα θεὸν, ὃν ἀγχάλαις ὑποδέξασθαι κχατ-
πδιώθης.Συνάδοµεν váp σοι καὶ ἡμεῖς Χριστῷ τῷ
τῆς ζωῆς xat θανάτου ἐξουσιαστῇ ' Zo el φῶς, λέγον-
τες, ἀληθινὸν, &x φωτὸς ἀληθινοῦ, Θεὸς ἀληθινὸς &x
θεοῦ ἀληθινοῦ * εἷς Κύριος πρὸ τῆς ἑνανθρωπήῄσεως
xai μετὰ τὴν πανύμνητον ἐἑνανθρώπησιν, ἐξ ἑαυτοῦ
μὲν χαὶ οὗ χατὰ χάριν Geb, δι᾽ ἡμᾶς δὲ xal τέλειος
ἄνθρωπος: ἐξ ἑαυτοῦ δὲ (83) φύσει ἀδασίλευτος παµ-
θασιλεὺς, δι ἡμᾶς χαὶ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν xoi
ἐν δούλου μορφῇ ἀχράντως xal ἁμιάντως, ᾿᾽Άφθαρ-
σια γὰρ ὧν, λῦσαι φθορὰν προῄλθες, ἵνα ἄφθαρτα
πάντα τεύχοις. "Οτι σοῦ ἐστιν ἡ δόξα καὶ τὸ χρά-
Ίος, µεγαλοσύνη τε xal μεγαλοπρέπεια σὺν Πατρὶ
«καὶ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.

Αμήν.

catholica, unaque nobiscum exsulta. Ne pusillus
grez, magnas inimici tempestates limeas ; quia
complacuit Patri dare tibi regnum ** ; et ut hostium
tuorum calces colla. Salve el lztare, quondam
sterilis **, et sine liberis ad pietatem; nunc autem
multos habens fidei liberos. Salve tu quoque, Dei
popule : popule accepte, regale sacerdotium , gens
sancta, popule in acquisitionem : enuntia virtutes ejus,
qui te vocavit de tenebris. in. admirabile lumen
suum ** : super misericordia autem sua glorifica
eum.

X'V. Salve in xternum,indesinens nostra letitia
[Dei Genitrix Virgo] : ad te enim rursus accurro.
Tu nobis festze lucis initium; tu medium, tu finis :
pretiosissima regni margarita ; vere totius victimae
adeps ; animatum panis illius vitze altare. Salve, dile-
ctionis Dei thesaure : salve,Filii in genus humanum,
propensionis illius ac ejus humanitatis fons :salve,
Spiritus sancti mons inumbrate **. Fulgurasti, dul-
cidona Mater solaris luminis, importabilibus chari-
tatis preferventis ignibus, eo in fine partu edito quod
ante principium conceptum erat : palam exhibito,
quod erat absconditum et inenarrabile sacramen-
tum; invisibili illo Patris Filio, sequestro pacis,
quippe admirabili quadam ratione, omni se parvitate
minorem exhibuit. Propterea te deprecamur omnium
prastantissimam, maternisque honoribus fiducia
gloriantem, uL indesinentem nostri memoriam, Dei
Mater sanctissima, habeas : nostri, inquam, qui in
te gloriamur, auguslioribusque canticis perpetuo
vicluram et nullis desituram temporibus tui memo»
riam celebramus. lpse etiam, honorate senex Si-
meon, piereligionis nostrze prime susceptor, doctor-
que resurrectionis fidelium, una pro nobis ad Deum
Salvatorem quem meruisti in ulnas suscipere, pa-
tronus accede. Nam et ipsi una tecum Christo, vi-
tx ac morlis potestatem habenti, canimus : Tu Lu-
men es verum ex vero Lumine, Deus verus ex Deo
vero, unus Dominus ante assumptam humanam na-
turam, unus nibilominus post ejusmodi assumptio-
nem, omni plane praedicatione prosequendam : a
te, ipse, non per gratiam, Deus : nostri vero causa,
etiam homo perfectus : ex te, ipse, natura omnium
Rex, nullius subjectus imperio: propter nos vero
et nostram salutem, etiam in forma servi, immacu-
late tamen atque impollute, exsistens. Qui enim ipra
sis incorrupüio, venisti solvere corruptionem, ut

incorrupta omnia redderes. Quoniam tua est gloria et potestas, et magnificentia, et majestas, cum Pa.

tre et Spiritu sancto, in secula saeculorum. Amen.
3? Luc. xii, 49. 3 ibid. 22.

(81) M) φοδοῦ. Forte subnotat Diocletiani tem-
ra, et decumanos illos fluctus ab eo in Christi
clesiam excitatos, quibus ipse Methodius, ut ve-
rior habet opinio, feliciter tamen, et naufragio sal-

*$? Πτα. viv, f... 35] Petr. n), 9.

*9 Hab. i1, 3.

vus portumque tenens, Christi martyr absorptus est.
(82) Τέ.ειος. Forte τέλος.
(835) 'Εαυτοῦ δέ. Forte éx^vo xal. Et mox, δὲ
fjud; δὲ xai.

2 —————«p«5- qe

s. METHOD ἔλιδορρι ΕΤ MARTYRIS

TOY EN ATIOIZ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

MEOOAIOY
ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ TA BAIA.

SANCTI PATRIS NOSTRI METHODII

ORATIO
IN RAMOS PALMARUM.

Benedictus Deus : procedamus, fratres, ex mira- A — A'. Εὐλογητὸς ὁ θεός’ ix θαυμάτων ἐπὶ τὰ θαύ-

culis ad Domini miracula, ac velut virtute veniamus
ad virtutem *', Quemadmodum in aurea catena, sic
invicem commissi sunt nexique circuli, ut singuli
alter alterum teneat ac consequatur : ita et sacris
Evangeliis tradita miracula, festorum amantem Ec-
clesiam Dei ex aliis ad alia deducunt, recreantque,
non esca qua perit, sed que manet in vitam ater-
nam **. Age igitur et nos, dilecti, parato corde au-
ribusque intentis, audiamus quid nobis tum in pro-
phetis, tum in Evangeliis de divinissimo hoc festo
sit locuturus Dominus Deus. Plane vero loquetur
pacem in populum suum, el in sanctos suos, εἰ in
eos qui convertunt cor ad ipsum **, Hodie propheta-
les tubze orbem excitarunt, ac Dei Ecclesias ubique
gentium exhilararunt et voluptate impleverunt : as-
sumptosque fideles ab sacrorum jejuniorum scam-
mate, et. vitiorum palzstra, viclorize canticum no-
vumque pacis victori Christo symbolum canere do-
cuerunt. Venite ergo universi, exsultemus Domino 39.
Venite omnes gentes, plaudumus manibus , ac Deo
exsuliemus Salvatori nostro in voce ezsultationis *'.
Nemo sit exsors gratie, nemo vocatione destitua-
tur, eo quod incredulorum semen factum sit in
perditionem. [Nemo Regis occursum. indigne ha-
buerit **, ut ne thalamo excludatur.] Nemo in nobis
inventus fuerit tristis ad susceptionem, ut ne eam-
dem cum malis civibus damnationem incurrerit.
Cives autem dico, qui Dominum suum Regem su-
per ipsos recipere noluerunt. [Omnes lzti occurra-

*' Psal. Lxx, 8.

16 Joan, vi, 97.
xix, 97

(81) Καὶ àxl'robc ἐπιστρέφοντας καρδίαν ἐπ'
αὐτόν. Alter codex nomine Chrysost. xal ἐπιστρέ-
φοντας ἐπὶ χαρδίαν' Qui converiuntur ad cor : quo-
modo habet Vulg. llebrza longe aliter: Et non con-
vertentur ad. stultitiam : nimirum (facili illa IHebrzis
afliuium litterarum permutatione.

(85) Κατέτερναν. Alius χατέστεφαν, non minus
congrue. Corona enim signum gloriationis et l;eti-
Liz, ut et depositio mceroris οἱ tristiti:e, Sic Andreas
Cretensis coronatam inducit natalitiorum Maria lze-
tissimam festivitatem.

3? Psal. Lxxxiv, 9.

µατα τοῦ Κυρίου βαδίσωμεν, ἀδελφοὶ, xal φθάσωµεν
ὡς ἐκ δυνάµεως εἰς δύναμιν. Καθάπερ bv ἁλύσει
χρυσῆ, χριχίοις ἀλληλενδέτοις συµθεθλημένη, ἓν τοῦ
ἑνὸς χατέχεται τῶν συµμθεθληµένων ἔχαστον, xat συν.
ἁπτεται θάτερον θατέρῳ, xat παραπέμπεται ' οὕτω
xai τὰ τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων θαύματα, ἓξ ἀλλήλων
εἷς ἄλληλα ποδηγοῦσιτὴν φιλέορτον τοῦ θεοῦ Εχκλησίαν͵,
χαὶ εὐρραίνουσιν, οὗ τῇ dzo.lAvpérm βρώσει, ἆ 1 λὰ
τῇ μενούσῃ εἰς ζωὴ αἰώγιον. Φὲρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς,
ἁγαπητοὶ, ἐν ἑτοιμασίᾳ χαρδίας xal «otv εὐηχόοις
ἀκούσωμεν τί .Ἰα.ήσει àr ἡμῖν Κύριος d θεὸς
Éy τε προφήταις χαὶ Εὐαγγελίοις περ) τῆς θειοτάτης
ταύτης ἑορτῆς. Λα.λήσει δὲ πάντως εἰρήνην ἑαὶ
τὸν Aaóv αὐτοῦ, xal ἐπὶ τοὺς ὁσίους αὑτοῦ, xal

B ἐπὶ τοὺς ἐπιστρέφογτας καρδίαν éx' αὐτόν (84).

Σήµερον προφητιχαὶ σάλπιγχες τὴν οἰκουμένην &v-
επτέρωσαν, xal τὰς ἁπανταχη τοῦ θεοῦ Ἐχκλησίας
ἑφαίδρυναν χαὶ χατέτερφαν (85): xal Ex τοῦ σχάµµα-
τος τῶν ἁγίων νηστειῶν, χαὶ τῆς χατὰ τῶν παθῶν
παλαίστρας παραλαθοῦσαι τοὺς πιστοὺς, τὸν ἐπινί-
xtov ὕμνον, καὶ τὸ χαινὸν σύνθηµα τῆς εἰρήνης ἄδειν
τῷ νιχοποιῷ Χριστῷ ἑδίδαξαν. Δεῦτε γοῦν ἅπαντες,
ἆγα.1λιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. Δεῦτε dzavca τὰ ἔθνη,
κροτήσωµεν χείρας, xal ἆγα.ἰ.1ιασώμεθα (86) τῷ
Θεῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ἐν φωγῃ ἀγα λιάσεως. Μη-
δεὶς ἅμοιρος ἔστω τῆς χάριτος μηδεὶς ὑστερείτω
τῆς χλῄσεως, ὅτι ἐγενήθη τὸ σπέρµα τῶν ἀπειθούν-
των εἰς ἀπώλειαν. [Μηδεὶς ἀγνωμονείτω τὴν ὑπάν-
τησιν (87) τοῦ βασιλέως, iva μὴ ἔξωθεν τοῦ νυμφὸ-

9 Psal, xciv, 1. ?! Psal. xvi, 2. ?* Luc.

(86) Ἁγανιλιασώμεθα. Alius codex melius, ἆλα-
λάξωμεν, jubilemus ; schol. LXX. Alius, σηµάνατε,
signum date; alius, εὐφημήσατε, lete acclamate.

81) Aqruoporsizo τὴν ozáxcnow. Velut ὀλιγω-
ρείτω, parvipendat ; sic enim Budzeus conjunxit duo .
llla, quadam epistola ad Petrum amicum. Vel fue-
rit : Nemo ingrate habeat, eidem crimini factus ob-
noxius, cui Jerusalein illa; eo destructa, quod in-
grata in beneficum visitantem, xal ὑπαντήσαντα,
non cognoverit Lempus visitationis sua : Luc. xix, 44.
AddiJimus ex altero codice, ut el reliqua interclusa.

855 ORATIO IN RAMOS PALMARUM. 936

vo, ἀποχλεισθῇ.] Μηδεὶς σχυθρωπὺς πρὸς τὴν ὁπο- A mus : ] suscipiamus omnes alacri animo totaque
boy hv εὑρεθή ἐν ἡμῖν, ἵνα μὴ τοῖς πονηροῖς πολίταις — honestate celebremus. Vestimentorum loco corda
συγχαταχριθῇ. Πολίτας δὲ φηµι τοὺς μὴ θελἠσαντας — nostra effundamus coram illo ** : inque psalmis οἱ
ἑέξασθαι τὸν Κύριον ἑαυτῶν βασιλέα ἐφ᾽ ἑαυτούς. — canticis gratiarum ei actiones prztendamus ; ac il-
[Πάντες φαιδρῶς συνδράμωμὲν '] πάντες προθύµως — lud, Benedictus qui venit in nomine Domini **, nulla
ὑποδεξώμεθα, xal ὑπερχοσμίως ἑορτάσωμεν. Αντὶ — requie clamemus. Qui enim ipsi benedicunt, benedicié
ἱματίων, τὰς καρδίας ἡμῶν ἑἐκχέωμεν ἐνώπιο' — sunt; et qui maledicunt, maledicii **. Dicam iterum,
αὐτοῦ * ἓν φαλμοῖς χαὶ ὕμνοις τὰς εὐχαριστίας àva- ες ad bonum hortari desinam : Venite, dilecti, be-
εείνωµεν αὐτῷ xal τὸ, Εὐ.1ογημένος ὁ épxéueroc — nedicamus eum qui est benedictus, ut benedicamur
ir ἐνόματι Κυρίου, ἁχαταπαύστως βοῄσωμεν. Οἱ ab ipso. /Étatem omnem οἱ conditionem in unum
jàp εὐ.]ογοῦντες αὐτὸν, εὐ.Ιόγηγται' xal olxat- — pariter sermo ascivit ad Domini laudem : reges
αρώμενοι αὐτὸν, κεκατήρανται. Πάλιν ἐρῶ, xaX — terra et omnes. populos : principes et omnes judices
σροτρεπόµενος ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν οὗ παύσοµαι. Δεῦτε, — lerrg : juvenes et virgines ?* : quodque in mi-
ἀγα-τητοὶ, εὐλογίσωμεν τὸν εὐλογημένον, ἵνα εὖλο- — raculo decenter novum videatur, primos juvenis.
Υγτθῶμεν ὑπ αὑτοῦ. Πᾶσαν ἡλιχίαν xal ἀξίαν ἐπὶ τὸ — atque innocens infantium et lactentium zetas obti-
αὐτὸ συνεχάλεσεν ὁ λόγος πρὺς τὴν τοῦ Κυρίου αἴνε- p nuit partes, auspicandi Domino in confessione di-
otv* Βασιῖεῖς τῆς γῆς xal πάντας «Ἰαοὺς, ἄρχον- — vinitus inspiratug canticum : qua olim ratione
τας καὶ πάντας κριτὰς γῆς ' vearioxove καὶ zap- — Moyses przcinuit egredienti populo de Jgypto : il-
OÉrovc* xaX τὸ χαινοπρεπὲς τοῦ θαύματος, ὅτι τῇ — lud nimirum : Benedictus qui venit in nomine Doni-
νέα xai ἀπειροχάχῳ τῶν νηπίων xax θηλαζόντων ἡλι- ni",

χίᾳ τὰ πρεσθεῖα συνεχώρησε τοῦ ἑξάρξαι τῷ Μνυρίῳ ἐν ἑξομολογίσει τὸ θεοδίδαχτον ἆσμα, χαθὰ πά-
λαι (88) Μωῦσῆς τῷ ἐξ Αἰγύπτου λαῷ, τὸ, Εὐ.Ἰογημένος ὁ ἐρχόμεγος ἐν ἀνόματι Κυρίου.

B'. Σήµερον χαρᾷ χαἰρει ὁ µαχάριος Δαθὶδ, σεσυ- Il. Hodie gaudet gaudio. beatus David, infantibus.
λημένος thv xiüáp&y ὑπὸ νηπίων ' οἷς xal συγχο- —spoliantibus cithara, quibuscum etiam spiritu cho-
Ρεύων τῷ πνεύµατι xal συνευωχούµενος, χαθάπερ reas ducens unaque delectatus, sicut olim coram Dei
«ὃ πρὶν «pb προσώπου τῆς χιθωτοῦ τοῦ θεοῦ, cup- arca 15, musicos concentus miscet ac suaviter ad-
μουσουργεῖ xal συμφελλίζει ἡδέως ' Εὐ,ογημένος — balbutit : Benedictus qui venit in nomine Domini **..
ὁ ἑρχόμενος ἐν ὀνγόματι Κυρίου. Πρὸς ὃν ἐροῦμεν' — Quem percunctabitaur? cedo nobis, Propheta : quis
Λέγε ἡμῖν, ὦ προφῆτα, τίς οὗτος ὁ ἐρχόμενος Ev óvó- — iste est qui venit in nomine Doniini? At ille: Non
ματι Κυρίου; Οὐκ ἐμὸν, qnot, τὸ διδασχαλεῖον σήµε- — mez, inquit, hodie sunt docendi partes ; infantibus
gov * νηπίοις γὰρ ἀφιέρωται παρὰ τοῦ καταρτήσαν- c enim consecravit scholam, qui perfecit laudem ex
εος ἐκ στόματος γηπίων καὶ θη.αζόντων αἶνον, — ore infantium. et. lactentium, ut. destruat inimicum
τοῦ κατα.ῦσαι ἐχθρὺν xal ἑκδικητήν ' ὅπως χαὶ — et ullorem ? : quo etiam, istorum miraculo, corda
διὰ τοῦ θαύματος τούτων ἐπιστραφῶσι πατέρων — patrum convertantur. ad filios, et increduli ad prue
«αρδίαι ἐπὶ τέχγα, καὶ ἀπειθεῖς ἐν Φρονγήσει Ói-.— dentiam justorum! , Nobis, pueri, edicite, unde vobis
«αἰων. Λέγετε ἡμῖν, ὦ παῖδες, πόθεν ὑμῖν fj xaX — pulehrum hoc gratiosumque certamen et carmen?
αὕτη xai ἐπίχαρις (89) ἅμιλλα xat ᾧᾠδή; Τίς ὁ διδά- — Quis docuit? quis erudivit? quis congregavit? qux
fac ; Τίς 6 σοφίσας; Τίς 6 συναθροίσας ; Ποῖαι δέλ- — tabulze? qui ludimagistri? Vos, inquiunt, voluptati
tot; Tíveg οἱ παιδαγωχοί; Συγκοινωνῄσατε ἡμῖν, ^ nostre canticoque, una accedite socii, eaque disce-
easi, τῆς εὐωχίας xal µελῳδίας, xal µαθἠσέσθε τὰ — tis, quee Moysi ac prophetis reliquis fuerunt in de«
Μωῦσῇ xai τοῖς λοιποῖς προφήταις tv ἐπιθυμίαις. — siderio **. Quia nos ergo pueri invitarunt, ac dez«
Ἐπεὶ οὖν προετράπηµεν, xai δεξιὰς ἡμῖν ἔδωκαν — teras. dederunt societatis **, adeste, dilecti, mule
οἱ παΐδες χοιγωγίας, δεῦρο, ἀγαπητοὶ, καὶ ἡμεῖς — mur et ipsi augustum illud tripudium, ac cum apo.
ζτλὠσωμεν thv θεοπρεπῆ χορείαν, xal μετὰ τῶν — stolis, iler ei faciamus, qui ascendit. super εαίκηε
ἁποστόλων ὁδοποιήσωμεν τῷ ἐπἰθεδηχότι ἐπὶ τὸν — celi, ad Orientem 3", quique pro bona sua volun-
obparór τοῦ οὐρανοῦ xav ἀνατολὰς, χαὶ ἐπὶ ὑπο- p tate, subjuzali in terra vehitur *5. Tollamus ramos.
ζύχιον, ὡς Ἱὐδόχησεν, ἑποχουμένῳ ἐπὶ τῆς yrc. — cum pueris, plaudamusque ramis olivarum, ut et
Μετὰ τῶν νηπίων χλάδη ἄρωμεν, xoi τοῖς θαλλοῖς — nos Spiritus sanctus afflaverit, divinitusque inspi-
χροτῄσωµεν, ὅπως ἐπιπνεύσῃ xal ἡμῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ratum canticum composite modulemur : Benedictus
&ytov, xal τὴν θεοδίδαχτον ἀναμέλφωμεν εὐτάχτως — qui venit in nomine Domini, Hosanna in altissimis ^*.
ᾠδήν - ΕὐἸογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυ- δει et patriarcha Jacob hodie in spiritu festum agit,
ρίου, ὡσαννὰ àr τοῖς ὑψίστοις. Σήµερον xaló πα- — qui prophetiam suam in opus deductam vident,
εριάρχης Ἰακὼδ iv πνεύµατι ἑορτάζει, ὁρῶν τὴν — eumque, qui pullum suum alligat ad vitem "", novo
προφττείαν αὐτοῦ εἰς ἔργον ἀχθεῖσαν' καὶ τὸν δε- — impositum pullo, ac fidelium socius Patrem ad-

33 Psal. σι, 9. 9* Psal. cxvn, 26; Matth, xxx,9; Marc. x1, 9: Luc. xix, 58; Joan. xn, 19. 9 Gen.
xxvi, 399. ?* Psal. cxrv:ri, 11, 49..." Erod. xv, 1. ?* Hl Heg. vi, 14. 9 Psal. cxvu, 30. ' Psal,
vm, 3. "* Malach. v, 6; Luc. 1, ΕΠ. 33 Luc. x, 24. " Galat. n, 9. " Psal, txvu, 5, 54. Matth.
$11, 5. '* ibid, 9. "' Gen. Χιιν, 10.

(88) Καθὰ πἀ.Ίαι M. Al., χαθάπερ M. (89) Ka.1i.... ἐπίχαρις. ΔΙ., xatwh.... περιχαβῆς.

$31

S. METHODÉI EPISCOPI ET MARTYRIS

orat. Hodie aptatur pullus, gentium quondam irra- A σµεύοντα πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ (90), £m-

tiopalium, irrationale exemplar, ad populi ex gen-
tibus significandam subjectionem : declarantque
pueri primam illorum , quod ad Dei notitiam spe-
etat, pueritiain; secutamque postmodum in Dei
cultu ac vera religione absolutionem. Hodie juxta
Prophetam **, glorie Rex laudatur in terra, coele-
stisque epuli et lzetilize una socios terrigenas facit,
quo se utrorumque Dominum probet, velut qui
communibus utrinque vocibus decantetur. Idcirco
superni illi terrestrium salutem annuntiantes, psal-
lehant ** : Sancius , sanctus, sanctus, Dominus Sa-
6aoth. Plena omnis terra gloria ejus : inferno autem
positi, communi et ipsi conventu coelestium keti-
tiam celebrantes, clamabant : lJosanna [in altissi-
mis : Hosanna] Filio David. Atque priores quidem
in hzc verba laudabant : Benedicta gloria Domini
de loco suo ^. Isti autem [ Deum celebrantes, | di-
cebant : Benedictus. qui venit in nomine Domini *!.

ΠΠ. Cum autem Ίιφο peragerentur , discipulique
gaudcntes laudarent super omnibus quas viderant vir-
tutibus, ac dicerent : Benedictus qui venit rex in
nomine Domini : paz in calo, εἰ gloria in excelsis 53,
capit civitas interrogare, dicens: Quis est hic ** ?
induratum veteremque adversum Domini gloriam
lirorem excitans. Tu autem cum audis civitatem,
veterem Synagoge incompositam multitudinem
agnosce. Interrogant ingrati malignique, Quis est
hic? quasi necdum beneficium vidissent, eumque
quem homine majora, divina miracula, celebratis-
simum fecissent. Non enim 'enebre comprehen-
derunt quod luxit in ipsis lumen "*, occasus ne-
scium. Quamobrem apposite ad illos clamavit Isaias
propheta dicens : Surdi, audite, et ceci, suspicite
ut videatis, Et quis est. ca'cus [ nisi pueri mei : et
surdi], nisi qui dominantur eorum? Et servi Dei ob-
cccati sunt. Vidistis sape, et non custodistis : aper-
(e sunt aures, εί non audistis 5. Videtis, dilecti,
quam sit accuratus sermo ; ut divinus Spiritus, quz
suaest futurorum inspectio, per sanctos suos, velut
presentia essent, futura przdicaverit. Viderunt si-
quidem ingrati, palparuntque ex miraculis, mira-
culorum patratorem Deum, ac nihilominus in in-
fidelitate manserunt **. Viderunt czcum a nativitate,

t Psal. cx,Lvnt, 9. 9 Isa. vi, 3.

5ο Frech. pn, 923.

θεβγχότα ἐπὶ πῶλον νέον, xal μετὰ τῶν πιστῶν
προσχυνεῖ τῷ Πατρί. Σήµερον πῶλος ἑτοιμάτεται,
τὸ τῶν ἁλογίστων ἐθνῶν τὸ πρὶν ἁλόγιστον ἑξεμθλά-
pv (91), εἰς ἐπίδειξιν ὑποταγῆς τοῦ ἐξ ἐθνῶν A200 *
xa νῄπια χαταμηνύουσι τὴν τούτων πρὸς θεογνωσίαν
νηπιότητα, xal τὴν μετὰ ταῦτα πρὸς θεοσέδειαν τε-
λειότητα. Σήµερον ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης ἐπὶ vro προ:
φητιχῶς δοξάζεται, xal συγχοινωνοὺς tfc ἑπουρα-
víou εὐωχείας τοὺς Υηγενεῖς ἀναδείχνυσιν, ἵνα δείξη,
ὅτι αὑτός ἐστι Κύριος ἁμφοτέρων, ὡς ἑχατέρωθεν
συμφώνως ἀνυμνούμενος. Διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἄνω (92)
τὴν ἐπὶ γῆς σωτηρίαν καταμηνύοντες ἔἕφαλλον "
Ἅγιος, ἅχιος, ἅγιος Κύριος Σαδαώθ. Π.ήρης
πᾶσα ἡ TÀ τῆς δόξης αὑτοῦ " οἱ δὲ χάτω τῇ ἔπου-
ρανίῳ εὐφροσύνη συμπανηγυρίἰδοντες ἔκραξον *
Ὡσανγὰ [ἐν τοῖς ὑψίστοις ' ὡσαννγὰ] τῷ vio Δα-
6ἱδ. Καὶ οἱ μὲν ἄνω ἐδοξολόγουν' Εὐ.Ἰογημέγη ἡ
δόξα Κυρίου éx τοῦ τόπου αὐτοῦ. ol δὲ xàze
[ ἐθεολόγουν ]* Εὐ,ογημένος ὁ ἑρχόμενος ἐν óró-
ματι Κυρίου.

I*. Τούτων δὲ οὕτως τελουµένων, Kal τῶν παθη-
τῶν χορειόντων περὶ πάντων ὧν εἶδον Óvrd-
µεων, καὶ Aeyórtow, Εὺὐ.Ίογημέγος ὁ ἐρχόμενος
[βασιλεὺς] &v ὀνόματι Κυρίου " ἐν οὐρανῷ εἰρήνη,
xal δόξα ἐν ὑψίστοις' dj πόλις ἐπύθετο (95) M-
γουσα” Τίς ἐστιν οὗτος ; πεπωρωμένον φθόνον χατὰ
τῆς τοῦ Δεσπότου δόξης χινοῦσα. Πόλιν δὲ ἀχούων,
τὴν παλαιὰν της Συναγωγῆς ἄταχτον πληθὺν ἑἐπιγί-
νωσχε. Διερωτῶσιν οἱ ἀγνώμονες, Τίς ἐστιν οὗτος;

C ὡς µήπω ἑωραχότες τὸν εὐεργέτην xai περιθόητον

τοῖς θεοπρεπἐσι θαύμασιν. Ob γὰρ κατέλαδεν ἡ
σκοτἰα τὸ ἐν αὐτῇ ἐπι]άμιίαν ἄδυτον φῶς. 'Όθεν
εὐθυθόλως πρὸς αὐτοὺς ἀνακέχραγεν (94) Ἡσαῖας ὁ
προφήτης λέγων ' Οἱ χωφοὶ ἀχούσατε, xal οἱ τυ-
φ.]οἱ ἀν αθλέψατε ἰδεῖν. Καὶ τίς cvgAéc, [ἀ.1.1 οἱ
παϊδές µου ' καὶ κωφοὶ] dAA 7) κυριεύοντες αὐ-
τῶν; Καὶ ἑτυρ.λώθησαν οἱ δοῦ.Ίοι τοῦ Θεοῦ. Εἴδε-
τε zoAAdxic, xal οὐκ ἐφυ.άξασθε' ἡγεφγμένα
τὰ ὧτα, xal οὐκ ἠκούσατε. Ὁρᾶτε, ἀγαπητοὶ, ἀκρί-
6ειαν λόγου, ὅπως τὸ προθεωρητιχὸν θᾳῖον Πνεῦμα
διὰ τῶν ἁγίων τὰ μέλλοντα ὡς παρόντα ἑχήρυττεν.
Εἶδον γὰρ οἱ ἀχάριστοι, xol ἑψηλάφησαν διὰ τῶν
θαυμάτων, τὸν θαυματουργὸν θ2ὸν, xal τῇ ἀπιστίᾳ
ἐνέμειναν. Εἶδον τυφλὸν ἐκ γενετῆς, τὸν φωταγωγή-

D σαντα θεὸν χηρύττοντα. Elóov σύγχρονον καὶ σύτυ-

" Matth, ΧΙ, etc. 9? Luc. xix, 21, 98.

33 Matth, xxi, 10. ὃν Joan, 3, 9... 5 Isa. xvi, 18-20. δὲ Joan. ix.

(90) Τόν zov αὐτοῦ. Gentes omnes, ad vitem
illam translatam de /Egvpto, quz implevit totam
terram, docentibus prophetis ipsius et justis. lta ad
verbum Titus Bostrensis docta orat. Elc τὰ Báia,
quam ex regiis habemus.

(91) 'AAómic cov. ἐξεμθ.]άριον. Al, ἄλογον ἐξεμ-
θλάριον 1| ἐξεμπλάριον. Gaudent Grzci barbaris et
Latinis vocibus, ut non paucze jam olim cum im-
perio ad eos transierint, nonnunquam scriptoribus
praesertim sacris usurpat, velut forte magis usu
receptze et notiori significatione; qua de re etiam in
Vita Basilii pro Amphilochio.

(92) Διὰ τοῦτο ol μὲν dvv. Pluribus eodemque
sensu, oral. illa De occursu, exponit idem seraphi-
cum canticum ; ut postrema illius parte, palam ce-
lebretur Dominicus adventus οἱ οἰχονομία; qua vere
fuit plena terra, gloria Domini ; obezcatis interim
Judiis : quam eorum czcitatem olim praedictam,
recte Methodius noster utroque loco, Domino apps-
rente, offendit eventu secutlam, ut videatur ista πες
p'oyf praecipui characteris loco huicce orationi.

(95) Ἐπύθετο. ΑΙ., ἑσείετο.

(91) 'Aruxéxparer. Al., προανἐχραχεν.

ORATIO IN RAMOS PALMARUM.

$90

vov τῇ ἁσθενείᾳ παράλυτον, προστάγµατι διαζευ- A Deum predicantem, qui visum restituisset, Viderunt

χθέντα τῆς χαχουχίας. Ἐθεάσαντο Λάζαρον φυγάδα
θανάτου γεγονότα, "Hxoucav τὸν ἓν θαλάττη περίπα-
τον" τὴν ἀγεώργητον οἰνοδοσίαν τὴν ἄμοχθον ἆρτο-
ταγίαν ' τὴν τῶν δαιμόνων ἀπελασίαν * τὴν τῶν xa-
μνόντων εὐρωστίαν. Αἱ πλατεῖαι αὐτῶν τὰς δυνάµεις
ἐχέρυττον * αἱ ὁδοὶ αὐτῶν τὰς ἰάσεις τοῖς ὁδοιποροῦσι
χατ{γγελλον. Πᾶσα Ιουδαία ἐπληρώθη τῶν εὔεργε-
σιῶν χαὶ νῦν ἀχούοντες θεοῦ alvov, πυνθάνονται *
Τίς ἐστιν οὗτος; Ὢ ἀνοίας τῶν ψευδωνύμων διδα-
σκάλων 1 ὢ τῶν ἀπειθῶν πατέρων! ὢ τῶν ἀφρόνων
αρεσθυτέρων! ὢ σπέρμα Χαναὰν τοῦ ἀναιδοῦς, χαὶ
οὐχὶ Ἱούδα τοῦ εὐλαθοῦς. Τὰ τέχνα ἑπέγνωσαν τὺν
αςίστην, xal οἱ ἀπειθεῖς πατέρες ἔλεγον ' Τίς ἐστιν
οὗτος; Ἡ νέα xal ἁδαῆς ἡλικία τὸν θεὺν ἀνύμνησε,
xal οἱ πεπα-Ίαιωμένοι ἡμερῶν καχῶν ἐπυνθάνοντο"
Τίς ἐστι οὗτος; Θηλάζοντες θεολογοῦσι, xal πρε-
σθύτεροι βλασφημοῦσι ΄ παῖδες εὐσεθῶς ἱερουργοῦσι
«.vov, xaX ἀνίεροι ἱερεῖς δυσσεθῶς ἀγανακτοῦσιν.

Δ’. Οἱ ἀπειθεῖς ἓν' ᾠρογήσει δικαίων, ἐπιστρέφατε
τὰς χαρδίας ὑμῶν ἐπὶ τὰ τἐχνα ὑμῶν. Μάθετε µι-
στήρια Θεοῦ αὐτὸ τὸ τελούμενον μαρτυρεῖ, ὅτι θεός
ἔστιν ὁ οὕτως ἀνυμνούμενος ὑπὸ ἀδιδάχτων γλωσσών.
Epevrate τὰς Γ ραφὰς, χαθὼς Ἱχούσατε παρὰ τοῦ
. Αεσπότου: ὅτι αὗταί εἶσι αἱ μαρτυροῦσαι περὶ
αὐτοῦ, χαὶ οὐχ ἁγνοεῖτε τὸ θαῦμα. ᾿Αχούσατε, οἱ
ἀχαριτώτατοι (95) xal ἀχάριστοι, τί εὐαγγελίρεται
ὑμῖν ὁ προφήτης Ζαχαρίας. Φηοὶ Yáp: Χα pe σφόδρα,

paralyticum cozva infirmitate, arctiusque implicata
mala valetudine, jubente ipso, absolutum 57, Laza-
rum conspexerunt, mortis factum profugam **. Au-
dierunt eum ambulasse in mari 55, vinum sine cul-
tura subministratum **, comestos panes convivio
ultro instructo, *! fugatos demones, infirmos sanitati
reslitutos **. Plateze ipsorum pradicabant virtutes,
vi agentibus iter sanationes annuntiabant. Judza
tota beneticiis cumulata erat; audientesque modo
divinas laudes, interrogant : Quis est hic? O demen-
tiam falsi nominis magistrorum! o incredulos pa-
tres! o insipientes seniores! o Chanaan impuden-
Lis semen, non reverentis et timorali Juda **, Agno-
verunt pueri Creatorem , parentes vero increduli

B dicebant : Quis est hic? Nova et rudis atas Deo ce-

cinit laudem, invetreratique malorum dierum ** per-
contabantur: Quis est hic? Lactentes divinitatem
laudant, senioresque blasphemiis appetunt. Pueri
pie sacrificant laudem, profanique sacerdotes im-
pie indignantur **.

IV. Increduli ad prudentiam justorum **, corda
vestra converlite ad fllios vestros. Discite sacra-
menta Dei : testis est res ipsa qux agitur, Deum
esse qui sic ab indoctis linguis decantetur. Scru-
teinini. Scripturas, quemadmodum audistis a Domi-
10, quoniam ille sunt que testimonium perhibent de
ipso *, nec miraculum ignorate. Audite, sine gra-
tia homines ingratique, quid vobis fausti nuntii Za-
charias afferat. Ait enim : Gaude vehementer, filia

θύγατερ Xwv- ἰξοὺ ὁ Βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι ϱ Sion : ecce Rex tuus venit tibi justus et salvaus : ipse

δίκαιος xal coXwr-: avcóc πραῦς, xal ἐπιδεξηκὼς
ἐπὶ x«odov Óvcv (£6). Διατί τὴν χαρὰν ἁποσείεσθε;
Διατί τε Ἡλίου λάµποντος, τὸ σχότος ἀγαπᾶτε ; Διατὶ
ob; τὴν ἀπολέμττον εἰρήνην μελετᾶτε πόλεμον; El
τοίνυν υἱοι Σιών ἔστε, συγχορεύσατε τοῖς τέχνοις
ὑμῶν. Χαρᾶς ἀφορμὴ ἔστω ὑμῖν fj τῶν τέχνων Ozosé-
θεια. Μάθετε παρ αὐτῶν τίς ὁ διδάξας ; τίς 6 συν-
εθροίσας ; πόθεν τὰ διδάγματα; τίς fj xav θεολογία,
xai παλαιὰ προφητεία; El δὲ ἀνθρώπων μὲν οὐδεὶς
οὐδὲν τούτων ἑδίδαξεν, αὐτόματον δὲ τὸν αἴνον ἀνα-
µέλπουσι, γνῶτε θεοῦ εἶναι τὸ ἔργον ' ὡς £v τῷ Νόμῳ
γέγραπται' Ἐκ στόματος γηπίω» xal θη.Ἰαζόγτων
κατηρτήσω αἶνον. Διπλασιάσατε οὖν τὴν χαρὰν, ὅτι
τοιούτων παίδων γεγόνατε πατἐρες, οἴτινες χαὶ τὰ

mansuelus εἰ sedens. super pullum asinc **. Utquid
gaudium repellitis? utquid lucente sole, tenebras
diligitis? utquid adversus inexpugnabilem pacem
meditamini bellum? Si igitur estis filii Sion, una
cum filiis vestris choreas ducite. Sit vobis gaudii
ratio, filiorum religio. Ab ipsis discite quis fuerit
doctor? quis convocaverit? unde doctrina? quae
nova theologia vetusque prophetia? Quod si ne quis
hominum quidquam illos docuit, uliro autem mo- .
dulantur laudem, Dei opus cognoscite; sicut scri-
ptum est in lege : Ex ore infantium et lactentium
perfecisti laudem **. Agite ergo duplex gaudium,
quod talium puerorum facti estis pggres, qui etiam
senioribus ignorata, Deo docente, laudibus celebra-

τοῖς πρεσθυτέροις ἀγνοηθέντα θεοδιδάχτως ἀνευφή- D runt. Convertite corda vestra ad filios vestros "*, nec

μτσαν. Ἐπιστρέγατε τὰς καρδίας ὑμῶν ἐπὶ τὰ
τέχνα ὑμῶν, καὶ μὴ μύσατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν
πρὰς τὴν ἀλήθειαν. El δὲ οἱ αὐτοί ἔστε, xal ἀχούον-
τες οὐκ ἀκούετε, καὶ β.1έποντες οὐ Ἀ.λέπετε, xal

clauseritis oculos ad veritatem. Quod si iidem per-
severatis, et audientes nonu auditis, videntesque non
videtis **, atque incassum ab infantibus dissidetis,
erunt ipsi vestri judices 13, juxta Salvatoris verbum.

* Joan. v, 5. ** Joan. xi, 44. ** Matth. xiv, 260. 5^ Joan. 1, 7. *1 Joan. vi, 11. Luc. vi
39, etc. ** Dan. 56... ** Dan. xii, 52. *5 Matth. xxi. 15. "* Luc, 1,17. 9 Joan, v, 99. ** Zach
5, 9. 3 Psal. vin, 3. 7* Luc. 1, 11. 7! Isa. vi, 10. σὲ Mutth. xn, 27.

(95) Αχαριτώτατοι. Quasi non gratificati : vestra
wique culpa, qui Dei gratificantis beneficium et
tiam repellitis. Quo sensu posset exponi illud
c. 1, χεχαριτωµένη, ubi interpr., gralia plena,
quasi gratilicata et singulariter aucta gralia, eoque
Mena gratia, alio significatu, et plane gratiosa, Dei
^ ipsam effusa largissima gratia. Sie paulo infe-
ims reddimus τὸ λόγῳ xcyagrzopévo, pleno. gratia

sermone, hoc est lepore, et gratioso ; quomodo red-
dil Erasmus τὸ, χεχαριτωµένη, Luc. 1. ..
(06) Καὶ ἐπιδεδηκὼς ἐπὶ zoov Óvov. Sic etiam
citatur ex Justino. Habent modo LXX, super pullum
novum. Nostrum et Justini consonantius Hebreo,
ubi est ΠΏΤΙΝΤὮ filium asinarum. Sic etia

Vulg., super pullum filium asina.

591 S. METHODIS EPISCOPI ET MARTYRIS | 592

Bene igitur etiam istud eum aliis przlocutus est de A µάτην διαφέρεσθε πρὸς τὰ νήπια , αὐτοὶ ὑμῶν κρι-
vobis Isaias propheta dicens : Nonconfundetur modo — val ἔσονται, κατὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος λόγον. Καλῶς
Jacob, neque nunc faciem mutabit : sed cum viderint οὖν xal τοῦτο µετά τῶν ἄλλων προανεφώνησε περὶ
filios suos facientes opera mea , propter me sanciifi- ὑμῶν ὁ προφήτης Ἡσαῖας λέγων * OO vvv alo xvr-
cabunt nomen meum, et sanctificabunt. sanctum Ja- θήσεται Ἰακὼθ, οὐδὲ voy τὸ πρόσωπον µεταδα-
cob, et Deum Israel timebunt : et scient, qui errant — Aei^ àAA ὅταν ἴδωσι τὰ céxva αὑτων τὰ ἔργα
spiritu, intelligentiam : et mussitalores, discent obe- µου ποιοῦντα (91), δι ἐμὲ ἁγιάσουσι τὸ ὄνομά
dire; et lingum balbutientes, discent loqui pacem ῦ. µου, καὶ ἁγιάσουσι εὐν ἅγιον τοῦ Ἰακὼθδ, καὶ τὸν'
Vides, Judze insipiens, ut a sermonis exordio con- θΘεὸν τοῦ "opa φοθηθήσογται. Kal γνγώσονεαι
fusionem vobis incredulitatem vestram propheta οἱ τῷ απνεύματι π.ανώμεγοι cóvscuw* οἱ δὲ
prznuntiet? Vel ab ipso noveritis, ut vestrorum fi- γογγύζοντες µαθήσονται ὑπακούειν * καὶ al γνλῶσ-
liorum laudationem divinitus inspiratam przdicet : σαι αἱ Ψε.]ίζουσαι µαθήσονται Aadety. εἰρήνην.
quemadmodum etiam przelocutus erat beatus David, — 'Opic, ὦ ἀνόητε Ἰουδαῖε, πῶς Ex προοιµίων τοῦ λό-
dicens : Ex ore infantium et lactentium | perfecisti — You αἰσχύνην ὑμῖν προκαταγγέλλει ὁ προφήτης διὰ
laudem "*. Vel igitur filiorum vobis sanctitatem (ut τὴν ἀπείθειαν ὑμῶν; Μάθετε χᾶν παρ αὑτοῦ πῶς
par est,] vindicate; vel nobis filios cum religione B θεοδίδαχτον χηρύσσει τὴν τῶν τέχνων ὑμῶν ὑμνῳ-
eoncedite. Nos cum illis ducemus choreas, no- ólay: ὡς xai ὁ µαχάριος Δαθὶδ προανεφώνησε λέ-
veque glorig divinitus inspiratum canticum pa- Yov^ 'Ex στόματος γηπίων καὶ θηλαζόντων κατ-
riter psallemus. ηρτήσω alvov. "H τοίνυν «hv ὁσιότητα τῶν παίδων
οἰχειώσασθε, [ ὡς χρεὼν,] ἡ μετὰ τῆς εὐσεθείας τοὺς παῖδας ἡμῖν χαρίσασθε. Ἡμεῖς τούτοις σνΥχο”
ῥεύσομεν, καὶ τῇ χαινῇῃ δόξῃ «5 θεοδίδαχτον ἆσμα συμψαλοῦμεν.

V. Sane quidem, cum olim Simeon senex occur- E'. Ποτὲ μὲν γὰρ Συμεὼν ὁ πρεσθύτης ὑπήντησε
vit. Salvatori "*, ulnisque velut infantem suscepit τῷ Σωτῆρι, xal ταῖς ἀγχάλαις ὑπεδέξατο τὸν τῶν
saeculorum auctorem, ei Dominum et Deum prze- αἰώνων ποιητὴν ὡς βρέφος, xat Κύριον xal θεὺὸν
dicavit. Nunc autem seniorum iniproborum loco, ut — &xfjputxe * νῦν δὲ ἀντὶ πρεσθυτέρων ἀγνωμόνων οἱ
olim Simeon, pueri occurrunt Salvatori, ramos- παῖδες τῷ Σωτῆρι ὑπήντησαν, ὡς Συμεὼν, xai τὰ
que arborum pro ulnis substernentes, super pullum — xAáór ἀντὶ ἀγχαλῶν ὑπέστρωσαν, xai Κύριον ὧν
*anquam super cherubim sedentem, Dominum θεὸν εὐλόγησαν, τὸν ἐπὶ πώλου ὡς ἐπὶ τῶν χερρυθὶμ
Deum benedicunt : Hosanna filio David : benedi- καθεζόµενον' Ὥσαννὰ τῷ υἱῷ Δαδίδ' εὐλογημέ-
2445 qui venit in nomine Domini. Cum quibus cla- c voc ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Μεθ᾽ ὧν fot-
semus εἰ nos: Benedictus qui venit Deus Rex Ἅσωμεν xat ἡμεῖς' Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν θεὸς βασι»
glorie: qui propter nos facetus est pauper, ipse — Acüg (98) τῆς δόξης: ὁ πτωχεύσας, bv τοῖς ἰδίοις
in propriis suis paupertatem nesciens, ut sua nos αὐτοῦ ἁπτώχευτος, δὺ ἡμᾶς, ἵνα ἡμᾶς πλουτίσῃ τῇ
bonitate ditaret '*. Benedictus qui venit in buimili- αὐτοῦ ἀγαθότητι. Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν ἐν ταπεινώ-
fate, iterum venturus in gloria : primum super cet, xai πάλιν ἐρχόμενος ἓν δόξῃ * πρῶτον ἐπὶ πώλου
pullum mansuetus, faustisque ominibus prosequen- πραῦς, xal ὑπὸ νηπίων εὐφημούμενος, ὅπως πλη-
fibus infantibus, ut impleretur quod est scri- µρωθῇ τὸ Teypaupévov: Ἐθεωρήθησαν al πορεῖαί
ptum "' : Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei — cov,ó θΘεὸς, αἱ πορεῖαι τοῦ Θεοῦ µου τοῦ Baci-
tei, regis mei qui est in sancto; postmodum, lerri- «έως τοῦ ἐν ἁγίῳ: δεύτερον, φοθερὸς ἐπὶ τῶν νε.
bilis super nubes, angelis stipantibus atque virtu- φελῶν ὑπὸ ἀγγέλων xat δυνάμεων δορυφορούµενος,
tibus. 0 puerorum mellifluam linguam ! o sinceram — "Q τῆς µελιῤῥύώτου τῶν παίδων γλώττης, ὢ τῆς
Deo placitorum doctrinam! Prophetia David edita ἀκαπηλεύτου διδασκαλίας τῶν θεαρέστων ! Δαθὶδ προ-
sensum sub lifjera occultavit; pueri, aperto the- «φητεύσας ὑπὸ τὸ γράµµα ἑἐχάλυψε τὸ vónua παῖδες,
sauro, divitias protulerunt in lingua; plenoque µτὸν θησαυρὸν ἀνοίξαντες, ἐπὶ γλώττης τὸν πλοῦτον
gratia sermone, clare omnes ad eas fruendas voca- D προσῄνεγχαν, χαὶ λόγῳ κεχαριτωµένῳ διαπρυσίως
runt. Hauriamus itaque et nos cum ipsis divitias πάντας ἐπὶ thv ἀπόλαυσιν ἐχάλεσαν. ᾽Ανιλίσωμεν
που auferibiles. Inexplebilibus sinibus penubusque Ἅµτοιγαροῦν xa ἡμεῖς [ σὺν αὐτοῖς ] τὸν ἀναφαίρετον
reponamus divina charismata. Clamemus sine ter- Ἅπλοῦτον. ᾽Απλίστοις χόλποις xal ταµιείοις ἑναποθώ-
mino : Benedictus qui venit in nomine Domini:Deus µεθα τὰ θεῖα χαρίσματα. Βοήσωμεν ἀπέραντα. Eb-
verus, in nomine Dei veri, omnipolens ex omnipo- — Aornpéxoc ὁ ἐρχέμενος &v ὀνόματι Κυρίου. θελς
tente, Filius in nomine Patris, Rex verus et ex vero ἀληθινὸς Ev ὀνόματι Θεοῦ ἀληθινοῦ ' παντοχράτωρ Ex
Rege; cujus, ut ejus qui genuit, costernum est re- τοῦ παντοκράτορος * Yib; tv ὀνόματι Πατρός ' Βασι-
gnum et praxternum. Est enim illud commune, Ἅλεὺς ἀλτθινὸς, ἐξ ἀληθινοῦ Βασιλέως * συναῖδιον καὶ

7? [sa. xxix, 93-24. ?* Psal, viu, 5... Luc. 1, 39. "* [1 Cor, vin, 9, 17: Psal. Lxvn, 25.

(91) Ὅταν ἴδωσι τὰ τέχγα αὐτῶν τὰ ἔργα μου — Methodio sententia.
ποιουγτα Unus codex habet τὸ, ποιοῦντα, adjectum (98) '0 ἐν: à» θεὺς βασι1. ΛΙ., ὁ £x θεοῦ θ-ὸς
forsan glossemate : ac nec Hieronymus legit aut ῥὁ βασιλ. |
Cyrillus, constatque satís appositive legendo, sua

395

SERMO IN RAMOS PALMARUM.

$94

απροαιώνιον τὴν βασιλείαν έχων, ὡς 6 γεννῄσας αὑτόν. A nec ejus honorem, velut aliunde adveniat, Scriptura

Κοιν] γὰρ ἡ βασιλεία, xat οὐχ ἔξωθεν τὴν ταύτης
τιμὴν τῷ Υἱῷ ὁ λόγος προσκληροϊ οὐδὲ ἀρξαμένην,
οὐδὲ προσχινοµένην * ἄπαχε ! ἀλλὰ φυσιχὴν xa ἰδιό-
χτητον ἀληθῶς. Μία γὰρ fj βασιλεία Πατρὸς xat
Υιοῦ xoi ἁγίου Πνεύματος" ὥσπερ χαὶ µία οὐσία,
xai μία χυριότης. Ὅθεν xal pia προσχυνήσει λα-
ερεύομεν μίαν τρισυπόστατον θεότητα, ἄναρχον,
ἄκτιστον, ἀπέραντον xal ἁδιάδοχον. Οὔτε γὰρ ὁ Πα-
τἣρ παὐσηταί ποτε τοῦ εἶναι Πατήρ" οὔτε ὁ Υἱὸς
τοῦ εἶναι Υἱὸς xai βασιλεύς ' οὔτε δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅχιον τοῦ εἶναι τοῦτο ὅπερ ἐστὶ τῇ ὑποστάσει. 0ὐδὲν
γὰρ τῆς Τριάδος ἑλαττωθήσεται, f| τῆς ἀῑδιότητος,
3j τῆς χοινότητος xa βασιλείας. Οὐ γὰρ ὅτι ἄνθρω-
πος Υέγονε δι ἡμᾶς ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ, xal τὸν χαθ)

Filio tribuit: vel quasi inccperit, accedatve aut
minuatur : absit hoc : sed velut quod a natura vc-
reque propria possessione, juris ipsius sit. Unum
quippe regnum est Patris, et Filii, et Spiritus san-
cli, quemadmodum etiam est una substantia una-
que dominatio. Unde et una adoratione unam trine
subsistentem Deitatem colimus, principii expertem;
increatam, interminabilem et cui successor minima
sit. Nam neque Pater unquam desierit esse Pater,
neque Filius esse Filius et rex, neque Spiritus san-
ctus esse quod subsistentia et sua ipse persona est.
Nihil enim Trinitatis aut zternitate, aut commu- |
nione et regno minuendum est. Non enim ideo Dei
Filius dictus fuit Rex, quia propter nos factus

ἐμῶν τύραννον [κατέθαλεν] ἐν τῇ σαρχὶ, ταύτῃ πρα- p homo, adversantem nobis tyrannum, in carne pro-

γματευόµενος τὴν κατὰ τοῦ δυσμενοῦς αὐτῆς ἐχθροῦ
νίχην, δ.ὰ τοῦτο βασιλεὺς ἐχρημάτισεν ἀλλ ὅτι
Κύριος xai θεὸς ἀεὶ, διὰ τοῦτο xal βασιλεὺς ὡς 6
γεννήσας αὐτόν - vuv δὲ, χαὶ μετὰ τῆς προσλέόεως,
xa εἰς τὸ διηνεχές. Mh βλασρήμει τὴν τοῦ Χριστοῦ
Ῥασιλείαν, αἱρετιχὲ, ἵνα μὴ τὸν γεννήσαντα ἁτιμά-
σης. Ei πιστὸς εἶ, πιστῶς πρόσελθε Χριστῷ τῷ ἆλη-
θινῷ θεῷ ἡμῶν, χαὶ μὴ ὡς ἐπικά.υμμα ἔχων τῆς
χαχίας τὴν ἐ.ευθερίαν. El δοῦλος εἴ, ἐντρόμως τῷ
Δεσπότῃ ὑποτάγηθι. Ὁ γὰρ Λογομάχος (99), οὐχ εὐ-
γνώµων δοῦλος, ἀλλὰ προδῄλως δυσµενἠς. Γέγρα-
πται γάρ Ὁ μὴ cipio. τὸν Ylóv οὐ τιμᾷ τὸν Πα-
τέρα τὸν πέµψαγτα αὐτόν.

6’. Ἡμεῖς δὲ, ἀγαπητοὶ, ὅθεν ἐξέθημεν, ἑπανέλ-

Straverit, parta per eam, contra ipsius crudelem hoe
stem, victoria : sed quia est semper Dominus Deus-
que, ideo et modo, et. post carnem assumptam,
atque in perpetuum, Rex manet, quemadmodum is

qui genuit. Noli, hzretice, regnum Christi blas-

phemare, ut ne eum qui genuit ignominia afficias.
Si es fidelis, fide ad Christum verum Deum no-
strum accede, et non tanquam velamen malitie ha-
bens liberiatem '*. Si es. servus, cum tremore sub-
Jicere Domino. Qui enim Verbum bello impetit, is
non servus benevolus, sed manifestus est hostis.
Nam scriptum est : (Qui non honorat Filium, non
honorat Patrem qui misit illum "*.

VI. Nos autem, dilecti, eo revertamur sermone,

θωμεν τῷ λόγῳ, βοῶντες' Εὐ.Ίογημένος à ἐρχόμε- C vnde discessimus, clamantes : Benedictus qui venit

νος ἐν ὀνόματι Κυρίου * ὁ ποιμὴν ὁ χαλὸς xaX &va-
63e, θεῖναι τὴν φυχὴν αὐτοῦ ἑχουσίως ὑπὲρ τῶν προ-
6άτων αὐτοῦ * ἵν ὥσπερ (1) τοὺς πρόθατα σιτουµέ-
νους λύχους προθάτῳ ἁλίσχουσιν οἱ λυχόθηρες, οὕτω
τοῖς νοητοῖς xal φυχοφθόροις λύχοις, ἑαυτὸν ὡς &v-
θρωπον προσθεὶς ὁ ἀρχιποιμὴ», θήραμα ποιῄσῃη τοὺς
θηρεύσαντας, τῷ πάλαι θηρευσθέντι ὑπ' αὐτῶν Αδάμ.
Εὐ.ογημένος ὁ ἑρχόμενος àv ὀνόματι Κυρίου"
θεὸς χατὰ τοῦ διαθόλου * οὗ φανερῶς διὰ τῆς ἆπροσ-
ῥλέπτου δυνάμεως, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀσθενείας τῆς o2p-
χλς, δῄσαι τὸν χαθ᾽ ἡμῶν ἰσχυρόν. Εὐ.Ιογημέγος ὁ
ἑρχόμεγος ἐν ὀνόματι Κυρίου ' βασιλεὺς χατὰ τοῦ
ενράννου * οὗ διὰ τῆς παντοκρατορικῆς δυνάµεως
χα) σοφίας, ἀλλὰ διὰ τῆς νοµισθείσης τοῦ σταυροῦ
µωρίας, τοῦ àv. χαχίᾳ [φρονίμου] ὄφεως τὰ σχῦλα
ἑ-αρπάσαντος. Εὐ.Ιογημένος ὁ ἐρχόμεγος ἐν ὀνό-
ματι Κυρίου * ὁ ἀληθινὸς κατὰ τοῦ φεύστου’ ὁ σω-
«hp κατὰ τοῦ λυμεῶνος ὀεἰρηνάρχης χατὰ τοῦ πο-
λεμήτορος. ὁ φιλάνθρωπος κατὰ τοῦ μισανθρώπον.
Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος à ὀνόματι Κυρίου
Κύριος ἑλεῆσαι τὸ πλάσμα τὸ ἴδιον. Εὐ.Ίογημένος ὁ
ἑρχόμενος ἐν ὀἐνόματι Κυρίου * Κύριος σῶσαι τὸν

τα J Petr. n, 16... 7* Joan. v, 25.

99) A iyoc. Sicut dieitur Πνευματοµάχος,
probstque νεος auctoritas : Qui non honorat

ilium, eic. Alioqui est Aotoutyos, qui verbis pu-
gnat, argulor : ἀντιλογιχος, xat ἐγχειρηματικός.

Ῥλτποι,. Ga. XVIII.

ο ] Petr. v, 4.

Μι nomine Domini : pastor ille honestus et bonus, ad
ponendam sponte animam pro suis ovibus : ut
quemadmodum venatores, ovium voraces lupos, ove
capiunt, ita pastorum Princeps ** se ipsum ut homi-
nem, spiritualibus ac animorum perniciem infe-
rentibus lupis objiciens, eos faciat venationem,
capto pridem venatu Adamo, qui Adamum vera-
tionem fecerant. Benedictus qui venit in nomine Do-
mini : Deus adversus diabolum ; non manifeste pcr
virtulem inaspectabilem, sed per carnis infirmita-
tem alligaturus adversarium nobis, fortem *!. Be-
nedictus qui venit in nomine Domini : Rex adversus
tyrannum ; non per omnipotentem virtatem et $a-
pientiam, sed per crucis existimatam stultitiam **,
qui prudentis in malitia serpentis diripuit spolia,
Benedictus qui venit. in nomine Domini: verus ille,
adversus mendacem : salvator, adversus illam pe-
stem : Princeps pacis **, adversus bellorum incen-
torem : ille, singulari erga hominum genus studio,
adversus osorem hominum. Zenedictus qui venit in
nomine Domini : Dominus, figmento proprio miser-
turus. Benedictus qui venit in nomine Domini : Do-
?! Ίσα. 1x, 6.

5! Matth. xi, 39. ** ] Cor. 1, 91.

(14) "Iy' ὥσπερ, x. τ. λ. Utitur Amphilochius eo-

dem fere simili hom. De peccatrice. in. Christum eo
se fine et lucrandis animabus in convivia dantem.

. 13

$95

S. METHOD EP SCOPI ET MARTYRIS .

$96

minus, homini qui erraverat, salutem allaturus, Α πλανηθέντα &v0pumov: καταλῦσαι thv πλάνην * qU-

errorem convulsurus, impertiturus lumen agenti-
bus in tenebris, idolorum aboliturus imposturam,
ejus loco inducturus salutarem Dei notitiam, mun-
dum sanctificaturus, scelus miseriamque cultus
inanium deorum submoturus. Benedictus quí venit
ín nom?ne Domini : unus pro multis, ut inops homi-
mum genus eripiat de manu fortiorum ejus; et ege-
num, εἰ pauperem α diripientibus eum **. ( Denedi-
ctus qui venit in nomine Domini : vinum et oleum ei
infusurus qui inciderat in latrones 57, et fuerat de-
speclus.] Benedictus qui venit in nomine Domini : ut
nos ipse per se ipsum salvet, quemadmodum ait
propheta : Non legatus, neque angelus ; sed Dominus
salvavit nos **. Propterea et ipsi benedicimus tibi,
Domine, qui cum Patre et. Spiritu sancto benedi-
ctus es ante szcula et in secula saeculorum : ante
secula quidem, et usque modo corpore vacans:
nunc autem et in sxcula, cum divina tua et immu-
tahiliter indiviseque assumpta huinanitatec.

VII. Videamus etiam sequentia. Quid ait divinus
evangelista? Cum enim Dominus | intrasset. in tem-
plu:n, accesserunt ad. eum claudi el ceci, et sanavit
eos. Videntes autem principes sacerdotum et Pharisai
mirabilia qug fecil, et pueros clamantes, el dicentes :
Hosauna filio David : Benedictus qui venit in. no-
, 3nine Domini 51, non tulerunt. exhibitum honorem,
eoque accedentes, ita dixerunt : Non audis quid
ísti dicunt ? Quasi. dicerent : Non. offenderis, qui
velut Deus lauderis? Non fers moleste, qui audias
ab innocenti zetate «τι Deo et soli ipsi conveniunt ?
Nonne olim prodidit Deus per prophetam, Gloriam
meam alteri non dabo *5? Et qui tu, homo cum sis,
[acis te ipsum Deum ** ? Quid vero ad hzc ille lon-
ganimis , ille multus in misericcrdia **, et tardus ad
iram *!? sustinet furentes, defensione iras accen-
81s Cohibet, Scripturas ex adverso in memoriam
revocat, affert testimonia eorum qua aguntur nec
yenuit interrogare : Nunquamne et vos dicentem
me per prophetam audistis : Tunc scietis quia qui
loquebar, ipse adsum **1 Nec vero iterum : Ez ore
infantium. et laclentium perfecisti laudem, propter
ininicos tuos, ut. destruas inimicum et ultorem ?* ?
Vos nimirum qui attenditis legi οἱ prophetas legi-
tis, meque qui in lege οἱ prophetis przdicor **,as-
prrnamini. Videmini quidem pietatis specie Dei
gloriam ulcisci, non intelligentes quia qui me sper-
nit, et Patrem meum spernit ** : Ego exivi a Deo et
veni in mundum **; meaque gloria etiam Patris mei
est gloria. Sic autem convicti stulti a Salvatore
nostro Deo desierunt quidem contradicere, veritate
ora obstruente : alia vero dementi coyitatione
ascita, consilium inierunt contra ipsum. Nos porro
psallamus : Magnus Dominus et magna virtus ejus;

88 [ uc. x, 94.
Jac. 1,19.

δι Psal. xxxiv, 10.
X, οὐ. Ὁο Joe n, τὸ. οἱ
95. ** Joun. xvi, 328.

95 ]Jsa. xxi, 9,
?! ]sa. Ln, 0.

ταγωγῆσαι τοὺς ἓν Gxózev- καταργῆσαι εἰδώλων
ἁπάτην' ἀντεισάξαι θεογνωσἰαν σωτήριον. ἁγιάσαι
χόσμον᾽ ἀπελάσαι τὸ μύσος xal ἄλγος (2) τῆς τῶν
µαταίων θεῶν θεραπείας. Εὐ.]ογημέγος à ἑρχόμενος
ἐν ὀνόματι Κυρίου εἷς ὑπὲρ πολλῶν, ῥύσασθαε
ἁἄτωχὸν γένος ἀνθρώπων», ἐκ χειρὸς στερεωτέρων
αὑτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πέγηια ἀπὸ τῶν διαρπα-
ζόντων αὐτόν. [Εὐ.1ογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ἐνό-
ματι Koplov* ἐπιχέαι οἶνον xal ἔλεον ἐπὶ τὸν ἐμπε-
σόντα εἰς τοὺς λῃστὰς xal παρεωραμένον.] Εὐ.Ίογη-
µένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου ' σῶσσι
ἡμᾶς bU ἑαυτοῦ, ὥς φησιν ὁ προφήτης * OD πρἑσδυς,
οὐδὲ ἄγγε-ῖος" dAA' αὐτὸς ὁ Κῦριος ἔσωσεν ἡμᾶς.
Διὰ τοῦτο xal ἡμεῖς εὐλογοῦμέν σε, Κύριε" τὸν σὺν

D Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸ αἰώνων xal εἰς αἰῶνας

αἰώνων εὐλογημένον' πρὸ μὲν τῶν αἰώνων xal µέχρι
σΏς δεῦρο ἀσώματον ' τὰ νῦν δὲ χαὶ εἰς αἰῶνας μετὰ τῆς
θέίας καὶ ἁμεταθόλου καὶ ἁμερίστου σου σαῤχώσεως,

7’. Ἴδωμεν xa τὰ ἑξῆς. Τί λέγει ὁ θειότατος εὔαγ-
γελιστής; Εἰσε.Ἰθότος 3p τοῦ Κυρίου εἰς τὸ
ἱερὸν, προσῆ-ῖθον αὐτῷ γω.οὶ καὶ tvpAol, xal
ἐθεράπευσεν αὐτούς. Ἰδόντες δὲ ἀρχιερεῖς καὶ ol
Φαρισαῖοι τὰ θαυμάσια d. ἐποίησε, καὶ τοὺς παῖ-
ξὰς χράζογτας xal Aéyorcac* Ὡσανγὰ τῷ vio
Aavló - EGAoynpéroc ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυ-
plov, οὐκ ἤνεγχαν τὶν τούτου τιμήν. "O0cv προσελ-
θόντες οὕτως εἶπον' Οὗκ ἀχούεις cl οὗτοι Aéyov-
σι; Ὡσανεὶ ἔλεγον" Οὐ βαρύνη δοξαζόµενος ὡς
θ:ός; Οὐκ ἄχοῃ ἀχούων παρὰ τῶν ἀχάχων τὰ τῷ
θ:ῷ.. xai µόνῳ, πρέποντα; Οὐ πάλαι δεδήλωχεν 6
θὲὺς διὰ τοῦ προφήτου ᾽ ΤὴνΝ δόξαν µου ἑτέρῳ οὐ
δώσω; xaX πῶς σὺ, ἄνθρωπος àv, ποιες ἑαυτὸν
θεόν; ᾽Αλλὰ τἰ πρὸς ταῦτα ὁ µαχρόθυµος, ὁ πο.ὲς
ἐν ἐλέει καὶ βραδὺς εἰς ὀργήν ; ἀνέχεται τῶν µε-
µηνότων. ἁἀναστέλλει τῇ ἀπολογίᾳ τὴν φλεγμονήν”
ἀνθυπομνήσχει Γραφάς προσφἐρει μαρτυρίας τῶ,
τελουµένων, xal οὐχ ἀπαναίνεται πρὸς τὴν πεὺσιν.
Διό φησιν. Οὐδέποτε xai ὑμεῖς Ἡκούσατέ µου διὰ
τοῦ προφήτου λέγοντος" Τότε γνώσεσθε, ὅτι ὁ Aa Aon,
αὐτὸς πἀρειµι; οὐδ αὖ πάλιν. Ἐκ στόματος vn-
alor xal θη.Ίαζόντων κατηρτήσω alror Érexa τῶν
ἑχθρῶ» cov, τοῦ καταλῦσαι ἐχθρὺν καὶ ἐκδιχη-

p τήν; Οἵτινές ists ὑμεῖς, οἱ νόµμῳ προσανέχοντες

xaY προρήτας ἀναγινώσκοντες, xàph τὸν iv νόμῳ
χαὶ προφήταις χηρυττόµενον ἀθετοῦντες. Δοχεῖτε
μὲν γὰρ ἐν σχήµατι εὐλαθείας διεχδικεῖν τὴν τοῦ θεοὺ
δ/ξαν, ud] σννιέντες, ὅτιπερ ὁ ἐμὲ ἀθετῶν, καὶ τὸν
Πατέρα µου ἀθετεῖ. Ἐγὼ παρὰ τοῦ θεοῦ ἐξή.ΐθον,
καὶ ἐλή.Ίυθα εἰς τὸν κόσμον * καὶ dj ἐμῆ δόξα, xai
τοῦ Πατρός µου ἐστιν δόξα. Ἐλεγχθέντες δὲ οὕτως
οἱ ἀνόητοι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ, ἑπαύσαντο
μὲν τῆς ἀντιλογίας, Φιμωθέντες τῇ ἀληθείᾳ΄ ἕτερον

5" Matth. xxi, 14-10.
?3 Psal, vin, δ. ** Joan. v,29.

56 Πτα. xvn, 8. ** Joan.
* Joan. xv,

(23) Μύσος xal & roc. Congrue in cultum idolorum; vere enlm utrumque babet : eoquc :mmensum bo:

neliciutmn, quod Cnristus illo μαμά η absolvit.

$91

HOMILIA DE CRUCE DOMINI. 398

δὲ ἑκισπασάμενοι ἀνοίας λογισμὸν, συμθούλιον xa' Α et sapientia ejus non est numerus *'. IIoc enim om-

αὐτοῦ ἑποιοῦντο. Ημεῖς δὲ Φάλλωμεν * Μέγας ὁ Κύ-
puc ἡμῶν, xul perd An ἡ lcxvc αὐτοῦ, xal τῆς
συνέσεως αὐτοῦ οὐχ ἔστιν ἀριθμός. Ταῦτα γὰρ
ἅπαντα Ὑέγονεν, ἵνα d αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ
xócuov ἉΑμγνὸς xai Υἱὸς τοῦ coo ἐχουσίως ὑπὲρ
ἡμῶν ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος £X0r xat ἐπὶ τὸ πρατί-
pov (S) γνωρισθῇ, χαὶ οἱ ἐξωνούμενοι τὸν ἐξωνου»
µενον τῷ ζωοποιῷ αὑτοῦ αἵματι τὸν χόσμον συµφω»
νῄσωσι τριάχοντα ἀργυρίοις, καὶ τὸ Πάσχα ἡμῶν
τυθῇ ὑπὲρ ἡμῶν Χριστός ' ὅπως οἱ τῷ τιµίῳ αὐτοῦ
αἵματι ῥαντιζόμενοι, xa τὰ χείλη ὡς ολιὰς σφραγι-
ζόμενοι, ἐχφύγωσι τοῦ ὁλοθρεύοντος τὰ βέλη. xal
οὕτως ὁ παθὼν σαρχὶ Χριστὸς, xal ἀναστὰς τριῇ-
µερος, τῷ Πατρὶ xai τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ὁμοτίμως

nia facta sunt, ut Agnus ille et Filius Dei qui tellit
peccatum mundi *?, sponte pro nobis αἆ salularem
passionem accederet : utque velut in. foro οἱ ven-
ditionis lapide cognosceretur ; iique qui emerent,
triginta argenteis eum paciscerentur 29, qui vivifico
sanguine suo mundum redempturus esset ; ac Pa-
echa nostrum *, pro nobis Christus, hostia fleret :
ut qui ejus prelioso sanguine essent aspersi, ac la-
bia, tanquam postes signati *, exLerminatoris tela
effugerent : sicque passus carie Christus, et tridua-
nus suscitatus, pari cum Patre et Spiritu sancto
honore οἱ gloria, a creatis omnibus pariter adorare-
tur, quia ipsi flecietur omne genu celestium, terre-,
strium et. infernorum 3, ipsi submittentes gloriam in -

xsi ὁμοδόξως παρὰ πάσης κτίσεως συμπροσχυνηθῇ: D. cula seculorum. Amen.

ὅτι αὑτῷ κάμψει πᾶν γόνυ ἐπουραγίων, καὶ ἐπι-

Υείων, xal κωταχθονίωγ, δόξαν αὐτῷ ἀναπέμποντες, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

EXCERPTA TRIA

EX HOMILIA 5. METIIODII DE CRUCE ET PASSIONE CHRISTI

(Apud Greiserum, tom. 1, De sancta cruce, pag. 401 nov. edit. Ratisb. 41734.)

iMe0otíov ἐπισκόπου απρὺς τοὺς «Ίέγοντας' « TL C Methodii episcopi, ad eos qui dicunt : « Quid profuit

ὠφέλησεν ἡμᾶς ὁ Υἱὸς του θεοῦ σαρκωθεὶς ἐπὶ

γης xal γενόμενος ἄνθρωπος; καὶ διὰ τί τῷ τοῦ

σταυροῦ σχήµατι ἠγέσχετο παθεῖν, καὶ οὐχ

ᾱ-11ῃ rw τιµωρίᾳ; καὶ ci tó χρήσιµον tov

σταυροῦ; » |

Ἐπεδήμησεν ὁ Yib; τοῦ Θεοῦ Ἀριστὸς ἐπιταγαῖς
τοῦ Πατρὸς τῇ ὁρατῇ κτίσει, ἵνα 0f, τὰ κράτη τῶν
τυραννούντων ἀνατρέφας δαιμόνων, ἑἐξέληται τῆς πι-
νρᾶς τὰς φυχὰξ δουλείας, &v0' ὧν φύσις πᾶσα, ταῖς
προποσίαις τῆς ἀδιχίας γεγοητευµένη, θαρύθου τε xal
ἁταξίας ἐπεπλίρωτο, οὐκ ἔτι τῶν συµφερόντων εἰς
ἀνάμνησιν ἀναδραμεῖν οὐδαμῶς δυναµένη. Διόπερ
καὶ πρὸς τὰ εἴδωλα ῥᾳδίως εἴλχετο, ἅτε ἐπικλύσαν-
κος πάντα τοῦ χαχοῦ, xal πάσας ἐπινενεμημένου τὰς
γενεὰς χατὰ τὴν ἀλλοίωσιν, τὴν Ex τῆς παρακοη6

nobis Filius Dei crucifixus in terra, et homo [a-
clus? el quare crucis figura pali sustinuit, et non
aliquod aliud supplicium ? εἰ quam utilitas cru-
cis? »

Versatus est Christus Dei Filius, ex precepto
Patris, cum visibili creatura, ut imperiis tyranno-
rum, daemonum videlicet, eversis, eriperel animas
ex dira servitute, eo quod tota natura propinata
velut iniquitate fascinata, tumultus turbarumque
plena fuerat, nec jam.in rerum utilium memoria:
redire ullo modo poterat. Quapropter etiam 43
idola facile trahebatur, quippe cum malum omnmis
obruisset, omnesque depastum esse generationes,
propter mutationem quie carneis tabernaculis πὺ.

Ξρογεγενημένην ταῖς &vaápxots ἡμῶν σχηναῖς ἕως ὁ D stris ex inobedientia promanavit : donec Christus

Κύριος Χριστὸς δι’ f; ἐπεφάνη σαρχὸς τῷ βίῳ, ἁμν-
ὀρώσας τῶν ἡδονῶν τὰς ἐπιθολάὰς, alg al κάτω δυ-
νάµεις xa0' ἡμῶν ὡπλίζοντο χαταδουλῶσαι τὸ δια-
νοητικὺν, ἐλεύθερον πάντων τὸν ἄνθρωπον διέδειξε
χαχῶν. Τούτου γὰρ Évexa xal σάρχα ἑφόρεσεν ὁ Κύ-
ριος Ἰησοῦς, χαὶ ἄνθρωπος ἐγένετο, χαὶ προσηλώθη
τῷ σταυρῷ οἰχονομούμενος * ὅπως δι᾽ Tic σαρχὸς οἱ
δαίµονες ἀναδεῖσαι θεοὺς Πλαζονεύσαντο, πρὸς θάνα -
τον τὰς Ψυχὰς µεθόδοις ἀπάτης ἁγχιστρευσάμενοι,
διὰ ταύτης ἀνατραλπέντες χατοπτενθῶσιν obx ὄντες
θεοί. Κωλύων γὰρ ἐπὶ πλέον ἀρθῆναι τὸν μεγαλαύ-
χησιν αὐτῶν, ἄνθρωπος ἐγένετο’ ἵνα δὴ δι οὗ σώµα»

57 Psal, οχιν, 5. **Joan. i, 99.
η, 10.

*5 Matth, xxvi, 45.

Dominus per carnem in qua vixit et apparuit, re-
pressis voluptatum insultibus, quibus inferne po-
testates adversum nos armate mentem in servitu-
tem redigebant, hominem omnibus 1aalis liberavit,
Hujus euim rei gratia et carnem gessit Dominus
Jesus, et homo factus est, et cruci per divinam di-
spensationein affixus: ut per quam carnem dzumo-
nes superbe deos ementiti fuerant, animabus com-
pendiosa fraude captis, per eain. dejecti despecti-
que essent, ut non dii. Prohibuit enim altius ex-
tolli superbiam ipsorum, factus homo; ut per quod
corpus, rationis particeps genus a veri Dei cultu

! ] Cor. v, 7. * Exod. xx, 7.. * Philipp.

(6) Εαὶ £ó Αρατήριον. Velut nimirüm venum espositus, ipse mundi pretium, περὶ τοῦ T2593

ρίου. Budteus col. mihi 972.

239

s. ΜΕΤΙΟΡΙΙ EPÉ SCOPI ET MARTYRIS

400

alienatum perdidit, per idem ineffabili arte sapien- Α τος τὸ λογιχὸν γένος τῆς τοῦ ὄντος ἁπαλλοτριώσαντις

tie Verbo suscepto, exitiales hostes esse argueren-
tur, non benefactores animarum.

Non enim mirum fuisset, Christum deitatis ter-
rore, et inviet:e potentie magnitudine adversarias
debilitare naturas d:emonum. Quoniam ergo ea res
majorem dolorem el cruciatum eis allatura erat
(vinci enim a przstantiore maluissent), idcirco per
hominem salutem uuiversorum procuravit : ut ho-
mines quidem, ubi Vita ipsa et Veritas corporaliter
in eos immigrasset, ad formam lumenque Verbi
recurrere valerent, superatis peccati illecebris :
diemones vero ab iufirmiore contemptoque victi,
desisterent ab audacia el confidentia, Typhonica
ipsorum flamma repressa. Ideo namque maxime in-
troducta est crux, tanquam iropeum contra ini-
quitatem erectum, et terriculamentum, ut abhinc
ire obnoxius ne esset homo, postquam cladem ex
inobedientia acceptam compensasset, infernasque
potestates legitime vicisset, ac Dei munere ab
omni debito fuisset liberatus. lta siquidem primo-
genitum Dei Verbum muniit armis justiti& homi-
nem, in quo habitavit ; polestatibus qux nos in
servitutem redegerant, per crucis figuram, uti di-
ctum est, superatis ; hominemque corruptione, ceu
tyrannide quadam oppressum, solutis manibus libe-
ravit.

Est enim crux, si eam definire velis, victoriz
firmamentum, via qua Deus ad hominem descendit,
tropeum adversus impuros spiritus, depuls:o mor-
tis, fundamentum ascensus ad verum diem, et
scala festinantium frui luce illa quz isthic est :
machina per quam ii qui ad Ecclesie sdificium
adaptati sunt, inferne lapidis quadrati instar, attra-
lentur sursum, adaptandi divino Verbo. Ilinc re-
ges nostri ad dissipandum omne malum figuram
crucis assumendam censuerunt, ct vezilla, ut La-
tino sermone appellantur, confecerunt. Unde mare
buic figure cedens, navigabile se bominibus prz-
bet. Universa enim, ut ita dicam, creatura liber-
iatis causa hoc signo insignita est. Nam et volati-
lia in altum subvolantia crucis figuran expansione
alarum adumbrant ; itemque homo expansis wuani -
bus eamdem reprasentat. Unde ea ipsa figura qua
ab origine eum condiderat ornaveratque, confor-
matum Dominus deitati copulavit, ut organum
deinceps esset Deo sacrum, omnis dissonantiz et
inconcinnitatis expers. Neque enim liomo, postquam
ad Dei cultum informatus est, οἱ veritalis incor-
ruptum veluti cantum concinnavit, ac per illum
deitatis factus est capax, ligno vitz fidium et ner-
vorum instar applicitus, ad dissonantiam et cor-
ruptionem potest redire.

(3) Abxoc.... σᾷαδα:σμόν. Vorte, ἄχος.... a9a-

δαφ.όν. GR&1s.

θεοῦ Üpnoxcia; ἐλυμίναντο, διὰ τούτου ἀῤῥητοις
τέχναις σοφίας τὸν λόγον χωρήσαντος, ὀλετηρες
ἐλεγχθῶσιν, ἀλλ᾽ οὑχ εὑεργέται τῶν φυχῶν.

Οὐκ ἦν μὲν οὖν οὐδὲν θαυμαστὸν τῷ Χριστῷ, τοῦ
θεοῦ χαταπλἠξει xal δυνάµεως ἀτρέπτου µεχέθει τὰς
ἀντιστατικὰς ἀμυδρῶσαι φύσεις τῶν δαιμόνων. "AXA"
ἐπειδὴ αὖχος αὐτῶν δὴ γαὶ σφαδαϊῖσμὸν (4) τοῦτο
προσέφερεν (νικηθῆηναι γὰρ ὑπὸ τοῦ χρείττονος μᾶλ-
λον ἂν εἴλοντο)' διὰ τοῦτο δι ἀνθρώπου τὴν ἐπὶ σω-
τηρίαν πάντων ᾠκονομήσατο ἔχδασιν " ὅπως οἱ μὲν,
τῆς ζωῆς αὐτοῖς αὐτῆς σωματιχῶς, τῆς χαὶ ᾽Αληθείας
ἑνσχημάσης, οἱ ἄνθρωποι πρὸς µόρφωσιν ἀναδραμεῖν
xai τὸν φωτισμὸν ἐπίσχωσιν τοῦ Λόχου, τὰ τῆς ἆμαρ-
«lag ὑπερθάντες θέλγητρα” oi 6t πρὸς τοῦ ἁσθενε-

B στἐρου νιχηθέντες καὶ χαταπεφρονηµένοι οἱ δαίµονες

λίδωσι τοῦ θράσους, τῆς χατὰ τὸν Τυφῶνα δεθέντες
φλεγμονῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ μάλιστα εἰσίχθη καὶ ὁ
σταυρὸς, τρόπαιον χατὰ τῖς ἁδιχίας xal ἔχπληγμς
τεθεὶς, ὥστε µηχέτι τῇ ὀργῇ ὑπεύθυνον εἶναι ἀπεν-
τεῦθεν τὸν ἄνθρωπον, ἀναπαλαίσαντα μὲν τὸ χατὰ
τὴν πχραχοὴν ἧττημα, νιχῄήσαντα δὲ τὰς χάτω δυνά-
µεις ἑννόμως, χαὶ ἑλεύθερον ὀφλήματος παντὸς δω-
ρεαῖς ἀναδειχθέντα Θεοῦ. Ἐπειδὴ οὕτω γε ὁ πρωτό-
γονος Λόγος τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης φράξας τὸν ἄνθρω-
πον ὅπλοις, ἐν ᾧ ἑσχήνωσε, τὰς δουλωσαµένας ἡμᾶς
δυνάµεις χατγγωνίσατο διὰ τοῦ σταυροειδοὺς, ὡς εἷ-
ρηται, σχήματος, τὸν τῇ φθορᾷ δεδυναστευµένον
ἄνθρωπον δείξας ἐλεύθερον χερσὶν ἡπλωμέναις,
Ἔστι γὰρ τοῦτο, εἰ χρὴ ὁριστιχῶς εἰπεῖν, τὸ σχη-

C pa νίχης χραταίωµα, soo χάθοδος Ex' ἄνθρωπον,

τρόπα:ον χατὰ τῶν ὑλιχῶν πνευμάτων, ἁπαλλαγὴ
θανάτου, ὑπόθεσις ἀνόδου πρὸς ἀληθινὴν ἡμέραν, καὶ
διαθάθρα τῶν ἐπειγομένων ἀπολαῦσαι τοῦ ἐχεῖ que
τός' μηχανὴ δι’ ἧς οἱ εἰς τὴν οἰχοδομὴν εὐθετοῦντες
τῆς Ἐκχλησίας χάτωθεν λίθου τετραγώνου δίκην
ἀνέλχονται ἑψαρμοσθησόμενοι τῷ θείῳ Λόγῳ. Ἐν-
τεῦθεν οἱ τῇδε βασιλεῖς, πάσης πονηρᾶς ἔξεως isi
σχεδασμῷ, τὸ σταυροειδὲς παραλαμθάνεσθαι αἰςθό-
pivot σχημα, τὰ χαλούµενα τῇ Ῥωμαϊκῇ διαλέχτῳ
βήξι]-αᾳ ἐμηχανῄσαντο. ᾿Ενθενεἴχπνσα τούτῳ ἡ θά-
λασσα τῷ σχήµατι, πλωτὴν ἑαυτὴν ἀνθρώποις παρέ-
χει. "Όλη γὰρ, ὡς εἰπεῖν, τούτῳ ἡ χτίσις πρὸς ἔλευ -
θερίαν ἑνδέδυται τῷ ar elu τά'τε γὰρ ὄρνεα ὑψιπε.
τοῦντα τὸ σταυροειδὲς χατὰ τὴν ἕχτασιν τῶν πτερύ-
γων σχῆμα αἱνίσσονται" αὐτός τε ὁ ἄνθρωπος, τὰς
χεῖρας πετάσας, οὐδὲν ἄλλο ὑπάρχων φαίνεται ἢ
τοῦτο. "0θεν αὐτῷ 5h τούτῳ, ᾧπερ ix χατασχευῆς
χεχόσµητο, σχηματισάµενος αὐτὸν ὁ Κύριος, θεότητι
ἐχέρασεν, ἵνα ὄργανον T] λοιπὸν τοῦ θΕοῦ ἱερὸν, τά-
σης ἀσυμφωνίας τε χοὶ ἀῤῥυθμίας ἀπηλλαγμένον.
0ὐδὲ γὰρ ἔτι μετὰ τὸ ἁρμοσθῆναι τὸν ἄνθρωπον
πρὸς θεοσέθειαν, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας ἀχήρατον µέλος
ἑνηρμοχέναι, δι οὗ τὴν θεότητα χεχώρτχε, τῷ ξύλῳ τῆς
ζωῆς καθάπερ γορδαί τε χαὶ τόνοι προσηρµοσµένος,
εἰς ἀσυμμετρίαν xaX φθορὰν χωρῆσαι ἀδύνατον (5).

(5) 'A6vrazov. Forte, ἂν δυνατόν. GneTS.

£t

WOMILIA DE CRUCE DOMINI.

403

Apud Gretserum,ibid.,pag. 405.

Tov αὐτοῦ Μεθοδίου, πρὸς τοὺς ἐπαισχυνγομένυυς Α

ἐπὶ τῷ σταυρῷ τοῦ λἈριστου.

Οἵονταί τινες xa «bv θεὸν, πρὸς τὸ τῆς οἰχείας
διαθέσεως µέτρον ἰσάξοντες αὐτὸν, τὰ αὐτὰ τοῖς φαύ-
Aot; 3| ἑπαινετέα 7| φεχτέα ἡγεῖσθαι, ὥσπερ κανόνι
καὶ µέτρῳ χρώμενον ταῖς ὃόξαις τῶν ἀνθρώπων ' ob
συννοῄσαντεξ , διὰ τὴν οὖσαν ἓν αὐτοῖς ἄγνοιαν, ὅτι
πᾶσα δήπουθεν fj χτίσις ἑνδεῆς ἐστι τοῦ κάλλους τοῦ
Θεοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἐξ ὅλης της πάσης οὐσίας τε καὶ
φύσεως τῷ ἑαυτοῦ τὰ πάντα ci; τὸ (fv ἑφέλχεται
Λόγω. Εἴτε γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλει, αὐτὸς ὢν τὸ ἀγαθὸν,
Ev ἑχυτῷ μένει’ εἴτε τὸ χαλὸν ὑπάρχει ἐραστὸν αὐτῷ,
αὐτὸς ὧν τὸ µόνον χαλὸν, cl; ἑαυτὸν βλέπει, Ev οὐ-
δενὶ τὰ πρὸς τῶν ἀνθρώπων θαυμαζόµενα τιθέμενος.
Κάλλιστον γὰρ ταῖς ἀληθείαις χαὶ ἐπαινετὸν Ἀλη-
εέον τοῦτο, ὅπερ ἂν αὐτὸς ἡγήσηται θεὸς χαλὸν, xàv
ὑπὸ πάντων ἐξουθενηταί τε xal χλευάζτται, ἀλλ
οὐχ ὅπερ οἱ ἄνθρωποι νοµἰκουσιν. Ὄθεν, εἰ καὶ διὰ
τούτου τοῦ σχήματος τῶν θυµοφθόρων ἐλευθερῶσαι
τὰς Φυχὰς παθῶν ἐθουλίέθη, χαταισχύνων τὰ πλήθη
τῶν δαιμόνων, ἀποδέχεσθαι ἐχρῆν, ἀλλὰ p δυσφη-
μεῖν, ἐλευθεροποιὸν αὐτὸ καὶ λωτήριον τῶν Ex τῆς
παραχοῆς κατασχευασθέντων ἡμῖν δεσμῶν δοθέν.
Ἔπαθε γὰρ σαρχὶ τῷ σταυρῷ προσπαγεὶς ὁ Λόγος,
ἵνα ἁπλώσῃ ἀπονεναρχημένον πλάνῃ τὸν ἄνθρωπον
πρὸς τὸ ἄνω τε χαὶ θεῖον μέγεθος, τῷ θείῳ ἑξισώσας
της ζωῆς αὐτὸν οὗ πρόσθεν ἁπίλαστο. Ὅτι τούτῳ τὰ
πάθη τῷ σχ{µατι Ημθλυνται πάθος παθῶν διὰ τοῦ
παθεῖν γενόμενος, xat θάνατος διὰ τοῦ θανεῖν θανά-

του * οὗ χειρωθεὶς ὑπὸ θανάτου, οὐδὲ ἀλγυνθεὶς ὑπὸ C

πάθους. Οὔτε vip πάθος ὅλως αὐτὸν ἐξέστησεν, οὔτε
θάνατος ἐλυμήνατο" ἀλλ᾽ ἣν ἓν τῷ παθητῷ µένων
ἀπαθῆς, καὶ ἓν τῷ θνητῷ ἀθάνατος πᾶν ὅσον ἀλρ
xai μέσον xal ἄνω κατειληφὼς, καὶ τὸ θνητὸν θεό-
τητι χεράσας ἀθανάτῳ. Ἡττήθη τε τελέως ὁ θάνα-
τος εἰς ἀφθαρσίας ἐκτύπωμα ἀνασταυρωθείσης τῆς
σαρχός.

IT.

Ejusdem Methodii, ad eos quos pudet crucis
Christi.

Existimant nonnulli etiam Deum, quem ex suo
sensu metiuntur, cadem vel laudanda vel vitupe-
randa ducere quz mali ignavique homines, non se-
eus ac si opinionibus hominum, ceu regula et
mensura quadam, uteretur. Neque apud se repu-
tant prz ignorantia, omnem scilicel creaturam Dei
egere pulchritudine. lpse enim omnia ex univc"sa
substantia naturaque, suo ad vitam trahit Verbo.
Sive enim bonum velit, ipsum bonum ipse esl et iu
se manet; sive pulchrum esse ci libeat, unicum
pulehrum ipse cum sit, se ipsum intuetur, nihili
faciens qux: hominibus admirationem movent. Pul-
cherrimum namque re vera οἱ laudabile dicendum
est id quod ipse Deus pulchrum duxerit, etiamsi ab
omnibus contemnatur ac despiciatur : non vero
quod homines pulchrum putant. Unde tametsi per
hancce figuram corruptis affectionibus liberare ani-
mas voluit, insigni cum dedecore dz:emonum : ap-
probare oportebat, non obtrectare, quippe qua
liberavit ac solverit vinculis, qua ob inobedientiam
incurrimus, Passum est enim Verbum, carne af-
fixum cruci, ut hominem errore deceptum ad ce-
lestis numinis divinzque magnitudinis, nec non ad
divinam quamdam perduceret vitam, qua prius
depulsus fuerat. Nam hac figura passiones retusm
sunt; passio passionum per passionem factus est
(Christus) et mors mortis per mortem, non sub-
actus a morte, nec victus dolore passionis. Ne-
que enim passio ipsum omnino de *statu mentis de-
jecit, nec mors kesit, sed manebat in patibili im-
patibilis, et in mortali immortalis : et quidquid aer
et medium, et superum erat, comprehendit; et
mortale deitati contemperavit immortali. Perfecte
victa est mors, carne ad immortalitatis expressio-
nem crucifixa.

Apud Allatíum Diatr. dc Methodiorum scriptis, pag. 549.

Tov αὐτοῦ Μεθοδίου. Πῶς ὁ τοῦ θεοῦ (6) Υἱὸς ὁ
Χριστὸς ἐν' βραχεῖ τε xal περιωρισιιἐγῳ χρόνῳ
διαστο.λαῖς σώματι ἐχεχώρητο; xal πῶς ἁλαθὴς
ὢν ἐγένετο ὑπὸ πάθους;

Ἔπειδὴ γὰρ δύναµις αὐτῷ τοῦτο ἣν ' δυνάμεως
γὰρ τὸ συστέλλεσθαι μὲν ἐν τοῖς ὀλίγοις καὶ βραχύ-
γεσθαι, χεῖσθαι δὲ ἓν τοῖς µεγάλοις καὶ μεγεθύνεσθαι.
Ei δὲ τὸ συνεχτείνεσθαι μὲν τοῖς µεγάλοις χαὶ συνεξ-
ισάζεσθαι δυνατὸν αὐτῷ, τὸ δὲ βραχύνξεσθαι ἐν τοῖς
μιχροῖς xai συστἐλλεσθαὶ ἀδύνατον οὐχ ἣν δύναµις.
Δυνάμει γὰρ ἐὰν τὀδε μὲν δυνατὸν εἶναι gc, τὸ δὲ
ἀδύνατον * τοῦ εἶναι αὐτὴν δύναμιν παραγράφῃ às0:-
νοῦσαν περὶ à ut δύναται. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλ οὐδὲ
ὑπεροχήν τινα ἔτι θεότητος ἕξει πρὸς τὰ µεταθαλ]ό-

(6) Πῶς ὁ τοῦ 6. Errata in Greco relicta. sunt,
vli erant in codice ms. bibliotiec:e Augustana,

Ejusdem Methodii. Quomodo Christus Filius Dei,
brevi definitoque tempore, corpore circumclusss,.
impassibilis exsistens, passioni fuerit obnoxius.

Cum vero virtus ipsi hoc inesset : potentiz enim
est, contrali quidem in paucis et imminui, dila-
tari vero in magnis et augeri. Quod cum magnis
una extendi exzequarique ipsi possibile est, immi-
nui vero in parvis et contrahi impossibile, virtus
equidem minime inerat. Virtuti enim si hoc possi-
bile esse dixeris, illud autem impossibile ; eamdem
virtutem esse abnegas, tanquam qua in(irma atque
imbecillis est circa quz? non potest. Imo nec ali-
quam divinitatis excellentiam continebit. circa. ea

unde hujusmodi fragmentum desumptum. ALLAT.

Y

405

S. ΜΕΤΙΙΟΡΙΙ EP/SCOPI ET MARTYRIS

401

quae immutantur. Namque et homines οἱ reliqua A µενα xal τὰ ἐρχόμενα τῶν ζώων χαριαὶ * £o' ὧν μὲν

animalia, circa ea in quibus aliquid possunt ope-
rantur, circa ea in quibus non possunt, resoluta
viribus nihil agunt. Propterea hanc ob causam Fi-
lius Dei in homine circeumclusus est, quod hoc illi
impossibile non erat. Virtute enim passus est, im-
passibills manens, et mortuus est, incorruptibilita-
tem mortalibus donans. Corpus siquidem a corpore
verbératum aut sectum, tantumdem verberatur aut
secatur, quantum verberans verberat et secans
secat. Secundum enim rei subjecta, repercussum
verberanti ictus fit, cum zqualja pati necesse sit,
el agens, οἱ id quod agitur. Siquidem si quod se-
catur cum parva habitudine secanti non correspon-
derit, quod secat secare non poterit. Lationi enim

ensis si non obstiterit subjectum corpus, sed potius B

cesserit, omni affectu operatio frustrabitur, ut vi-
dere est in corporibus subtilioribus ignis et aeris.
Dissolvitur namque in similibus manetque absque
effectu solidiorum corporum impetus, Quod si ignis
aut aer, lapis aut ferrum, aut lignum, aut aliud,
quod homines contra sese usurpantes sibi invicem
caedem inferunt, vulnerare et dividere non potest
quod subtilioris naturz sit, quanam ratione non
potius invulnerabilis mansit Sapientia el impassi-
bilis, nulla in reab aliquo Ίνα, licet simul con-
juncta esset corpori, quod secabatur et clavis fi-
gebatur, cum pr:estantior et purior omni natura,
unuin si excipias illius genitorem Deum, exsiste :
ret ?

ἂν δύνωνταἰ τι δρᾶσαι ἐνεργοῦσιν, ἐφ᾽ ὧν ἂν μὴ δύ-
γωνται φθίνωσι. Διόπερ ταύτῃ μᾶλλον χεχώρηται ἐν
ἀνθρώπῳ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὅτι μὴ ἦν αὐτῷ τοῦτο
ἀδύνατον ' ὅτι δυνάµει xol ἔπαθεν ἁπαθὴς µένων,
xal ἔθανεν, ἁθανασίαν τῷ θνητῷ χαριζόμενος.
Σῶμα μὲν γὰρ ὑπὸ σώματος τυπτόµενον 7| τεµνό-
µενον τοσοῦτον τύπτεται T) τέµνεται, ὅσον ἂν τὰ
τύπτον τύπτει, χαὶ τὸ τεμνόμενον τέμνει. Κατά
ἀντιτύπησιν γὰρ τοῦ ὑποκειμένου τῷ τύπτοντι fi
πληγἡ γίνεται, ἓν ἴσῳ πάθει τῶν ἑκατέρων ὄντων
xaX τοῦ δρῶντος xal τοῦ δρωµένου. ᾽Αμέλει ἐὰν
ph τὸ τεµνόµενον μετὰ ὀλίγης ἕξεως ἀντιτορήσῃ
τῷ τέµνοντι, τὸ τεμνόμενον τέμνειν οὐ δυνήσε-
ται. T3, γὰρ φορᾶ ξίφους o0x ἀντιπαραμείναντος τοῦ

ὑποχειμένου σώματος, ἀλλὰ συνείξαντος μᾶλλον,

ἄπραχτος γίνεται ἡ ἑνέρχεια " οἷον καθάπερ xat ἐπὶ
τῶν λεπτοµερεστέρων σωμάτων πυρὸς, ἀέρος.
Ἐχλύεται γὰρ ἓν τοῖς τοιούτοις ἀνενέργητος τῶν στε-
ῥεωτέρων ὁρμῆς σωμάτων. El δὲ nop, f| &tp, λίθος,
ἡ σίδηρος, ἡ £9Xov, f] ἄλλο, οἷς οἱ ἄνθρωποι χρώμµενοι
xa0' ἑαυτῶν ἀλληλοφονοῦσι, τρῶσαι δὲ xat διελεῖν οὗ
δύνατα: παρὰ τὸ τῆς θιχτιχῆς τε αὐτὸ καὶ λεπτοµε»
ῥεστέρας φύσεως τογχάνειν πῶς οὗ μᾶλλον ἄτρωτός
γε ἔμεινεν dj Σοφία xal ἀπαθῆς, οὐδὲν πρὸς οὐδενὸς
χαχυνοµένη, xXv τεμνόμενον συνῆν xal προσηλωµέ-
voy τῷ σώµατι, βελτίων xal χαθαρωτέρα φύσεως .
πάσης μετὰ τὸν γεννησάµενον αὐτὴν θεὸν ὑπάρ-
χουσα;

ALIA NONNULLA

EJUSDEM S. METHODII FRAGMENTA.

(Ex Nicele Catena ín Job, cap. xix, pag. 429 edit. Londin, 1657.)

Methodii.

Fortasse autem, quoniam οπιὶοὶ Job ge causam QC

intelligere propter quam talia pateretur, arbitrati
essent, longiore oratione ad eos usus vir justus,
divinorum judiciorum sapientiam, non sibi tantum,
sed et omni bomini incomprehensibilem esse fate-
tur; et ad suscipiendam consilii divini scientiam,
locum terrestrem haud idoneum esse affirmat. Di-
xerit autem aliquis, perfectam ct absolutam pie-
tatem, rem plane divinam et a Deo solo hominibus
tributam, hoc loco sapientiam vocari. Sensus au-
tem verborum hic est ; Deus, inquit, hominum na-
turi? vim ac facultatem inveniendi, una cum pru-
dentia et artificio inserens, magna iis largitus est ;
qua accepta terram ad -eruenda metalla effodiunt,
et colunt ; sapientiam autem quz cum pietate con-
jy nela est, in nullo loco invenire licet. Nec homo
9m ex se et propriis assequi, neque aliis imper-

Me006lov.'

Ἴσως δὲ, ἐπεὶ οἱ φίλοι τοῦ Ἰὼδ ὥαντο τὴν αἰτίαν
χατειληφέναι δι fv ταῦτα ἕπασχε, πρὸς ἐχείνους
ἁποτεινόμενος ὁ δίχαιος, τὴν περὶ τῶν κριμάτὼν τοῦ
θεοῦ σοφίαν ἄληπτον εἶναι ὁμολογεῖ, οὐ µόνον αὑτῷ,
ἀλλὰ xal παντὶ ἀνθρώπῳ, xai τὴν ἐπιστήμην τῆς
βουλΏς τοῦ θεοῦ μὴ ἱκανὸν εἶναι παραδἐξασθαι τὸν
περίγειον τόπον, ἁποφαίνεται. Φαίη ὃ ἄν τις σοφἰαν
ἐνταῦθα τὴν τελείαν εὐσέθειαν εἱρῆσθαι, πρᾶγμα
θεῖον, ὑπὸ µόνου τοῦ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις δωρούμε-
vov. ϱ δὲ νοῦς τῶν ῥητῶν οὗτος ' Μεγάλα, φησὶν, ὁ
θεὺὸς τοῖς ἀνθρώποις ἑδωρῄσατο, ἐν τῇ φύσει χατα-
σπείρας αὐτῶν τὸ ἐρευνητιχὸν, καὶ σοφὸν, xat τεχνι-
χόν ὅπερ λαθόντες οἱ ἄνθρωποι, Υῆην τε μεταλλεύ-
ουσι χαὶ γεωργοῦσι. τὴν δὲ χατὰ θεοσέθειαν σο-
φίαν οὐχ ἐν τόπῳ (τιν; ἔστιν εὑρεῖν' οὐχ οἴκοθεν
ταύτην ἄνθρωπος ἀναλαθεῖν δύναται’ οὐχ ἄλλοις πα-
ραδοῦναι. ὖθεν xaX οἱ Ἑλλήνων σοφο], ἰδίᾳ δυνάμει

4055 FRAGMENTA. 405

τὴν θεοσέδειαν ζητήσαντες, do:óynsav. Τὸ γὰρ A liri potest. Undeet Grzecorum sapientes, qui suis
πρᾶγμα, ὡς ἔφημεν, οὐκ ἀνθρώποις ἐστὶν ἐφικτὸν, — viribus nisi, pietatem et Numinis cultunt indaga-
ἁλλὰ τῆς θείας δωρεᾶς τε καὶ χάριτος" διὰ τοῦτο — bant, ἃ scopo aberrarunt. Hes enim, ut diximus,
xal i£ àgync ὁ θεὺς τὰ μὲν δι ὁπτασιῶν, τὰ δὲ δὲ — vires humanas excedit, et Dei donum ac gratia est :
ἀγγέλων ἐπιφοιτήσεως, τὰ δὲ.διὰ τῶν θεοφορουµέ- proindeque ab initio, partis visionibus, partim an-
νων ἁγίων προρητῶν, thv θεοσέδειαν τοὺς ἀνθρώ- — gelorum adventu et congressu, partim sanctorum
πους ἐξεπαίδευσε. Καὶ ἡ θεωρητιχὴ δὲ σοφία Θεοῦ — prophetarum divinitus afflatorum sermonibus, Deus
δῶρον, ἐξ fj; χινούµεθα περὶ τὰς τέχνας xaX τὰ ἔπι- homines in pietate verzique religionis cultu. erudi-
τηδεύµατα, xal fjv πάντες χοινῶς ἔχομεν, ἅδιχοί τε - vit. Quin eliam sapientia contemplativa, qua ad ar-
xai 6ixatot* εἰ γὰρ (7) ζῶα γεγόναµεν λογιχὰ, «a9- — tes et studia alia impellimur, quaque communiter
την εἱλήφαμεν. Ταύτῃ τοι xal £y τοῖς ἔμπροσθεν ἑλέ- — omnes, justi et. injusti, przditi sumus, Dei donum
1:207 Πότερον οὐχ ὁ Κύριος d διδάσκων σύνεσυω — est : qua enim animalia rationis capacia creati su-
xal ἐπιστήμην ; ὡς τοῦ κτήματος θεοδωρήτου τυγχά — mus, hanc accepimus. Quare et in superioribus,
νοντος. tanquam de re divinitus concessa loquens, aiebat :
Nunquid non. Dominus est, qui docet intellectum et

scientiam *?

II.
Ibid. cap. xxvi, pag. 538.

Μεθοδίου. B Methodii.

Ἐπισήμηναι, ὅτι Κύριος ἀρχῆθεν ἀνθρώποις οὐ λα- Nota, Dominum non statim ab initio homines
λεζ- ἀλλ ἐπὰν παρασχευάσηται duyh διὰ πλειόνων, καὶ — alloqui solere ; sed postquam anima pluribus prz-
ἐγγυμνάσηται, xaX ἀναθῇ εἰς Όψος, xa0' ὅσον δυνατὸν — parata et exercitata fuerit, et in altitudinem; quan-
ἀνθρωπίνῃ φύσει, τότε λαλεῖ, xal τοις αὑτοῦ λόγους — tum humana natura polest, contemplatione ascen-
ἀποχαλύπτει εἰς τοσοῦτον ἀναθεθηχόσιν. Ἐπειδὰν δὲ — derit, tum demum loqui, et sermones iis revelare,
ἡ λαἴλαφ χειμῶνός ἐστι ποιητιχὴ, by δὲ χειμῶνι xe-.— qui ad fastigium illud altitudinis evecti sunt. Cum
ῥριστάσεων ὁ "I6 περὶ τὴν πίστιν oüx ἐναμάγησεν, ^ autem turbo tempestatem generet, Jobus vero in
ἀλλὰ καὶ διέλαµψε ΄ διὰ τοῦτο ὁ χρηµατίζων αὐτῷ —afflictionum tempestate fidei naufragium non feee-
πρὸς σύμδολον τοῦ χαταλαθόντος αὐτὸν χειμῶνος διὰ — rit, sed constantia ejus potius enituerit, idcirco qui
λαἴλαπος χρηµατίζει ’ διὰ δὲ τὸ μεταθαλεῖν αὐτοῦ τὰ — responsum ei dedit, ad significandam calamitatum :
πράγµατα ἀπὸ χειμῶνος εἰς εὐδίαν, οὗ µόνον διὰ tempestatem qua eum corripuerat, per turbinem
λαΐλαπος, ἀλλὰ xal διὰ νεφῶν λαλεῖ. responsum dat : quia vero procellosum rerum ejus
statum in serenam tranquillitatem mutaverit, non tantum per turbinem, sed per nubes etiam lo-

quitur.

μι.
lbid. pag. 541.
Μεθοδίου. C Methodii.
Πολλοὶ χαταθέθηχαν εἰς ἄθυσσον, οὐχ ὥστε περι- Multi in abyssum descenderunt, non ut in ea

πατεῖν ἐν αὐτῇ, ἀλλ’ ὥστε δέσµιοι εἶναι. Ἰησοῦς uó- — ambularent, sed ut vinculis constricti tenerentur.
vog ἐν ἀθύσσῳ περιεπάτησεν ὡς ἐλεύθερος, ὅπου — Solus Jesus in abysso ubi nulla sunt ambulantium
ἔχνη περιπατούντων οὐκ ἔνι, Εἴλετο γὰρ θάνατον vestigia, tanquam liber ambulavit. Mortem. enim
οὐχ ὑπεύθυνος ὢν, ἵνα τοὺς ὑποχειμένους θανάτῳ — elegit, cui non esset obnoxius, ut morti addictos
ἀυτρώσηται" Αέγων τοῖς ἐν δεσμοῖς' Ἐξέλθετε — liberaret : Dicens iis qui in vinculis erant, Ezite :
καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει' Ἀγακαλύφθητε. "Q xat τὰ — et iis qui in tenebris, Revelamini *. Cui, ea etiam,

ἕξης συμφωνοῦσιν. qua sequuntur, consentiupt..
IV.
lbid. cap. xxvi, pag. 510.
Μεθοδίου. Methodi,
"Opác* ἐπὶ τέλει τῶν ἄθλων ἀναγορεύει τὸν ἆθλη- Vides ut post certaminum exitum, illustri ῥγῶσο-

tiv λαμπρῷ τῷ κτρύγματι, xal γυμνοῖ τῆς πληγῆς — nio athletz laudes celebret, quodque in plaga abs-
τὸ ἀπόῤῥῥητον ' Olei ue dA Ίως σοι κεχρηµατικέναι, D conditum erat, revelet, cum ait : Putasne me aliter
λέγων, ἢ ἵνα ἁναραγῇς δίκαιος; Τοῦτο τῶν vpzu- — tibi respondisse, quam ut justus appareas * ! Hoc
µάτων τὸ φάρµαχον ' τοῦτο τῆς ὑπομονῖς 3| ἀντίδο — vulnerum pharmacum, hac patientie remuneratio.
σις. Τὰ γὰρ ἑξῆς ἴσως μικρὰ, χἂν μεγάλα τιαὶ δοχῇ, Qus enim consecuta sunt, licet prioribus duplo
xai μικρῶν ἕνεχεν οἰχονομηθέντα, καὶ εἰ (8) διπλα- — auctiora receperit. exigua quibusdam et levioribus
σίω τῶν ἀφηρημένων ἀντιλαμθάνει. de causis, divina Providentia ita disponente, et illi
tributa videri possint.

* Job xxi, 22- xxn, 9... *. Isa. τικ, 9. * Job x1, 5, sec. LXX.
(7) El γάρ. Leg. ᾗ γάρ. Couscr. (8) Καὶ εἰ. Forte El xat. P. Juxivs,

407

5. ΜΕΤΗΟΡΙΙ EPISCOPI ET MARTYRIS.

408

Ibid. cap. xix, pag. M8, ex Olympiodoro. í

Methodius autem . Spiritum divinum qui a Deo Α Μεθόδιος δέ. Πγεῦμα θεῖον, πᾶσιν ἀνθρώποις 07»

omnibus concessus est, et de quo Salomon dixit ' :
Incorruptus enim tuus spiritus est. in omnibus, pro
conscientia accipit, quce et animam peccatricem
condemnet.

θεοῦ δοθὲν, περὶ οὗ xal Σολομὼν ἔφασχε' Τὸ γὰρ
ἄφθαρτόν σου Πνεῦμά ἑστι ἐν πᾶσι, τὸ συνειδὺς
ἐχλαμθάνει, ὃ xaX χαταγινώσχε; τῆς φυχῆς &paptz-
νούστης.

VI.

Ez Parallelis Damascen., Opp. tom. 11, pag. 551, D.

Ejusdem Methodii.
Prestabilius esse censeo corripi quam corripere,

Tov αὐτοῦ Μεθοδίου (9).
Μεῖζον ἀγαθὸν τὸ ἐλεγχθῆναι τοῦ ἑλέγξαι νομίζω”

quanto prestantius est semet a malo quam alium ὅσῳ μεῖξόν ἐστι τὸ ἑαυτὸν ἁπαλλαγῆναι χαχοῦ τοῦ

liberare.

&))ov ἁπαλλάξαι.
VII.

Ibid. pag. 458, B.

Ejusdem Methodii.
Non potest humana natura ipsam pure justitiam
in anima perspicere, quippe cujus cogitationes ple-
Fumque czcutiant.

ΤΗ.

Ejusdem Mettodii.
Malitia neque virtutem, neque ipsa se ipsam un-
quain cognoverit.

IX.

Ejusdem Methodi.

Justitia, ut videtur, quadrata est, undecunque
gqualis ac sibi similis.

Justum Dei judicium nostris affectionibus accom-
modatur; et quales quidem res nostra fuerint,
quaque. se habuerint ratione, talem eodem modo
retributionem sortimur.

Ἱ Sap. xii, 1.

9) Fragmentum istud nobis servatum in Paral-
lelis Damascenicis prztermisit Combeflsius. σε.

(10) Ἐν yrvxn... τῶν Aoyc pov ἀμθ.. Ita editio
Lequienii. At Combefisius, ἐν φυχῄ τὸν λογισμὸν
θεάσασθαι, τὰ πολλὰ ἀμθλυωποῦσα, emendabatque
τῷ λογισμῷ. Tp.

4 ᾗ Πονπηρία ἀρ. Yanc sententiam tanquam ex
Parailelis Damascenicis haustam profert Coinbefi-
sius. Át in editione Lequieniana eam nuspiain de-
tegere licuit.

Tov αὐτοῦ Μεθοδίου.
Οὐ δύναται ἡ ἀνθρωπίνη φύσις αὐτὸ χαθαρῶς τὸ
δίκαιον ἐν ψυχῆ θεάσασθαι, τὰ πολλὰ τῶν λογισμῶν
ἀμθλυώττουσα (10).

Tov αὐτοῦ Μεθοδἰου.
(11) Πονηρία ἀρετήν τε xa ἑαυτὴν οὐδέποτε ἂν

vot.

ToU αὐτοῦ Μεθοδίου.
Ὡς ἔοιχεν, ἡ δικαιοσύνη τετράγωνός ἐστι, πάντο-
θεν lor, xaX ὁμοία.
(19) Ἡ τοῦ θεοῦ διχαιοχρισία ταῖς ἡμετέραις δια
θέσεσιν ἐξομοιοῦται' xal οἷά περ ἂν τὰ παρ᾽ ἡμῶν
ᾗ, τοιαῦτα ἡμῖν ix τῶν ὁμοίων ἀντιπαρέχεται.

(12) Ἡ τοῦ 8. Hzc recitat Combefisius velut e
Stobei sermone 59 excerpta. Verum ες Methodio
nihil apud Stobeum legitur, sed apud Antonium
Melissam, ex cujus lib. 1, cap. 15, et S. Maximi
cap. v conflatus est sermo 52 in editione Weche-
liana. Sic monet Fabricius Bibl. Gr. tom. VIII

g. 715. In editione autem Genevensi ann. 1619

ocorum communium Antonii et S. Maximi, occur-
rit hoc dictum serm. 11, pag. 60, atque Gregorio
Nysseno tribuitur.

INEUNTE SAECULO 1v.

ALEXANDER

LYCOPOLITANUS EPISCOPUS

NOTITIA

(Garrawp. Vet. Patr. Biblioth., IV, Proleg. , p. m.)

L Alexander wnde dictus Lycopolita? An Lycopoleos episcopus? Photii locus expenditur. Quo tempote

sederit.

W. Kjus Tractatus adversus Manichzos quanti faciendus. Auctor primum ethnicus, deinde Manichaicis pla-
citis addictus. Ipsius Manetis ctati quam proxime accessit. Ab errore divinitus revocatus, haresiascha

dogmata solide refutavit.

Wil. Alexandri opus primum a Combefisio evulgatum. Quid in eo Latine reddendo prastiterit editor. In illius

editione recudenda novum studium adhibitum.

Ι. Alexandrum Lycopolitam appellatum quasi A tiam alibi tradit (g) « Meletium habitum fuisse The-

Lyco Thebaidis urbe oriundum, adeoque natione
Agyptium, existimavit Combefisius (a) ; cui acces-
sere Caveus (5b) et Fabricius (c). Sed incerta plane
conjectura, si files habenda Photio in Epitome de
Manicheis, quam dudum edidit cl. Montfauco-
nius (d). In eo siquidem opere Photius de scripto-
ribus verba faciens qui adversus illos hereticos
stylum strinxere, meminit quoque nostri Alexan-
dri (^) tanquam urbis Lycorum pontificis ; "O τε τῆς
πόλεως Λύχων ᾿Αλέξανδρος τοὺς ἀρχιερατιχοὺς ἔγχε-
χειρισµένος νόµους, ut proinde haud facile dictu
statuatur, num auctor Lycopolita propterea fuerit
appellatus, quod ortum duxerit sive ex Thebaidis
prime Lycopoli, sive ex altera Lycopoli inferioris
Agypti quam in nomo Sebennytico mari proximam

Stephanus statuit ; an potius idcirco fuerit Lycopo-

lita dictus, quod Lycopoleos episcopatum obtinuerit.

Neque vero alicui moram inferre debet insolens
Photiana loquendi ratio, qua fertur Lycopolitanum
archiepiscopatum tenuisse Alexander ; cum unum
Alexandrinum antistitem totius JEgyptiacz dicece-
seo archiepiscopum fuisse consiet. Epiphanius
certe Meletium Lycopolitanum episcopum schisria-
icum memorans (f) : « Atqueille quidem, ait, cx-
teris. "Egypti episcopis antecellens, secundum a
Petro Alexandrino dignitatis locum obtinebat : »
Ἐδόχει δὲ 6 Μελήτιος τῶν χατὰ τὴν Αἴγυπτον προή-
χων, xaX δευτερεύων τῷ Πέτρῳ τῷ τῆς Αλεξανδρείας
χατὰ τὴν ἀρχιεπισχοπήν. Alque in eamdem senten-

a) Combef. Auctar. noviss., part. 1, pag. 2. |
b) Cav. Dissert. de script. eccl. incert. artat., p. 3.
V Fabric. Bibl. Gr., tom. V, pag. 287.

(d) Montf. Bibl. Coisl., pag. 549 seqq.

(e) Phot. Epist. de Manich., |. c., pag. 554.

baidis AZEgypti provinciz archiepiscopum : » Μελή-
τιος, ὁ τῆς Αἰγύπτου ἀπὸ θηθαΐδος δοχῶν εἶναι xal
αὑτὸς ἀρχιεπίσχοπος. Hxc autem quoquo modo ac-
cipiantur, si quis admittenda censeat, in sede Lyco-
politana proxime antecesserit Alexander Meletium,
quem ineunte szculo iv cathedram illam occupasse

comperimus : quo sane ordine inter Lycopolitanos

praesules ipsum refert Lequienius V. C. Photii au-
ctoritate permotus (A).

Hl. Porro utcunque se res habeat, sive origine
sive dignitate sedis Lycopolita fuerit noster Alexan-
der, illud certum exploratumque, ipsum jure opti-
mo inter scriptores ecclesiasticos locum sibi vindi-
care, quippe qui luculentum adversus Manichzzorum
placita tractatum litteris consignarit : Allatio pro-
pterea dictus (i) auctor eruditissimus et φιλοσοφικώ-
τατος, ejusque opus libellus aureus; ex quo etiam
duo loca exscripsit protulitque, dum adhuc in bi-
bliothecis latebat.

Ex operis autem inscriptione discimus Alexan-
drum fuisse primum ethnicz superstitioni addictum:
mox vero, Grecorum cultu relicto, Manichaicz do-
ctrinze animum adjecisse, quam ab iis qui cum hz-
resiarcha familiariter fuerant conversati, ἀπὸ τῶν
γνωρίµων τοῦ ἀνδρὸς, se accepisse testatur ()) : ut
propterea si ab ipsius Manetis temporibus haud
longe remotum fuisse auctorem quis existimet, id
sane jure optimo conjicere videatur. Ab ea demum
secta divinitus revocatus atque ad Ecclesiam con-

. (f tpiph. bzr. Lxvin, num. 1.
g) Id. hzr. 1xix, num. 2.
(A Lequien. Or. Chr., tom. Il, pag. 597.
i) Allat. ad Eustath. Ilexaem., past 90 et 96,

J) Alex. de Manich. placit., cap. 2.

An

ALEXANDRI EPISCOPI LYCOPOLITANI

413

fugiens, bzresiarchz illius probra detexit, et male- A IIenricus Valesius vir summus, inquit laudatus

sana ejus dogmata solide refutavit: quod quidem
magnifce prestitit, pluraque simul quam alii, ut
quondam θεοί domesticus, de illius placitis nobis
comperta fecisse comperitur : quo etiam nomine
hujusmodi auctoris lucubratio multo in pretio ha-
benda videtur.

Ill. Huncautem Alexandri fetum primus in lucem
extulit Combefisius (k) ex Emerici Bigotii exemplari,
quod hic iu Itziam profectus ab Holetenio magno
munere acceperat. Auctoris stylus duriusculus, at-
que imperitia scribe adhuc intricatior, quin et
ipsius argumenti perplexitas lectorem interdum
moratur, adco ut nec lectionem patienter tulerit

(k) Combef. Auct. noviss., part. 1, pag. 3 seqq.

Combefisius. Qui et de se ipso deque sua ipterpre-
tatione ista subdit : « Mihi quoque, fateor, non
unam fivit crucem, non tam scriptoris λοξὸν, ac si
quid ejus nevis ascribi potest (quibus non adeo
sordere existimem) quam exscribentis manus, sive
menda priori exemplari hzerebant, sive ipsa adjecit,
Factum tamen spero, ut qua insudavi opera, omnem
lectori prope refixerim, ac quibus hzreat, pauca re
liquerim. » Hzc ille. Cujus editionem quz una er-
$tat, emendatiorem nitidioremque proferimus; et
quo planior operis contextus evadat, illud in sec-
tiones partitum exhibemus.

ALEXANDRI

EPISCOPI LYCOPOLITANI
TRACTATUS

DE PLACITIS MANICHJEORUM.

Ul EX GEN- c

ALEXANDRI LYCOPOLIT.£ ,
TIBUS AD ΜΑΝΙΟΗΑΕΙ OPI
VERSUS FUERAT (1).

IONES CON-

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ (2) ΑΥΚΟΠΟΛΙΤΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕ-
ΣΑΝ ΤΟΣ EZ ΕΘΝΩΝ ΠΡΟΣ TAZ MANIXAIOY
AOEAZ.

Cap. 1. Philosophie Christiane prestantia. In Christianis hereseum origo.

Christianorum philosophia simplex appellatur.
Hxc nimirum instituendis moribus plurimum navat
operam, cerlioris veritatis de Deo sermones ob-
εαυτο insinuans ; quorum caput, rei hujus diligen-
tiam merito omnes admiserint, ubi causa efficiens
nobilissima antiquissimaque, atque omnium auctor,
ab illis statuitur. Relictis namque bis, qui mores
conseclantur, qua operosiora sunt, qualis videlicet
virtus moralis est et rationalis , quecunque item de
moribus, deque vitiis et affectibus dicuntur, circa

Χοιστιανῶν φιλοσοφία ἁπλῆ χαλεῖται. Λὕτη δὲ ἐτὶ
τὴν τοῦ ἤθους χατασχευἣν τὴν πλείστην ἐπιμέλειαν
ποιεῖται, αἰνιττομένη περὶ τῶν ἀχριθεστέρων λόγων
περὶ Θεοῦ * Gv τὸ χεφάλαιον τῆς περὶ ταῦτα σπου-
δῆς εἰχότως ἂν ἅπαντες ἀποδέξαιντο, ἕνθα τὸ ποιπ-
τιχὸν αἴτιον τιμιώτατον τίθενται xal πρεσθύτατον,
χαὶ πάντων αἴτιον τῶν ὄντων, Ἐπεὶ καὶ τοῖς ἠθιχοῖς
τὰ ἑργωδέστερα παραλείποντες, οἵον τίς τε fj ἠθικὴ
&psth xai λογιχὴ. xat ὅσα λέγεται περὶ Ἰθῶν xal
παθῶν, περὶ τὸν ὑποθετιχὸν διατρίδουσι τόπον * στοι-

precepliones morantur : haud quidem elementa yj χεῖα μὲν πρὸς ἑχάστης ἀρετῆς ἀνάληψιν οὐχ ἀποδι-

reddentes quibus unaqu:zque virtus paranda sit;
crassiora vero pracepta, sic quasi temere conge-
rentes : quorum auditu commune vulgus, ut expe-
rientia discimus, ad modestiam valde proficit, insi-
detque eorum moribus pietatis character, vivificans,
quae ex tali consuetudine morum composilio indo-
lesque contrahitur, paulatimque ad boni honestique
ducens appetitum.

Hac vero a sequentium turba in multas divisa
questiones, exstitere plures, ut fere in iis fit qui

Interprete Francisco Combefisio.
Aét. Photius in Epitome de Manicheis,

q
quaa edidit cl. Montfauconius Bib. Coisl. pag. $54,

δόντες ΄ παραγγέλµατα δὲ παχύτερα, ὣς ἐτύγχανεν,
ἑπισωρεύοντες, ὧν ὁ πολὺς δημος ἀχούων, ὡς Ex «fc
πείρας ἔστι μαθεῖν, σφόδρα ἐπιδίδωσιν εἰς ἐπιείχειαν,
χαὶ τῆς εὑσεθείας χαραχκτὴρ ἑνιζάνει αὐτῶν τοῖς
Ίθεσιν , ἀναςωπυρῶν τὸ Ex τῆς τοιαύτης συνηθείας
συνεχλημμένον ἦθος, xai χατ᾽ ὀλίγον εἰς τὴν τοῦ xa-
λοῦ αὑτοῦ ὄρεξιν ὁδηγῶν.

Εἰς τλεῖστα δὲ ταύτης ὑπὸ τῶν ἐπιγενομένων µε-
ρισθείσης ζητήσεις, συνέστησαν πλείονες, χαθάπερ

urbis Lycorum presulem fuisse hunc scriptorem
testatur his verbis : *O τε τῆς πόλεως Λύχων ᾿Αλέ-

ξανδρος τοὺς ἀρχιερατιχοὺς ἐγχεχειρισμένος νόμους.

ax

TRACTATUS ΡΕ PLACITIS MANICH/EORUM.

414

Ev τοῖς ἐριστιχοῖς. ἀφ᾽ ὧν ἐντρεχεστέρους μὲν ἄλλους A contentioni student, alii aliis solertiores, argutiisque

ἱἑτέρων μᾶλλον xal ζητητικωτέρους, ὡς ἄν τις εἴποι,
γεγονέναι συµθέθηχε’ xal τινες Ίδη xal αἱρέσεων
φροὔστησαν * ἀφ᾽ ὧν dj χατὰ τὸ ἦθος ἄδηλος χατα-
σνευὴ ἐμαραίνετο ' τῆς μὲν χατὰ τὸν λόγον ἀχριθείας
ϱὐχ ἐφιχνουμένων τούτων, ὅσοι τῶν αἱρέσεων ἠγεῖ-
6θαι Ἱδίουν ' τοῦ δὲ πολλοῦ πλίθους στασιαστιχώτε-
(ov πρὸς αὑτὺ διατεθέντος. Κανόνος δὲ οὐδενὸς ὑπόν-
τος οὐδὲ νόμων, ào' ὧν τῶν ζητήσεων πορίαασθαι
λύσιν, χαθάπερ δὲ £v τοῖς ἄλλοις ἡ φιλοτιµία εἰς ὑπερ-
δολὰς ἐχπίπτουσα, οὐχ ἔστιν Ó τι οὗ λυµαίνεται.

ac quaestionibus, ut sic dicam, sagaciores : ita sane
ut jam quoque hereseon sectarumque antistites pa-
rentesque emerserint : per quos in obscurum ad-
ducta ac labefactata morum institutio est : dum ii
certam sermonum veritatem non assequuntur
(quotquot nimirum sectis antistari volunt), plebsque
ac vulgus inde in rixas ac contentiones majorem in
modum excitatur. Cumque nulla suppetat regula,
nulle przsto sint leges, unde eorum quz in quz-
stionem veniunt, solutionem nancisci liceat, sed

velut in aliis, honoris contentio in nimietatem adducta atque excedens, nonest cui labem noxamque

non afferat.

Cap. Ἡ. Manichaei, seu Manetis, etas. Primi discipuli. Duo principia. Materia Manichaica.

Όὔτω δὲ xal ἐπὶ τούτων, τῇ χαινότητι τῶν δοξῶν Β Sic in his quoque, dum opinionum novitate

ἑκάτερος τὸν r.p» αὐτοῦ ὑπερθάλλεσθαι σπουνάζων,
εἰς ἀνήνυτον πρᾶγμα τὴν ἁπλῆν ταύτην ἑμδεθλέχασι
Φιλοσορίαν' ὥσπερ ὁ λεγόμενος Μανιχαῖος, ὃς Πἐρ-
σης μέν τις ἐστι τὸ γένος. xal vé τις Πάπος (5)
*obvoua πρὸς ἡμᾶς ἐγένετο τῆς τοῦ ἀνδρὸς δόξης
ἑηγητῆς, xat μετὰ τοῦτον θωμᾶς, xal τινες ἕτεροι
μετ αὐτούς. Αὐτὸς δὲ ἐπὶ Οὐαλεριανοῦ μὲν γεγονέναι
λέγεται, συστρατεῦσαί τε Σαπώρῳ τῷ Πέρση: προσ-
χρούσαντα δὲ τι τούτῳ ἁπολωλέναι. Τοιάδε οὖν τις
«fur τῆς ἐχείνου δόξης ἀπὸ τῶν γνωρίµων τοῦ ἀν-
ἑρλς ἀφίκετο πρὸς ἡμᾶς. Δύο ἀρχὰς ἑτίθετο, θεὸν
xaX Όλην. Etvat δὲ τὸν μὲν Ozbv ἀγαθὸν, τὴν δὲ ὕλην
χαχόν. ᾿Αγαθῷ δὲ πλεῖον τὸν θεὸν ὑπερβάλλειν ἢ
χαχῶῷ thv ὕλην. Thy δὲ ὕλην λέγει oy fjv Πλάτων
τν πάντα Ὑινομένην, ὃτ ἂν λάδῃ ποιότητα xal
σχῆμα ΄ δι ὃ πτανδτχη xal μητέρα xa τιθὴν χαλεῖ "
xai Αριστοτέλης τὸ στοιχεῖον, περὶ ὃ τὸ εἶδος καὶ 1)
στέρησις ΄ ἀλλ ἕτερόν τι παρὰ ταῦτα. Τὴν γὰρ àv
ἑχάστῳ τῶν ὄντων ἄταχτον χίνησιν, ταύτην Όλην xa-
λεῖ. Συντετάχθα. δὲ τῷ Θεῷ δυνάµεις ἑτέρας, οἷον
ὑπτρέτιδας, ἀγαθὰς πάσας ' xax ἄλλας τῇ ὕλῃ ὁμοίως
εάσας χακά-. Τὸ δὲ λαμπρὸν xaX τὸ φῶς χαὶ τὸ ἄνω,
πάντα ταῦτα σὺν τῷ θεῷ εἶναι τὸ ἀμνδρὺν δὲ xal
τὸ σχότας καὶ τὸ χάτω σὺν τῇ ὕλη. Εἶναι δὲ xai τῷ
θεῷ ὀρέξεις, ἀλλὰ xal ταύτας ἀγαθάς ' χαὶ τῇ ὕλη
ἑμοίως, ἀλλὰ πάσας χαχάς.

quisque se priorem ac superiorem superare conten-
dit, philosophiam quz simplex sit, eo tandem ad-
duxerunt, ut prxstari non possit. Talis exstitit,
quem Manichzum vocant, natione Persa; cujus ad
nos opinionis doctor Papus nomine, et post eum
Thomas, venit, eosque secuti nonnuili alii. Aiunt
hominem Valeriano imperatore vixisse, ac Sapori
Persarum regi militantem, cum apud illum offen-
disset, periisee. Ejuscemodi vero viri illius opinio-
nis fama, ab ejus familiaribus ad nos permeavit.
Duo ponebat principia, Deum et materiam. Deum
autem bonum dicebat, materiam malum affirmabat.
Bono Deum magis przcellere, quam malo mate-
riam. Materiam vero vocat non quam Plato dicit,

6 qus omuia fiat, tunc, cum qualitatem figuramque

receperit: unde et omnium susceptricem et matrem
et nutricem vocal : Aristoteles quoque elementum,
circa quod forma et privatio versantur ; sed aliud
quid preter illa. Qui enim in rebus singulis motus
incompositus est, hunc materiam appellat. A Deo
Stare virlutes alias, velut. ancillas, omnes bonas;
aliasque similiter a niateria, omnes malas. Porro
splendidum et lucem ac superius, euncta hec cum
Deo esse ; obscurum vero et tenebras ac inferius,
cum inateria. Quin habere Deum appetitiones, ve-
rum has quoque bonas : ac materiam similiter, sed
omnes malas.

Car. IH. Manichaei deliria circa materiam.
El; ἐπιθυμίαν οὖν ποτε τὴν ὕλην ἐλθεῖν εἰςτὸν ἄνω D. — Desiderium itaque materiam quandoque inces-

ἀφικέσθαι τόπον. ἀφιχομένην δὲ, θαυμάσαι τό τε
lauroby χαὶ τὸ φῶς ὅσον ἣν παρὰ τῷ θεῷ. Καὶ δὴ
θέλειν τὴν ἀρχὴν ταύτην χατασχεῖν, τὸν θεὸν παρω-
σαμένην. Τὸν δὲ xai βεθουλῆσθαι μὲν ταύτην τιµω-
ρῄσασθαι, ἀπορεῖν δὲ καχοῦ, ᾧ καὶ τιµωρήσεται s μὴ
ὰρ εἶναι xaxbv ἓν θεοῦ οἴχῳ. Πέμναι οὖν τινα δύ-
vapay την ὑφ ἡμῶν καλουμένην φυχὴν, ἐπὶ τὴν ὕλην,
ἔτις av διὰ πάσης µιχθῄσεται. Ἔσεσθαι γὰρ τῆς

(5) Πάπος. Πάαπις dicitur in. Anathematismis
editis a. Cotelerio ad Flecognitiones Clementinas,
sum. 5. Dicitur quoque Πάαπις in iisdem Anathe-
eetismis a Tollio evulgatis in. [nsign. Itiner. tal.
pu. $45. Hinc frustra sunt Caveus et Basuagius :

sisse, ut in supernum locum evaderet : cumque
adeo evasisset, admiratam splendorem ac lucem,
quanta apud Deum esset. Atque hunc principatum,
repulso Deo atque summoto, sibi voluisse arripere.
Deum porro etiam deliberasse in eam animad.
vertere ; sed mali copiam quo ipsam puniret,

που habuisse, quippe cum non sit malum aliquod

in Dei domo. Misisse igitur virtutem quamdam,

quorum ille hoc loco reponit Agapium Manetis
discipulum, qui Jleptalogum composuit; bic vero
Addum, quem Buddam alii vocant : ut recte ani-
madvertit. Wesselingius in lib. Probabil., cap. 28,
pag. 219.

413

ALEXANDRI EPISCOPI] LYCOPOLITANI

46

quam nos animam vocamus, in materiam , qua A ὕλης θάνατον, τὸν μετὰ ταῦτά ποτε τῆς δυνάµεως

illi omni immisceatur. Fore namque materiz mor-
tem, cum tandem postea virtus hzc ab illa separa-
bitur.

Sic igitur per Dei providentiam, commistam ma-
terie esse animam, dissimili rem quamdam dissi-
milem. Per hanc vero interim mistionem, cum ma-
teria vitium pariter contraxisse, ac laborasse ani-
mam. Quemadmodum enim in malo vase, quod in
illo exsistit, haud raro pari qualitate mutatur, sic
nimirum etiam in materia tale quid passam ani-
mam, a sua deteriorem factam indole, in malitix
commercium transisse. Ejus vero Deum misertum,

ταύτης χωρισμόν.

Οὕτως οὖν χατὰ πρόνοιαν τοῦ θεοῦ µεμίχθαι τὴν
quy iv τῇ Όλη, ἀνόμοιόν τι πρᾶγμα ἀνομοίῳ. "Ev &
τῇ µίξει συμπαθεῖν τῇ Όλη τὴν Φυχἠν. Ὥσπερ Ὑὰρ
ἐν φαύλῳ ἀγγείῳ συμμεταθάλλεται πολλάκις τὸ Evuz-
άρχον,' οὕτω δὲ xa Ev «fj Όλη τοιοῦτό τι τὴν tyuyty
παθοῦσαν, παρὰ τὴν οὖσαν Ἱλαττῶσθαι φύσιν εἰς µετ-
ουσίαν xaxiag. Οἰκτεῖραι οὖν τοῦτο τὸν θΘεὸν, xol
πέµφαι τινὰ ἑτέραν δύναμιν, ἣν ἡμεῖς χαλοῦμεν ὅτ-
μιουργόν * f; δῇ ἀφιχομένης, xaX τῇ κοσµοποιίᾳ ἐπι-

aliam quamdam virtutem misisse. quam nos δηµιουρ- B χεχειρηχυίας, ἀποκεχρίσθαιτῆς ὕλης ἐκεῖνο τῆς δυνά-

γὸν (rerum scilicet opificem ac creatorem) voca-
mus : qua cum venisset, et ad mundi creationem
aggressa esset, illud virtutis a materia secrevisse,
quod ex mistione nihil vitii ac labis contraxisset ;
atque hinc solem et lunam primum condita esse :
quod vero pauxillum aliquid ac mediocre hausisset,
id stellas ceelumque omne factum esse. Extra mun-
dum autem ejectam, ex sole et luna secretam ma-
εετίῷ partem, esseque iguem illum, cui vis quidem
urendi insit, cum ipse tencbrosus et lucis expers,
ac nocti consimilis sit. In reliquis vero elementis
et stirpibus et animalibus, in hac. rerum universi-
tate versantibus, inzqualiter ferri commistam di-

µεως, ὅσον ἀπὸ τῆς µίξεως οὐδὲν ἣν ἄτοπον πεπον-
θὸς, xal γεγονέναι Ίλιον χαὶ σελήνην πρῶτον ' τὸ δὲ
ἐν µετρίᾷ γεγονὸς χαχκἰᾷ ἁστέρας xai τὸν οὐρανὺν
σύμπαντα. Της οὖν ὕλης, hc ἀπεχρίθησαν ἥλιος xal
σελήνη, τὸ µέρος ἑχτὸς τοῦ χόσµου ἀπεληλάσθαι, xal
εἶναι ἐχεῖνο πῦρ, καυστιχὸν piv, σχοτῶδες δὲ xal
ἀφεγγᾶς, νυχτὶ προσόµοιον. Ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις στοι-
χείοις χαὶ φντοῖς χαὶ Quote, τοῖς ἐν τούτοις, ἀνωμά-
λως φέρεσθαι τὴν Ozlav δύναμιν µεμιγµένην. Δι) ὃ δὴ
χαὶ τὸν χόσμον γεγονέναι, χαὶ ἓν αὑτῷ Ίλιον xal σε-
λήνην ταῖς Υενέσεσι καὶ ταῖς φθοραῖς, ἀεὶ τὴν δύνα-
µιν τὴν θείαν τῆς Όλης ἁ πογωρίξοντας χαὶ πρὸς τὸν
Θ:ὸν παραπέμποντας.

viuam virtutem. Proptereaque mundum conditum esse, et in illo solem et lunam, qua rerum ortuwi
interituique przsideant, divinam semper virtutem a materia separando, atque ad Deum transmk-

tendo.

Car. IV. Lune augmenium et decrementum : nuge in ea Manichaice. De homine et Christo somnia. Absti-
nentic insulsa ralio.

Hec nempe molitum esse, ut demiurgo ac crea- (C

tori virtus alia suppetat, quxe ad solis lucis splen-
dores trahat : esseque rem manifestam, velut quis
dicat, caeco. Lunam enim augmentum faciendo vir-
tutem aceipere, quae separatur a materia, ac per
hoc tempus ea plenam evadere. Ubi vero plena
fuerit, inter decrescendum ad solem remittere,
solem vero ad Deum abire. Idque adeo cum przsti-
terit, exspectare rursum dum alio plenilunio anima
ad ipsum commigret : quam similiter assumptam,
ad Deum sponte sinat transire. Atque id in omne
avum pensi habere atque operz.

Sed et in sole ejusmodi simulacrum conspici,
qualis est forma hominis ; ambitiosiusque eniti ma-
teriam ut ex se ipsa condat hominem , omni sua
eommista virtute, qui ipse quoque anima quidpiam
habeat : multum tamen contulisse formam, ut homo
majus aliquod, prae reliquis animantibus, commer-
cium nancisceretur divine virtutis. Esse enim ho-
minem divine virtutis imaginem : Christum vero
esse mentem. Qui cum aliquando e supernis cc-
Vique axe venisset, hujus plurimam partem virtutis
ad Deum dimisisse. Ac demum in crucem actum,
per eum modum scientiam praebuisse ; divinamque
aptasse virtutem, ut in maleria crucifigeretur.
Quia igitur divinz voluntatis ac decreti est ut ma-

Ἐπεὶ γάρ τοι τῷ δημιουργῷ ἑτέραν δύναμιν ἐπὶ
τὸ φωτοειδὲς τοῦ ἡλίου χαθέλχουσαν ταῦτα διαπρα-
γμµατεύσασθαι" καὶ εἶναι xai ἐμφανὲς τὸ πρᾶγμε,
xaX, ὡς ἄν τις εἴποι, τυφλῷ δῆλον. "Ev μὲν γὰρ ταῖς
αὐξήσεσι τὴν σελήνην λαμθάνειν τὴν ἁποχωριζομένην
δύναμιν ἀπὸ τῆς Ung, xai πλήρη Ὑίνεσθαι ταύτης
τὸν χρόνον τοῦτον. Πληρωθεῖσαν δὲ, ἓν ταῖς μειώσε-
σιν εἰς τὸν ἥλιον ἀναπέμπειν' τὸν δὲ πρὸς τὸν θεὺν
ἀπιέναι. Ποιῄσαντα δὲ τοῦτο, ἐχδέχεσθαι πάλιν τῆς
ἀπὸ τῆς ἑτέρας πανσελήνου πρὸς αὐτὸν τῆς φυχῆς
µετοίχησιν ' xai παραλαθόντα ὁμοίως πρὸς τὸν Osby
ἐᾷν αὐτομάτως φἐρεσθαι. Καὶ τοῦτο διὰ παντὸς ἐχ-

D πονεῖν.

Καὶ εἰχόνα δὲ ἐν ἡλίῳ ἑωρᾶσθαι τοιαύτην, οἷόν
ἐστι τὸ τοῦ ἀνθρώπου εἶδος ' χαὶ ἀντιφιλοτιμήσασθαι
τὴν Όλην ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον ἐξ αὑτῆς κατὰ τὴν
διὰ πάσης αὑτῆς τῆς δυνάμεως µίσιν, ἔγοντα καὶ at-
τόν τι τῆς φυχῆς ^ πολὺ μέντοι συµθεθλήσθαι τὸ εἶδος
εἰς τὸ πλεῖόν τι παρὰ τὰ ἄλλα θνητὰ Qua τῆς δυνά-
µεως τῆς θείας τὸν ἄνθρωπον μετασχεῖν. 'Ὑπάρχειν
γὰρ αὐτὸν θείας δυνάµεως εἰχόνα΄ τὸν δὲ Χριστὸν
εἴναι νοῦν. "Qv 8h, xat ἀφιχόμενόν ποτε ἀπὸ τοῦ ἄνω
τόπου, πλεῖστόν τε τῆς δυνάµεως ταύτης πρὸς τὸν
Θεὸν λελυχέναι. Καὶ δη xal τὸ τελευταῖον ἀνασταυ-
ρωθέντα παρασχέἐσθαι γνῶσιν τοιῷδε τρόπῳ * xa τὴν
δύναμιν τὴν θείαν ἐνηρμόσθαι, ἔνεσταυρῶσθαι τῇ
UXn. Ἐπεὶ οὖν ἀπόλλυσθαι τὴν Όλην ἐστὶ θεοῦ δόγμα,

417

TRACTATUS DE PLACÍTIS MANICHAEORUM.

419

ἀπέχεσθαι μὲν ἑμψύχων πάντων, σιτίσεσθαι δὲ λά» Α teria pereat, ab iis abstinere quz animata sunt ;

χανα, xai πᾶν ὅτι ἀναίσθητον. ᾿Απέχεσθαι δὲ γάμων
χαὶ ἆ ρροδισίων xa τεχνοποιίας. ἵνα μὴ ἐπιπλεῖον ἡ
ὄύναμις ἑνοιχήση τῇ, Όλῃ κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδο-
Xfv* uh ἐξάγειν δὲ ἑαυτοὺς, μηχανωμένους χάθαρ-
σιν ὧν ἐλυμήνατο ἡ µίξις τῆς ὕλης τὴν δύναμιν.

vesci vero oleribus, ac si quid est sensus expers.
Se quoque abstinere a nuptiis et venereis ac pro-
creandis liberis, ne altiores in materia radices per
generis successionem virtus agat; nec se ipsos
eximere, conantes emundare, quam sibi virtus ex
admista materia labem conscivisset.

Cap. V. Solis ac lune cultus sub Deo. Manicheis in Grecorum fabellis quesita praesidia. Scripturarum aucto -
riias ac fides Manicha'is spreia.

Τὰ μὲν χεφαλαιωδέστερα ὧν λέγουσιν, ἐστὶ ταῦτα.
Τιμῶσι 65 μάλιστα ἥλιον χαὶ σελ{ντν, οὐχ ὡς θεοὺς,
ἀλλ᾽ ὡς ὁδὸν bU ἧς ἔστι πρὸς θεὺν ἀφιχέσθαι. Απο-
χωρισθείσης δὲ ἀχριθῶς τῆς θείας δυνάμεως, τὸ ἔξω
*Up φασι, συμπεσὸν, ἑαυτό τε xal τὸ ἄλλο σύμπαν,
ὅ τι δ' ἂν λείπηται τῆς ὕλης, συγχαταφλέξειν, Οἱ δὲ
ἐν τούτοις χαριέστεροι xal Ἑλληνιχῶν οὐχ ἄπειροι
λόγων ἀναμιμνήσχουσιν ἡμᾶς £x τῶν οἰχείων. "Ex
μὲν τῶν τελετῶν τὸν χατατεμνόμενον Διόνυσον τῷ
Mw ἐπιφημίζοντες, ὑπὸ τῶν Τιτάνων, καθάπερὶλέ-
γουσιν αὐτοὶ, τὴν θείαν δύναμιν µερίζεσθαι ες τὴν
νχην * Ex δὲ τῶν ποιῄσεων τῆς γιγαντοµαχίας, ὅτι
μηδὲ αὐτοὶ Ἰγνόησαν τὴν τῆς Όλης χατὰ τοῦ Θεοῦ ἄντ-
αρσιν. Ἐγὼ δὲ, ὡς μὲν ταῦτα οὐχ ἱχανὰ Φυχαγω-
τῆσαι τοὺς ἁθασανίστως τὸν λόγον προσιεµένους, οὐκ
ἂν εἴποιμι, ὄπουγε xal τινας τῶν συνεσχολακότων
ἡμῖν Ev τῷ φιλοσοφεῖν µετέστησεν ἡ τοιαύτη ἁπάτη
τῶν λόγων πρὸς ἑανυτήν. εἰς ἑξέτασιν δὲ ὅπως ἔχει
vjv ἐμαντὸν χαθεὶς, ἀπορῶ τί χρήσωμαι. Οὔτε γὰρ
δά τινων λόγων νενοµισµένων εἰσὶν αὐτῶν αἱ ὑποθέ-

δεις, ἵνα χατὰ ταύτας τὴν ζήτησιν ποιησώμεθα * οὔτε C

"wb; ἀρχαὶ ἀποδείξεων, xai ἵνα τὸ ταύταις ἑπόμενον
θεασώμεθα * Ἑρμαιόν τε ἀληθῶς ἐστι τὸ τῶν ἁπλῶς
«εγοµένων φιλοσοφεῖν. Οἱ τὰς παρ᾽ αὐτοῖς Υραφὰς
παλαιάς τε χαὶ νέας ὑποστησάμενοι, θξοπνεύστους
εἶναι ὑποτ.θέμενοι, τὰς Gov αὐτῶν δόξας ἐντεῦθεν
ειραΐνουσι' xai ἑλέγχεσθαι µόνον τηνικαῦτα δοχοῦ-
6ιν, ἑάν τι μὴ ταῦταις ἀχόλουθον ἢ λέγεσθαι f) πράτ-
ετσθαι ὑπ αὐτῶν συµθαίνει. Καὶ ὅπερ αἱ παρὰ τοῖς
ς-λοσοφοῦσι χαθ᾽ Ἕλληνας τῶν ἁποδείξεων ἀρχαὶ αἱ
εροτάσεις διάµεσοι, τοῦτο παρ᾽ αὐτοῖς ἐστιν ἡ τῶν
προφττῶν φωνή. Ἐνταῦθα δὲ τούτων μὲν ἁπάντων
ἐχθαλλομένων, λεγομένων δὲ ὧν πρότερον ἑπεμνή-
σθην ἄνεν τινὸς ἀποδείξεως * ἀναγχαίου δὲ ὄντος μετὰ
λόχου ποεῄσασθαι τὴν ἀπόχρισιν, ἀλλά μὴ πιθανώτερα
ἵτεα παραθεῖναι χαὶ μᾶλλον φυγαγωγεῖν' χαλεπω-
τέρα dj ἔφοδος, xai ἔτι μᾶλλον δυσχολωτέρα , ὅτι xal
ιχίλους τοὺς λόγους ποιεῖσθαι δεῖ. Ot τε γὰρ ἀχρι-
ἑἑστερον τοὺς ὑπὸ τούτων ἄνευ τινὸς πίστεως προ-
χατειλημμένους λάθοιεν ἂν, εἰ, ὅτε cl; Φυχαγωγίαν
Τένοιτο, el; τὰς αὐτὰς λαθὰς ἐμπεσοῦνται" ἐξ ὁμοίων
ὰρ γεγονέναι δοξάζουσι. Διὸ πολλῆς καὶ μεγάλης
θροντίδος δεῖ, xaX θεοῦ ὡς ἀληθῶς, ὃς τοῦ λόγου ἡγή-
RIAL.

Sunt hzc quidem eorum quz dicunt ac sentiunt
principaliora. Co!unt vero maxime solem et lunam,
non ut deos, sed ut viam qua eis Deum assequi
liceat. Sejuncta vero penitus divina virtute, ignem
aiunt exteriorem delapsum, ipsum se, ac οἱ quid
aliud fuerit. materie reliquum, combusturum. Qui
autem inter eos lepidiores suht, nec Gracanic.
eruditionis ac litterarum expertes, ipsi nos ex pro-
priis admonent. Ex czrimoniis quidem ac mysteriis:
per Bacchum qui scissus utero est, significari, di-
vidi in materiam a Titanibus, ut ipsi loquuntur, di-
vinam virtutem : ex poctarum autem fabula gigan-
tum pugnas, indicari, Ne illos quidem materiz ad -
versus Deum rebellionem nescivisse. Ego sane,
quemadinodum hzc haud sufficientia ad eorum de-
liniendos animos, qui nullo examine sermonem re-
cipiunt, haud inficias ierim, quandoquidem etiam
nonnullos, qui una nobiscum philosophiz navave-
runt operam, ejuscemodi sermonum deceptio ad se
traduxit ; qui tamen modo rem, ut se habeat ex-
aminandam aggrediar, quo me vertam nescio. Nop
enim per legitimas ullas rationes procedunt illorum
hypetheses, ut per eas examen instituere liceat.
Neque ulla sunt demonstrationum principia, et ut
quod sequitur videainus : inventumque re vera et
lucrum insperatum eorum est, qui simplicius phi-
losophari dicuntur. Hi, novas sibi veteresque scri-
pturas adhibentes, cum divinitus inspiratas sibi eas
statuant, suas inde opiniones concludunt ; tuncque
solum argui videntur atque refelli, cum ab eis ali-
quid non iis consonum aut dici aut. agi contigerit.
Quodque iis qui Graecorum ritu philosophantur ,
demonstrationum principia intermediz propositio-
nes sunt ; hoc ipsis est prophetarum vox ac ora-
culum. Πίο autem, cunctis his eliminatis, et cum
ea. quorum superius memini , absque ulla proba-

D tione dicantur ; sitque necessariuin .ut cum ratione

responsionem faciamus, non vero probabiliora alia,
et quz: magis delinire valeant, proponamus : mo- .
lestior est aggressio, hincque adeo magis ardua,
quod et varios instituere sermones necesse est. Qui
namque magis accurati cerliorisque veritatis sunt,
eos latucrint, quos certa quadam credulitate ante
admiserint, si, cum ad deliniendum adhiberi con-
tigerit, in easdem ansas mecessitatesque incide-

fat. Quamobrem multa magnaque opus diligentia est, ac plane Deo, qui ipse dux et auspex erit ger-

Bonis.

419

ALEXANDRI EPISCOPI LYCOPOLITANI

19

Cap. VI. Manichaorum duo principia, Ipsa vexata. Pythagoreorum de principiis opinio. Bonum et maltm
conliaría. Α bono victoria.

Duo principia statuunt, Deum et materiam. Si- A Δύο ἀρχὰς ὑποτίθενται, Osbv xol ὕλην. El μὲν τὸ

quidem id quod fit atque oritur, ab eo quod est,

secernal (Manes), haud perinde mala suppositio ; .

ut neque materia ipsa se ipsam efficiat, et contra-
riorum rationem recipiat, quze tum agat tum patia-
tur : neque rursus alia talia de effectore rerumque
auctore intelligantur, qu:e nec forte fas sit dicere ;
tametsi Deus ad effecta, materia non indigeat, cum
omnia in substantia et quz vere exsistant ad illum
sensu effici nihil prohibeat. Sin autem, quod magis
dici videtur, sub ipso inordinatus rerum motus
materia est, primum quidem incaute ac imprudens
aliud efficiens (etsi maleficum) constituit ; nec quid
inde sequatur animadvertit ; nempe, si necesse-om-
nino sit ut Deus et materia supponantur, aliam

γιγνόµενον τοῦ ὄντος ἀποχωρίζε:, οὐχ ὁμοίως φαύλη
ἡ ὑπόθεσις , ἵνα µήτε d ὕλη ἑαυτῖν ποιῇ, καὶ τῶν
ἑναντίων ἁποδέχηται λόγον, ποιοῦσά τε xal πάσχουσα;
μήτ) αὖ τοιαῦτα πάλιν ἕτερα περὶ τὸν ποιητιχὸν
αἴτιον θεωρῆται, ἃ οὐδὲ λέγειν ἴσως θέμις * χαΐτοι οὗ
δεοµένου τοῦ θεοῦ πρὸς τὰ ἀποτελέσματα Όλης , iv
ὑποστάσει δυναµένων γίγνεσθαι πάντων πρὺς ἐχεῖνον
τὸν νοῦν * εἰ δὲ, ὅπερ μᾶλλον λέγεσθαι δοχεῖ, ὑπ' αὖ-
τοῦ 1| ἄταχτος Χίνησις τῶν ὄντων ἐστιν Όλη, πρῶτον
μὲν λανθάνει ἑαυτὸν ἕτερον ποιητιχὸν αἴτιον ὑφιστά-
µενος (Χχακοποιὸν μέντοι) * οὐχ ὁρᾷ δὲ καὶ τὸ ἐπό-
µενον, ὅτι, εἰ θεὸν πάντως ὑποστατέον χαὶ Όλων, ἑτέρα
τις ὕλη τῷ θεῷ ὑποστήσεται ' ἵνα ἑχατέρω τῶν ποιτ-
τικῶν αἰτίων ἡ ὑποχειμένη ὑπάοχῃ ὕλη. ᾽Αντὶ τοίνυν

quoque materiam Deo suppositum iri : ut videlicet B δύο τέτταρας ἡμῖν ποιῶν ἀρχὰς ἐπιδειχθέσεται.
ambobus eflicientibus materia subjecta sit. Pro duobus igitur, quatuor nobis principia prestare mon-

gtrabitur.

Admiranda vero et ab illo posita utrimque dis-
tinctio. Si enim hoc Deum existimat, quod bonum,
vultque vere exsistere quod est illi contrarium ;
quidni velut Pythagorici quidam malum ipsi contra-
rium ponit ? Ferendum sane magis, ut ab iilis duo
principia dicantur, bonum et malum ; inter secon-
tinue pugnantia, cum tamen bonum malo przva-
leat. Nam si malum superaret , interirent omnia.
Prorsus enim materia secundum se, neque corpus
est, neque omnino incorporeum aliquid ; at neque
simpliciter hoc aliquid : sed indefinita quz:edam, quz
forma accedente finiatur ac terminetur, vclut ignis
meta ac pyramide; octaedro (octonorum corporum
sessu) aer; icosaedro (vicenorum) aqua ; quadran-
tali, terra. Quonam igitur modo materia inordina-
tus motus elementorum exsistit ? Per se itaque sub-
sistens vereque exsistens non est: nam si motus,

θαυμαστὴ δὲ xat ἡ ἀντιδιαίρεσις. El yàp θεός Eoi
παρ᾽ αὐτῷ, ὅπερ τὸ ἀγαθὸν, kal βούλεται ὑφίστασθαι
αὐτῷ ἑναντίον, διὰ τί οὐ χαθάπερ τινὲς τῶν Πνθαγο»
ρείων τὸ χαχὸν αὐτῷ ἀντιτίθησιν; ᾿Ανεχτότερον γοὺν
ὑπ' ἐχείνων λέγεσθαι δύο εἶναι ἀρχὰς, τὸ ἀγαθὸν xal
τὸ χαχόν ΄ στασιάκειν 05 ταύτας συνεχῶς, ἐπιχρατεῖν
δὲ τὸ ἀγαθόν. El γὰρ τὸ χαχ»ν ὑπερέχοι, φθαρῄῇσε-
σθαι πάντα. Ὅλως γὰρ xa0' ἑαυτὴν μὲν dj ὕλη οὔτε
σὼμά ἐστιν, οὔτε ἀχριθῶς ἀσώματόν τι, οὔτε ἁπλῶς
τόδε τι’ ἀλλὰ ἀόριστός τις προσλαθοῦσα τὸ εἶδος γί-
νεται ὠρισμένη' οἷον τὴν πυραμίδα μὲν rop * τὸ ὀχτά-

C εδρον δὲ àfp* τὸ εἰχοσάεδρον δὲ ὕδωρ ' χύδον δὲ γῆ.

Πῶς οὖν ἐστι τῶν στοιχείων f| ἄταχτος χίντσις ἡ ὕλη;
Καθ ἑαυτὴν μὲν οὖν οὐχ ἔστιν ὑποστατή: εἰ γὰρ
Χίνησις, ἓν τῷ κινουµένῳ * οὗ δοχεῖ δὲ τοιοῦτον εἶναι
f| Όλη, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ πρῶτον ὑποχείμενον xat áppi-
θὔµιστον, καὶ ἀφ᾽ οὗ τὰ ἄλλα.

in subjecto est ; non videtur autem talis esse materia, quin imo primum subjectum οἱ ἱπουπιροῦίς

tum, et ex quo reliqua.

Quando igitur motus inordinatus est materia,
semperne mobili conjunctus erat, aut aliquando ab
eo separatus ? Certe, si ullo unquam tempore per
se erat, sic utique non erat : nullus enim motus
sine subjecto est. Si vero semper in subjecto erat,
sic rursus duo statuentur principia, quod inovet et
quod movetur. Utri igitur horum tribuetur, ut cum
Deo primum illud constituamus ?

Ἐπεὶ τοίνυν ἡ ἄταχτος χἰνησίς ἐότιν ἡ ὕλη, πύτε-
pov ἦν ἆξὶ σὺν tQ χινουµένῳ, f| ποτὲ χεχώρισται
τούτου ; Ei μὲν γὰρ ποτὲ ἣν xa0' αὑτὴν, οὕτω γε οὐχ
ἂν ἣν ' οὐδεμία γὰρ χίνησις ἄνευ τοῦ χινουµένου; εἰ
δὲ ἀεὶ ἐν τῷ χινουμένῳ fv, πάλιν aO δύο ἀρχαὶ οὕτω
Ye ὑποστήσονται, τὸ χινοῦν xa τὸ χινούμενον. Ἡοτέρῳ
οὖν αὐτῶν φηφίζετα:, ἵνα Exelvo μετὰ τοῦ θεοῦ ὑπο-

D στησώµεθα πρῶτον;

Ca». ΥΠ. Vindicatus ab inordinatione motus. Circularis. Rectus. Generationis εἰ corruptionis. Alterationis et
sensum a[f[icientis qualitatis.

Accedit sermoni appendix illa prorsus extorris,
inordinatum. Quando enim motus non fuerit, me-
rito dicatur. Quenam vero etiam motuum materia?
Num qui rectus est, an circularis ; vel que quali-
tate sensum afliciente mutantur, vel generationis ac
corruptionis motus ? Enimvero circularis motus,
sic decorus est et. compositus, ut rerum universi-
tatis ordini ascriptus sit : nec Manichzorum sensu
hic culpandus videatur, in quo sol! et luna, quos

Πρόσεστι δὲ τῷ λόγῳ ἑφόλχιον τὸ ἄτακτον ἑξόρι-
στον παντελῶς τοῦτο. Ὁπότε γὰρ μὴ κίνησις , εἰχό-
τως ἂν λέγοιτο. Τίς δὲ καὶ τῶν χινῄσεων ἢ Όλη; Πό -
τερον d κατ’ εὐθεῖαν, ἡ dj χυχλοφορητική: f| fj χατ᾽
ἀλλοίωσιν, 1 dj χατὰ γένεσιν καὶ χατὰ φθορἀν ; Άλλ
ἡ μὲν χυχλοφορητιχὴ οὕτω χοσµία, ὥστε τῇ τοῦ παν-
τὸς ἀποδέδοται τάχει. Οὐ χατὰ τούτους δὲ ταύττν
αἰτιᾶσθαι, ἓν ᾗ ὁ Ώλιος καὶ dj σελένη, οὓς μόνους
θεῶν αἰδεῖσθαί φασιν' ἀλλὰ τὴν ἐπ᾽ εὐθείας: ἀλλὰ

TRACTATUS DE PLACITIS MANICHJEORUM.

"-

433

καὶ ταύτῃ πέρας baciv, 1j τοῦ ἰδίου τόπου τεῦξις. A solos deorum venerari aiunt. Sed qui rectus. Atqui

Πάντη γὰρ τὸ γήϊνον πέπαυται χινούµενον, ὅτ ἂν γῆς
ἐπιλάδηται ' πᾶν δὲ ζῶον xal φυτὸν αὐξανόμενον, ὅτ᾽
ἂν τοῦ ἰἱδίου ὅρου ἐφίχηται. "Üove dj τούτων στάσις
εὐλογώτερος ἂν θάνατος γένοιτο τῇ ὕλη ἡ ὑπ' αὑτῶν
φαύτης Τλεχομένη ἀνήνυτος τελευτή. Τὴν δὲ χατὰ

ένεσιν xai φθορὰν οὐδὲ ἐπινοῆσαι οἷόν τε τῇ ὑπο-
θέσει ταύτῃ προσήχουσαν ἁγένητος γὰρ αὐτοῖς
ἐστιν ἡ ὕλη.' EL δέ γε τὴν χατὰ ἀλλοίωσιν χίντσιν
ἁποδώσουσιν αὐτῇ (δοχοῦσι γὰρ μάλιστα τοῦτο λέ-
ειν, ἐπεὶ διὰ τῆς ὕλης χαὶ μεταθολὰς ἠθῶν xal &y
τῇ φυχῆ χαχίας εἶναι λέγουσιν)’ σχοπεῖν ἄξιον ὅπως
«οτὲ xal ταῦτά φασιν. ᾽Αλλοιοῦσα γὰρ αὐτὴν , ἀεὶ
ἄρξεται ἀπ ἀρχῆς ' xat τοῦ µέσου προϊοῦσα ἐπιλή-
φεται, χαὶ εἰς τὸ τέλος οὕτως ἀφίξεται. Αλλ' εἰς τὸ

huic quoque terminus est, quod locum suum con-
sequatur. Prorsus enim quod terrenum est, a motu
cessat ubi terram attigerit. Omne vero animal et
planta crescendi (inem facit, cum terminum suum
assecuta fuerint. Quamobrem illorum quies, ratio-
nabilius mors materiz fuerit, quam quz ab ipsis
ejus mors nullo explenda exitu texitur. Motusautem
generationis et corruptionis, ne intelligi quidem po-
test, huic aptus argumento ; quippe cum materia,
illis ingenita sit. Sin autem motum allerationis, ut
vocant, et quo qualitate sensum afficiente mutamur,
illi ascripserint ( hoc enim maxime dicere videg.
tur, idcirco nimirum quod per materiam etiam mu«
tari mores, et in animo vitium versari dicunt) ope-

αἕλος ἀφιχομένη οὐ στῄσεται, εἴ γε οὐσία ἐστὶν αὐτῆς Β τα pretium sit ut dispiciamus, quonam tandem mo

ἡ ἀλλοίωσις' ἀλλὰ πάλιν ἀναχάμψει δ.ὰ τῶν αὐτῶν
ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, xal ὁμοίως ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ τέλος»
χαὶ οὔποτε τοῦτο ποιοῦσα παύσεται. Οἶον εἰ ἀλλοιοῖτο
τα T, µέσον δὲ τὸ ἀπὸ μὲν τοῦ B a ἡ μεταθολὴ ἀφί-
ξεται ἐπὶ τὸ β, καὶ ἐχεῖθεν ἐπὶ τὸ m. Πάλιν τοίνυν,
ἀπὸ τοῦ ἄχρου τοῦ 7 ἐπὶ τὸ B ἀναχάμπτουσα, ἀφίξε-
ταί ποτε ixi τὸ αἱ χαὶ τοῦτο ἕἔσται διαπαντός.
Ὥσπερ ἀπὸ τοῦ µέλανος ἡ μεζαθολὴ, µέτον δὲ τὸ
σαιὺν, xal ἄκρον τὸ λευχόν. Πάλιν δὲ ἀνάπαλιν ἀπὸ
τούτου ἐπὶ τὸ φαιὸν, xat ὁμοίως ἐπὶ τὸ μέλαν ' πάλιν
ὰὶ ἀπὺ τοῦ λευχοῦ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀλλοιώσεως, fj αὐτὴ
ἔφοδος Ἡδη.

bum. Rursum e contrario, ab albo ad pullum, ac similiter ad nigrum :

είς exordium, idemque jam argunientum.

do etiam hzc loquantur. lpsa namque alterando,
semper a principio ducet exordium ; procedensque
medium attinget, inque eum modum finem asseque-
tur. Enimvero. cum ad flnem pervenerit, non qui-
escet, siquidem alteratio ejus essentia est ; sed
rursus per eadem flectens , ad principium reverte-
tur, inde similiter ad finem : nec hoc facere une
quam cessabit. Velut si alterentur a et c, medium
autem sit b ; mutatío a el b perveniet, alque hinc
ad c. Rursus igitur ab extremo c ad b flectens, quan-
doque a assequetur : eritque hoc continue. Velut a
nigro mutatio ; medium, pullum; extremum, al-
rursusque ab albo alteratio«

Car. VIII. An materia malefica? De Deo et materia.

Κατ) ἀλλοίωσιν κχαχοποιὸς αἰτία ἐστὶν ἡ 004; C

0ὁ μᾶλλόν τι χαχοποιὸς 7| ἀγαθοποιὸς, οὕτω Ys δεί-
χνυται. Ἔστω γὰρ fj ἀρχὴ τῖς ἀλλοιώσεως ἀπὸ τοῦ
xaxov. Οὐχοῦν οὕτως ἀπὸ τούτου διὰ τῶν ἁδιαςφόρων
iz τὸ ἀγαθὸν fj ἀλλοίωσις. 'AJ)' ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ.
Πάλιν τοίνυν διὰ τῶν ἁδιαφόρων dj ἀρχή. Εἴτ' ἐπὶ
τόδε τὸ ἄχρον εἴτ᾽ ἐπὶ τὸ ἕτερον di Χίνησις, ὁ αὑτὸς
Ἰόγος * ταῦτα Ex περιουσίας λέγεται,

Πᾶσα μὲν γὰρ χίνησις περὶ τὸ ποσόν’ χκαχίας δὲ
ο xat ἀρετῆς ἡγεμών ἐστιν ἡ ποιότης. Ταῦτα δὲ ὅτι xal
*ip γένει διώρισται, ἴσμεν. Πότερον δὲ µόνον ὁ θεὸς
χαὶ fj Όλη ἐστιν ἀρχαὶ, f, τι ἕτερον ἀπολείπει, ὃ τού-
των ἐστλν Ev µέσῳ; El μὲν γὰρ μηδέν ἐστιν, ἅμικτα
ταυτα ὑπολείπεται πρὺς αὑτά' χαλῶς γὰρ λέγεται,
ὅτι, ἵνα τὰ ἄχρα μιχθῇ, δεῖ «Y εἶναι ἐν µέσῳ, ὅπως
ταντα συνδέῃ * εἰ δέ τι ἕτερον ὑπάρχει, ἀνάγχη πά-
ày εἶναι f], ἀσώματον f] opa ὥστε τριττὴ ἀρχὴ
ἐπεισόδιος Υέγονεν.

Ἡρότερον δὲ εἰ ὅλως 6 θεὺς χαὶ ἡ ὕλη ἀσώματα
ἑχάτερά, οὐδέτερον ἐν οὐδετέρῳ, πλὴν εἰ μὴ ὡς
Ἱραμματικὴ ἓν φυχῇ ' τοῦτο δὲ ἄτοπον ἐπὶ θεοῦ καὶ
Ὑλτς ἐπινοεῖν. Ei δὲ ὡς ἐν χενῷ, ὥς τινες λέγουσι,
$4 χενὸν τῷ παντὶ περιχεχῶσθαι: τὸ ἕτερον πάλιν
ἐωπόστατον. Οὐσία γὰρ τοῦ χκενοῦ τὸ µηδἐν. EL δὲ
ἐς συµθςδηχότα, πρῶτον μὲν ἀδύνατον τοῦτο: οὗ-
ea; γὰρ ἅμοιρα ὄντα, οὐδαμοῦ εἶναι δύναται.

Materia alterationis ratione causa est malefica f
Non inagis maleficam esse, quam beneflcam inde
probatur, Sit enim alterationis principium a malo.
Sic igitur ab hioc, per ea quie medii generis sunt,
alteratio est ad bonum. Verum esto a bono. Rure
sus igitur perea qux medii generis sunt, est prine
cipium. Sive ad unum extremum, sive ad alterum
sit motus, eadem est ratio ; atque hzc ex abune
danti dicuntur.

Omnis motus circa quantitatem versatur: por:o
qualitas vitii dux ac virtutis exsistit, Scimus au-
tem hec etiam genere distingui. Num vero Deug
duntaxat materiaque principia ; an aliquid aliud
superest, quod horum medium exsistat ? Siquidem
autein nihil est, manent. haec inter se incoinmista,

D Recte enim dicitur : si quidem extrema misceantur,

necesse cst esse aliquid in medio, quod illa conne-
ctat. Sin. autem aliud quid exsistit, necesse rure
su8 aul incorporeum aut corpus esse ; atque adeo
tertium adventitium principium emersit.

Primum itaque si Deus et materia ambo prorsus
incorporea ; neutrum in altero, przeterquam quod
sicut grammatica est in anima. Hoc autem in Deo
et materia intelligere, absurdum est. Si autem ut
in vacuo, ut. quidam loquuntur, vacuum universo
huic circumfusum esse; alierum rursus substantia
caret. Vacui enim substantia nihil est. Sin autem
ut accidentia, primum quidem ea res impossibilis

423

ALEXANDRI ÉPISCOPI LYCOPOLITANI

498

est. Qui enim substantia carent, nullo usquam loco A "Ὄχημα γὰρ ὥσπερ ἐστὶν ὑποδεθλημένον τοῖς συµδε-

possunt esse. Est enim substantia quasi vehiculum
accidentibus subjecta. Quod si ambo corpora, ne-
cesse est utraque aut gravia esse, aut utraque levia,
aut media ; aut alterumquidem grave, alterum leve,
aliud medium. Sive igitur utraque gravia, sic plane
necesse est hzec eadem et in levibus esse, et in iis
quz sunt media : sive dissentanea sint, aliud om-
nino secretum erit ab alio. Alium enim sibi grave
locum vindicat, atque aliud quod medium est, aliud
leve. Alii nimirum locus sursum competit ; alii,
deorsum; alii, quod situ medium est. Ejus vero
quod spharice figura est, locus infimus, medium
est. Ab illo enim ad omnia excelsiora ad supremam
usque superficiem undequaque est distantia. Cun-
ctaque rursus gravia, undequaque in ipsum ferun-
tur. Quocirca etiam ridere subiit, audienti : Mate-
riam, dum incomposite movetur ac inordinate (id enim
lucem et claritatem, ejusque generis omnia.

Si autem aliud corpus, aliud incorporeum est :
primum quidem quod corpus est, in solum mobile
est. Praterea, siquidem incommista sunt unumquod-
que seorsum ab altero secundum propriam naturam
est. Sin vero alterum alteri commistum est, αι
anima, aut mens fuerint, aut accidens. Sic enim
solummodo incorporea corporibus commisceri con-
tingit.

θηχόσιν fj οὐσία. Ef τε σώματα ἑχάτερα, ἀνάγχη f$
ἄμφω βαρέα εἶναι, ἡ ἄμφω χοῦφα, 7| µέσα f) τὸ μὲν
βαρὺ, i| «b δὲ χοῦφον, f| τὸ δὲ μέσον. Εἴτε οὖν ἑκά-
τερα βαρέα, σύμπασα οὕτως ἀνάγχη εἶναι τάδε αὐτὰ
χαὶ ἐπὶ τῶν χούφων χαὶ ἐπὶ τῶν µέσων’ εἴτε παραλ-
λάττοιτο, τὸ ἕτερον πάντως τοῦ ἑτέρου ἔσται χεχω-
ρισμἐένον. "Άλλος yxp τῷ βάρει, χαὶ ἄλλος τῷ p£otp
xaX τῷ κούὐφῳ τόπος ' τῷ μὲν γὰρ τὸ ἄνω, τῷ δὲ τὸ
χάτω, τῷ δὲ τὸ μέσον. Παντὸς δὲ σφαιροειδοὺς τὸ χάτω
μέσον ἐστίν' ἀπὸ γὰρ αὐτοῦ πρὸς πᾶν τὸ µετέωρον
ἄχρι τῆς ἄνω ἐπιφανείας πάἀντοθέν ἐστιν ἡ ἁπόστα-
σις. Καὶ πάντα πάλιν τὰ βαρέα πανταχόθεν φέρεται
£x αὐτό. Ad χαὶ γἐἑλωτός pov ἐπῃλθεν ἀχούσαντι,
ὅτι κφουµένη ἡ CÀAn ἀτάκτως (τοῦτο γὰρ αὐτῇῃ

B xoà φύσιν) εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἀφίκετο χώραν, $

ἐς φῶς xal Aapzpór, xaX πάντα τὰ τοιαῦτα.

illi ex natura est) ad Dei evasisse regionem, sive ad

El δὲ τὸ μὲν σῶμα, τὸ δὲ ἀσώματον, πρῶτον μὲν
ὅ ict: copa, µόνον χινητόν ἐστιν" ἔπειτα δὲ, εἰ μὲν
ἅμιχτα, ἐστὶν ἑχάτερον χωρὶς ἑχατέρου χατὰ τὴν
οἰχείαν φύσιν ' εἰ δὲ µέμιχται τὸ ἕτερον τῷ ἑτέρῳ,
$j quy fj νοῦς f) συμθεθηχὸς ἂν cU. Οὕτω γὰρ µόνον
τὰ ἀσώιιατα τοῖς σώμασι πάρεστι µίγνυσθαι.

Ca». ΙΧ. Ridicula Manichgorum materie in Deum motus deliria. Deus. muterie auctor rebellionis, sensu
Manichaico. Materie appetitio lucis et splendoris, bona. Dona divina nihil ex commercio minora.

Sed quonam modo in Dei regionem ac sedem, C

quave ex causa invecta est ? illi quidem ex natura
est locus deorsum et tenebrze, ut loquuntur; prater
naturam vero locus sursum οἱ lux. Quamobrem,
motus ei tunc praternaturalis fuit. Eique ejusmodi
aliquid accidit, ac si quis lapidem aut glebam terrze
sursum projecerit ; qua utique ratione ea res pro-
jicientis impetu paululum levata, cum sursum eva-
serit, in eumdem locum decidit ac ruit. Quisnam
igitur materiam ad supernum locum levavit ? Sane
quidem suis meritis, ac ex se ipsa, eo motu liaud
moveatur qui ejus ipse exsistat. Necesse vero est
vim ci illatam esse ut sursum ferretur, haud secus
ac lapidi et gleb:e. Verum nihil illi cum ea reXin-
quunt, preter Deum. Manifestum igitur quid inde
conficiatur : Deum scilicet, ut ipsi existimant, vi
ac necessitate, ipsum ad se materiam sublimem le-
vasse. |

Atqui, si malum materia est, omnino etiam ma-
le sunt ejus appelitiones. Est vero mali appetitio
mala ; boni vero atque honesti, ipsa valde honcsta.
Siquidem igitur materia quod splendidum est lu-
cemque concupivit, laud mala ejus cupiditas est;
ut neque si quis vitiose vitam Lraducens , postea
tandem virtutis desiderio exarserit, Secus vcro,
haud vacat crimine, si quis studiosus in mali desi-
derium venerit, Velut si quis dicat, Deum qua ma-
teriz competunt, malaappetere. Nec enim Dei bona
talia zstimanda sunt, qualia sunt inulta opes et la-

Ἁλλ' ὅπως Ἠνέχθη εἰς τῶν τοῦ θεοῦ χώραν, 3) Ex
mola; αἰτίας; χατὰ φύσιν μὲν γὰρ aj-f, τὸ χάτω
xa τὸ σχότος, ὥς φασι, παρὰ φύσιν δὲ τὸ ἄνω xal τὸ
φῶς' ὣς Ye παρὰ φύσιν τότε γέγονεν αὐτῇ f) χίνη-
σις. Kal τοιοῦτόν τι πέπονθεν, οἷον ti λίθον τις dj
βῶλον rfc εἰς τὸ ἄνω ῥίψειεν: δι’ ὃ δὲ, ὀλίγον τὰ
τοιαῦτα χουφισθέντα ὑπὺ τῆς τοῦ ῥίψφαντος βίας, µετ-
έωρα γεγονότα, εἰς τὸν αὐτὸν χαταφέρεται τόπον.
Th» οὖν ὕλην τίς ἐχούφισεν elg τὸν ἄνω τόπον; AC
αὑτὴν μὲν γὰρ xai ἐς αὑτῃῆς οὐχ ἂν χινοῖτο ταύτην
τὴν χίνησιν, αὐτῆς ὑπάρχηουσαν. Aci δὲ αὐτὴν ὑπο-
μεῖναι ῥίαν, ἵνα εἰς τὸν ἄνω τόπον μετεωρισθῇ, χαθά-
περ ὁ λίθος καὶ dj βῶλος. 'AXX ἕτερον μὲν οὐδὲν σὺ»
αὐτῇ ἀπολείπουσι, τὸν Θεὸν δὲ. Φανερὺν οὖν τὸ ix
τοῦ λόγου συμθαῖνον ' ὅτι, κατ αὐτοὺς, ὁ θεὸς Dia

D xai ἀνάγχῃ ταύτην µετέωρον ἐποίησεν ὡς αὑτόν.

Καὶ µην, εἰ καχὺν η Όλη, πάντως που εἰσὶν αὐτῆς
xal ὀρέξεις τοιαῦται. Ἔστι δὲ ἡ μὲν τοῦ καχοῦ bpe-
ξις φαύλη fj δὲ τοῦ χαλοῦ màvu σπουδαία. EL δὲ τοῦ
λαμπροῦ xal τοῦ φωτὸς ἐπεθύμησεν ἡ Όλη, o0
φχύλη f ἐπιθυμία". καθάπερ οὐδὲ εἰ iv χαχίᾳ τις
ζῶν, μετὰ ταῦτά ποτε ἐπιθυμήσειεν ἀρετῆς. Tobvav-
τίον γὰρ, ἐν ἐγχλήματι τὸ σπουδαῖόν τινα τοῦ φαύ-
joo εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθεῖν ' χαθάπερ ἄν sl τὸν θεὸν
φαῖεν ὀρέγεσθαι τῶν τῇ ὕλη προσόντων xaxov. 0»
γὰρ 6 τὰ τοῦ θεοῦ ἀγαθὰ τοιαῦτα ὑποληττέου, οἷόν
ἐστιν ὁ πλοῦτος καὶ ἡ πολλὴ γη, καὶ ὁ πυλὺς χρυσὸς,

TRACTATUS DE PLACITIS MANICHAEORUM.

436

ὧν Dtosv. Ὑίνέται τῷ κεκτηµένῳ ἡ ἀπὸ τῶν &v- A tifundia ingensque auri vis, quorum minores do-

θρώπων εἰς ἕτερον µετάστασις. Αλλ' εἴ τινα τού-
των ὅλως εἰχόνα ἐπινοῆσαι δεῖ, τὴν σοφἰαν, οἶμαι δὲ
xai ὡς ἄν τις παραθάλοι xaX τὰς ἐπιστήμας. Ὥσπερ
οὖν οὔτε ᾖ σοφία ἑλαττοῦταί οὔτε dj ἐπιστήμη, οὔτε
οἱ αὐτὰς ἔχυντες, ἂν ἕτερος τῶν αὐτῶν µεταλάθδῃ :
οὕτως οὔτε τὸν θεὸν εὔλογον φθονῄσαι τῇ ὕλῃ τῆς
«09 χαλοῦ ὀρέξεως, εἰ δὴ χατὰ αὐτοὺς ὠρέχθη τούτου.

mino cedunt partes, si quis in alterum ab eotrans-
tulerit. Sed si quod omnino horum simulacrum ani-
mo informandumssit,sapientiam, puto vero et scien-
tias, in exemplum adduxerit. Quemadmodum igitur
neque sapientia minuitur neque scientia, nec qui
illis preditus est damni aliquid facit, quod aliquis
horum particeps effectus fuerit: sic. neque ratio

satis favet, ut existimemus Deum materie invidisse appetitionem boni honestique ; dum juxta illos,

appetiisse ipsum dederimus.

Ca». X. Deorum mythologica : iisque similia Manichei placita. Homerici Theomachie allegoria. Aimulatio
et invidia in Deo, Manicheorum sententia. Vitia hec in nullo studioso, probraque admittenda.

Πολὺ δὲ τοὺς μυθοποιοὺς ὑπερθεθλήχασι, τοὺς ἢ τὰ
τοῦ Οὐρανοῦ αἰδοῖα τέµνοντας, ἢ τὰς ἐπιθουλὰς χατὰ
τοῦ Κρόνου ὑπὸ τοῦ υἱοῦ συντιθέντας, ἵνα αὐτὸς χα-

Longe porro mythologos fabulis superarunt , eos
nimirum qui aut Coeli virilia putent, aut adversus
Saturnum a filio structas insidias, ut sibi ipse im-

τάσχη τὴν &pyüv: 1| ποιοῦντας πάλιν τὸν Κρόνον p perium arriperet, commenti sint ; aut qui rursus

τοὺς υἱοὺς χαταπίνειν' εἶτα διαμαρτάνοντα διὰ τῆς
τοῦ λίθου εἰχόνος. Il; γὰρ τὰ λεγόμενα ὑπ' αὐτῶν
οὗ τοιαῦτα; ὅτ ἂν πόλεμον ἄντιχρυς τῆς Όλης
πρὸς τὸν θεὸν ὑφηγήσωνται' xal μηδὲ ταῦτα μέντοι
δὲ ὑπονοίας λέγωσι, χαθάπερ "Όμηρος , χαίρειν τὸν
Ala ἐπὶ τῷ τῶν θεῶν πολέμῳ πρὸς ἀλλήλους ἐν
Ἱλιάδι, αἰνιττόμενος τὸ ἐξ ἀνομοίων τὸν χόσμον
συγχεῖσθαι, ἡρμοσμένων πρὸς ἄλληλα, xaX νιχώντων
«t χαὶ νιχωµένων. Καὶ ταῦτά pot εἴρηται, ἐπειδῆ
χινώσχω τοὺς τοιούτους, ἐπειδὰν ἁἀποδείξεων ἆπο-
ρῶσιν, ἔνια πανταχόθεν ἀπὸ τῶν ποιῄσεων δόυμφέ-
ῥοντας, xal ἀπολογίαν ταῦτα ὑπὲρ τῶν ἰδίων δοξῶν
αοιουµένονυς. Οὐχ ἂν δὲ ταῦτα ἑπεπόνθεισαν, el µετά
ενος φροντίδος ὥτινι δήποτε ἐνετύγχανον.

Καὶ μὴν πάντα μὲν τὰ χαχὰ ἀπὸ τοῦ θείου χοροῦ
ἀπελήλαται, ὁ ζηλος δὲ µάλιστα xaX ὁ φθόνος. Κατα-
λείπουαι δὲ οὗτοι αὐτὰ παρὰ τῷ θεῷ, ὅτ ἂν φῶσιν
αὐτὸν τὴν ἐπιδουλΏν χατὰ τῆς ὕλης συντάξαι, διότι
δὴ τοῦ καλοῦ ἐπεθύμησε. Τίνι δὲ καὶ ὁ θεὸς ὧν εἷ-
χεν ἐδουλήθη τὴν ὕλην τιµωρήσασθαι; τὸ μὲν γὰρ
ἁπλοῦν φάναι τὸν θεὺν ἀχριδέστερον οἶμαι f| χατὰ
εούτους. Ἔστι xal ἡ τῆς ἑννοίας τούτου ἀφήγησις,
οὐχ ὡς περὶ τῶν ἄλλων, εὔχολος. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς
ἐνδείξασθαι αὐτὴν δυνατὸν, διὰ δὲ πολλῆς παιδεύσεως
καὶ πόνου. ᾽Αλλὰ τοῦτό γε πάντες ἴσμεν, ὅτι ἡ ὀργὴ
καὶ ἡ τῆς τιμωρίας χατὰ τῆς ὕλης ὄρεξις πάθη
ἐστὶ, περὶ τὸν οὕτω διωχόµενον συνιστάµενα᾽ ταῦτα
δὲ οὐδὲ περί τινα οπουδαῖον γένοιτο ἂν τὰ παθήµατα'
Μάτι γε περὶ τὸ ἀγαθὸν αὑτό.

. Saturnum filios vorare faciant, tumque frustratum

consilio ex lapidis objecto simulacro. Quomodo
enim, qua ab eis dicuntur, non his similia ? cum
palam materiz cum Deo bellum referant ; ac neque
hzc spiritali sensu ac mythologico dicant, velut
Homerus in Jliade, gaudere Jovem deorum inter.se
pugna ac bello, obscure significans, mundum. ex
inzqualibus conflatum esse, qu alia aliis conserta
tum vincant, tum victoria cadant. Atque bzc id-
circo a me dicta sunt, quod sciam istiusmodi genus
hominum, ubi eos probationes ac rationum momen-
ta defecerint, quedam undique ex poetarum com-
mentis congerere, atque hinc suis opinionibus prz-
sidium, ac quo se illis tueantur , quzrere. Quod

C ipsis haudquaquam evenisset, si majori quadam cu-

Ta ac diligentia rem quidpiam legissent.

Atqui, cum mala quidem omnia a divino choro
exsulent, tum vel maxime seinulatio et invidia.
Sinunt tamen hi apud Deum ista, duin dicunt Deum
insidias struxisse adversus materiam, ea ratione
quod bonum cupivisset. Quonam vero etiam Deus
eorum qua habebat, punire materiam voluit? Equi-
dem accuratioris doctrinz existimo ut Deus simplex
dicatur, quam pro illorum ratione. Nec vero, ut in
aliis, hujus etiam mentis facilis enarratio exsistit.
Haud quippe simpliciter nudoque sermone eam de-
monstrare licet, sed multa disciplina atque opera.
Cxterum omnes id scimus, iram ac furorem, ad-
versusque materiam vindictze appetitum, affectus
essc et perturbationes (πάθη) circa eum quem sic
jlla persequatur, versantes : ejusmodi sane ut nec

eirea ullum qui virtute fultus sit, versari unquam contingat ; tantum abest ut illis ipsum bonum sub-

jaceat.

Cap. ΧΙ. Missa virtus Manichaica. Materi virtutes, pari minorive malitia.

'Eg' ἕτερα τοίνυν Ίχει πάλιν ὁ λόγος περιφερόµε-
γος. Ἐπειδὴ yàp δύναμιν τὸν θεὸν εἰς τὴν ὕλην xa-
ταπέµψφαι qaot, σχοπεῖν ἄξιον, πότερον ἡ δύναμις
' αὕτη χατὰ τὸ ἀγαθὸν ἠλάττωται παρὰ τὸν θεὸν, 1)
"ὁμοίως εἶχεν. El μὲν γὰρ ἠλάττωται, cl τὸ αἴτιον ;
Vinc μὲν γὰρ οὐδὲν μετεῖχε τῶν παρὰ θεῷ᾽ ἓν δὲ
Μόνον ἀγαθὸν εἰσάγει τὸν Θεὸν, xal Ey χαχὸν τὴν
Vemv* εἰ δὲ ὁμοίως εἶχε, τίνος Syexa ὁ μὲν ὥσπερ

Ρλτκοι. Ga. XVIIT.

Ad alia igitur rursus tendit circumvolitans orae
tio. Quia enim misisse Deum virtutem in materiam
dicunt, consideremus opere pretium, utrum hzc
virtus, ad boni rationem quod attinet, pra Deo
minor esset, aut simili ratione haberet. Siquidem
enim illa deficiebat minorque erat, quznam ratio?
Nam qux apud Deum, nullum materie admittunt
commercium. Unum vero duntaxat. bonum Deuran

1$

431

ALEXANDRÉ EPISCOPI LYCOPOLITANI

428

insignit, unumque malum materiam. Sin autem A τις βασιλεὺς ἑπέταττεν, ἡ δὲ τὸν πόνον τὸν ἀχούσιον

similiter habebant, quidnam cause est, cur ipse
velut rex quidam imperaret, ipsa vero laborem
hunc invita subiret?

Quin ad materiam quoque quod attinet, quzre-
tur, num mali ratione similes sint an minores vir-
tutes? Nam si minores, prorsus minore malitia ac
pravitate. Doni ergo commercio exsistant ille; Cum
enim duo mala sint, quod minus est, tale plane
boni commercio nactum ut esset ac ita se haberet.
At illi circa materiam nullum bonum relinquunt.
Rursus igitur alia emergit quzstio. Nam si alia
quiedam virtus mali ratione materie precellit quse
dominio polleat, ipsa principalior exsistit. Quod
enim magis malum, ipsum illius imperio polleat.

ἀνέτλη τοῦτον;

Καὶ ἐπὶ τῆς ὕλης δὲ ζητηθήσεται, πότερον εἰς
τὸ χαχὸν ὅμοιαι 7| ἑλάττους δυνάµεις; El γὰρ ἑλάτ-
τους, Πάντως τε χαχίας ἑλάττους ' μετοχῇ ἄρα τοῦ
ἀγαθοῦ αὗται ἂν Ὑένοιντο, Δύο γὰρ ὄντων xaxov,
τὸ ἧττον τοιοῦτον χατὰ μετάληψιν τοῦ ἀγαθοῦ πάν-
τως που οὕτως ἔσχηχεν. ΑἈγαθὸν δὲ οὐδὲν περὶ τὸν
ὕλην ἀπολείπουσι. Πάλιν τοίνυν ἀπορία ἑτέρα. El
γάρ τις ἄλλη δύναμις τῷ καχῷ ὑπερθάλλει τὴν ἠγε-
μονξύουσαν ὕΌλην, αὕτη ἐστῖν ἡγεμονιχωτέρα". τὸ
γὰρ μᾶλλον χαχὸν τῆς ἀρχΏς τῆς χατ αὐτὴν ἡγοῖτο.

Cap. XII. [mprobaia virtutis immissione, mali destructio; quod mali ex ea nulla minutio. Expuncta Zenonis
opitiio, solis igne orbem esse conflagraturum.

Misisse autem Deum virtutem in materiam, di- ῃ T6 δὲ, Κατέπεμφε 6 θεὸς δύναμιν ἐπὶ τὸν ὕλην,

citur quidem nulla probatione ; ac quod omni pror-
sus probabilitate careat. Par tamen est, ut ét ipsum
pari ratione suis sermonibus ac explicatione gau-
deat. Hujus sane causam hanc esse dicunt, ut
nullum sit maluni, sed omnia bona. Decebat euim
viriutem materiem misceri, athlelarum more, qui
congressu implexuque adversarios superant; quo
scilicet mali victoria, ipsum aboleretur. Longe
vero augustius arbitror, Deique excellentia dignius,
primo statim existentium cogitatü materiam sub.
latam esse. Haud tamen puto rem admiserunt ;
quod nunc quoque malum quidpiam exsistat ,
quod materian: vocant. Res vero nihil magis ces-
sare ac aboleri possibile est, quz tales sint, ne
quis in deterius quedam mutari admiserit. Decebat
enim hujus quemdaia. sensum fleri, quod nempe
haec mediocrite? quovis sane modo imminuta es-
sent, ut et in posterum meliores nobis spes suppe-
terent. Pulchre enim in Zenonis Citiei sententiam
dictum est, qui rerum universitatem igni conflagra-
Lurani, sic argueret, Quiquid habet quod urat , non
cessaverit , donec totum comburat ; solque ignis est,
nec quod habet, comburet ? Ex quo conficiebat, ut
sibi videbatur, recum hapc universitatem igni exu-
rendam esse. Ad quem facetiorum quemdam dixisse
ferunt. Atqui ego heri, et ante annum, ac diu ante
vidi, nuncque similiter video , nullam labem solis
ignem attulisse. Decebat cum tempore paulatim rem
fieri, ut quandoque universum hoc con[lagraturum
crederemus, Quin ad Manicliei quoque doctrinam,
quanquam nulla nititur flde ac ratione, eadem puto
responsio congruat, nihil hec decrementi fecisse :
sed et fuisse prius, ejus temporibus, qui mortalium
priinus conditus est, cum frater fratrem sustulit, et
nunc adhuc esse : eademque bella, et diversas ma-
. gis cupiditates ac libidines. Decebat autem hzc, vel
$i non cessaverant, certe ipinuta esse, uL et quan-
doque teinpore cessatura auguraremur. Dum au-
teu eadem exinde perseverant , quinam spes fu-
turorum ? |

λέγεται μὲν µετ᾽ οὐδεμιᾶς ἀποδείξεως᾽ ἔστι δὲ πιθα-
νὸν οὐδ' ὁπωστιοῦν. Χρὴ δὲ ὁμοίως χαὶ at«b τυχεῖν
τῶν οἰχείων λόγων. Τὸ μὲν γὰρ αἴτιον τούτου ἐχεῖνο
εἶναι, ὅπως μηδὲν μὲν fy χαχὸν, ἀγαθὰ δὲ πάντα.
Ἔδει µιχθῆναι τὴν δύναμιν τῇ ὕλη, χατὰ τοὺς ἆθλτ-
τὰς, τοὺς ἓν τῷ συµπλέχεσθαι χαταγωνιζοµένους
τοὺς ἀντιπάλους, ἵνα, χρατῄσασα τοῦ χαχοῦ, παύσῃ
αὑτὸ τοῦ εἶναι. Πολὺ tb οἶμαι σεµνότερον, xaX τῆς
τοῦ θεοῦ ὑπεροχῆς ἐπάδιον, 16,6100 νοήµατι τῶν bv-
των ἀφανίσαι τὴν ὕλην. "AXX οἶμαι, τοῦτο οὖκ
ἀπεδέξαντο, διὰ τὸ xal νῦν χαχόν τι ὑπάρχειν, ὃ τὴν
ὕλην εἶναί φασι. Τὰ πράγµατα δὲ οὐδὲν μᾶλλον δύ-
ναται παύσασθαι ὄντα τοιαῦτα, ἵνα τις τὸ μὴ µετα-
θάλλεσθαι εἰς τὰ χείρω ἔνια συγχωρήση. Ἔδει δέ
τινα αἴσθησιν γενέσθαι τούτου, ὅτι μετρίως ὅπως
δἠποτὲ ἐμειώθη ταῦτα, ἵνα xal τὰς εἰς τὸ µέλλον
ἑλπίδας βελτίσυς ἔχωμεν. Καλῶς γὰρ δὴ πρὸς τὸν
Ζήνωνος τοῦ Κιτιέως εἴρηται λόγον, ὃς τὸ «dv ix-
πυρωθῄσεσθαι λέγων, Πᾶν τὸ καϊον ἔχον οὐ παύσῃ
ἕως ÓJAov χαύσῃ" καὶ ὁ ἤλιος πὲρ ἐστι, καὶ ὃ
ἔχει o0 καύσει; Ἐξ οὗ συνήχετο, ὡς (peto, τὸ πᾶν
ἐχπυρωθήσεσθαι. Πρὸς ὄν τις τῶν χαριεστέρων εἰ-
ρηχέναι λέγεται» "AAA" ἐγώ τοι χθὲς, καὶ αρὸ
ἐγιαυτοῦ, καὶ πρὸ π.]είονος χρόνου εἶδον, καὶ
Υῦν ὁμοίως ὁρῶ, οὐδὲν ὑπὸ cov ἡάίου πεπονθός.
Xpnr δὲ σὺν χρόγῳ κατ) ὀλίγον γεγέσθαι τοῦτο,
ira καὶ ὅτι ποτὲ ἐχπυρωθήσεται τὸ ÓAor πιστεύ-
σωµεγ. Καὶ πρὸς τὸν Μανιχαίου 55 λόγον, χαΐτοι

D σὺν οὐδεμιᾷ πίστει ῥηθέντα, ἡ αὐτὴ: οἶμαι, ἀπόχρισις

ὅτι Αλλ᾽ οὐδὲν ἐμειώθη ταῦτα" ἁλλὰ xal πρότερον
ἦν ἐπὶ τοῦ «ερώτου γενομένου ἀνθρώπου, ὅπου ἁδελ-
φὸς ἁδελφὸν ἀπόλλωσι, χαὶ νῦν ἔτι ἐστί' xal πόλεμοι
οἱ αὐτοὶ, χαὶ ποιχιλώτεραι ἐπιθυμίαι. Xpr,v δὲ, el xal
μὴ πεπαῦσθαι, μεμειῶσθαι Y' οὖν ταῦτα, ἵνα οἱτθί-
σωµεν, ὅτι xal παύσηταί ποτε σὺν τῷ χρόνῳ. Ὄντων
δὲ τῶν αὐτῶν ἐχεῖθεν, τίς ἡ πίστις τῶν εἰς τὸ μέλ-
λον;

TRACTATUS DE PLACITIS MANICHLEORUM.

430

Ca». XIII. Malum minime in sideribus ét stellis. Mala vite omnia Manichaice vana, que vite inducant inte-
ritum : delirio supra exposito transvectionis animarum ex luna ad solem.

Tiva δὲ χαὶ τὰ xaxà εἶναι λέγει; Περὶ μὲν yàp tbv A.— Quonam vero etiam mala esse dicit? Ad solem

Ίλιον xa τὴν σελήνην οὐδὲν ἀπολείπει' περὶ δὲ τὸν
οὐρανὸν xal τοὺς ἁστέρας, eU τι τοιοῦτον εἶναί φησι,
xii τί ποτ' ἐστὶ τοῦτο, εὔλογον ἐφεξῆς ῥητεῖν. ᾽Αλλ)
$ μὲν ἀταξία xav αὑτούς ἐστι τὸ χαχὸν χαὶ ἡ
&:ax-o; χίνησις ' ταῦτα δὲ ἀεὶ χατὰ τὰ αὐτὰ xal
ὡσαύτως ἔχει: xal οὔτε τινά τις τῶν πλανωμένων
αἰτιάσεται, ὡς παρὰ τὸν τεταγμένον χρόνον ἐπιμεῖναί
ποτε ζωδιακῷ ἀξιώσαντα, οὔτε τῶν ἁπλανῶν, ὡς
οὐχέτι τῆς αὐτῆς µένοντα ἔδρας xol μὴ συµπερι-
᾿πολοῦντα τῇ τοῦ παντὸς περιφορᾷ, bv ἑκατὸν ἔτεσι
μίαν μοῖραν ἐπὶ τὰ ἑπόμενα χινούµενα. "Ev γῇ δὲ εἰ
τὸ ἀνήμερον ἑνίων χωρίων αἰτιᾶται, f) µέμφονται οἱ
χυδερνηται iv τῇ θαλάσσῃ χειμῶνας' πρῶτον μὲν
χατ αὐτοὺς τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μοίρας τὰ τοιαῦτα. El

quidem ac lunam quod attinet, deest nihil. Quod
vero ad coelum et stellas, si quid tale esse dixerit,
ac quidnam tandem illud sit, axquum est ut sequen-
tibus exquiramus. Enimvero, inordinatio, ut illi
existimant, malum est, inotusque inordinatus. Hxc
autem secundum eadem atque eodem semper modo
habent : nec ullam. quis inerrantium stellarum vi-
tuperaverit, eo nomine, quod praeter constitutuin
tempus in signifero circulo quandoque morari vo-
luerit ; neque fixarum, quasi non eadem sede situ-
que mansetit, nec universi circumlatione in orbem
pariter rotetur, uno gradu retro acto ad sequentia
motu, centum annorum spatio. In terra autem si
quorumdam locorum agrorumque duram ac indo-

γοῦν bmi (fi; μηδὲν φύοιτο, τάχιστα ἂν ἁπόλοιτο Β mitam indolem accusaverit ; aut gubernatores marís

πάντα τὰ ζῶα. Τοῦτο δὲ πολὺ τῆς ἑναπειλημμένης
τῇ ὕλη δυνάµεως πρὸς τὸν θεὺν παραπέμγαι δύνα-
ται’ xal πυλλὰς σελήνας δεῄσει γενέσθαι, ἵνα ἀθρόως
χωρῆσαι δυνηθῶσι τοσαύτας προσπελαζούσας ψυχάς.
Τὰ δὲ αὐτὰ xoi περὶ τὴν θάλατταν. Ἕρμαιον γὰρ
ἀπόλλυσθαι, ἵνα τάχιστα τῆς πρὸς τὸν θεὸν ὁδοῦ
ἔχωνται ἀπολλύμενα, Οἱ δὲ πόλεμοι οἱ ἐπὶ γῆς, xal
λιμοὶ χαὶ πᾶν ὃ τι φθοροποιὸν, &v πλείστῃ τιμῇ xac
εὐτούς. Πᾶν γὰρ τὸ ἀγαθῶν αἴτιον τιµητέον, Ἄγα-
lou δὲ αἴτια ταῦτα ἐχ τής συμθαινούσης φθορᾶς. ἂν
«ρὺς τὸν θεὸν παραπέμπει τὴν διαχρινοµένην ἀπὸ
τῶν ἀπολλυμένων δύναμιν.

tempestatibus ac procellis offensi fuerint. Primum
quidem ut illi sentiunt, talia, boni porlionis sunt.
Etenim nullo terre germine exsistente, futurum
sit, ut animalia omnia celerrime intereant. Id vero
dum ita contigerit, ejus virtutis quz: materie im-
plexa est, partem plurimam ad Deum transmittere
possit : ac necesse erit plures lunas exsistere, ut
tantam repente propinquantium animarum multi-
tudinem capere possint. Nec aliter de mari loquen-
dum sit. Lucrum enim ipsperatum perire, ut ea
qua intereunt, quam citissime qux: ad Deum ducit,
viam teneant. Quz autem in terra geruntur bella,

fámesque, ac si quid est. quod interitu mergat, illorum sententia, maximo babendum honore est.
Quidquid eniin cavsa bonorum est, quod honore habeatur dignum est. Sunt vero hac boni causa,
ex interitu qui est illia comes, dum discretam ab his qui intereunt, virtutem ad Deum traducit.

Car. XIV. JEgyptiis culta animalia noxia. Homo artibus maleficus. bibidines et injustitia, legibus castigatee
et disciplina. Gontingentia et necessaria, quibus nihil labis.

Ἡγνοήχαμέν τε, ὡς ἔοιχεν, ὅτι ἓν δίχῃ τὸν xpoxó- C. — Atque, ut. videtur, nescivimus /Egyptios merito

δειλον xal τὸνλέοντα xai τὸν λύχον τιμῶσιν Αἰγύπτιδι’
ἐπειδὴ ταῦτα μάλιστα παρὰ τὰ ἄλλα ζῶα καρτεριχώ-
κατα ὄντα, χαταναλίσχει σιτούµενά τεαὐτὰ χαὶ πάντα
τρόπον διαφθεἰροντα ΄ χαὶ τὸν ἀετὸν xal τὸν ἱέραχα
ὅτι xa ταῦτα τῶν iv ἀέρι χαὶ ἐπὶ γῆς ἀσθενεστέρων
ζώων ἀναιρετιχά. Τάχα δὲ κατ αὐτοὺς ὁ ἄνθρωπος
Δὰ τοῦτο ἐν πλείστῃ τιμῇ, ὅτι μάλιστα πάντων ταῖς
ἐπινοίαις xal ταῖς τέχναις πλεΐῖστα τῶν ζώων δαµά-
(uv εἴωθεν ’ ἵνα xal αὐτὸς μὴ ἁμο.ρῇ τούτου τοῦ
ἀγαθοῦ, βορὰ ἑτέρων γίνεται. Πάλιν οὖν αἱ Υενέσεις
ἄτοποι, xaz' αὐτοὺς, Ex μιχροῦ xai τοῦ τυχόντος
απέρµατος πᾶν μέγα τι ἀποτελοῦσαι ' xal πολὺ χάλ-
Àovw κατ αὐτοὺς ἀνηρησθαι ταύτας ὑπὸ τοῦ θεοῦ,
ἵνα ἂν σύντομος ἐγένετο ἁπαλλαγὴ τῆς ἐνταῦθα δια-
«pure τῆς δυνάµεως τῆς θείας.
| Ἀλλὰ «i xal πρὺς ἀχολασίας καὶ ἁἀδιχίας, xa πᾶν
ὁτιοῦν τοιοῦτον, φῄσειέ τις ἂν, ὁ Μανιχαῖος ἐρεῖ ;
Ο0ὐχοῦν πρὸς ταῦτα ῥοηῦὸς δέδοται f) παίδευσις xaX ὁ
νόμος fj μὲν παίδευσις ἐχφροντίζουσα τοῦ μηδὲ
πουῦτόν τι περὶ τοὺς ἀνθρώπους συµθαίνειν΄’ ὁ νόµος
& τιμωρούµενος τὸν ἁλόντα Ev τινι τῶν ἁδιχημάτων
τὰ»

crocodilum colere et leonem et lupuimn, quod hzc
maxime animalia pre reliquis robustiora, ipsam
predam vorant, omnique modointerifnunt : aquilam
quoque et accipitrem, quod et horum indoles sit, ut
imbecilliora animalia in aere et super terram ene-
cent. Forte vero etiam juxta illos homo eam ob
rem maximo honore habetur, quod omnium maxime
subtilibus inventis atque artibus, pleraque anima-
lium domare solet. Ne vero et ipse hujus expers
boni exsistat, aliorum ipse esca cedit. Rursus igi-
tur absurde generationes, illorum sententia, quie
ex exiguo vilique spermate quidquid magnuin est
efficiant ; presstaique, ut hi opinantur, a Deo inte-
rimi, quam nasci, ut divina virtus cito liberetur a

D mundi hujus incolatus molestiis.

Quid enimvero etiam ad libidines impudicitias-
que ac injustitias, ac quidquid ejus generis est, di-
cat aliquis, dicturus Manichzeus? lgitur ad hzc di-
sciplina lexque suppetias veniunt. Disciplina qui-
dem, in hoc diligenter incumbens, ne quid ejusniodi
in hominibus conlingat : lex vero puniens, si quis
iniustum aliquid admisisse deprehensus fuerit,

431

Deinde vero, quid est quod terre vitio vertatur , A

quod eam subigere ac exercere agricola neglexerit?
quod Dei principatus imminutus est, qui in justi ra-
tione consistit, cum fuerint ejus quidem alia fru-
ctuum frugumque feracia; aliaque contraria quali-
tate. praedita; aut cum ventis ruentibus, secun-
dum aliam rationem, alios inde commodum sen-
tire, alios vero etiam invitos mala quxdam ferre
'contigerit? Nempe nesciant necesse est, quzenam

ALEXANDRI EPISCOPI LYCOPOLITANI

453

Ἔπειτα δὲ τί τὸ ἔγχλημα τῆς γῆς, εἰ γεωργὸς
ἀμελήσειε τοῦ ταύτην ἡμεροῦν ; ὅτι ἠλάττωται ἡ τοῦ
θεοῦ ἀρχὴ, Ἶτις ἐστὶ κατὰ τὸ δίχαιον, ὅτ ἂν fi τὰ
μὲν χαρπῶν γόνιμα, τὰ δὲ μὴ τοιαῦτα * f] φεροµένων
τῶν πνευμάτων καθ ἑτέραν αἰτίαν, τοὺς μὲν ὦφε-
λεῖσθαι, τοὺς δὲ xal ἀθούλητά τινα ὑπομένειν, συµ-
θαίνῃ; ἀπείρους τούτους εἶναι τῆς τῶν ἑνδεχομένων
φύσεως xai τῆς τῶν ἀναγχαίων. Οὕτω γὰρ οὐχ ἂν
τὰ τοιαῦτα ἑτερατεύοντο.

eorum indoles, quz? contingentia, et qu& necessaria sunt. Sic enim non talia prodigio verterent ac

calumniarentur.

Car. XV. Libido et cupiditas rerum sentientium, Daemones. animalia sentientia. Sol item et [una, stelle.
Platonice, non Christiane.

Unde igitur voluptas seu libido et cupiditas?

Πόθεν οὖν ἡδονὴ xol ἐπιθυμία; Ταῦτα γὰρ µό-

Hec enim maxime mala esse dicunt, oderuntque; p λιστα χακὰ εἶναι λέγουσι xa διαµεμισήχασι” τὴν

nec materia aliud quidquam magis videatur. Sane
quod hac solum animalibus attineant quz sensu
praedita sunt, nullaque alia res quam quas sen-
tiunt, cupiditatem percipiat ac libidinem seu volu-
ptatem, manifestum est. Quis enim stirpi voluptatis
ac tristiti:& dolorisque sensus? Quisnam vero terre,
aqua aut aeri? Dzmones vero, si quidem sunt aní-
malia sensu przdita, eam forte ob rem constitutis
sacrificiis ac legitimis delectantur, zegreque ferunt
cum illa defuerint : cum nihil ejusmodi de Deo cogi-
tari possit. Igitur qui dicunt : Quidnam cause est cur
animalia voluptate afficiantur ac cupiditate? prius
inde querelam moveant , Cur huc sint sensu. pradi-
(a, queve causa sit tur cibo indigeant ? Ea sane ani-

ὕλην (4) οὐχ ἑτέρα μᾶλλόν ἐστιν. Ὅτι μὲν οὖν περὶ
τὰ αἰσθητιχὰ τῶν ζώων µόνων ἑστὶ ταῦτα, xat οὐ-
δὲν ἕτερον ἀντιλαμδάνεται ἐπιθυμίας xal ἡδονῆς 1)
τὰ αἰσθανόμενα, φανερόν. Ποία γὰρ αἴσθησις ἡδονῆς
xai λύπης φυτῷ ; ποία δὲ yf, ὕδατι f] ἀέρι; Οἱ δαί-
μονές τε, εἴπερ εἰσιν αἰσθητὰ (9) ζῶα, διὰ τοῦτο
ἴσως τοῖς νενοµισµένοις περὶ τὰς θυσίας Ίδονται,
xaX ἀπολειπομένων δυσφοροῦσιν» οὐδενὸς τοιούτου
περὶ θεοῦ ἐπινοεῖσθαι δυναµένου. Οἱ δὴ λέγοντες'
Διὰ cl. ἤδεται καὶ ἐπιθυμεῖ τὰ ζώα; αἱτιάσθωσαν
πρότερον’ Διά cl ἐστιν αἰσθητικὰ ταῦτα; ἢ διὰ τί
τροφῆς δεῖται; Αν μὲν γὰρ ἣν ἀθάνατα Qoa, καὶ
φθορᾶς xaX αΌξης ἀπήλλαχται, οἷον ἥλιος xaX σελήνη
xaX ἀστέρες, χαίτοι ὄντα αἰσθητικά΄ ἑχτὸς δὲ τούτων

malia quz immortalia erant, a corruptionis interitu C ἐστὶ xa τῆς τοιαύτης αἰτιάσεως. Ὁ δὲ ἄνθρωπος,

augmentoque fuere liberata, cujusmodi sunt sol et
]una et stelle , quanquam sunt hzc etiam sensu
pradita : extra tamen hzec sunt, nihilque huic cri-

χαὶ αἰσθέσθαι χαὶ χρίνειν δυνάµενος, xai δυνάµει
σοφὸς (ἔχει Υὰρ δύναμιν τοιοῦτος γενέσθαι), à πολα-
6toy τὸ ἴδιον 6h, χαταπατεῖ.

minationi obnoxia. Homo autem, cum et sensu uti valeat et judicare, sitque potentia sapiens (potesta,
tem enim habet ut talis fiat), accepto quod proprium est, illud nimirum conculcat.

Cap. XVI. Quod sapientes aliqui, nihil vetat et alios esse. Diligentia et studio paranda virtus. Saniore phile.
sophia homines ad bonum prosehendi. Commune virtutis stadium a Christo omnibus apertum.

Proreus enim opere pretium ex his viris quera-
mus : Nullusne hominum studiosus possit evadere ,
an aliquem contingat virtutem capessere? Ac si
quidem nemo sapiens, quid ipse tandem Manichzeus?
Mitto enim non solum alios studiosos dicere; sed et
alios idoneos, qui tales faciant, non adesse. Quod

Ὅλως γὰρ ἄξιον πνθέσθαι τούτων τῶν ἀνδρῶν,
πότερον οὐδένα ἄνθρωπον δυνατὸν σπουδαῖον γενέ-
σθαι, f] τινά γε ἑνδέχεται; El μὲν γὰρ οὐδεὶς σοφὸς,
τἰ δήποτε αὐτὸς ὁ Μανιχαῖος, Εῶ χὰρ, ὅτι τοὺς
ἄλλους οὗ µόνον σπουδαίους εἶναι λέγει ' ἀλλὰ xai
ἄλλους φησὶν ἰχανοὺς εἶναι τοιούτους ποιῃσαι. El

si omnino aliquis est, quid vetat omnes pariter stu- D δ᾽ ὅλως ἐστί τις, cl χωλύει xal πάντας Ὑενέσθαι

diosos evadere? Quod enim de uno, de omnibus
quoque contingens est; et quorum opera quibusve
mediis unus, iisdem et omnes virtulis arcem pos-
sint arripere : nisi quid plurimum virtutis ac poten-
ti: dicunt talibus intercludi.

Rursus igitur primum : Qus necessitas. laboris
ad capesseudas disciplinas (liceat enim et dormiendo
virtutem nancisci)? aut qua causa est cur viri isti
auditores suos potissimum in spem erigant paranda
honestatis atque virtutis? Nam etsi volutantes cuni
meretricibus , proprium bonum nancisci possint.
Quod si disciplina meliorque institutio ac educatio,

(4) Thv ὕ.ην. "H τε 0n.

σπουδαίους; "O γὰρ περὶ Eva, χαὶ περὶ πάντας ἓν-
δέχεται’ xal δι ὧν xai εἷς, διὰ τούτων xal πάντες
ἑνάρετοι ἂν γένοιντο: εἰ jh τί φασιν τῆς δυνάµεως
πλεῖστον τοῖς τοιούτοις ἑναπολαμθάνεσθαι,

Πάλιν τοίνυν πρῶτον μέν Τίς χρεία τοῦ περὶ τὴν
παἰδευσιν πόνου (Ὑγενοίµεθα γὰρ ἂν καθεύδοντες
σπουδαῖοι); ἣἡ διὰ τί μάλιστα τοὺς ἀχροωμένους
αὐτῶν οἱ τοιοῦτοι ἄνδρες εἰς ἑλπίδας ἄγουσι τοῦ xa-
λοῦ; Καὶ yàp καλινδούµενοι σὺν ταῖς ἑταίραις, τὸ
οἰχεῖον ἔχειεν ἂν ἀγαθόν. Ei δὲ fj παίδευσις xa t
περιαγωγὴ ἡ βελτίων xat τὸ σπουδαῖον περὶ τὴν τῆς

(9) Αἰσθητά. Αἰσθητιχά.

453

TRACTATUS DE PLACITIS MANICHA.ORUM.

454

ἀρετῆς ἀνάληψιν τοιοῦτον αὐτὸν ἐπειργάααντο, πάν- A diligentiaque ac sedulitas percipienda virtute talem

τες Υινέσθωααν τοιοῦτοι, xal ἀνῄρηται Ἡ θρυλλου-
µένη ὑπ) αὐτῶν τῆς ὕλης ἄταχτος χίνησις.

Πολὺ δὲ χάλλιον ἣν τὴν σοφρίαν ὅπλον φάναι τυῖς
ἀνθρώποις ὑπὸ τοῦ θεοῦ δεδόσθαι, (v' ὅ ἐστιν αὐτοῖς
διὰ τὸ αἰσθητιχοῖς εἶναι ἐξ ἐπιθυμίας xal ἡδονϊς,
τοῦτο χατὰ μιχρὸν εἰς τὸ ἀγαθὸν περιάγουσα, τὸ
ἑπόμενον ἄτοπον ἐξ αὐτῶν ἀνέλη ' οὕτως γὰρ οὗτοί
τε, ἀρετἣν ἑπαγγελλόμενοι διδάσχειν, ζηλωτοὶ ἂν
σαν τῆς προθέσεως xai τοῦ Blou* πολλἠ τε ἂν fjv
ἑλτὶς τοῦ, ὅτι ποτὲ παύσεται τὰ καχὰ, πάντων }Υς-
νοµένων σοφῶν. Ὅ δοχεῖ µοι χατανενοηχέναι ὁ "In-
G0U;* xal ἵνα μὴ ἀπεληλαμένοι ὧσι τοῦ ἀγαθοῦ
γεωργοί τε xal τέχτονες xai οἰχοδόμοι χαὶ οἱ ἄλλοι

eum reddidere, omnes tales fiant , sublatusque esf
ab eis celebratus decantatissimusque inordinatus
materize molus.

Longe vero przstaret, ut dicerent , sapientiam
organum a Deo hominibus concessam, ut quod illis.
ex cupiditate et voluptate seu libidine molitum est,
ea ratione qua sunt sensu praediti, hoc paulatim in
bonum traducens, quod sequitur absurdum ab eis
auferret. Sic enim ipsi, qui se virtutis doctores pro-
fileantur, ex proposito vitaque zmulandi essert;
magnaque spes affulgeret, fore ut quandoque mala
cessarent, cum omnes sapientes evasissent, Idque
adeo Jesus mihi considerasse videtur; ac ne
plebs rusticana, agricole, fabri, cz:enentarii, reli-

ἀπὸ τῶν τεχνῶν, χοινὸν συνέδριον χαθίσαι πάντων p quique artifices et mechanici a bono extorres essent,

ὁμοῦ' xaX διὰ ἁπλῶν xai εὐχόλων διαλέξεων, xal
εἰς Θεοῦ ἔννοιαν αὐτοὺς ἀπενηνοχέναι, καὶ τοῦ χα-
Aou εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθεῖν ποιΏσαι.

commune omnium simul conflasse concilium; ac
simplicis facilisque alloquii dissertationibus, tum
in Dei eos sensum extulisse, tum in boni honestique
desiderium adduxisse.

Cir. XVII. Exagitata Manichaica virtus in Materia. Si una virtus creata sine Materia, et reliqua. Virtus in
materia explosa.

'AX)à γὰρ πώποτε λέγεται τὸ χαταπέμψαι τὴν δύ-
ναµιν τὴν θείαν ὁ θεὸς ἐπὶ τὴν ὕλην; El μὲν γὰρ
fjv ἀεὶ, xal οὔτε ὁ θεὺς πρότερος αὐτῆς ἐπινοεῖται,
οτε ἡ Όλη, τρεῖς πάλιν οὕτως εἰσὶν ἀρχαὶ χατὰ τὸν
Μανιχαῖον' τάχα δὲ xaX πάμπολλαι φανῄσονται ὀλίγω
ὕστερον. ELO ἐπιγενητή πως ἐστὶ, πῶς Όλης ἅμοιρος
αὐτί: El δὲ µέρος ati τοῦ Θεοῦ, πρῶτον μὲν σύν-
θετον xal σωματιχὸν ἁποφαίνουσιν οὕτως τὸν θεόν ’
εοῦτο δὲ ἄτοπον xal ἀδύνατον. El δὲ ἐποίησεν αὐτὴν,
χαὶ Όλης ἅμοιρός ἐστι, θαυµάζω πῶς οὐκ ἑσχόπῃη-
€xv, οὔτε οὗτος, οὔτε οἱ ἁπ᾿ ἐχείνου, ὅτι, εἰ ( 8 λέγε-
αι χατὰ τὴν ἀληθη δόξαν. ὅτι τὰ ἐφεξῆς, µένοντος
κοῦ Θεοῦ, ὑποστάσεως εἰσὶ,) τὴν δυνάµιν ταύτην
ἐποίησε βουληθεὶς ὁ θεὸς, πῶς οὐχὶ καὶ τῶν ἄλλων
ἁπάντων τῶν γενοµένων αἴτιος ἐγένετο, οὐδὲν ὕλης
προπαρχούσης προσδεηθείς; Τὰ μὲν δὴ φαινόμενα
ἄτοπα x τούτου τοιαῦτα, ἑπόμενα δὲ τὰ ἑξῆς.

Enimvero, quandonam aiunt Deum divinam vir-
tutem misisse in materiam ? Nam si semper erat, ac
neque Deus prior illa intelligitur , neque materia ;-
sie rursus ex Manichai doctrina tria erunt princi-
pia. Forte vero etiam longe plurima paulo post vi- -
debuntur. Sin autem adventitia est et quae poetea
exstiterit, quonam modo materie expers exsistit ?-
Quod si Dei partem statuunt, primum quidem
8ic sentiendo Deum compositum corporeumque tra-
dunt. Atqui hoc absurdum est nec usquam esse.
possit. Sin autem eam condidit, ac materie ex-
pers exsistit, miror quomodo non attenderint, nec
ipse nec ejus discipuli, quod si (ut in vera senten-
tia dicitur, que deinceps sunt, manente Deo, bypo-
stases sunt) hanc Deus virtutem voluntate condidit,
quomodo non etiam reliquorum omnium qus facta
gunt, auctor fuit, nulla ei necessaria materia , qua

ante exstiterit? H:ec enimvero qui ex ea opinione, appareut absurda; qus vero sequuntur, hic dein-.

ceps posita.

"Apá γε γὰρ φύσιν εἶχεν ἡ δύναµις ῥεῖν ἐπὶ τὴν
ὕλην; El παρὰ φύσιν ἦν αὐτῇ τοῦτο, πῶς οὖν ἐμίχθη;
ΕΙ δὲ χατὰ φύσιν ἣν αὐτῇ τοῦτο, πάντως που xal
&xY σὺν τῇ ὕλῃ ἂν. El δὲ τοῦτο, πῶς xaxbv τὴν ὕλην
προσαγορεύουσιν, μίγμα οὖσαν ἐξ ἀρχῆς πρὸς τὴν
θείαν δύναμιν; Πῶς φθαρῄσεται, µιχθείσης τῆς θείας
δυνάμεως, πρὸς αὐτὴν ἀποχωρησάσης ποτέ; Ἔσω-
ζε δ) γὰρ τὰ χαλὰ, xaX ἑτέρου νινὸς ἀγαθοῦ αἰτία
γίγνεσθαι οἷς ἂν παρῇ, εὔλογον, 1| διαφθορὰν ἡ ἄλλο
τι χαχὺν ἕτερον ἐπάγειν αὑτοῖς.

Ergo hzc virtutis natura fuit atque indoles ut dif-
flueret in materiam ? Si przter naturam erat, quo-

D nam igitur modo illi commista est? Sin autem ex

natura, omnino plane et semper res illi cum mate-
ria erat, ac ipsi comes erat. Id autem si ita est,
quid cause est cur inateriam malum vocitent, qua
a principio cum divina virtute commista, ejus nacta
commercium est? Quonam vero modo etiam cor-
rumpetur, divina virtute, quz admista erat, ad se
ipsam quandoque secedente? Qua enim bona es-

sent incolumia servabat, conveniens ut et alterius cujusdam boni, quibus adest, auctor exsistat,
quam ut corruptionem vel aliud quodpiam malum illis iniducat.

Cap. XVIII. Manicheorum solutio et instantia. Scite ad hominem de Manete, qui ipse in materia.

T5 μὲν Tip δὴ σοφὸν τὸ λεγόμενον ὑπ' αὐτῶν
ἐχεῖνό ἐστιν" "Ότι, ὥσπερ ὁρῶμεν, τῖς ψυχῆς τοῦ
εύµατος ἀποξευχθείσης, τὸ σῶμα αὐτὸ ἀπολλύμενον,
ὤτω xaY τῆς δυνάμεως ἀφείσης thv Όλην, τὸ λεῖ-

Eorum hic argutum responsum ac evasio; nem-
pe, sicut videmus anima sejuncta a corpore corpus
ipsum perire; sic etiam ubi virtus materiam, quod
reliquum erit, ipsam videlicet niateriam dissolutuun

455

ALEXANDRI EPISCOPI LYCOPOLITANI

456

lri ac perituram. Primum quidem non animadver- A πόµενον, ὅπερ &axtv ἡ ὕλη, διαλυθὲν οἰχέσεται. Ποῦ-

tunt, fleri non posse ut ulla res in non ens cor-
rumpatur. Non ens enim non est. Dissipatis autem

corporibus, ac cum eis mutatio quedam acciderit,

dissolvuntur; adeo ut partim in terram cedant,
partim in aerem, partimque in aliud quidpiam.
Praterea non meminerunt, docere illos materiam
motum inordinatum esse. Quod autem sui ipsum
ratione movetur, et cujus essentia motus est, nec
per accidens illi competit, quanam fiat ratione , ut
abscedente virtute, id quod erat, ante etiam quam
virtus in ipsum descenderet, esse desinat ? Nec τὶς
dent differentiam, quod omne corpus expers animz,
immobile sit. Nam et stirpes animam babent ve-
getabilem. Ipsum vero motum, quantumvis inordi-

natum, materi: dicunt esse substantiam, Ac vero B

erat melius, velut in dissonante lyra, accedente
harmonia iujtoque concentu, quidquid erat, musice
consertum modulatumque efficitur : sic nimirum
divinam virtutem inordinato admistam motui,
quem ipsi materiam sentiunt, pro eo quod ornatu
carebat, quemdam illi ornatum adjecisse, ac sem-
per adjicere, ejusmodi scilicet qui divino rite con-
gruat tempori. Nam qujeso, quandonam tandem
ipse Manicheus, ut de his tractaret idoneus fuit, ac
quando demum isthec enarravit? Nam et ipsum
materie tunc migma et virtulis in ea receptae fuisse
concedunt. Sive igitur , ita ut erat, hzc inordinato
motu locutus est, quomodo non mala opinio? sive
divina virtute anceps dubiumque dogma est :
ea ratione, qua est a divina virtute, veritatis com-

τον μὲν γὰρ οὐχ ὁρῶσιν, ὅτι τῶν ὄντων οὐδὲν οἷόν
ἐστιν φθείρεσθαι εἰς τὸ μὴ ὄν' τὸ γὰρ μὴ ὃν οὖν
ἔστι. Διασχεδασθέντων δὲ τῶν σωμάτων, xat µετα-
θολἠν τινα σχόντων, διάλυσις γίνεται ὥστε τὸ μὲν
εἰς Y» ἀπελθεῖν, τὸ δὰ εἰς ἀέρα, τὸ δὲ εἰς ἄλλο τι.

Ἔνπειτα δὲ οὐ µέμνηνται, ὅτι χἰνησιν ἄταχτον
ὑποτίθενται εἶναι τὴν ὕλην. Τὸ δὲ δι) αὑτὸ χινούµενον,
xai οὗ ἐστιν οὐσία ἡ χίένησις, ἀλλὰ μὴ χατὰ συµθε-
θηχὸς ὑπάρχει αὐτῷ, πῶς εὔλογον, τῆς δυνάµεως
ἀπελθούσης, παύσασθαι τοῦ ὅπερ ἣν, πρὶν xal τὴν
δύναμιν εἰς αὐτὸ χατελθεῖν; Οὐχ ὁρῶσι δὲ τὸ παραλ-
λάττον, ὅτι πᾶν μὲν σῶμα, φυχῆς ἅμοιρον, ἀχίνητον.
Ἔχει γὰρ καὶ τὰ φυτὰ τὴν φυτιχὴν ψυχἠν. Της δὲ |
ὕλης αὐτὴν τὴν οὐσίαν χίνησιν εἶναι φασὶν, ἄταχτον —
μέντοι. Κάλλιον δὲ fjv, χαθάπερ ἐπὶ λύρας, ἀνάρ-
µοστα µελῳδαύσης, fj ἁρμονία ἑλθοῦσα τὸ πᾶν ἡρμο-
σµένον ἀπειργάσατο οὕτω δὴ μιχθεῖσαν τὴν θείαν
δύναμιν τῇ ἁτάκτῳ κινήσει, ὅπερ ἑατὶ κατ αὐτοὺς
ἡ ὕλη, ἀντὶ τῆς ἐνούσης ἀχοσμίας χόσμον τινὰ αὐτῃ
ἐπιτεθεικέναι χαὶ ἀεὶ ἐπιθεῖναι τοῦ θείου χρόνου ἑπά-
ξιον. Ἐπεὶ πῶς ποτε αὐτὸς ὁ Μανιχαῖος περὶ τούτων
ἐγένετο ἱχανὸς διαλαθεῖν, xal τὸ πότε αὐτὰ ἀφηγή-
σατο; ὡς YXp μίγμα Υέγονε καὶ αὐτὸς τῆς Όλης, xaX
τῆς ἐναποληφθείσης αὐτῇ δυνάμεως, συγχωροῦσιν.
Elw οὖν, ὡς εἶχε, τῇ ἀτάχτῳ χινήσει ταῦτα ἔλεχε,
πῶς οὐ φαύλη fj δόξα; εἴτε τῇ θείᾳ δυνάµει ἀμφίδοξον
ἤδη τὸ δόγμα: τῷ μὲν ἀπὸ τῆς θείας δυνάµεως εἶναι
μέτοχον ἀληθείας' τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ἀτάχτου κινῄσεω»ς
τοῦ ἑτέρου µέρους µετέἐχειν, μεθιστάμενον εἰς τὸ
φεῦδος.

mercio gaudens; qua vero ab inordinato motu, alterius partis commercio ad mendacium vergens,

illique hzrens.

Cap. XIX. Altera Manichaei Virtus, prioribus novisque absurdis petita. Virtus efficiens et patibilis, opifesz.
et materie concreta. Corpora Manichao tribus partibus digesta.

Quod si dictum esset, divinam virtutem ornasse
materiam atque ornare, longe sapientius esset, et
ad fidem Manichaei doctrinz ac sermonibus conci-
liandum conducibilius. Verumenimvero aliam Deus
e supernis misit virtutem. Sane quidem quz dicta
sunt de priore .virtute, de hac pariter communia
sunt: omniaque absurda, conjuncta doctrine de
prima illorum virtute, eadem et imprzsentiarum
licet afferre. Aliud vero quis ferat? Quidni enim
Deus unam quamdam virtutem misit, quze omnia
posset ? Cum mens humana sic ad omnia varia sit ,
ut eadem geometrica scientia, eademque astrono-
mica et tectonica przdita sit, ac si quid ejus gene-
ris est; ad incitas Deus redactus est, nec invenire
potuit talem virtutem, qua illi ad omnia idonea es-
set, ut non prima atque secunda indigeret?

Utquid vero alia quidem yirtus opificis, alia vim
magis patientis habens ac recipientis, quo scilicet
pronum illi beneque sit ut misceatur cum materia?
Non enlm hic causam ordinis boni video, adver-
susque ipsum excossus. Si malum erat, non erat
in domo Dei. Cum enim Deus solummodo bonum,

(0 Kaxov.

Ei δὲ εἴρητο, ὡς ἡ θεία δύναµις τὴν ὕλην ἑχόσμησε
xaX χοσμεῖ, μαχρῷ ἂν ἣν σοφώτερον, xal πρὸς ἆξιο-
πιστίαν τῶν Μανιχαίου λόγων συµθαλλάμµενον μᾶλλον.
᾽Αλλὰ γὰρ ἑτέραν δύναμιν χκατέπεμφεν ὁ θεός. "A
μὲν δη εἴρηται περὶ τῆς προτέρας δυνάμεως, χοινᾶ
xaX περὶ ταύτης ἐστί: καὶ ὅσα ἄτοπα ἔπεται τῷ λόγῳ
τῷ περὶ τῆς πρώτης αὐτῶν δυνάµεως, ταῦτα xa '
νῦν ἐστι λέγειν. Τὸ δὲ ἄλλο τίς ἀνάσχοιτο; Au τἰγὰρ
δὴ οὗ πάντα μίαν τινὰ δνναμένην δύναμιν κατέπεµ-

Dey ὁ θεός; El ἀνθρώπου γοῦς οὕτως ἐστὶ πρὸς

πάντα ποιχίλος, ὥστε ὁ αὐτὸς μὲν εἶναι γεωμετριχὸς,
ὁ αὐτὸς δὲ ἀστρονομιχὸς xai τεχτονιχὸς, xal eU τι
τοιοῦτον * Θεῷ δὲ ρα ἣν ἄπορον εὑρεῖν τοιαύτην δύ-
ναµιν, fice αὐτῷ πρὸς πάντα Tiv ἱκαγὴ, ἵνα μὴ πρὠ-

της xaX δευτέρας δέηται ; |

Διὰ τί δὲ dj μὲν δύναμἰς ἐστι δημιουρχιχἡ, f; δὲ
παθητιχὴ μᾶλλον, ὡς χαλῶς αὐτὴν ἔχειν πρὸς τὴν
ὕλην χεράννυσθαι; Οὐχ óp γὰρ πάλιν ἐνταῦθα τὸ
αἴτιον τῆς τάξεως τοῦ χαλοῦ (6) xal τῆς χατ᾽ αὑτοῦ
ὑπεροχῆς. El xaxbv ἦν, οὐχ fjv ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ olx.
Ei γὰρ µόνον χαλὸν ὁ θεὸς, xai µόνον xaxby ἡ Όλη,

15]

TRACTATUS DE PLACITIS MANICHAEORUM.

438

µέσα τὰ ἄλλα xai μεταξὺ ἀνάγχη φάναι. Ἁλλ' εὖ- A malumque solummodo materia exsistab, necesse

ῥίσχεταεί τις ποιητὴς διάφορος περὶ τὰ µέσα, ὅτ ἂν
φῶσι τὴν μὲν δημιουργχιχὴν αἰτίαν, τὴν δὲ μιχτὴν πρὸς
τὴν Όλην. Τάχα οὖν ἐστι τὸ προηγούµενον χαὶ ἆπο-
«φροηγησάµενον τοῦτο, ὃ xal οἱ νεώτεροι λέγουσιν ἐν
τῷ Περὶ τῶν διαφορῶν λόγῳ. Τῆς δὲ δημιουργιχῆς,
φασὶ, δυνάµεως ἐπιχειρησάσης τῆς χοσµοποιίας,
ἀποχεχρίσθαι τῆς Όλης τὸ μεῖναν ἐπὶ τῆς ἰδίας ápe-
τῆς xiv τῇ συμμίξει, xai γεγονέναι fov xal σελ/-
νην ΄ τὸ δὲ µετρίας μετειληφὸς χαχίας, οὑρανὸν xat
ἀστέρας. Λοιπὸὺν δὲ τὰ ἄλλα ἑντὸς τούτων περιειλη-
φθαι ὡς ἔτυχεν, μίγματα ὄντα τῆς τε θείας δυνά-
µεως xai τῆς ὕλης.

est ut reliqua media dicamus et in. medio consti-
tuta. Atqui invenitur diversus factor ac conditor
circa ea quie media sunt, cum dicant aliam cau-
sam opificem, aliam materix: admistam. Forte ἱρὶ-
tur est primarium istud et quod a primario est,
quod etiam dicunt recentiores in libro De diffcren-
tiis. Cumque adeo opifex virtus ac cujus condendi
vis mundi fabricam aggressa esset, secretum aiunt
de materia quod in ipsa quoque mistione ip sua
propria manserat virtute, atque hine solem et ly-
nam exstitisse. ld vero quod modice parciusque
vitium contraxerat ac malitiam, ceelum et stellas.
Postremo autem reliqua intra hzc temere interce-

B pta, quz mista sunt ex divina virtute et materia.

e e οὐ νο

Cap. XX. Divina virtus eidem Manicheo corporea et divisibilis. Divina virtus ipsa materia, qua fiat omnia :-

inconveniens.

Ἐγὼ δὲ παρὰ πάντα ταῦτα θαυμάζω, πῶς οὐκ
αἰσθάνονται σωματιχὴν ποιοῦντες τὴν θείαν δύναμιν,
χαὶ τέµνοντες χαθάπερ τὰ µέρη. Au τί γὰρ oby ὡς
ὕλη, xat fj θεία δύναµις Ίδη ἐστὶν παθητὴ χαὶ διαι-
ρετὴ διὰ πάσης αὐτῆς" χαὶ τὸ μὲν τι αὑτῆς γίνεται
ἃλιος, τὸ δὲ σελήνη; Καθαρῶς γὰρ ταῦτα εἶναι φασὶ
τῆς θείας δυνάµεως' τοῦτο δὲ ἣν ὃ ἑλέγομεν ἴδιον
τῆς ὕλης εἶναι, τὸ μηδὲν οὖσαν καθ ἑαντὴν, δεχο-
µένην δὲ τὰ σχήµατα xal τὰς ποιότητας, πάντα γί-
Ὕνεσθαι τὰ διωρισµένα. El οὖν ὡς ἀφ᾽ ἑνὸς ὑποχει-
µένου τῆς θείας δύναµεως µόνον γέγονεν Άλιος xal
σελήνη, ταῦτα δὲ ἕτερα, διὰ τὶ μὴ xaX ἄλλο τι γέ-
νηται; El δὲ πάντα γενήσεται, τὸ συμθαῖνον φανερὸν,
ὅτι ἡ θεία δύναμις ὕλη, χαὶ αὐτὴ πρὸς τὰ σχήµατα
ποιουµένη. El δὲ οὐδὲν ἕτερον 1| ήλιος xal αελήνη τὰ
lx τῆς θείας δυνἀάµεώς ἐστι γενόµενα, τὰ ἔναπειλημ-
μένα ἄρα πᾶσι τοῖς οὖσιν ἡλιός στι xa σελήνη ' xal
ἕχαστος τῶν ἀστέρων ἡλιός ἐστι xal σελήνη: xal τὸ
ἕτερον xai τῶν χερσαίων ζώων καθ) Exastov xal
τῶν πτηνῶν χαὶ τῶν ἀμφιθίων. Ταῦτα δὲ, ὅτι οὐδὲ
οἱ τὰ θαύματα δειχνύντες ἀποδέξαιντο ἂν, οἶμαι παντί
πω 670v εἶναι.

Ego sane, preter hzc omnia, miror quomodo
non intelligunt, corpoream se facere divinam virtu-
tem, inque partium morem secare. Quidni enim.
quemadmodum materia, etiam divina virtus jam,
patibilis est, seque tota divisibilis ; atque ejus pars
alia sol efficitur, alia luna ? Clare enim hoc est quod
dicebamus esse proprium materie, cuin ipsa per
se nihil sit, cum figuras et qualitates recipiat, om-
nia fieri, qux» divisa ac distincta sunt. Si igitur
velut ex uno subjecto divina virtute, so:ummodo
sol lunaque exstiterunt ; bzcque adeo alia ac alia
sunt, quidni etiam aliud quidpiam factum esi?
Quod si fient omnia, quid sequatur manifestum
est; divinam virtutem materiam esse, ipsamque
esse qua in figuras formetur. Quod si nihil aliud
sunt &ol et luna, quam qua ex divina virtute creata
sunt ; ergo quz rebus omnibus intercepta sunt, sol
οἱ luna sunt : ac singule quzxque stelle, sol sunt
et luna; singulaque alia quzque animalia generis
terrestrium et volucrium et eorum qua amphibia.
dicuntur. Hxc vero ne ipsos quidem prestigiatores..
adniissuros, universis manifestum esse existimo.

Cap. XXI. Virus partim. bona, partim melior. In sole et luna illibata, in aliis depravata : improbabilie
opinio.

Τὸ δὲ μετὰ ταῦτα ἐπισχοποῦσιν οὐχ εὐθεῖα fj ὁδὸς,
ἁλλὰ δυσαντοτέρα τῆς παρελθούσης. Λέγουσι γὰρ
μηδὲν ἄτοπον πεπονθέναι κατὰ τὴν σύμμιξιν πρὸς
τὴν Όλην ἥλιον xal σελήνην. Εἶτα πῶς τὰ ἄλλα ἡλατ-
τώθη παρὰ τὴν ἰδίαν φύσιν οὖχ ἔχουσι λέγειν. El
μὲν γὰρ xai ὅτε xaf* ἑαυτὴν ἣν fj θεία δύναμις οὔ-
τως εἶχεν, ὥστε τὸ μέν τι αὐτῆς εἶναι χαλὸν, τὸ δὲ
χάλλιον, χατὰ τὸν τῶν ἱπποχενταύρων μῦθον, ol
τὸ μὲν ἄχρι στηθῶν ἄνθρωποι σαν, τὸ λοιπὸὺν δὲ
ἵπποι’ χαλὰ μὲν ἑκάτερα τὰ ζῶα, χάλλιον δὲ ὁ ἄν-
θρωπος. οὕτω xai ἐπὶ τῆς θείας δυνάµεώς ἐστιν
ἐπινοΏσαι, τὸ μὲν τι αὐτῆς τὸ χάλλιον φέρον, τὸ δὲ
ἑλαττούμενον χατὰ τοῦτο. Καὶ ἐπὶ τῆς ὕλης δὲ τὸ
μὲν ὑπάρχει ὑπερδολήν τινα ἔχον χαχίας. . . τὰ ἕτερα
μὲν Exepa, xaX ἑτέρας ἄλλος ἂν ἣν λόγος, Ἐνεδέχετο
Ὑὰρ ὑπολαθεῖν, ὅτι ἐμφρονέστερον τὰ ἐξ ἀρχῆς ἥλιος
wai σελήνη τὰ ἧττον ποντρὰ τῆς ὅλης εἰς τὴν σύμ-

Si quis vero huic quod sequitur animum. attende-
rit, haud recta videatur via, sed qux superiore ar-
dua magis ac anfractuosa sit, Aiunt enim : nihil
labis ascivisse solem et lunam ex commercio cum
materia. Jam enim nequeunt dicere quomodo reli- .
qua in deterius iverint, quam ferret eorum pro-.
pria natura. Si enim tunc etiam, cum penes se es
set, ineum modum se divina virtus habebat, ut par-
tim bona, partim melior esset, quo pene modo.
hippocentauros fabulantur otiosi homines, qui vi-.
delicet ad usque pectus homines, reliquo autem
corpore equi essent; quie utraqüe bona animalia;
sed in eis homo melior : sic quoque in divina vir-.
tute licet intelligere, ejus aliud melius esse 96 prae
stantius, aliud secundis partibus fore ac deterius, .
Itidemque inateria, aliud enormem quamdom mali-
tiam habet atque excessum... Alia quidem alia, at-

459

ALEXANDRI EPISCOPI) LYCOPOLITANI

4-4

que alius ália fuerit ratio, Existimare enim lice- A µιξιν ἐξελέξατο, ἵνα µένῃ ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀρετῃῆς"

bat, a principio solem et lunam, solertiori judicio
ac prudentia, partes materie minus malag quibus
commietio fleret, sibi elegisse, ut in sua perfectione
4ο virtute consisterent ; debilitatis autem tantse
mtati$ maleficiis, tantam in bono excellentiam re-
portasse; reliquas vero ejus partes collapsas esse,
haud quidem sine providentia; cum pari tamen
providentia, ea quz in ipsa est, malitia, pro quota
cajusque ratione. magis imbutas esse. Quod enim-

ἑξασθενησάντων τηλίχων δὲ πονηρευµάτων, ἔχθδι-
θάσασθαι τοσαύτην ὑπεροχὴν iv τῷ ἀγαθῷ, τὰ δὲ
ἄλλα µέρη αὐτῆς ἣν πεαόντα, οὐχ ἀπρονοήτως μὲν,
οὗ μὴν μετὰ τῆς long προνοίας ἁπολαῦσαι μᾶλλον
Χαχίας τῆς ἓν αὐτῇῃ χατὰ «b ποσὺν ἕχαστον. Ἐπειδὴ
δὲ οὐδὲν διάφορον περὶ τῆς δυνάµεως ταύτης map
αὐτῶν λέγεται, ἀλλ ὅμοια διὰ πάσης αὑτῆς θεωρεῖ-
ται, ἀπίθανος ὁ λόγοςι "Ότι ἐν μὲν τῇ cup petu, τὸ
μὲν ἔμεινεν ἀχέραιον, τὸ δὲ µετέαχεν χαχίας «tóc.

vero de hac virtute nihil ab eis diversum dicitur, sed se tota. similis ejusdemque rationis intelligitur,
improbabilis doctrina ac sententia est: quod nempe in commistione aliud sincerum purumque reman-

perit, aliud malitia quadam impartitum sit.

Cap. XXII. Lune (umen a sole. Receptarum in ea animarum inconvenientia. Gracis duo diluvia.

Aiunt vero, solem et lunam, cum divinam virtu- Ἡ — Aéyouc: δὲ, ὅτι χαὶ ἥλιος xax σελήνη τὴν θείαν δύ-

tem a materia paulatim secrevissent, ad Deum
transmisisse. Porro si vel parum astronomorum
fores trivissent, in hac deliria haud incidissent ut
sic sentirent; nec nescivissent, lunam ques quo-
rumdam sententia, suo'ipsa lumine careat, a sole
illuminari; ejusque inde esse figurationes, quod
sic vel sic distet a sole. Tuncque plena efficitur,
cum a sole distat centum octoginta gradibus. Tunc
vero in coitu est, cum in eodem cum sole gradu
fertur. Deinde, quomodo non mirum, qua tandem
flat ratione, tum muli sint anima et a diversis?
Etenim sunt mundi ipsius et animalium, et stir-
pium et nympharum et demonum : ac in his facie
distinguuntur, volucrium, terrestrium animalium,
et eorum qui amphibia sunt : in luna autem unum
quodoam simile corpus semper nobis conspicitur.
Quid vero et hzc corporis continuitas? Ac quidem
cum luna semiplena est, apparet semicirculus ;
cumque plusquam media, idem rursus. Quonam
igitur modo in lunam assumuntur, ac quo usie ve-
hiculo? Si enim leve est velut ignis, non solum
par ad lunam evadere, sed superius quidquid est
transcendere ; sin autem grave, net a principio ad
lenam licet attingere.

Quaenam vero ratio est, ut quod primum ad lu-
nam advenit, non statim ad solem transmittatur,
sed exspectet cum plena est, dum relique anima
adveniant? Cum igitur luna quz plena esset, de-
crescit, virtus eo tempore ubi manet; donec que
vacuata fuerat prioribus animabus, haud secus ac
utbs desolata, aliam rursum coloniam luna reci-
piat? Erat enim etiam thesaurus quidam in qua-
dam terrz parte segregandus, vel nubium, vel al-
terius cujusdam loci; ubi anim: congregate, para-
te essent ut ad lunam commigrarent.

Verum alia rursus emergit quzstio. Quid igitur
causs est cur non statim repleatur? aut cur rursus
dies quindecim exspectat? Nec istud minorem ba-
bet admirationem, quam ea quz dicta sunt ; quod
nunquam ab omni retro hominum memoria extra
quintumdecimum diem luna plena fuit. Quin ne
dilwvii quidem tempore sub Deucalione, magisque

ναµιν, χατὰ μιχρὸν διακρίναντες ἀπὸ τῆς ὕλης, πρὸς
τὸν θεὸν παρέπεμψαν. Εἴ δ σαν xai κατὰ μιχρὸν εἰς
ἁστρονόμων θύρας φοιτήσαντες, οὐχ ἂν ταῦτα πε-
πόνθεσαν * οὔτε Ἠγνόησαν ἂν, ὅτι 1j σελήνη χατά
τινας ἅμοιρος οὖσα ἰδίου φωτὸς, ὑπὸ τοῦ flou xa-
ταλάμπεται’ χαὶ ὅτι οἱ σχηματισμοὶ αὐτῆς εἰσι καρὰ
τὰς τοῦ ἡλίου διαστάσεις ' πανσέληνός τε γίγνεται,
6v ἂν ἀπέχῃ τοῦ ἡλίου τὰς ἑχατὸν xal ὀγδοήχοντα
μοίρας. σύνοδος δὲ, ὅτ᾽ ἂν ἐπὶ τῆς αὐτῆς τῷ ἡλίῳ
φέρηται uolpac. Ἔπειτα δὲ πῶς οὐ θαυμαστὸν, ὅπως
ποτὲ πολλαὶ οὖσαι αἱ Φυχαὶ χαὶ ἀπὸ διαφόρων; Καὶ
γὰρ τοῦ χόσµου αὐτοῦ xal ζώων καὶ φυτῶν καὶ νυµ-
φῶν xal δαιμόνων εἰσίν' χαὶ ἐν τούτοις πτηνῶν, χερ-
σαίων, ἀμφιδίων διαχρίνονται τῇ ὄψει: ἀλλὰ Ev τι
σῶμα ὅμοιον ἀεὶ διὰ παντὸς φαίνεται ἡμῖν kv τῇ σε-
λήνῃ. Τί δὲ χαὶ τὸ συνεχὲς τοῦ σώματος τοῦτο; Καὶ
ὅτε μὲν διχάτοµός ἐστιν dj σεληνη, φαινόμενον ἡμι-
χύχλιον ὅτε δὲ ἀμφίχυρτος, τοιοῦτον πάλιν. Πῶς
ἀναλαμθάνονται ἐπὶ τὴν σελήνην f] ποίῳ γρώµεναι
σχήµατι; El μὲν γὰρ xoüqóv ἐστιν olov mop, οὐκ ἄχρι
τῆς σελήνης µόνον εἰχὸς γενέσθαι ἂν, ἁλλ᾽ ἄνωθεν
διαπαντός: εἰ δὲ βαρὺ, οὐδ' ἀρχὴν πρὸς σελήνην ἀφι-
χέσθαι οἷόν τε.

Τίνα δὲ λόγον ἔχει, τὸ πρῶτον ἀφιχόμενον πρὸς
σελήνην, μὴ εὐθὺς πρὸς Ίλιον ἀναπέμπεσθαι, ἀλλ
ἐχδέχεσθαι τὴν πανσέληνον τὰς τῶν ἄλλων ψυχῶν
ἐπιδημίᾳς;, "Ote τοίνυν ἀπὸ τῆς πανσελήνου d σε-
λήνη μειοῦται ἀποχωριζομένη, δύναμις τὸν χρόνον
τοῦτον TOU μένει, ἕως ἂν χενωθεῖσα ἡ σελήνη τῶν
προτέρων φυχῶν, χαθάπερ πόλις ἔρημος, δευτέραν
πάλιν δέξηται ἀποικίαν; Ἐχρῖν γὰρ ἀφωρίσθαι xal
θησαυρὀν τινα ἕν τινι μέρει τῆς γῆς, f] τῶν νεφελῶν,
Ἡ ἑτέρου τόπου τινὸς, ἕνθα αἱ ψυχαὶ συναγειρόµεναι,
ἔτοιμαι Υίγνονται πρὸς τὴν ἐπιδημίαν τὴν πρὸς σι-
λήνην.

"AJ πάλιν ἁπορία ἑτέρα. Auk τί τοίνυν οὐχ εὖ-
θὺς πληροῦται;, ἢ διὰ τί πάλιν τὰς πεντεχαίδεχα
ἡμέρας περιμένει; Οὐχ ἔλαττον δὲ τῶν εἱρημένων
θαυμαστὸν χαὶ τοῦτο, τὸ µηδέποτε, ἀφ' οὗ µέμνηνται
οἱ ἄνθρωποι, τὴν σελήγην ἐχτὸς πεντεχαίδεχα ἣμε»
pov πεπληρῶσθαι, Αλλά μὴ δ' ἐπὶ τοῦ χαταχλυσμοῦ
τοῦ ἐπὶ Δευχαλίωνος: xat ἔτι αἄλλον ἐπὶ Φοοωνέως'

μι

TRACTATUS ΡΕ PLACITIS MANICH/EORUM.

442

ὅτε πάντα, ὡς εἰπεῖν, τὰ ἐπὶ γῆς διεφθάρη, xal πολ- A adhuc sub Phoroneo, quando ea qua erant super

λὴν τὴν δύναμιν συνέθη διακεχρίσθαι τῆς ὕλης. Χω-
pic δὲ τούτων xal φορὰς γενεῶν xai ἀφορίας καὶ
φθορὰν ὁμοίως σχοπεῖν mpocfixev* ὧν ὡσαύτως μὴ
γινοµένων κατὰ τάξιν, yph μιδὲ τὴν τάξιν τῶν παν-
σελήνωυ, μηδὲ τῶν µειώσεων οὕτω τηρεῖσθαι.

terram, ut sic dicam, omnia interierunt, vimque
magnam virtutis contigit a materia segregari. Ad
hec vero etian generationum proventus earumque
delectus ac frustratio, similiterque corruptionum
attendenda erant; quz: cum eodem modo et ordine
non eveniant, nec pleniluniorum ordo, nec decre-
scentis lunz tempora sic observanda erant.

Car. XXII. Imago Materie in sole, ad quam homo : nuge ac delirium. Delirium item, hominem a materia
esse conditum, Homo, vel composi(um, vel anima, vel mens et animus.

O00 παρέργως δὲ οὐδὲ τούτῳ προσεχτέον. "Oct εἰ
μὲν ἄπειρός ἐστιν ἡ ἑναποχειμένη τῇ 00 δύναμις
θεία, πρὸς τὸ μειοῦσθαι αὐτὴν οὐδὲν δύναται, ἃ δια-
πραγματεύονται ἥλιος καὶ σελήνη. Τὸ γὰρ λειπόµενον
Κάλιν ἄπειρον ἀπὸ πεπερασµένου τοῦ ληφθέντος.
El δέ ἐστιν πεπερασμένη, ἐχρῆν αἴσθησιν γενέσθαι
lv τοσούτω χρόνῳ πόσον ποτὲ τῆς δυνάµεως ταύτης
lx τοῦ χόσµου ἐμειώθη. 'AXAX πάντα ὁμοίως μένει.
Τΐνας 6E θυμοὺς οὐχ ὑπερθέδηχε τῷ ἀπιθάνῳ χαὶ
ταῦτα, ὅτε χατὰ τὴν ὀφθεῖσαν ἐν ἡλίῳ εἰχόνα τῆς
ὕλης τὸν ἄνθρωπον δημιούργημα εἶναι λέγωσι; Καὶ
γὰρ εἰχόνες εἴδωλα εἰσὶ τῶν ἀρχετύπων. ELO ἡλίῳ
τὴν εἰχόνα χαταλείπουσι, ποῦ τὸ παράδειγµα, πρὺς
ὅπερ ἡ εἰχὼν αὐτοῖς ἀναπέπλασται; Οὐ γὰρ δη a5-
τόν γε τὸν ἄνθρωπον φῄσουσι τὸν ὄντως ὄνθρωπον
εἶναι: οὐδὲ τὴν δύναμιν τὴν θείαν. Ταύτην μὲν γὰρ
αρὺὸς εὖν Όλην µιγνύουσιν» Ev ἡλίῳ δὲ τὴν εἰχόνα
ἑωρᾶσθαι λέγουσιν, ὃς ἐγένετο xax! αὐτοὺς ἀπὸ τῆς
πρὸς τὴν ὕλην ὕστερον διαχρίσεως. Αλλ' οὐδὲ τὴν
δημιουρχικὶ» αἰτίαν' ταύτην γὰρ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς
θείας δυνάµεως χαταπεπέµφθαι φασί’ χαὶ πρὸς ἡλίου
χατ αὑτοὺς πάντως γε ταύτην ταχτέον' ἐπειδήπερ,
ἀφιγμένης αὐτῆς, τὸν ἥλιον xal τὴν σελήνην τῆς Ong
ἀποχεχρίσθαι συµδέθηχεν.

Ἕν ἡλίω δὲ τὴν εἰχόνα ἑωρᾶσθαι λέγουσι' πεποίη-
xtv δὲ fj ὕλη, φασὶ, τὸν ἄνθρωπον. Τίνι mock τρόπῳ
ἢ Qc ; Οὐδὶ γὰρ πλάσασθαί γε τοῦτο δυνατὀν. Πρὸς
yàp τῷ εἴδωλον εἰδώλου τὸν ἄνθρωπον ὑπάρχειν οὔ-
τως Yt χατ᾽ αὐτοὺς, καὶ µηδεµίαν ἔχειν ὑπόστασιν,
ἔτι οὐδὲ εἰς ἔννοιάν ἐστιν ἤχειν δυνάµενα., πῶς τῆς
Ὅλης ἔργαν icy ὁ ἄνθρωπος. Τὸ γὰρ λογίξεσθαι
χαὶ αἰσθέσθαι οὐδὲ τῆς κατ αὐτοὺς ὕλης ἐστίν. Τίς
δὲ χατ᾽ αὐτοὺς ὁ ἄνθρωπος; "Apá γε τὸ ix τῆς Φυ-
fc xal σώματος μίγμα; f) τὸ ἕτερον, ἡ τὸ ὅλης ᾧν-
χῆς ἀνωτέρω, vouc ; Αλλ’ εἴτε νοῦς ἐστι, πῶς τὸ κάλ-
λνον γἐνοιτ᾽ ἂν τοῦ χείρονος ἔργον; εἴτε duy. (ταύ-
την δὲ τὴν θείαν δύναμιν εἶναι λέγουσι ) πῶς, ἀφαι-
ρούµενοι τὸν θεὸν τὴν Oclav δύναμιν, ταύτην ὑπὸ
τὴν τῆς Όλης δημιαουργίαν χατατάττουσιν; EL δὲ
τὸ σῶμα µόνον χαταλείπουσιν, ἀναμιμνησχέτωσαν
πάλιν, ὅτι τοῦτο χαθ) ἑαυτὸ ὃν ἀχίνητον, τῆς δὲ ὕλης
τὴν οὑσίαν χίνησιν εἶναι φασίν. ᾽Αλλὰ μὴν οὔτε γε
ety xa0' ἑαυτὺὸ ἐπὶ τὴν Όλην ἄγεσθαι οἵονται. 0ὐδὲ
*bix τούτων συνεστὼς εὔλογον ταύτης ἔργην εἶναι
ἱτολαμδάνειν. Καὶ μὴν τὸ γενόμενον ὑπό του, ὅτι
τὔτως χεῖρον ἑχείνου , ἀναμφισθήτητον εἶναι δοχεῖ.
O79s γὰρ 6 xóspoc τοῦ Δημιουργοῦ χεῖρον’ xal τῶν

Ας nec istud defunctorie levique opera attenden-
dum. Nempe si infinita est divina virtus quz ma-
terim indita est, ad eam minuendam nihil valent,
quantacunque sol et luna moliantur. Quod enim
reliquum est, ab illo finito quod sumptum est, in-

B (nitum est. Quod si est finita, sensu percipiendum

esset, per tanta intervalla, quantum tandem ejus
virtutis, e mundo minutum esset. At omnia simili-
ter perseverant. Quos vero animos sensusque hzc
quoque non excessere ut fidem aliquam merean-
tur, cum creatum dicant hominem atque forma»
tum ad materie imaginem in sole visam? Quippe
imagines simulacra sunt nudzque reprasentatio-
nes principum formarum. Quod si imaginem iu
sole includunt, ubinam exemplar ad quod eis efli-
eta est imago? Haud sane enim hominem ipsum,
vere hominem, dicturi sunt; neque divinam virtu-
tem : nam hanc quidem cum maleria miscent;
imaginem vero in sole visam docent; qui, ut illi
opinantur, postea conditus est ex secretione mate-
riz. Sed neque causam rerum opificem : hanc enim
missam fuisse aiunt ad salutem divinz virtuti pre-
standam : omnino quo illorum sententia hzc soli
ascribenda sit; idcirco nimirum, quod ejus ad-
ventu ac presentia contigit, segregari a materia

. Solem et lunam.

Porro in sole dicunt visam esse imaginem ; ma-
teriam vero dicunt condidisse hominem. Quonam
tandem modo, quave ratione ? Neque enim hoc sani
capitis esse possit comnientum. Preterquam quod
enim, quod ita sentiant, homo inane simulacrum
inanis simulacri futurus sit, ac qui nullam veram
habeat exsistentiam, adhuc nec in mentem venire
potest, quonam modo homo materi: opus exsistat.

p Etenim r&tione sensuque uti, non ejus materiz est,

quam ipsi statuunt. Quem vero hominem sentiunt,
quisnam est? Num quod ex anima ac corpore mi-
stum est? an alterum, vel quod tota anima superius
est, mens scilicet atque animus? Sed, sive mens
est, quonam modo quod perfectius est atque me-
lius, deterioris opus exstiterit? sive anima (hanc
vero divinam virtutem dicunt) quomodo ablatam
Deo divinam hanc virtutem, materie opiflcio ac
creationi eam subjiciunt? Quod ai solum corpus
relinquunt, meminerint rursus ipsum per se ipsum
immobile esse, materieque essentiam motum di-
cere. At neque rem ullam ipsam per se exque genio
ad materiam trahi existimant. Nec quod ex his con-
flatum est, ut ejus opus existimetur conveniens

445

ALEXANDRI EPISCOPI LYCOPOLITANE

A1

est. Sane quod ab aliquo conditum est, id illo de- 4 τεχνητῶν, ὅσα τούτων ἔργα. El oSv. τῆς ὕλης ἔργον ὁ

lerius esse ut existimetur, extra controversiam
est. Sic enim mundus Creatore deterius, seu Opi-
fice; et artificibus, quacunque artis opera sunl :

ἄνθρωπος, πάντως που ταύτης χεῖρον. Ὕλης δὲ χά-
χιον οἱ ἄνδρες οὐδὲν καταλείπουσι’ χαὶ οὐχ ἴσαν τῇ ὕλῃ
μίγνυσθαι τὴν θείαν δύναμιν xal τῷ ταύτης χείρονι

quod autem materia deterius sil, nibil illi volunt reliquum esse. Nec par est misceri materi, et ei

quod materia deterius sit.

Quz vero quasi indulgentia ac dispensando di-
cunt, hzc nec intelligere videntur. Quid enim caus
est, cur Dei imaginem in substantiam hominis ma-
leriam alligasse existiment ? Aut cur non ipsa suf-
ficiens imago, velut in speculis, ut homo appare-
ret? Aut sicut ipse sol, ad omnium qus procrean-
tur, ortum ac interitum sufficiens est, suzeque ipsius
creationis imaginem, pro creandi munere ac fa-

*A 6 οἰχκονομούμενηι λέγουσι, ταῦτα 020 ἔπινοτ-
σαι οἵουται. Διὰ c6. γὰρ τῆς κρείττονος εἰχόνος εἰς
τὴν τοῦ ἀνθρώπου ὑπόστασιν τὴν ὕλην δεδέσθαι νοµί-
ζουσιν ; "H διὰ τί οὐχ αὑτάρχης ἡ εἰχὼν, ὡς ἐπὶ τῶν
κατόπτρων, πρὸς τὸ πεφηνέναι τὸν ἄνθρωπον;, Ἡ
καθάπερ αὐτὸς ὁ ἅλιος πρὺς Ὑένεσιν ἁπάντων τῶν
γινοµένων xal «φθορὰν αὐτάρχης' ἐμιμήσατο δὲ τὴν
εἰχόνα κατὰ τὴν ποίησιν τῖς σφετέρας αὑτῆς δη-

ciendi zemulatus est. Quonam tandem illorum qu» p µιουργίας. Τίνι mozb ὧν εἶχεν; "Apá γε τῇ μιχθείσῃ

habet? Ergo divina virtus sic spectata, organi ra-
tionem respectu materie habet? Sed irordinato
motu, quo sic forma materiam imbuat? Verum si-
milia omnia, exquisito ordine diligentique opera,
imitando finem assequuntur. Neque enim domum
aut navim, vel quid aliud artefactum inordinatione
unquam praestari arbitrabimur; neque statuam,

cujus ars fabricam ad hominis imitationem mo-
lita est.

πρὸς αὐτὴν θεἰᾳ δυνάµει, οὐχοῦν iv ὀργάνου λόγῳ
θεία δύναµις, οὕτω Ye πρὸς ttv ὕλην; Αλλά τῇ
ἀτάχτῳ χινῄσει, οὕτως εἰδοποιούσῃ τὴν ὕλην; ᾽Αλλὰ
πάντα γε τὰ ὅμοια ἓν τάξεσι xot ἀχριθείαις διὰ µι-
µήσεων ἀφιχνεῖται εἰς τέλος. θὐδὲ γὰρ οἰχίαν fj
πλοῖον, f| «t ἕτερον τῶν τεχνιτῶν δι ἁταξίας ἀποτε-
λεῖσθαι οἴονται' οὐδὲ ἀνδριάντα, ὅπερ ἡ τέχνη πρὺς
ἀνθρώπου µίµησιν ἐμηχανήσατο. |

Cap. XXIV. Christus mens, Manichaice. Quid ecclesiastice? Inconvenientia de Christo. Passum umbralice,
Manicheorum deliriun. Nihil Verbo per fictionem aptum.

Christum vero cum nec cognoscant, Christum
tamen ipsum appellantes, cum altero sumendo ele-
mento, aliudque significatum, quam quo ille pro-
prie accipitur, inducendo, ipsum mentem esse tra-
dunt. Si quidem autem id quod noscitur ac quod
cognoscit, sapientiamque ipsum una voce dicentes,
His quz viri ecclesiastici de illo loquuntur, per
bunc modum consentire deprehenduntur ; quid
Causz est, cur omnem, quam vocant, veterem hi-
Storiam respuant? Si vero, ut quorumdam opinio
est, adventitium ipsum novumque, et qui extrin-
secus casuque intraverit, statuunt, videamus. Hu-
jus enim opinionis antistites, quod maxime suasi-
bile videatur, circa annum septimum dicunt, ea
quae sensu pnedita est, virtute organis formata
atque distincta, ipsum ingressum esse. Quod si
Christus mens est, ut illi opinantur, sic simul erit
Christus et non erit. Antequam enim mens sensus-
que ingrediatur, ne quidem est. Quod si Christus,
ut ipsi volunt, mens est, in ipsum vero exsistentem
mens ingreditur, sic rursus il'orum sententia mens
erit. Est igitur et non est eodem tempore Christus.
Si autem, quz illorum secta probatissima est, mens,
ut et ipsi existimant, omnia est quz? sunt ; quan-
doquidem materiam ingenitam profitentur, et z:qua-
lis, ut sic loquar, cum Deo temporis ipsique co-

Τὸν δὲ Χριστὸν οὐδὲ γινώσχοντες, ἀλλὰ Χριστὸν
αὐτὸν προσαγορεύοντες τῇ πρὸς τὸ β’ στοιχεῖον µε-

C ταλήψει, ἕτερον σηµαινόµενον ἀντὶ τοῦ χυρίως περὶ

αὐτοῦ ὑπειλημμένου εἰσάγοντες, Νοῦν εἶναι φασίν,
El μὲν, τὸ γνωστὸν xat τὸ γιγνῶσχον xat τὴν σοφίαν
αὐτοῦ λέγοντες ὁμόφὼνα, οὕτως τοῖς ἀπὸ τῶν ix-
χλησιῶν περὶ αὑτοῦ λέγουσι διαταττόµενοι, οὕτω γε
ἁλώσονται' πῶς οὖν τὴν λεγομένην παλαιὰν ἅπασαν
ἱστορίαν ἐχθάλλουσιν, El δὲ ἐπιγενητὸν χατά τινας
λέγουσι καὶ τῶν ἔξωθεν ἐπεισιόντων xal συµθαινόν-
των, σχοπῄσωµεν. Οἱ γὰρ δη ταύτης προϊστάμενοι
τῆς δόξης πιθανὸν μάλιστα λέγουσι περὶ τὰ ἑττὰ
ἔτη τῆς αἰσθητιχῆς δυνάµεως διαρθρωθείσης αὐτὸν
ἐπεισέρχεσθαι. Εἰ δὴ νοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς χατ᾽ αὖ-
τοὺς, οὕτω Ys ἔσται τε ἅμα xaX οὐκ ἔσται' πρὶν μὲν
γὰρ ἐπεισελθεῖν τὸν νοῦν. οὐδέπω ἑστίν. Εἴ γε voe
ἐστι κατ᾽ αὐτοὺς ὁ Χριστὸ»ς, ἀλλὰ μὴν ὄντι γε αὐτῷ
ἐπεισέρχεται ὁ νοῦς, οὕτως οὖν πάλιν κατ αὐτοὺς
ἔσται ὁ νοῦς. Ἔστι γε xoi obx ἔστιν ἓν τῷ αὐτῷ
χρόνῳ ὁ Χριστός. El δὲ xav αὐτῶν τὴν καλλίστην
αἴρεσιν ὁ νοῦς xac' αὐτούς ἐστι τὰ ὄντα πάντα" ἐπεὶ
τὴν ὕλην ἀγένητον ὑποτίθενται xai ἰσόχρονον ὡς sl.
πεῖν τῷ θεῷ, xal νοῦν xal Όλην τοῦτον τὸν πρῶτον
τὸν Χριστὸν ὑποτίθενται εἶναι, εἴ γε τὰ πάντα χατ
αὐτοὺς ἔστιν ὁ Χριστὸς νοὺς ὧν, ὃς ἐστιν τὰ πάντα"
xa ἡ ὕλη Ev τῶν ὄντων, χαὶ αὐτὴ ἁγένητος οὖσα.

vam, primum: hunc Christum et mentem et materiam statuunt, si quidem Christus mens est, qux
omnia est; unumque eorum quz sunt, inateria est, qui ipsa ingenita est.

Λά specimen vero ac ostentationem, per eum
*odum divinam quoque virtutem in materia cruci
affixam csse, ipsumque supplicium hoc aiunt non
pertulisse, quasi scilicet impossibile sit ipsum hoc

(7) Hoisiv, An ma05iv, pati?

Εἰς ἐπίδειγμα δὲ. τοῦτον τὸν τρόπον xaX τὴν θείαν
δύναμιν ἐνεσταυρῶσθαι τῇ T, xai αὐτὸν ὑπομεμε-
νηχέναι τὸ πάθτµα τοῦτο λέγουσιν, ὥσπερ ἀδυνάτου
ὄντος ἐχείνου τοῦτο ποιεῖν (7): ὅπερ αὐτὸς ὁ Μανι-

M5

TRACTATUS DE PLACITIS MANICHJEORUM.

448

χαΐος διαπράττεται λόγῳ περὶ τούτου διδάσχων' "Ότι A facere: quod ipse Manichzus libro de ea re scripto

1 θεία δύναµις εἰς ὕλην καταχέχληται, xol πάλιν
ἀποχωρεῖ. Τρόπον αὐτοὶ ἀναπλάττουσι. Τὸ μὲν γὰρ
κατὰ τὸν ἐκχλησιαστιχὸν λόγον εἰπεῖν εἰς λύσιν ἅμαρ-
τιῶν ἑαυτὸν ἐπιδεδωχέναι, ἔχει πίστιν τιγὰ πρὸς πολ-
λοὺς xàx τῶν ἱστοριῶν τῶν καθ Ἕλληνας, ὅτ ἄν
φασι, Τιγὰς ὑπὲρ σωτηρίας πόλεων ἑαυτοὺς ἐπι-
δεδωκέἐγαι. Καὶ παράδειγµα τοῦ λόγου ἔχει xal fj
Ἰουδαίων ἱστόρία, τὸν τοῦ ᾿Αθραὰμ, παἶδα εἰς θυσίαν
τῷ θεῷ παρασχευάζουσα. Τὸ δὲ εἰς πράγµατος ἑπί-
δειξιν τῷ παθήµατι ὑπάγειν τὸν Χριστὸν πολλῆς
ἔστιν ἁμαθίας, εἰς διδασχαλἰαν xal γνῶσιν τῶν bv-
των τοῦ Λόγου ὄντος ὑπάρχου.

Car. XXV. Manicheorum abstinentia a viventibus,

mythologia. Nimis

instituit docere; quod nimirum divina virtus in
materiam delapsa sit, ac rursus recedat. Modum
illi comminiscuntur. Sane quidem ut dicatur juxta
Ecclesie doctrinam semet ipsum tradidisse ad di-
juenda peccata, fidem quamdam vulgo obtinet, ex
ipsis quoque Grecorum historiis, cum aiunt, Non-
nullos se ipsos dedidisse ut civitates incolumes pre-
starent, Ejusque doctrine exemplum habet et Ju-
daeorum historia !, qux Abrahz filium in sacrificium
Deo preparet aptetque. Rei autem ostentandze gratia
et ad specimen Christum passioni subjicere, magna:
insciti& est, cum Verbum ad rerum doctrinam ac
scientiam przeses ac legatus sit.

ridicula, Quod abhorrent a nuptiis, dementia. Gigantum
a

legorica expositio.

᾿Απέχονται δὲ ἐμφύχων. El μὲν γὰρ ἑτέρου τινὸς B — Abstinent autem ab animatis. Si quidem ejus

χάριν, οὗ περιεργαστέον' εἰ δὲ διότι ἡ δύναμις 1
βεία τούτων ἀπέστη μᾶλλον f| ἐνυπάρχει πλεῖον, Υε-
λοῖον αὐτὴ αὐτῶν 1j προαίρεσις αὕτη. Εἴτε γὰρ τὰ
φυτὰ ἕνυλα μᾶλλον, εἰς τροφὴν xai δίαιταν χρῃσθαι
τῷ χείρονι πῶς εὔλογον ; εἴτε πλέον ἐν τούτοις ἡ δύ-
γαμις ἡ θεία, ἑστὶ πρὸς τὴν τροφὴν τὰ τοιαῦτα χρή-
σιµα, τοῦ θρεπτικοῦ xai αὐξητιχοῦ µέρους τῆς Φυ-
χῆς ὄντος σωµατικωτέρου.

Τὸ δὲ ἀπέχεσθαι γάμου xal ἀφροδισίων, δεδειότας
μὴ, κατὰ τὴν τοῦ γένους διαδοχὴν, ἐπὶ πλέον ἑνοιχήσῃ
τῇ ὕλῃ ἡ δύναμις fj θεία, θαυµμάζω πῶς xal αὐτοὶ
ἑαυτοὺς ἁποδέχονται. El γὰρ μὴ ἑξαρχεῖ ἡ τοῦ Θεοῦ

abstinentiz alia ratio sit, haud curiosius investi-
gandum, Sin autem ea ratione, quod divina virtus
illis magis abest, aut amplius inest; ridiculus hic
illorum animus ac sensus est. Sive enim stirpes et
plante magis materiales sunt, quomodo conveniens
exque ratione, ut eo quod deterius est, in cibum
victumque utamur? sive major in eis est «divina vir-
tus, sunt istiusmodi in cibum utilia, cum anima
facultas nutriendi atque augmentum faciendi magis
corporea ac crassior sit.

Quod autem a nuptiis reque venerea se absti-
neant, metuentes ne per generis successionem di-
vina virtus in materia magis inhabitet, miror quo-
modo vel ipsi se ipsos, quod ita sentiunt, admit-

πρόνοια, ὥστε xat διὰ γενέσεων, xal διὰ τῶν del xal C tant. Si enim nec Dei providentia sufficit, ut tum

ᾠσαύτως ἑχόντων ἁποικονομήσασθαι τῆς ὕλης τὴν
βείαν δύναμιν, τίς ἡ τοῦ Μανιχαίου ἑπίνοια ὑπὲρ
τούτου διαμηχανῄσασθαι δύναται; Οὐ γὰρ δήπου γι-
ἵανταίῳ λήμματι ὡς ἀληθῶς φησι τῷ θεῷ βοηθὸς
πρὺς τοῦτο γεγονέναι, ἵνα, τὰς γενέσεις ἀναιρῶν,
ρύντομον Toon τὴν τῆς θείας δυνάµεως ἀπὸ τῆς
Unc ἀναχώρησιν;

*A δὲ λέγεται ὑπὺ τῶν ποιῄσεων περὶ τῶν γιγάν-
των, ἄντιχρυς μῦθός ἔστιν. Οἱ μὲν γὰρ περὶ τούτων
ῥατάττοντες Ev ἀλληγορίαις τὰ τοιαῦτα προφέρονται,
τὸ σεμνὸν τοῦ λόγου ἀποχρύπτοντες τῇ τοῦ μύθου
Ka: olov ὅταν ἡ τῶν Ἰουδαίων ἱστορία qfi, Τοὺς
drrélovc ταῖς θνγατράσι τῶν ἀνθρώπων εἰς
ἀρροδισίων συνγεληλυθέναι µίξιν' τὰς γὰρ θρε-
ατιχὰς δυνάμεις τῆς φυχῆς ἀπὸ τῶν ἄνω ἐπὶ τὰ τῇδε
ᾗ τοιαύτη προφορὰ τοῦ λόγου σηµαίνει. Οἱ ποιηταὶ
&, ἐκ γῆς ἐνόπ.]ους ἀγασχεῖν λέγοντες ταύτους,
tlt εὐθὺς πρὸς θεοὺς ἑπάραντας ἁπο.ω.έναι, τὸ
ταχὺ xaX Σπίχηρον τῶν σωμάτων ὑποδηλοῦντες, οὕτω
tl» ποίησιν εἰς φυχαγωγίαν τῷ θαύματι χαταχο-
αμοῦσιν. Οἱ δὲ, οὐδὲν εἰδότες τούτων, ἔνθα δ᾽ ἂν πα-
ῥραλογισμοῦ τινος εὐπορῆσαι δύνωνται, ὁπόθεν δήποτε
bxwivo ἁρμαῖον ἑαυτῶν ποιοῦνται, ὅπερ διαπραγµα-
«νόµενοι τὸ ἀληθὲς πάσῃ τέχνῃ χαταγωνίνονται.

' Gen. xxi, 1... * Gen. v1, 2,

per generationes, tum per ea qud semper eodem-
que modo se habent, divinam virtutem a materia
eximat ; quid Manichzi solertia et subtilitas eam in
rem machinari potest? Num enimvero giganteo
munere vere Deo in hoc dicit adjutor exsistere, ut
sublatis generationibus divinam virtutem a materia
brevi przstet recedere?

Qua vero poete de gigantihus tradunt, palam
fabula est. Qui enim de his statuunt, alio quam
verba sonent, sensu, talia proferunt, fabulz specie
sermonis gratiam contegentes, ut cum refert δα»
deorum historia * : Venisse angelos ut cum filiabus
hominum commiscerentur ; nempe quod ita loquitur
hoc significans, vires anim: qu: inserviunt nu-
tritioni, a supernis ad terrena descivisse. Poetze
autem qui dicant, Eos, cum armati e terra emer-
sissent, mota statim in deos rebellione periisse ;
ut caducam celerisque interitus corporum indolem
insinuarent, in hunc modum recreandorum ex rei
miraculo animorum causa poesin exornant. Hi
vero, cum nihil horum intelligant, ubi ullius para-
logismi ansam nancisci licuerit, undecunque tan-
dem sibi inventum avide arripiunt, et ad ever-
tendam quoquo pacto veritatem omni arte coneur-
gunt.

uT

ALEXANDRI LYCOPOLITAN] DE PLACIT. MANICH. .

Cap. XXVI. Ignis Manichaicus vexatus. Ignis ille, ipsa materia.
[gnis autem ille, urendi quidem vi praeditus, A — Tb δὲ πῦρ αὐτοῖς τὸ χανυστιχὸν μὲν, ἀφεγτὲς δὲ,

nihil tamen lucis habens, qui sit extra mundum,
quonam eis loco consistit Nam si quidem in mundo
est, cur mundus hactenus incolumis perseverat?
Nam si aliquando ipsum, ei propinquando, cor-
rumpet, nunc quoque ipsi conjunctus est. Si au-
tem seorsum est, velut in propria sede ac loco su-
llimis, quid postea ut in mundum delabatur ei ac-
cidet? Aut quo modo e loco suo excedet, qua
necessitate, cujusve excussus violentia? Quznam
vero etiam ignis substantia possit intelligi sine pa-
bulo? Aut quomodo humidum illi pabulum est?
nisi quod qua de illo ex nature magis rationibus
dicuntur, non est hujus tractatus disquirere. Illud
autem ex his qua dicta sunt, prorsus manifestum
est. Ignis enim extra mundum consistens, omnino
est quam ipsi vocant materiam : quandoquidem sol
et luna, puri purorum divina virtute ab hoc igne
sejuncti sunt, nulla suarum partium' in hoc igue
relicta. Erat hic ignis ipsa per se materia, ab omni
cum divina virtute prorsus semotus commercio.
Quamobrem ubi mundus omni divina virtute illi
adversante evacuabitur, ejusmodi rursus ignis re-
linquetur; quonam igitur modo ignis aut aliquid
corrumpet, aut ab eo corrumpetur? Áb eo enim
quod simile est, non video qua ratione sit futura
corruptio. Quod enim fie& materia, divina ab ea
virtute sejuncta, hoc erat priusquam divina virtus
cum ea commisceretur. Si quidem igitur materia,
divina destituta virtute peritura est, quidni periit,
antequam etiam divinam virtutem ullumve munus
creationis consequeretur; ut deinceps materia pe-
reat, et in infinitum id faciat? Et quid prodest?
Quod enim ex prima voluntate factum non est, ex
sequenti quomodo fiet? aut quznam Deo ratio, ut
negotia differat, αυ ne in viro quidem se bene
habere videri queant ; illis enim quod impossibile
sit deliberare proclive dicatur competere, qui fa-
ciunt, ut nec tunc velint cum possibile est. Czete-
rum, nisi quid aliud, Deum supra essentiam et quem
dicunt, velut novam quamdam materiam inducunt :
nec eam quidem, quam viri prudentes omnino con-
junctam existimant, aut qux omnium extremum
est, vixque in mentem ut eam homo intelligat, ve-

τὸ ἐχτὸς τοῦ χόσµου, ποῦ ἵδρυται; El μὲν γὰρ ἐπὶ
τὸν χόσµον, τὶ τὸ αἴτιον τοῦ ἁπαθῆ εἶναι µέχρι τοῦ
παρόντος τὸν xógpov ; El γὰρ διαφθερεῖ ποτε αὐτὸν
πλησιάσαν, καὶ νῦν πρὸς αὐτὸν συνηπται. El δὲ χω”
ρίς ἐστιν, ofov ὡς Ev ἰδίῳ τόπῳ µετέωρον, vl παθὸν
ὕστερον ἐπιπέσεται τῷ χόσµῳ; "H πῶς τοῦ ἱδίου
τόπου ἑχστήσεται ὑπό τινος ἀνάγχης xal βίας; Τίνα
δὲ χαὶ ὕλης χωρὶς ἐννοεῖν τοῦ πυρὸς ὑπόστασι;, "H
πῶς τὸ ὑγρὸν τούτῳ ἐστὶν τροφῆ; Tj ὅσα λέγεται φυ-
σιχώτερον, οὐ τοῦ παρόντος λόγου ἑἐστίν. Ἐχεῖνο δὲ
πάντως που φανερὸν ἐκ τῶν εἱρημένων. Τὸ γὰρ
πῦρ τοῦ χόσµου ἐχτὸς ἀχριθῶς ἐστιν fj λεγοµένη ὑπ'
αὐτῶν Όλη᾽ ἐπειδήπερ ὁ ἥλιος xal fj σελήνη χαθαροὶ
χαθαρῶν ὄντες διὰ τῆς θείας δυνάµεως ἀπεζεύχθη-
σαν τοῦ πυρὸς τούτου, οὐδὲν ἑαυτῶν ἓν τῷ πυρὶ τού-
«tp ὑπολείψφαντες µέρος. Τοῦτο ἣν ἡ ὕλη xa0' ἑαυτὴν,
τὸ ἀχριδῶς ἅμικτον πρὸς τὴν θείαν δύναμιν. Ὥστε,
ἂν κενωθῇ χόσµος τῆς κχατ᾽ αὐτοῦ δυνάµεως θείας,
πάλιν τοιοῦτον ὑπολειφθήσεται πῦρ, πῶς οὖν τὸ
πῦρ ἣ διαφθερεῖ τι, f], ὑπ ἄλλου φθαρήσεται; Πρὸς
γὰρ τοῦ ὁμοίου οὐχ ὁρῷ πῶς γενῄσεται fj φθορά. Ὅ
γὰρ γενῄσεται ἡ Όλη, τῆς θείας δυνάµεως ἄποζευ-
χθεῖσα, τοῦτ᾽ ἣν πρὶν xal µεμίχθαι πρὸς αὐτὴν τὴν
θείαν δύναμιν. El. τοίνυν ἀπολεῖται ἑρημωθεῖσα της
θείας δυνάµεως, διὰ τί μὴ xal ἁπώλετο πρὶν xal θείαν
δύναμιν γενέσθαι 7) ἄλλην δηµιουργίαν, ἵνα ἁπόληται
fj Όλη, xal τοῦτο ποιῄση μέχρις ἀπείρου; Καὶ τί τὸ
ὄφελος;: "O γὰρ μὴ ἐγένετο Ex τοῦ πρώτου βουλήµα-
τος, πῶς Ex τοῦ δευτέρου γενῄσεται; 7| τίς ὁ λόγος
θεῷ, ἀναθεῖναι πράγµατα, ἃ οὐδ' ἐπ ἀνθρώπου xa-
λῶς ἔχειν ὑπονοεῖν; Τὸ γὰρ ἀδύνατον πρόσεστι τῷ
βουλεύεσθαι ἐπὶ τῶν ποιούντων πρὸς τῷ μηδὲ τὸ
βούλεσθαι, xv δυνατὸν T, προχείρως χρῆναι λέγειν.
Πλὴν εἰ μή τι ἕτερον, 8cbv χαὶ τὸν ἐπέχεινα οὐσίας
λέγουσιν, ὥσπερ χαινήν τινα εἰσάγουσιν ὕλην' xai
οὐχὶ τὴν ὑπερημμένην παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσιν' fjv fj
μὴ παντάπασιν οὖσαν ὁ λόγος εὑρίσχει, 7] τὸ πάντων
ἔσχατον xax µόγις εἰς ἔννοιαν ἀνθρωπίνην ἀφιχνεῖσθαι
δυνάµενον. Αλλὰ γὰρ τὸ πῦρ τὸ ἀφεγγὲς, ρά va
πλέον ἐστὶν τῆς µελλούσης ἐρημωθήσεσθαι Όλης ἀπὸ
τῆς θείας δυνάµεως, ἢ ἕλαττον; "AX εἰ μὲν ἕλαττον,
πῶς χαταγωνιεῖται τὸ πλέον; εἰ δὲ πλέον, ἑ πανάτγειν
μὲν αὐτὸ δυνῄσεται, τῆς αὐτῆς ὃν φύσεως, οὗ μὴν

nire possit. Enimvero ignis ille tenebrosus, plusne D διαφθείρει γε αὐτό' ὥσπερ οὐδὲ ὁ Νεῖλος τοὺς ἀπ᾿ αὖ-

valet quam materia, qui divina desolanda virtute

τοῦ ἀποτεμνομένους κόλπους.

est, an minus? Acsi quidem minus, quomodo expugnabit quod est majus? Sin autem plus, ad se
quidem reducere póterit, cum sit ejusdem nature : haud tamen corrumpet, ut neque Nilus, qui ab illo

abscinduntur sinus.

AKNO DONINI CCCII.

S. PETRUS

ALEXANDRINUS EPISCOPUS
ET MARTYR

NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA

(Ganz 4x». V et. Patr. Biblioth. IV, Proleg., x.)

1. Petri Alexandrini antistitis merita ab uno Eusebio celebrata. Theona successor, Tempus e;us aedis statui-
tur. Desinente anno 344 martyr occubuit.

Ἡ. Tempore persecutionis Canones ο μή scripsit, Hujusmodi Caxones. aliaque sanct Patris opera
plurimi ducunt scriptores Orientales. Neque aliter Greci, Balaamonis et Zonara commeniariia instructi
sidem Canones hic exhibiti; quorum nonnulli preterea cum codice ma. collati.

ΠΙ. Ex aliis beatissimi antistitis monumentis fragmenta collecta, Hia. intexta ejus epistola a Maff«io ediia.
Quo tempore ortum schisma Meletianum, .

l. Petrum episcopum Alexandrinum summis lau- A Il. Scripsit sanctus l'ater anno persecutionis iv,

dibus celebrat ex antiquioribus unus Eusebius.
Fuit ille, inquit (a), « divinum episcoporum decus,
cum ob totius vitz sanctimoniam, tum ob studium
ac peritiam sacrarum litterarum : » θεῖον ἐπισχόπων
χρῖµα, βίου τε xal ἀρετῖς ἕνεχα xa τῖς τῶν ἱερῶν
λόγων συνασχέστως. Et alibi (P) eum appellat « Chri-
stianze -religionis doctorem eximium : (c) qui quidem
toto sacerdotii sui tempore quod annis gessit duo-
decim, maximam quoque gloriam est consecutus.
Post Theonam episcopatum Alexandrinum sortitus
est. ΕΣ anie persecutionem quidem tribus ferme an-
Bis Ecclesiam rexit : Πρὸ τοῦ διογμοῦ pilo 008
Ge. tYrciatws οἲς Ἐχχλτσίας : reliquum autem
ziMàAs tempes, arctiore disciplina se ipsum exer-

Christo 506, Canones panitentiales propter eos qui
in predicta persecutione lapsi essent, Occurrunt
autem ín omnibus Canonum collectionibus, Nos
vero illos desumpsimus ex editione magni Synedici
Oxoniensi, quam curavit Guillelmus Deveregius,
eamque contulimus non solem cum Frontonis Du-
cai editione Parisiensi, sed etiam cum ms, codice
bombycino amplíssimi senstoris Bernardi Nani,
scholiis praterea Theodori Balssmonis et Joannis
Lonarz intextis. De his autem Canonibus pornites-
tíalibus Tillemontium consulas velim (g). Porro hu-
jusmodi Canonum testimoniis, ut refert Inudatus
Renau 'otius (hj, utuntor Fehmimensie, F.bnsessius,
Abulfaragius et alii cujuecungue secte. Orientales

cems, tramsegii : mec. minus interim communi Ee- B Christiani : apud quos. etiam in dis. electionibus

desiarem αι) magni&ce prospexit. Quam ob
camsam mre persecufiunis nono capite truncatus,
martvrE corenam promeruit. » Hactenus Eusebius :
quem accmrie Petri episcopatas annos digessisee,
puribas Bodfeilas evincit .d;. Cum igiiur Petrus
dasdccum αρ im o cgüsCopolg Lransegerit, 2449.
ammo xb erts peruecatóvne nono, szviente ia Alexas-
érmam Locesam Wavaniao, capste truncatus (ω-
E; eye χι» mastvrimm Ἰωάά is iam
απ 240. quod Aqvpuu rexsius die 29 πω νι
Aabir. οτι πμ Z5 Nesem bris ot pst Romo
du&ium s. ωστε Leguwass {/.

anonymis que vocant lFlesponsa, quedam. «x. ον
ejus operibus fragmenta esetant, ον item
laudantur 2 Jacolitis ín opere quod Fidem patrum
sppellast. in slio quoque oprte, eui blulus Dni»
pretwsus, cjue lovmilism de baptiomo GChriud Αν”
ratam viles.

Hl. Qux sero apud Gracvs ex (sterio semi
morieris veriptio fragmenta servanter, «s. via
e»lex123 «2€» Conmnilbue ensis esluilwnne. δή”
Fuss, {. cxeerptsee vs juo Taro De deitete, qued
essit. i ados operc Pbi 6t Ceslodo-
Mew, «παν Rr errstorio 2ης ρα”

te Koewont. Mist. eh, Ales, pog, 69.
fox. Or. Crit . twm. P, 1).
Έτ, Ncn., we. 9, yog. ών.
πιό 1.6, μα. 5 x

4
.

L7
ew s

451

S. PETRI ALEXANDRINI EPISCOPI

452

tione; 2. aliud item frag.nentum ex homilia De ud- A σχοπονι mullis criminibus convictum, in. communi

ventu Salvatoris, quod recitat Leontius Byzantinus
lib. 1 contra Nestorium et Eutychen; 5. adjecimus
deinceps ejusdem beatissimi antistitis epistolam ad
Ecclesiam Alexandrinam, recens evulgatam cum
aliis vetustis Ecclesie monumentis a V. C. Scipione
Maffeio (i); quam sanctus prazsul conscripsisse per-
bibetur post epistolam ad Meletium episcopum Ly-
copolitanum, a beatis confessoribus Hesychio, Pa-
chomio, Theodoro et Philea exaratam (j). In ea
porro epistola sanctus Petrus, Alexandrinis inter-
dicta cum Meletio communione, scribit se illi occur-
surum cum sapientibus viris, et visurum qua sunt
quc ille cogitavit, innuens videlicet synodum illam
Alexandrinam, in qua postmodum celebrata sacer-

episcoporum synodo deposuit. Cxterum de tempore
quo ccpit funestum schisma Meletianum, Baronii
sententiam (/) illud illigantis anno 306 propugnat
adversus Pagium οἱ Montfauconium laudatus Maffe-
ius (m), tum ex hac Petri Alexandrini epistola, tum
vero in primis ex altera quatuor episcoporum, cujus
in sua meminit idem sanctus Pater, quamque a Phi-
lea Thmueos episcopo fuisse conscriptam superius
edisseruimus (n) ; 4. demum loco fragmenta profe-
rimus ex disputatione de Paschate, quz in. Chronici
Paschalis limine occurrunt, de quorum sinceritate
alibi nos disputasse meminimus, ubi de 8. Clau-
dio Apollinari verba fecimus (o). Huc vero et illud
accedit ad fidem auctoris Chronici ejusdem Pascha-

dotio fuit dejectus idem Meletius. De qua quidem B jig confürmandam, quod Casaubonus ex veteri co-

synodo hzc habet sanctus Athanasius (k) : Petrus
apud nos ante persecutionem episcopus, εἰ ἐπ perse-
culione martyr, Meletium qui ab /Egypto episcopus
dicilur, Μελέτιον ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου λεγόμενον ἐπί-
V Maffei Osserv. letter., iom. III, pag. 17.
J) Vide Patrologie nostre Graco-Latine t. X,

col. 1565. Epi.
(k) Athan. Apol. contr. Arian., ὃ 59, Opp. tom. 1,

pxg. 171.
1h Baron. ad ann. 306, $ 44.
(m) Maffei /. c., pag. 24.

ο ο «

dice ms. duo loca profert (p) ad eamdem disputa-
tionem spectantia, qux» apud illum auctorem ano-
nymum iisdem verbis descripta videas, ut in notis
subjectis innuimus.

(i) Vide tomum supra citatum, col. 1559.
(o) Vide Patrologie tom. V. — Accedit S. Petriser-
mo yriace et Latine ab Ang. Maio evulgatus. Epit.
ATR.
(p) Casaub. Exercit. xvi ud Annal. eccl., $6 12 ei
165.

ACTA SINCERA SANCTI PETRI

EPISCOP] ALEXANDRINI ET MARTYRIS
ANASTASIO BIBLIOTHECARIO INTERPRETE.
(Apud Maium, Spicilegii tomo III, pag. 671.)

MAII MONITUM.

Anastasium Bibliothecarium transtulisse e Greco passionem sancti Petri Alexandrizx episcopi , affirmat
p imum ipsemet Anastasius in prologo suo ad passionem martyrum accccLxxx, quem Mabillonius in

useo Italico tom. I, part. Ἡ, p. 80, vulgavit : post translatam a me ad petitionem sanctitatis tue (loqui-
tur cum Petro episcopo Gavinensi ) passionem praecipui doctoris ei martyris Petri, Αἰεταπάτίπα wrbis
episcopi. Deinde anonymus biugraphus Joannis Vlll PP. apud Muratorium R. I. S. tom. lil, ῥ' ! , p. 265,
id ipsum con(lrmat : Anastasius Rom. Ecclesie bibliothecarius transtulit etiam de Greco in Latinum pes- !
sionem sancti Petri Alexandrini archiepiscopi. Nerumtaten ex diversis quz» habentur sancti Petri passio-
nibus, quamnam Anastasius transtulerit, conjectura cognoscendum est, Etenim Surius ad diem $26
Novembris quzdam breviora Ácta recitat , eaque ab Anastasio esse arbitratus est, propterea quod in co-
dicibus legerat prologum ad martyrum aMccccLxxx passionem , cujus supra meminimus; itaque iisdem
verbis utitur Surius quibus Anastasius in dicto prologo, nempe praecipui doctoris et martyris Petri Ale-
ααπάτίπα urbis episcopi (vel patriarche, ut Surius et codex Vat. reginze Suecorum 542, f. 72 b). Surii
tamen sententie, nulli certo argumento innixe non acquievit Baronius in adnotationibus ad Martyrolo-
gium dicta die Sic enim ait : « Habemus alia ejusdem Petri Acta pleniora in vet. cod. ms., qux quoniam
accuratius conscripta noscuntur, Anastasio, mea sententia , potius tribuenda videntur. Est illorum exor-
dium : Si omnes mei sensus. » ( labitur memoria Baronius qui scribere debuit, Si omnes mei corporis
arius , uti legitur apud nos.) Eamdem de istis Actis sententiam pr: se tulerat Baronius in Annal. ad an.
910, qui el ipsis ad contexeidam Petri Historiam naviter usus est. Ego igitur auctoritate Baronis fretus,
pretereaque bonitate captus Actorum horum, qua in pervetusto codice reperi Vaticano 602 , passionem

anc celeberrimi Alexaudrinz urbis episcopi et martyris exhibeo.

Przter hac sincera et Anastasiana, de quibus hactenus dixi, Acta , Latina alia legebam in codice Vat.
622, wque ferme antiquo; haec tamen illa ipsa sunt quz Combelisius in lectis Triumphis martyrum ,
p. 189 seqq., Grece edidit et Latinitate nova donavit, quia veterem codicis Vaticani textum ignorabat,

455

ACTA SINCERA.

454

Tria sunt igitur sancii Petri Alexandrini martyris Acta ; 1. Sincera nostra et omnium optima , Baronio

judice; 2. breviora illa Latina apud Surium ;

Greca Conmbefisiana, qu: sunt eadem Latine in codice,

ut diximus, Vat. 622. Nos vero prima et prestaptia atque inedita recitabimus (a).

INCIPIUNT ACTA.

Si omnes mei corporis artus verterentur in lin- A itaque sanctissimi viri episcopale inchoantes exor.

guas, omnesque membrorum compages articulatas
ederent voces, quis vel qualis, quantusve fuerit bea-
tissimus Pater noster Petrus, Alexandrinze sedis
srehiepiscopus, exprimere nullalenus suflicerem.
Przsertim quanta tyrannorum pericula, quantosque
gentilium atque h:ereticorüm subierit coriflictus,
papvris omnia tradere, vel maxime incongruum
ducimus, ne favoris illius panegyricum cómmendare
potius videamur quam passionum , cujus przclaro
annisu populum Deo acquisitum salvum facere vi-
riliter cucurrit. Verumtamen quia ad intime con-
versationis ac mirifice ejus actionis narranda prz-
conia ratio succumbit, et sermo sufficere nullatenus
valet, ideo commodum zstimamus ea solummodo

dium, ipsius flagitemus orationem , ut nos eair
nostro stylo cooperatricem habere gaudeamus.
Alexandria igitur urbs copiose magnitudinis est

qui non /Egyptiorum solummodo, sed etiam The.
brorum atque Libycorum haud procul ab /Egypto
principatum tenet. Salutifere autem Jesu Christi
Domini nostri incaznationis ducentorum octoginta
et quinque annorum circulus volvebatur, cum vene-
rabilis Theonas ejusdem civitatis papa sthereo
volatu coelestia regna conscendit (6). Cui profecto
memoratus Petrus ad ministranda Ecclesiz guberna-
cula succedeus , ab omni clero et Christiana plebe
ordinatus est pontifex, sextus decimus scilicet a
Marco evangelista simulque archiepiscopo ejusdem

describere, quibus utique ad pontificatus apicem B civitatis. Hic enim velut Lucifer inter astra con-

eonscendisse pandatur, et, Ario a catholica unitate
preciso, martyrialibus laureis sit coronatus. Hunc
tamen gloriosum flnem ac magnifici certaminis
speculum , operz pretium eis sufficere Credo , qui
nostram attendunt devotionem, ac sine mendacii
fuco veridicam non ambigunt narrationem. Hujus

(α) Fragmenta Actorum S. Petri Coptice et La-
tine edidit. Georgius Zoega, Danus, in libro cui
titulus : Catalogus codicum Copticorum mss. qui in
Museo Borgiano Velitris asservantur. Roma 1810,
in-fol., p. 11. En ea Latine reddita :

Il. Cod. XIV, ex vol. Vatic. σα. Encomium quod
acripsit abbas Alexander archiepiscopus Alexandrie
in S. Petrum virginem οἱ archiepiscopum ejusdem
srbis , qui mar(yrium sustinuit pro nomine Domini
nostri Jesu Christi , quod et recitavit in oratorio ejus
quod est a parte occidenlali urbis , ubi festum ejus
celebrant die honorat& commemorationis ejus, qui est
dies 39 mensis Athor. In pace Dei amen. Sermo inter
alia est de Sabellio heretico, qui surrexit tempore
Theon: archiepiscopi predecessoris Petri; de
persecutione sub Diocletiano, qua vigente in Meso-
petamiam secessit Petrus comitibus Achilla et hujus
eacomii auctore; de Melitio episcopo Lycopolitano,
Qui absente Petro invasit thronum Alexandriz, sed

a ab eo in Egyptum reverso pulsus est; de

ο presbytero qui secutus errorem Origenis affir-
mavit Filium Dei esse creaturam.

Subscriptio in fine : Domine, miserere servi tui
diaconi Gabrielis Cosme. Amen.

Π. Cod. XV, ex vol. Vatic. εισαι. Martyrium S.
Petri. archiepiscopi Alexandrini, qui consummavit
ceriamen suum sanctum. die 29 mensis. Athor.. In
pace Dei. Amen. .

Argumentum fere hoc est : Ànno Diocletiani xix
excitata est ingens persecutio , et tribuni et przsi-
des ad id constituti sunt in omnibus provinciis, et
in Egypto a Thebaide magna usque ad Libyen quz
porrigitur ad. usque Leptin. linmensus autem fuit
martyrum numerus in Africa et Mauretania, ^g

; Thebaide, Cyrene, Palestina et Phoenicia. In

Petrus, magnus archiepiscopus Alexandrie,
€i in carcere predixit, successurum sibi esse in

surgens, sanclarum radiis virtutum emicans,
arcem fidei magnificentissime gubernabat. In Scri-
pturis vero divinis priorum nullius inferior, ad
Ecclesiw€ utilitatem atque instructionem nobiliter
insistebat ; prudentia quoque singularis, et in om-
nibus perfectus, vere sacerdos eL hostia Dei, erga

throno Áchillam et post hunc Alexandrum ; Árium
autem impium anathematizavit. Commemoravit et
fratres episcopos, Phylel et Hesychium, et Pahhom
et Theodorum, qui in vincula conjeeti fuerant,
quo tempore ipse absens erat in Mesopotamia, et
martyrii coronam acceperant una cum clericis Dus
DCLX. Hortatus quoque est suos, ut caverent a Me-
litio Lycopolitano qui lacerabat Ecclesiam et insi-
dias struebat bonis. E carcere ductus est Petrus in
locum quem vocant Bucolorum, ubi S, Marcus
evangelista passus erat. [n itinere obviam facti se-
nex et anus, a castro ad oppidum descendentes,
obtulerunt. ei pellem quadrangulam et sindonium.
Postquam autem ventum esset amplius ad austrum
in locum martyrii S. Marci, in valle porrecta ad
planitiem sepulcrorum, tribuni recidi jusserunt
caput Petri. Quod ubi rescivit populus , scilicet ar-
chiepiscopum nocturno tempore el remotiore in
loco interfectum, magna turbae natz sunt. Conten -
tio etiam orta est in populo de corpore ejus, dum
alii sepelire vellent in ecclesia Theon, alii in loco
S. Marco consecralo, Proceres autem civilatis,
senatorii homines ex Dromo, veriti ne oriretur se-
ditio, corpus pelle illa involutum transtulerunt in
navigium, siquidem locus mari adjacebat , et Pha-
rum circumvecli appulerunt ad locum dictum Leu-
cates, ibi deposuerunt in caemeterio, quod ipse sibi
construxerat in suburbio a parte occidentali civi-

D tatis. Sed populus non permisit ut sepeliretur ,

antequam inortuum collocassent in throno episco-
pali in ecclesia, clero comitante , quo facto sepeli-
verunt eum in sindohiis et holosericis cum aroma-
tibus. Ευιτ. PAR.

b) Apud Eusebii Chronicum , in utraque mea
editione Mediolanensi ac Romana, ad hunc fere
annum non oLitus , sed initium episcopatus Theona
refertur.

455

S. PETRA. ALEXANDRINI EPISCOPI

orgnem sacerdétii cürám diebus ac noctibus vigi- A illuxit, ceeperuntque fideles ad martyrum memorias

lanter desudabat.

Sed quia semper zelo percutitur virtus, feriunt-
que summos fulgura montes, :emulorum hinc inde
multifarios patiebatur conflictus. Quid plura ? pene
omni tempore vitz? sux in persecutione degit. Or-
dinavit interea quinquaginta et quinque episcopos.
Meletius denique, nomine et mente nigerrimus ,
apud Lycopolitanam urbem schismaticus factus est
praesul; multa quidem contra canonum agens regu-
lam, superansque etiam cruentorum militum feri-
tatem, qui in Domini passione veriti sunt Dominicam
scindere tunicam ; adeo laxatis insanis raptabatur
babenis, ut catholicam scindens Ecclesiam, non s0-
lum per civitates /£gypti, sed etiam per villas ejus,
suos sequaces ordinaret episcopos , ei nihil ei eurze
de Petro erat, imo nec de Christo qui erat in Petro.
Huic prefatus Arius adhuc laicus adhzrebat, nec-
dum clericali tonsura notatus , eratque illi ejusque
domui admodum clarus ; nec immerito : omne ani-
mal, ut ait Scriptura, simile sibi diligit. His autem
cognitis , vir Domini moerore confectus hanc per-
secutionem aiebat pejorem esse priore. Et licet
quibusdam latebris absconsus, tamen pro viribus
exhortatorios ubique dirigens apices, preedicansque
Ecclesix* unitatem , vegetabat eos adversus imperi-
tiam et nefariam Meletii temeritatem. Unde factum
est ut non pauci ejus salutaribus monitis animati,
a Meletiana discederent impielate.

Per idem fere tempus Arius, viperea armatus ver-
sutia, quasi deserens Meletianos confugit ad Pe-
trum, qui rogatus ab episcopis sublimavit eum
diaconii honore, nesciens quippe tantam ejus hypo-
«o15in. Erat autem Instar colubri pestifero suffectus
veneno. Neque enim hujusmodi manus impositio
huic sancto in crimen deputari potuit, sicut nec Si-
monis magica ars simulata ascribitur Philippo.
Meletianorum interea detestabile nefas supra mo-
dum crescebat, pavensque beatissimus Petrus ne
hzretica pestis totum sibi creditum invaderet gre-
gem, simulque sciens quod nulla societas est luci
cum tenebris, nullaque concordia Cbristo et Belial,
Meletianos ab Ecclesia per litteras segregavit. Et
quia mala voluntas diu occultari non valet, illico

nefandissimus Arius, propterea quod suos fautores ῃ

ab Ecclesie dignitate cerneret divisos, tristitie
mancipatus gemebat. Quod sanctissimum virum
minime latuit. Denudata namque ejus hypocrisi,
protinus evangelico utens ferro, Si oculus tuus
dexter scandalizal te, erue eum et projice abs te,
Arium ab Ecclesie compage, utpote putridum
membrum: detruncans, foras expulit et a fidelium
communione extorrem esse mandavit.

His ita gestis, subito admodum ablata persecu-
tionis procella, pax, licet exigua, refulsit. Tunc
elegantissimus Domini pontifex populo manifestus

(a) Rectissime noster ponit Petri passionem
sub Maximo, non sub Diocletiano , quod facit
Graecus ille biograohus a Combefisio vulgatus.

catervatim currere, οἱ ad Christi laudem coetum
congregare; quos divina legis antistes divino ora-
culo vivificabat, erigebat atque roborabat, cresce-
batque jugiter in Ecclesia multitudo credentium.
Sed ο non quis oculis ille antiquus aspiciens
humanz salutis hostis haud in longum quievit. Nam
subito paganitatis turbo ex adverso intonuit, e£
more hibernalis imbris Ecclesiz serenitatem percu-
lit, eamque procul fugavit. Sed hoc ut manifestius
intelligi possit, necessario ad impiissimi et Deo re-
bellis Diocletiani atrocitatem, pariterque Maximiani
Galerii reflectimus articulum, qui eo tempore cum
filio suo Maximino tyrannico dominatu Orientales
vexabat regiones.

Hujus namque tempotibus in tantum Christiane
persecutionis zestuabat incendium, ut non solum in
uno mundi climate, sed etiam per universum orbem
terra marique impietatis procella tonaret. Discur-
rentibus itaque hinc inde imperialibus syllabis
atque crudelissimis decretis, Christicolaze nunc pa-
lam nunc clandestinis jugulabantur insidiis ; nullus
enim dies nullaque nox ab effusione Christiani
cruoris transibat inimunis. Nec typus interfectionis
horrebat simplex ; alii quidem diversis et acerrimis
necabantur suppliciis; alii vero, ut etiam parentam
humanitate patriaque carerent sepultura, ad alia
transferebantur loca, novis quibusdam et szculo
inauditis poenarum machinationibus ad martyrii
compellebantur metam. Proh nefas! tanta erat illo-
rum impietas, ut etiam divini cultus aanctuaria a
fundamentis everterent, sanctosque libros igni cre»
marent. Defuncto itaque exsecrabilis memorie
Diocletiano, Constantinus Major ad regni guberna»
cula electus est, et Occiduis partibus principatus
sui ccpit moderari habenas.

His profecto diebus Maximino (a) a quibusdam
de prefato archiepiscopo relatum est, videlicet
quod ipse Christianitatis dux atque signifer esset ;
qui solita inflammatus nequitia, e vestigio jussit
comprehendi Petrum et in carcerem retrudi. Quam
ob rem quinque tribunos stipatos militum catervis
Alexandriam destinavit; qui venientes juxta quod
sibi fuerat imperatum, subito rapientes Christi pope
tificem carceris custodie manciparunt. Mira fide-
lium devotio! Ubi compertum est quod tantus vir-
carceralibus clauderetur ergastulis, cucurrit supra
modum incredibilis multitudo, precipue monacho-
rum ac virginum chorus, et non materialibus ar-
mis, sed lacrymarum rivulis et pie mentis affectu
circumdederunt carceris ambitum , et tanquam
boni filii erga bonum patrem, imo Christiana mem-
bra Christianissimo capiti, tolis compassionum
visceribus adhzrebant, erantque illi murus, obser-
vantes ne quis paganorum ad eum ingrediendi co-
piam haberet. Una nimirum omnium vota, con-

quo loco doctus editor p. 2232 errorem hunc
coarguit.

451

ACTA SINCERA.

458

sona vox, eademque compassio, mori potius quam A eos : Nolite me, fratres, tanquam inhumanum ac

sanctum quidpiam mali perpeti viderent (a). Vir
autem Domini cum paucos dies eodem nervo tene-
retur retrusus, tribuni fecerunt de ipso regi sug-
gestionem; ille autem juxta morem sux ferocitatis
destinavit sententiam, ut beatissimum patriarcham
capitali punirent discrimine. Porro dum hoc per
aures Christianorum serperet, ceperunt omnes
unanimiter carceris aditum cum luctu et gemitu
custodire, et obsistentes neminem gentilium illum
ingredi permittebant. Tribuni vero cum ad eum
jugulandum nullatenus haberent ingressum, ha-
bito consilio statuerunt ut cuncti milites nudatis
mucronibus popularem irrumperent turbam, et
sic eum duntaxat ad decollandum foras extrahe-
rent ; mox vero si quis obsistere vellet, gladio in-
teriret. 4

Arius interea adhuc levitico tantum honore colo-
ratus (6), metuens ne post exitum tanti Patris re-
conciliari nullatenus valeret, adiit eos qui nobi-
liores erant in clero, et luctuoso precario blando-
que sermone utpote simulator conabatur sancto
suadere archiepiscopo, ut illi misericordia indul-
geret, eumque ab hujusmodi solveret obligatione.
Verum quid simulato corde fallacius? Quid sancta
compositione simplicius ? Haud mora ; ingressi
sunt qui rogati fuerant ad Christi pontificem, et
post consuetam orationem, consternati colo cum
gemitu οἱ lacrymis sacras ejus deosculantes manus,
fÉlagitabant eum diceutes : Te quidem, beatissime
Pater, secundum fidei dignitatem Dominus ad
martyrii coronam vocavit, quam te celerius accipere
aequaquam ambigimus. [dcirco justum putamus ut
solita pietate indulgeas Ario, ejusque fletibus ve-
niam tribuas.

Quibus auditis vir Domini cum indignatione
submovit eos, οἱ elevatis sursum manibus excla-
maps, dixit: Pro Ario me audetis supplicare? Arius
αἱ hic et in futuro seculo a gloria Filii Dei Jesu
Christi Domini nostri semper erit segregatus sem-
perque manebit extorris (c). Hzc illo protestante,
emnes qui aderant, timore perculsi , tanquam muti
Telicebant, Porro suspicati sunt eum non sine di-
vino nutu talem in Arium proferre sententiam.
Quos dum clementissimus Pater cordis compunctio-
Be silentes ac moastos aspiceret, noluit austerus
permanere, vel eos quasi contemnens sine sa-
üisfsctione relinquere; sed assumens Achillam et
Alexandrum , qui in sacerdotibus seniores ac
sanctiores esse videbantur, unum ex eis habens ad
dexteram, alterum quoque ad lzvam, paululum eos
segregavit 2 czteris, et. clauso sermone dixit ad

(a) Sic prorsus excubabat Mediolanensis pia
lebs circa Àinbrosium episcopum suum, cui furor
ustinze Acianz imperatricis imminebat, teste octi«

lari Augustino Confess. lib. 1x, cap. 7.

(5) Recte hoc dicitur. secus ac Grzca. Acta Com-
betisii οἱ cod. Vat. 622, in quibus falso dicitur
presbyter Árius sub Petro.

(c) Addunt hic Acta. Combelisiana , quemad mo:

ParROL. Gh. XVIII.

rigidum accipere; revera enim et ego homo sum
sub lege peccati degens; sed credite meis sermoni-
bus. Latens Arii dolus omnem superat iniquitatem,
omnemque supergreditur impietatem ; et hoc non
a meinetipso asserens, ejus sancivi segregationem.
Hac etenim nocte dum solemniter preces ad Deum
funderein, astitit mihi quidam puer quasi duodecim
annorum, cujus faciei claritatem ferre non pote-
ram, nam tota hzc cella in qua stamus immenso
lumine radiabat. Ipse autem linostimum erat indu.
tus colobium, scissum in partes utrasque a collo
usque ad pedes, tenensque gemina manu colobii
Scissuras, applicabat eas pectori suo, quatentus
propriam tegeret nuditatem. Ad hanc quippe visio-

B nem ego miratus obstupui. Mox ubi data est. mihi

loquendi fiducia, exclamans dixi : Dotnine, quis
tibi loc. scidit. indumentum? Et ille : Arius me
scidit, sed przcave omnino ne eum in communio-
nem recipias ; ecce enim crastina die venturi sunt
qui te pro eo postulabunt. Vide ergo ne suasus
acquiescas illis : quin potius jubeto Achille pari-
terque Alexandro presbyteris, qui post tuum trans»
itum recturi sunt Ecclesiam meam, ne aliquatenus
illum recipiant. Tu autem futurus es martyrii
sortem velocius explere. llujus autem visionis
causa nil amplius fuit. Ecce sotisfeci vobis, et
qui jussa sunt prorsus annuntiavi. Ceterum quid
ex his facietis, vos videritis. Et de Ario quidein
hzc.

Nostis preterea, charissimi, et bene nostis, qua
liter huc usque vobiscum conversatus sum, quan«
tasque conflictationes ab idololatris sustinui genti-
libus, qui Dominum Salvatorem ignorantes, multi-
tudinem deorum qui non sunt, insanientes diffa-
mare non cessant. Scitis profecto quomodo perse-
cutorum declinando rabiem, de loco ad locum pro-
fugus ibam. Plurimum namque in Mesopotamia
latitans degi, ac perinde apud Syriam Phoenicis
delitui, in utraque etiam Palestina diutius pere-
grinationem sustinui; et exinde, ut ita dicam, in
alio elemento, hoc est in insulis non parvo tempore
moratus sum. Et in his omnibus degens calamita-
tibus Dominico gregi qui πιο parvitati corumissus

D est, die noctuque scribere non desinebam , confir:

mans eos in Christi unitate. Horum enim anxia
sollicitudo cor meum sedule instigabat, et me
quiescere non sinebat ; solummodo levius me habere
putabam quando eos superne potestati commit
tebam.

Jam vero propter forvanatos pontifices, Phileum
dico, llesychium (d) atque Theodorum, qui digne a

dum ille Dei Filium a paterna gloria et substantia
sequestravit. Male, quia nondum Arius suam here-
sim patefecerat, sed ob schisma tantummodo Mele-
tianum, el suspectam agendi rationem exclusus
fuerat. Hoc additamentum ne alter quidem codex
Vat. 622 agnoscit. —

(d) Acta Combefisiana et cod, Vat. 623 addunt
Pachomium.

13

359

8. PETRA. ALEXANDRINI EPISCOPI

ες

divina gralia sunt vocati, quam gravis me tribu- A bulationes. Neque enim meliores sumus quam pe-

latio quatiebat! Hi enim, ut ipsi scitis, ob Christi
fidem cum reliquis confessoribus diversis macera-
bantur suppliciis. Et quia in tali agone non solum
clericorum, sed etiam laicorum ipsi erant signiferi
el praeceptores, propterea valde verebar, ne longis
defücerent cruciatibus, et eorum defectio, quod
dictu grave est, plurimis negandi foret offendicu-
lum ; erant enim ultra sexcentos sexaginta, quicum
eis carceralibus arctabantur ergastulis. Unde ma-
gno labore magnoque satagens sudore, non cessa—-
bam de predictis locis scribere omnibus illis,
exlortans eos ad martyrii palmam magisterio di-
vini affatus. Quando vero omnium eorum magnifi-
cam audivi perseverantiam et passionis gloriosum
finem, cadens in terram adoravi Christi majesta-
tem, qui eos inter martyrii catervas annumerare
dignatus est.

Quid etiam vobis de Meletio Lycopolitano (a)
commemorem? qui quantas persecutiones, quan-
tosque dolos mihi sit jaculatus, vos omnimodo scire
nullatenus ambigo. Proh nefas! scindere sacro—
sanctam Ecclesiam non metuit, quam Dei Filius
pretioso sanguine redemit, eamque ut de diaboli
tyrannide liberaret, animam ponere που titubavit.
Hanc, ut dicere cepi, nequissimus Meletius scin—
dens, eliam sanctos episcopos, qui ante paululum
per martyrium celos penetrarunt , in carceris
custodia expugnare atque affligere non desinebat.
Cavete igitur ab ejus insidiis. Ego enim, ut ipsi
*idetis, alligatus divina charitate proficiscor, vo—
luntatem Dei omnibus anteponens. Scio nempe
quia tribuni de mea nece trepidantes mussitant, sed
nullum ex hoc eis sermonem inferam, neque enim
animam meam preliosiorem me ipso faciam. Quin
imo paratus sum perficere cursum quem mihi Do-
minus meus Jesus Christus polliceri dignatus est,
:et ministerium quod ab ipso accepi, ei fideliter ο6-
signare. Orate pro me, fratres ; ulterius me in hac
vita vobiscum vivere jam non videbitis. Quapropter
'testificor coram Deo et vestra fraternitate, quod
omnibus vobis mundam servavi conscientiam. Non
'enim subterfugi annuntiare vobis quz: mihi a Domino
sunt injuncta, et quae deinceps necessaria erunt
pandere minime recusavi.

Quocirca attendite vobis et universo gregi, in
quo vos Spiritus sanctus seriatim episcopos posuit.
Te quidem Acbhillam primum, Alexandrum vero
secundum. En vobis viva voce protestor, quoniam
post meum transitum insurgent quidam de Eccle-
sia loquentes perversa, rursusque divident eam, ut
Meletius, trahentes populum post suam vesaniam.
Ecce pradixi vobis. Sed, deprecor vos, o viscera
me2, vigilate : oportet enim vos multas subire tri-

(a) Optime noster; erat enim Meletius Lycopo—-
leos in Thebaide episcopus. Pessime Acta Combe-
fisiana in Lycaonia. Jam res Meletii late scribun-

tur à priscis historicis et a Baronio ad ann. 506,

n. 45 seqq.

tres nostri. An ignoratis quanta a gentilibus per-
pessus est pater meus, qui me nutrivit, sanctissi-
mus Theonas episcopus, cujus pontificalem cathe-
dram regere suscepi? O utinam et mores ! Quid
etiam de magno Dionysio ejusdem przcessore re-
feram ? qui profugus de loco in locum multas ca-
lamitates ab insano sustinuit Sabellio ? Nee vos
praeteream (b), sanctissimi Patres 4ο divine legis
antistites, Heracli atque Demetri, quibus fabricae
tor perversi dogmatis Origenes multifarios tenta-
tiones incussit; qui conjecit iu Ecclesiam detesta-
bile schisma, quod usque hodie confundit eam. Sed

: gratia Dei, quz illos tunc protegebat, credo enim

quod et vos proteget. Sed quid vos ultra demoror,
charissimi fratres, prolixi sermonis affatu? Super-
est ut ultinia apostoli oratione vos prosequar ita
precantis : et nunc commendo vos Deo οἱ verbo
gratie ejus, qui potens est gubernare et vos et
ovile suum. Hzc ubi dicta dedit, positis genibus
oravit cum eis. Expleta ?taque oratione , osculantes
manus ejus ac pedes Achillas atque Alexander
conversi in lacrymas singultu amarissimo quatie-
bantur, maxime quia audierant eum dicere quod ex
(ιο temporalem ejus vitam amplius visuri non
essent. Dehinc doctor dulcissimus veniens ad re-
liquos clericorum, qui, ut premissum est, pro
Ario ingressi fuerant, locutus eis verba novissima
atque consolatoria et qux necessaria erant; deinde,
fusis ad Deum precibus vale faciens illis, dimisit
omnes in pace.

His ita peractis, longe lateque ubique vulgatum
est quod Arius a catholica unitste absque deifico
nutu non sit abscisus. llle autem fallendi artifex et
totius nequitiz seminator, in sui pectoris labyrin-
tho vipereum virus occultare non desinebat, spe-
rans 56 ab Achilla vel Alexandro reconciliari. Hic
est ille Arius hzresiarches, consubstantialis et in-
dividue Trinitatis divisor. Hic est qui ore teme-
rario Dominum Salvatorem super omnes hereticos
blasphemare non metuit, Dominum, inquam, Sal-
vatorem, qui humanos miseratus errores, morti-
ferz& damnaüonis interitu condolens perire szcu-
lum, pro omnibus nobis carne pati dignatus est.

D Neque enim divinitas, quz? utique impassibilis est,

passionem incurrisse credenda est. Sed quia
theologi Patres hujusmodi blasphemias a catho-
licis auribus meliori stylo procul amovere rura-
runt, et nobis aliud imminet, redeamus ad pro-
positum.
Sagacissimus igitur pontifex , animadvertens
cruentissimam tribunorum stropham, quod ob ejus
perpetrandam necem, omnem Christianorum qui
tunc aderant multitudinem gladio interimere vel-

(b) Rursus recte noster vitat errorem biogrz-
phi Graci Combefisiani, qui Heraclium ac Ὀο-
metrium post Sabellium ac Dionysium fuisse diserte

icit. )

46l

ACTA SINCERÀ.

484

lent, noluit eos pariter secüm subire mortis acer- Α ejus liberator &mnium Christas elegit, tibi fidei

bitatem ; sed fidelis servus imitans Dominum Sat-
vatorem, qui dixit et fecit, Pastor bonus animam
suam ponil pro ovibus suis, ex pietatis argumento
vocavit unum seniorem ex his qui ibidem respon-
sis ejus inhzrebant, οἱ dixit ei : Vade ad tribunos
qui me interficere querunt, et dicito eis : Cesset
omnis anxietas, ecce promptus sum ultroneum me
ilis ingerere. Hac etenim nocte veniant post ter-
guin domus carceris hujus, et in quo loco au-
dierint signun in pariete ab intus factum, ibi effo-
dientes excipiant me, perficiantque quod sibi est
imperatum. Senior vero, obtemperans jussionibus
sanctissimi viri (neque enim tanto Patri contradi-
cere polerat), abiit ad tribunos et intimavit eis

praconium per totam /Egyptum et circum terminos
ejus insonare commisit. Tu, inquam, ministerium
humane salutis, quod tibi creditum fuerat, vigi-
lanter explesti; hujus nimirum laboris mercedeni
martyrii palmam percipere meruisti. Uude non
immerito dignus es evangelista simul et episcopus
predicari. Tui nempe successor fuit Ánianus, et
reliqui (a) per succiduam seriem usque ad beatis-
simum Theonam qui ime:e infantiz colaphos dare,
et meam indolem nutrire dignatus est. Cui etiam
ego peccator et indignus ultra meritum bzreditario
gradu successor effectus sum. Et quod potissimum
est, ecce Dominice pietatis largitio me pretiosa
crucis ac festive anastasis martyrem fieri condo-

quod sibi fuerat injunctum. Quod illi audientes B navit, tribuens mee devotioni sux passionis jucun«

valde gavisi sunt, et assumentes latomos citca
boctis hujus matutinum tempus venerunt sine mi-
litibus ad locum qui sibi fuerat ostensus. Vir au-
tem Domini vigil in oratione et vigiliis totam
noctem insomnem duserat. At ubi eorum cognovit
adventum, cunctis qui secum aderant sopore quie-
scentibus, lenlo grada ingressus est in interiorem
cerceris partem, el juxta condictam sponsionem
sohum faciebat in pariete; quem illi forinsecus
audiehtes , facto foramine susceperunt Christi
atbletam non zrea lorica, sed virtute Dominicz
trucis undique munitum, paratumque implere di.
vinum sermonem qui dicit : Nolite timere eos qui
corpus occidunt, animam aulem non possunt occi-
Mere ; sed potius eum timete qui potest et animam et
:orpus perdere in gehennam. Mira res! Tam validus
imbrium turbo collisionesque ventorum in eadem
Strepuere nocte, ut nemo eorum qui observabant
earceris fores, possel audire effodiendi sonum.
Constantiasimus autem martyr urgebat homicidas
illos : Facite, inquiens, quod facturi estis, prius
quam boc sentiant qui me custodiebant.

At illi tollentes eum duxerunt in locum qui di-
etur Bucólia, ubi et sanctus Marcus martyrium
pro Christo suscepit. Stupenda sanctorum virtus!
Cum eum ducerent, et tantam illius constantiam
eirca funereos casus tantumque animi robur inspi-
cerent, subito horridus pavor timidusque tremor
eos invasit in tantum ut nullus ex eis in faciem
ejus intefídere auderet. Rogabat praterea martyre
Beatissimus ut sinereht eum ad sancti Marci evan-
geliítza memoriam ire; cupiebat enim ejus se pa-
trociniis commendare. At illi pre pudoris confu-
sione terram despectantes, Facito, inquiunt, quod
vis, tantum velocius, Accedens itaque complexus
est sacvatissimum evangeliste ccemeterium, et vel-
μή in carne viventi atque audienti loquens, hoc
modo precabatur : Pater honestissime, tu evange-
lista unigeniti Salvatoris, tu testis passionum illius,
t€ primum pontificem et firmamentum cathedrz

dum odorem, ut et ego hostiam mei cruoris libaré
illi dignus efficiar. Et quia istiusmodi libationis
urget articulus, ora pro me ut, divina opitulante
virtute, stadium hujus agonis corde robusto ac fide
promptissima perficere raerear. Commendo etiam
tuz gloriose paternitati Christicolum gregem, qui
mihi pastorali regimine commissus est; tibi, in-
quam, eum suppliciter commendo, qui omnium
precedentium ac subsequentium in hoc pontificali
throno auctor atque tutor esse probaris, quiqué
bujus primatum habens, non hominis, sed Dei εό
hominis Jesu Christi, successor exsistis. Et hzec di«
cens, baud longe a sacro tumulo remotis vestigiis
manibusque in celum extensis, voce magia preca«
tus : Unigenite, inquit, Verbum zterni Patris Jesu
Christe, exaudi rae tuam interpellantem clementiam ;
pacifica, quaso, tempestatem Ecclesiz tu:x, effu-
sione sanguinis mei servi tui conclude persecutio-
nem populi tui. Tunc quzdam virgo Deo dicata,
que asceleriolum hujus evangeliste coemeterio
conterminum habebat, pernoctans in oratione αὐ-
divit vocem de ccelo dicentem : Petrus initium
apostolorum, Petrus finis martyrum episcoporum
Alexandria.

Completa oratione deosculans tumbam beati
evangelistz et reliquorum pontificum qui inibi tu«
mulati erant, exivit ad tribunos. At illi videntes fa -
ciem ejus tanquam faciem angeli, terrore perculsi,

D verebantur ei aliquid de instanti agone loqui. Ve-

rumtamen quia Deus non deserit sperantes in se,
noluit martyrem suum in articulo tanti discriminis
absque solatio relinquere. Ecce quidam setiex et
quzdam virgo vetula venientes ex oppidis prope-
rabant in civitàtem, quorum unus quatuor venali-
cias deferebat pelles, altera quoque gemirias sin—
dones. Cernens eos beatus antistes, cognovit erga
se divinam dispensationem. lllico percontatus est
dicens : Christiani estis? qui dixerunt : Etiam. Ei
ait, quo pergitis * Et illi : Ad nundinas, inquiunt,
urbis ut venundemus hzc quie deferimus. Clemen-

a) Bene noster per hanc reticentiam vitat nominum perturbationem quz occurrit Àn Áclis Combs*

kianis et in cod. Vat. 6292.

9. ΡΕ Ιλ 4i ALEXANDRINI EPISCOPI

464

tissimus autem Pater subjunxit : Filio mei fide- A — Convolans irterea ex populosa urbe promiscul

les, Deus vos destinavit, perseverate mecum. Qai
protinus eum agnoscentes, dixerunt : Ut jussisti,
domine. Et conversus ad tribunos : Eia agite, in-
quit, quod acturi estis, complentes regiam jussio-
nem, quoniam dies jam illucescere ccpit. lpsi
auteni ob nefaria principis decreta quasi vim pa—
tientes, tulerunt eum e regione sanctuarii evange-
liste in vallem juxta sepulcra. Et sanctus: Expan-
dite, inquit, o senes, pelles quas advectatis, simul-
que tu, vetula, sindones. Quibus expansis, ro-
bustissimus martyr desuper ascendens, palmas
utrasque sursum extendit, ac proinde poplites
humi fixus, animum quoque colo intentus, gra-
tiarum actiones omnipotenti agonothetze persolvit,
muniensque se crucis signaculo dixit, ÁAmen. Dein
omophorium relaxans a collo, cervicem tetendit :
Quod vobis, inquiens, jussum est, maturius deli-
berate.

Obriguerum& interea tribunorum manus, alque
invicem se aspectantes ad hoc facinus provoca-
bant; sed omnes formidine capti stupebant. Tan-
dem ex consensu placuit ut de communi zre inter-
fectionis pramium apponeretur, et si quis istius-
modi scelus perpetrare ausus esset, ipse homicidii
lucraretur quistum, llaud mora; unusquisque
eorum quinque protulit solidos. Verum, ut gentilis
ait poeta :

... (Quid non mortalia pectora cogis,
Auri sacra [ames !

unus ex eis ritu proditoris Jude, pecunia cupidi-
tate audax effectus, exserto gladio Christi pontificem
capite obtruncavit sub die scilicet vn. Kalendarum
Decembrium (a), cum haberet in pontificatu an-
nos xi, quorum tres ante persecutionem, reliquos
vero novem in diversis persecutionum generibus
exegit, Exinde sublato ab spiculatore sanguinis
pretio, mali emptores vcl potius cruenti hoinicidze
cito citius recesserunt, metuebant enim populi
multitudinem, quoniam, uti praelatum est, absque
militari presidio erant. Corpus autem beatissimi
martyris, quemadmodum patres affirmabant qui
illuc primi convenerant, permansit astans tanquam
orationi incumbens, donec plurimi concurrentes
invenirent illud eodem modo consistens ; nimirum
quod vivens sepius egerat, caro eliam exanimis
testabatur. Senem quoque atque anum illam repe—
rerunt observantes cum lucta οἱ gemitu pretiosis—
simum Ecclesi: monile. Redinantes (b) itaque
triumphale funus, sacrumque caput cervici oppo-
nentes, cooperuerunt sindonibus; sacrum vero
cruorem qui secus affluxerat, peniculo reverenter
collegerunt (c)

*

(α) Cod. vat. 622, nona et vicesima die Athyr
mensis. Acta Combef., πέµπτην ἐπὶ εἰχάδα τοῦ
Νοεμθρίου µηνός.

(6) otemus vocabulum.

c) En novum testimonium de veterum Christia-
Dorum cura devota sanguinem martyrum conser-

sexus innumerabile vulgus, plorans et ejulans invi-
cem se sciscitabatur ignorans qualiter hoc evenis-
set. Revera eniin a minimo usque ad maximum
acerrimus fletus omnes rigabat. Priinarii namque
civitalis cum cernerent multitudinis laudabilem im-
portunitatem, qui sacras ejus exuvias lipsanorum
gratia scindere satagebant, involventes eum pelli-
bus atque sindonibus illis tutius perstrinxerunt.
Semper enim sanctissimus Dei minister vestes sa-
cerdotales albi coloris erat amictus, hoc est tuni-
cam et colobium necnon et omophorium. Post hsec
igitur orta est inter eos non parva contentio ; qui-
dam enim sacratissimos artus in ecclesiam quam
ipse zedificaverat, ubi et nunc requiescit, advectare

B satagebant; alii autem ad sanctuarium evangelistzs,

ubi et martyrii metam complevit, deferre niteban-
tur : et dum neutra pars alteri cederent, religionis
obsequium vertere coeperunt in pugnz litigium,
Quorumdam interea senatorum animosa phalanr,
ex his qui cursus (d) vocantur, videntes quze acci-
derant, nam secus iare erant, paraverunt sca-
plam, subitoque arripientes sanctas reliquias im-
posuerunt navicule, et ascendentes retro Pbarum,
per locum cui Leucado vocabulum est, venerunt
in ecclesiam beatissim: Dei Genitricis semperque
virginis Marie, quam, ut dicere co peramua, ipse
ob martyrum comneteria ad occidentalem partem
in quodam prosatio (e) construxerat. Tunc populoe
rum agmina ceu rapto sibi celesti thesauro, alii

C per itinera, alii per devia quzeque properis cursie

bus insequuntur. Qui tandem venientes non jam
ubi poneretur altercabantur, sed commnni e£ nen
improbando consilio, prius eum decreverunt ia
sua cathedra ponere, et sic demum sepulture
tradere.

Et hoc, prudentissime lector, nolo tanquam otio-
sum deliramentum attendas; quoniam si causam
lhiujusce novitatis didiceris, mirans laudabilem po-
puli zelum factumque probabis. Hic enim beatus
antistes quando divini mysterii sacramenta cele-
brabat, non, sicut ecclesissiicus mos babel, in
pontificali throno, sed in ejus subpedaneo scabelle
residebat; quod populi aspicientes, segre acci-

p piebant, et conquerentes acclamabant : Oportet, ο

Pater, in tua te sedere cathedra; et cum crebro id
ipsum repeterent, surgens Domini mirlister ejus-
modi querelas tranquilla voce sedabat, et. iterum
in eodem scabello residebat. Cunctis autem humi-
litatis gratia hoc agi videbatur. Quodam autem
magnz festivitatis die cum sacra missarum solem-
nia ageret, et lale quid facere vellet, non solum
populus, sed etiam clerus consona voce inclaman-

vandi, de qua re diu Boldettus in Cemeteriis MM.
lib. 1, cap. 27 seqq.

(4) Intellige cursum publicum vehicularem vel μὲ»
vicularem. .

(e) Grecismus, pro suburbio.

ACTA SINCERA.

οὐ

tes dixerunt : Sede in sede tua, o episcope. llle A virtutes fleri non deficiunt. Pia etenim vota [6ἱίοι

autem, cujusdam mysterii conscius, hoc audire
dissimulavit; datoque reticendi indicio , neque
enim ei quisquam obsistere pertinacius audebat,
silere omnes fecit, et nibilominus ejusdem sedis
scabello subsedit; celebratisque ex more missarum
solemniis, unusquisque fidelium ad propria τερο-
davit.

Vir autem Domini, clericis accersitis, intima
serenitate tranquillus, arguens eos temeritatis : Cur,
inquit, laicorum vocibus adnisti me objurgare non
erubuistis? Attamen quia talis objurgatio non de
jactantiz ccnoso torrente, sed de purissimo fonte
dilectionis manavit, aperiam vobis hujus mysterii
secretum. Plerumque enim cum throno illi appro—

exauditione lz:tantur, intirmantium sanitates restau-
rantur, expulsiones 1mmundorum spirituum, mar-
tyris meritum testificantur. Hzc munera, Domine
Jesu, tua sunt, cui consuetudinis est martyres
tuos post mortis exitium sic magnificare felicius ;
qui cum Patre et consubstantiali sancto Spiritu
vivis et regnas per infinita secula seculorum.
Amen (6).

Post hzc qualiter doli artifex lupus, hoc est
Arius, ovina pelle contectus, Dominicum ovile
dilaniare intraverit, vel quo pacto sacerdotii digni-
tatem usurpare valuerit, brevi relatu insinuare $at-
agemus. Et hoc non ad eorum suggillationem qui
lolium apostaticze contagionis coelesti ventilabro ab

ximare volo, video quamdam in eo sedere virtu- B Ecclesia projectum ad aream Dominice messis re-

tem (a), fulgore luminis admodum radiantem. Mox
ergo inter gaudium et pavorem suspensus , agnosco
"me tante sessionis prorsus indignum; et nisi
scandali seminarium populo inferre titubassem,
haud dubium quin nec ipsi scabello assidere ausus
fuissem. Inde est, charissimi filii, quod vobis in
hoc pontificalem regulam excedere videor. Veruin-
tamen multoties quando eam vacantem aspicio,
sicut ipsi testes adestis, more solito sedere in illa
eon abnuo. Quapropter hujusmodi scientes arca-
aum, et pro certo expertum habentes, quia si mihi
faerit indultum, sedebo super eam, non parvipen-
dens ordinis dignitateni, omittite jam popularibus
alterius favere inclamationibus. He nimirum Pater
sanctissimus dum adhuc viveret ad sacrum clerum
coactus exposuit. .

Horum ergo Christi fideles pia devotione remi-
Biscentes, tulerunt ejus sacratissimum corpus, et
episcopali solio supersedere fecerunt. Tanta deni-
que lztitia tantaque exsultatio coelitus populo col-
lata est, ac si eum animatum ac viventem attende-
rent. Deinde odoriferis condientes aromatibus in-
dwerunt illum sericis indumentis ; unusquisque
enim quod anticipare ferendo poterat, hoc sibi
maximum lucrum deputabat. Tum victricia signa
palmas gerentes, flammantibus cereis, concrepan-
übus hymnis, flagrantibusque thymiamatibue, coe-
lestis victoriz triumphum celebrantes, deposuerunt
sanctas reliquias, et sepelierunt eas in coemeterio,
qood dudum ab eo fuerat constructum, ubi ex
tunc et usque in hodiernum diem miraculorum

(a) Intellige vel ipsum Deum vel angelum.
sequuntur de Ario infeliciter ad pre-
sbyteratnm assumpto a successore Petri Achilla,
absunt omnino ab Actis Combefisianis et a cod.
Vat. 622.
(c) Puto vel Absalomum vel Sibam, Π Reg. xiv,

! Jac. n1, 9... * 1 Joan. 1,8.

vocare sunt ausi ; hi enim sanctitate procul dubio
insignes habentur, sed tamen tanto viro credere
parvipendentes, divine jussionis interdicta trans-
gressi sunt. Quid ergo? reprehendimus eos? mi-
nime. Quandiu enim nos hoc corruptibile aggravat
corpus et deprimit terrena inbabitatio sensum
nostre infirmitatis, multi cogitantes facilius fal-
luntur, putantes justum esse quod est iniquum,
castum quod est incestum. Gabaonite coelesti coin»
minatione penitus delendi, cum aliud haberent in
voto, et aliud in νους habituque pretenderen:,
Jesum repromissionis terrg justissimum divisorem
celerius fallere potuerunt. David quoque prophetali
flamine plenus cum verba mentientis pueri (c) au-

C disset ; licet investigabili justoque Dei judicio, ta-

men longe aliud egit quam esse res habuit. Quid
etiam apostolis sublimius, qui se a nostra imbe-
cillitate sequestrare nutaverunt? Nam unus eorum
describit : In multis offendimus omnes !. Alter
quoque : Si dixerimus, inquit, quia peccatum non
habemus, ipsi nos seducimus et veritas in nobis non
est *. Sed cuim horum nos poenitet, tanto facilius
veniam promeremur, quando non voluntate sed
ignorantia vel fragilitate peccavimus. Et certe hu-
jusmodi offensa non de prevaricationis affectu, sed
de compassionis indulgentia processit. Caeterum su-
per his apologeticum describere aliis relinqui-
mus (d); nos autem quod instat agamus. Postquam
igitur magnificus propugnator Petrus, nomine suo
dignus, per martyrii triumphum....
Reliqua desiderantur.

99 ; XVI, 9.

(d) Pulehra sane defensio; ex qua etiam conji-
cio, Grxecum Petri biographum prope abfuisse ab
ejusdem temporibus, quandoquidem ipsius succes-
sori, quasi adhuc recentis memorie, tam studiose
patrocinatur.

16]

8. PETRI ALEXANDRINI EPISCOPI

SANCTI PETRI

EPISCOPI ALEXANDRINI ET MARTYRIS
EPISTOLA CANONICA,

Theodori Balsamonis et Joannis Zonare commentariis illustrata.

( 8. Petri Alexandrini Canones post Gallandium edidit Ang. Mai. Spicil. Rom. vii, 444. — Ex variis lectiopíbas
potiores admisimus; reliquas textui subjecimus. Eprr. Ρατκος.)

BEAT] PETRI ARCHIEPISCOPI ALEXAN- A TOY ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ AAEXAN-

DRINI ET MARTYRIS CANONES. QUI
FERUNTUR IN SERMONE EJUS DE POE-
NITENTIA.

CANON I.

« Quoniam autem quartum Pascha persecutic-
nem jam apprehendit, satis est in iis qui delati
quidem sunt in custodiamque conjecti, tormenta-
que non sufferenda, et intolerabilia flagella et
multas alias graves necessitates sustinuerunt,
postea autem sunt a carnis imbecillitate proditi,
etiamsi non ab initio suscepti sunt propter gra»
vem lapsum consecutum : tamen quia multum
decertarunt et diu restiterunt : non enim sponte
ad ea devenerunt, sed a carnis inibecillitate pro-
diti: nam et stigmata Jesu in suis corporibus
ostentant, et nonnulli anno jam tertio deflent :
eis ab adventu per revocationem in memoriam
alii quadraginta dies injungantur, quos cum je-
junasset Dominus et Servator noster Jesus Chri-
stus, postquam baptizatus fuerat, tentatus est a
diabolo. In quibus et ipsi cum valde exercitati
fuerint, et constantius jejunaverint : deinceps in
orationibus vigilabunt : meditantes quod dictum
est a Domino ad eum qui illum tentat, ut ipsum
adoret : Abi pone, Satana : scriptum est. enim:
Dominum tuum adorabis, et illi soli servies *. »

^ ο ^ ο ο ο ο ο ο ο eo o 9 ο eo η 9 o ^ ^» eo eo

αὐτῷ µόγῳ Aarpsiotic. »

ΔΡΕΙΑΣ IIETPOY, KAI ΜΑΡΤΥΡΟΣ, ΚΑΝΟΝΕΣ
ΕΜΦΕΡΟΜΕΝΟΙ EN TQ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΛΟΙΑΣ
AYTOY AOT.

ΚΑΝΩΝ A'.
« Επεὶ colvuv τέταρτον ἤδη Πάσχα ἐπιχατείληφε
τὸν διωγμὸν, αὑτάρχως ἔχει τοῖς μὲν προσενεχθεῖσι,
xaX φυλαχισθεῖσι, βασάνους τε ἀνυποίστους ὑπο-
µεμενηχόσι, χαὶ ἀφορήτους µάστιγας, καὶ πολλὰς
ἑτέρας ἀνάγχας δεινὰς, ὕστερον δὲ προδεδοµένοις "'
ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῆς σαρχὺς, εἰ xai μὴ ἐξ àg-
χῆς παρεδέχθησαν διὰ τὴν παραχολουθῄἠσασαν µε-
γίστην πτῶσιν, ὅμως διὰ τὸ πολλὰ αὐτοὺς Ίθλη-
χέναι καὶ ἐπὶ πολὺ ἀντιμαχέσασθαι * (οὐ γὰρ χατὰ
προαἰρεσιν Ev τούτῳ ἐληλύθασιν, ἀλλὰ χαταπρο-
δοθέντες ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῆς σαρχὸς), ἐπειδὴ xal
στίγματα τοῦ Ἰησοῦ ἑνδείχνυνται ἓν τοῖς σώμασιν
ἑαυτῶν *', xai Ίδη τινὲς τρίτον Exo; ἔχουσι χαταπεν-
θοῦντες προσεπιτιμηθῆναι αὐτοῖς ἀπὸ τῆς προσ-
ελεύσεως καθ) ὑπόμνησιν ἄλλας τεσσαράχοντα
ἡμέρας, ἃς, καΐπερ νηστεύσας ὁ Κύριος xai Σωτὶρ
ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, μετὰ τὸ βαπτισθηναι,
ἐπειράσθη ὑπὸ τοῦ διαθόλου * εἰς ἃς xal αὐτοὶ
χατὰ τὸ περισσὸν διαγυµνασθέντες, εὐτονώτερόν *'*
τε νήψαντες, Υρηγορήσουσιν εἰς προσευχὰς τοῦ
λοιποῦ, χαταμελετῶντες τὸ λελεγμένον **** ὑπὸ τοῦ
« Κυρίου πρὸς τὸν πειράζοντα αὐτὸν, ἵνα προσχυνήση

Ww ^ ο ο ^ ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο 0 m ου

αὐτῷ Ὕπαγε ὀπίσω µου, Zatavü: γέγραπται γὰρ, Κύριο» τὸν Θεόν σου προσχυνγήσεις, καὶ

Bats. Przesentes canones tractant de iis qui pro- C ἍΒΑΛΣ. Οἱ παρόντες χανόνες περὶ τῶν ἓν διωγμοῖς

priam fidem in persecutionibus negaverunt, et poe-
Ditentiam egerunt. Et jubet quidem primus canon,
eis qui post multa tormenta sacrificarunt, ut qui
propter imbecillitatem perseverare non potuerint,
et in poenitentia tres annes transegerint, alios quo-
que quadraginta dies injungi, et sic admitti. Nota
prsesentes canones, qui varia quzdam et utilia de-

* Matih. 1v, 10.

ἀργησαμένων τὴν οἰχείαν πίστιν, καὶ µετανοησάν-
των, διαλαµθάνουσι. Καὶ αὐτίχα ὁ πρῶτος χανὼν
διαχελεύεται, τοὺς θύσαντας μετὰ βασάνους πολλὰς,
ὡς ph δυνηθέντας διὰ ἀσθένειαν ἑγχαρτερῆσαι, xa!
διαθιθάσαντας τρία ἕτη ἓν τῇ µετανοίᾳ, προσεπιτι-
μηθῆναι xat ἑτέρας τεσσαράχοντα ἡμέρας, καὶ οὕτω
δεχθῆναι. Σηµείωσαι τοὺς παρόντας κανόνας διοριξο-

VARLE LECTIONES.
* ὀγηκέστους. — !* προδιβοµένοις. 3 ἀντιμάχεσθαι. 3’ αὐτῶν. 3'' ἑντονώτερου, — 9"* λεγόµενον.

489

EPISTOLA CANONICA.

470

µένους διάφορά τινα χαὶ ἀναγχαῖα, χάριν τῶν &pyn- A finiunt in gratiam eorum qui Deum abnegarunt, et

σιθέων ζητούντων µετάνοιαν, xaX περὶ τῶν αὗτομο-
λησάντων εἰς τὸ μαρτύριον xaX ἐχπεπτωχότων, xal
πάλιν ὁμολογησάντων τὴν πίστιν, καὶ περὶ ἄλλων
σινῶν τοιούτων. Ζήτει ἀναγχαίως χαὶ τοὺς πλείους
χανόνας τῆς bv ᾿᾽Αγχύραᾳ συνόδου.

ΖΩΝΑΡ., Διαιρέσεις ποιεῖται ὁ ἅγιος οὗτος Πατορ
τῶν Ey. διωγμοῖς ἀρνησαμένων τὴν πίστιν τὴν οἱ-
χείαν, xal φησιν, ὅτι τοῖς ἀχθεῖσι πρὸς τοὺς τυράν-
νους, xai εἰς φυλαχὴν ἐμθλτθεῖσι, βασάνους τε ἀνηχέ-
στους ὑπομεμενηχόσι, χαὶ ἀφρονήτους (f. ἀφορήτους)
µάστιγας, xaX σχεδὸν ἁνιάτους xat ἀθεραπεύτους (ἄχος
γὰρ ἡ θεραπεία ἐστὶ, xa ἀνήχεστον τὸ ἀθεράπευτον),
xat ἄλλας ἀνάγχας, χαὶ μετὰ ταῦτα ὑποχύψασι xat θύ-
σασιν, ὡς ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῆς σαρχὸς προδοθεῖσι,

penitentiam petunt, et de iis qui ad martyrium υἱ-
tro advolarunt, et lapsi sunt, et rursus fidem sunt
confessi, et de aliis quibusdam ejusmodi. Quzre
etiam non absque fructu plurimos canones synodi
AÁncyrangz.

ZoNa&. Inter egs qui turhulentis temporibus pro-
priam fidem abnegarunt, discrimen sanctus bic Pa-
ter statuit, aitque, qui ad Lyrannos rei acti sunt,
ac in vincula conjecti, tormentaque gravissima fla-
gellaque haud tolerabilia, quzeque nulla propemo-
dum cura, aut medicina sanari possent (ἄχος nain-
que curationem significat, estque ἀνήχεστον idem
quod immedicabile), aliasque necessitates sustinue-
runt ; ac postea succumbentes immolarunt, velut a

ph δυνηθείσης µέχρι τέλους ἐγχαρτερῆσαι τοῖς ἆλ- D carnis imbecillitate proditi, quz ad finem usque

γεινοῖς, ἀρχεῖ ó παρελθὼν χρόνος εἰς ἐπιτίμησιν. T£-
«ταρτον γάρ φησιν ἤδη Πάσχα ἐπιχατείληφεν, ἑξότου
πεπτώχασι τὴν µεγίστην πτῶσιν. Καὶ εἰ τάχα xoi
ἐξ ἀρχῆς, ὅτε προσῆλθον µεταμελόμενοι, οὐχ ἐδέχθη-
6αν, ὅμως ὅτι οὐ xatà προαίρεσιν ᾖλθον εἰς τὸ θῦ-
egt, xaX ἀντέστησαν ἐπιπολὺ, xal στίγµατα τοῦ Ἰτ-
€00, Ίγουν µώλωπας τῶν τραυμάτων, ὧν ὑπέστησαν
ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, ἔχουσι, χαὶ Ίδη τρίτον ἔτος παρ:
Ώλθεν πενθούντων αὐτῶν διὰ τὴν πτῶσιν, προσεπιτι-
μηθῖναι ὥρισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πλέον ἐπιτιμηθῆναι,
ἄλλας τεσσαράχοντα ἡμέρας ἐξότου προσῆλθον
ζητοῦντες δεχθῆναι ' bv aig ἐπὶ πλέον γυµνασίαν
ἐπιδείξαντες, xal εὐτονώτερον νῄψαντες, γουν σπου-
δαιότερον προσχόντες ἑαυτοῖς, Υρηγορήσουσιν εἰς
προσευχὰς , χαταμελετῶντες, Ίγουν συνεχῶς iv
φροντίδι ποιούµενοι, χαὶ λέγοντες, ἃ ὁ Κύριος πρὸς
by πειράζοντα εἶπεν Ὕπαγε ὀπίσω µου, Σατανᾶ :
γέγραπται γάρ Κύριον τὸν θεόν σου προσκυνή-
σεις, xal αὐτῷ µόνῳφ «Ἰατρεύσεις.

ΚΑΝΩΝ Ε’.
« Tol; δὲ μετὰ τὸ φυλαχισθῆναι µόνον * xat ὑπο-
« µεμενηχέναι τὰς ἐν τῷ δεσµωτηρίῳ, ὡς ἂν ἐν πο-
« λιορχίᾳ, θλίψεις τε χαὶ δυσωδίας, ὕστερον δὲ
« χωρὶς πολέμου βασάνων γενοµένοις ** αἰχμαλώτοις,
εχατὰ πολλὴν πτωχείαν δυνάµεως, xal χατἀ τινα

« ευφλότητα Ἱτεθραυσµένοις, ἐπαρχέσει ἐνιαυτὸς .

ε πρὺς τῷ ἑτέρῳ ypóvp* ἐπεὶ ὅλως xat αὐτοὶ ἔπι-
« δεδώχασιν ἑαυτοὺς ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χρι-
« στοῦ * θλιθῆναι» εἰ xaX ἀπέλαυσαν ἓν τῷ δεσµω-
ε τηβίῳ τῆς παρὰ τῶν ἁδελφῶν πολλῆς ἀναπαύ-
ε 6θως. "ÀTtep πολλαπλασίονα ἁποδώσουσι, ποθοῦν-
« τες λυτρωθῆναι ἀπὸ τῆς πικροτάτης αἰχμαλω-
« σίας τοῦ διαθόλο», μεμνημένοι μάλιστα τοῦ λέγον-
€ τος Πγεὔμα τοῦ " Κυρίου éx' ἐμὲ, οὗ ἔνεχεν **
« ἔχρισέ µε εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέστα.λνέ
« µε, χηρύξαι αἰχμα.]ώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφ.]οῖς
« ἀνόάδΛεγιν, ἀποστεῖ.]αι τεθραυσµένὀυς ἐν dzé-

obdurare in doloribus haud potuerit, iis mulctz
nomine decursum jam tempus sufficere. Quartum
siquidem, inquit, Pascha jam exactum est, ex quo
in gravissimum hunc incidere casum. Ác etiamsi
forte initio cum poenitentia ducti accesserunt, non
sunt suscepti, tamen quia non sponte processere
ad immolandum diuque repugnarunt, ac stigmata
Jesu, vulnerum nempe quz pro Christo sustinuere
cicatrices gerunt : tertiusque jam effluxit annus ex
quo lugent lapsum illum, insuper mulctari, hoc est,
alios adhuc quadraginta dies ex quo ad communio-
nem admitti postulantes accesserunt, mulctz no-
mine injungendos esse decernit. In quibus majorem
adhuc ostendentes penitentix exercitationem, et
intentius, hoc est, attentiore cura jejunantes, at-
tendentes sibimetipsis, vigilent in orationibus, me-
ditantes, hoc est animo perpetuo versantes, voce-
que usurpantes qux» Dominus ad tentatorem dixit :
Abi pone me, Satana ; scriptum est enim: Dominum
Deum tuum adorabis, et illi soli servies.
CANON II.

« lis autem qui postquam in custodiam traditi
sunt, et in carcere, tanquam in obsidione, af-
flictiones gravesque fetores passi sunt; postea
autem sine bello tormentorum captivi facti sunt,
nimia virium inopia et quadam czecitate confracti,
annus ad aliud tempus injunctus sufficiet : nam
ipsi quoque se omnino pro nomine Christi affli-
gendos dedere: si etiam a fratribus in carcere
multam consolationem assecuti sunt. Qus qui-
dem multiplicata reddent, liberari cupientes ab
acerbissima captivitate diaboli, ejus maxime re-
cordantes qui dicit : Spiritus Domini super me,
quam ob causam unxit. me : ut pauperibus evan-
gelizarem misit me, et annuntiarem captivis libe-
ralionem, et cecis visus recuperationem, el mitte-
rem [racios in remissionem, pradicare annum
« Domini acceptabilem, et diem. reitributionig *. 1

εσει, χηρύξαι ἐγιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, xal ἡμέραν ἀνταποδόσεως. »

* ]sa. 1xi, {, 2; Luc. iv, 18, 19.

VARL/E LECTIONES.

* µόνον om. 35’ γἐνοµένων. — * τοῦ Χριστοῦ 01Η.

^ 20) om.

δ. εἴγεχεν.

41

S. PETRI ALEXANDRINI EPISCOPI

42

Bars. Hic canon statuit ut qui in custodia solum A — BAAX. Οὗτος 6 χανὼν διαλαμθάνει τοὺς µόνον xa-

male affecti sunt, et sine tormentis lapsi sunt, post
triennium alius quoque anui poma puniantur. Si
forte enim, inquit, consolationem assecuti sunt, υἱ-
pote aliquibus fidelibus vit: subsidia suppeditanti-
bus, ii quoque debent veniam obtinere, ut qui gra-
via pro fide passi sunt. "

ZowAR. ln secundo ordine eos locat qui tantum-
modo in vincula conjecti, atque in carcere male af-
fecti sunt, tum nullis vexati cruciatibus peccave-
runt: quibus preter decursum tempus, triennium
videlicet de quo supra dictum est, anni quoque
preterea unius mulctam irrogari placet. Quoniam
et ipsi, inquit, pro Christi nomine divexsti sunt;
etiamsi forte solatii quidpiam in carcere a fratribus
consecuti sunt. Probabile enim est fideles, quicun-
que nulla custodia detinebantur, in vincula conje-
ctis vitz subsidia ministrasse, iisque proinde le-
vationis aliquid attulisse. Qua quidein. multiplicata
reddent, pro iis nimiruin quibus in custodia oble-
ctali sunt, poenitentiam agentes vexabunt se ipsos,
&c multis modis afflictabunt; οἱ ex eo quod Chri-
stum abnegarunt , a diaboli captivitate liberari ve-
lint, illius captivi et servi facti. Suhjicit mox pro-
phetz verba, qux suntex lsaia deprompta, quorum
meminisse oportere ipsos affirmat.

CANON Ill.

« lis autem qui nihil ejusmodi passi sunt, nec
« fidei fructum ostenderunt , sed ad vitium ultro
transfugerunt, a metu et tímiditate proditi ; numc
autem veniunt ad penitentiam, necesse est et
conveniens infrugifere ficus parabolam propo-
nere, ut Dominus dicit : Habebat quis ficum
plantatam in suo vineto : εἰ venit querens in ea
fructum, et non. invenit, Dixit. autem vinitori :
Ecce tres annos, ex quo ego venio quarens fru-
cium in hac ficu, el non invenio; exscinde eam :
cur terram inaniter occupat ? llle vero respondens
dicit illi : Domine, dimitte illam hoc quoque anno,
donec circa eam [οάετο, et letamen injecero ; si
quidem fructum fecerit; sin. minus, eam in futu-
rum exscindes * ; qua ante oculos accepta, et os-
tenso digno fructu penitentia, in tanto temporis
intervallo magis juvabuntur. »

^ C A4 ο 9", 0 & o o0 ?^» ο ^5» 6o ^e e

Bars. Eos qui propter solum metum et timidita-
tem transfugerunt, ad pomnitentiam autem respexe-
runt, triennio punit canon secundum parabolam fi-
cus qua est in Evangeliis. Dominus enim inquit ;
Jam tribus annis ad hanc venio querens (ructum, et
non invenio. Vinitor autem, Dimitte illam, inquit,
εἰ hoc anno.

ZowaR, Quicunque vero, inquit, nihil perpessi
acerbum, ob metum solum ac Ltimiditatem transfu-

gerunt, pro eo quod ipsi sponte pravitatem sunt.

consectati; mox animum ad ponitentiam adjecere,

à Luc. xin, 6-9.

χοπαθῄσαντας Ev τῇ φυλακῇ xal χωρὶς βασάνων πα-
ραπεπτωχότας, ἐπιτιμᾶσθαι μετὰ τὸν τριετῆ χρόνον
xai ἐπὶ ἕτερον ἐνιαυτόν. El τάχα γὰρ,φησὶ, xal &m-
έλαυσαν παρακλίσεως , ὣς τινων πιστῶν χορηγούν-
των αὐτοῖς τὰ πρὸς διαίχησιν, ἀλλὰ xai οὗτοι ὀφεί-
λουσι συγγνώµης ἀξιοῦσθαι ὡς ὑπὲρ cfe πίστεως xa«
χοπαθήσαντες.

24ΝΑΡ. Ἐν δευτἐρᾳ τάξει τίθησι τοὺς µόνον qu-
λαχισθέντας, χαὶ χαχοπαθῄσαντας ἓν τῇ φυλαχῇ, xal
χωρὶς βασάνων παραπεπτωχότας" οἷς ἑνιαυτὸν ἔταξαν
(f. ἔταξεν) εἰς ἐπιτίμιον μετὰ τὸν παρελθόντα χρόνον,
Ώγουν τὴν τριετίαν ἣν εἴρηχεν ἄνω. Διότι xal αὐτοὶ,
φησὶν, ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος ἐθλίδησαν τοῦ Χριστοῦ, εἰ καὶ
τάχα ἀπέλαυσαν ivy τῷ δεσμωττρίῳ παραχλίσεως ix
τῶν ἀδελφῶν. Ὡς ἔοιχε γὰρ, οἱ πιστοὶ, ὅσοι οὗ αυν-
εσχέθτησαν, τοῖς κατειργµένοις ἐχορήγουν τὰ εἰς διοί-
χγαιν, χαὶ ἀνέπανον αὐτούς. ΄Απερ πολλαπλᾳσίονα
ἁποδώσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἀνθ᾽ ὧν ἀπήλανσαν Ev τῇ φν-
λαχῇ μετανοοῦντες θλίφουσιν ἑαυτοὺς xal χαχώ-
σουσι πολλαπλασίως, εἰ θέλουσι λυτρωθήηναι ἀπὸ τῆς
αἰχμαλωσίας τοῦ διαθόλου, αἰχμάλωτοι χαὶ δοῦλοι
γεγονότες αὑτῷ διὰ τὴν ἄρνησιν τοῦ Χριστοῦ. Εἶτα
ἐπάγει τὰ προφητιχἁ ῥήματα, ἅπερ Ex τοῦ "Hoatou
εἰσὶ, λέγων δεῖν μεμνῆσθαι αὐτούς.

ΚΑΝΩΝΓ

« Toi; δὲ μηδ' ὅλως μηδέν τι τοιοῦτον πεπονθόσι,
ε μηδὲ ἑνδειξαμένοις χαρπὺν πίστεως, ἁλλ᾽ αὐτομο-
« λήσασι πρὸς τὴν χαχίαν, προδεδοµένοις ὑπὸ δει
ε λίας χαὶ «6609, νῦν δὲ εἰς µετάνοιαν ἐρχομένοις, ἄνα»
€ Yxalóv ἐστι xot ἁρμόζον τὴν τῆς ἀχάρπου συχῆς πα-
« ραθολὴν παραθέσθαι, ὡς ὁ Κύριος λέγει. Συκη»
€ εἶχό τις πεφυτευµένην ἐν τῷ duzeAori αὐτοῦ"
« xal ᾖ-θε ζητῶν καρπὸν ἐν αὐτῇ, καὶ οὐχ εὗρεν.
«€ Εἰπεδὲ πρὸς τὸν ἀμπεουργόν' Ἰδοῦ τρία Ern ἀφ'
c οὗ ἔρχομαι ἅιτῶν χαρπὸν ἐν τῇ συκῇ ταύτῃ, xal
ς οὐχ &Oploxo* ἔκκοψον abcr: ὑ'ατί xal την
« γῆν xacapyet; Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς «έχει αὐτῷ '
« Κύριε, ἄφες αὐτὴν καὶ τοῦτο τὸ ἔτος, ἕως ὅτου
« σχἀψω τὰ περὶ αὐτὴν, καὶ Bd.o κόπρια ' xà
c μὲν ποιήσῃ xapzór * εἰ δὲ µή v6, εἰς τὸ μέ λον
ε ἐχχόψεις αὐτήν ' ἣν πρὸ ὀφθαλμῶν λαθόντες, kv-
c δειξάµενοί τε χαρπὸν ἄξιον τῆς µετανοίας, ἐν τῷ
€ διαστήµατι τοῦ τοσούτου χρόνου μᾶλλον ὤφελη-
ε θ6σονται. »

ΒΑΛΣ. Τοὺς μέντοι διὰ φόδον µόνον καὶ δειλίαν αὖ-
ποµολήσαντας, εἶτα εἰς µετάνοιαν ἀπιδόντας, διὰ
τριετίας ἐπίτιμᾷ ὁ κανὼν, χατὰ τὴν ἐν Εὐαγγελίοις
παραθολὴν τῆς συχῆς. Ὁ γὰρ Κύριος, Τρία Etn, ἔφη-
σεν, ἔρχομαι πρὺς αὑτὴν ζητῶν καρπὀν, καὶ οὐχ
εὑρίσχω: ὁ δὲ ἀμπελουργὸς, "Apec, εἶπεν, αὐτὴν,
Κύριε, καὶ τοῦτο τὸ ἔτος.

ΖΩΝΑΡ. "σοι, δὲ, φησὶ, µή τι ὑποστάντες ἆλ-
γεινὸν, διὰ φόθον µόνον xaX δειλἰσν ηὑτομόλησαν,
ἀντὶ τοῦ, αὐτοὶ ἑχόντες προσῆλθον τῇ xaxig, εἶτα
εἰς µετάνοιαν ἀπεῖδον, τοῖς τοιούτοις f) τῆς αυχῆς

415

EPISTOLA CANONICA. $14

ἁρμόσει παραδολὴ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον' fjv Aa66v- A in eos parabola evangelica ficus quadrabit : quam

τες πρὺ ὀφθαλμῶν, χόπον ἄξιον µετανοίας ἐπὶ το-
σοῦτον χρόνον δόντες ὠφεληθήσονται, Ίγουν ἐπὶ τε-
τραετίαν. Ὁ γὰρ Κύριος, Τρία Ern, ἔφησεν, ἔρχο-
μαι πρὸς αὐτὴν, ζητῶν xapzór , xal οὐχ εὑρίσκω"
ὁ δὲ ἀμπελουργὸς, Ἂφες αὐτὴ», εἶπεν, Κύριε, καὶ
τοῦτο τὸ ἔτος.
ΚΑΝΩΝ A.

« Τοῖς γὰρ παντάπασιν ἀπεγνωσμένοις xat! ἆμετα-
« νοῄτοις, δέρµα τε Αἰθίοπος ἁμετάθλητον χεχτηµέ-
« νοις, xai ποιχίλµατα παρδάλεως, λεχθῄσεται τὸ τῆς
« ἑτέρας συχῆς' Μηχέτι ἐκ σοῦ καρπὺς γένηται
« εἰς τὸν alova* διὸ χαὶ παραχρῆμα Erpalvztat.
Αποπληροῦται γοῦν ἐπ᾽ αὐτοῖς xal τὸ ὑπὸ τοῦ
Ἔχχλησιαστοῦ εἰρημένον ' Διεστραμμένον οὐ δύ-
γαται * ἐπιχοσμηθήναι, καὶ ὑστέρημα οὐ δυνή-
σεται ἀριθμηθηναι. El μὴ γὰρ πρότερον τὸ δι-
εστραμμµένον διορθωθῇ, ἀδύνατόν ἐστι αὐτὸ ἔπιχο-
σµηθῆναι. χαὶ εἰ μὴ πρότερον τὸ ὑστέρημα ἀνα-
« πληοωθῇῃ, ἀδύνατόν ἐστιν αὐτὸ ἀρ.θμηθῖΏναι. "0θεν
« χαὶ ἐπὶ τέλους συμθῄσεται αὐτοῖς τὸ λεγόμενον Ἱ
ε ὑπὸ τοῦ προφήτου Ἡσαῖου' Καὶ ἔγονται γὰρ »,
« qnoi, τὰ xoa τῶν ἀγθρώπαν τῶν παραβεθηκό-
« tor ér ἐμοί * ὁ γὰρ σχώ-ληξ αὐτῶν οὐ τε ευτή-
εσει, xal τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σθδεσθήσεται, xal
€ ἔσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρχί. ἐπεὶ χαὶ ὡς
« προλέλεχται ὑπ' αὐτοῦ" Οἱ δὲ ἅἄδιχοι, ὡς 0d4Aacca
« ἀναύεέρασ
« Οὐκ ἔστι χαἰρει» τοῖς ἀσεδέσιν, εἶπεν d θεός. »

B

pre oculis habentes, dignum penitentie laborem
aquali tempore exhibentes, juvabuntur, hoc est ad
quartum usque annum. Dominus namque, Tres an-
nos, inquit, venio ad ipsam, quaerens fructum, nec
invenio. Agricola vero, Dimitte, ait, illam, domine,
et hoc anno. *

CANON IV.

« lis enim qui sunt omnino desperati, et peeni-
tentiam non agunt, et pellem /Ethiopis immuta-
bilem possident et pardi varietates, dicetur, quod
alii ficui dictum est : Nequaquam ex te fructus
fiat in elernum ^, et ideo statim quoque exare-
scit. In iis enim "impletur quod ab Ecclesiaste
dictum est : Quod perversum est, non poterit ax-
ornari, et. defeclus numerari non poterit 5. Nisi
enim quod perversum est prius rectum fuerit,
fieri non potest ut id exornetur; et nisi prior de-
fectus expletus fuerit, fieri non potest ut is nu-
meretur. Unde et in fine eis eveniet quod a pro-
pheta Isaia dicitur : Et videbuntur, inquit, mem-
bra eorum qui transgressi. sunt. in me. Vermis
enim ipsorum non morietur, et ignis eorum non
ezstinguetur : el erunt in aspectum omnis carnis 9.
Quandoquidem, ut et ab ipso predictum est :
Injusti autem sic fluctuabunt, et requiescere nor.
« poterunt. Non est gaudere impiis, dicit Deus 4. »

t^ ^ ο HO Oo 9G (m 9G 9G ο (Oo Oo OC οὐ ω ^

**, οὕτω κ.λυδωγισθήσονται, καὶ ἀγαπαύσασθαι οὐ μὴ δυγήσονται * (f. δυνήἠσωνταν)ο

BAAZ. *A μὲν προείρηται περὶ τῶν πεπτωχότων, C — Bars. Qui prius quidem dicta sunt de lapsis, de

efpnsat χαὶ περὶ µεταμελομένων' χατὰ δὲ τῶν ἁμε-
τανοήτων τὴν χατάραν τῆς ἑτέρας συχῆς ἑἐπάχει,
πρὸς ἣν ὁ Κύριος ἔφη διὰ τὸ xa rov * Mnxéti éx
σοῦ καρπὸς γένηται.

ZOQNAP. *À μὲν προείρηται περὶ τῶν παραπεπτωχό-
των, εἴρηται xaX | add. περὶ] µεταμελομένων. Κατὰ δὲ
τῶν ἀμετανοήτων ἐξ ἀπογνώσεως T] πονηρᾶς γνώμης,
καὶ τὸ ἐξ ἁμαρτίας µελάνωμα ἀμετάδλητον χαὶ ἀνέχ-
πλυτον ἑχόντων, ὡς οἱ Αἰθίοπες τὸ ζοφερὸν τοῦ δέ-
ῥµατος. καὶ fj πάρδαλις τὰ ποιχίλµατα, τὴν χατάραν
τῆς ἑτέρας συχῆς ἐπάγει' πρὸς ἣν 6 Κύριος ἔφη
διὰ τὸ ἄχαρπον ' Μηχέτι éx σοῦ καρπὸς γένηται :
xa πληροῦσθαί φησιν ἐπ᾽ αὐτοῖς τὰ τοῦ Ἐκχλησια-
στου **, λέγοντος" Διεστραμμένον οὐ δυνγήσεται
ἐπικοσμηθῆναι, xal ὑστέρημα οὗ δυγήσεται ἁρι-
θµηθήναι * εἶτα σαφηνίσας τὰ ῥητὰ ταῦτα, προστἰ-
θτοσι χαὶ τὰ του 'Hootov.

' KANQN Ε’.

« Tolg δὲ χαθυποχριναµένοις χατὰ τὸν ἔπιληπτευ-
« σάµενον Δαδὶδ, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ, οὐχ ὄντα ἑἐπίλη-
« πτον΄ xat ph Ὑυμνῶς ἀπογραφαμένοις τὰ πρὸς
« ἄρνησιν, ἀλλὰ ξιαπαίξασι χατὰ πολλὴν στενοχω-
« plav, ὡς ἂν παιδία βουλευτικὰ ἔμφρονα ἓν παιδίοις
« ἄφροσι, τὰς τῶν ἐχθρῶν ἐπιθουλὰς, ἤτοι ὡς διελ-

α Matth. xxi, 19. ὃ Eccle. 1,15. ε Isa. uxvi, 34.

resipiscentibus etiam dicta sunt. Adversus eos au-
tem qui nulla penitentia ducuntur, alterius ficus
exsecrationem inducit, ad quam Dominus dicit

' propter infertilitatem : Fructus amplius ex te non

D

4 Jsa. xvni, 90, 291.

fiat.

ZowaR. Qu: prius quidem de lopsis dicta sunt,
dicta sunt etiam de resipiscentibus. Contra illos
vero qui ex desperatione vel depravata opinione
poenitentiam non agunt, ac perpetuo inhzereptem
ac indelebilem peccati nigrorem gestant, ut /Ethio-
pes fuscam pellem, pardusque varietates; alterius
ficus.exsecrationem inducit. Ad quam Dominus ob
sterilitatem, Ne fructus, inquit, amplius ez te na-
scalur. hnplendumque ait in ipsis illud Ecclesia-
sles, dicentis : Quod perversum est non poterit exor-
nari, et defectus numerari non poterit : quibus mox
explicatis, Isai:$ quoque verba subjungit.

CANON V.
« lis autem qui simularunt sicut et David ο, qui
« se epilepticum fingebat, ne moreretur, quamvis
« re vera epilepticus non esset ; et non nude nega-
« lionem inscripserunt, sed in inultis angustiis, tan-
« quam pueri consilio et prudentia prediti iuter
« pueros insipientes, inimicorum insidias ludificati

9 ] fieg. xxi, 15.

VARLE LECTIONES.

* xal om. * δυνηθῄσεται.

T λελεγμένον.
5 Ἐχχλπσναστιχοῦ.

* deest γάρ.

** ὡς θάλασσα ἀνσθεβρασµένη om. * xal add.

476

S. PETRI ALEXANDRINI EPISCOPI

416

gunt, vel ut qui altana pervaserint, vel tanquam A «θόντες !* βωμοὺς, ἤτοι ὡς χειρογραφήσαντες, fizot

qui chirographum dederint, vel ut qui pro se
ethnicos immiserint; etiam si nonnulli eorum
qui confessi sunt, ut audivi, aliquibus eorum
lgnoverunt, quoniam maxima cautione vitarunt,
ne ipsi suis manibus ignem facerent, et d:emonas
impuros suffirent : licel vero ex agentis igno-
rantia eos latuit, semestris tamen penitentie
pona illis imponetur. Sic enim ipsi quoque ma-
gis juvabuntur, prophet: dictum meditantes, et
dicentes : Puellus genitus est nobis, filius et datus
est nobis, cujus principatus est in humero suo, et
vocatur nomen ejus, magni consilii Angelus *. Qui,
ut scitis, in sexto mense conceptionis, cum alius

tiam in remissionem peccatorum b, conceptus est

et ipse ad pradicandam poenitentiam. Etenim :

utrosque audimus in primis praedicantes non $0-
lum de penitentia, sed et de regno celorum :
quod quidem, ut didicimus, intra nos est *, quod
prope nos sit verbum quod credimus in ore nostro
et corde nostro, quod Jesus est Christus : cre-
dentes in corde nostro, quod Deus ipsum suscitavit
ez mortuis : ut qui audiant quod corde quidem
creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad
salutem 4. »

«ὡς ἀνθ) ἑαυτῶν βαλόντες ἐθνιχοὺς, εἰ xal τισιν
« αὐτῶν συνεχώρησάν τινες τῶν ὁμρλογησάντων !9',
« ὡς Ίχουσα (ἐπεὶ μάλιστα χατὰ πολλὴν εὐλάθδειαν
ἐξέφυγον αὐτόχειρες γενέσθαι τοῦ πυρὸς καὶ τῆς
« ἀναθυμιάσεως τῶν ἀχαθάρτων δαιμόνων) ἐπεὶ τοί-
« νυν ἔλαθεν αὐτοὺς ἀνοίᾳ τοῦτο πράξαντας 3", Puto;
« ἐξάμηνος αὐτοῖς ἐπιτεθήσεται τῆς Ev µετανοίᾳ ἔπι-
€ στροφῆς. Οὕτω γὰρ μᾶλλον xal αὐτοὶ ὠφεληθήσον-
«ται, χαταμελετῶντες τὸ προφητιχὸν ῥητὸν, xal
« λέγοντες' Παιδίον ἐγεγγήθη ἡμῖν υἱὸς, xal'*
« ἐξόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, xal
« χα.λεῖται τὸ ὄγομα αὐτοῦ μεγάλης BovAnc "Az-
« yeAoc. Ὅπερ !***, ὡς ἴστε, ἓν τῷ ἔχτῳ μηνὶ τῆς
( συλλήψεως τοῦ ἑτέρου παιδίου, τοῦ προχηρύᾷαντος
« πρὸ προσώπου τῆς εἰσόδου αὐτοῦ µετάνοιαν εἰς
« ἄφεσιω ἁμαρτιῶν, συνελήφθη xaX αὐτὸ !!*** χηρύ-
« δαι µετάνοιαν. Καὶ γὰρ xal τῶν ἀμφοτέρων ἀχούο-
« μεν ἓν πρώτοις χηρυττόντων '' οὗ µόνον περὶ µε-
« τανοίας, ἀλλὰ xai περὶ βασιλείας οὐρανῶν, fite,
« χαθὼς µεμαθήχαμεν, ércóc ἡμῶν ἐστι, τῷ ἐγγὺς
c ἡμῶν εἶναι τὸ ῥῆμα ὃ πιστεύομεν ἐν τῷ στόµατι
« ἑαυτῶν xai ἐν τῇ καρδία ἑαυτῶν ' περὶ fig xol
« αὐτοὶ ὑπομνησθέντες, µαθῄσονται ὁμολογεῖν Ev τῷ
« στόματι ἑαυτῶν 15, ὅτι Ἰησοῦς Χριστός (4): πι-
στεύοντες ἑν τῇ καρδίᾳ ἑαυτῶν, ὅτι ὁ Θεὸς αὐ-

τὸν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν" ἅτε δὴ "" ἀχούοντες, ὅτι χαρδἰᾳ μὲν πιστεύεται !! εἰς δικαιοσύνη», στόµατι

ε
€
έ
L|
€
q
q
q
«
q
4
έ
q
Li
« infans predicasset aute adventum ejus poniten-
4
έ
q
q
q
4
Li
ε
q
q
LÀ
q
'

δὲ ὁμο.ογεῖται εἰς σωζηρίαγ. »
Bars. Si qui autem simularunt se ad aras qui-

BAAZ. Ei δέ τινες ὑπεχρίθησαν μὲν προσιέναι

dem accedere, vel scriberequod fidem negant; non C τοῖς βωμοῖς, ἧτοι γράψαι, ὅτι ἀρνοῦνται τὴν πίστιν,

nude autem et aperte hoc fecerunt, sed arte aliqua
eos qui vim afferebant, illuserunt; sicut David qui
se epilepsia correptum simulavit cum fugeret Sau-
lem, et esset apud alienigenas ; εἰ ita mortem eva-
sit : illuserunt autem inimicorum insidias, ut puelli
consilio pzudentiaque praediti pueros insipientes
eludunt : impios enim fefellerunt, quod sacrificare
quidem visi sunt, non tamen saerificarunt : forte
enim pro se ethnicos vel infideles submiserunt, el
per illos sacrificare ipsos existimarunt : eis, in-
quit, semestre tempus suíliciet ad penitentiam.
Etsi enim non sacrificarunt, quia tamen sacrificare
polliciti sunt, vel alios submiserunt, penitentia
indigere sunt existimati ; eliamsi nonnullis eorum
ignoverunt quidam, qui pro fide testimonium de-
dere. Eos autem pueris quidem confert, ut qui non
viriliter idololatris restiterunt ; prudentibus vero, ut
qui artificio sacrificia declinarunt.

Ζοκικ. Si qui vero ad aras quidem se accedere
simularunt, aut scribere quod fidem negant, verum

α Jsa. ΙΧ, 6... P Luc, 1, 760, Tl... * Luc. xvn, 91.

οὐ γυμνῶς δὲ xat φανερῶς τοῦτο ἐποίησαν, ἀλλὰ διά
τινος μεθόδου διέπαιξαν τοὺς βιάζοντας αὐτοὺς, ὡς
ὁ Δαθὶδ ὅτε τὸν ἐπίληπτον ὑπεχρίθη, φεύγων tiw
Σαοὺλ, xal πρὸς τοὺς ἀλλοφύλους γενόμενος, καὶ
οὕτω τὸν θάνατον διαπέφευγε" δ.έπαιξαν δὲ τὰς τῶν
ἐχθρῶν ἐπιθουλάς, ὡς παιδία βουλευτικὰ ἔμφρονα
ῥιαπαἰζουσιν ἄφρονας παΐδας ' Ἱπάτησαν γὰρ τοὺς
ἁσεθεῖς, διὰ τὸ δόξαι μὲν θύειν, μὴ θῦσαι δέ: τυ-
χὸν γὰρ ἀνθ᾽ ἑαυτῶν ὑπέδαλον ἐθνιχοὺς f) ἀπίστους,
καὶ δι ἐχείνων ἑἐγόμισαν τεθυχέναι' τοῖς τοιούτοις,
φησὶν, ἑξάμηνος χαιρὸς ἀρχέσῃ εἰς µετάνοιαν. Κ ἂν
γὰρ οὐχ ἔθυσαν, ἀλλ ὅτι συνέθεντο θῦσαι f| ἑτέρους
ὑπέθαλον, ἑλογίσθησαν δεῖσθαι µετανοίας, εἰ xat τισιν
αὐτῶν συνεχώρησάν τινες τῶν µαρτυρησάντων ὑπὲρ
τῆς πίστεως. ᾿Απειχάζει δὲ τούτους maio μὲν ὡς

. pij ἀνδρικῶς ἀντικαταστάντας τοῖς εἰδωλολάτραις,

ἔμφροσι δὲ ὡς εὐμεθόδως τὴν θυσίαν ἐχχλίναντας.

ZÜNAP. El. δὲ τινες ὑπεχρίθησαν μὲν προσιέναι
τοῖς βωμοῖς, Ἆτοι Υράφαι, ὅτι ἀρνοῦνται τὴν πίστιν,

4 Ποπ. x, 8-10.

VARLE LECTIONES.

1* διελθόντας... χειρογραφῄσαντας... βαλόντας.
ἡμῖν, υἱὸς xat. "Ι'"' ὅσπερ. |) αὑτός. M
ὁμολογεῖν ἓν τῷ στόµατι ἑαυτῶν om. |) δέ.

(1) Ὅτι Ἰησοῦς Χριστός. Harduinus in sua Con-
ciliorum editione ex ms. Regio 2038, ὅτι Κύριος
Ἰησοῦς.δὶο Rom. x, 9. ldem paulo post, ἅτε δη. Hic

19’ ὁμολογητῶν.
κηρυσσόντων. "Σπερὶ fi; xat αὐτοὶ ὑπομνπαθέντες µαθῄσονται
15 πιστεύετε... ὀμολογεῖτε.

! τοῦ πράξαντος. — '' ἐγενήθη

autem locus pauio aliter effertur in edit. Paris.
Zonare et Balsamonis.

eT

EPISTOLA CANONICA.

4?8

ob γυμνῶς δὲ τὰ πρὸς ἄρνησιν Evpadav, ἀντὶ τοῦ A quse ad abnegationem spectant non mude scripse-

οὖχ ἁπαραχαλύπτυς, οὐ φανερῶς, ἀλλὰ διά τινος
µέθόδου διέπαιξαν τοὺς βιάξδοντας αὐτοὺς, ὡς 6 Δα-
61 ὅτε τὸν ἐπίληπτον ὑπεχρίθη φεύγων τὸν Σαοὺλ,
xai πρὸς τοὺς ἀλλοφύλους γενόμενος, xal οὕτω τὸν
θάνατον διαπἐφευγε" διέπαιξαν δὲ, φησὶ, τὰς τῶν
ἐχθρῶν ἐπιθουλάς, ὡς παιδία βουλευτιχὰ, ἔμφρονα,
epóvtpa, xat συνετῶς δηλαδη βουλευόµενα. διαπα[ζου-
σιν Ev ἄφροσι παιδίοις. Ἔμφροσιδὲ ἀπειχάζει τοὺς ἆπα-
τήσαντας τοὺς ἀσεθεῖς, χαὶ δόξαντας μὲν θύειν, μὴ θύ-
σαντας δὲ ἔμφρονας μὲν ὡς τὴν θυσίἰαν τέως ἐχχλίναν-
τας" - παιδείους δὲ, ὡς uh τέλειον καὶ ἀνδρῶδες ἔνδει-
ξαμένους φρόνημα, xat γενναίως ἀντικαταστάντας τοῖς
εἰδωλολάτραις, ἀλλ᾽ ὅμως συνθεµένους θῦσαι, el xal
τινες 19** ἀνθ᾽ ἑαυτῶν ὑπέδαλον ἐθνικοὺς, fiyouy ἁπί-

στους, xai ἑἐχείνων θυσάντων ἐνομίσθησαν αὐτοὶ B

«£Üuxévat. Toig τοιούτοις, φησὶν, ἑξάμηνος χαιρὸς
ἑξαρχέσει εἰς µετάνοιαν. Kàv γὰρ οὐκ ἔθυσαν, ἀλλ'
ὅτι συνέθεντο θῦσαι, j| ὅτι ἑτέρους ὑπέθδαλον, χαὶ
ἔδοξαν αὐτοὶ θῦσαι, ἑλογίσθησαν δεῖσθαι µετανοίας,
εἰ xal τισιν αὐτῶν συνεχώρησάν τινες τῶν ὀμολογη-
σάντων. Τινὲς γὰρ τῶν μαρτυρησάντων xaX παθόντων
ὑπὲρ τῆς πίστεως συνεχώρησαν τοῖς διὰ μεθόδων,
ὡς εἴρηται, μὴ θύσασι, καὶ ἑδέξαντο αὐτοὺς μετὰ
τῶν πιστῶν, ὅτι ἐξέφυγον πολυτρόπως τὸ θυσιάσαι
τοῖς δαίµοσι. Διὰ δὲ την ἑξάμηνον προθεσµίαν ἑμνή-
σθη τοῦ διὰ Γαδριὴλ μηνύματος, τοῦ bv τῷ ἔχτῳ
μηνὶ τῆς συλλήψεως τοῦ Προδρόμου, ἐν d συν-
ελήφθη ὁ Κύριος. Ἐπιφέρει δὲ xai ῥήματα ἆπο-
στολιχά

runt, hoc est non manifeste, non aperte; sed artifi-
cio quodam eos qui vim inferebant ludificati sunt :
ut David, qui dum Sauletn fugeret, ac ad alienige-
nas devenisset, se epilepticum finxit, eoque pacto
mortem evitavit. Ludificati porro sunt, inquit, ini-
micorum insidias ; veluti pueri prudentes, consilio
nimirum ac prudentia prediti, quique scilicet so-
lerter consilium capientes, insipientes pueros illu-
dunt. Prudentibus autem comparat eos a quibus
decepti sunt impii, quique cum non sacrificaverint,
sacriücare nihilominus visi sunt ; prudentes qui-
dem, ut qui sacrificium eousque evitaverint : pue-
ros autem, quod perfectum ac virilem sensum mi-
nime induerint, nec generose idolorum cultoribus
repugnarint; verum se sacrificaturos sunt pacti,
etiam si quosdam pro $e submiserint, ethnicos, hoc
est, infideles, iisque sacrificantibus, ipsi sacrili-
casse existimati sunt. Ejusmodi, inquit, hominibus
semestre tempus ad poenitentiam sufficiet, Nam etsi
minime immolarunt; tamen quia se immolaturos
sunt pacti, vel quod olios subimisere, ipsique iim-

molasse sunt visi, poenitentia indigere judicati

sunt : etsi quibusdam ex ipsis nonnulli confesso-
rum ignovere. Ecrum nempe quidam qui se fldei
testes exhibuerunt ac pro flde sunt passi, iis qui
artificio quodam, ut dictum est, non sacrificarunt,
ignovere, ac illos cum fidelibus ad communionem
admisere, quod ne daemonibus immolarent stu-
diose vitaverunt. Porro hujus semestris termini oc-

easione, Annuntiationis per Gabrielem fact; meminit, sexto mense conceptionis Preecursoris, quo con-

ceptus est Dominus. Tum apostvlica verba subjungit :

ΚΑΝΩΝ GQ'.

« Toi; δὲ δούλους Χριστιανοὺς ἀνθ᾽ ἑαυτῶν ὑπο-
« θεθληχόσιν, οἱ μὲν δοῦλοι, ὡς ἄν ὑποχείριοι ὄντες,
ε χαὶ τρόπον τινὰ χαὶ αὐτοὶ φυλαχισθέντες ὑπὸ τῶν δε-
€ σποτῶν, χαταπειλτθέντες τε!”'''ὑπ) αὐτῶν καὶ διὰ τὸν
« φόδον αὐτῶν εἰς τοῦτο ἑληλυθότες xaX ὁλισθήσαντες,
c by !**** ἐνιαυτῷ τὰ τῆς µετανοίας ἔργα δείξουσι,
« µανθάνοντες τοῦ λοιποῦ, ὡς δοῦλοι Χριστοῦ ποιεῖν τὸ
« θέληµα τοῦ Χριστοῦ !*****, καὶ φοθεῖσθαι αὐτόν
« ἀχούοντες μάλιστα, ὅτι ὅκαστος ἑάν |J. ὃ ἄν] τι
« ποιήσῃ ἀγαθὸν, τοῦτο χοµίσεται παρὰ Κυρίου,
« εἶτε δοῦ.Ίος εἶτε ἐ.Ἱεύθερός ἐστι 19. »

ΒΑΛΣ. Τοὺς χατὰ χέλευσιν χαὶ ἀπειλὴν τῶν δε-
σποτῶν θύσαντας δούλους ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἐπιτιμᾷ ὁ
Πατὲρ οὗτος» ὡς μὲν γὰρ πεισθεῖσι τοῖς δεσπόταις

CANON VI.

« liautem qui servos Christianos pro se submi-
« serunt, servi quidem, ut qui ipsi sub manu es-
« sent, et quodammodo ipsi quoque in dominorum
« custodia essent, minisque ab ipsis territi, et pro-
« pter eoruin. metum eo compulsi et lapsi, anno
« opera poenitentia ostendent, eL deinceps discen-
« tes, ut servi Christi, facere Christi voluntatem e£
« eum timere : audientes maxime, quod «nusquis-
« que, si quid boni fecerit, hoc feret α Domino,
ε sive servus sive liber sit ^. »

BaLs. Servos qui dominorum jussu 4ο minis sa-
crificarunt, anno punit bic Pater : ut qui enim do-
mino paruerint, ignoscit, et grave supplicium non

συγγνωμονεῖ, xal βαρεῖαν οὐχ ἐπάγει χόλασιν * ὡς δὲ D infligit : ut qui autem sint magis Christi servi, et

ὀρούλοις Χριστοῦ μᾶλλον 0531, x&xetvov πλέον φοθεῖσθαι
ὁ-είλουσι, μετρίως ἐπιτιμᾶᾷ. Ἕκαστος γὰρ, φησὶ χατὰ
οὖν u£yav Παὔῦλον, ὃ éàr ποιήσῃ ἀγαθέν, χομιεῖται
τοῦτο παρά Κυρίου, εἶτε δοῦ.Ίος εἶτε ἐ.εύθερος.

2ΩΝΑΡ. Τινὲς δούλους οἰχείους Χριστιανοὺς ἀνθ)
ἑαυτῶν xaX ἀχόντων | f. ἄχοντας] ὑπέδαλον θύειν. Τοὺς

* Ephes. vi, 8.
YARLE

55 ἐχχλίνοντας.

U** ᾗ xav εἶ τινες. 2 «e om.

eum debent magis metuere, mediocrem poenam im-
ponit. Unusquisque enim, inquit, secundum magnum
Paulum, quod fecerit bonum a Domino recipiet, sive
servus sive liber.

Lonan. Nonnulli servos suos Christianos, pro se
ipsis, etiam invitos ad immolandum subrpisere.

LECTIONES.

15 ἐν ogg. *'*** θ.οῦ. !* deest tat.

4T9

S. PETRI. ALEXANDRINI EPISCOPI

480

Hosce igitur servos, quamvis domorum jussione A δούλους, εἰ xaX χελεύσει τῶν δεσποτῶν ἔθυσαν, βια-

coacti, non autem sua voluntate, sacrificaverint,
annum in poenitentia degere bic Pater jubet : me-
minisseque se cum sint fideles, esse Christi servos,
eumque magis timere oportere : ac unumquemque,
ut magnus ait Apostolus, sive servum, sive liberum,
qua fecerit reportaturum.
CANON VII.

« Liberi autem tribus annis in penitentia exa-
« minabuntur , tum quod dissimulaverint, tum
« quod effecerint ut conservi sacrificarent, ut qui
« Apostolo non obedierint, qui vult * dominos ea-
« dem [acere qua servi, remittentes minas. Scientes,
« inquit, quod noster quoque et ipsorum Dominus est
ε ἐπ celis, et non est apud. eum personarum. acoe-

σθέντες, ἀλλ οὐχ ἐξ οἰχείου θελήµατος, ἐνιαυτὸν
ἐν µετανοίᾳ διάγειν ὁ Πατὴρ οὗτος διορίζεται, καὶ µα-
θεῖν, ὅτι, πιστοὶ ὄντες, Χρ:στοῦ δοῦλοί εἰσι, κἀχεῖνον
μᾶλλον φοθεῖσθαι ὀφείλουσι΄ χαὶ ὅτι ἕχαστος, χατὰ
τὸν µέγαν ᾿Απόστολον, ὃ ἑάν ποιήσῃ χομιεῖται, etra
δοῦ.ῖος εἶτε ἐ.εύθερος.
ΚΑΝΩΝ Z.

« Οἱ δὲ ἐλεύθεροι ἓν τρισὶν ἔτεσιν ἐξετασθήῆσονται
ε ἐν µετανοίᾳ, xal ὡς ὑποχρινάμενοι !**, καὶ ὡς κατα»
« ναγχάσαντες τοὺς ὁμοδούλους θῦσαι, ἅτε !*** δὴ πα»
« ῥρακούσαντες τοῦ ᾿Αποστόλου τὰ αὐτὰ θάλοντος
« ποιεῖν τοὺς δεσπότας τοῖς δού.ῖοις, ἀἁνιέντας
( τὴν ἀπειλήν' εἰδότες 1, φησὶν, ὅτι καὶ ἡμῶν
« xal αὐτῶν !* ὁ Κύριός ἐστιν !* ἐν οὐρανοῖς, καὶ

« piio. Si unum autem. omnes habemus Dominum, B « προσωποληψία παρ αὐτῷ οὐκ ἔστυ'. El δὲ Eva

« apud. quem non esi personarum acceptio b; quo-
« niam et omnia, et in omnibus est Christus, in Bar-
€ baris et Scythis, servis et liberis * : debent con-
« siderare quod fecerunt, volentes suam ipsorum
« animam servare; qui conservos nostros traxe-
« runt ad idololatriam, qui poterant et ipsi effugere,
ε si jus et qualitatem ipsis prebuissent ut rursus
« dicit Apostolus. »

Bats. Liberis autem seu dominis servorum sa-
crificare coactorum, triennii poenam injungit, quod
et sacrificare simularunt, et omnino annuere visi
sunt, et quod conservos sacrificare coegerunt, et
quod Apostolo non paruerunt jubenti servis minas
remiltere ; uipote cum ipsi quoque domini Dei ser-
vi sint, et famulorum conservi. Atque ipsi quidem
festinarunt suam servare animam, conservos autem
suos ad idololatriam compulerunt, qui poterant effu-
gere.

LoNAR. Liberis autem, hoc est dominis servorum
qui sacrificare sunt coacti, triennii penam injun-
gii : tum quia sacrificare se simularunt, ac suc-
cumbere omnino visi sunt : tum quia conservos
coegerunt ut immolarent; nec. obtemperarunt Apo-
stolo jubenti servis minas remittere; cum ipsi quo-
que domini sint Dei servi, et famulorum conservi.
Àc ipsi quidem festinarunt suam servare animam,
conservos autem, qui effugere poterant ad idolola-
triam compulerunt.

CANON VIII.

« lis autem qui proditi sunt, et exciderunt, qui et
« ipsi ad certamen accesserunt, se esse Christianos
« confitentes, et in custodiam cum tormentis conjecti
« sunt: zequum est in exsultatione cordis vires si-
« mul addere, et eis in omnibus comniunicare, et in
« orationibus, et in participatione corporis et san-
«guinis Christi, et sermonis adhortatione : ut

* Ephes. νι, 9. b Rom. iu, 11. * Coloss. ani, 41.

ο

« Κύριον ἔχωμεν !* οἱ πάντες, ἀπροσωπόληπτον,
« ἐπεὶ καὶ πάντα καὶ ἐν πᾶσἰν ἐστιν ὁ Χριστὸς,
« Ev. τε βαρδάροις xal Σκύθαις, δού.οις καὶ
« ἐλευθέροις, σκοπεῖν ὀφείλονσιν ὃ χατειργάσαντο
« θελήσαντες τὴν ψυχἠν ἑαυτῶν σῶσαι 10 τοὺς ὃς **"
συνδούλους ἑαυτῶν 3: ἑλχύσαντες ἐπὶ εἰδωλολατρείαν,
« δυναµένους xat αὐτοὺς ἐχφυγεῖν, εἰ τὸ δίκαιον xal
« τὴν ἰσότητα ἦσαν αὐτοῖς παρασχόντες, ὡς πάλιν
« ὁ Απόστολος λέγει. »

ΒΑΛΣ. Toi; δὲ ἐλευθέροις, τοι τοῖς δεσπόταις τῶν
βιασθέντων θῦσαι δούλων, ἐπὶ τριετίαν ἐπιτιμᾶ ' ὃτι
τε ὑπεχρίθησαν θῦσαι, xat ὅλως ἔδοξαν κατανεῦσαε,
καὶ ὅτι τοὺς συνδούλους ἠνάγχασαν θῦσαι, xai ὅτε
mapt;xougav τοῦ Αποστόλου χελεύοντος ἀνιέγαι τοῖς
δού.Ίοις τὴν ἀπει]Ἡν, ὡς χαὶ τῶν δεσποτῶν δού-
λων ὄντων τῷ Κυρίῳ, xal τοῖς οἰχέταις συνδούλων.
Καὶ αὐτυὶ μὲν ἔσπευσαν τὴν οἰχείαν σῶσαι duytv,
τοὺς δὲ συνδούλους ἐπὶ εἰδωλολατρείαν χατήπειγον,
δυναµένους ἐχφυχεῖν.

ΖΩΝΑΡ. Tol; δὲ ἐλενθέροις, Ἠτοι τοῖς δεσπόταις
τῶν βιασθέντων θῦσαι δούλων, ἐπὶ τριετίαν ἐπιτιμᾷ»
ὅτι τε ὑπεχρίθησαν θῦσαι, χαὶ ὅλως ἔδοξαν ὑποχύψαι,
χαὶ ὅτι xal τοὺς συνδούλους ἠνάγχασαν θῦσαι, xal
ὅτι παρήχουσαν τοῦ ᾿Αποστόλου χελεύοντος ἁγιέναι
τοῖς δού.οις τὴ» ἀπει.λἡν, ὡς χαὶ τῶν ὃξσποτῶν
δούλων ὄντων Κυρίῳ, xal τοῖς οἰχέταις συνδούλων.
Καὶ αὐτοὶ μὲν ἔσπευσαν τὴν οἰχείαν σῶσαι Ψυχῖν,
τοὺς δὲ συνδούλους ἐπὶ εἰδωλολατρείαν χατέπειζαν,
δυναµένους ἐχφνυγεῖν.

ΚΑΝΩΝ H. ..
« Τοῖς δὲ παραδεδοµένοις xal 3: ἐχπεπτωχόσι, tole
τε αὐτοῖς 13 προσεληλυθόσιν εἰς τὸν ἀγῶνα χαὶ ὁμο-
λογοῦσιν εἶναι Χριστιανοῖς, ἐμθεθλημένοις τε Ev τῇ
φυλαχῇ μετὰ βασάνων, εὔλογόν ἐστιν ἐν ἀγαλλιάσει
χαρδίας συνεπισχύειν xai χοινωνεῖν ἐν πᾶσιν, Ey τε
ταῖς προσευχαῖς χαὶ τῇ µεταλήψει τοῦ σώματος xal
τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ **, xal τῇ παρακλήσει του

VARLE LECTIONES.

!** ὑποκρινόμενοι, — !5** ὅτι.

1’ εἱδότας.
*** δὲ om.

17* ὑμῶν αὑτῶν.
* ἡμῶν. 3 xal οπι. 33 ἑαυτοῖς. ** τοῦ Χριστοῦ om.

14 dces! ἐστιν. 3€ add. εἰ.

15 ἔχομεν.

EPISTOLA CANONICA.

459

« λόγου, ἵνα εὐτονώτερον ἀγωνισάμενοι, χαταξιωθῶσι Α « qui constantius decertaverint, ipsi quoque super-

« xal αὐτοὶ τοῦ fpatelov τῆς dro χ.ήσεως. Kat
« Tàp éxcáxic, vot, πεσεῖται ὁ δίκαιος καὶ ἀνα-
« στήσεται' ὅπερ el xal πάντες οἱ ἐχπεπτωχότες
« πεποιήχεσαν, τελειοτάτην [add. ἂν] καὶ ὁλοκάρδιον
ε µετάνοιαν ἑνεδείξαντο. )

BAAZ.. Τινὲς προσηγγέλθησαν καὶ παρεδόθγσαν
τοῖς τυράννοις, f| καὶ ἐχουσίως αὑτοῖς ἑαυτοὺς παρ-
έδωχαν, ἠττηθέντες δὲ ὑπὸ τῶν χολάσεων, ἐχπεπτώ-
χασι τῆς μαρτυρίας. εἶτα μεταμεληθέντες χαὶ ἐπι-
Ὑνόντες τὸ ἀγαθὸν, ὡμολόγησαν εἶναι Χριστιανοὶ,
ὥστε χαὶ εἰς φυλακὰς ἐμθληθῆναι xal βασάνους ὑπο-
στῆναι. Τοὺς τοιούτους οὖν εὔλογον xpivet ὁ &ytog
μετὰ θυµηδίας δέχεσθαι καὶ ἐπιῤῥωννύειν πρὸς τὴν
ὀρθόδοξον πίστιν, xal χοινωνεῖν αὐτοῖς ἕν τε προσ-

« f£ vocalionis brabio α dignentur. Etenim se-
pties, inquit, cadet justus et resurget 5; quod qui-
« dem si omnes quoque lapsi fecissent, perfectissi-
« mam et tolo corde susceptam penitentiam osten-
« dissent. »

UaLs. Quidam tyrannis delati et proditi fuerant,
vel etiam ipsi seipsos illis sponte tradiderant :
victi autem tormentis testimonio exciderunt : dein-
de cum penitentia ducti essent, et quod bonum
est, agnovissent, se esse Chrislianos confessi sunt ;
adeo ut jn custodiam conjecti, tormenta quoque
sustinuerint. Eos ergo z:quam censet sanctus le-
tanti animo suscipere, et ad fidem orthodoxam
confirmare, et eis. communicare et in orationibus

ευχαῖς xal τῇ µεταλήψει τῶν ἁγιασμάτων, xaX διὰ B et sacramentorum participatione, verbisque adbor-

λόγου παραχαλεῖν, ἵνα πρὸς τὸν ἀγῶνα εὐτονώτεροι
Ὑένωνται, xal χαταξιωθῶσι τῆς ἑἐπουρανίου βασι-
λείας. Ἵνα δὲ μὴ, διότι πεπτώχασι, νοµίζωνταί τισιν
ἄδεχτοι, ἐπάγει χαὶ μαρτυρίαν ἀπὺ τῆς Γραφῆς, τό"
Ἑπατάκις, ἀντὶ τοῦ, πολλάχις, πεσεῖται d δίκαιος,
καὶ ἀναστήσεται. Τοῦτο δὲ, φησὶν, εἰ xat πάντες
οἱ τῆς ὁμολογίας ἐχπεπτωχότες ἐποίησαν, τὸ ἀναπα-.
λαΐῖσαι τὴν πτῶσιν, χαὶ ἐνώπιον τῶν τυράννων Xpt-
στιανοὺς ὁμολογῆσαι ἑαυτοὺς, ἐνεδείξαντο ἂν τελειο-
τάττν µετάνοιαν. Διαφορὰ γοῦν ἐστι τῶν ἓν τῷ παρ-
ὄντι χανόνι διειληµμμένων xal τῶν ἐν τῷ πρώτῳ
χανόνι περιεχομένων αὕτη, ὅτι ἐχεῖ μὲν οἱ διὰ τὰς
βασάνους ἑκπεπτωχότες οὗ µετεστράφησαν ἐνώπιον
τῶν τυράννων si; τὴν ὑμολογίαν τῆς πίστεως" ἐν-
ταῦθα δὲ οἱ ἐχπεπτωχότες διὰ βασάνους, ἐξ ἀγαθοῦ
µεταμέλου ἐπὶ τῶν τυράννων τὸν Κύριον ὡμολόγη-
σαν, χαὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ λογίζονται ἐχπεσεῖν.

ΖΩΝΑΡ. Ei τινες δὲ, φησὶ, προσηγγέλθησαν xal
παρεδόθησαν τοῖς τυραννοῦσιν, f| αὐτοὶ ἑαυτοὺς παρ-
έδωχαν, xal ἐκπεπτώχασι τῆς µαρτυρίας, ἠττηθέν-
τες τῶν κχολάσεων, xal μὴ φέροντες τὰς iv ταις
φυλαχαῖς χαχουχίας xai τὰς βασάνους, εἶτα ἀνεπά-
λαισαν τὴν πτῶσιν, xal ὡμολόγησαν εἶναι Χριστια-
vol, ὥστε xai εἰς φυλαχὰς ἐμθληθηναι χαὶ βασάνους
ὑποστῆναι' τοὺς τοιούτους εὔλογον κρίνει ὁ ἅγιος
μετὰ θυµΏηδίας δἐχεσθαι, καὶ ἐπισχύειν, ἀντὶ τοῦ,
ἐπιῤῥωννύειν, ἑνδυναμοῦν xat παραθαῤῥύνειν πρὸς
τν ὁμολογίαν ΄ καὶ χοινωνεῖν αὐτοῖς &v πᾶσιν, Ev τε

tari ut sint ad certamen constantiores, et celesti
regno digni habeantur. Ne autem eo quod lapsi
sunt, minime suscipiendi videantur, testimonium
quoque ex Scriptura inducit, quod est, Septies, id
est saepe, cadet justus εἰ resurget, Hoc autem, si
etiam, inquit, omnes qui a confessione exciderunt,
fecissent, ut scilicet lapsi reluctarentur, et se co-
ram tyrannis Christianos faterentur, perfectissi-
mam paenitentiam ostendissent. Differunt ergo quz
in hoc canone comprehensa sunt, ab iis qua in
primo canone continentur, quod illic quidem qui
propter tormenta lapsi sunt, ad confitendam coram
tyrannis fidem nequaquam conversi sunt : hic au-
tem qui propter tormenta lapsi sunt, ex bona pne-
nitentia sub tyrannis Dominum confessi sunt ; pro-
pterea neque cecidisse judicantur.

ZoNaR. Si qui vero, inquit, ad tyrannos delati
ac proditi sunt, vel ipsi sese ipsis dediderunt, ex-
cideruntque a testimonio vi tormentorum superati,
nec xrumnas quibus in carcere afflictabantur cru-
ciatusque perferentes; mox revocalo certamine se
Christianos esse confessi sunt, ex quo et in vincula
conjecti, et cruciatibus sunt affecti : ejusmodi ho-
mines cum exsultatione excipi sanctus hic rationi
cónsentaneum judicat : tum roborare ipsus, hoc est,
vires, animos, fiduciamque addere quo profiterentur
fidem; ac eisdem in,omnibus communicare, tum in

προσευχαῖς xaX τῇ µεταλήφει τῶν ἁγιασμάτων, καὶ D precationibus, tum in perceptione sacramentorum ;

δ.ὰ λόχου mapaxalelv, fot διεγείρειν αὑτοὺς εἰς
-ἣν μαρτυρίαν, ἵνα πρὸς τὸν ἀγῶνα εὐτονώτεροι
γένωνται, χαὶ τῆς ἐπουρανίου βασιλείας ἀξιωθῶσιν.
Ἵνα δὲ μὴ, διότι πεπτὠχασι θύσαντες, νοµίζωνταί
τισιν ἄδεχτοι, ἐτάγει xal μαρτνρίαν £x τῆς Γραφης,
45* 'Ezitáoic, ἀντὶ τοῦ, πολλάχις, πεσεῖται ὁδίχαιος,
xal ἀναστήσεται. Τοῦτο δὲ, φησὶν, εἰ χαὶ πάντες
οἱ τῆς ὁμολογίας ἐχπεπτωχότες ἐποίησαν, τὸ ἁναπα-
λαϊῖσαι τὴν πτῶσιν, xat ἐνώπιον τῶν τυράννων Χρι-
στιανοὺς ὁμολογῆσα: ἑαυτοὺς, ἀνεδείξαντο [f. ἑνεδ-]
ἂν τελειοτάτην µετάνοιαν. |

* Philipp. i, 4. b Prov. xxiv, 16.

verbisque adhortari, hoc est, ipsos ad exhibendum
fidei testimonium excitare, ut constantiores sint in
certamine, ac celesti regno digni habeantur.Verum
ne ex eo quod lapsi sunt sacriticantes, nullo mod)
admittendi ab aliquibus existimentur, testimonium
quoque illud ex sacris litteris profert : Septies, hoc
est szepius, cadet justus, ac resurget. Hoc vero, in-
quit, si alii omnes qui a confessione exciderunt
fecissent, ut post. lapsum certamen repeterent, ac
se ipsos coram tyrannis Chrisüanos profiterentur,
absolutam penitentiam indicavisgent.

485

€ Matth. x, 93.

εἰσελθεῖν εἰς πειραδµόν deest.

15) οὐχ.

mi senatoris Bernardi Nani, fol. 308, ubi exstant

CANON ΙΧ.
« lis quoque qui tanquam ex somno ipsi ad cer-
tamen parturiens, et trahere differens, prosiliunt,
sibi autem pugnz maritime, et multe flusuum
inundationis tentationem attrahunt, vel potius
fratribus peccatorum carbonem accendunt, ipsis
quoque communicandum est, ut qui in nomine
Christi ad id veniant : etsi verba ejus non ani-
madvertant , qui docet orare πε ingrediamur in
tentationem ^ , et eum rursus in oratione. Patri
dicere, Et ne nos inducas in tentationem, sed libera
nos a malo b. Forte autem etiam ignorant patrem-
familias et Dominum nostrum, sepe db iis qui
illi insidiari volebant, secessisse, et quod quando-
que etiam libere apud eos non incedebat, et quod

etiam quando passionis tempus appropinquavit, B

non se ipsum tradidit, sed exspectavit donec ad
eum venirent cum gladiis et fustibus. Dicit ergo
eis : Tanquam ad latronem exiistis cum gladiis et
fustibus ad me comprehendendum *. Qui etiam
tradiderunt ipsum, inquit, Pilato 4. Ad ejus quo-
que similitudinem lis accidit, qui ejus scopum
sibi proponentes incedunt, divinorum ejus ver-
borum recordati, quibus nos confirmans, de per-
secutionibus dicit : Attendite vobis ipsis : tra-
dent enim vos in concilia, el in suis synagogis vos
flagellabunt *. Tradent autem, dixit, non, vos
ipsos tradetis : et ad principes et reges ducemini
propter nomen meum f, non, vos ipsos ducetis.
Nam nos quoque vlt a loco in locum transilire,

dum sunt qui nos persequuntur propter nomen C

ejus. Sicut rursus eum dicentem audimus: Et
quando vos ab hac civitate persecuti fuerint, fugite
in aliam €. Non vult enim nos ad diaboli stipa-
tores satellitesque confugere, ne ipsis quoque
multifari& mortis cousa simus, ut qui ipsos, et
asperiores esse cogamus, ct opera mortifera per-
agere : sed exspectare, et nobis cavere, vigila.
reque et orare, ne intremus in tentationem b. lta
Stephanus primus, ejus vestigiis insistens, mar-
tyrium passus, Hierosolymis ab iniquis correptus,
et in concilium ductus, lapidibus obrutus, in no-
mine Christi glorificatus est, rogans, et dicens :
Domine, ne statuas illis hoc peccatum i. lta Jaco-
bus secundus ab Herode comprehensus, gladie

capite truncatus est. lta Petrus apostolorum pri- D

mus, spe comprehensus, et custodiz traditus,
ignominiaque affectus, postremo Roma crucifi-
xus est. Similiter et inclytus Paulus, sepe tra-
ditus, et ad mortem usque in periculum addu-
ctus, multa mala perpessus, et in multis persecu-

ο Matth, xxvi, 41.
hb Matth. xxvi, 47.

s, PETRA. ZÁLEY ANDRINI EPISCOPI

Α

(
«
t
r
"
r
t
"
(
"
(
r
r
"

Li
έ
4
q
6
€
(
«
έ
4

q
4

L|
q
4
L|
4
4
4
(
έ
4
έ
4
4
4
έ
4
έ
4
q
€

b Mat!h. vi, 43. ὁ Matth. xxvi, 55.
i Αει. vr, 59.

494

KANN €&.

« Καὶ τοῖς δὲ ὡσὰν ἐξ ὕπνου ἑαυτοὺς ** παραπη-
δῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα ὠδίνοντα xal μέλλοντα ἑλχῦ-
σαι, ἑαυτοῖς δὲ πειρασμὸν ἐπισπασαμένοις θαλατ-
τοµαχίας καὶ πολλῆς χυματώσεως, μᾶλλον δὲ χαὶ
τοῖς ἀδελφοῖς προσεκχαίουσιν ἄνθραχα ** ἁμαρτω-
λῶν * xat absol, χοινωνητέον, ἅτε δὴ 24’ ἐν ὀνόματι
Χριστοῦ παρερχοµένοις εἰς τοῦτο, εἰ xal μὴ 54” προ-
σέχουσιν αὐτοῦ τοῖς λόγοις, διδάσχοντος προσεύχο-
σθαι μὴ εἰσε.ἰθεῖν εἰς πειρασμὸν 3, xal πάλιν
ἐν εὐχῆ λέγειν τῷ Πατρί. Καὶ μὴ εἰσεγέγκῃς ἡμᾶς
εἰς πειρασμὸ», ἀ.ὶ.Ἰὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὺ τοῦ πονη-
pov. Ἴσως 65 xal ἀγνοοῦσι τὰς πολλάχις Ὑινοµέ-
νας ****** ἀναχωρήσεις τοῦ οἰχοδεσπότου καὶ διδασχά-
λου ἡμῶν ἀπὸ τῶν θελόντων ἐπιθουλεύειν, xal ὅτι
ἔσθ᾽ ὅτε ουδὲ 37 παῤῥησίᾳ περιεπάτει δι) αὐτοὺς,
καὶ ὅτι χαὶ "3 ὅτε ὁ χαιρὸς τοῦ πάθους αὐτοῦ προα-
ἠΤγισεν, οὐχ ἑαυτὸν παρέδωχεν, ἀλλ᾽ ἐδέξατο ἕως
ἆλθον Ex' αὐτὸν μετὰ μαχαιρῶν xaX ξύλων. Λέχει
γοῦν 35’ πρὸς αὑτούς' Ὡς ἐπὶ «Ἱῃστὴν ἐξή.θετε
μετὰ μαχαιρῶν xal ξύὐ.Ίων συ..Ἰαθεῖν µε. Ol καὶ
παρέδωκαν αὐτὸν , qnoi, Hilt. Καθ) ὁμοιό-
τητα Youv αὐτοῦ, xat οἱ χατὰ σχοπὸν αὐτοῦ βαίνοντες
πεπύνθασ., μεμνημένοι τῶν θείων αὐτοῦ λόγων,
δι) ὧν ἐπιστηρίζων ἡμᾶς περὶ τῶν διωγμῶν λέγει’
Προσέχετε ** éavcoic* παραδώσουσι γὰρ ὑμᾶς
εἰς συγέδρια, καὶ ἐν ταῖς συγαγωγαῖς αὐτῶν µα-
στιώσουσύ ὑμᾶς. Παραδώσουσι δὲ, εἶπεν, ἀλλ
οὐχὶ *'** ἑαυτοὺς παραδώσετε’ xal ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ
καὶ βασι.εῖς ἀχθήσεσθε διὰ τὸ ἔνομά µου, ἀλλ
οὐχὶ **'*, ἑαυτοὺς ἄξετε * ἐπεὶ xal µεταπτηδᾷν ἡμᾶς
βούλεται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον 3) διωχοµένους διὰ
τὸ ὄνομα αὐτοῦ ' ὡς πάλιν ἀχούομεν αὐτοῦ λέγον-
τος Καὶ ὅθεν (2) διώκωσι» ὑμᾶς ἐκ τῆς πό Ίεως

ταύτης *!, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν * οὐ γὰρ θέλει

αὐτομολεῖν ἡμᾶς πρὺς τοὺς τοῦ διαθόλου ὑπασπι-

στὰς xat δορυφόρους, ὅπως μὴ γαὶ πλειόνων θανά-

των αἴτιοι αὐτοῖς γινώµεθα 3", ὡς ἂν χαταναγχά-

ζοντες αὐτοὺς μᾶλλον χατατραχύνεσθαι χαὶ τελε-

σιουργεῖν τὰ θανατηφόρα ἔργα" ἀλλ ἐχδέχεσθαι
καὶ προσέχειν ἑαυτοῖς, γρηγορεῖν τε καὶ προσ-

εύχεσθαι, ἵνα μὴ εἰσέϊθωμεν εἰς πειραυμό».

Οὕτω Στέφανος πρῶτος, χατ ἴχνος αὐτοῦ μαρτύριον
ἀναδεξάμενος, ἓν Ἱεροτολύμοις Φυναρπασθεὶς ὑπὸ
τῶν παρανόμων, καὶ ἀχθεὶς &v τῷ συνεδρίῳ, λιθο-
θολούμενος Ev ὀνόματι Χριστοῦ ἑἐδοξάσθη, παρα-
χαλῶν xai λέγων: Κύριε, μὴ στήσῃς abtoic
ταύτην ?!** τὴν ἁμαρτίαν. Οὕτως Ἰάχωθος δεύτε-
ρος συλληφθεὶς ὑπὸ Ἡρώδου, µαχαίρᾳ τὴν χεφαλὴν
ἀπετμήθη. Οὕτως ὁ πρόκριτος τῶν ἁποστόλων Πέ-
τρος, πολλάχις συλληφθεὶς xa φυλαχισθεὶς xal

d Matth. xxvii, 2. ο Matth. x, 17. f ibid. 18.

YARLE LECTIONES.

* ἑαυτοῖς, 34 προσεκχαίοντες ἄνθρακας.
39'* οὐχ. 3 τόπων εἰς τόπους.

(2) Και ὅθεν. In ms. cod. bombycino amplissi-

5.” δὲ.
30**** γενοµένάς Ἀολλάχις.
*! ὅταν... &y τῇ πόλει ταῦτῃ.

3** μή deest.

119) διδάσχοντος προσεύχεσθαι µ
15 deest xal, **' οὖν, 3? προσέχεται.
51” γενώµεθα. — 9!** ταύτην om.

3* οὔτε.

canones 9, 10, 12, 15, 14, hic legitur καὶ ὅται,
ut in textà Matth. x, 22.

485

« ὃ περιδόητος Παῦλος, πλεονάχις παραδοθεὶς xai
ε ἕως θανάτου χινδυνεύσας, πολλά τε ἀθλήσας xal
« χαυχησάµενος iv πολλοῖς διωγμοῖς xai θλίεσιν,
€ ἐν τῇ αὑτῃῇ πόλει xal αὐτὸς µαχαίρᾳ τὴν χεφαλὴν
« ἀπετμήθη᾽ ὃς kv ofc ἐχαυχήσατο, κατέληξε 233: ὅτι
« χαὶ ?*** ày Δαμασχῷ σπυρίδι ἐχαλάσθη διὰ τοῦ cl.
ε χους νυχτὸς, χαὶ ἑξέφυγε τὰς χεῖρας τοῦ ζητοῦντος
ε αὐτὸν πιάσαι. Τὸ γὰρ προχείµενον ἣν αὐτοῖς, àv
ε πρώτοις εὐαγγελίζεσθαι xat διδάσχειν (4) τὸν λόγον
« τοῦ θεοῦ, ἓν οἷς ἐπιστηρίζοντες τοὺς ἀδε.1φοὺς
e ἐμμένειν ἐν τῇ πίστει, χαὶ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι διὰ
« πο. 1ῶν θ.1ψεων δεῖ εἰσε.θεῖν εἰς τὴν βασι-
ε «είαν τοῦ Θεοῦ. Ἐξέτουν γὰρ οὐ τὸ ἑαυτῶν συµ-
ε φέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσι, xal tv

EPISTOLA CANONICA.
« ἀτιμασθεὶς, Όστερον Ey Ῥώμῃ Eoxavpibr, (5). Kol A «

tionibus afflictionibusque gloriatus, in eadem
« urbe ipse quoque gladio capite multatus est ; qui
« in quibus gloriatus est, ipse in iis vitam finiit ;
« et quod Damasci in sporta noctu per murum de-
« missus est, et effugit ejus manus qui eum cona

« batur opprimere. Erat enim eis in primis propo-
« situm evangelizare, et. verbum Dei docere : in
« quibus fratres confirmantes vut manerent in fide 9,
« hoc. quoque dicebant, quod per multas. a[flictio-
« nes oportet in regnum Dei ingredi. Qusrebant enim
« non quod sibi erat utile, sed quod multis, ut ser-
« varentur, et multa ipsis liceret ad hzc facientia
« dicere, ut verbo Dei convenienter facerent :
« Nisi, ut dicit Apostolus, nos tempus narrantes de-
€ ficeretb. 9. ,

€ πολλὰ λέγειν αὐτοῖς εἰς ταῦτα πρὸς τὸ χατὰ λόγον πράσσειν, εἰ μὴ, ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος, ἐπιάίποι» 0

t ἂν ἡμᾶς διηγουµένους ὁ χρόνος. »

ΒΑΛΣ. Οἱ ἄρτι τοῦ ὕπνου ἐξανιστάμενοι, xaX μᾶλ- p. — Bats. Qui e somno modo exsurgunt, et maxime

lov εἰ ὠμόῦπνοι εἴεν, οὐ καθεστηχότα τὸν λογισμὸν
ἔχουσιν, ἀλλὰ τεταραγμένον xai ἀχατάστατον' τοι-
οὖτοις παρείχασεν ὁ ἱερομάρτυς οὗτος τοὺς παρα-
πηδῶντας εἰς τὸν ἀγῶνα, ἤγουν τοὺς μὴ εὐτάχκτως
ἀλλὰ θρασέως χαὶ ἀπερισχέπτως εἰσωθοῦντας ἑαυτοὺς
εἰς τὸν ἀγῶνα, ὠδίνοντα xal μέλλοντα ἑλχῦσαι, ἀντὶ
τοῦ, µήπω εἰς φανερὸν ἐχραγῆναι, ἀλλὰ μελετώμενον
xai μέλλοντα, Ίτοι βραδύνοντα ἑλχῦσαι τοὺς ἀγωνι-
ζομένους, οἵτινες ἑαυτοῖς πειρασμὸν ἐπισπῶνται,
ἤγουν εἰς ἑαυτοὺς ἕλχουσι πειρασµὀν. Μᾶλλον δὲ xal
ἄλλοις πιστοῖς ἀνάπτουσιν ἄνθραχας ἁμαρτωλῶν, τὰς
ix τῶν τυράννων δηλονότι χολάσεις. Αλλ εἰ καὶ
αἰτιᾶται τοὺς οὕτω ποιοῦντας, χοινωνεῖν τέως αὐτοῖς
τοὺς πιστοὺς διατάττεται, ὅτι διὰ τὸν Χριστὺν ὑπεισ-
$A0ov τὸν ἀγῶνα, xàv Ἰγνόησαν τὴν ἐχείνου διδα-
σχαλίαν, διδάσχοντος αἰτεῖν μὴ πειρασθΏναι, xax ὅτι
οὐδὲ ἑαυτὸ» παρέδωχεν, ἀλλὰ παρεδόθη" καὶ μὴ
αὐτομολεῖν πρὸς τοὺς χολαστὰς, ἵνα μὴ αἴτιοι αὐτοῖς
Τἰνοιντο πλειόνων φόνων , ὥσπερ παραθήγοντες αἎ-
τοὺς εἰς τὰς χατὰ τῶν εὐσεδῶν τιμωρίας. Ἐτπάγει
δὲ χαὶ διάφορα παραδείγµατα Γραφιχὰ ὁ χανών.
ΖΩΝΑΡ. Οἱ ἄρτι τοῦ ὕπνου ἑξανιστάμενοι, xal
μᾶλλον εἰ ὠμόῦπνοι εἷεν, οὐ χαθεστηχότα τὸν λο-
χισμὸν ἔχουσιν, ἀλλὰ τεταραγµένον, χαὶ ἁκατάστα-
«ον. Τοιούτοις παρείχασεν ὁ ἱερομάρτυς οὗτος τοὺς
παραπηδῶντας εἰς τοὺς ἀγῶνας, Ίγουν τοὺς μὴ εὐ-
πάχτως ἀλλὰ θρασέως xal ἀπερισχέπτως εἰσωθοῦντας
ξαυτοὺς εἰς τὸν ἀγῶνα, ὠδίνοντα xaX μέλλοντα ἑλχῦ-
eat, ἀντὶ τοῦ µήπω εἰς φανερὸν ἐχραγέντα, ἀλλὰ

$i crudo profundoque somno premebantur, non ha-
bent constantem rationem, sed perturbatam et in-
stabilem : talibus assimilat sacrosanctus hic mar-
tyr eos qui non ordinate, sed temerarie et incon-
siderate se in certamen intrudunt ; parturiens, et
trahere differens, pro eo quod nondum in apertum
erupit, sed meditatur et differt, seu cunctatur de-
certantes trahere, qui sibimet tentationem alliciunt,
sive in se ipsos tentationem trahunt. Maxime au-
tem, et aliis fidelibus peccatorum carbones accen-
dunt, a tyrannis scilicet punitiones. Sed etsi eos
qui sic faciunt, reprehendit ; jubet tamen fldeles
eis nihilo secius communicare, quia propter Chri-
stum certauen subierunt, quamvis illius doctrinam

C ignorarunt : qui docet pelere ne tentemur, et quod

ne se ipsum quidem tradidit, sed traditus est ; el
mon esse ad Loriores confugiendum, ne pluribus
se cedibus contaminandi ipsis cause sint; ut
«ui eos incitent ad sumenda de piis supplicia.
Infert autem et diversa sacre: Scripture exempla
canon.

ZoAR. Qui a somno recentes exsurgunt, pre-
sertim si graviore somno opprimcbantur, ratione
haudquaquam sedata, sed perturbata inconstantique
utuntur. Ejusmodi hominibus sanctus bic martyr
similes eos asserit qui in certamen proruunt, hoc
est, non ordinate sed audaci ac temerario impetu
se ipsos intrudunt in certamen ; parturiens, ac tra-
here differens, pro eo quod nondum in apertum

μελετώμενον xaX μέλλοντα, fizot βραδύνοντα ἑλχῦσαι D erupit, sed meditatur, et differt sive cunctatur de-

τοὺς ἀγωνικομένους * οἵτινες πειρασμὸν ἐπισπῶνται,
Ένουν εἰς ἑαυτοὺς ἕλχουσι πειρασμὸν, μᾶλλον δὲ xal
ἄλλοις πιστοῖς ἀνάπτουσιν ἄνθραχας ἁμαρτωλῶν,

8 Act. xiv, 31. ^ FHebr.x1,22.

certantes trahere : qui quidem tentationem accer-
sunt, hoc est, ad se ipsos tentationem pelliciuni,
quin potius aliis fidelibus accendunt carbones pec-

YARLE LECTIONES.

9! ὁμοίως add. ?*' χατέλεξεν. 9*'* xat ὅτι.
(3) Ἑσταυρ. Kal. ld. codex Nan., ἑσταυρώθη
Ὁμοίως xat. Mox τολλάχις pro πλεονάχις.

(4) Auibdcxsir. ld. «οι... Φφνλάττειν. Paulo post

" ἐπιλείόη.

ἐμμένειν τῇ πίστει, omissa. prapositiene. Mox δεῖ
ἡμᾶς εἰσ., ut in textu Act. xiv, 21.

es

ή
S, ΡΗΙΝΙ ÁLEx ANDRINI EPISCOPI

4SS

catorum, tormenta nimirum quz aLyrannis ínerun. Δ τὰς Ex τῶν τυράννων δηλονότι χολάσεις. 'ÀX)' εἰ xai

tur. Sed quamvis accuset eos qui hoc modo 56 ge-
runt, ipsis tamen a fidelibus communicandutn esse
decernit, quod in nomine Christi ad boc prodeunt :
fidentes videlicet Christo, aut in ejus nomine sibi
certamen deposcentes ; etiamsi forte illius przece-
ptioni minus obtemperent, docentis petere ne tente-
mur, vel etiam ignorent Dominum secessisse ab in-
sidiatoribus suis, solitumque aliquando non palam
deambulare, nec se ipsum prodidisse ut pateretur,
verum ab aliis proditum ; precepisseque discipulis,
ut quo tempore illos inimici insectarentur, fuge-
rent e civitate in civitatem, nec se ipsos ultro torto-
ribus traderent, ne pluribus se czxdibus contami-
nandi causam ipsis praeberent, eos velut irritantes

αἰτιᾶται τοὺς οὕτως ποιοῦντας, χοινωνεῖν τέως αὗτοῖς
τοὺς πιστοὺς διατάττεται, ὃτι ἓν ὀνόματι τοῦ Χριστου
παρέρχονται εἰς τοῦτο, θαῤῥοῦντες δηλαδη τῷ Χρι-
στῷ, fj ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ αἱρούμενοι
τὸν ἀγῶνα, εἰ τάχα xal οὐ κατὰ τὴν ἐχείνου ποιοῦσι
διδασχαλίαν, διδάσχοντος αἱτεῖν pi) πειρασθῆναε, f|
καὶ ἀγνοοῦσιν, ὅτι ὁ Κύριος ὑπεχώρει ἀπὺ τῶν Ezt-
θουλευόντων αὐτῷ, χαὶ ἔστιν ὅτε χαὶ οὗ φανερῶς
περιεπάτει, xal ὅτι οὐδὲ ἑαυτὸν παρέδωχε παθεῖν,
ἀλλὰ παρεδόθη ' xal ἐν τῷ διώχεσθαι τοὺς μαθητὰς
αὐτοῦ, διετάξατο «φεῦύγειν εἰς πόλιν Ex. πόλεως, xax
μὴ αὑτομολεῖν πρὸς τοὺς χολαστὰς, ἵνα ph αἴτιοι
αὐτοῖς Ὑίνοιντο πλειόνων φόνων, ὥσπερ παραθί-
γοντες αὐτοὺς εἰς τὰς χατὰ τῶν εὐσεθῶν τιμωρίας.

ad supplicia piis hominibus irroganda. ΑΠετίᾳυθ p Καὶ τοὺς ἀποστόλους παράγει εἰς ὑπόδειγμα , bv

apostolorum exemplum, Stephani, Jacobi, ac su-
premorum ordinis sui procerum Petri et Pauli.
CANON X.

« Unde non est zquum, ut vel clerici qui sua
sponte aufugerunt, lapsi autein et reluctati sunt,
amplius in sacro minislerio maneant, ut qui Do-
mini gregem reiiquerint, et se ipsos vituperave-
rint : quod nullus fecit ex apostolis. Etenim cum
multas persecutiones obiissel, et multa certa-
minum pramia ostendisset beatus apostolus Pau-
lus, sciens esse longe melius dissolvi et esse cum
Christo *, infert et dicit: In carne autem ma-
nere, magis necessarium propter vos. Cousiderans
enim non suam, sed multorum utilitatem, vt ser-

existimavit, apud fratres manere, et eorum cu-
ram gerere. Qui etiam vult. eum qui docet, esse
in doctrina exemplum » filclibus. Unde qui in
carcere contendentes, a ministerio exciderunt, et
reluctati sunt, sensus plane sunt expertes. Quo-
modo enim petunt quod reliquerunt, cum in ea
tempestate esse possent fratribus suis utiles ?
Quandiu itaque firmi stabilesque manserunt, ejus
quod preter rationem fecerant, eis venia dabatur.
Quando autem lapsi sunt, ut qui perperam se
gesserunt et se ipsos vituperaverunt, non possunt
amplius sacra ministeria obire. Et ideo inagis cu-
ram gerant, quomodo in humilitate vitam pera-
gant a vana gloria cessantes. Eis enim suflicit
communio, que diligenter εἰ accurate fit duabus
de causis, tum ne videantur molestia affici, hine
dissolutionem vi arripientes : tum ne lapsi aliqui
causentur se propter pen: occasionem fuisse re-
missos: Qui quidem plusquam omnes probrum

a Philipp. 1, 25, 24.

b Tit. n1, 7.

ventur, magis quam suam quietem, necessarium C

Στέφανον, τὸν Ἰάχωθον, xai τοὺς χορυφαιοτάτους
Πέτρον xat Πανλον.
ΚΑΝΩΝ 1.

« Ὅθεν (B) οὐκ ἔστιν εὔλογον οὐδὲ τοὺς ἀπὸ χλήρου
αὐτομολήσαντας, ἀχπεπτωχότας τε xal ἀναπαλαί-
€ σαντας, ἔτι ἐν τῇ λειτουργίᾳ εἶναι, ἅτε 6h χατα”
« λείφαντας τὸ ποίµνιον Κυρίου xal μωμησαμένους
€ ἑαυτούς * ὅπερ οὐδεὶς τῶν ἁποστόλων πεποίηχε. Καὶ
« γὰρ ὁ πολλοὺς διωγμοὺς ἐξανύσας (6), πολλά τε
c ἆθλα ἀγωνισμάτων ἁνδειξάμενος, ὁ µαχάριος ἀπύ-
στολος ** Παῦλος, ἐγνωχώς τε ὅτι χάλλιόν ἐστιν
ἀγα.1ῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, ἐπιφέρει xal
λέγει’ Τὸ Σὲ ἐπιμεῖναι τῇ σαρχὶ, ἀναγκαιότερον
δ: ὑμᾶς. Σχοπῶν γὰρ οὐ τὸ ἑαυτοῦ συμφέρον
ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν ἵνα σωθῶσιν , ἀναγχαιότερον
τῆς ἑαυτοῦ ἀναπαύσεως ἠγήῆσατο τὸ παραµένευν
τοῖς ἀδελφοῖς xaX ἐπιμελεῖσθαι αὐτῶν. Ὃς xai τὸν
διδάσχοντα θέλει εἶναι ἐν τῇ διδασκα.ίᾳ τὐποσ
γινόµενον τῶν πιστῶν. "Όθεν οἱ ἐν τῇ εἰρκτῇ ἐπι-
δικαζόµενοι τῆς λειτουργίας ἑχπεπτωχότες, xal
ἀναπαλαίσαντες, Τάνυ ἀναισθητοῦσι. Πῶς vàp
αἰτοῦσιν ὃ κατέλειψαν, δυνάµενοι τοῖς ἁδελφοῖς
εὔχρηστοι εἶναι ἓν καιρῷ τοιούτῳ; Ἔως μὲν οὖν
ἅπταιστοι σαν, συγγνώµην εἶχον ἐπὶ τῇ παρᾶ-
λόγῳ 35 αὐτῶν πράξει: ὅτε δὲ ἕπταισαν , ὣς ἂν
περπερευσάµενοι xal ἑαυτοὺς μωμησάμενοι, οὐχέτι
δύνανται λειτουργεῖν. Διὸ φροντιζέτωσαν μᾶλλον
iy ταπεινοφροσύνῃη, πῶς ἑκτελέσουσι παυσάµενοι
τῖς χενοδοξίας. Αρκεῖ Υὰρ αὐτοῖς d χοινωνία
μετ ἐπιστάσεως ** χα) ἀχριθείας τρὸς ἀμφότερα 9*
γινοµένη, xaX ἵνα μὴ δόξωσι λυπεῖσθαι μετὰ βίας
περιδρασσόµενοι τῆς ἐντεῦθεν ἀναλύσεως (7), xal
ἵνα µή τινες ἐχπεσόντες, προφασίσωνται 9! ὡσὰν M
διὰ τὴν ἀγορμὴν τῆς ἐπιτιμίας ὑπεχλελυμένοι '

^ ο o ο” ο e ο. ο GO ο. ο ο ο ο ο ο 9 ο ο ο V" £^

VARLE LECTIONES.

9 deest ἁπόστολος. 3 παρὰ λόγον. 3 ἐπιτάσεως. 35." ἁμφότερον,

5) "O0ev, x. *. λ. Confer cum his narrationem
Epiphanii de Meletianis, her. Lixvin, n. 2 et 5.
llARDUIN.

(0) Εξανύσας. Ms. cod. Nan. ἑξαντλήσας.

V προφασίσωνται, ᾗ ὡς.

(T) Τῆς ἐντεῦδεν dra. Zonaras et Ba!samon
videntur liunc locum perperam interpretari, et ziv
ἐντεῦθεν ἀνάλυσιν de morte accipere. llanpuis.

. EPISTOLA CANONICA.

490

Weg πλέον ἁπάντων αἰσχύνην καὶ ὄνειδος ἔξουσι, A € et ignominiam habebunt: sicut ille qui fundamen-

** ἐχεῖνον τὸ» τεθειχότα θεµέλιον, χαὶ μὴ ἰσχύ-
ντα ἐχτελέσαι' "Αρξονται γὰρ, φησὶν, πάντες
πηΗΑραπορευέμεγοι ἐμπαίζειν αὐτὸν, «έχοντες
oc d ἄνθρωπος θεµέ.ιον ἔθηκε **, καὶ οὐκ
χυσεν ἐχτε.έσαι. »
ΙΑΣ. Περὶ αὐτομολησάντων εἰς τὸν τοῦ µαρτυ-
ἀγῶνα διαλεχθεὶς ὁ Πατὴρ, vov χαὶ περὶ κλη-
Y οιούτων τὸν λόγον ποιεῖται’ χα! φησιν, ὡς, εἰ
κεὺς ηὐτομόλτσεν, εἶτα μὴ στέγων τὰς τιμωρίας
πτωχε, xai αὖθις εἰς ἑαυτὸν γενόμενος, ἀνεπά-
: τὴν οἰχείαν πτῶσιν, xoi Χριστιανὸν ἑαυτὸν
όγησεν ἑνώπιον τῶν tv ράννων, ὁ τοιοῦτος οὐχέτι
λειτουργίᾳ ἔσται, διότι χαταλέλοιπε τὸ ποίµνιον
Luplou* xal διὰ τὸ αὑτομολΏσαι xal μὴ χαρτε-

« tum posuit, et non potuit perflcere : 7ncipient
« enim, inquit, omnes qui pritergredientur, eum | il-
« ludere, dicentes : Hic homo posuit [undamentum, et
« non potuit perficere *. »

Bars. De iis qui sua sponte ad martyrii certa-
men confugiunt, locutus Pater, nunc de clericis quo-
que qui sunt ejusmodi loquitur : et dicit quod si
clericus ad certamen sua sponte profugit, deinde
cum non posset ferretormenta, excidit, et cum rur-
sus ad se rediisset, lapsum suum revocavit, et se
coram tyrannis Christianum confessus est; is non
amplius sacra ministeria obibit, eo quud gregem Do-
mini reliquerit ; et eo quod cum sua quidem sponte

t τὰς βασάνους, μῶμον προσήνεγχεν ἑαυτῷ. Τὸ D confugerit, et tormenta sufferre non potuerit, sibi

ιταφρονῆσαι τῆς διδασκαλίας τοῦ λαοῦ xal προ-
φασθαι «b ἑαυτῷ συμφέρον, οὐδὲ οἱ ἆ πόστολοι
εᾖχασιν. Ὁ γὰρ µέγας Παῦλος, μετὰ τὸ πολλὰς
νους ὑπομεῖναι, κατανηῄσας χρεῖττον εἶναι τὸν
ἀπολιπεῖν , προετιµήσατο ζῆν xaX βασανίζεσθαι
idv σωτηρίαν xai διδασχαλἰαν τοῦ λαοῦ. 'Aval-
ο γοῦν εἰσιν οἱ αἰτοῦντες τὴν λειτουργίαν, fic
ται ἐχπεπτώχασι. Πῶς γὰρ αἰτοῦσιν ὃ χατ-
νο δυνάµενοι τοῖς ἁδελφοῖς εὔχρηστοι εἶναι Ey
B τοιούτῳ, διωγμοῦ δηλαδή; El μὲν οὖν οὐ
έριασι, φποὶν, εἶχον ἂν σωυγνώμην ἐπὶ τῇ πα--
f αὐτῶν πράξει, τῆς αὑτημολήσεως δηλαδη, 1f
περὶ τὸ διδάσχειν xal στηρίζειν τοὺς ἀδελφοὺς
BÜ&c: εἰ δὲ πεπτώχασιν ix περπερείας, fixo
ovelac, [τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ κατατολμῆσαι προ-
€ εῶν βασάνων xal μὴ ἐμμεῖναι, xal διὰ τοῦτο
ἱμθεύθησαν "] οὐχέτι δύνανται λειτουρχεῖν. Ao
πζέτωσαν μᾶλλον πῶς ἐχτελέσουσι τὴν ὁμολο-
kv ταπεινοφροσύνῃ, παυσάµενοι τῆς ἀπὸ τοῦ
v τὴν λειτουργίαν κενοδοξίας " ἀρχεῖ γὰρ αὐτοῖς
p τῶν πιστῶν χοινωνία διὰ δύο γινοµένη τινὰ
πιστασίας ἀχριδοῦς χαὶ οἰκονομία-. El γὰρ
μεν μὴ ἔχειν αὐτοὺς χοινωνικοὺς, τούτους τε
δυµεν, ὡς ἀποφαινόμενοι μετὰ βίας, Ίγουν ἐπι-
Πμένους , ἐντεῦθεν ἀναλῦσαι αὐτοὺς, Έγουν
νεῖν ^ xal τοὺς ἄλλους δὲ ἐχπεσόντας ἴσως xa
μένους ὑποστρέψαι εἰς τὸ ἀγαθὸν, ἐχλελυμένους
οοῦτο xal ἀμελεῖς ποιῄσοµεν, προφασιζοµένους
| μέλλειν αὐτοὺς εἶναι χοινωνιχοὺς τοῖς πιστοῖς,
ὑμολογήσωσι τὴν πίστιν μετὰ τὴν ἔχπτωσιν
ie, μὴ ἐπιστρέφοντες, πλέον ἁπάντων ἵνα ὀνει-
V καὶ αἰσχυνθῶσι ! χαθὰ (f. κατὰ) τὸν ποιῄσαντα
εμέλιον, μὴ πληρώσαντα δὲ οἴχημα. Τούτῳ γὰρ
σιν ol πρὸς βασάνους αὑτομολήσαντες μὲν διὰ
ὃν xai οἰονεὶ χαλὸν θ4ενοι θεµέλιου, μὴ δυ-
τες δὲ τελειῶσαι τὸ χαλὸν διὰ τὴν ἔχπτωσιν.
legat οὖν, ὅτι οὐδ dj διὰ Χριστὸν ὁμολογία
εθιστᾷ τὸν ἅπαξ Ex τοῦ χλήρου ἀποξενωθέντα
fv ἕχπτωσιν.

ας. xiv, 29, 50.

D

ipsi labem attulit. Ut autem populi doctrinam ne-
gligerent, et suam utilitatem przferrent, nec apo-
stoli fecerunt. Magnus enim Paulus, postquam multa
tormenta subiisset, intelligens multo esse melius
vitam relinquere, malvit vivere et torqueri propter
salutem et doctrinam populi. Sensu ergo omnino
carent, qui petunt sacrum ministerium, a quo sua
sponte exciderunt. Quomodo enim petunt quod re-
liquerunt, cum possint in hac tempestate, perseci-
tionis scilicet, fratribus esse utiles ? Si itaque non
cecidissent, inquit, ejus quód preter rationem fe-
cissent, eis daretur venia, spontanez scilicet fugae,
vel in fratribus docendis et confirmandis socordis.
Rin autem propter suam insolentiam et arrogantiam
lapsi sunt ( tale enim esl se temere tormentis obji-
cere audere, nec posse tolerare, et propterea de eis
triumphus actus est), non possunt amplius sacra
ministeria obire. Quamobrem magis curent quomodo
confessionem in humilitate peragant, cessantes a
vana gloria sacrum ministerium petendi : sufficit
enim eis cum fidelibus communio, qua fit propter
duo, diligenti cautione recioque consilio. Si enim
dixerimus nos eos non habere pro communicanti-
bus, et eos molestia afliciemus tanquam sententiam
ferentes, eos, vi, seu mulctatos, hinc dissolvi, seu
mori; et alios quoque qui fortasse lapsi sunt, et
volunt ad quod bonum est redire, remissos ad hoc
et negligentes efficiemus, causantes se fidelibus non
esse communicaturos , etiamsi post lapsum fidem
confessi fuerint : qui si non convertantur, plus pro-
bri et ignominiz quam omnes susceperint, quema1-
modum et qui fecit fundamentum, domum autem
non perfecit. Ei enim sunt similes, qui ad tormenta
quidem propter Christum confugerunt, et veluti
pulchro jacto. fundamento, id quod honestum est,
perficere propter lapsum non potuerunt. Nota ergo,
quod ne confessio quidem propter Christum resti-
tuit eum, qui semel a clero abalienatus est propter
lapsum.

VARL£E LECTIONES.

εέθε:χε.

Ῥλτκοι. Ga. XVIII.

16

491

$. PETRI. ALEXANDR NI EPISCOPI

Zowan. De iis qui se ultro martyrii certamini ob- A ΖΩΝΑΡ. Περὶ αὐτομολησάντων εἰς τὸν τοῦ µαρ-

jecerunt locutus Pater, nunc de clericis qui idem
fecerunt orationem instituit : atque clericüm si quis
se ultro dedidit, mox vim tormentorum minime

perferens lapsus est, ac rursuin se ipsum colligens

denuo se ad certamen erexit, ac se Christianum co-
ram tyrannis est professus, non esse ejusmodi ho-
minem ad sacra ministeria amplius admittendum.
Causamque subjungit : quia nimirum Domini gre-
gem deseruit, ac ex eo quod sponte se objecit ho-
stibus, neque constanter tormenta pertulit, igno-
miniam sibi ipsi conciliavit, Ut autem populí insti-
tutionem contemnerent, suamqueutilitatem czteris
omnibus anteferrent, ne apostoli quidem 7ecerunt.
Magnus namque Paulus, cum multos pertulisset
cruciatus, sentiretque utilius esse sibi vitam relin-
quere, ut populi saluti ac institutioni consuleret,
vitam sibi ac tormenta potiora duxit. Proinde et
sensusomnino expertes eos demonstrat, qui sacrum
sibi ministerium deposcunt, a quo volentes ipsimet
exciderunt. Nam quo modo, inquit, id postulant,
quod reliquere, cum ejusmodi tempore, excitatz vi-
delicet persecutionis, magno fratribus adjumento esse
possent ? Quandiu igitur a lapsu immunes fuissent,
veniam obtinuissent actionis temere suscepla, se
nimirum adversariisultro offerendi, vel in erudien-
dis fratribus socordiz.. Cum vero ceciderint, quippe
qui perperam egerint, sacra ministeria obire amplius
baud permittuntur. Si ergo, inquit, minime ceci-
dissent, veniam impetrassent ob ipsorum a ratione
alienam actionem ; actionem a ratione alienam vo-
cans, non solum quod se hostibus dediderint, sed
potiua quod deseruerint gregem Domini, nec ipsum
custodierint, ac fratres qui persecutionis tempore
vexabantur confirmarint, Si vero ceciderunt ex eo
quod se perperam gesserint, superbiam hic, et ar-
rogantiam; τὴν περπερείαν vocans, quod ex arro-
gantia fiduciam in se ipsis posuere, dissolverunt-
que certamen, ac se ipsos vituperarunt ; hoc eet,
sibi ipsis maculam ob lapsum inusserunt, in sacro
ministerio versari ipsis amplius hand licet. Pro-
pterea studeant, inquit, potius in humilitate comfes-
sionem peragere, cessantes videlicet ab inani gloria.
Quod enim sacro ministerio ascribi postulent, a

τυρίου ἀγῶνα, διαλεχθεὶς 6 Πατὴρ, vov xai περὶ
χληρικῶν τοιούτων τὸν λόγον ποιεῖται' xal φησιν,
ὡς, εἰ χληριχὸς ηὐτομόλησεν, εἶτα μὴ στέγων τὰς
τιμωρίας ἐκπέπτωχε, xal αὖθις εἰς ἑαυτὸν γενόμενος
ἀνεπάλαισε τὴν οἰχείαν πτῶσιν, χαὶ Χριστιανὸν ἑαυτὸν
ὡμολόγησεν ἐνώπιον τῶν τυράννων. ὁ τοιοῦτος οὐχέτι
ἐν τῇ λειτουργίᾳ ἔσται. Καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάχει ' δε
ἐστίν * ὅτι χατέλιπε τὸ ποίµνιον τοῦ Κυρίου, xat διὰ
τὸ αὐτομολῆσαι χαὶ μὴ χαρτερῆσαι τὰς βασάνους,
μῶμον προσήνεγχεν ἑαυτῷ. Τὸ δὲ χαταφρονῆσαι τῆς
διδασχαλίας τοῦ λαοῦ, χαὶ προτιµέσασθαι τὸ ἑαυτοῖς
συμφέρον, οὐδὲ ol ἁπόστολοι πεποιἠχασιν. 'O γὰρ
μέγας Παῦλος, μετὰ τὸ πολλὰς βασάνους ὑπομεῖναι,
χατανοῄσας χρεῖττον εἶναι τὸν βίον ἀπολιπεῖν, προ-

B cctpfjsaso Qf». καὶ βασανίξεσθαι διὰ τὸν σωτηρίαν

xai διδασχαλίαν τοῦ λαοῦ. Οὓς χαὶ πάνυ ἀἁναισθί-
τους ἀποφαίνεται, αἰτοῦντας τὴν λειτουργίαν, ἃς
ἐθελονταὶ ἐχπεπτώχασι. Πῶς γὰρ, φησὶν, αἰτοῦσιν ὅ
χατέλιπον, δυνάµενοι τοῖς ἀδελφοῖς εὔχρηστοι εἶναι
ἐν χαιρῷ τοιούτῳ, διωγμοῦ δηλαδή; Ἔως μὲν οὖν
ἅπταιστοι σαν, συγγνώµην εἶχον ἐπὶ τῇ παρα)όγῳ
αὑτῶν πράξει, τῇ αὑτομολήσει δτλαδη, ἢ τῇ περὶ
τὸ διδάσχειν τοὺς ἁδελφοὺς ῥᾳθυμίᾳ: ὅτε δὲ ἕπται-
σαν, ὡς ἂν περπερευσάµενοι, οὐχέτι δύνανται λει-
τουργεῖν. El μὲν οὖν οὗ πεπιώχασι, φησὶν, εἶχον
ἂν συγγνώμην ἐπὶ τῇ παραλόγως αὑτῶν πράφει’
παράλογον πρᾶξιν οὐ τὸ αὀτομολῆσαι µόνον χαλῶν,
ἀλλὰ μᾶλλον τὸ χαταλιπεῖν τὸ ποίµνιον τοῦ Κυρίου,
xai μὴ παραμένειν αὐτῷ xal στηρἰκειν τοὺς ἆδελ-
φοὺς χλονουμένους ἐν τῷ χαιρῷ τοῦ δ:ωγμοῦ. Ei ἐὲ
πεπτὠώκασιν Ex. περπερείας , περπερείαν δ ἐνταῦθα
την οἵησιν xal τὴν ἁλαξονείαν xalsi* ὅτι ἐξ ἆλα-
ζονείας ἐθάῤῥησαν ἑαυτοῖς, χαὶ τὸν ἀγῶνα ὑπέλυσαν
xai ἑαυτοὺς ἐμωμήσαντο, ἀντὶ τοῦ, διὰ τὴν ἀτῶσιν
μῶμον ἐπήνεγχαν ἑαυτοῖς, οὐχέτι δύνανται λειτουρ-
vslv. Διὸ φροντιξέτωσαν, λέγει, μᾶλλον Ev ταπεινο»
φροσύνη, πῶς ἑχτελέσουσι τὴν ὁμολογίαν, δηλαδη
παυσάµενοι τῆς Χχενοδοξίας. Τὸ γὰρ λειτουργίαν
ζητεῖν, διὰ χενοδοξίαν, φησὶ, Ὑίνεται. Αρχεϊ γὰρ
αὐτοῖς ἡ χοινωνία, fyouv τὸ συγχοινωνεῖν αὐτοῖς
τοὺς πιστοὺς, Ὀτοι συνεύχεσθαι, fj χαὶ τῶν θείων
μυστηρίων µετάλτψις. Καὶ ταῦτα pev ἐπιστασίας
xaX ἀχριθείας γενόµενα, xal ἵνα μὴ δόξωσι λυπεῖσθαι,

' studio ambitionis proficiscitur. Sufficit namqueipsis p µετά βίας περιδρασσόµενοι τῆς ἐντεῦθεν ἀναλύσεως,

communio, ut cum ipsis nimirum fideles communíi-
cent, ac una precentur, velsacrorum mysteriorum
percepüo. Atque hzc quidem certo consilio sedu-
Jaque administratione flunt , tum ne videantur πο”
lestia affici, hmc dissolutionem vitz arripientes ,
ne scilicet molestia, inquit, affecti, decedant sol-
ventes, a corpore videlicet abscedentes, ob vim tor-
mentorum, afflictationumque quas in carcere pa-
Hiuntur; ac ne qui excusationem przferant mulctze

xaX ἵνα μὴ λυπούμενοι, φησὶν , ἀπέλθωσιν ἐντεῦθεν
ἀναλύοντες. ἀπὸ τοῦ σώματος δηλονότι ἐξερχόμενοι,
μετὰ βίας τῆς ix τῶν χολάσεων χαὶ τῆς ἐν ταῖς
εἰρχταῖς χαχοπαθείας' xal ἵνα µή τινες πρόφασιν
σχῶσι τοῦ ἐχλυθῆναι χαὶ χαννωθῆναι πρὸς τὸν ἀγῶνα
τῖς ὁμολογίας, xai διὰ τοῦτο ἐχπεσεῖν , τὴν ἐπιτί-
μησιν. Οἵτινες μᾶλλον αἰσχυνθήσονται, κατὰ τὸ iv
Εὐαγγελίοις εἰρημένον "Oc θεμέλιον οὐκ ἴσχυσεν
ἐχτεέσαι.

hujus, ob quam in confessionis certamine dissolutos ac ignavos se gesserunt, atque ἰάσό ceciderunt.

Qui potius rubore suffundentur, juxta illud qued in Evangelio dicitur :

perficere.

Qui fundamentum mon potuii

495

EPISTOLA CANONICA,

494

Ἐπεξήτησις ᾠερομένη κἀτὰ τοῦ Mov(durvoc A Digressio qua tota adversus Muzalonem intenditur.

üxaca.

Ἐπισττσάτωσαν δὲ τὸν νοῦν τοῖς παρὰ τοῦ µεγά-
λου τοῦδε Πατρὸς xaX ἱερομάρτνρος εἰρημένοις ἓν-
ταῦθα οἱ λέγοντες δύνασθαι τοὺς ἀρχιερεῖς παραι-
τεῖσθαι τὰς ἐχχλησίας αὐτῶν, xal παραχρατεῖν τὴν
Εερωσύνην. Ei γὰρ οἱ πρὸς ὁμολογίας ἀγῶνα ἑχόντες
ὁρμήσαντες χλτριχοὶ, xai χολασθέντες χαὶ μὴ ἐπι-
µείναντες, ἀλλὰ ἑνδόντες, εἶτα ἀναπαλαίσαντες μόλις
ἀξιοῦνται συγγνώµης, εἰς τὸ τὴν λειτουργίαν ἀναθα-
Àstv* χατὰ τὸν θεῖον τοῦτον Πατέρα, οὐδὲν ἕτερον E-
καλούμενοι, 7| τὸ Χαταλιπεῖν τοὺς ἀδελφοὺς, δυνά-
µενοι αὐτοῖς ἓν χαιρῷ περιστάσεως εὔχρηστοι εἶναι
εἰς τὸ στηρίζειν αὐτοὺς, xaX ταῦτα μαρτυρίας ἀξιω-
θέντες, χαὶ τὰ στίγµατα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ σαρχὶ αὐ-

Adjiciant porro animum iis qui ab hoc magno
Patre, ac sancto martyre hoc loco allata sunt, qui
dicunt episcopis licere ecclesias suas dimittere, ac
sacerdolii dignitatem retinere. Etenim si clericis
qui sponte se certamini confessionis obfecerant, ac
tormentis affecti minus constanter obstiterant, sed
postquam cesserant, in certamen redeuntibus viv
conceditur venia, quod sacrum winisterium obire
distulissent; nec ex hujus divini Patris sententia
quidquam aliud ipsis objicitur, quam quod fratres
deseruissent, cuni adversis ac turbulentis tempori
bus possent ipsis in fide confirmandis esse utiles ;
idque cum et digni habiti essent qui testimonium

τῶν TaipipÉpovteg πῶς ἀρχιερεὺυς καὶ ποιμὴν, ὃς B perhiberent fldei, et stigmata Christi in sua carne

ὀφείλει τιθέναι τὴν φυχὴν ὑπὲρ τῶν προθάτων, χατα-
λιπὼν τὴν ἐμπιστευθεῖσαν ποίµνην αὐτῷ, xal παραι-
τησάµενος τὴν αὐτῆς φροντίδα xal ἐπιμέλειαν, xat
ὅσον τὸ κατ αὐτὸν τοῖς λύχοις ταύτην ἐχδεδωκὼς,
ἀντέχεσθαι τῆς λειτουργίας δίχαιος λογισθήσεται, xal
οὗ μᾶλλον βαρυτάτων ἐπιτιμίων χριθήσεται ἄδιος,
διὰ τὴν τοῦ ἀνατεθέντος αὐτῷ λαοῦ ἑγχατάλειφιν;
Αλλὰ χαὶ γέρας ὑπὲρ ταύτης αἰτήσέι, 3 μᾶλλην αὐ-
τὺς ἑαυτῷ παρέξει. τὸ μὲν χόπον πρυξενοῦν αὐτῷ
«αραιτούµενος, τὴν δ:δασκαλἰίαν φημὶ χαὶ τὴν τῶν
σφαλλομένων διόρθωσιν, τὸ δὲ δόξαν καὶ τιμὴν περι-
φοιοῦν παραχατέχων, xal οἰχειούμενος, xa τούτου
ἀπρὶξ ἐχόμενος, xal μηδὲν µεθιστάµενος. Ei γὰρ ἐπὶ
ἁληριχῶν παράλογος ὠνομάσθη πρᾶξις, τὸ χΧαταλι-
αεῖν τὸν λαὺν, xal πρὸς τὸν ὑπὲρ εὐσεθείας αὗτομο-
λῆσαι ἀγῶνα * πόσῳ πλέον παραλογώτερον ἂν κριθείη
ἐπὶ ἐπισχόπου χαταλιπόντος τὸν οἰχεῖον λαὸὺν, xal
οὐ πρὺς ἀγῶνα χωροῦντος, πρὸς ῥᾳστώνην δὲ xal
ἀνάπανσιν, χαὶ φρὀντίδων ὑπὲρ ὠφελείας φυχῶν àró-
θεσιν xai ἀπόδρασιν; Καὶ ὁ tc^ δὲ χανὼν τῆς ἑθδόμης
σἰχουμενιχτς συνόδου πολλῆν ἀθελτηρίαν χατηγορεῖ
«uv φηφιξομένων δύνασθαι τοὺς ἀρχιερεῖς τὰς ἐπι-
σχοπὰς παραιτεΐσθαι, τὴν δὲ ἱερωσύνην παρακρατεῖ».
El γὰρ χατὰ τὸν εἰρημένον xavóva ὁ ἐπίσχοπος, ὑπὲρ
4b ἐξάμηνον τῆς οἰχείας ἀποδημήσας ἐπισχοπῆς [ᾶν
ph] μιᾶς τῶν ἀπηριθμημένων £v αὐτῷ αἰτιῶν, καὶ
τῆς ἐπισχοπῆς xai τῆς ἀρχιερωσύνης ἐχπίπτει, xal
ἀμφοῖν ἡλλοτρίωται πῶς ὁ παραιτησάµενος τὴν ἔπι-

circumferrent : quonain modo summus sacerdos e$
pastor, qui pro ovibus debet animam ponere, de-
serto grege sibi commisso, ejusque cura et admi-
nistratione repudiata, et quantum quidem in ipso
est eo lupis prodito, dignus putabitur qui sacri mi-
nisterii dignitatem relineat, ac non gravissimis
potius pcenis quod sibi commendatum populum de-
seruerit, mulctandus esse judicabitur? Quin potius
ob eam rem premium deposcet, imo sibi ipsemet
suppeditabit; quod quidem laborein ipsi affert re-
cusans, docendi videlicet munus vitiaque corri-
gendi; quod vero gloriam ac decus conciliat am-
plectens, sibique asciscens, mordicusque id reti-
nens, neque vei tantillum remittens, Si enim ubt
de clericis est sermo, actio rationi absona nomi»
nata sit deserere populum, atque ad certamen pie-
tatis causa transinigrare; quanto id magis a ra-
tione alienum ín episcopo judicabitur, qui popu-
lum suum deserit, non ut ad certamen tendat, sed
ut quieti se ac remissioni tradat, curasque pro sa-
lute animarum deponat ac effugiat. Decimus sextus
quoque canon septima ccumenicz synodi, stulti-
tia: graviter accusat eos qui ab episcopo, repudiato
episcopatu, sacri ministerii dignitatem retineri posse
decernunt. Si namque ex canonis allati sententía,
episcopus qui ullra semestre tempus a suo epísco-
patu abfuerit, nisi una aliqua ex iis quz ibi nu-
mierantur, causa intercesserit, et episcopatu et

Gxoxkhv, xal ἁπαγορεύσας µηχέτι motgalvety τὸ ἐμπι- D summi sacerdotii dignitate excidit, ac utroque prie

οτευθὲν αὖτῷ ποίµνιον, xal τῆς τούτου φροντίδος
&à βίου χαταφρονίσας, εἴη ἂν ἀρχιερεύς: El γὰρ ὁ
4b ἅττον ἁμαρτάνων, τὸ ἐπὶ πλέον ἑξαμηνιαίου χαι-
poo χα-αλιπεῖν {ὺν ὑπ αὐτὸν λαὺν ἀποίμαντόν τε
καὶ ἀτημέλητον, ἑχπτώσει xal τῆς ἐπισχοπῆς καὶ τῆς
ἱερωσύνης ἀφίσταται * ὁ τὸ μᾶλλον χαὶ τὸ πολλατλά-
8ιον αλτμμελῶν, τὸ δι’ ὅλου χα-αλιπεῖν τὰ mn,
&tzp αὐτῷ ἐτισχοπεῖν τε καὶ ὁρᾶν f; τοῦ θείου Πνεύ-
µατος χάρις ἀνέθετο, μᾶλλον ἂν εἴη δίχαιος σφο-
ὁρότερον χολασθήσεσθαι, xaX µείτονα τιμωρίαν ὑφ-
έξειν τῖς ὅσον ἐπὶ ἐχείνῳ ἁπωλείας ποιμνίου, οὗ Τρο-
εχειρίσθη τοιμὲν παρὰ τοῦ πρώτου καὶ μεγάλου ἀρ-
Ἰερέω- xai ἀρχισαμένος. Οἱ δὲ χαὶ γέρας αὐτῷ xai
ἀμοιδΏντης ταρατίσεως ἔπιγηφιτόμενοι «hv Ἱερω-

vatur : quonam) modo qui repudiavit episcopatum,
creditumque sibi gregem adhuc pascere omnino ab-
nuit, ejusque curam inertis vitae studio contemnit,
adhuc in episcoporum numero habebitur? Etenim
si qui minus delinquit, ut ultra semestre tempus
subjectum sibi populum pastoris cura et admini-
stratione destitutum relinquat, episcopatus et s3a-
crz dignitatia privationem incurrit; qui in eo quod
majus et multis partibus gravius est, peccat, ut
multitudinem quam ipsi curandam et custodiendar
sancti Spiritus gratia commisit, omnino deserat ;
merito plane punietur vebementius, gravioremque
penam persolvet, perditi, quod in ípse est, gregis.
cujus ipse pastor a primario illo ac supremo sacer-

495 $. ΡΕΙΝΙ ÁLEXANDRINI EPISCOPI 496

dote et Pastore creatus est. Qui vero ipsi pra- A σύνην, οἶμαι, xal ἑαυτοὺς κἀχεῖνον ὑπευθύνους Toxf-
mium insuper ac detrectati muneris honorarium, — couot τῷ χρίµατι τοῦ θεοῦ.
sacerdoti) dignitatem decernunt; et illum et se ipsos, mea quidem sententia, Dei judicio obnoxios
constituent.

CANON XI. ΚΑΝΩΝ ΙΑ’.

« Qui enim primum in persecutionis fervore pro- « Οἱ γὰρ πρῶτοι (8) παραπηδῄσαντες ἓν τῷ βρά-
ε silierunt judicium circumstantes, et sanctos niar- σµατι τοῦ διωγμοῦ, περιεστῶτες εἷς τὸ διχαστή-
« Lyres qui ad brabium superne vocationis * festi- ριον, xaX θεωροῦντες τοὺς ἁγίους μάρτυρας σπεὀ
« nabant, aspicientes, honesta smulatione incei- δοντας ἐπὶ τὸ βραθεῖον τῆς ἄνω κ.ήσεως, iv
« tati, se ipsos ad hoc tradiderunt, magna libertate καλῷ τῷ ζήλῳ προθυμούμενοι ἐπεδίδουν ἑαυτοὺς
« utentes, maxime videntes eos qui subtraheban- εἰς τοῦτο, πολλή τῇ παῤῥησίᾳ χρώμενοι, βλέπον-
« tur, labi, propter quos interius excitati, et quo- ες 9 μάλιστα τοὺς ὑποσυρομένους xal ἐχπίπτον-
« dam veluti sono impulsi ad debellandum se effe- τας, δι οὓς ὑποθερμαινόμενοι ἔσωθεν xal ἑντηχού-
« rentem el adversarium, ad id contendebant, ne B « µενοι καταπολεμῆσαι τὸν ὑπεραιρόμενον xal ἀντι-
« apud se prudens esse b videretur, ob ea in qui- χείμενον *!, ἔσπευδον εἰς τοῦτο, ἵνα yh xal **
« bus ejus calliditate inferiores esse visi sunt, boxfj παρ᾽ ἑαυτῷ φρόνιμος εἶναι &q' οἷς χατὰ
« etiamsi se ipsum vinci ab iis, qui scuticarum πανουργίαν ἔδοξεν ἡττᾷν, εἰ xaX ἐλάνθανεν ἑαυτὸν
« flagellorumque tormenta, et gladii aciem, et νιχώµενον ὑπὸ xiv ἑγχαρτερούντων τὰς τῶν ξνστή-
« ignis ustulationem, et aquarum immersiones pov xai µαστίγων βασάνους, τὴν τε ὀξύτητα τῆς
« constanter tulerunt, eum latuit : iis quoque qui, µαχαίρας, xaX τὰς χαταφλέξεις τοῦ πυρὸς, xat τὰς
« uL ex flde preces et orationes fiant, persequun- τῶν ὑδάτων χαταποντώσεις΄ xai τοῖς χατὰ πίστιν
« Lur, vel pro iis qui in custodia puniti sunt, οἱ a ὑπεξουσιοῦσιν εὐχὰς ** xal δεῄσεις γίνεσθαι δὲ fiot
« fame et siti traditi sunt, vel pro iis qui extra ὑπὲρ τῶν ἐν φυλαχῇ χατατιµωρηθέντων χαὶ προ-
: custodiam scuticis et flagellis in judicio torti δεδοµένων * ὑπὸ λιμοῦ xat δίψης **, ἤτοι ὑπὲρ τῶν
« sunt, postea autem a carnis imbecillitate victi ἔξωθεν τῆς φυλαχῆς ἐπὶ τοῦ διχαστηρίου χαταδα-
« fuere, equum est annuere. Cum iis enim qui ]u- σανισθέντων διὰ ξυστήρων xal µαστίγων, ὕστερον
« gent. et merent, pro iis qui in certamine victi κε δὲ ἠττηθέντων ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῆς σαρχὸς,
« sunt a magnis maligni diaboli viribus, sive pro ἄξιόν ἔστιν ἐπινεῦσαι. Συμπάσχειν γὰρ xal Guv-
« parentibus, vel fratribus, vel liberis, una do- αλγεῖν τοῖς ὀδυρομένοις xal στενάζουσιν ὑπὲρ τῶν
« lere, et tristitia affici neminem quidquam peni- iy ἀγῶνι ἠττηθέντων ὑπὸ τῆς πολλῆς βίας τοῦ
« tus ledit. Scimus enim etiam propter aliorum χαχομηχάνου διαδόλου, fot ὑπὲρ γονέων ἢ ἁδελ»
« fidem, quosdam esse Dei bonitatem assecutos, et φῶν ἢ τέχνων, οὐδένα οὐδὲν χαταθλάπτει, Ἴσμεν
« in peccatorum remissione, et corporis sanitate, γὰρ xai δι ἑτέρων πίστιν ἁπολαύσαντάς τινας τῆς
« οἱ mortuorum resurrectione. Memores itaque τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος, ἐπί τε ἀφέσει ἁμαρτιῶν xai
« multorum laborum et miseriarum, quas pro ὑγείᾳ σώματος, καὶ ἀναστάσει νεχρῶν. Μεμνημέναι
( Christi. nomine sustinuerunt, cum ipsi etiam τοίνυν τῶν πολλῶν αὑτῶν χαµάτων, ὧν TpoUxf-
« poenitentiam egerint, et quod a se factum est per νεγχαν ἓν ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, xal τῶν τανταλι-
« proditionem in corporis languure et mortificatione σμῶν **, οὐ μὴν ἀλλὰ xav µεταγνόντων αὐτῶν καὶ
« defleverint, et se preterea testentur, in vita sua ἁποδυρομένων τὸ πεπραγµένον αὐτοῖς κατὰ προ»
« fuisse a civitate alienos, simul oremus, et postu- δοσίαν kv ἀτονίᾳ xai vexpóvnzt τοῦ σώματος, ἔτι
« lemus pro eorum reconciliatione cum aliis qu£ — « «c χαὶ μαρτυρουµένων ἀπολιτεύτων V γενοµένων
« decet per eum qui est nobis advocatus apud Pa- £y τῷ Bip αὑτῶν, συνευχόµεθα xal συµπαραχα»
« irem, se nostris peccatis propitium exhibentem. λοῦμεν ὑπὲρ ἱλασμοῦ αὐτῶν μετὰ τῶν ἄλλων χαθη-
ε Et εἰ quis, inquit, peccaverit, habemus advocatum xóvttov, διὰ τοῦ Yevop.évou "'* ὑπὲρ ἡμῶν παραχ.λή-
« apud Patrem Jesum Christum. justum : εί is est tov πρὸς τὸν Πατέρα ἱλασχομένου ταῖς ἁμαρτίαις
« propitialio pro peccatis nostris ο. » ἡμῶν. Kal ἑάν τις γὰρ, φησὶν, ἁμάρτῃ, xapdxAn-
ε το» ἔχομµενγ πρὸς τὸν Πατέρα, Ἰησοῦ» Σριστὸν δίχαιον' xal αὐτὸς Llacuóc ἑστο ὑπὲρ τῶν
ε ἁμαρτιῶν ἡμῶν. »

Όλι. Cum superius dixisset Sanctus, quod qui BAAX. Εἰπὼν ἀνωτέρω ὁ Άγιος, ὅτι οἱ αὑτομολή»
sua sponte confugerunt et lapsi sunt, poenitentiam σαντες xat ἑχπεσόντες μὲν, pij μεταμεληθέντες δὲ,
antem non egerunt, nec suum lapsum revocarunt, καὶ την ἔχπτωσιν ἀναχαλεσάμενοι, ἐπὶ πλέον αἰσχύ-
pius dedecoris subibunt, ut qui non supra funda- γην ἔξουσιν, ὡς μὴ ἐπὶ τῷ θεµελίῳ xat ὄροφον τεχτη-

* Philipp. i, 14. b Hom. xu, 10. * IJoan. vi, 5.
VARLE LECTIONES.

" M buoAimovteg. —! verba χαταπολεμῖσαι τ. ὑπ. xal ἀντικ. om. ** xat om. " ὑπεξιοῦσιν. 9 δὲ add.
* vpobibouiyo), M (rou, ** ταλανισμῶν, * μεμαρτορημένων εὐπολιτεύτων. ϱ] * γινομένου.

8 Οἱ γὰρ απρῶτοι. Scilicet ii de quibus dictum est can. 9, hoc est laici, HaRpUrx.

491

EPISTOLA CANONICA.

νάµενοι, Ἆτοι uh) τελειώσαντες τὸ καλόν. vuv. καὶ Α mentum tectum quoque fabricaverint, seu quod bo-

suxxaGoxsuiv τούτου τε χαὶ τῶν λοιπῶν ἐπάγχει, λέγων
Οἱ yàp lv τῷ βράσµατι, Ίχουν Ev. τῇ ἀχμῇ τοῦ διω-
Υμοῦ ἱστάμενοι, xaX ὁρῶντες τὰ μαρτύρια τῶν ἁγίων,
xai ὅπως σπεύδουσι τους ἐξ οὐρανῶν στεφάνους
λαθεῖν κατὰ ζηλον θεῖον, ἐπεδίδουν ἑαυτοὺς εἰς τὸ
μαρτύρ».ν μετὰ παῤῥησίας πολλῆς, xai μάλιστα
δτι ἔθλεπόν τινας ὑποσυρομένους, ἀντὶ τοῦ, χλεπτοµέ-
νους xal ἁπατωμένους ὑπὸ τοῦ διαδόλου, xal ἐχπί-
πτοντας, τοι ἀρνουμένους τὴν εὐσέθειαν ' ὧν χάριν
ὑποθερμαινόμενοι ἔσωθεν, Πτοι τὴν χαρδίαν πυρούμε-
wot, ὡς xal ἀχούοντες χαταπολεμῆσαι, ᾖτοι νιχῆσαι
διὰ τούτου τὸν ἁλαζόνα χαὶ ἀντικείμενον διάδολον,
ἑσπούδασαν ὑποδῦναι τὸ μαρτύριον, ἵνα μὴ χανχἠση-
ται ὁ διάδολος xal δόξῃ ἑαυτῷ φρόνιμος εἶναι, ὡς
γεχήσας χατὰ πανουργίαν τοὺς αὐτομολήσαντας" el xal
ἑλάνθανε μᾶλλον νικᾶσθαι ὑπὸ τῶν ἀθλητῶν τῶν χαρ-
τερησάντων τὰς βασάνους. Τοῖς γοῦν πιστοῖς ἄξιόν
ἐστιν, εὐχομένοις ὑπὲρ αὐτῶν τῶν τιµωρηθέντων xat
ἠττηθέντων, ἐπινεύειν, ἤτοι συντρέχεὶν, 6 τι xal δέ-
ὄοχται, xal χατά τι οὐ βλάπτει συµπάσχειν xal λυ-
πεῖσθαι μετὰ τῶν γονέων f] τῶν ἄλλως προσῳκειωµέ-
νων ὑπὲρ τῶν µαρτυρησάντων, xal ἐχπεπτωχότων
ἀπὸ μηχανῆς τοῦ διαδόλου. Γινώσχομεν γὰρ, ὡς πολ-
M ἀπήλανσαν τοῦ ἑλέους xal τῆς ἀγαθότητος τοῦ
θιοῦ διὰ εὐχῆς ἑτέρων. Διά τοι τοῦτο αὐτοῖς τε δο-
θύναι ἄφεσιν παρὰ τοῦ θςοῦ ἐξαιτήσομεν, χαὶ τοῖς
ἄλλοις τοῖς ἐχπετωχόσι, χαὶ μετὰ ταῦτα τὴν πλάνην
ἀναχαλεσαμένηις xai ὁμολογήσασι τὴν εὐσέδειαν,
συγχοινωνήσοµεν, µεμνημένοι τῶν πρὸ τῆς ἐχπτύ-
σεως ἀγώνων αὐτῶν, ὧν ὑπήνεγχαν διὰ τὸν θεὸν,
ἀλλὰ μὴν xal τοῦ μετὰ ταῦτα ἀγαθοῦ µεταμέλου τού-
twv, xal ὅτι μεμαρτύρηται ἀπολιτεύτους λογίζεσθαι
ἑαυτοὺς διὰ ἁμάρτημα" xal οὐ µόνον συγχοινωνῄσο-
psv αὐτοῖς, ἀλλά xat συνευξόµεθα ὑπὲρ ἱλασμοῦ αὐ-
τῶν μετὰ τῶν ἄλλων τῶν χαθηχόντων, Έγουν μετὰ
τῶν ὀφειλουσῶν γίνεσθαι εὐποιιῶν περὶ τούτους, ντ-
στείας δηλονότι, ἑλεημοσύνης χαὶ µετανοίας * δι’ ὧν
ὁ Υινόµενος παράκλητος ὑπὲρ ἡμῶν ἐξευμενίζεται
ἡμῖν τὸν Ἡατέρα. Elta xaX χρήσει κέχρηται Ύρα-
eux. Ἡ δέ ἔστιν ix τῆς πρώτης καθολιχῆς ἔπι-
στολῆς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου καὶ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάν-
νου.

ΖΩΝΑΡ. 'O νοὺς τοῦ παρόντος xavóvog τοιοῦτός
ἐστιν - Οἱ &v τῷ βράσµας., φτσὶ, τοῦ διωγμοῦ, Άγουν
ἐν τῇ ἀχμῆ, τῇ ζέσει ἱστάμενοι, xat ὀρῶντες τὰ
μαρτύρια τῶν ἁγίων, xaY ὅπως σπεύδουσι τοὺς ἐξ
εὐρανοῦ στεφάνους λαθεῖν , χατὰ ζῆλον θεῖον ἐπεδί-
δουν ἑαντοὺς εἰς τὰ μαρτύρια, μετὰ παῤῥησίας πολ-
Ἆτς ὁρμέσαντες εἰς τὸν ἀγῶνα, ἑηλώσαντες τοὺς
ἁγίους πάσχοντας, χαὶ ἑπ,ιδόντες ἑαυτοὺς προθύµως
*$ µαρτυρίᾳ, xai μάλιστα ὅτι ἔθλεπόν τινας ὑπο-
σδυροµένους, ἀντὶ τοῦ, χλεπτοµένους, ἁπατωμένους
xai ἀρνουμένους τὶν εὐσέδειαν , ὑτοοβερμαινόμενο:,
ἕνα πυρούμενοι Tbv χαρδίαν, ἔστενυδον χαταπολξ-
μεσα: 5v αὐτοὺς ὑπωσνυροντα ποντρὸν, ἵνα ph χαὶ-
Iia, ὡς hou τοὺς εὐσεξεῖς ' εἰ καὶ ἐλάνθανεν

ἐκ, τὸν ἀγνοῶν, ὅτι μᾶλλον ἠττᾶται, πολλῶν µέχρι
^ Αανάτον τὸν ὑπὲρ τῖς πίστεως ἕνστασιν ἑνδςιξαμέ-

num est non perfecerint : nunc hujus et reliquo-
rum con(irmationem inducit, dicens : Qui enim in
persecutionis fervore, seu vehementia siantes, et
videntes sanctorum martyria, et quomodo coelestes
coronas divino zelo accipere contendant, se ipsos
dabant martyrio cum multa libertate, et maxime
quia videbant quosdam subtractos, hoc est eductos
et deceptos a diabolo, et lapsos seu negantes pie-
tatem : quamobrem interius accensi seu corde in-
flammati, ut qui audirent se per hoc debellasse ac
vicisse superbum adversarium diabolum, studue-
runt subire martyrium, ne glorietur diabolus et sibi
prudens esse videatur, ut qui calliditate sua et ma-
litia cos vicerit qui sua sponte ad martyrium con-

B fugerunt : etiam si eum latuit se magis vinci ab

athletis, qui tormenta fortiter perpessi sunt. Fide-
libus ergo orantibus :&$quum est pro ipsis supplicio
affectis et punitis, annuere, sive in hoc concurrere,
quod etiam visum est, et aliquo modo nihil lzedit,
una cum parentibus vel aliis necessitudine conjun-
ctis, pro iis qui testimonium dederunt martyrium-
que subierunt, sed lapsi sunt diaboli arte et insi-
diis, dolere et tristitia affici. Scimus enim quod
multi bonitatem et misericordiam Dei consecuti
sunt per aliorum orationes. Ideoque et ipsis dari «
Deo peccatorum remissionem postulabimus, et aliis
qui lapsi sunt, οἱ postea errorem revocaverunt et
pietatem confessi sunt, communicabimus, memo-
res eorum quie ante lapsum propter Deum susti-
nuerunt certaminum, et etiam bonz eorum postea
ponitentis, et quod se ipsos testati sunt esse a
civitate alienos propter peccatum : et non solum
ipsis communicabimus, sed οἱ pro eorum reconci -
liatione orabimus, cum aliis quz decet, seu cum
bonis operibus quz debent ab ipsis fleri, jejunio
scilicet, eleemosyna et poenitentia; per quae, qui
pro nobis est advocatus, Patrem nobis propitium
benevolumque efficit. Deinde et sacre Scriptura:
sententia usus est. Ea vero est ex prima catholica
epistola sancti apostoli et evangelistze Joannis.

ZowaR. llujus canonis sententia ejusmodi est.

p Qui in. fervore, inquit, persecutionis, hoc est in

summo illius discrimine vehementissimaque dimi-
catione constituti, ac imartyria sanctorum intuen-
tes, et quam vehementer ad accipiendas coelestes
coronas festinarent, divina aemulatione se ipsos
mariyrio tradidere, multa cum libertate in certamen
desilientes, sanctorum qui patiebantur imitatione,
seque promptos ad fldem testimonio confirmandam
obtulere, tum ob id maxime quia multos cernerer.t
qui subtrahebantur, hoc est traducebantur, deci-
piebantur, pietatem negabant, ferventes, hoc esi,
flammato corde, infestum ipsis adversarium debel-
lare studuerunt, ne veluti piorum victor gloriare-
tur; quamvis eum latuerit, vinci se polius, cum
multi ad mortem usque pro fide constantiam pra

EPISTOLA CANONICA.

παὶ διάφορα γραφιχὰ χαὶ παραδείγµατα Ex τῶν ἆπο- A Scripture exempla ex Actibus apostolorum de

στολιχῶν Πράξεων περὶ τοῦ µἀχαρίου ἁποστόλου
Παύλου χαὶ ἑτέρων.

ΖΩΝΑΡ. Οἱ δὲ χρήματα, qno, δεδωχότες xol
ἐχφυγόντες, xai αὐτοῖς τηρήσαντες τὴν εὐσέδειαν,

οὐχ αἰτιαθήσονται, οὐδὲ ἔγχλημά τις ἐντεῦθεν προσ-

άψει αὐτοῖς. Ἑἴλοντο γὰρ χρήματα ζημιωθῆναι, xat
μὴ τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, καὶ ἐφάνησαν τῷ θεῷ δου-
λεύειν βουλόμενοι, xaX οὐ τῷ μαμμωνᾷ, ftot τοῖς
χρήμασι. Ἐπιφέρει δὲ xai ῥήματα γραφικὰ, xai
παράδειγµα ix τῶν Πράξεων περὶ τοῦ µαχαρίου
ἀποστόλου Παύλου xai ἑτέρων. Τὸ δὲ ἀνενοχλήτους
Τενέσθαι ἁπὺ πάσης χαχίας, ἢ τὸ μὴ ὀχληθῆναι εἰς
ἄρνησιν τῆς εὑσεθείας ἐστιν, fmep πᾶσαν χαχίαν
vixd, f χαχίας τὰς χακώσεις ὠνόματσε τὰς Ex τῶν
ν.
ΚΑΝΩΝ IT".

« Όθεν οὐδὲ τοῖς χαταλείψασι πάντα διὰ τὴν τῆς
€ φυχῆς σωτηρίαν xal ἀναχωρήσασιν ἔστιν ἐγχαλεῖν,
« ὡς ἂν ἑτέρων δι) αὐτοὺς κατασχεθέντων. Καὶ γὰρ
« xa. Ev. τῇ Ἐφέσῳ ἀντὶ Παύλου συνήρπασαν
εΓάΐον εἰς τὸ θέατρον χαὶ ᾿Αρίσταρχον, συνεχδἠ-
« µους Παύλου, βουλοµένου *!* εἰσελθεῖν εἰς τὸν 5n ov:
ε ἐπεὶ xal δι αὐτὸν πείσαντα xal µεταστήσαντα πο-
ελὺν ὄχλον "ἐπὶ τὴν θεοσέδειαν fj στάσις ἣν γενο-
( µένη »"''. 90x εἴων αὐτὸν οἱ μαθηταὶ, φησίν. 05
« μὴν ἀλλὰ xal τινες τῶν ᾿Ασιαρχῶν ὄντες αὐτῷ»
« φίλοι, πέµφαντες πρὸς αὐτὸν, παρεχάλουν μὴ δοῦ.
« ναι ἑαυτὸν εἰς τὸ θέατρον. Εἰ δὲ ἐπιμένοιέν τινες
ἐρεσχελοῦντες τοῖς εἰλικρινῶς προσέχουσι τῷ λέ-
Υοντι 5 (14), Σώζων cote τὴν σεαυτοῦ yrvxhr,
καὶ '"' μὴ περιθΛέψηῃς "*'* εἰς τὰ ὁπίσω, ὑπ;-
µνησθήτωσαν χαὶ περὶ τοῦ (19) προκρἰτου τῶν | &mo-
στόλων Πέτρου, Se6Anpérov τε ἤδη εἰς φυΊακὴν,
xal παραδοθέντος τέτταρσι τετραδίοις 3" στρα-
τιωτῶν, φυλάσσειν αὐτόν. Οὗ ἐν νυχτὶ φυγόντος
καὶ kx χειρὸς ῥυσθέντος τῶν Ἰουδαίων χατ᾽ ἔντο-
λην ἀγγέλου, ono, Κυρίου, γενομένης ἡμέρας
ἦν τάραχος οὐκ ὀ λίγος ἐν τοῖς στρατιώταις, τί
dpa ὁ Πέτρος ἐγένετο. Ἡρώδης δὲ, ἐπιζητήσας
αὐτὸν xal μὴ εὑρὼν, ἀγακρίνας τοὺς φύλακας,
ἐχέΊευσεν ἀπαγχθῆναι (15), δι οὓς οὐδεμία
, altla τῷ Πέτρῳ προσάπτεται. Ἑξῆν γὰρ, xai αὐ-
τοὺς ἑωρακότας τὸ γινόµενον 19, ἐχφυγεῖν, ὡς xal

ὁρίοις αὐτῆς, εἰ ἐγνώχεισαν οἱ γονεῖς αὐτῶν τὸ
μέλλον ἔσεσθαι' ἅπερ ἀνῃρέθησαν ὑπὸ τοῦ µιαιφό-
νου Ἡρώδου διὰ τὸ ὑπ᾿ αὐτοῦ ζητούμενον ἀπολέσθαι
Ev παιδίον, ὅπερ xax αὐτὸ κατ’ ἐντολὴν ἀγγέλου 5"᾿

& Ας. xix, 26-00. b (επ. xix, 17.

- ο. O6 ϱ ὁ 9,O ὁ OC» &à ο ο. O^» 4 eo 9» e ὁ ^ -Ὁ

πάντα τὰ παιδία τὰ ἐν Βηθλεὲμ xai tv πᾶσι τοῖς D

€ Áct. xui, 4.

beato Paulo apostolo et aliis.

ZowaB. Qui vero, inquit, pecuniam erogarunt,
'eoque effugio pietatem conservarunt, non sunt re-
prebendendi, nec ob eam rem illos quisnam accu-
set. Maluerunt namque pecunias, quam ipsorum
animas perdere, ostenderuntque se Deo servire vel-
le, non mammons, hoc est divitiis. Profert autem
el Scripture verba, tum ex Actis apostolorum,
beati Pauli et aliorum exempla. Quod vero dicitur,
imperturbatos fuisse ab omni improbitate, sic ac-
cipiendum est, aut imperturbatos fuisse, quod ad
pietatis abnegationem attinet αι universam su-
perat improbitatem, vel χαχίας vexationes tormen-

B torum nominavit.

CANON XIII.
« Unde nec eos qui omnia reliquerunt propter
salutem animz et secesserunt, licel accusare
tanquam aliis propter ipsos detentis. Nam et
Ephesi pro Paulo Gajum et Aristarchum in thea-
tro comprehenderunt , una cum Paulo peregri-
nantes *, qui volebat ad populum adire : quoniam
propter ipsum qui persuaserat, et multam turbam
ad Dei cultum traduxerat, seditio facta fuerat.
Non sciverunt eum, inquit, discipuli. Quin etiam
nonnulli ex Asiarchis qui el erant amici, mise-
runt ad eum et suaserunt, ne se theatro darct. Si
qui autem cum iis contendere perrexerint, qui
snimum sincerum ei adhibent, qui dicit ^ : Dili-
genter serva animam (uam, el ne retro aspezeris.
Petrus quoque apostolorum princeps eis in men-
tem revocetur, qui jam in custodiam erat con-
jectus, et traditus quatuor quaternionibus militum
ad eum servandum €: qui cum noctu fugisset, οἱ
ex Judaeorum manu servatus esset, jussu angeli
Domini : Facto, inquit, die.erat non parvus tu-
multus inter milites, quidnam factum esset Petro.
Herodes autem cum eum quasivisset, et non inve-
nisset, interrogatos custodes jussit suffocari 4, pro-
pter quos nulla culpa in Petrum confertur : lice»
bat enim eis illo viso quod factum fuerat effuge-
re ; sicut et-omnes infantes qui erant in Bethle-
hem * et in omnibus ejus finibus, si scivissent
eorum parentes quod erat futurum : qui a cru-
deli homicida Herode sublati sunt, ut unus qui ab
eo querebatur infans periret, qui et ipse jussu
angeli Dei effugit, qui celeriter jam caeperat spo-
« lia. accipere, et acriter prepascere, secundum

4 ibid. 18, 19. ο Matth, n1, A3— 16,

VARL£E LECTIONES.

9? πάλιν add. 5”
om. *** περιθλέψῃ. 3 τετραδύοις.

(11) Προσέχουσι τῷ «Ἱέγοντι. Id. cod. ms., προσ-
Exoust, τῷ λέγοντ, πεισθήτωσαν» Σώζων, x. t. λ.
te. Sic enim legendum suadet mox subsequens
ὑπομνησθήτωσαν. Huic geminus locus exstat infra
sub finem canonis 14.
(12) Καὶ περὶ τοῦ. Deest prepositio in eodem

95 γενόμµενον.

Παύλου οὐ βουλ, *!** γινοµένη.

58 καί add. "5 αὐτοῦ. 85* xg!

9* ἀγγέλου deest.

ms. Ubi paulo post legitur, xai ῥυσθέντος &x χειρὸς
τοῦ φονώδους Ἡ ρὼδου xat πάσης τῆς vtpootoxiac τοῦ
λαοῦ τῶν Ἰουδαίων, χατ᾽ ὀντολ., ut. habetur in Act. -
x11, 41.

(15) ᾽Απαγχθηῆναι. [ἀ. ms., ἀποχτεῖναι. Textus
Λοιι xu, 19, ἀπαχθηναι.

9 τῷ λέγοντι OY.

b0o

appelletionem nominis, quemodmolu
est * : Voca nomen ejus, celeriter spoli& "elociter
depopulare, eo quod priusquam infans 56168 vocare
pairem ei malrem, capiet potestatem Damasci et
spolia Samarie, coram rege Assyriorum. Magi
ergo ut jam spoliati et pr:edationibus infestati
infantem humiliter et suppliciter adorant, the-
sauros suos aperientes, et ei offerenjpes maxime
opportuna et magnifica dona, aurum et thus et
myrrham 5, ut regi et Deo et homini : unde ad
regem Assyrium non amplius reverti voluerunt,
a Providentia νο]. Divinitus enim admoniti, in-
quit, in somnio ne reverterentur ad Herodem, per
aliam υἱαπὶ regressi sunt in regionem suam. Unde
cum vidisset sanguinolentus llerodes se 4 magis
illusum, valde fuit commotus. Et mittens, inquit,
interfecit omnes in[antes qui erant in. Bethlehem et
in omni ejus confinio, a bimatu εἰ infra, juxta
tempus quod a Magis diligenter didicerat ε. Cum
quibus, et alium prius natum infantem, cum ín-
terfecturus quzesivissel et non invenisset, patrem
ejus Zachariam interfecit iuter templum et alta-
re, cum effugisset fllius cum matre Elisabeth.
Unde nec ullo modo reprehenduntur. »

- ^ £^" Ὁ 4" A OG ὁ "V ο α OG ο ο ο Ws ο ο ο ο GO ο ο ο ^^ ^ (6

µέμψιν ἔχουσιν ** (15). »

BaLs. Si qui autem, inquit, relictis suis facul-
tatibus secesserunt, ne detenti in periculum vocen-
tur, ut qui forte non possint ad finem usque in con-
fessione persistere, propter tortorum szvitiam, non
culpabuntur, etiamsi alii detenti sunt própter ip-
$03, Et adducit in exemplum ejus rei gratia, Gajum
ei Aristarchum, qui pro Paulo detenti fuerunt :
milites qui Petrum servabant! : infantes qui ab
Merode interfecti sunt propter Christum : et ve-
nerabilis. sanctique Pracursoris patrem — Zacha-
ripm.

ZowmaR. Si qui autem, inquit, suas reliquerunt
possessiones ac secesserunt, ne detenti periclita-
rentur, quia forte ob tortorum sxvitiam in confes-
sione ad finem usque persistere haud possint,
etiamsi ipsorum causa alii detenti ac penis affecti
fuerint, minime eunt accusandi. Rursumque cxem-
plum ex apostolicis Actis adducit, dicens Ephesi
quoque pro Paulo comprehensos fuisse Gajum et
Aristarehum ; nec tamen ob id accusatum Pau.
lum : neque Petrum ab angelo e custodia eductum,
cum is quidem effugit periculum; qui vero illum
custodiebant milites, ob illum supplicio affecti sunt.
Mox aliud quoque exemplum ex Evangelio adhibet,
corum qui ab Herode interfecti sunt puerorum ;

& sa, vi, 5, &.. P Math. n, 11-12,

μὲ
5. ὓ ALEXANDRINI EPISCOPI
Vtibtum Α « Κυρίου ἑξέφυγεν (14), ἔδη ἀρξάμενον ταχέως **""

c ibid, 10.

£04

σχυλεύειν καὶ ὀξέως προνομεύειν , χατὰ τὴν ἐπί-
Χλησιν τοῦ ὀνόματος, χαθὼς γέγραπται' Κάῑεσον
τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ταχέως σκύ.ευσον, ὀξέως
προγόμευσο», διότιπρὶν ἢ "5" γγῶναιτὸ παιδίον
κα.λεῖν πατέρα ἢ μητέρα, «Ἰήψεται δύναμιν Δα-
μασκοῦ, καὶ τὰ σκῦ.Ία Σαµαρείας ἔναγντι βασι-
Aéuc Ἀσσυρίων. Οἱ γοῦν µάχοι, ὡς δη σχυλευ-
θέντες xat προνοµευθέντες, ὑποτεταγμένως xat τι-
μητικῶς προσχυνοῦπι τῷ παιδίῳ 5, ἀνοίγοντες
τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν xai προσφέροντες αὐτῷ χαι-
ριώτατα xal πρεπωδέστατα ** δῶρα, χρυσὺν χαὶ M-
62vov xaX σμύρναν, ὡς βασιλεῖ xal Θεῶ xax àv.
θρώπῳ * ὅθεν οὐχέτι πρὸς τὸν ᾿Ασσύριον βασιλέα
ἠξιώθησαν ὑποστρέφαι, συνεργούµενοι ὑπὸ τῆς
Προνοίας' Χρηματισθέντες γὰρ, qot, xat' ὄναρ
ph ἀνακάμνψαι πρὸς Ἡρώδην, δὲ dAAnc. ὁδοῦ
ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. "00cv*! ἰδὼν
ὁ αἱμοδόρος Ἡρώδης ὅτι ἑνεπαίχθη ὑπὸ τῶν µά-
γων, ἐθυμώθη λίαν. Kal ἁποστείλας, qnot,
ἀνεῖλε πάντας τοὺς παΐδας τοὺς ἐν Βηθ1εὲμ,
xal ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ
ἑ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠχρίόωσε παρὰ
« τῶν Μάγων. Μεθ) ὧν χαὶ τὸ πρὸ αὐτοῦ γεννη-'

θὲν ἕτερον παιδίον ζητήσας ἀποχτεῖναι, xal μὴ εὑρὼν, τὸν πατέρα αὐτοῦ Ζαχαρίαν ἑφόνευσε μεταξδὺ
τοῦ ναοῦ xal τοῦ θυσιαστηρἰου, ἐχφνγόντος τοῦ πα:δὺς *'* μετὰ τῆς μητρὺς Ἐλισάθετ ἀφ᾿ ὧν οὐδεμίαν

ΒΑΛΣ. El δέ τινες, φησὶ, Χατέλιπον τὰς περι-
ουσίας αὐτῶν xal ἀνεχώρησαν, ἵνα μὴ χατασχεθέν-
τες χινδυνεύσωσιν, ἴσως μὴ δυνάµενοι μέχρι τέλους
ἐμμεῖναι τῇ ὁμολογίᾳ διὰ τὴν τῶν χολαζόντων ἁπ-
Ίνειαν, οὐκ ἐγχληθήσουται, χἂν καὶ ἕτεροι χατεσχέθη-
σαν δι αὐτούς. Καὶ παράγει χάριν τούτου εἰς παρά-
δειγµα τὸν Γάΐον καὶ τὸν ᾿Αρίσταρχον, τοὺς ἀντὶ
Παύλου κατασχεθέντας * τοὺς στρατιώτας τοὺς φυλάτ-
τοντας τὸν Πέτρον * τὰ νήπια τὰ παρὰ τοῦ Ἡρώδο
ἀναιρεθέντα διὰ τὸν Χριστόν xal τὺν τιµίου xol
ἁγίου Προδρόμου πατέρα Zayaptav.

ΖΩΝΑΡ. Ei 8£ τινες, qnot, χατἐλιπον τὰς περι-
ουσίας αὐτῶν καὶ ἀνεχώρησαν, ἵνα μὴ κατασχεθέντες
χινδυ»εύσωσιν, ἴσως μὴ δυνάµενοι µέχρι τέλους ἓμ-
μεῖναι τῇ ὁμολογίᾳ διὰ τὴν τῶν χολαζόντων ἀπήνειαν,
οὐχ ἐγκληθήσονται, οὐδὲ εἰ δι αὐτοὺς ἕτεροι xaz-
εσχέθησαν xal ἐχολάσθησαν. Καὶ πάλιν ἀπὸ τῶν
Πράξεων ἐπάχει παράδειγµα λέγων, ὅτι καὶ bv
Ἐφέσῳ ἀντὶ τοῦ Παύλου συνηρπάγησαν Γάΐϊος xai
Αρίσταρχος * ἀλλ ὁ Παῦλος διὰ τοῦτο οὐχ ἠτιάθη
οὔτε ὁ Πέτρος ὑπὸ ἀγγέλου τῖς φυλαχῆς ἐχθληθεὶς;
ὅτε ἐχεῖνος μὲν διέδρα τὸν χίνδυνον, οἱ δὲ φυλάσσον-
τες αὐτὸν στρατιῶται δι ἐχεῖνον ἐἑχολάσθησαν. Καὶ
ἀπὺ τοῦ Βὐαγγελίου ὑποδείγματι χέχρηται τοῖς ὑπὸ
τοῦ Ἡρώδου ἀναιρεθεῖσι mac: δι ἅ, Qro, οὖχ

VARLE LECTIONES.

500 ὀξέως,

ἔτχον.

(14) "E££gvyer. Ms., ἐξέφνγε: μεθ) ὧν xal τὸ
πρὺ αὑτοῦ γεννηθὲν παιδίον, x. t. à.» Sub flnem ca-
nonis. Reliqua intermedia desunt in codice. Ncque

$^ & om. 9 τὸ παιδίον. — "* καιριώτερα xai πρεπωδέστερα. *' ἔνθεν. "'᾿ παιδίου. 5 ἓφ.ο

sane Balsamon et Zonaras ca legisse videntur.
(15) Ag' àv ... ἔχονσυ'. Ms,, t2' ᾧ ... Σσχον.

FRAGMENTA.

EPISTOLA AD ECCLESIAM ALEXANDRINAM.
(Ex Gallandio.)

Petrus in fide Dei stabilitis dilectis fratribus in
Domino salutem. Quoniam cognovi Meletium nihil
per utilitatem (20) (cui nec beatissimorum episco-
porum ac martyrum epistola placuit), sed insuper
ingressum nostram parcciam, tantum sibi assump-
sisse, ut eliam ex mea auctoritate presbyteros , et

quibus permissum erat egentes visitare , conaretur
separare; et indicium suz cupiditatis in principatu,
quosdam sibi ordinasse in carcere : modo illud
observate, ne ei communicetis, donec occurram
illi cum sapientibus viris, et videam qu: sunt quae
cogitavit. Valete. )

IIETPOY

TOY ATIQTATOY ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΚΑΙ MAPTYPOZ

Ἐκ τοῦ

ΠΕΡΙ ΘΕΟΤΗΤΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

PETRI SANCTISSIMI ΑΙΕΧΛΝΡΗΒΙΑ EPISCOPI
ET MARTYRIS |

EX LIBRO DE DEITATE

terprete Mario Mercatore (21). — Ex actis conc. Ephes., act. 1, tom. TII Concil., p. 1051 ed. Venet. 1738, et act.
s a c. 3, ibid. p. 1362, — Ap. Gall) "^ j "

Ἐπειδὴ καὶ ἁληθῶς ἡ χάρις xaV fj ἀλήθεια διὰ "In- A.— Quoniam certe gratia et veritas per Jesum Cari

σοῦ Χριστοῦ ἐγένετο * ὅθεν χαὶ χάριτί ἔσμεν σεσωσµέ-
wot, χατὰ τὸ ἁποστολικὸν ῥητόν ' Καὶ τοῦτο, Φφηαὶν,
οὐκ ἐξ ὑμῶν θεοῦ τὸ δῶρον (33). oix ἐξ ἔργων,
Ίνα µή τις χαυχήσηται θελήµατι θεοὺ (25) 6 Λό-
γος σὰρξ γενόμενος, xat σχἡµατι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρω-

πος, οὐ χατελείφθη (24) τῆς θεότητος. 0ὐδὲ γὰρ ἵνα -

τῆς δύναµεως αὐτοῦ 1| δόξης τέλεον ἀποστῇ, πτω-
χεύσας πλούσιος (v, τοῦτο ἐγένετο’ ἀλλὰ ἵνα xal τὸν
θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν ἀναδέξηται, δί-
γαιος ὑπὲρ ἀδίχων, ὅπως ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ θεῷ,
θανατωθεὶς μὲν σαρχὶ, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύµατι. Kal
μεθ) ἕτερα” 0θεν xaX ὁ εὐαγγελιστῆς ἀληθεύει λέ-
γωὼν Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐἑσκήνωσεν ἐν'

! Joan. 1. 171.
* Joan. 1, 44.

(90) Utilitatem. Suppl. agere.

(21) Hzc interpretatio Mani MERCATORIS. exstat
pag. 115, edit. Baluz. Integer autem hic locus reci-
faur etiam in Conc. Cbalc. act, 1. Latine tautum
ex alia vetere versione, tom. IV, p. 1158.

(43) θεοῦ τὸ δῶρογ. Hc sane in textui Paulino
Ephes. n, 8, que tamen omisit interpres. Sed ea

* Ephes. 11, 8,9. ? Joan. 1, 11.

slum facta est * : unde et gratia sumus salvati,
juxta apostolicum dictum * : Et ^oc, inquit, non
ex vobis, neque ex operibus, ne quis glorietur. Vo-
luntate Verbum caro factum est ?, et habitu inven-
tum ut homo *. Non est tamena deitate destitutum.
Neque enim ut a sua gloria et virtute desisteret,
cum esset dives, pauper est factus *; sed et ut
mortem pro nobis peccatoribus ipse sustineret, ju-
stus pro injustis, et ut nos offerret Deo, mortuus
quidem carne, vivificatus autem spiritu *. Et post
alia : Unde et evangelista asserit veritatem dicens :
Verbum caro (actum est, et habitavit in. nobis ".
Scilicel ex quo angelus Virginem salutavit, dicens :

* Philipp. n, 7. *IlCor.ximm, 9, * ? Petr. n1, 18.

fortasse deerant in suo exemplari, ul conjicimus ex
ejus versione.
(23) 8c jac: 8. Ista εἰ sequentia Grabius illu-
strat in Annot, ad G. Dulli Defens. fid. Nic. p. 172.
(24) Οὐ κατε.είφθη. In ws. Seguieriano, οὐκ
ἀπελείφθη.

"Η

Φ. PETRI ALEXANDRINI EPISCOPI

δις

Ave, gratia plena, Dominus tecum *. Dominus autem A ἡμῖν * τότε δὴ τότε (20), ἀφ᾿ οὗ ὁ ἄγγελος Ἡσπάσατο

tecum, dixit Gabriel, pro eo quod est Deus Verbum
tecti. Demonsitrat enim id nasci in vulva et car-
nem futurum, juxta quod scriptum est * : Spiriius
sanctius superveniet in te, et virtus Altissimi obum-
brabit tibi : ideoque quod nascetur sanctum, vocabi-
tur Filius Dei. Et porro post. alia : Deus autem Ver-
bum, viro absente, voluntate Dei qui omnia facile
operatur, factum est in vulva virginis caro, non
egens viri operatione aut presentia. Viro enim ef-
ficacior fuit Dei virtus inumbrans virgini, super-
veniente etiam simul Spiritu sancto.

«tv Παρθένον εἰπών (27): Xaipe χεχαριτωµέγνη., ó
Κύριος μετὰ cov. Τὸ γὰρ, ὁ Κύριος μετὰ coU, vov
ἐστιν ἀχοῦσάι τοῦ Γαθρι]λ, ἀντὶ τοῦ, Ὁ θεὸς Λόγος
μετὰ σοῦ. Σημαίνει γὰρ αὐτὸν, γενόµενον (38) Ev
μήτρα, xal σάρχα γενόµενον, καθὼς γέγραπται
Πνεῦμα ἅγιον ἐπεεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις
Ὑνψίστου ἐπισκιάσει σοι’ διὸ καὶ τὸ γεγγώµεγον
ἆγιον, κ.ηθήσεται Ylóc θεοῦ. Kal zdAu μεθ ἔτε-
ρα” Ὁ δὲ θεὺς Λόγος παρὰ τὴν ἀνδρὸς ἀπουσίαν, xa-
τὰ βούλησιν τοῦ πάντα δυναµένου κατεργάσασθαι
Θεοῦ, Υέγονεν iv µήτρᾳ τῖς Παρθένου σὰρξ, μήτε

δεηθεὶς τῆς ἀνδρὸς ἑνεργείας f) παρουσίας. Ἐνεργέστερον γὰρ τοῦ ἀνδρὺς ἑνεποίησεν ἡ τοῦ Θεοῦ δύνα-
pie, ἐπισχιάσασα τῇ Παρθένῳ σὺν τῷ ἐπεληλυθότι ἁγίῳ Πνεύματι.

S. PETRI EPISCOPI ALEXANDRLE ET MARTYRIS

Ex homilia De adventu Salvatoris nostri.

(Apud Leontium Byzantinum, lib. 1 contra Nestor. et Eutych., tom. I. Thes. Canis., pag. 550. — Ex Galland.)

(4) Et Juda dizit 15 :

Osculo. Filium Όει tradis? Hzc et his similia, et signa omnia quz fecit e£

viriutes demonstrant esse eum Deum factum hominem. Utraque itaque demonstrantur, et quod erat

Deus natura, et quod fuit homo natura.

1

ΠΕΤΡΟΥ MAPTYPOZ ΠΑΠΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ EK TOY ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΠΙΔΗΜΙΑΣ TOY ΧΡΙΣΤΟΥ.

(Ex Leonti Ilierosolymitano, Contra Monopluysitas, ap. Mai, Script. vet. t. VIT, p. 154.

T6 συναμφότερον τοίνυν δείχνυται, ὅτι θεὸς Tv φύσει, xaX γέγονεν ἄνθρωπος φύσει.

ΠΕΤΡΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

ΚΑΙ MAPTYPOZ.

"Qt. àx Aarüx ἔτωξων οἱ Ἑδραῖοι τὴν ιδ’ τοῦ &' μηνὸς τῆς σελήνης ἕως τῆς ἆἰώσεως τῶν Ἱεροσε-
ἑύμων.

EX PETRO ΛΙΕΧΑΛΝΡΗΙΑ EPISCOPO

ET MARTYRE.

De eo quod decimam quartam primi mensis unt naque ad Hierosolymorum excidium recte. statuerint
ebrai. -

(Apud Galland.)

Ex Chronico Paschal. pag. 4 seqq. edit. Venet. 1729.

I. Quandoquidem magna est ubique Dei miseri- p

cordia, hunc benedicamus, et quod Spiritum veri-
tatis nobis miserit, deducens nos in omnem veri-

* Luc. 1, 98. * ibid. 55. '* Luc. xxu, 48.
Pa Miel Vid. eni in adnotat. ad G. Bulli Defens.

(26) Aj e. "Leg. δηλονότι, ut in subjecto fra-

Ι. Ὡς ... μέγα ἔλεος τοῦ θεοῦ Ey παν . . . εὖχα»
ρ'στοῦμεν αὐτῷ, καὶ ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας χατ-
ἐπεμγψεν ἡμῖν, ὁδηγήσας ἡμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾱ-

gmento in.
(27) Εἰπών. Καὶ εἶπε,
(38) Γεγόμεγον. Scrib. γεννώµενον, ut infra,

διό

νέὼν ἀρχὴ μηνῶν, xal πρῶτος &v τοῖς μησὶ τοῦ Évt-
αυτοῦ ἑγνωρίσθη ἡμῖν ' xal ὑπὸ τῶν παλαιῶν συγ-
Υραφέων τῶν πρὸ τῆς ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ, xat
ὑπὸ τῶν νέων τῶν μετὰ τὴν ἅλωσιν ἐδείχθη ὁροθε-
σίαν ἔχειν εἰλιχρινεστάτην, xal χαταφανεστάτην, διὰ
τὸ μάλιστα ἔσθ᾽ ὅτε μὲν τὰ νέα ἕν τισι τόποις προ-
λαμθάνειν, ἔσθ᾽ ὅτε δὲ ὑστερεῖν τὸ ποτὲ πρώῖμα, πο-
τὸ ὄψιμα Ὑενέσθαι ὡσπεροῦν xal κατ αὐτὴν τὴν
ἀρχὴν της πρὸ τοῦ Πάσχα νομοθεσίας ἐγίνετο, χαθὼς
γέγραπται’ Ὁ δὲ πυρὸς xal ἡ ὅλνρα οὑκ ἐπ.λήγη,
ὄψιμα γὰρ ἦν. Όθεν χαλῶς νενοµοθέτηται ἀπὸ τῆς
λαρινῆς ἱσημερίας, εἰς ὁποίαν δ' ἂν ἑθδομάδα ἐμπέσῃ
fj τεσσαρεσχαιδεχαταία τοῦ πρώτου μηνὸς, ἐν αὐτῇ
ἐπιτελεῖν τὸ Πάσχα, μετὰ τοῦ χαὶ ἐγχώμια πρεπω-

ΕΗΑΟΝΕΝΤΑ.
σαν. Διὰ γὰρ τοῦτο xal ὁ νενομοθετηµένος μὴν τῶν A tatem. Ideo quippe mensis novorum a lege inductus

ει

mensium exordium, ac primus inter anni menses
nobis notus factus est : et ab antiquis scriptoribus
qui ante, et a posterioribus qui post flierosolvmo-
rum excidium vixere, sincerissimum ac evidentis-
simum habere terminum demonstratum est : pre-
serlim, quod nova interdum quibusdam in locis
preverti : interdum eliam refici, vel serius fieri
precocia contingat, quomodo erat in ipso ànte
Pascha legislationis initio : juxta quod scriptum
est ! : Triticum autem et far non. sunt lesa, quia
serotina erant. Unde recte a lege prescriptum est,
uta verno zquinoctio, in quamcunque hebdomadem
incidat decimaquarta primi mensis, in illa Pascha
agatur, sumptis prius ad illud celebrandum decen-

«δέστατα val ἁρμοστιχώτατα εἰς τοῦτο παρειληφέναι. p libus ac consentaneis encomiis. Primus enim , in-

Πρῶτος Τὰρ, φησὶν, οὗτος μὴν ὑμῖν ... xal ἀρχὴ
μηνῶν ἐν τοῖς μησὶν τοῦ ἐγιαυτοῦ γἐγρααπται ' ὅτε
ὁ μὲν Άλιος ἓν θέρει γενόμενος τὰ φῶτα πλείονα xal
λαμπρότερα ἀποδίδωσιν ' fj δὲ ἡμέρα ἐπεχτεινομένη,
μεγεθύνεται, τῆς νυχτὸς ὑποστελλομένης xal µειου-
µένης ᾿ τὰ δὲ νέα σπέρµατα ἑπανθήσαντα διαχαθα[-
(«vat εἰς τὰς ἅλωνας συγχοµιζόµενα. Οὐ μὴν ἀλλὰ
χαὶ πάντα τὰ ἀχρόδρυα βλαστάνει xai ἐπανθεῖ ἐπι-
χωρῆσ ... ἐπαγόμενα. Εὐθέως γοῦν ἐπικαταλαμόά-
vovias àv παχραλλαγὴ διαφόρων xai ποιχίλων χαρ-
πῶν ὡς xai σταφυλἠν ποτε εὑρίσχεσθαι χατ) αὐτὸν
«bv χαιρὸν, χαθὼς xal ὁ νοµοθέτης qnoi, Καὶ αἱ
ἡμέραι &apoc, πρόδρομοι cragvAnc, ἠνίχα ἁπ-
έστειλε τοὺς χατασχοπεύσοντας τὴν γῆν, Ώνεγχαν τὸν
µέγαν βότρυν tv ἀναφορεῦσι, xal ἀπὸ τῶν ῥοῶν xal
ἀπὺ τῶν συχῶν. Τότε γὰρ, ὥς φασι, χαὶ ὁ χτίστης
xi ὁ δημιουργὸς τῶν ἁπάντων θεὸς ἡμῶν αἰώνιος,
τὰ πάντα συνεστῄήσατο, εἰς ἅπερ κατέλεξε' ΒΑαστη-
σάτω ἡ γη βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα xa-
τὰ γένος xal καθ’ ὁμοιότητα, xal ξύὐ.Ίον κάρπιμον
ποιοῦν καρπὸν, οὗ τὸ σπέρµα αὐτοῦ κατὰ γένος
ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ ἐπήνεγχεν, ὅτι, Καὶ ἐγένετο οὔ-
τω. Καὶ µάλα χαλῶς καὶ δικαίως ἐξέφανε τὸν παρ᾽
Ἑδραίοις νοµοθετηθέντα πρῶτον μῆνα * ὃν ἔγνωμεν
πεφυλαγμένον παρὰ Ἰουδαίοις μέχρι τῆς ἁλώσεως
Ἱερουσαλὴμ, διὰ τὸ μάλιστα Ἑδραίοις οὕτω παρα-
δεδωχέναι’ μετὰ δὲ τὴν ἅλωσιν λεληρημένον xazá
«tva. xai ἓν τούτῳ πώρωσιν ΄ ὄνπερ ἡμεῖς ἑνθέσμως

xai εἰλιχρινῶς ἐπιττροῦντες παρελάθοµεν. Καὶ ἓν D

τούτῳ χατὰ . .. ῥητὸν, λέγων .. . διδοµένην εἰς...
ον ἡμέραν τῆς ἁγίας ἑορτῆς ἡμῶν, Άνπερ ἡ ἐκλογὴ
ἑπέτυχεν * οἱ δὲ λοιποὶ ἑπωρώθησαν, χκαθὼς εἶπεν ἡ
Γραφή. Καὶ μεθ’ ἕτερα"

MH. Καὶ ταῦτα γάρ φησι Πάντα ποιῄσουσι εἰς
ὑμας' ὅτι οὐκ ἔγγωσαν τὸν πέμναντά µε. El δὲ
τὸν πέµψφαντα, xal τὸν πεµφθέντα Ἰγνόησαν, οὐκ
ἔστιν ἀμφιθάλλειν, ὅτι χαὶ τῆς νομοθεσίας τοῦ Πάσχα
τὴν ἀγνωσίαν ἔσχοσαν ' ὡς μὴ µόνον τῆς χατ ἐχλο-
Th» τοποθεσίας ἐχπεσεῖν, ἀλλὰ xal τῆς ἀρχῆς τῶν
μηνῶν τοῦ πρώτου ἐν τοῖς μπαὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, οὗ τὴν
τεσσαρεσχαιδεχαταίαν οἱ πάλαι εἰλ.,χοινῶς ἐπιτηροῦν-

quit *, hic mensis vobis principium mensium in
mensibus anni scriptus est : cum sol scilicet zstivo
tempore plura longe lumine et clariora emittit :
dies vero producitur, fitque major, dum nox con-
trahitur ac minuitur : nova porro semina cum flo-
ruerint, perpurgantur, et a areas deferuntur.
Neque tamen ista duntaxat, sed el universa pullu-
lant arbusta, et in flores evadunt. Statim igitur varios
diversostjue fructus alternatim emittere depreben-
duntur; ita ut interdum botrus, interdum fructus
alius uno eodemque tempore reperiatur, quemad-
modum ait legislator *: Et dies veris pracursores
botri, quando misit qui specularentur terram,
attulerunt ingentem botrum in vectibus, de malis
quoque granatis et. de ficubus. Tum enim ait condi-
tor universorumque opifex Deus noster seternus ,
omnia confert ad ea quz elegit : Germinet terra
herbam virentem et faciens semen juxia genus suum
el similitudinem suam, et lignum fructiferum faciens
(ructum , cujus. semen in se ipso sil super terram *.
Tum subdit *: Et factum est iia : et vidit Deus
quod esset bonum, Quin etiam ostendit primum qui
apud Hebreos lege inductus est mensem, quem
observatum fuisse a Judzis novimus usque ad
Hierosolymorum excidium, quia id maxime sic
Hebreis traditum est. Post excidium vero idem
ludibrio est habitus ex quadam cordis obduratione,
quem nos legitime ac sincere observantes recepi-
mus, et in hoc juxta...... verbum,cumait...... diem
sancte festivitalis nostre, quem electio consecuta
est *: czeteri vero occaluerunt , quemadmodum dixit
Scriptura. Et post alia :

Tl. Hzc quippe ait : Omnia facient vobis ( propter
momen meum) quoniam non cognoverunt qui misit
me". Si autem et eum qui misit, et qui missus est
nescierunt, dubitare haud licet; quin Pascha a
lege praceptum ignoraverint, ut non in loei ele-
ctione duntaxat, sed etiam in mensis qui primus
est inter anni menses , exordio erraverint, cuius
decima quarta sincere observata, post aequinoc*'

! Exod. 1x, 92. * Exod. xu,2.. ? Num. xij, 34. * Genes, 1, M. * ibid. 12.* Rom. x1, 7. ' Joan. 1v,21.

δἱ5

S. PETRI ALEXANDRINI EPISCOPI

516

Pascha veteres celebrarunt Juxta divinum pra- A τες μετὰ thv ἰσημερίάν ἔθυον τὸ fláaya, χατὰ τὴν

ceptum , cum illud hodie ante :equinoctium nunc
peragant, ac negligenter quidem et erronee om-
nino; ignorantes quemadmodum sua ii tempe-
slate fecerunt, ut ipsemet fatetur qui in istis
descriptus est.

Il]. Sive igitur errantes Judzi juxta lunarem
cursum mense Phamenoth suum interdum agant
Pascha, sive juxta mensem intercalarem unoquo-
que triennio mense Pharmuthi, nostra non interest.
Nihil quippe aliud nobis propositum est, quam ut
ejus passionis memoriam agamus, atque adeo hoc
ipso tempore ; quomodo qui suis ipsi oculis specta-
vere iradiderunt, priusquam JEgyptii crederent.
Neque enim observato lunari cursu, illud necessa-
.Tio peragunt xvi die Phamenoth , semel vero
quolibet triennio mense Pharmuthi : ab initic
quippe et ante Christi incarnationem ita videntur
egisse. Unde cum illos arguit Dominus per Pro-
phetam, ait : Et dixi : semper hi errant corde,
et juravi. in ira mea si introibunt in requiem
meam |.

IV. Quod quidem, ut vides, vel in eo etiam
maxime mentiri apparet, non in hominés modo,
sed etiam in Deum. Ac primo, cum in hoc nun-
quam erraverint Judai, ut qui cum iis qui suis
ipsi oculis viderunt et ministri fuerunt, conversa-
bantur, multo magis neque ab initio antequam
Christus nasceretur. Neque enim propter legis de

θείαν παραγγελίαν' οἱ γὰρ νῦν πρὸ ἰσημερίας αὐτὸ
ποιοῦσι, πάνυ ἀμελῶς xal κατεσφαλµένως, ἁγνοοῦν-
τες’ ὡαπεροῦν xal ἑπέτος ἑποίησαν, ὡς καὶ αὐτὸς
συνομολογῶν ὁ ἐν τούτοις γραφείς.

ΠΠ. (29) Εἴτε οὖν σφαλλόμενοι Ἰουλαῖοι κατὰ τὸν σο-
λγνιαχὸν δρόµον, ποτὲ μὲν Φαμενὼθ ἄγουσι τὸ ἑαυτῶν
Πάσχα" εἴτε χατὰ τὸν ἐμδολισμὸν (29) μΏνα κατὰ τριε-
τίαν τῷ Φαρμουθὶ, οὐδὲν ἡμῖν διαφέρει. Πρόχειται
γὰρ ἡμῖν ἕτερον ἢ τὴν ἀνάμνησιν τοῦ πάθους αὐτοῦ
ποιεῖσθαι, xal κατὰ τοῦτον τὸν xatpóv* ὡς οἱ àv àg-
χῆς αὐτόπται παραδεδώχασι, πρὶν Αἰγύπτιοι πιστεὺ-
σαι. 0b γὰρ νῦν πρῶτον ἐπιτηροῦντες τὸν σεληνιαχὸν
δρόμον ἄγουσιν αὑτὸ ἐξ ἀνάγχης tc^ μὲν τῷ ays-
νὼθ, ἅπαξ δὲ xavà τριετίαν τῷ Φαρμουθί - ἀπ' ἀρχῆς
γὰρ χαὶ πρὺ τῆς Χριστοῦ παρουσίας πάντοτε οὕτω
ποιῄσαντες φαίνονται. Ὅθεν xal αἰτιώμενος αὑτοὺς
ὁ Θεὸς διἁ τοῦ Προφήτου ἔλεγε' Καὶ εἶπον" "Asl
π.]ανῶνται τῇ καρδίᾳ' ὡς ὤμεσα ἐν τῇ ὁργῇ µου,
εἰ εἰσελεύσονται εἰς τῆν κατάπαυσίν µου.

IV. Ὅπερ, ὡς ὁρᾷς, χαὶ ἓν τούτῳ qalvn τὰ μεγάλα
ψευδηγορῶν, οὐ µόνον κατὰ ἀνθρώπων, ἀλλὰ χαὶ xa-
τὰ τοῦ Θεοῦ. Πρῶτον μὲν, ἐπεὶ οὐδέπω εἰς τουτο
ἐἑπλανῶντο Ἰουδαῖοι, ἠνίχα συνησαν αὐτοῖς οἱ ἀπ àp-
χῆς αὐτόπται xal ὑπηρέται, πολλῷ δὲ μᾶλλον οὐδὲ
&n' ἀρχῆς πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας. 0ὐδὲ γὰρ τὴν
νοµοθεσἰαν τοῦ Πάσχα λέγει αὐτοὺς ὁ θεὸς ἀεὶ πλα-

Pascbate praeceptum illos ait Deus semper corde C νωµένους τῇ χαρδίᾳ, ὥσπερ συνέγραψας, ἀλλὰ διά τε

errasse, quemadmodum scripsisti , sed propter
aliam inobedientiam et propter mala ac turpia
eorum opera, cum scilicet ad idolorum cultum
el ad fornicationes sese illos convertisse adver-
teret.

V. Et posi pauca : Vel in hoc multum , multum-
que omnino, si quidem dormitabas, te ipsum
Ecclesiast» flagellis. excitasti , memor presertim
loci illius, ubi ait, lapsus a terra vel a lingua *.
Quippe, ut rursum vides , objectum a te crimen in
illorum duces reflectitur : quin etiam magnum
subsequens periculum licet suspicari, utpote cum
audiamus , lapidem quem quis in altum projecerit
in illius caput recidere. Multo magis temerarius
est , qui in hoc Moysen, talem Dei servum, audet
criminari , vel qui ei successit Jesum filium Nave,
vel qui exinde hos recte sunt sectati, vel qui ipsi-
met incepere; judices , inquam, ac reges , vel quos
"Spiritus sanctus inspiravit prophetas , illosque qui
inter summos pontifices inculpati exsistere, quique
traditiones secuti nihil immutarunt, verum in
opportuna Paschatis observatione, ut et in aliis
suis festivitatibus , consenserunt.

! Psal. xciv, 10, 11. ? Eccli. xx, 20.

τὴν ἄλλην πᾶσαν παρακοὴν, xal διὰ τὰ πονηρὰ xal
ἀειδη αὐτῶν ἔργα, ἅτε δὴ ὁρῶν αὐτοὺς iv εἴδωλολα-
τρείαις xaX πορνείαις ἀναστρεφομένους.

V. Καὶ uec ὀλίγα' Ὥστε καὶ ky τούτῳ πολὺ, xal
πάνυ γε πολὺ, ἐπεὶ καθύπνωσας, διέγειρον ἑαυτὸν
τοῖς τοῦ Ἐκχλησιαστοῦ βουκέντροις, μεμνημένος
μάλιστα τοῦ λέγοντος' ὀλίσθήμα ἀπὸ ὁδάφους ἢ
ἀπὸ γάώσσης. Καὶ γὰρ, ὡς πάλιν ὁρᾷς, ἐπὶ τοὺς
χαθηγησαµένους αὐτῶν φθάνει τὸ ἐπενεχθὲν ὑπὸ σου
ἔγχλημα ' καὶ ἔστιν ὑφορᾶσθαι τὸν παρακολουθούντα
μέγαν κίνδυνον. ἅτε δὴ ἁχουόντων ἡμῶν, ὅτι ὁ βάλ-
Xov λίθον εἰς ὕψος ἐπὶ χεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει. Εὐχε-
phe δὲ ἄλλον (30), καὶ πᾶς ὅστις τολμᾷ, ὃν τούτῳ χαὶ
Μωῦσῆη, τὸν τηλικοῦτον θεράποντα τοῦ θεοῦ, αἲτιᾶ-
σθαι, ἡ τὸν διαδεξάµενον αὐτὸν Ἰησοῦν τὸν του Νανη,
4 τοὺς χαθεξῆς τοὺς εὖ παρηχολουθηχότας αὐτων,
xai ἄρξαντας * λέγω ἔτι τοὺς κριτὰς, xai τοὺς qatvo-
µένους βασιλέας, ἢ [δὲ] καὶ τοὺς πνευµατοφόρους
προφήτας : χαὶ ἔτι τοὺς Ὑενομένους ἐν αὐτοῖς ἀμέμ-
πτους ἀρχιερέας οἵσει' καὶ μη” σιν ἑπόμενοι ἀλλοιουν
γε, iv τῇ τοῦ Πάσχα εὐχαιριμωτάτῃ παραφυλαχῇ
συνεφώνουν, ὡς ἐν ταῖς ἄλλαις αὑτῶν ἑορταῖς.

ὃν Eadem profert Petavius in Uranologio, pag. 215 seq.

) Ἐμδολισμόν. Forte ἐἑμδόλιμον. Βοιτ.
30) "Ador. Leg. ἄλλως,

Bt

FRAGMENTA.

548

Vl. Kal μεθ’ ἕτερα" "os: ἐπὶ τὸ ἀχινδυνότερον Α Vl. Ei post alia : Sed et tutius suaviusque longe

μᾶλλον, xal εὐφημότερον ἐχρῆν καταδραμεῖν, xat μὴ
ῥῳφοχινδύνως χαὶ δυσφήµως γράφειν, ὅτι ἀπ᾿ ἀρχῆς
xal ἀεὶ φαίνονται περὶ τὸ Πάσχα πλανώμενοι: ὅπερ
οὐκ ἔχεις δεῖξαι, ὁπόσα x&v θέλις δημηγορεῖν τοῖς
γυνὶ xatà πολλὴν πλάνην, τῆς τε νοµοθεσίας τοῦ
Πάσχα καὶ τῶν ἄλλων ἐκπεπτωχόσι, Φαίνονται γὰρ
ol πάλαι μετὰ ἑαρινὴν ἰσημερίαν αὐτὸ ποιοῦντες :
ὅπερ δύνασαι γνῶναι ἐντυχὼν συγγράµµασιν ἁρ-
χαίοις, oí; μάλιστα ἀνεγράψαντο οἱ παρ) Ἑδραίοις
σοφοί (31).

ΥΠ. "Oct μὲν οὖν µέχρι τοῦ Κυριακοῦ πάθους, ἆλ-
λὰ χαὶ ἐπὶ τῆς ὑστάτης ἁλώσεως Ἱεροσολύμων, τῆς
γενομένης ἐπὶ Οὐεσπασιανοῦ βασιλέως Ῥωμαίων,
ἁπλανῶς τάττων τὴν ιδ τοῦ πρώτου μηνὸς τῆς σελἠ-

vns 6 Ἱσραηλίτης λαὸς τὸ νομιχὸν ἑώρταζε Πάσχα, p

διὰ τούτων συντόμως ἀποδέδειχται. Τῶν ἱερῶν τοίνυν
προφητῶν, xai πάντων, ὡς ἔφην, ὁμοῦ τῶν ὁσίως xal
διχαίως Ev τῷ νόµῳ Κυρίου πολιτευσαµένων σὺν
παντὶ τῷ λαῷ τὸ τυπιχὸν χαὶ σχιῶδες Πάσχα ἑορτα-
ζόντων, ὁ πάσης ἁοράτου xal ὁρατῆς χτίσεως δη-
μιουργὸς xat δεσπότης, ὁ μονογενὴς Υἱὸς, xaX Λόγος
ὁ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι συναῖΐδιος, xai
ὁμοούσιος χατὰ τὴν θεότητα, ὁ Κύριος ἡμῶν, xol
Θεὸς Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων
χατὰ σάρχα τεχθεὶς ix τῆς ἁγίας ἑνδόξου δεσποίνης
ἡμῶν θεοτόχου xaX ᾿Αειπαρθένου, xal xat ἀλήθε:αν
Θεοτόχου Μαρίας, χαὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθεὶς, xat τοῖς
ὁμοουσίοις xavà τὴν ἀνθρωπότητα ἀνθρώποις ὡς ἄν-
θρωπος ἀληθῶς συναναστραφεὶς, xal αὐτὸς σὺν τῷ

magis currendum erat, non vero temere ac perpe-
ram scribendum, ab initio et semper circa Pascha
errasse videri, cum id minime possis ostendere,
quidquid ingerere velis iis, qui nunc cum plurimo
errore a legis precepto de Paschate et aliis aber-
rant. Videntur enim veteres illud egisse post ver-
num azquinoctium , quod nosse tibi licebit libros
veteres legenti , illosque maxime qui a sapientibus
Hebrzis sunt conscripti.

VII. Hactenus igitur usque ad Dominicam ρα9-
sionem, atque adeo in postremo Hierosolymitano
excidio, quod sub Vespasiano Romanorum impera-
tore contigit, populum Israelitam xiv primi mensis
lunz recte statuta, legale celebrasse Pascha bre-
viter demonstratum est. Sacris ergo prophetis
omnibusque , ut dixi, sancte simul et juste in lege
Domini versantibus, cum universo populo, typicum
et umbratile Pascha celebrantibus, invisibilis et
visibilis omnis creaturz: Conditor ac Dominus, uni-
genitus Filius, et Verbum Patri et Spiritui sancto
co:eternum , ejusdemque secundum deitatem sub-
stantixt: , Dominus noster et Deus Jesus Christus in
seculorum consummatione secundum carnem na-
tus, ex sancta gloriosa domina nostra Dei Genitrice
el semper virgine, ac revera Dei Genitrice Maria ,
et in terra visus , et ejusdem substantia? secundum
humanitatem cum hominibus , ut homo, vere con-
versatus, ipseque cum populo annis ante pradica-

λαῷ ἓν τοῖς ἔτεσι τοῖς πρὸ τοῦ χηρύγµατος, xai τοῖς C tionem, et in predicatione legale et typicum Pascha

ἐν τῷ χηρύγματι τὸ νομικὸν xal σχιῶδες Πάσχα ἐπ-
ετέλεσεν, ἐσθίων τὸν τυπιχὸν ἀμνόν' Οὐκ Ίλθον γὰρ
καταλῦσαι τὸν Nópoy 7] τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληρῶ-
cat, αὐτὸς ἓν Εὐαγγελίοις εἴρηχεν ὁ Σωτἠρ. Ἐπεὶ δὲ
ἐχήρυξεν, οὐχ ἔφαγε τὸν ἀμνόν - ἀλλ᾽ αὐτὸς ἔπαθεν ὡς
ἀληθινὸς ἀμνὸς ἐν τῇ τοῦ Πάσχα ἑορτῇ, καθὼς διδά-
σχει ὁ θεολόγος xal εὐαγγελιστῆς Ἰωάννης ἐν τῷ
πατ' αὐτὸν Εὐαγχελίῳ, λέγων οὕτως" Ἄγουσυ" cor
τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Καϊάφα εἰς τὸ πραιτώριον -
ἦν δὲ πρωῖ, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆ-θον εἰς τὸ πραι-
τώριον, ἵνα μὴ μιαγθῶσιν, àAA ἵνα φάγωσι τὸ
Πάσχα. Καὶ μετ ὀλίγα: Ὁ οὖν Πι]άτος, ἀχού-
σας τοῦτον τὸν Aóyor, ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν.
zal ἐκάθισεν ἐπὶ τοῦ βήματος εἰς τόπον Agyópe-

. vov Λιθόστρωτον, Ἑδραϊστὶ δὲ Γαέδαθᾶ. "Hy. δὲ D fora quasi tertia:

' Hlapaoxsvi| τοῦ Πάσχα: ὥρα ἦν ὡσεὶ τρίτη, χαθὼς
τὰ ἀχριδή βιθλία περιέχει, αὐτό τε ^b ἰδιόχειρον τοῦ
εὐαγγελιστοῦ, ὅπερ µέχρι τοῦ νῦν πεφύλαχται χάριτι
Θεοῦ ἐν τῇ Ἐφεσίων ἁγιωτάτῃ Ἐκχλησία, xa ὑπὸ
τῶν πιστῶν ἐχεῖσε προσχυνεῖται. Καὶ πάλιν ὁ αὐτός

φησιν εὐαγγελισής ' Οἱ οὖν ἹἸουδαῖοι, ἵνα μὴ

μείνῃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰ σώματα ἐν τῷ ca66á-
t (ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν' ἦν γὰρ µεγάΊη ἡ ἡμέρα
ἐχείγη τοῦ ca66átov), ἠρώτησαν τὸν Πιλάτον tra
κατεαγὼσιν αὐτῶν τὰ cxél, καὶ ἀρθῶσιν. Ἐν
αὐτῇ οὖν τῇ ἡμέρα, Ev T] ἔμελλον οἱ "lovbatot πρὸς

! Joan. xvii, 98, * Joan, xix, 15, 14.

celebravit, comedens agnum typicum : neque enim
se venisse ut Legein solveret vel Prophetas, sed ut
adimpleret, ipsemet in Evangeliis dixit Salvator.
Postquam vero predicavit, non comedit agnum,
sed ipse passus est ut verus agnus in Paschali
festivitate, quemadmodum docet theologus et evan-
gelista Joannes in Evangelio abs se conscripto, ubi
sic ait ! : Adducunt ergo Jesum a Caipha in preto-
rium. Erat autem mane, et ipsi non. introierunt
praetorium, ut non contaminarentur, sed ut mandu-
carent Pascha, Et post pauca? : Pilatus autem cum
audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit
pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice
autem Gabbatha. Erat autem. Parasceve Pasche,
ut accuráti libri praeferunt ,
ipsumque evangeliste manu descriptum exemplar,
quod divina gratia ad hzec usque tempora in san-
ctissima Ephesiorum Ecclesia asservatur, et a {-
delibus ibi colitur. Rursum porro ait idem evange-
lista?: Judeiergo, quoniam Parasceve erat , ut non
remanerent in cruce corpora Sabbato ; erat enim ma-
gnus ille dies Sabbati; rogaverunt Pilatum ut fran-
gerentur eorum crura et tollerentur. Isto igitur die
quo Judzi manducaturi erant Pascha, crucifixus
est Dominus noster et Salvator Jesus Christus,
hostia factus iis qui sumpturi erant fidei, secun-

! ibid. 51.

(91) Παρ᾽ Εδραίοις cogol. Hic interserit auctor Chronici Paschalis locum ex Athanasio desumptum,

521

s. AEXAÁNDER ALEXANDRINUS.

Eusebio Nicomediensi Arii patrono morem gérant, A politanum episcopum, qux apud sanctum Mazi-

si quidem in heresiarche gratiam litteras ille scri-
pserit. » Huc usque vir doctus. Qui deinceps
utrumque opusculum iterum illustravit (a) adver-
sus placita Tillemontii, qui acta depositionis Arii
et sociorum secus intellexisse videtur.

His porro sancti Patris scriptis fragmenta duo

suhjecimus ex ejusdem epistola ad Zglonem Cyno-
refat. ad tom. il Collect.

(a) Montfauc.
, pag. 16-20.

Grac., animadv.

mum confessorem leguntur (0). |

Postremo loco lectorem monitum volumus, ad
ealcem Theodoriti Valesiani duas exstare disser-
tationes Ilolstenii, quibus vir ille doctissimus
utramque Alexandri episcopi Alexandrini episto-
lam, ut paulo ante innuimus, egregie illustrat.

pol Mar. Opp: tom. ll, pag. 152-155, edit. Com-
aris, 1675

LUC/E& HOLSTENII

DISSERTATIONES DUAE DE LOCIS QUIBUSDAM CONCILII NICJENI
DISSERTATIO PRIMA ".,

Itaque ab 0v06, quod aiunt, rem exordiri, et qua
supezsunt Nicani concilii ἁποσπασμάτια sub exa-
men revocare placuil : cujus privati laboris ac stu-
dii specimen in publico hoc consessu vobis exhi-
bendum duxi, quandoquidem disserendi necessita-
tem vestra benignitas mihi imposuit. Ex: aulem sunt
dua Alexandri Alexandriz epiacopi epistolze, quas ex

Sec"atis et Theodoreti ecclesiastica Historia deprom- |

pte προπαρασχενη, concilii Niczni constituunt.
Egregie sane ille et δεινῶς scripte, quibus Latina
Christophorsoni versio adjungitur ; sed a Romanis
editoribus nonnullis in locis interpolata. Ita scilicet
non solum versionis Conciliorum, sed universz hi-
storiz ecclesiastice gustum aliquem me vobis prae-

á—

. B que divinitatis movere, et Creatorem in creaturz cem

sum dejicere conabatur. In quibus nonnulla sunt
parum recte constituta in Graeco textu, vel minu$
accurate ab interprete observata, vel in quibus an-
tiquus interpres Epiphanius Scholasticus, aliam suo
tempore lectionem secutus videtur. Quse cum pres»
sioris sint considerationis, commemorare singula
nihil attinet. lllud indicandum, interrogatos Árium
ac socios, nunquid ergo Verbum Dei, quod illi crea-
tum asserebant, mutari posset, quemadmodum dia-
bolus n;utatus fuerat, non veritos respondere, posse.
Addunt rationem sic in Romana editione expres-
sam : Τρεπτῆς γὰρ φύσεώς Eat γενητὸς, xal τρεπτὺς
ὑπάρχων. Quod vertunt : Nam et mutabilis natmre
facius est, et mutabilis exsistit. Qua in re et inter-

iturum putavi. Sed mibi vestra principio patientia C pretis Britanni et Romanorum editionem judicium

exoranda est, ut equo animo per confragose ora-
tionis salebras aspirantem subsequi non gravetur,
Cum sive casus, sive consilium eam mihi objecerit
materiam, qux orationis cultum haudquaquam ad-
mittit, οἱ quod oratorum princeps de rebus geogra-
phicis aiebat, ἀνθηρογραφεῖσθαι, nullo modo potest.

Ad hizc cum in alieno labore ingenii acumen ex-
periri et judicii censuram exercere instituerim, ul
ego germano candore ac fide optima calumniam
ejuro, ita invidiam deprecor, ne quis alienis erratis
exagitandis doctrine aut industrie laudem me au-
cupari existimet. l'ublica hzc studia sunt, quibus
promovendis pub'icam utilitatem, non privatam
laudem quaerimus. Vos vero, eminentissimi princi-
pes, subniisse rogo ut cum voluntas atque auctoritas
vestra in hunc me protraxerit locum, humanitatis ac
.enevolentie vestra aura, orationis cursum inter
Eyrtes et brevia zestuantem sublevetis.

Narrat Alexander Arii apostasiam et blaspliema
dogmata quibus Christum Dominum statu gradu-

requiro. Nam ut taceam sensum loci jam olim a ve-
teri interprete recte expressum, quis rationis hujus
pondera ac moinenta perpendens, vel Grecoram
lectione paulo exercitatior, non facile animadvertit
ex ipsa loquendi consuetudine, minus rectam dis.
tinctionem vitiosam peperisse versionem ? Affirma-
hat Arius Filium Dei, τὸν Λόγον, posse mutari ; ad-
jungens rationem, τρεπτῆς γὰρ φύσεώς ἐστι Nam
nature mutabilis est, vel naturam mutabilem obti-
net, γενητὸς xal τρεπτὸς ὑπάρχων, quippe qui factus
sive creatus, ac proinde mutabilis est. Quocirca
haudquaquam negligenda hoc loco vox γενητός, im
qua vis omnis ac nervus impize illius assertionis
consistit : quam ipse Alexander sequenti epistola

D repetit, sed verbis magis perspicuis deductam.

Aiunt, inquit, Filium Dei cum antea non fuisset,
postea factum, factumque talem, ubi factus fuit,
quales cateri sunt. homines. Συναναλαμθάνοντες τῇ
τῶν ἁπάντων χτίσει xal τὸν Yiby τοῦ θΞεοῦ, compre-
hendentes etiam Filium Dei reliquarum creatgrum

(a) Habita Rome in Academia Dasiliana, 1655, audientibus eminentissimis cardinalibus J. B. Pam-

philto, Fr. Barberino, Brancaccio.

"s

NOTITIA.

551

juria, num seductas illas et fatuas virgines, an A zequeobscurum, parique investigatione inquiren-

aliud potius feminarum genus vir sanctus intelli-
gat: quas quidem ipse mslierculas impuras, si
Anglo interpreti credimus , et tenellas meretricu-
las vocat: sed vereor profecto, ne ille Alexandri
mentem ac verba nimis inclementer expresserit.
Quas enin impuras ille vertit, Yovatxápta ἄταχτα
Alexander voce a D. Paulo mutuata appellat. Ita
enim Apostolus II Thessal. 11, 6, monet ut nos
subtrahamus ἀπὸ παντὸς ἁδελφοῦ ἁτάχτως περιπα-
τούντος, αὐ omni fratre inordinate ambulante. Ubi
egregie scholiastes Grzcus : "Αταχτός ἐστιν ὁ δίχα
τάξεως χαὶ τῶν τοῦ Θεοῦ νόµων περιποτῶν. Quod
equidem sic explicaverim, ἄταχτον sive inordina-
(wm dici, qui suz? vocationis ordinem legesque a
Deo propositas non observat : cui impuri nomen
proprie tribuendum haud puto. Mulierculas vero
impuras nemo, credo, intelliget, nisi que volupta-
tum ac libidinum ceno immersz, feedam corporis
sui copiam aliis faciunt. lllud vero gravius est,
quas Alexander loco superius a nobis allato, sim-
pliciter νεωτέρας vocat, tenellas meretriculas verti.
Quod Romani editores hoc loco interpolantes, te-
πε[ίαε juvenculas substituerunt : clementius quidem
illud, sed nescio tamen an satis ad Alexandri men-
"tem. Quam ut planius pleniusque perspiciamus,
€opionsius nonnihil differendum erit de mulieribus
illis que gradum aut ordinem aut ministerii offi-
cium in Ecclesia olim obtinuerunt : quarum origi-
nem ex sacris litteris una eademque opera dedu-
etam explicabimus. Et mihi quidem recte ad tria
genera revocari videntur. Quorum dignitate pri-
mur est virginum institutum, non heri aut hodie
introductum, ut haretici nostri temporis impu-
denter simul et imperite affirmant: sed una cum
Ecclesia natum, autetiam Ecclesia ipsa antiquius :
quippe cujus exeinpla aut przludia in veteri quoque
federe agnoscimus. Quamvis multo splendidior
ejus gloria in novo refulserit : ubi Virginis Filius,
Ecclesizm caste virginis sponsus, virginitatem et
doctrina et exemplo suo gloriosius consecravit : et
Apostolus περὶ ἰσαγγέλου "πολιτείας suum consilium
prolixe Corinthiis in [ Epistola, cap. vir, exposuit.
Virginitatem deinde sequitur viduatus, ut Tertul-

B

duin videtur. D. Hieronymus epistola ad Salvinam

De viduitate servanda, hunc Apostoli locum expli- -

cans, de collegio vel, ut. nunc loquimur, hospitio
viduarum accipit, qua publicis Ecclesiz& sumptibus
alebantur : Jílas, inquit, vult Ecclesie opibus sus-
tentari, qug propriis manibus non queunt laborare :
que vere vidue sunt, quas εἰ clas probat εί vita.
Sed vereor ut Àpostoli mens ad solam banc pau-
perum et etate confectarum viduarum sustenta-
onem restringi possit. Nam ministerio Ecclesiz
virtutibus et &etate probatas eligi przficique solitas
vel illud argumento est, quod viduas illas primum
discere jubet Apostolus, qui propriam domum bene
regant : Μανθανέτωσαν πρῶτον, inquit , τὸν ἴδιον
οἶχον εὐσεθεῖν. Similem enim publici muneris πρό-
πειραν in episcopo paulo ante eidem Timotheo tra-
dit, rectam scilicet privatze familize gubernationem.
Sed quid circuitione opus est, cum. et privata san-
ctorum Patrum, et publica conciliorum auctoritate
ἀναντιῤῥήτως evincatur viduaa hic ah Apostolo in-
telligi mulieres illas quas a ministrandi officio
Greci διαχόνους, Latini etiam ministras, ut ex
l'linii Junioris celebri illa de. Christianis epistola
constat, et diaconissas appellarunt? De quibus Αρο-
stolus disertim ante, sed paucis meminerat cap. it
ejusdem Epistole. Nam ubi de diaconis probandis
suscipiendisque agit, subjungit aut interjungit po-
tius, Γυναῖχας ὡσαύτως σαµνάς, etc., mulieres simili-
ter pudicas,etc.; Γυναῖχας, inquil Grzcus scholiastes,
οὐ τὰς οἰασδήποτε, ἀλλὰ τὰς δ,αχόνους' Non quascun-
que, inquit, mulieres intelligit, sed diaconissas. Cur
enim inter clericos quarumvis de vulgo mulierum
mentionem injiceret ? Neque aliter D. [lieronymus
in Comment. ad hunc locum. Mulieres, inquit, si-
militer ut diacones eligi jubet. Unde intelligitur quod
de his dicat quas adhuc hodie in. Oriente diaconissas
appellant. Apparet ergo διαχόνων nomen , utriusque
sexua personis Ecclesixt ministrantibus in hoc Ápo-
stoli loco esse commune : quod. in διαχόνους οἱ δια-
χονίσσας postea distinetum fuit. Hasce autem dia-
conissas, viduarum quoque nomine a D. Paulo in-
telligi testatur idem Hieronymus, qui ad verba
Apostoli de viduz electione, sic notat : Tales voluit

Ναηὶ voce ular, sive ordo viduarum, qu: post pri- p eligi diaconissas que omnibus essent. exemplum.

mas nuptias, sive, ut idem Tertullianus loquitur,
post unum matrimonium interceptum, exinde sexui
etseeulo renuntiabant. De his quoque Apostoli
praceptum exstat ad Timotheum priori Epist. cap.
v, v. 9: Vidua eligatur non minus annorum sexa-
ginta. Quo loco Apostolus et virtutes in vidua re-
quisitas recenset, et aetatem praeterea eligendz de-
flnit. Sed cui fini, cui operi, cui ministerio elige-
batur? Scholiastes Grz:cus, qui in aliis succum et
medullas SS. Patrum exhibere solet, dubius hz-
rere videtur : Φασὶ δὲ τὰς εἰς τὸ yn pixóv τεταγµένας
λέχειν Aiunt, inquit, Apostolum loqui de illis que
ad εἰάπίίαίεπι ordinate erant.

Sed quid ipse scholiastes per τὸ χπριχόν intelligat

Testatur et Epiphanius in Collyridianorurm hzresi ,
cap. 4, ubi observandum monet, τὸ ἐχχλησιαστικὸν
τάγμα, ordinem ecclesiasticum, non ukra diaco-
nissas extendi ; addens : Χήρας τε ὠνόμασε, xat τού -
των τὰς ἔτι Υραοτέρας πρεσθύτιδας, οὐδαμοῦ δὲ

"πρεσθντερίδας f| ἱερίσσας. Quas, inquit, Apostolus

etiam viduas appellavit, earumque etate provectiores

πρεαθύτιδας [sive seniores], nusquam autem presby- .

teridas vel sacerdotissas. Quo telo Collyridianas Epi-
pbanius jugulat, quz suis sibi maritis conjunctz,
hoc est, ἔνγαμοι χα) ὕπανδροι, offerendi munus in
Ecclesia impie sibi arrogabant. Cum Apostolus ul-

- 3

tra diaconatum, altiorem gradum feminis in Eccle- '

sia non concesserit, eumque mon conjugatis, sed

583

NOTITIA.

938.

hoe mulierum sive sororum genus xaxo,r^£2, qua- A juvencuiarum circumcursitationes immodestas Alc

dam aposto instituti in Ecclesiam vel potius cle-
ricorum zdes irrepsisse puto; cum, testante
D. Paulo I ad Corinth. 1x, 5, moris fuerit plerisque,
et quidem przecipuis apostolorum, ἀδελφὴν γυναῖχα
περιάχειν, sororem mulierculam circumducere. Quem
locum uxorata hzreticorum ministeria propudiosis
suis conjugiis frustra obtendunt. Constantem ad-
versus hosce SS. Patrum sententiam, Tertulliani
verbis consiguatam accipite : Non uxores demonstrat
&b apostolis circumductas, sed simpliciter mulieres
que illis eodem instituto quo et Dominum comitantes
ministrabant. Sic ille libro De monogamia. Neque
aliter Cyprianus lib. De siugul. cleric., Ambrosius,
et Latinis Patribus astipulantes Graci, Chryso-
stomus, Theodoretus et Grzcus epistolarum divi
Pauli scholiastes nunquam pro merito satis laudan-
dus, dum ait : Αἱ εὔποροι γυναῖχες πιστεύουσαι
Ἡχολούθουν ἑνίοις τῶν ἀποστόλων, εἰς τὸς ἀναγχαίας
αὐτῶν χρείας χορηγοῦσαι, ὡς αὐτοὺς λοιπὸν ὄντας
περὶ τούτου ἀμερίμνους, µόνῳ τῷ χηρύγματι ἀπασχο-
λεῖσθαι. Hoc est, ditiores mulieres fideles nonnullos
apostolos sequebantur, sumptus necessarios ipsis sub-
ministrando, ut illi hac cura. liberati, soli predica-
tioni attenderent. Sed quod ad nostrum institutum
facit, babetis hic religiosum coiitatum , et pietatis
glutine conjunctum contubernium; habetis gu-
lieres non uxores; habetis sororium piz germani-
tis tilulum; habetis circumducendi vocabulum
apostolorum περιόδοις accommodum. Cui in fixa
eertaque clericorum commoratione τὸ συνεισάχειν,
hoc est una secum introducere vel contubernalem
babere, haud male respondet. Nam et hoc loquendi
modo Patres illi Antiocheni apud Eusebium utun-
tur, dum sese haud ignorare aiunt, ὅσοι ὑπὸ τοῦ
συνεισάχειν ἑαυτοῖς γυναῖχα ἐξέπεσον, quam mulli
ceciderint, dum mulieres sibi contubernio jungunt.
Nec absimili ratione idem Apostolus ad Galat. ri,
ααρεισάχτους ψευδαδέλφους, hoc est juxta vulgatum
interpretem, subintroductos [falsos fratres dixit.
Uode baud dubie in Latina Ecclesia inolevit, συνεισ-
ἄκτους quoque et ἐπεισάχτους, subintroductas,
sacra Scripturz voce appellari, quas cointroductas
wel superinducias, rectius vocassent. Sed redeo tan-

xander hoc loco intellexerit.

Proferimus nunc gradum cum eodem Alexandro,

qui Arianos concilii auctoritate damnatos circuisse
vicinas provincias et catholicorum episcoporum
animos Llenlasse scribit, σχήµατι μὲν εἰρήνης xat
ἑνώσεως ἀξίωσιν ὑποχρινομένους. Quod cum inter-
pres noster vertat, specie quidem pacis et eoncor-
die simulata, veniam petere pre se ferre; mentem
ejus haudquaquam me perspicere fateor, uti nec
Camerarii illud : Consilii quidem pacis et concordie
specie simulata. Quinam enim nobis persuadebunt,
ἀξίωσιν vel venim petitionem, vel consilium aut
boc ipso aut quovis alio apud Grecos scriptores
loco significare? Et si vel maxime significaret,

B quinam id vel rei ipsi vel Alexandri menti conve-

nire poterit? Epiphanius vetus interpres, figura
pacis et unitatis dignilatem se exercere fingunt. Sane
ἀξίωσιν dignitatem significare Suiuas aliquot exem-
plis docet : et vulgo Graecis, οἱ ἐπ᾽ ἀξιώσεως, qui in
dignitate sunt constituti. Sed quis dignitatis exer-
cendz locus erronibus istis in aliena provincia?
Ego ἀξίωσιν hoc loco βούλημα, illud quod petimus
ac postulamus, seu finem et scopum quo Lendit vo-
luntas, quemque sibi obtingere desiderat, explican-
dum puto, cum verbum ἀξιοῦν petere ac postulare ut
plurimum significet. lta ut loci sensus sit, errunes
illos pacis et unionis specie animi sui mentem,
quidque petant ac pertendant, et, ut cum vulgo lo-
quamur, intentionem suam dissiniulare; cum re-
vera boc moliantur, ut eos ad quos accedunt 8ο-
ducant, et in partes suas pertrahant.

Inde ut leviora quzedam prateream, infra princi-
pio Evangelii Joannis varie Arianos premit. Qui
cum omnia per Verbum facta dixerit, sul jungit
ipse : Si ergo omnia per ipsum facta sunt, quomodo
is qui omnibus rebus creatis essentiam tribuit ipse
aliquando non [uerit ? O2 γάρ πως ὁ Λόγος τὸ ποιοῦν
τοῖς γενοµένοις τῆς αὑτῆς elvat φύσεως διορίζεται.
Que quidem verba οἱ vetus et novi interpretes ver-
tendo sic pervertunt : Nulla enim ratio vult, ut
quod creat ejusdem sit cum creatis nature; eum
ὁ Λόγος haudquaquam hoc in loco de ratione apo-
dictica, sed de zterno Verbo accipi omnino debeat.

dem unde digressus sum. Ex iis quz hactenus de p [taque vertendum : Neque enim Verbum quod creat

triplici mulierum genere disserui, satis constare
existiuo , rebus turbandis maxime opportunum
fuisse tertium hoc genus, τὰς ἐπεισάχτους scilicet,
quas Alexander proinde ἄτακτα γυναιχάρια vocat,
quod nullas modestiz leges agnoscerent, nullo pu-
doris freno cohiberentwr. Quinimo pestem hanc
Ecclesiam potissimum afflixisse certissimo inde col-
ligitur argumento, quod Niczni Patres, ut Ecclesi:
malis mederentur, huic carcinomati primo ferme
(0€0 censuerunt occurrendum. Unde tertio canone
severissime omnibus in clero quocunque tandem
gradu ac nomine degentibus, τῶν συνεισάχτων con-
swetudine inlerdixerunt. Atque hinc liquere arbi-
wor, cujusmodi mulierum prehensationes, quarum

ejusdem cum crealis nalure esse diciiur, vel statui-
tur, scilicet a. Joanne evangelista cujus verba prze-
misit. Quod quamvis nemini non per se manifestis -
simum, ipsa loci ἀχολουθία, et Graci sermonis
constructio probat. Subjungit enim rationem ex
Evangelii verbis petitam, cur ó Λόγος ejusdem na-
turz cum rebus creatis esse nequezl, εἴγε αὐτὸς
μὲν ἣν ἐν ἀρχῇ, siquidem ipse, scilicet ὁ Λόγος,
erat in principio : reliqua autem omnia per ipsum
facta sunt. Se] interpres noster, cum pracedenti-
bus verbis male conversis non haberet quo reterret
vocem αὐτός, sententiam male luxavit, neque ullain
in sequentibus periodis sanam expressit sententiam.
Sed interposita x20:v025:: miras sibi ipsi aliisque

-

539

8. ALEXANDER ALEXANDRINUS.

-

offudit tenebras. Romani vero editores, interpretis A sane et crebros et validos sanctissimus hic episco- '

errorem vel fluctuationem prolata longius paren-
thesi non parum augentes, rationum atque argu-
mentorum vim ac nervos plane succiderunt, quos

pus in Arianos torquet. Sed cum et vos patientia,
et me laterum vires destituant, ceteras commodiori
tempori reservabimus.

DISSERTATIO SECUNDA "^.

Abruptum primz Dissertationis filum ad reliquam
institutze censurz partem pertexendam connecto.
Urget contra Arii blasphemias Alexander episco-
pus, :eternam Verbi Dei ex Patre originem auctori-
tate Joannis evangelist:e, qui in ipso limine Evan-
gelii sui, Verbum in principio fuisse, cetera vero
omnia deinde per Verbum facta testatur. Quo loce
evangelistam arcano οἱ religioso quodam consilio
verbum $v, sive erat, adhibuisse; γενέσεως autem
et ποιήσεως nomine abstinuisse docet. Primo, ne
lisdem vocibus de Creatore et creatura uteretur.
Secuudo, quod Verbi eterni productionem non so-
lum evangelistarum, sed et angelorum intellectum
excedere crederet ; tertio, quod impium existimaret
arcana illa Divinitatis mysteria, curiosa pervesti-
gatione subtilius scrutari. In cujus loci sensu ex-
primendo non semel offenderunt interpretes, quan-
doquidei Greca verba vitio non carent. [llud
tantum indicavero, ubi ait : τὸ ἦν», ὑπεραίρειν τῆς
τῶν γεννητῶν διανοίας, vocem illam erat, univer-
sam creaturarum iutélligentiam transcendere, liaud
dubie γενητῶν, non γεννητῶν legendum; quorum
lioc ἀπὸ τοῦ γεννᾶσθαι, illud ἀπὸ τοῦ γίνεσθαι dedu-
citur. Quas quidem voces, licet origine et signifi-
catu affines, sacri οἱ profani auctores cause distin-
guunt, cum tamen in vulgatis Justini M., k-usebii,
Epiphanii, aliorumque editionibus, sexcentis locis
confusis observare liceat. Γένεσις enim et γενη-
τόν, ut Proclus libro n in. Timeum ait, «tv ἀπὸ
τοῦ ἂπμιουργου πρόοδον significat : hoc est,
creationem et productionem ex nihilo. Unde, ut
Justinus Martyr ait in. Responsionibus ad Gra-
ευ. : Τὸ Yevéc0a. xal τὸ ποιεῖσθαι
οὐ ταυτὸν, ἔργῳ δὲ ταυτόν. Verbo differt, re
ipsa idem est. Γέννησις autem προθολὴ ἀπὸ τοῦ
Πατρός, hoc est generatio, sive, ut cum vulgo
theologorum loquar, productio viventis à vivente,
similis producenti iu substantia et natura. Et γεν-
νητόν, ut apud eumdem Justinum habetur, τὸ vev-
νητῶς Υινόµενον, sive τὸ γεννητῶς τὸ εἶναι ἔχον,
quod per modum generationis subsistit. Unde Cle-
mens Alexandrinus, cum γενέσεως nomen promi-
$cue accipi viderel etiam pro generatione, quarto
Stromatum libro ita eam distinguit, uL alia sit τῶν
γεννωμένων, alia τῶν γινοµένων, scilicel ne quis
τὸ γενητὸν xai γεννητόν confunderet. Unde οἱ
Plato principio Timeidisquirendum proponit : Περὶ

(a) ταὈίία Romz, ut supra.

τοῦ παντὺς, εἰ γέγονεν ἡ ἁγενές ἑστιν. Faetumue
sit universum, an non. factum. Hoc est, ut. Procius
explicat, εἰ γενητὸς 3| ἀγένττος ὁ χόσµος. Atque
ià antiquissiinus ille [ια] philosophus Ocellus
Lucanus insigni opere probare instituit, τὸ πᾶν àv-
ώλεθρον εἶναι xaX ἀγένπτον, mundum ortu interituque
carere. Quod enim vulgo ἁγέννητον passim apud
Ocellum scribitur, id contra optimos Vaticanos co-
dices esse deprehendi, cum quibus aureum illud
opusculum diligenter aliquando contuli. Recte igi-
tur universum hoc, et quidquid rerum creatarum uni-
verso contineLur, ratione prima productionis γενητόν
appellabimus : γεννητόν vero haudquaquam : quod uni
Verbo zterno convenit, cui soli Pater dixit : Y'ió µου
εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον Yeyévvmxà ac^ Filius meus. es
tu,ego hodie genui te. Czetera autem omnia, δι αὗτου
ἐγένετο, xal χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν, ὃ γέγονεν.
Unde et Psaltes regius : Aot; εἶπεν, xal ἐγενήθη-
cav * Ipse dixit, et facta sunt. Contra mundus recte
ἀγέννητος, non autem ἀγένητος. Filius autem Dei
ἀγένττος, non ἁγέννητος. Quz fortassis levia videri
possent, nisi unius lilterz interstitio, rectus Cae
tholicze veritatis trames a gravissiniorum errorum
pracipitiis dispesceretur. Unde Joannem Damasce-
num libro 1, cap. 9, magno haec studio adnotasse
videmus , οἱ Epiphanius li:resi Lxix. Arianos hzc
nomina confundentes gravissime perstrinxit. Quam
bene autem interpres Anglus τὰ γενητά | mortalium
nomine explicet, mox commodiori loco videbimus,
Ineptum quoque, quod idem noster interpres Του»
bum eternum, causam efficientem rerum omnium,
τὸ ποιοῦν, gignens appellat ; cum omnis Arianorum

έδει μὲν p astutia in. liujusmodi verborum confusione versc-

tur, qu: sanctissimus hic auctor contra diligen-
lissime distinguit. Tutius sane cum vulgato Biblio-
rum inlerprele, faciendi et factoris vocabulo ute-
retur, novis illis verborum lauticiis relictis, quae
animo sacris litteris innutrito nauseam ceommo-
vent. Ita in orationis progressu , ubi Alexander
filios per gratiain adoptatos, a Verbo zterno, vero
et proprio Dei Filio quam longissime removet ;
quoniam hic natura Dei Filius ; illi vero, deposito
spiritu servitutis, τὸ τῆς υἱοθεσίας λαθόντες πνευμα.
Hoc est, ut noster interpres reddidit, Spiritu edo-
piionis filiorum assumpto, filii adoptivi evadunt.
Quidni potias cum divo Paulo ad Rom. vii, 15,
Spiritu adoptionis accepto, vcl Spiritum — adoptio-

541

NOTITIA,

$12

nis filiorum accipientes, dixerim ? Cum accipere, A ptam, nihil tamen hzc destina sententiam fulcit : |

gratiam donumque Dei przsupponat, suntere au-
Lem, sive assumere, propriam quodanunodo . aucto-
ritatem subindicare videatur. Quod enim Apostolus
ait ad Hebr. v, 4 : Non sibi ipsi quisquam sumit ho-
norem, sed qui vocatur a Deo, ita nec gratiam Spi-
ritus sancti quisquam sibi ipsi sumit, nisi cui data
fuerit desuper a Patre luminum, a quo omne datum
optimum, et omne donum perfectum descendit *. Cui
el illud addiderim, quod mox Arii asseclas πονηρευο-
µένων σύνοδον, improborum turbam, potius quam con-
cilium malignantium, Scripturz verbis reddere maluit.

Sed longum foret singula pers^qui, quoties inter-
pres auctoris mentem vel divellat, vel invertat, vel
pro elaris et manifestis dubia et obscura nobis sup-
ponat. Propero ad locum totius epistola, meo qui-
dem judicio difficillimum, qui principio pag. 15 Ro-
manz edilionis legitur. Ariani, inquit Alexander,
ut Christum deitatis gloria spoliarent, eas voces,
eaque Scripture loca semper in ore habebant, quie
ad passionem et exinanitionem ejus pertinent, po-
nitus obliti istorum, qua ad gloriam et majestatem
et z:qualitatem cum Patre significandam faciunt.
De quorum numero est illud Joan. x : Ego et Pater
unum sunus, Cujus loci sententiam catholicam ad-
versus Árium explicaturus Alexander, hanc ἐπεξή-
Υησιν subjungit. Quod quidem Dominus dicit, non
Patrem seipsum pror*wtians : 0ὐδὲ τὰς τῇ ὑποστά-
δει δύο φύσεις µίαν εἶναι σαφηνίζων, [οο est, ut
interpres ad verbum reddit : Neque duas secundum
aypostasim naluras unam esse declarans : sed quod
Filius, inquit, perfecte paternam similitudinem ser-
vat. Quzsitum a me fuit quis sensus illorum ver-
borum : 0ὐδὲ τὰς τῇ ὑποστάσει δύο φύσεις pav
εἶναι σαφηνίζων, neque duas. secundum hypostasim
NGturam wnom esse declarans. Cum enim hic ne-
quaquam de Incarnationis, sive οἰχονομίας mysterio,
e$ hypostatica Verbi carnisque unione agatur; sed
3d sanctissimz Trinitatis mysterium, sive ad θεο-
λογίαν locus pertineat, manifeste duas diversas οἱ
distinctas Patris et. Filii naturas ponere videtur :
quod impium Arii dogma erat, cui refellendo tota
bzec epistola opposita est. Quid igitur? num forte
ἄλλων Ιητρὸς αὐτὸς ἕλχεσι βρύει; sed absit, ut san-
ctissimum virum bujusmodi labe aspergere quis-
quam conetur ' Mibi vero loci hujus sententiam
animo versanti. duz occurrebant rationes, quibus
$i non explicari, saltem excusari posse videbatur.
Videlicet auctorem, ut Arianorum sententiam re-
fellat, ipsorum sibi voces ac formulas mutari. Vel
si suo sensu, suisque verbis locutum velimus, φύσιν,
sive naturam pro ὑποστάσει accepisse : quod forte
antiquissimorum auctorum exemplis non caret. Sed
dur pressius singula expendo, neutrum mihi loci
sensus admittere videtur. Primum enim suis, non
Arianorum verbis, eum loqui manifestissimum est.
Deinde utcunque exempla quis proferat φύσεως,
sive natur? vocem pro ὑποστάσει aliquando acce-

! Jac. 1, 17.

cum ipse φύσεως nomen passim usitato Ecclesiz -
sensu usurpet : idque mordicus contra Arium
tueatur, unam esse eamdemque Patris ac Fi-
lii naturam, et Verbum φύσει Filium Patris esse
sicuti e contra contendit Filium non esse τῆς αὖ-
τῆς φύσεως τοῖς γενοµένοις. Quare superest,
ut verba Greca, uti nunc quidem vulgo legun-
tur, vel haereticorum malitia, vel inscitia libra-
riorum corrupta dicamus. Quod facile concedet,
quisquis vestrum non ignorat, auditores, quantum
calawitatis et errorum utraque pestis sanctorum
Patrum scriptis intulerit : qu: gressu nimis libero
per Orientem aliquando grassabatur, cum dissecta
in hzreses et partium studia Ecclesia, malis hujus-

D modi artibus, sue quisque causze patrocinium qua

C

reret. lluic autem loco vitium factum antiquus bi-
stori: ecclesiasticz interpres Epiphanius Scholasti-
cus liquido ostendit : quem Grzca verba non qui-
dem mutata, sed transposito articulo, hoc modo
olim legisse apparet : 0205 τῇ ózossácti δύο qü-
σεις τὴν µίαν εἶναι σαφηνίζων, dum vertit : Neque
substantiuliter duas naturas φις est una, declarans.
Quem verum et catholicum hujus loci sensum esse
facite perspiciet, quisquis hoc modo rem mecum
considera verit. Catholicze Ecclesize fides, qu:ze unum
Deum in Trinitate, et Trinitatem in unitate venera-
tur, inter oppositos errorum scopulos, et multipli-
ces mendaciorum ambages, regie vix instar, medio
loco incedit, devitans hinc inde imminentia h:ere-
sum monstra, qui insano clamore veritateu) alla-
trait : ut neque personas cum Sabellio confundat,
neque cum Ário substantiam separet. Hanc catholi-
cz veritatis cyuesuram Alexandrum quoque hoc loco
secutum constat, qui propositis Christi verbis, duos
hinc inde adullerinos sensus removens, tertium
deinde verum et genuinum subjungit. Ego, inquit,
el Pater unum sumus, non ut se Patrem esse aflirma-
ret, quo personarum confusionein, οἱ Sabellii υἱοπά-
τορα Lollit. Neque ut substantialiter duas naturas,
qua: est una, declararet : hoc est, non ut unam ac
simplicissimam Patris Filiique naturam in duas di-
videret : quo substantiz separationem ab Ario in-
troductam removet. Tandem, sublatis hinc inde er-

D rorum extremis, catholicam ejus loci mentem sub-

jicit, videlicet Filium natura Patri per omnia simi-
lem, et invariatam Patris imaginem esse : quo ille
et unam eamdemque Patris et Filii naturam, et
distinctas prototypi et imaginis hypostases conltile-
tur. Sed hic mihi aurem quis vellicet, εἰ quid δύο
τῇ ὑποστάσει φύσεις sibi velint, haud immerito
quirat,cum apud csteros Ecclesie Patres haud
facile hujusmodi loquendi modum sit reperire. Sed
nou uno hujus epistolz loco ostendi potest. ὑποστά-
σεως vocabulum non Lam individuum seu distinctum
personalibus proprietatibus subjectum, vel persona-
lem subsistentiam auctori nostro significare, quam
modum subsistendi, quem Justinus Martyr, aliique

543

&. »LEXANDER ALEXANDRINES.

δε

Grzci theologi τὸν τρὀπον τῆς ὑπάρδεως» Vel etiam A terpres recedit : Tanquam per ipsum, velut imma-

simpliciter, τὴν ὕπαρξιν appellant. Và Joannem
evangelistam dicentem : In principio erat Verbum,
el omnia per ipsum facta sunt, τὴν ἰδιότροπον
αὑτοῦ ὑπόστασιν, proprium ejus subsistentiz:. mo-
dum, sive, ut Epiphanius vertit, propriam ejus sub-
stantiam designasse ait : ipsum scilicet Verbum,
per quod facta sunt omnia, fuisse anteomnia et esse
Sive subsistere diversum quid a czteris omnibus :
quam iile signanter, ἰἱδιότροπον ὑπόστασιν vocat.
Quibus paulo post subjungit, mundum ex nihilo
productum, νεωτέραν ἔχειν τῆς ὑποστάσεως καὶ
πρόσφατον γένεσιν. recentiorem habuisse generatio-
nem, sive, ut Epiphanius ad verbum reddit, novel-
lam habere substantie recentemque nativitatem. Ubi
nihil aliud ὑποστάσειυς voce intelligi potest, quam
ipsa ὕπαρξις et exsistentia. Unde quam modo τῆς
ὑποστάσεως Υένεσιν, productionem ad. exsistendum
dixit, mox zequipollenti vocabulo οὐσίωσιν appellat.
Et paucis interjectis Filii unigeniti ἀνεχδιήγητον
ὑπόστασιν vocat ; de qua Spiritus sanctus prophe-
tico oraculo dixerat * Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τίς διη-
Υήσεται; Generationem ejus quis enarrabit? Ubi
ὑπόστασιν et γενεάν promiscue pro uno eodemque
poni quis non videt ? Quz licet in divinis sint inse-
parabilia, in czeteris tamen γενητοῖς γενεά, via. «wl
ὑπόστασιν esse videtur. Verum et illud ex locis lia-
cilenus a me productis vos perspexisse arbitror,
Epiphanium velerem interpretem, ubique ὑποστά-
σεως vocem, non subsistentiam ex recepta sancto-
rum Patrum et Schol: consuetudine, sed substan-
tiam cum vulgato Bibliorum interprete reddidisse.
Unde et hoc loco, τὰς τῇ ὑποστάσει δύο φύσεις, subs-
tantialiter duas naturas vertit ; hoc est quarum utra-
que diversam substantiam sive subsist:endi modum
habeat.

Atque hac quidem ad difficilem, et vere Gordium
hujus epistola: nodum, vel solvendum, vel seinden-
dum attuli. Qux ego doctiorum judicio lubens sub-
mitto. De quo loco si quis cerüiora me docuerit, nx
ille magnam sibi gratix:: mercedem apud me prome-
ruerit.

Ex predicto divi, Juannis loco probaturus Ale-
xander Filium Dei per omnia exprimere et referre
Patris naturam, ejusque ἁπαράλλακχτον, sine inva-
riatam imaginem exhibere, ipsius Christi Domini
verbis ex codem evangelista id confirmat, Qui videt
me, videt et Patrem, et subjungit : Ὥσπερ δι ἐσ-
όπτρου ἀκγλιδώτου xal ἐμφύχου, θείας εἰχόνος αὐτοῦ
θεωρουµένου τοῦ Πατρός. Quandoquidem Pater per
ipsum velut per speculum purissimum idemque ani-
matwm, in quo Dei erprimitur et elucet imago,
manifeste cernitur : iia magno. verborum apparatu
interpres nost-r Angl:s. Vel ut Epiphanius ad ver-
bum : Tanquam per specu'um sine macula, οἱ ani-
malum, per divinam ejus imaginem contemplaretur
Patrem. A quibus nec Camerarius Tbeodoreti in-

1 J Cor. xin,4.

culatum et animale speculum divine imaginis Pater
conspiceretur. Hzc interpretes. Quorum neminem
auctoris mentem penetrasse prafidenter, sed vere
affirmaverim : cum transposita distinctio glaucoma
ipsis offuderit. Sed cum ex levi erroris occasione
elegans disserendi materies se offerat, illud princi-
pio monuerim, quemadmodum nobilissimam Corin-
thii z:ris misturam, ex auri aliorumque metallorum
colliquatione enatam veteres prodidere : ita ex va-
riis divinorum elo ;uiorum conflatis inter se et con-
tessellatis locis, tanquam ex auro probato septies,
pulcherrimum illum et vere aureum sauctorum Pa-
trum loquendi characterem exsistere. Guem qui in
rerum sacrarum tractatione negligunt, illi plerum-
que persuasibilibus bumanz sapientiz verbis turgidi,
ostensione autem spiritus et virtutis destituti, aes
&onans, ut Ápostoli verbis utar, et cymbalumtinniens*
evadunt. Mihi autem inter cztera sanctorum Pa-
trum monumenta, qux: nunc ad manum sunt Ale-
xandri epistole pulcherrimam vermiculati vel mu-
sivi operis speciem referre videntur. Jta perpetuis
Sacra Scripturz emblematis inlerstinctze relucent.
Quod pr:e ceteris, vel unus hic locus luculenter
ostendit, Cum enim Sapientix cap. vii, inter alia
innumera elogia, Sapienlia divina vocetur ἀπαύγα-
σµα «φωτὸς ἁϊδίου, xal ἔσοπτρον ἀχηλίδωτον τῆς
τοῦ Θεοῦ ἑνεργείας, xal εἰχὼν τῆς ἀγαθότητος
αὐτοῦ ' hoc est, c«ndor lucis aterna , et speculum

C sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius,

quis nou videt divi Pauli exemplo locum hunc inde
vivis coloribus adumbratum? Cujus ego ductu
et auspiciis, duo illa epitheta speculi ἀχηλιδώτνου χαὶ
ἐμφύχου, maleab interpretibus conjuncta distin-
ctione interposita diviserim : et posterius ad divi-
nam imaginem retulerim : Ὥσπερ δι ἐσόπτρου ἆχη-
λιδώτου, xaX ἐμφύχου θείας εἰχόνος αὐτοῦ θεωρον-
µένου τοῦ Πατρός, Quoniam per ipsum tanquam per
speculum sine macula, et veram sive animeatam divi-
nam imaginem ipse etiam Pater conspicitur. Etenims
cum Apostolus ad Coloss. 1, vers. 15, Filium εἰχόνα
τοῦ &opázou,imaginem Dei invisibilis appellasset, et
Arius improbe ad stabiliendum errorem suum eo
loco abuteretur, eleganti sane adjuncto noster au-

D ctor. ἔμφυχον, sive animatam imaginem eumdem

appellat, ut similitudinem perfectissimam inter Pa-
trem Filiumque signiflcantissima voce contra hz-
reticorum offucias tueatur, et ζῶντα Λόχον ἀπὸ
ζῶντος Πατρὸς prodiisse doceat. Cum enim duplex
sit imago ut scholasticorum antesignanus parte 1,
q. 55, et jam olim Epiphanius in Ánomeorum hs-
resi, eap. 3, docuit : altera in re ejusdem nature,
ut imago Regis in Filio; altera in re diverss na-
turz? expressa, qualis est imago principis in num-
mo, vel tabula, aut statua. Sive, ut Epiphanii
verbis utar, altera, διὰ τῆς γεννητιχῆς ὁμοουσιότη-

ἴπος, altera διὰ χρωμάτων εἰκαζομένη, vel per aliam

545

NOTITIA. 510

quamcunque materiam diversam , et ἀνομοού- A AMexander Filium Dei Ejdvyov θείαν εἰχόνα appel-

σιον expressa, Arius ejusque sectatores Filium
Patris imaginem posteriori modo intellexere, ut
diversz a Patre naturz eum esse cvincerent. Quin
nno hoc ipso Filium ininorem Patre ostendere
conati sunt, quia Patris imago vocatur. lta Marcel-
lus apud Euscbium libro ;, ex Asterii mente affir-
niat, 70g02z0vy τὸν Θεὺν τοῦ Λόγου διαρέρειν, ὅσον xal
ἄνθρωπος τῆς ἑαυτοῦ εἰχόνος διαφέρειν δοχεῖ : hoc
est : Deus in tantum α Verbo suo differre videtur,
iu quantum homo ab imagine sua. ldem Marcellus
catliolicam Asterii assertionem exagitans, qua
Verbum invariatam Patris imaginem affirmave-
ra!, multis debaccbatur, quae et apud Eusebium
ει Epiphanium hzresi Lxas ex Acacio haben-

let, et quam ea vox nihil humile ct indignum Deo
tribuat ; sed summam, et ad vivum expressam natu-
rz glorizque paterne similitudinem nobis designet.

Eam porro vocem ex medio Greciz usu desuim-
ptam, nescio cujus veteris auctoris sententia apud
Stobeum testatur, cui rex ἔμψυχος εἰχὼν Θεοῦ
dicitur. Ita Longinus notissimo illo clogio Euna-
pii : Ἐιθλιοθήχη ἔμψυχος καὶ περιπατοῦν μουσεῖ-
ον. Et. Marcellus Arcadii imperatoris magister,
Suidz lexicographo, minus forte noto, sed non
minus eleganti encomio : Κόσμος ἀρετῆς ἁτάσης, ὃν
τό γε ἁρμονικώτερον εἰπεῖν, ἀρετή τις ἔμψυχος' Om-
nis viríutis ornamentum, vel polius viva ei animalia
quedam virtus. Graecas hasce sermonis lauticias

tur. Sed fanatici hominis deliria castigans Aca- p feliciter expresserunt Latini. Quid enim spirantia

cius : « Tu, inquit, Dei imaginem ἀζωῖᾳ περι-

Tpábias, sive, vita ipsa privans, neque Dominum, .

neque Deum esse concedis; sed immobilem dun-
ἰδσαί imaginem, oiovst ἄφυχον xat ἄζωον, ut anima
vitaque destitutam : viventis autem viventem Dei
imaginem esse megas. ldem quoque Epiplianius
her. Lxxvi, contra Aetium Anomceorum princi-
pem, Filium ex Patre natum contendit, ut Deum
de Deo, lumen de lumine, axualem per omnia et
consubstantialem Patri ; cujus, inquit, imago est οὐχ
&poyo;, ἀλλὰ Πατρὸς yapax:rpígousa Yévog* non
expers animae, sed. paternum genus. exprimens. Haec
Epiphanius. Neque dissentit Eusebius, qui cum
libro 1 Theologie eccles. varia protulissel loca,
qua Patris divinitatem gloriamque praedicant, ad-
dit deinde, horum omnium unigenitum Dei Filium
imaginem cogitandum esse : 0ὐχ ὡς ἀφύχῳ ὕλη,
ἀλλ᾽ ὡς Ev Yup ζῶντι μεμορφωμένην. Non tanquam
in materia inanimi, sed ut in Filio vivente expres-
sam. Quibus verbis egregie duplex illa imaginis ra-
lio ex Epiphanio et D. Thoma a nobis proposita ex-
plicatur : quarum altera ἄφθυχος, ex. Acacii οἱ Euse-
bii verbis, altera ξῶσα xa ἔμφνχος, ex correcto a
mobis Alexandri loco vocari poterit. Quin etiam
ex ipso Eusebio libro 1 contra Marcellum Ancyra-
και, ubi coimemoratis ejus deliriis, quorum modo
meminimus, hominem valde cxcutire ait, nec cou-
siderare : ὡς χαὶ ὁ Υἱὸς δύναται ἔμφυχός ποτε εἰχὼν
ἐἰδίου Πατρὸς λεχθΏναι : Posse. etiam. Filium. vivem
Patris imaginem dici, cum sit Patri quam simillimus.
Quam ille sententiam multo copiosius explicat lib.
v Evang. demonsir., capite 4, ubi docet, sicuti re-
gis imaginem propter ipsuin regem veneramur, ita
etiam Filium unigenitum unicam Dei Patris invi-
sibilis imaginem, Deitatis honore prosequendum,
mtpote, qui natura Deus est de Deo, xai δι) ὅλου
σώζει τοῦ μόνου θεοὺ τὴν ἔμφυχον xal ζῶσαν νοξρὰν
εἰχόνα, χατὰ πάντα τῷ Πατρὶ παρωμοιωμένην’ Et
per omnia Dei Patris animatam et vivam, εἰ intelli-
gentem imaginem, Patrique. in omnibus simillimam
esusereat. Videtis, ni fallor, auditores, quam bene

signa, ct spirantia mollius ara, et vivide marmore
vultus Marouis? Quid Propertii, vivida et ani-
mosa signa? Quid Ammiani spirantia. signorum
figmenta, nisi ἔμψυχαἹ Sed portum de proximo
prospicio, quem subibo, si ex variis qua sub finem
hujus epistolz& interpres peccat, ununi adhuc addi-
dero. Alexander, ut hzreticorum curiositatein freno
injecto compescat, ὑπόστασιν Filii, sive exsistendi
modum, ut dixi, πάσῃ τῇ γενητῇ φύσει impervesti-
gabilem asserit ; neque τὴν τῶν λογιχῶν φύσιν com-
prehendere posse quomodo Pater genuit Verbum.
In utroque hallucinatur novus noster interpres.
Primum quidem quod τὴν γενητὴν φύσιν, de qua
superius egi, naturam mortalem reddidit. Neque enia

C tam angustis limitibus creata natura circumscri-

benda, cum et angeli sint γενητοὶ sive creati, quos
tamen mortales cum saniori theologorum parte
haudquaquam appellaverim. Neque melius in se-
cundo membro ἡ τῶν λογιχῶν φύσις, nalura hu-
mana rationisque particeps explicatur. Nisi quis &v
διὰ δυοῖν interpretem addidisse existimet. Sane ad
naturam τῶν λογικῶν eliam angelos, et quidem
praecipuo jure pertinere quis dubitet ? Quibus ta-
men sque ac hominibus, divinz generationis ar-
canum ignotum eL ineffabile esse, testatur etiam
ipse Alexauder superius. Unigeniti subsistentia,
inquit, non solum evangelistarum solertiam, sed for-
assis eliam angelorum intellectum. superat. Sed
quod noster in dubio relinquere videtur, id czeteri
Patres disertim et constanter affirmant. Et nunc
quidem ex Grecis unus mihi Euscbius testimonio
dicundo adsit. Is lib. v Theol. eccl., cap. 19, Uni-
geniti generationem non nobis solum impervesti-
gabilem affirmat, ἀλλὰ xai πάσαις ταῖς χρείττοσιν
ἡ xa0' ἡμᾶς ὀννάμεσι, sed etiam. cunctis superioribus
virtutibus. Accedat ex Latinis Ambrosius, lib. 1 De
. fde, cap. 5 : Mihi impossibile est generationis scire
secretum. Mens deficit, vox silet. non mea tantum,
sed et angelorum.
Qui locus el me opportune silentii admonet, ut
decurso dissertationis stadio lampada aliis tradam.

guum

t47

S. ALEXANDRI ALEXANDRINI

S. ALEXANDRI

EPISCOPI ALEXANDRINI

EPISTOL/E DE ARIANA HJERESI
DEQUE ARII DEPOSITIONE.

Apud Tn&oponiruM, Hist. eccl. lib. 1, cap. 4.

Epistola Alexandri Alexandrie episcopi ad Alexan- A

drum Consiantinopolitanum.

]. Charissimo, et unanimi fratri Alexandro, Ale-
xander in Domino salutem.

Improborum hominum voluntas, dominationis et
pecuniz avida, majoribus Ecclesiis semper insidiari
solet, dum illi per varias occasiones ecclesiasticam
pietatem oppugnant. Etenim a diabolo qui in ipsis
operatur , ad propositam ipsis libidinem incitati,
abjecta omni religione, divini judicii metum con-
culcant. De quibus ego qui patior, necesse habui
significare pietati vestrze, ut ab hujusmodi homini-
bus cayeatis, ne quis illorum in vestras etiam Ec-
clesias pedem inferre presumat, sive per se sive

per alios : callent enim malefici simulatione uti ad ϱ

fraudem faciendam: el per litteras mendaciis com-
positas atque adornatas, quc hotninem ad simpli-
cem ac sinceram fidem intentum possint decipere.
Arius igitur et Achillas nuper conjuratione facta,
Colluthi ambitionem zemulantes, longe pejores illo
exstiterunt. Nam Colluthus quidem qui lios ipsos
reprehendit, mali propositi sui pretextum nactus

(4) Κωγσταντίνου πὀ.Ίεως. lle dux voces non
occurrunt in aliquibus vett. mss., ut neque in
Graca Theodoriti editioneper Robertum Steplianum,
ut observat. Pagius ad ann. $17, ὃ 9. Vide etiam
Baluzium ad cap. 3 lib. v Petri de Marca De con-
cordia.

(2) Εἴτε δι ἄν Ίων. Hxc verba in sua. versione
omísit Christophorsonus, οἱ Jacobus Sirmundus ,
nec habentur. apud Nicephorum, nec in editione
Dasiliensi. Quare non. mirum est. Camerarium in
sua interpretatione ea omisisse, Habentur tamen
in reliquis exemplaribus, Regio scilicet , Saviliano
et Allatii. Sed et Epiphanius Scholasticus in suo
exemplari ea legerat. Sic enim vertit : Ne quis forte
presumat eorum in parecias vestras accedere, vel per
se, vel per alios.

(5) "Αρειος }οῦν xal ᾽Αχιωλᾶς. In. manuscripto
codice Henrici Savilii, et in editione Basiliensi
ΑἉχωλμεύς scribitur, quomodo etiam legit Epipha-
nius Scholasticus. Ita quoque scribitur hoc nomen
in epistola Alexandri episcopi Alexandrie ad uni-
versas Ecclesias, ubi omnes Arii sectatores qui
excommunicati fuerant, ordine recensentur; ac
primus omnium nominatur Achilles. Sic enim scri-
bitur in multis exemplaribus, et apud Gelasium
Cyzicenum.

(4) '0 μὲν γὰρ αὐτοῖς τούτοις épxa Aor. Christo-

Αεξάνδρου ὀπισκόπου Α.ἰεξαγδρείας & .στολὴ
πρὸς 'AdéCarópovr ἐπίσκοπον Κωνσταντίνου
πόλεως (1).

I. Τῷ τιµιωτάτῳ ἁἀδελφῷ, xal ὁμονύχῳ ᾿Αλεξάν-
6p», Αλέξανδρος ἐν Κυρίῳ χαίἰρειν.

Ἡ «φ(ἴλαρχος τῶν μοχθηρῶν ἀνθρώπων xat σιλἀρ.
γυρος πρόθεσις, ταῖς δοχούσαις ἀεὶ µείζοσι παροι-
χίαις πέφυχεν ἐπιβουλεύξιν, διὰ ποικίλων προφάσειων
τῶν τοιούτων ἑἐπτιτιθεμένων τῇ ἐχχλτσιαστιχῇ εὖσε-
θείᾳ. Οἰστρηλατούμενοι γὰρ ὑπὺ τοῦ ἑνεργοῦντος ἐν
αὐτοῖς διαθόλου, εἰς την προχειµένην αὐτοῖς ἡδονὲν,
πάσης εὐλαθείας ἀποσχιρτίσαντες, πατοῦσι τὸν τῆς
χρίσεως τοῦ 8:02 φόθον. Περὶ ὧν ἀναγχαῖον fjv pot τῷ
πάσχοντι, δηλῶσαι τῇ ὑμετέρᾳ εὐλαθείᾳ, ἵνα φνλάτ-
τησθε τοὺς τοιούτους, μέ τις αὐτῶν τολµέση x ταῖς
ὑμετέραις παροιχίαις ἐπιέτναι, fico (f. εἴτε) δι &av-
τῶν, εἴτε δ.᾽ ἄλλων (3): ἰχανοὶ γὰρ ὑποχρίνασθαι πρὸς
ἁπάτην οἱ γόητες * ἢ διχ γραμμάτων Φευδῶς χεχομ-
Φευμένων, xa) δυνναµένων ὑφαρπάσαι τὸν ἁπλῆ τ-
στει χαὶ ἀχεραίῳ προσεσχηχύτα. "Λρειος γοῦν xal
Ἁχιλλᾶς (5), συνωμοσίαν ἔναγχος ποιησάµενοι, τὸν
Κολλούθου φιλαρχίαν πολὺ χεῖρον f| ἐχεῖνος ἑνήλω-
σαν. 'O μὲν γὰρ αὐτοῖς τούτοις ἐγχαλῶν (4), ctr

phorsonus hxc verba, αὐτοῖς τούτοις in neutro ge
nere accepit. Sic enün vertit : 1lle enim quanquam
eas ipsas res quas isti, coarguere conabalur , tamsn
improbi sui instituti causam saltem simulatam ha»
buisse visus est. Reliqui vero interpretes, Fpipha-
nius scilicet Scholasticus, Joannes Langus, Joachi-
mus Camerarius ac Sirmundus, in masculino acce»
perunt, et de Arianis intellexerunt quos culpabaot
Colluthus. Quorum quidem sententiam magis probo.
Nam in Christophorsoni interpretatione nullum
sensum video. Qui? sunt enim ille res, quas Arius
et Collittbus accusabant? Verius omnino est, Collu-
thum accusasse Arium et sectatores illius. Nam
cum esset presbyter unius ex parceciis Alexandriz ,
quemadmodum Arius εἰ Carponas ac Sarmatas,
ipse in parecia sua perversam quamdam doctri-
nam, perinde ac Arius, predicavit, ut tradit Epi-
phanius in hieresi Arianorum. Unde orta est inter
eos :emulatio, cum singuli suum dogma astruere
conarentur. ld enim evenire solet inter haereticos
diversarum seclarum. Colluthus igitur, cum Arium
tanquam impium atque bzreticum apud Alexandrum
accusass«.t, et Alexander Arium deponere aliquandiu
distulisset; occasione arrepta , sese ον Alexandro
sejunxit, el pr» episcopo agens, presbyteros ordi-
navit. Vide Baronium ai ama. Chr. 915, cap. 23.

545

EPISTOLAE.

550

δαυτοῦ μοχθηρᾶς προαιρέσεως εὗρε πρόφασιν ' ol δὲ A est; isti vero, impiam illius ex Christo nundina-|

hv ἑχείνου Χριστεμπορείαν (5) θεωροῦντες, οὐκ-
ἐτ. -ῆς Ἐχχλησίας ὑποχείριοι µένειν ἑκαρτέρησαν'
ἁλλ᾽ ἑαυτοῖς σπήλαια λῃστῶν οἰχοδομήσαντες, ἁδια-
λείπτως ἐν αὑτοῖς ποιοῦνται συνόδους, νύχτωρ τε
xai μεθ) ἡμέραν iv ταῖς χατὰ Χριστοῦ xai ἡμῶν
διαθολαῖς ἀσχούμενοι. Ol πάσης τῆς ἀποστολιχῆς
εὐσεθοῦς δόξης χατηγοροῦνβες, Ἰουδαϊχῷ προσχή-
pat Χριστομάχον συνεχρότησαν ἑργαστήριον, τὴν
Γεότητα τοῦ Σωτήρος ἡμῶν ἀρνούμενοι, xai τοῖς
νόσιν ἴσον εἶναι κηρύσσοντες. Πᾶσάν τε αὐτοῦ τῆς
σωτηρίου οἰχονομίας καὶ δι ἡμᾶς ταπεινώσεως
Φωνὴν ἐχλεξάμενοι, ἐξ αὐτῶν συναχείρειν πειρῶνται
τῆς ἀσεθείας ἑαυτῶν τὸ χἠρυγµα, τῆς ἀρχῆθεν θεό-
κητος αὐτοῦ xal παρὰ τῷ Πατρὶ δόξης ἀλέχτου (6)

tionem cernentes, non amplius Ecclesie subjacere

voluerunt; sed speluncis latronum sibi constru-
ctis , sine intermissione conventus in illis agunt ,
noctu atque interdiu calumnias adversus Christum
et adversum nos comminiscentes. Qui cum omnem
piam et apostolicam doctrinam incusent , Judaico
more ad inipugnandum Christum officinam insti-
tuerunt, Servatoris nostri deitatem negantes, et re-
liquis omnibus zqualem eum esse predicantes.
Collectisque omnibus locis in quibus sermo est de
salutari ejus dispensatione el de abjectione nostri
causa ab eo suscepla, impietatis suz doctrinam eo-
rum auctoritate conflrmare nituntur, loca quibus
seterna ejusdem divinitas et inexplicabilis apud Pa-

τοὺς λόγους ἀποστρεφόμενοι. Τὴν γοῦν Ἑλλήνων τε B trem gloria astruitur, aversantes. Cum igitur gen-

χαὶ Ιουδαίων ἀσεθη περὶ Χριστου δόξαν κρατύνον-
τες, τὸν παρ᾽ αὐτῶν ἔπαινον ὡς ἕνι μάλιστα θηρῶν-
ται ' πάντα μὲν ὅσα καθ) ἡμῶν παρ᾽ αὐτοῖς γελᾶται
περαγµατευόµενοι ' στάσεις δὲ ἡμῖν χαθ᾽ ἡμέραν xal
δ.ωγμοὺς ἐπεγείροντες. Καὶ τοῦτο μὲν, δικαστήρια
συγχροτοῦντες, δι ἑντυχίας γυναικαρίων (T) &xá-
Ἅτων ἃ ἑπάτησαν τοῦτο δὲ, τὸν Χριστιανισμὸν δια-
σύροντες, Ex τοῦ περιτροχάζειν πᾶσαν ἁγυιὰν
Ἀσέμνως τὰς παρ᾽ αὐτοῖς νεωτέρας. ᾽Αλλά χαὶ «5v
ἄῤῥηχτον τοῦ Χριστοῦ χιτῶνα, ὃν οἱ δήµιοι διελεῖν
οὐχ ἐθουλεύσαντο, αὑτοὶ σχίσαι ἑτόλμησαν.

Π. Ἠμεῖς μὲν οὖν, ἃ χαὶ τῷ βίῳ αὐτῶν xaX τῇ
ἁνοσίῳ ἐπιχειρήσει πρέπει, διὰ τὸ λανθάνειν, βρα-
δέως ἐπιστήσαντε, παμφηφεὶ τῆς προσχυνούσης
Χριστοῦ «hv θεότητα Ἐκκλησίας ἑξηλάσαμεν (8).
Ἐπεχείρησαν δὲ περιδρομαῖς χρώμεναι χαθ᾽ ἡμῶν,
παρεκθαίνειν πρὸς τοὺς ὀμόφρονας συλλειτουργοὺς,
σχήµατι μὲν εἰρήνης xai ἑνώσεως ἀξίωσιν ὑποχρι-
γόμενοι * τὸ δὲ ἆληθὲς, συναρπάσαι τινὰς αὐτῶν εἰς
*thv ἰδίαν νόσον διὰ χρηστολογίας σπουδάζοντες ' xal
στωμυλώτερα γράµµατα παρ᾽ αὐτῶν αἰτοῦντες, ἵνα
ααραναγινώσχοντες αὐτὰ τοῖς ὑπ' αὐτῶν ἹἩπατημέ-
vote, ἀμετανοήτους ἐφ᾽ οἷς ἐσφάλησαν κατασχευάζω-
διν, ἐπιτριθομένους εἰς ἀσέθειαν, ὡς ἂν συµψήφους
αὐτοῖς xaX ὀμόφρονας ἔχοντες ἐπισχόπους. Οὐχ ἅπερ
γοὺν παρ᾽ ἡμῖν πονηρῶς ἑδίδαξάν τε xai διεπρά-

tilium ac Jud:?oruin impiam de Christo sententiam
confirment, laudem ab illis omni arte ac ratione
aucupantur : ea quidem quz illi jn nobis deridere
solent, omnia confingentes; seditiones autem ac
persecutiones adversus nos quotidie excitantes. Et
nunc quidem ad judicum tribunalia nos trabunt
per interpellationes inulierum disciplinam non ser-
vantium, quas ipsi in errorem induxerunt ; nunc
Christianz religioni probrum atque infamiam asper-
gunt, dum juvencule ipsorum per omnes vicos et
conipita turpiter circumcursant. Sed et indissolu-
bilem Christi tunicam , quam carnifices olim divi-
dere noluerunt, isti ausi sunt discindere.

ll. Ac nos quidem cum ea quz vitz ipsorum ac
nefariis conatibus compelunt , serius propter ipso-
rum latebras deprehendissemus , communi omnium
suffragio ex coetu Ecclesi quie Christi divinitatem
adorat, eos ejecimus. Ipsi vero contra nos huc et
illuc discurrentes, ad collegas nostros idem nobis-
cum sentientes proficisci instituerunt : specie qui-
dem pacem et concordiam expetere se simulantes ;
re ipsa vero quosdam eorum blandis sermonibus iin
errorem suum traducere conantes. À quibus etiam
verbosiores epistolas flagitant, ut eas legentes bo-
minibus quos ipsi deceperunt, eos pertinaciter in
errore perseverare faciant absque ullo poenitentize
sensu in impietate obduratos, quasi qui episcopos
idem secum sentientes ac sibi suffragantes.habeant.

ξαννο, ὁμολογοῦσιν αὐτοῖς, 07 & xai ἑξώσθησαν ' p Ea porro quie apud nos perperam ducuerunt et

Thr &xsivov Χριστεμπορείαν. Colluthus,'cum
esset presbyter Alexandrie, arrogantia ac temeri-
tate elatus, pro episcopo se yesserat, multosque
pres ac diaconos ordinaverat. Verum in ϱΥ-
nodo Alexandrie congregata cuncte ejus ordina-
liones postea resciss sunl; οἱ quicunque ab eo
ordinati fuerant, in laicorum ordinem sunt redacti ,
υἱ testatur Athanasius in Ápologetico secundo ad-
tersus Arianos. Hinc apparet cur Alexander Collu-
(bum Χριστέμπορον vocet, eo quod scilicet ordina-
liomes venderet, ei ος manuum impositione ac re-
liquis sacramentis quastun captaret.

(6) Δόξης d.léxrov. In manuscripto codice Henrici
τή], in regio codice J. Pini , οἱ in editione Ba-
siliensi legitur ἀλήκτου. Vulgatam tamen scripturam
tmeatur- reliqui codices, et Epiphanii Schbolastici
imerpretatio. Sed et in editione Basiliensi pro his

verbis παρὰ τῷ Πατρί, legitur παρὰ τοῦ Πατρός.

(7) Ac ἐντυχίας γυγαικαρίων. Amplector inter-
retationem Camerarii, qui sic vertit, per interpel-
aliones muliercularum, etc. Nec male Epiphanius
Scholasticus additiones interpretatur. Intelligit enim
libellos accusationum , quos mulieres ab Arianis
subornatze porrigebant judicibus adversus Alexan-

drum episcopum Alexandris. Sane ἑντυχία pro
libello supplici sumitur ab Athanasio, ut observavi
in adnotationibus Eusebianis.

(8) Παμγηφεὶ...τῆς Εκκλησίας, ἑξη.άσαμεν. Ex
bis verbis colligitur, hanc epistofam Alexandri
scriptam esse post synodum Alexandrinam , in qua
damnatus erat Arius cum sociis. Duas autem syno-
dos episcoporum /Egypti adversus Árium ejusque
socios collegit Alexander episcopus Alexandria , u$
infra pluribus ostendemus.

$51

$..— ALEXANDRI ALEXANDRINI

553

egerurt, οἱ quorum causa a nobis sunt. €Xpulsi, ne- A ἀλλ fj σιωπῇ ταῦτα παραδιδόασιν, T) πετλασμµένοις

quaquam illis confitentur ; sed vel silentio ista tra-
«unt, vel fictis sermonibus et ;libellis conscriptis
velantes, fucum faciunt. Probabilibus itaque οἱ ad
assentationem compositis colloquiis pestiferam suam
doctrinam obtegentes , simpliciorem quemque et
fraudi expositum circumveniunt, neque interim
parcunt pietatem nostram apud omnes calumniari.
Unde fit ut nonnulli litteris eorum subscribentes ,
in Ecclesiam cos recipiant, cum tamen comministris
qui hoc ausi sunt, gravissima, ut opinor, reprehen-
sionis inimineat infamia; eo quod nec apostolica
regula id permittit, et diabelica in ipsis operatio
adversus Christum hoc facto validius accendi:ur.
Quamobrem nihil cunctatus, fratres dilectissimi ,
animum ac fiduciam sumpsi, ut perfidiam istorum
vobis indicarem qui dicunt : fuit tempus cum non
essel Filius Dei; et qui prius non erat, postea ex-
stitit; talis factus, quandocunque demum factus
est , qualis quilibet bominum nasci solet. Omnia
venim, ut aiunt, Deus fecit ex nihilo; in creatione
omnium rerum, tam rationalium quam ratione ca-
ventium, etiam Filium Dei comprehendentes. Quibus
etiam consequenter addunt, eum mutabilis esse na-
turz, virtutisque ac vitii capacem. Positaque semel
hac sententia , Filium Dei ex nihilo esse, divinas

λόγχοις xai ἑγγράφοις ἐπισχιάζοντες ἁπατῶσιν.
Πειθανωτέραις ὙΥοῦν xai βωμολόχοις ὁμιλίαις τὴν
φθοροποιὸν αὐτῶν διδασχαλίαν ἐπιχρύυπτοντες , ὄνν-
αρπάζουσιν τὸν εἰς ἁπάτην ἐχχείμενον, οὐχ ἁπ-
εχόµενοι xal τοῦ παρὰ πᾶσι συχοφαντεῖν τὴν ἡμε-
τἐραν εὐσέθειαν. "0θεν xal συμθαϊΐνει τινὰς τοῖς
γράµµασιν αὐτῶν ὑπαχράφοντας, tig Ἐκκλησία»
εἰσδέχεσθαι' µεγίστης, ὡς οἴμαι, διαθολΏῆς ἐπιχειμέ-
νης τοῖς τοῦτο τολμῶσι συλλειτουργοῖς, τῷ pcs
τὸν ἀποστολιχὸν χανόνα τοῦτο συγχωρεῖν, ἀλλὰ χαὶ
ὑπεχχαίειν τὴν ἐπ᾽ αὐτοῖς διαθολιχἠν χατὰ Χριστοῦ
ἑνέργειαν. Aib Oh xal οὐδὲν µελλήσας, ἀγαπττοὶ,
δηλῶσαι ὑμῖν τὴν τῶν τοιούτων ἀπιστίαν ἁμαυτὸν
διανέστησα, λεγόντων ὅτι ἦν ποτε ὅτε οὐχ ἂν ὁ Yi,

B τοῦ θεοῦ, xai Υέγονεν ὕστερον ὁ πρότερον μὴ ὑπάρ-

χων, τοιοῦτος Ὑενόμενος ὅτε xal ποτε γένονεν, οἵος
xat πᾶς εἶναι πέφυχεν ἄνθρωπος. Πάντα γὰρ, φαδὶν,
ὁ θεὸς ἐξ οὐκ. ὄντων ἐποίησε, συναναλαμθάνοντες τῇ
τῶν ἁπάντων λογιχῶν τε χαὶ ἁλόγων χτίσει χαὶ τὸν
Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Og; ἀχολούθως xai φασὶν αὐτὸν
τρεπτῆς εἶναι φύσεως, ἀρετῆς τε xai χαχίας ἔπι-
δεχτικόν: καὶ τῇ ἑξ οὐκ ὄντων ὑποθέσει, χαὶ τὰς
θείας τοῦ εἶναι αὐτὸν del συναναιροῦντες Γραφὰς,
ai τὸ ἄτρεπτον τοῦ Λόγου, xal τὴν θεότητα τῆς
Σοφίας τοῦ Λόγου σηµαἰνουσιν, & ἐστιν ὁ Χριστός.

Litteras de :ternitate ejus evertunt, quibus immutabilitas et divinitas Sapientiz ac Verbi, αμα sunt Chri-

stus, ostenditur.
ΗΙ. Possumus ergo, ut aiunt isti scelerati, nos
quoque esse (ilii Dei, perinde ac ille. Scriptum est

enim ! : Filios genui et exaltavi. Cum vero illis ob- C

jectum fuerit id quod sequitur : Ipsi autem spreve-
runt me; quod quidem non convenit natur» Serva-
toris qui suapte natura est immutabilis : illi omni
reverentia ac religione abjecta, Deum aiunt, cum
przsciret ac previdisset quod Filius ipsum spre-
turus non esset, illum ex omnibus elegisse. Non
enim ut natura οἱ przrogativa quadam pracipuurn
quidquam prz czteris filiis habentem, eum elcgit :
quippe qui natura filius non sit, ut inquiunt; ne-
que ut qui aliquam haberet propriet«:em et dotem
ad ipsum proxime accedentem ; lsed ipsum quoque
mulabilis exsistentem naturz, ob studium tamer,
et accuratam morum diligentiam ad vitium neuti-
quam deflectentem, elegit Deus adeo ut si Paulus

IIl. Δυνάμεθα γοῦν xax ἡμεῖς, φασὶν οἱ ἁλάστορες,
νἱοὶ γενέσθαι θεοῦ, ὅπερ χάχεῖνος. Γέγραπται γὰρ'
γιοὺς ἐγένγησα καὶ ὕψωσα. Ἐπιφερομένου δὲ αὐ-
τοῖς τοῦ λέγοντος ἑξῖς τοῦ ῥητοῦ, Αὐτοὶ δέ µε ἠθέ-
τησα», ὅπερ οὐ φυσιχόν (9) ἐστιν τῷ Σωτῆρι, bv
τῆς φύσεως ἀτρέπτου, πάσης εὐλαθείας ἑαυτοὺς
ἐρημώσαντες, τοῦτό φασι (10), προγνώσει xat προ-
θεωρίᾳ περὶ αὑτου εἰδότα τὸν θεὸν, ὅτι οὗ χ ἀθετή-
σει, ἐξειλέχθαι αὐτὸν ἀπὸ πάντων. Ωὐ γὰρ φύσει xal
χατ ἐξαίρετον τῶν ἄλλων υἱῶν ἔχοντά tv οὔτε γὰρ
φύσει υἱός τις ἐστιν τοῦ Θεοῦ, gaciv- (οὔτε τινὰ
ἔχοντα ἰδιότητα πρὸς αὐτὺν, ἀλλὰ xal αὐτὸν τρεπττς
τυγχάνοντα φύσεως, διὰ τρόπων ἐπιμέλειαν xal
ἄσχησιν μὴ τρεπόµενον ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἐξελέξατο")ὡς
εἰ xat Παῦλος τοῦτο βιάσαιτο xai Πέτρος, μηδὲν δια-
φέρειν τούτων τὴν ἑχείνου υἱότητα" εἰς παράστασιν
δὲ τῆς φρενοθλαθοὺς ταύτης διδασχαλίας , xal ταῖς

ac Petrus contento studio in id incubuissent, nihil p Γραφαῖς ἐμπαροινοῦντες, xal παρατιθέµενοι τὸ ἐν

ab istorum filiatione discrepatura fuerit hujus filia-
lio. Atque ut insanam istam doctrinam confirment,
Scripturis sacris contumeliose illudentes, afferunt
illud quod in Psalmis de Christo dictum est ? :
Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem : propterea
untit te Deus tuus oleo letitie pra consoriibus (uis.

! J5a. 1,2.

t Ov φυσικόν. ᾿᾽Αφύσιχον codex Regius J. Pini.
. (10) Ἐρημώσαντες τοῦτό cac. Post hzc verba
in codice Leonis Allatii hzc adduntur, οὔτε τινὰ

* Psal. xLiv, 8.

ἔχοντα ἰδιότητα πρὸς αὐτὸν, ἀλλὰ χαὶ αὐτὸν τρεπτῆς..

τυγχάνοντα φύσεως. Male quidem. Hzc enim verba

inferius locum habent, ut videbimus. Epiphanius

Ψαλμοῖς περὶ Χριστοῦ ῥητὸν, οὕτως ἔχον Ἡγάπη-
σας διχαιοσύγηνγ, xal ἑἐμίσησας ἁδικχίαν ' διὰ
τοῦτυ ἔχρισέ σε ὁ θεός σου ἔ-αιον à za 1ιάσεως
παρὰ τοὺς µετόχους σου.

tamen Scholasticus eadem verba in suo codice le-
fit hoc loco. Sic enim vertit : Omni reverentia spo-
ἰαπίες semelipsos, aiunt : Nec aliquam habet pro-
prietatem ad eum : sed cum sit ipse natura mutabi-
lis, civit de illo Deus prescientia et precontempla-
lione, etc.

555

ὄντων γεχένηται, οὔτε ἣν ποτε ὅτε οὐχ ἥν, αὐτάρχης
παιδεῦσαι Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστῆς, Υράφων οὕτως
περὶ αὐτοῦ. Ὁ μονογενἠς Ylóc, ὁ àv εἰς cóv κὀ.]-
zov τοῦ Πατρός. Προνοούμενος γὰρ ὁ θεῖος δειχνύ-
ναι διδάσχαλος, ἀλλήλων ἀχώριστα πράγματα δύο,
τὸν Πατέρα xa τὸν Υἱὸν, ὄντα αὐτὸν £v τοῖς χόλποις
τοῦ Πατρὸς ὠνόμασεν. ᾽Αλλὰ γὰρ xai ὅτι τοῖς ἐς
οὖχ ὄντων γενοµένοις ὁ Λόγος τοῦ θεοῦ οὐ cuvapt-
θμεῖται, πάντα δι) αὐτοῦ γεγονέναι 6 αὐτός φησιν
Ἰωάννης. Thv γὰρ ἱδιότροπον αὐτοῦ ὑπόστασιν ἑδή-
λωσεν εἰπών' Ev ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος
ἦν πρὸς tóv θεὸν, καὶ θεὺς ἦν ὁ Λόγος, πάντα
δι) αὐτοῦ ἐγέγετο, xal χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ
Ey. ὃ γέγονεν (143). El γὰρ πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο,
πῶς ὁ τοῖς γενοµένοις τὸ εἶναι χαρισάµενος, αὐτὸς
πητὲ οὐχ Av; Οὐ qáp πως 6 Λόγος τὸ ποιοῦν, τοῖς
γενοµένοις τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως διορίκεται" eive
αὐτὸς μὲν fv ἐν ἀρχῇ, πάντα δὲ δι) αὐτοῦ ἐγένετο,
καὶ ἐς οὐχ ὄντων ἐποίησεν. Ἐναντίον γὰρ δοχεῖ τοῖς
ἐξ οὐχ ὄντων γενοµένοις τὸ ὃν, καὶ ἀφεστηχὸς σφό-
δρα. Τὸ μὲν γὰρ, μεταξὺ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ οὐδὲν
δείχνυσιν εἶναι διάστηµα, οὐδ' ἄχρι τινὸς ἐννοίας
τοῦτο φαντασιῶσαι τῆς φυχῆς δυναµένης. T5 δὲ ἐξ
οὐχ ὄντων δημιουργεῖσθαι τὸν χόσµον, νεωτέραν ἔχει
τῆς ὑποστάσεως xal πρόσφατον τὴν γένεσιν, ὑπὸ τοῦ
Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ πάντων εἰληφότων τὴν τοιαύτην
οὐὑσίωσιν. Maxpbv γοῦν θεωρῄήσας τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸ
Tv, καὶ ὑπεραῖρον τῆς τῶν γεννητῶν διανοίας (19) ὁ

εὐλαδέστατος Ἰωάννης, Ὑένεσιν αὐτοῦ xai ποίησιν C

ἀπηξίωσεν εἰπεῖν, οὐδὲ ταῖς ὁμοστοίχοις συλλαθαῖς
(15) τὸ ποιοῦν τοῖς Ὑιγνομένοις ὀνομάσαι τολµῄσας.
Φὐχ ὅτι ἀγέννητος fv Ev γὰρ ἀγέννητον ὁ Πατήρ"
ἁλλ’ ὅτι τῆς ἐξεσμένης τῶν εὐαγγελιστῶν, τάχα δὲ
καὶ ἀγγέλων καταλήφεως ὑπερέχεινά (14) ἐστιν ἡ
του μονογενοῦς θεοῦ ἀνεχδιήγητος ὑπόστασις.

V. Eig εὐσεθεῖς οὐκ οἶμαι Ἀογικομένου (15) τοῦ
* Joan. 1, 18. * ibid, 1-5.

(M) ᾿Εγένετο οὐδὲ £v 0 véyovev. Dus postrema
voces desunt in editione Hoberti Stephani, et in
Basiliensi, et in codice Regio J. Pini. Habentur
tamen in codice Leonis Allatii, et in versione Epi-

anii Scholastici. Sed et Christophorsonus eas in
ibris suis repererat, ut ex interpretatione ejus ap-
paret.

(12) Kal ὑπεραῖρον τῆς τῶν revvncov διανοίας.
Scribendum puto γενητῶν per simplex v; atque ita
legisse videtur Epiphanius, qui sic vertit : Et crea-
turam universam | intelligentiam — transcendentem,
Conjecturam meam confirmavit milii postea codex

ius J. Pini, in quo ita plane scriptum inveni,
ut conjeceram. Pro ὑπεραῖρον, in editione Dasi-
liensi legitur ὑπερόριον, et in codice Allatiano, re-
ctius ut opinor.

43) Ο0ὐδὲ ταῖς ὁμοστοίχοις cvAJAa6aic. In. ms.
eollice Henrici Savillii, et in editione Basiliensi scri-
bitur ὁμοστιχοῖς, minus recte, ut equidem sentio.
Certe Camerarius, qui editionem Basiliensem Latine
interpretatus est, ὁμοστοίχοις, legit, uL ex interpreta-
tione ejus apparet, Sie enim vertit : Ne eorumdem
quidem elementorum complexione in voce facientis,

PATROL. Gn. XVIII.

EPISTOLAE.
ΙΤ. Περὶ μὲν οὖν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὔτε ἐξ οὐχ A

554

IV. Verum quod Filius Dei factus non sit. ex ni-
hilo, et quod tempus non fuerit cum non esset,
abunde docet Joannes evangelista de illo ita scri-
bens * : Unigenitus Filius, qui est in. sinu Patris,
Nam cum divinus magister o-tendere vellet, Pa-
trem ac Filium duas res esse a se mutuo insepara-
biles, hune in sinu Potris esse dixit. Jam vero
quod Verbum Dei inter res ex nihilo creatas non
contineatur, idem Joanies. testatur, cum ait : Om-
nia per ipsum [acta esse. Propriam enim ejus hypo-
stasin declaravit dicens *: In principio erat Ver-
bum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Ver-
bum : omnia per ipsum (acta sunt, et. sine tpso fa-
cium est nihil quod (actum est. Nam si omnia per
ipsum facta sunt, quomodo is qui rebus factis prze-
stitit ut essent, ipse aliquando non exstitit? Ver-
bum enim quod facit, nequaquam ejusdem esse na-
turz cum rebus factis intelligitur : quippe ευη
ipsum quidem essel in principio ; cuncta vero per
illud facta sint οἱ ex nihilo condita. Porro id quod
est, contrarium esse videtur, et longe diversum ab
illis αυ facta sunt ex nihilo. Nam illud quidem
declarat, nullum esse intervallum inter Patrem et
Filium, cum animus ne simplici quidem cogita-
tione fingere possit ullam inter utrumque distan-
tiam. Ex nibilo vero creari mundum, recentiorem
indical ac nuperam substantiz originem, cum uni-
versa hujusmodi essentiam a Patre acceperint per
Filium. Cum igitur divini Verbi essentiam longis-
sime, et ultra omnem cogitationem eorum qua ge-
nita sunt positam contemplaretur piissimus Joan-
nes, generationem ejus et facturam dicere noluit,
factorem iisdem verbis quibus ea quz facta sunt,
designare minime ausus. Non quod Verbum sit in-
genitum : solus enim Pater ingenitus est : sed quia
solertissimam evangelistarum, ipsorumque adeo
angelorum comprehensionem transcendit unigeniti
Filii inexplicabilis subsistentia.

V. Quare inter pios meo quidem judicio censen.

aul factorum uli ausus. 1n. regio item codice J. Pini
scriptum inveni ὁμοστοίχοις. Hujus autem loci sa-
tis obscuri hic est sensus. Joannes evangelista,
cum originem Filii Dei vellet exponere, eam a re-
rum creatarum productione longe distinxit ; cavit-
que diligentissime, ne in declaranda Filii essentia
iisdem verbis uteretur, quibus rerum creatarum
originem exposuit. Nam in declaranda quidem Filii
essentia, usus est verbo erat, in exponenda autem
origine rerum creatarum dixit ἐγένετο, id. est [acta
sunt. Subjicit deinde Alexander, οὐχ ὅτι ἀγέννητος
fv* ἓν γὰρ ἀγέννητον ὁΠατήρ, id est, non quod Fi-
lius Dei non sit. genitus. Unum enim est ingenitum,
Pater scilicet. Quz» quidem Alexandri verba beni-
gne intelligenda sunt hoe modo : Non quod Filius
Dei principium originis 81 non habeat ; habet
enim re vera principium originis, Patrem, ex quo
genitus est : sed quia nullum babet principium tem-

ris, quippe qui ab oimnni :elernitate genitus sit ei
"atre, ἀχρόνως xaX ἁμεσιτεύτως, ut Graci dicunt
id est sine ullo tempore ac medio.

14) "'Yaepéxewa. Ἐπέχεινα codex Regius J, Pini.

15) Εὐσεδθεῖς οὐκ οἶμαι «Ἰογιζομένου. Hune

18

5259

S. ALEXANDRI ALEXANDRINI

9:6

dus nom est, qui ultra ista. aliquid inquirere prz- A µέχρι τούτων ἑπερωτᾷν τι τολμῶντος, διὰ τὸ ἀνή-

sumit, non auscultans id quod scriptum est " : Α(-
liora te ne quasieris, et sublimiora te ne scruteris.
Nam si multarum aliarum rerum cognitio qux hac
longe inferiores sunt, humane mentis captum
excedit, cujusmodi sunt apud Paulum apostolum *,
ea que oculus non vidit, nec auris audivil, nec in
cor hominis ascenderunt, que praparavit Deus dili-
gentibus se; cujusmodi etiam sunt stelle, quas
Dcus Abrahamo dicit Ἱ non posse numerari ; οἱ il-
lud * : Arenam maris et guttas pluvie quis dinume-
rabit? quomodo divini Verbi essentiam curiosius
investigare quispiam poterit, nisi atra bile sit per-
citus? De qua propheticus Spiritus ita dicit? : Ge-
nerationem ejus quis enarrabit? Et Servator noster
totius mundi columnas beneficio obstringens, hu-
jus rei notitiam tauquam onus ab illis removere
studuit : omnibus quidem ipsis supra naturam esse
dicens istud animo comprehendere; soli vero Pa-
tri competere divini hujus mysterii perceptionem.
Nemo enim, inquil !5, novit, quis sit Filius preter
Patrem, et nemo novit. Patrem praterquam Filius.
Qua de re etiam Patrem dixisse arbitror, Arcanum
meum mihi !!, et meis.

VÍ. Quod vero extremà dementie sit, Filium
Dei ex non exstantibus factum opinari, cum id
quod ex non exstantibus factum est, temporalem
habeat essentiam ; res ipsa indicat, licet stupidi
isti insaniam vocum suarum non intelligant. lllud
enim, non erat, in tempore censeri oportet, aut in
aliquo z'vi spatio. At si verum est, omnia per ipsum
[acta esse, constat utique et z:evum et tempus, et
spatium omne, et illud aliquando, in quibus non
fuisse reperitur, per ipsum facta esse. Et quomodo

absurdum non sit, eum qui tempora et. &zcula ac
* Eccli. wm, 99. * I Cor. ni, 9.
! ]sa. xxiv , 16.

etiam locum emendavi ex supradictis codicibus ΑΙ -
latii ac Savilii, et ex regio codice J. Pini, quibus
aslipula!ur editio Basiliensis, nisi quod τολμῶντας
habet, non τολμῶντος. Epiphanius tamen Schola-
slicus in plurali numero legisse videlur λογιζοµέ-
νους τοὺς τολμῶντας. In cod. reg. J. Pini totus hic
locus ita scribitur : Elg Εὐσέθειαν οὐχ οἶμαι λογιζο-
µένους τοὺς p. τ., Er. τι τολμῶντας.

(16) Πάντων τῶν ἐν χόσμῳ κίογας. Post hxc
verba Jacobus Sirmundus in editione sua quatuor
has voces addidit, τοὺς ῥεηγόρους φημὶ ἀποστόλους,
nescio quos secutus codices. Certe in nostris exem-
plaribus et in Basiliensi editione non habentur ; οἱ
scholium potius redolent cujusdam viri docti, qui
ad latus libri sui id notaverat, per columnas signi-
ficari divinos apostolos. Certe in Epistola Pauli ad
Galatas Petrus et Jacobus dicuntur columnz fuisse
Ecclesiz. Porro initio hujus periodi scribendum ἢ xal
αὐτὸς ὁ Σωτήρ, id est, quocirca Servator noster, etc.

(17) Τὴν περὶ τούτων rràctr. In codice Leonis
Allatii et in editione Dasiliensi seriptum est περὶ
τούτου, rectius, ni fallor. Neque aliter legit Epi-
phanius Scholasticus. Sic enim vertit hunc locum :
Nam et ipse Servator prestare volens omnibus in hoc
mundo columnis, hujus notitiam ab eis exonerare
festinavit.

(18) Καὶ τοῖς ἐμοῖς. Jacobus Sirmundus in edi-

? Gen. xv, 5.

C

D

χοον toU, XaJezocspd σου μὴ ζήτει, καὶ ὑν'η.]ό-
τερά σου μὴ ἐξέταζε. El γὰρ ἑτέρων τολλῶν f
γνῶσις, xai τούτων ἀσυγχρίτως χολοθωτέρων , χέ-
Χρυπται: τὴν ἀνθρωπίνην χατάληφιν’ οἷά ἐστι παρὰ
Παύλῳ, d ὀφθα.μὸς οὐκ εἶδε, xal οὓς οὖχ ἤχουσε,
xai ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐχ ἀνέέη, ἃ ἡτοίμα-
σεν ὁ θεὲς τοῖς ἁγαπῶσιν αὐτόν ἀλλὰ καὶ τὰ
ἄστρα φησὶν ὁ θεὸς τῷ ᾿Αθραὰμ ἀριθμῖσαι μὴ δὺ-
νασαι' xai ἔτι, Ἄμμον 0a.laccov xal ctajyérac
ὑετοῦ, φησὶ, τἰς ἐξαριθμήσει; πῶς ἂν meprepyá-
σαιτό πις τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπόστασιν, ἑχτὸς si
μὴ μελαγχολιχῇ διαθέσει ληςθεὶς τυγχάνοι; Περὶ ἧς
τὸ προφητιχὺὸν Πνεῦμά φησ.' Tiv γεγεὰν avrov
τίς διηγήσεται; Ἡ χαὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, εὗερ-
γετῶν τοὺς πάντων τῶν ἓν χόσµμῳ xiovag (16), «kv
περὶ τούτων γνῶσιν (17) αὐτῶν ἀποφορτίσθαι ἑσποῦ-
δασε’ πᾶσι μὲν οὖν αὐτοῖς ἀρύσιχον εἶναι λέγων εἰς
χατάληψιν, uóvo δὲ τῷ Πατρὶ ἀναχεῖσθαι τὴν τοῦ
θειοτάτου τούτου μυστηρίου εἴδησιν. Οὐδεὶς γὰρ
ἔ]λω τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς, λέγων, εἰ μὴ ὁ Πατήρ: καὶ
τὸν Πατέρα οὐδεὶς ἔγγω εἰ μὴ ὁ Υἱός. Περὶ οὗ xai
τὸν Πατέρα οἶμαι λέγειν, Τὸ μυστήριόν µου ἐμοὶ
καὶ τοῖς ἐμοῖς (18).

VI. Οτι δὲ μανιῶδες, τὸ ἐξ οὐχ ὄντων τὸν Ylby
εγονέναι φρονεῖν, χρονιχὴν ἔχοντα τὴν προθολὴν,
αὐτόθεν δείχνυται τὸ ἐξ οὐχ ὄντων (19), χἂν ἁγνοῷ-
ctv οἱ ἀνόητοι τὴν τῆς φωνῆς αὐτῶν µανίαν. Η γὰρ
χρόνοις ἐμπολιτεύεσθαι δεῖ τὸ, οὐχ ἦν, ἡ αἰῶνός τινι
διαστήµατι. El τοίνυν ἀληθὲς τὸ, πάντα δι αὐτοῦ
γεγονέναι, δηλονότι xaX πᾶς αἰὼν χαὶ χρόνος, xai
διαστέµατα, xal τὸ ποτὲ, ἐν οἷς τὸ cox ἦν εὑρίσχεται,
δι) αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ πῶς oóx ἀπίθανον, τὸν χαὶ
χρόνους xal αἰῶνας xal χαιροὺς, ἐν ol, τὸ, οὐκ ἦν,
συµπέφυρται, ποιῄσαντα, αὐτόν ποτε μὴ εἶναι λέ-
ο Matth, xi, 33.

6 Eccli. 1, 9. ? Isa. vin, 8.

tione sua expunxit hzec verba. Certe non habentur
in codice Leonis Allatii, et superflua videntur hoe
loco. Porro locus iste desumptus est ex cap. xxiv
Isaixs. Ubi Hieronymus notat verba illa : Et dixi:
Secretum meum mili ; secretum meum mihi, non ha-
beri in Septuaginta, sed ex Theodotionis translatione
ab Origene addita esse. Procopius autem Gazzus
ex interpretatione Symmachi suppleta esse dicit.

(19) Αὐτόθεν δείκνυται τὸ ἐξ οὖκ ὄντων. Ja-
cobus Sirmundus hunc locum ita edidit, αὐτόθεν
δείχνυται Ex τοῦ ἐξ οὐκ ὄντων. Et totum locum sic
interpretatus est : Quod vero exirema sit dementia,
Filium ex non exstantibus ortum existimare, atque
in tempore productum, indidem patet, hoc est, ex non
exstantibus, etc. Verum cum nulli codices ila scri-
ptum habeant, vulgatam lectionem mutare nefas
duco. Quod si conjecturam nostram licet propo-
nere, existimo delenda esse hzc verba «b ἐξ οὐχ
ὄντων, quas scholii loco ad marginem ascripta, post-
ea in textum translata sunt. Porro Epiphanius
Scholasticus hunc locum ita vertit : Non reor igno-
rare sapien'es, quia vesanum est sapere, ex nom exsi-
stentibus facium. Filium; cum utique habeat tempo-
rale principium, quod ostenditur ex non exsistentibus
factum. Unde apparet Epiphanium legisse χρονικην
ἔχον τὴν προθολὴν τὸ ἐξ οὐκ ὄντων.

551

EPISTOLAE.

0538

χειν; ᾿Αδιανόητον γὰρ (20) χαὶ πάσης ἁμαθίας ἀνά- A Lempestales condidit, in quibus illud, mon erat»

πλεων, τὸν αἴτιον γενόµενόν τινος, αὐτὸν µεταγενέ-
στερον λέγειν τῆς Uxelvou γενέσεως. Προηγεῖται γὰρ
χατ᾽ αὐτοὺς τῆς τὰ ὅλα δημιουργούσης τοῦ Θεοῦ σο-
φίας ἐχεῖνο τὸ διάστηµα, ἓν ᾧ φασι μὴ γἐγενῆσθαι
τὸν Ylàv ὑπὸ τοῦ Πατρός' ψευδοµένης xav! αὐτοὺς
καὶ τῆς Πρωτότοκον αὐτὸν εἶναι πάσης κτίσεως ἄνα-
γορευούσης Γραφῆς. Σύμφωνα γοῦν τούτοις Bod xal
ὁ µεγαλοφωνότατος Παῦλος, φάσχων περὶ αὐτοῦ. "Or
ἄθηχε xJnporónov πάντων, δι) οὗ xal τοὺς αἱῶ-
vac ἐποίησεν. ᾽Αλλὰ xai ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ
πάντα, τὰ ày τοῖς οὐρωγοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς }ῆς,
τὰ ὁρατὰ xal τὰ ἁόρατα, εἶτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξου-
σίαι, εἴτε χυριότητες, εἴτε θρόνοι’ πάντα δι αὐ-
τοῦ xal εἰς αὐτὸν ἕκτισται' καὶ αὐτός ἐστι πρὸ
πάντων.

Vll. ᾿Ασεθεστάτης οὖν φανείσης τῆς ἓξ οὐκ ὄντων
ὑποθέσεως, ἀνάγχη τὸν Πατέρα ἀεὶ εἶναι Πατέρα :
ἔστι δὲ Πατῆρ ἀεὶ παρόντος τοῦ Υἱοῦ, 6v ὃν χρηµα-
τίξει Πατήρ (21). ᾿Αεὶ δὲ παρόντος αὐτῷ τοῦ Υἱοῦ,
ἀεί ἐστιν ὁ Πατὴρ τέλειος, ἀνελλιπῆς τυγχάνων ky
τῷ χαλῷ' o9 χρονικῶς, οὐδὲ Ex διαστήµατος, οὐδὲ ἐξ
οὐχ ὄντων Ὑεννήσας τὸν μονογενη Yióv. Τί δὲ οὐχ
ἀνόσιον τὸ λέγειν, ποτὲ μὴ εἶναι τὴν Σοφίαν τοῦ
Θεοῦ, τὴν λέγουσαν' "Eq ἥμην παρ) αὐτῷ ἆρμό-
ὤνσα, ἐγὼ ἤμην ᾖ προσέχαιρεν - 3 τὴν δύναμιν
τοῦ Θεοῦ μὴ ὑπάρχειν ποτέ' f| τὸν Λόγον αὐτοῦ
ἠχρωτηριᾶσθαι ποτέ: ἢ τὰ ἄλλα ἐξ ὧν ὁ Υἱὸς γνωρί-

ζεται, xaX ὁ Πατὴρ χαραχττρίἰζεται; Τὸ γὰρ ἁπαύ- C

yacpa τῆς δόξης μὴ εἶναι λέγειν, συναναιρεῖ xaX τὸ
πρωτότυπον φῶς, οὗ ἐστιν ἀπαύγασμα. El δὲ χαὶ f
εἰχὼν τοῦ Θεοῦ οὐχ fjv ἀεὶ, δῆλον ὅτι οὐδ' οὗ ἐστιν
εἰχὼν, ἔστιν ἀε[. ᾽Αλλὰ χαὶ τῷ μὴ εἶναι τὸν τῆς ὑπο-
στάσεως τοῦ Θεοῦ χαραχτῆρα, συναναιρεῖται xaxet-
ος, ὁ πάντως παρ' αὐτοῦ χαραχτηριζόµενος. Ἐξ fic
ἔστιν ἰδεῖν τὴν υἱότητα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, οὐδεμίαν
ἔχουσαν χοινωνίαν πρὸς τὴν τῶν λοιπῶν υἱότητα. "Ov
τρόπον γὰρ ἡ ἄῤῥητος αὐτοῦ ὑπόστασις, ἀσυγχρίτῳ
ὑπεροχῇ ἑδείχθη ὑπερχειμένη πάντων οἷς αὐτὸς τὸ
εἶναι ἐχαρίσατο, οὕτως xal ἡ υἱότης αὐτοῦ χατὰ φύ.
Φιν τυγχάνουσα τῆς πατριχῆς θεότητος, ἀλέχτῳ ὑπερ-
oyfj διαφέρει τῶν δι) αὐτοῦ θέσει υἱοθετηθέντων.
'O μὲν γὰρ ἀτρέπτου φύσεως τυγχάνει, τέλειος ὢν

confusum est, ipsum aliquando non ezxstitisse di-
cere? Est enim alienum a sensu omnique plenum
inscitia, eum qui alicujus rei auctor sit, eadem re
posteriorem affirmare. Quippe juxta illorum sen-
tentiam, spatium temporis quo dicunt Filium Dei
non exstitisse ex Patre, przcessit sapientiam Dei
omnium rerum conditricem : mentiturque secun»
dum eos Scriptura, que Primogenitum omnis crea
ture illum vocat '*. Quibus consona sunt quas vo-
calissimus Paulus de illo praedicat, ita dicens 12:
Quem constituit heredem universorum : per quem fe-
cit et secula. Sed et !* in ipso condita sunt universa
in celis et in terra, visibilia et invisibilia, sive prin-
cipatus, sive poleslates, sive dominationes, sive

D ihroni: omnia per ipsum creata sunt: et ipse est

ante omnia.

VH. Proinde cum ab omni pietate alienissimam
esse appareat sententiam illam de non exstantibus,
necessario dicendum est, Patrem semper esse Pa-
trem. Pater autem est, presente semper Filio, ob
quem dicitur Pater. Quocirca cum semper ei pre-
sens sit Filius, semper est perfectus Pater, nuila re
destitutus in bono : qui non in tempore, neque ex in-
tervallo, nequee non exstantibus, unicum Filium ge-
nuit. Quomodo autem impium non sit dicere, Sapien-
tiam Dei aliquando non exstitisse,quze de se ipsa ita
loquitur 15: Ego eram apud ipsum cuncta componens :
ego eram cui adgaudebat? aut virtutem Dei ali-
quando non exstitisse : aut Verbum ejus aliquando
fuisse mutilatum : aut alia quandoque defuisse, ex
quibus Filius cognoscitur et Pater designatur ? Is
enin qui negat splendorem glorizx exsistere, simul
tollit primitivum lumen oujus est splendor. Et si
imago Dei semper non fuit, nec illum semper fuisse
liquet cujus imago est. Denique negando figuram
substantiz: Dei semper fuisse,'simul tollitur ille
qui perfecte ab eo exprimitur. Ex quo licet pers-
picere, filiationem Servatoris nostri nibil prorsus
habere commune cum reliquorum filiatione. Nam
quemadmodum inexplicabilem ejus substantiam
incomparabili excellentia praestare ostensum est
reliquis omnibus quibus ille essentiam tribuit; sic
et ejus filiatio, qua justa naturam est paternz di-

xaX διὰ πάντων ἀνενδεῆς * οἱ δὲ, τῇ εἰς ἑχάτερα τρο- p) vinitatis, ineffabili quadam preestantia superat filia-

«fj ὑποχείμενοι, τῆς παρὰ τούτου βοηθείας δέονται.
Τί γὰρ ἂν καὶ προχόψαι ἔχοι fj τοῦ Θεοῦ σοφία, 1| τί
προσλαθεῖν ἡ αὑτοαλήθεια, 7) ὁ Osbc Λόγος; Πῶς ἂν
ἔχοι βελτιωθηναι fj ζωὴ, τὸ ἀληθινὸν φῶς; El δὲ
οοὔτο, πόσῳ πλέον ἀφύσικον τυγχάνει, µωρίας ποτὲ
δεχτιχὴν γενέσθαι τὴν σοφἰαν, f| τὴν τοῦ Θεοῦ δύνα-
pay ἀσθενείᾳ προσπλαχῆναι, ἁλογίᾳ τὸν λόγον ἁμαυ-
ῥρωθήηναι, ?) τῷ ἀληθινῷ φωτὶ ἐπιμιχθῆναι σκότος ;
τοῦ μὲν ᾽Αποστόλου αὐτόθεν λέγοντος: Τίς κοινωνία

13 Eccli. xxiv, 5.

(20) ᾿Αδιανόητον γάρ. 1n codice Leonis Allatii
scriptum est ἀνόητον, quod magis probo. Atque ita
legit Epiphanius Scholasticus. Sic enim vertil:
Stulium est enim, et omni peccato plenum, etc.

15 Coloss. 1, 45; Hebr. 1,9. '* Coloss, 1, 16, 17.

tionem eorum qui per ipsum adoptati sunt filii.
Nam ipse quidem immutabilis est nature, unde-
cunque perfectus, nec ullius rei indigens : hi
vero.cum mutationi in utramque partem sint οὗ»
noxii, opus habent illius auxilio. Quem enim pro-
fectum facere potest Dei sapientia? Quod augmen-
tum accipere potest ipsa veritas et Deus Verbum?
Qua ratione melior fleri possit vita et lux vera?
Quod si ita s& habet, quanto absurdius est, ut sa-

15 Prop. vint, 50.

(31) Δι ὃ χρηµατίᾶι Πατήρ. In manuscripto co-
dice Henrici Savilii legitur δι᾽ óv, quomodo etiam
legit Epiphanius Scholasticus. In vegio J. Pini €od.

... Scriptum inveni δι) οὗ.

oL9

S. ALEXANDRI ALEXANDRINI

560

p'entia aliquando stultitie capax fuerit, ut virtus A φωτὶ zpóc cxótoc, 3) tic συμφώνησις Χριστῷ

Dei infirmitati conjuncta sit, aut ut ratio obscura-
ta fuerit vecordia, aut tenebrz cum vera luce per-
mixte? eum Apostolus diserte dicat !* : Que societas
luci cum tenebris, aut que conventio Christo cum Be-
lial? et Salomon *! neget fleri posse, ut cogitatione
comprehendatur via colubri super petram , qua
Christus est juxta sententiam Pauli '*. Homines
vero et angeli, qui sunt ejus creaturz, benedictio-
nem acceperunt ut proficerent, in virtutis studio
etin mandatis legis sese exercentes, ne in vitia di-
labantur. Quamobrem Dominus noster, cum natura
sit Filius Patris, ab omnibus adoratur. Hi vero de-

πρὺς Βε.ίαρ; τοῦ δὲ Σολομῶντος, ὅτι ἀδύνατον ἂν
εἴη xàv µέχρι πρὸς ἐννοίας (22) εὑρεθῆναι ὁδοὺς
ὄφεως ἐπὶ πέτρας, ft; χατὰ Παῦλόν ἐστιν ὁ Χρι-
ατός. Οἱ δὲ χτίσµατα αὐτοῦ τυγχάνοντες, ἄνθρωποί τε
xaX ἄγγελοι, καὶ εὐλογίας εἰλήφασι προχόπτειν, ápe-
ταῖς ἀσχούμενοι xal νομἰμοις ἐντολαῖς (23) πρὸς τὸ
μὴ ἁμαρτάνειν. Διὸ δὴ ὁ Κύριος ἡμῶν φύσει τοῦ Πα-
τρὸς Υἱὸς τυγχάνων, ὑπὸ πάντων προσχυνεῖται. Οἱ
δὲ, ἀποθέμενοι τὸ πνεῦμα τῆς δουλείας, ἐξ άνδραγα-
θηµάτων xal προχοπῆς τὸ τῆς υἱοθεσίας λαθόντες
πνεῦμα, διὰ τοῦ φύσει Υἱοῦ εὐεργετούμενοι, γίγνον-
ται αὐτοὶ θέσει υἱοί.

posito spiritu servitutis, ubi ex fortibus factis, el ex continuo progressu, spiritum adoptionis accepe-
rint, beneficio ejus qui natura est Filius, filii lunt adopiivi.
: VIII. Ac germanam quidem et propriam ac na- B — VIII. Την μὲν οὖν γνησίαν αὑτοῦ xal ἱδιότροπον,

turalem, eximiamque ejus filiationem Paulus decla-
ravit, ita dicens de Deo 15: Qui proprio Filio non
pepercit, sed pro mobis, non naturalibus scilicet
filiis, illum tradidit. Nam ut illum distingueret ab
iis qui non sunt proprie filii, proprium Filium esse
eum dixit, [n Evangelio vero legitur?* : Πίο est
Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Pre-
terea in Psalmis Servator ait?! : Dominus dixit ad
me: Filius meus es tu. Ubi se germanum ac genui-
num esse demonstrans, alios przter se genuinos
non esse significat. Jam vero quidnam illud est ** :
Ex utere ante Luciferum genui te? Àn non aperte
indicat naturalem paterni partus filiationem, quam
non accurata morum castigatione, non exercitatio-
me virtutum ac profectu, sed nature proprietate
sortitus est? Quamobrem unigenitus quidem Filius
Patris firmam ac stabilem possidet filiationem : ra-
tionalium vero flliorum 2doptionem non natura illis
competere, sed morum probitate ct Dei beneflcio
parari, mutabilemque esse, agnoscit Scriptura.
Videntes enim filii Dei filias hominum , acceperunt
sibi uxores **, et qux sequuntur. Et alibi **: Filios
genui et exaltavi, ipsi autem. spreverunt me ; Deum
per Isaiam prophetam dixisse accepimus.

IX. Plura cum possim dicere, fratres charissimi,

" Prop. xxx, 19.

16 ]] Cor. vi, 14, 15.
15 Gon. vi, 2. 1* ]

n,. ** Psal. cix, 5.

'5 I Cor. x,4.
$0.1, 9

xai φυσιχὴν, xal χατεζαίρετον νἱότητα ὁ Παῦλος oU-
τως ἀπεφήνατο, περὶ coU εἰπών": "Oc Τε tov ἰδίου
YloU οὑκ ἐφείσατο, àAA' ὑπὲρ ἡμῶν, δηλονότι τῶν
μὴ φύσει υἱῶν, παρέδωκεν αὐτόν. Πρὸς γὰρ ἀντιδια-
στολὴν τῶν οὐκ ἰδίων, αὐτὸν ἴδιον Yióv ἔφησεν εἶναι.
Ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίφῳ; Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου ὁ
ἁγαπητὸς, ἐν ᾧ εὐδόχησα. "Ev Ψαλμοῖς ὁ Σωτήρ
φησιν’ Κύριος εἶπε πρὸς μὲ, Ylóc µου el σύ’ γνη-
σιότητα ἐμφανίκων, σηµαίνει μὴ εἶναι αὐτοῦ yvn-
σίους υἱοὺς ἄλλους τινὰς παρ) αὐτόν. Τί δὲ καὶ τὸ,
Ἐκ γαστρὸς πρὺ 'Βωσφόρου ἐγένγησά σε; Οὐχλ
ἄντιχρυς τῆς πατριχΏς µαιεύσεως φυσιχὴν ἑνδείχνυ-
ται υἱότητα, οὗ τρόπων ἐπιμελείᾳ χαὶ προχοπῆς
ἀσχῆσει, ἀλλά φύσεως ἰἱδιώματι ταύτην λαχόντος;
"Q0cv χαὶ ἀμετάπτωτον ἔχει τὴν υἱότητα 6 μονογενὴς
Yt; τοῦ Πατρός ΄ τὴν δὲ τῶν λογικῶν υἱοθεσίαν, ob
χατὰ φύσιν ὑπάρχουσαν αὐτοῖς, ἀλλὰ τρόπων ἔπιτη-
δειότητι καὶ δωρεᾷ Θεοῦ, xai µεταπτώτην οἶδεν ὁ λό-
Ύος. Ἰδόντες γὰρ οἱ viol τοῦ θεοῦ τὰς θυγατέόρας
τῶν ἀνθρώπων, ἔλαδον ἑαυτοῖς yvraixac, xaX τὰ
ἑξῆς' χαὶ, Υἱσὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. αὐτοὶ δέ
µε ἠθέτησαν, διὰ Ἡσαῖου εἰρηχέναι τὸν θεὸν ἑἐδιδά- .
χθηµεν.

ΙΧ. Πολλὰ λέγειν ἔχων, ἀγαπητοι, παρέρχοµαι,
1! Psal,

15 Πυπι. vin, 32. ο Matth. πι, 17.

(22) Μέχρι πρὸς évrolac. In codice Allatii legi- D tamen minime capax videtur eorum natura. Totos

.tur μέχρις ἐννοίας, omissa altera prepositione.
Utramque tamen vocem agnoscit Epiphanius Scho-
lasticus, qui sic vertit : Impossibile est vel usque ad
opinionem invenire vias serpentis.

(25) Καὶ »ομίμοις évcoAaic. In. codice Leonis
Allatii scriptum est xal νοµίµους ἀντολάς. Quam
Scripturam in editione sua amplexus est Jacobus
Sirinundus. οἱ hunc locum ita vertit : Qui au-
tem ejus sunt creature, homines et augeli, et be-
nedictionem acceperunt, ul. proficerent virtutem ezer-
centes, et mandatorum leges ne peccarent. Alque
hanc lectionem, re attentius examinata, veriorem
puto: Ait enim Alexander, Deum duas res tradidisse

ominibus et angelis, ut in virtute progressus fa-
cere possent. EL mandata quidem legis ad hoc pro-
sunt, ne crimina admittant quz legc prohibita sunt.
Benedictio vero ad hoc prodest, ut in virtutis exer-
citatione quotidie proficiant. Sed occurrit hoc loco
diflicultas. Angelis enim profectum attribuit, cuius

enim scsc applicant angeli ad id quod semel am-
plexi sunt; nec paulatiu progrediuntur ad id quod
eligunt ; sed primo impetu ad summum fastigium
perveniunt, ita ut nec ulterius progredi, nec retro
reverti valeant. Materi: enim expertes sunt, quz
infirmitatem et inconstantiam gignit. Dicendum ta-
men est, angelos ita primum creatos esse a Deo, ut
essent mutabiles, et virtutis capaces ac vilii, uique

roficere possent in melius, aut in deterius labi.

anc fuisse sententiam veterum theologorum, tum
ex Alexandro patet, tum ex eo quod Arius ac eze-
teri asserebant, Filium Dei mutabilem esse, et vir-
tutis ac vitii capacem. Nec ullus Catholicorum eis
unquam objecit, angelos non esse mutabilis natura.

Sciebant enim id proprium esse solius Dei, qui in

sacris litteris diserte ait : Ego stt:, et non. mutor.
Angeli vero licet ditlicile mutentur, mutationi tamen
obnoxii sunt.

υῦ5

S. ALEXANDRI ALEXANDRINI

est id quod sancti dicunt in Psalmis : Jn lamine A ὀψόμεθα φῶς. Au 6t xaX ὁ τιμῶν τὸν Ys, «wj

(4ο videbimus (umen *', Quocirca qui honore afficit
Filium, simul honore afficit Patrem ; et qui ho-
norat Patrem, honorat etiam Filium 35: et quidem
merito. Omne enim impium verbum quod profertur
in Filium, ad personam Patris pertinet.

X. Post hzc vero, fratres charissimi, cui mirum
videatur id quod scripturus sum, si calumnias ab

illis confictas adversus me et adversus religiosissi- -

jam plebem exposuero? Nam qui divinitatem Filii
Dei oppugnare aggressi sunt, nos quoque ingrato
animo conviciis appetere non verentur. Qui nec ul-
los ex antiquis sibi comparari volunt : nec eos qui-
bus nos ab ineunte ztate magistris usi sumus, ex-
equari sibi patiuntur. Sed nec ullum ex omnibus

τὸν Πατέρα (28), xal εἰχότως πᾶσα γὰρ ἀσεθῆς
φωνὴ εἰς τὸν Υἱὸν λέγεσθαι τολµωµένη, εἰς τὸν Πα.
τέρα τὴν ἀναφορὰν ἔχει.

X. Καὶ τί λοιπὸν ἔτι θαυμαστὸν ὃ µέλλω γράφειν,
ἀγαπητοὶ, εἰ τὰς xaz' ἐμοῦ ψευδεῖς διαθολὰς xaX τοῦ
εὐσεθεστάτου ἡμῶν λαοῦ ἐχθήσομαι; Οἱ γὰρ χατὰ
τῆς θεότητος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ παραταξάµενοι, οὐδὲ
τὰς xaÜ' ἡμῶν ἀχαρίστους παροινίας παραιτοῦνται
λέγειν’ οἵ Ye οὐδὲ τῶν ἀρχαίων τινὰς συγχρίνειν ἔαυ-
τοῖς ἀξιοῦσιν, οὐδὲ οἷς ἡμεῖς ἐκ παίδων ὠμιλήσαμεν
διδασχάλοις, ἐξισοῦσθαι ἑνέχονται, AJ)! οὐδὲ τῶν
νῦν πανταχοῦ συλλειτουργῶν τινα εἰς µέτρον δοφίας

qui hodie sunt college nostri, ad mediocrem scien- D ἡγοῦνται’ μόνοι σοφοὶ xal ἀχτήμονες, xa δογμάτων

tiam pervenisse censent: solos sapientes ac nihil
possidentes, solos dogmatum inventores se esse ja-
ctantes, sibique solis ea revelata esse, quz? nemini
unquam eorum qui sub colo sunt, in mentem ve-
nerint. O impiam arrogantiam! o vesaniam immen-
sam!o inanem gloriam, atra bile percitis conve-
nientem ! o superbia Satan:e, quz sceleratis eorum
mentibus insedit! Non illis pudorem incussit vete-
rum Scripturarum perspicuitas religiosa : nec col-
legarum nostrorum consentiens de Christo doctri-
na audaciam eorum adversus illum repressit. Quo-
rum impietatem ne ipsi quidem daemones laturi
sunt, quippe qui cavent, ne quam adversus Filium
bei impiam vocem emittant.

εὑρεταὶ λέγοντες εἶναι, xal αὐτοῖς ἆἁποχεχαλύφθαι µό-
vote, ἅπερ οὐδενὶ τῶν ὑπὸ τὸν Ίλιον ἑτέρῳ πέφυχεν
ἑλθεῖν εἰς ἔννοιαν. Ὢ ἀνοσίου τύφου xat ἀμέτρου µα-
vac, xat μελαγχολιχῆς ἡρμοσμένης δόξης (39) χενῆς,
xai σατανιχοῦ φρονῄµατος, εἰς τὰς ἀνοσίους αὐτῶν
Ψυχάς ἁποσχιρώσαντος (00) ! Οὐ κατῄδεσεν αὐτοὺς f
τῶν ἀρχαίων Γραφῶν φιλόθεος σαφήνεια’ οὐδὲ ἡ τῶν
συλλειτουργῶν σύμφωνος περὶ Χριστοῦ εὐλάδεια τὴν
xat' αὐτοῦ θρασύτητα αὐτῶν ἡμαύρωσεν (24). "Qv
οὐδὲ τὰ δαιµόνια τῆς ἀνοσιουργίας ἀνέξεται, φωνὴν

. βλάσφημον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ θεοῦ εἰπεῖν φυλαττό-

μενα.

ΧΙ. Atque hzc pro virili parte nune a nobis dis- α Xl. Ταῦτα μὲν οὖν ἡμῖν χατὰ τὴν παροῦσαν δύνα-

putata sint adversus eos qui in imperita materia
tanquam in pulvere volutati, Christum impugnare
aggressi sunt, et nostram erga illum pietatem ca-
lumniari instituerunt. Aiunt enim isti ineptarum
fabularum inventores nos, qui impiam et nullo Seri-
pturarum testimonio fultam blasphemiam ex non
exstantibus aversamur, duo ingenita asserere. Duo-
rum enim alterum necessario esse dicendum affir-
mant imperiti : aut illum ex non exstantibus esse,
aut certe duo esse ingenita : nec intelligunt rudes
atgue ignari, multum interesse inter Patrem inge-
nitum, et res ab illo creatas ex nihilo, tam ratio-

"' Psal. xxxv, 10. ** Joan. v, 90.

(28) Τιμᾷ τὸν Πατέρα. Epiphanius Scholasticus D phanius Scholasticus |

quadam fic addit qu: non leguntur in Greco. Sic
enim habet : Quapropter et qui honorat Patrem,
honorat et Filium, et qui honorat Filium, honorat
et Patrem, et recie. Quam lectionem confirmant se-
«quentia, Itaque error videtur librariorum, qui hane
pericopen omiserunt decepti vocum similitudine.

(29) Kal ueAavyoAunc ἡρμοσμένης δόξης. Lego
μελαγχολιχοῖς, quemadmodum edidit Jacobus Sir-
mundus : cujus tamen factum probare non possum,
in eo quod lectionem nullius scripti codicis aucto-
ritate firmatam in textum admittere non dubitavit :
quam ad latus editionis su: rejicere, aut in adno-
tationibus referre potius conveniebat. Apud Nice-
phorum, in lib. viii, cap. 7, legitur xai µελαγχολι-
κῆς δόξης, omissa voce ἡρμοσμένης.

(90) ΑἈποσκιρώσαντος. ln. manuscripto codice
l.eurici Savilii scriptum est. ἐνσκηνώσαντος, Epi-

piv ἑπαπηρείσθω, πρὸς τοὺς ἀπαιδεύτῳ Όλη (352)
κατὰ τοῦ Χριστοῦ κονισαµένους, xal τὴν εἰς αὐτὸν
εὐσέθειαν ἡμῶν συχοφαντεῖν προθεµένους. Φασὶ γὰρ
ἡμᾶς οἱ φληνάφων ἐφευρεταὶ μύθων, ἀποστρεφομέ-
νους τὴν ἐξ οὐχ ὄντων ἀσεθη xal ἄγραφον χατὰ Χρι-
ατοῦ βλασφημίαν, ἁγέννητα διδάσχειν δύο. Δυοῖν θά-
τερον λέγοντες δεῖν εἶναι οἱ ἀπαίδευτοι, 3) ἐξ οὐκ ὄν-
των αὐτὸν εἶναι φρονεῖν, f) πάντως ἁγέννητα λέγειν
δύο’ ἁγνοοῦντες οἱ ἀνάσχετοι, ὡς μαχρὸν ἂν εἴη µε-
ταςὺ Πατρὸς ἀγεννήτου, χαὶ τῶν χτισθέντων ὑπ αὖ-
τοῦ ἐξ οὐχ ὄντων, λογικῶν τε χαὶ ἁλόγων. "fv µεσι-
τεύουσα φύσις μονογενῆς (35), δι᾽ fe τὰ Ola ἐξ οὐκ

sse videlur ἀποσχιρτήσαν-
τος. Sic enim vertit : Sapientia Satang in. animas
eorum nequissimas vehementer insiliens. ——

(34) Ἡμαύρωσεν. Codex Leonis Allatii babet
ἡμέρωσεν. Atque ita prorsus legit Epiphanius Scho-
lasticus, ut ex interpretatione ejus apparet. Sic
enim vertit : Non comministrorum concors reveren-
tia de Christo, ferocitatem eorum mansuefecit.

(92) Ἀπαιδεύτῳ $m. Sic vocat dialecticas ar-
umentationes, quibus utebatur Arius adversus
hristi divinitatein. In codice tamen Allatii pro 01$

legitur ὑλαχῇ, id est latratu, quod non probo.

(57) "Qv μεσιτεύουσα φύσις µονογενής. Benigne
intelligendum est quod hoc loco ail Alexander, na-
turam unigenitam mediam esse inter Patrem inge-
nitum et creaturas. Ubi naturam sumit pro per-
sona. Intelligit eniin. φύσιν ἐν ὑποστάσει, ut paulo
ante locutus est Alexander. Mediam autein vocat

Bo5

EPISTOLAE. '

500

ὄντων ἐποίησεν ὁ Πατλρ τοῦ Θεοῦ Λόγου; fj ἐξ αὐτοῦ A nales quam rationis expertes. Inter que duo me-

τοῦ ὄντος Πατρὸς γεγέννηται' ὡς xal αὐτός που διε-
μαριύρατο λέγων ὁ Κύριος, Ὁ ἁγαπῶν τὸν Πατέρα,
ἀγαπᾷ καὶ τὸν Υἱὸν' τὸν }εγεγγηµένον ἐξ αὑτοῦ.

XII. Περὶ ὧν ἡμεῖς οὕτως πιστεύομεν, ὡς τῇ ἁπο-
στολιχῇ Ἐχχλησίᾳ δοχεῖ' Elg µόνον ἀγέννητον ἴα-
τέρα, οὐδένα τοῦ εἶναι αὐτῷ τὸν αἴτιον ἔχοντα, ἄτρε-
ττόν τε xal ἀναλλοίωτον, ἀξὶ χατὰ τὰ αὐτὰ xaX ὡσαύ-
τως ἔχοντα, οὔτε προχοπὴν, οὔτε µείωσιν ἐπιδξχόμε-
voy: Νόμου xai Προφητῶν xai Εὐαγγελίων δοτῖρα,
πατριαρχῶν xal ἁποστόλων, καὶ ἁπάντων ἁγίων Κύ-
prov. Καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υ ἱὸν
τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, Υεννηθέντα οὐκ Ex τοῦ μὴ

dium obtinens unigenita natura Dei Verbi per
quam Pater universa condidit ex nihilo, ex ipso
vero Patre progenita est. Sicut ipse Dominus quo-
dam loco testatus est his verbis *? : Qui diligit Pa-
trem, diligit etiam Filium qui ex eo genitus cst.
XII. De quibus nos ita credimus, quemadmodum
apostolica sentit Ecclesia : In unum ingenitum Pa..
trem, qui a. nullo causam hahet essentize suz : nec
conversioni obnoxium nec mulationi, qui semper
eodem modo se habet, nec profectum nec diminu-
tionem admittit: qui Legem et Prophetas et Evan-
gelia nobis dedit: qui Dominus est patriarcharum
et apostolorum sanctorumque omnium. Et in unum
Dominum Jesum Christum, Filium Dei unigenitum :

ὄντος, ἁλλ᾽ Ex τοῦ ὄντος Πατρὸς, οὗ κατὰ τὰς τῶν σω- B non ex nihilo genitum , sed ex eo qui Pater est ;

µάτων ὁμοιότητας, ταῖς τομαῖς f) ταῖς &x διαιρέσεων
ἀποῤῥοίαις, ὥσπερ Σαθελλίῳ xal Παλεντίνῳ δοχεῖ"
ἀλλ' ἁῥῥήτως xal ἀνεχδιηγήτως, χατὰ τὸν εἰπόντα,
ὡς ἀνωτέρω παρεθήχαµεν, Τὴν γεγεὰν αὐτοῦ τἰς
διηγήσεται; Τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ πάση τῇ Υεν-
νητῇ φύσει (54) ἀπεριεργάστου τυγχανούσης, χκαθὼς
xai αὐτὸς ὁ Πατλρ ἀπεριἐργαστός ἐστι, διὰ τὸ μὴ
χωρεῖν τὴν τῶν λογικῶν φύσιν, τῆς πατριχῆς Osoyo-
νίας τὴν εἴδησιν' ἅπερ οὗ παρ᾽ ἐμοῦ δεῖ μαθεῖν ἄν-
δρας τῷ τῆς ἀληθείας πνεύµατι κινουµένους, ὑπῃ-
χούσης ἡμᾶς χαὶ τῆς φθασάσης Χριστοῦ περὶ τούτου
φωνῆς xai διδασχούσης' Οὐδεὶς οἶδε τίς ἐστιν ὁ
Πατὴρ, εἰ μὴ ὁ Υἱός' καὶ οὐδεὶς οἷδε τἰς ἐστιν ὁ
ΥΠὸς, εἰ μὴ ὁ Πατήρ. "Ατρεπτον τοῦτον xai ἀναλ-
λοίωτον ὡς τὸν Πατέρα, ἀπροσδεῆῃ, xai τἐλειον Yiby,
ἑμφερῃ τῷ Πατρὶ µεμαθήχαμεν, uówo τῷ ἁγεννήτῳ
λειπόμενον &xelvou. Εἰκὼν γάρ ἐστιν ἀπηχριθωμένη,
καἱ ἁπαράλλακτος τοῦ Πατρός. Πάντων γὰρ εἶναι τὴν
εἰχόνα (55) πλήρη, δι ὧν dj µείζων ἐμφέρεια δηλον,
ὡς αὐτὸς ἐπαίδευσεν ὁ Κύριος" Ὁ Πατήρ µου, λέ-
vov, μείζων µου ἐστι. Καὶ χατὰ τοῦτο xal τὸ ἀεὶ
εἶναι τὸν Υἱὸν £x τοῦ Πατρὸς πιστεύομεν. Ἀπαύγα-
cua Yáp ἐστι τῆς δόξης, καὶ χαρακτὴρ τῆς πα-
εριχῆς ὑποστάσεως. ᾽Αλλὰ µή τις τὸ del πρὺς ὑπό-
νοιαν ᾽Αγεννήτου λαμβανέτω, ὡς οἵονται οἱ τὰ φυχης
αἰσθητήρια πεπηρωµένοι. Obss γὰρ τὸ ἦν, οὔτε τὸ
del, οὖτε τὸ πρὸ αἰώνων, ταὺτόν στι τῷ ᾽Αγεννήτῳ.
Αλλ' οὐδ' ὁτιοῦν ἀνθρώπων Évvota. ὀνοματοποιῆσαι
σπουδάσει, δηλοῖ τὸ ἀγέννητον, Ὡς χαὶ ὑμᾶς οὕτως
ἐχδέχεσθαι πιστεύω, καὶ τεθάῤῥηχα τῇ περὶ πάντων
ὑμῶν ὀρθῇ προθέσει, χατὰ µηδένα τρόπον τούτων
(ῶν ὀνομάτων τὸ ἀγέννητον δηλούντων. Ἔοιχε γὰρ

1*9 ] Joan. v,4.

59 ᾖδα. gi,8.. ?' Matth, χι, 27.

naturam unigenitam, non quod Unigenitus inferior
sit Patre, sei quod per illum omnia facit Pater, ut ait
Joannes evangelista. Unde δι’ οὗ proprie tribuitur
Filio, quemadmodum notat Basilius in libro De
Spiritu sancto.

(94) Πάσῃ τῇ vevvntà «φύσει. Malim scribere
γενητῇ, quemadmodum legisse videtur Epiphanius.
Vertit enim, omni create nature imperscrutabili, etc.

(50) Πάντων γὰρ εἶναι τὴν cixóra. 1n codice
Saviliano et in editione Dasiliensi verbum interse-
ritur hoc modo, πάντων γὰρ εἶναι δεῖ τὴν εἰχόνα

non corporum more, per incisiones aut defluxus
divisionum, quemadmodum Sabellio videtur et Va-
lentino, sed inexplicabili et inenarrabili quodam
modo, juxta prophetz verba 39 qux supra retulis
mus : Generationem ejus quis enarrabit ? Quippo
cum ejus subsistentiam nulla mortalis natura per-
vestigare possit, sicut nec Pater ab ullo investigari
potest ; propterea quod rationalis natura modum
divini illius ex Patre generationis percipere haud-
quaquam valet. Verum homines qui Spiritu verita-
tis moventur, non opus habent ista a me discere,
cum auribus nostris insonent verba jam olim a
Christo hac de re prolata, nosque ita doceant : Ne-
mo norit Patrem nisi Filius, et nemo notit quis. sit
Filius nisi Pater 5. Hunc conversionis ac mutatio-
nis expertem perinde ac Patrem, nullius egentem,
et perfectum Filium, Patrisque similem esse didici-
mus, hoc solo inferiorem Patre, quod ingenitus.non
est. Est enim imago Patris exactissima et in nullo
discrepans. Quippe liquet, eum imaginem esse ple-
ne omnía continentem, quibus maxima similitudo
declaratur, sicut ipse Dominus docuit, cum ait :
Pater major me est ?*. Et secundum hoc Filium ο
Patre semper exsistere credimus. Est eniin. splen-
dor paterna glorie, et figura substantie ejus 13. Sed
nemo eam vocem semper ad suspicionem trabat
Ingeniti, sicut existimant ii qui sensus «nimi ob-
excates habent. Nam nec verbum erat, nec sem-
per, nee aute secula idem est quod Ingenitum. Sed.
neque aliud ullum vocabulum humana iens com-
minisci potest quod significet ingenitum. Atque ita
vos intelligere credo, vestroque in omnibus re-

5 Joan, xiv, 28. 9 [Πε0γ. |, 3.

πλήρη. Atque ita legisse videtur Epiphanius Scho-
lasticus. Sic enim vertit, et omnino imaginem con-
venit esse plenam eorum, per qua non desit aliquid
ab cqualitate ejus cujus imago est. Sed et Christo-
phorsonus eamdem scripturam in libris suis repe-
rerat, nisi quod δεῖν in illis exemplaribus legebatur,
melius fortasse. Refertur enim ad vocem δῆλον qua
sequ:tur. Quod si δεῖ legere malimus, tut scriben
dum erit δηλοῦται, ut legitur in codice Leonis Aila-
tii, pro δηλον.

561

S. AY -EXANDRI ALEXANDRINI

cto consilio ac proposito confido, quandoquidem A οἱονεὶ χρόνων εἶναι παρέχτασις ταῦτα τὰ ὀνόματα,

hzc verba nullatenus ingenitum significant. Etenim
liec verba nihi! aliud videntur esse quam teuiporis
productio : sed divinitatem , et quasi antiquitateni
Unigeniti pro dignitate exprimere non possunt : a
sanctis autem viris prolata sunt, dum singuli hoc
mysterium pro captu suo nituntur exprimere, ve-
uiam petentes ab auditoribus, cum justa ac proba-
bili excusatione dicendo: liue usque perugimus.
:Quod si qui sunt, qui ab ore mortalj vocem ali-
quam exspectent prestantiorem humano sensu ca-
ptuque, abolita esse, dicentes, ea quz ipsis ex parte
sunt cognita; longe profecto inferius est illorum
spe atque exspectatione verbum erat, et semper, et
ante secula. Et quidquid tandem prolatum fuerit ,

τὴν μέντοι xav' ἀξίαν τοῦ Μονογενοῦς θεότητα, xal
οἷον ἀρχαιότητα σηµαίνειν μὴ δυνάµενα" τῶν δὲ ἁγίων
ἀνδρῶν ὡς δύναμις ἑχάστῳ ἐμφανίσαι τὸ µυστήριον
βιαζοµένων, xal συγγνώµην αἰτούντων παρὰ τῶν
ἀχροατῶν δι’ εὑλόγου ἀπολογίας, (50).διὰ τοῦ λέγειν’
Ei; & ἐφθάσαμεν. El δέ τι παρὰ τὸ ἀνθρώπινον, διὰ
χειλέων φθέγµα μεῖϊζόν τι προσδοχῶσιν οἱ ἄνδρες, τὰ
&x µέρους αὐτοῖς γνωρισθέντα (21) καταργεῖσθαι λέ-
Ύοντες, ὃηλον ὅτι πολὺ τοῦ ἐλπιζομένου λείπεται τὸ
ἦν, xaX τὸ del, xai τὸ πρὸ αἰώνων"' ὅπερ 5 ἂν f,
οὐχ ἔστι ταὐτὸν τῷ Ἁγεννήτῳ. Οὐχοῦν τῷ μὲν ἀγεν-
νήτῳ Πατρὶ, οἰχεῖον ἀξίωμα φυλακτέον, µηδένα τοῦ
εἶναι αὐτῷ τὸν αἴτιον λέγοντας" τῷ δὲ Yl τὴν ἁρμό-
ζουσαν τιμὴν ἀπονεμητέον, τὴν ἄναρχον αὐτῷ παρὰ

non idem est cum Iugenito. ltaque Patri quidem B τοῦ Πατρὸς Ὑέννησιν ἀνατιθέντας, xal ὡς ἐφθάσα-

ingenito propriam dignitatem servare oportet, nul-
lain eum habere exsistentiz: δι causam profiten-
do: Filio vero competens honor tribuendus est,
principio carentem ex Patre generationem ei assi-
gnando, cultumque ei, sicut diximus, exhibendo ;
ita ut tantummodo erat, et semper, et ante secula,
pie ac religiose de illo predicemus : divinitatem
quidem ejus nequaquam rejicientes, sed imagini
atque exemplari Patris respondentem in omnibus
similitudinem ei ascribentes. Solum vero ingeni-
tum Patris proprium esse dicamus, cum et ipse
Servator dixerit 3: Pater major me est. Praeter
hanc autem piam de Patre et Filio sententiam ,
unum insuper Spiritum sanctum, ut divin: Scri-
pturz nos docent, confitemur ; qui et sanctos ho-
mines Veteris Testamenti, et divinos doctores ejus
quod Novum appellatur, innovavit. Unam preterea
ac àolam catholicain, apostolicam Ecclesiam : quee
semper quidem inexpugnabilis est , licet universus
orbis eam oppugnet : victrix autem est omnis im-
pie factionis hereticorum, qui adversus ipsam
consurgunt. Quippe Sponsus illius animos nostros
confirmavit his verbis : Confidite, ego vici mundum **.
Λά hasc novimus resurrectionem — mortuorum ;
cujus primitiz fuit Dominus noster Jesus Christus,
qui carnem revera gestavit, non sola specie, sum-
ptam ex Maria Deipara : qui in fine seculorum, ut

psv, αὐτῷ σέθας ἁπονέμοντες, µόνον εὐσεθῶς xal
εὐφήμως τὸ ἦν, καὶ τὸ del, xat τὸ πρὸ αἰώνων λέ-
γοντες kw" αὐτοῦ. τὴν μέντοι θεότητα αὐτοῦ p παρ-
αιτούµενοι, ἀλλὰ τῇ εἰχόνι xal τῷ χαρακτῆρι τοῦ
Πατρὸς ἀπηχριδωμένην ἐμφέρειαν χατὰ πάντα àva-
τιθέντες. Τὸ δὲ ἀγέννητον τῷ Πατρὶ µόνον ἰδίωμα (58)
παρεῖναι δοξάζοντες, ἅτε δὲ xal αὐτοῦ φάσχοντος τοῦ
Σωτήρος Ὁ Πατήρ µου μείζων µου ἑἐστί. Πρὸς δὲ
τῇ εὐσεθεῖ ταύτῃ περὶ Πατρὸς καὶ Yiou δόξῃ, καθὼς
ἡμᾶς αἱ θεῖαι Γραφαὶ διδάσχουσιν, Ev Πνευμα ἅγιον
ὁμολογοῦμεν, τὸ χαινίσαν (59) τοὺς τε τῆς Παλαιᾶς
Διαθήχης ἁγίους ἀνθρώπους, xal τοὺς τῆς χρηµατι-
ζούσης Καινης παιδευτὰς θείους. Μίαν χαὶ µόνην
χαθολιχὴν, τὴν ἁἀποστολιχὴν Ἐχχλησίαν' ἀχαθαίρε-
τον μὲν ἀεὶ, x&v md; ὁ χόσµος αὐτῇῃ πολεμεῖν βου-
λεύηται (40): νικηφόρον δὲ πάσης τῆς τῶν ἑτεροδόξων
ἀσεθεστάτης ἑπαναστάσεως, εὐθαρσεῖς ἡμᾶς χατα-
σχευάσαντος (41) τοῦ Οἰχοδεσπότου αὐτῆς, διὰ τοῦ
βοᾷν' θαρσεῖτε, ἐγὼ vevixnxa τὸν κόσμον. Μετὰ
τοῦτο τὴν Ex νεχρῶν ἀνάστασιν οἵδαμεν' fj; ἁπαρχὴ
γέγονεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Ἀριστὸς, σῶμα φο-
ῥέσας ἀληθῶς xai οὐ δοχἠσει, ἐχ τῆς θεοτόχον Μα-
plac, ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων εἰς ἀθέτησιν ἆμαρ-
τίας ἐπιδημήσας τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, σταυρω-
θεὶς xal ἀποθανὼν, ἀλλ᾽ οὐ διὰ ταῦτα τῆς ἑαυτοῦ
θεότητος Ἕττων γεγενηµένος' ἀναστὰς ix νεκρῶν,
ἀναληφθεὶς ἓν οὐρανοῖς, χαθήµενος ἓν δεξιᾷ τῆς us-

peccatum tolleretur, ad humanum genus advenit , D γαλωσύνης.
crucique fixus et mortuus est: nec tamen idcirco divinitatis suze detrimentum sensit : suscitatus ex

"nortuis, assumptus in eclum, sedensque ad dexteram majestatis.

$5 Joan. xvi, 20.

.. (56) Διὰ τοῦ «έχει Eic d £g0dcapev. Hic locus
Ita cum Christophorsono dilucidius vertendus vide-
tur: Eatenus. de his rebus instituimus, quatenus
menlis nosira vis consequi potuit.

(57) Τὰ éx µέρους αὐτοις γνωρισθέντα. 1n mss.
codicibus Regio, Allatiano et Saviliano, et in edi-
tione Dasiliensi scriptum est γνωσθέντα. Videtur
autem alludere Alexander ad locum Pauli apostoli
In Epistola prima ad Corinth., ex parte cognosci-
mus ei ex parte prophetamus. Ita certe hunc locum
exposuit Epiphanius Scholasticus.

(98) To Πατρὶ μόνον ἰδίωμα. In codice Leonis
Allatii scriptum est µόνῳ. Sed reliqui codices vul-
gatam scripturam tuentur.

5 Joan. xiv, 28.

(39) Τὸ xawícav. In codice Leonis Allatii et in
Regio J. Pini scriptum est χινῆσαν, quam scriptu-
ram licet reliqui codices refutent, haud tamen sper-
nendam puto.

(40) Αὐτῇ xoAspstvr. βουλεύηται. la manuscripto
codice Savilii, et in editione Basiliensi scriptum est
βούληται. Sed et in. codice J. Pini scriptum inveni
πολεμεῖν αὐτῇ βούληται.

(41) Εὐθαρσεῖς ἡμᾶς χατασχευάσωτος. Mais
placet scriptura, quam in codice AHatiano, et in
siliensi editione reperi, χατασχευάζοντος. Confirmas
hanc lectionem e" Seholasticus, qui sic
vertit, securos nos [aciente patrefamilias ejus, εἰς.
In codice item regio J. Pini ita scribitur.

ΕΡΙΡΤΟΙ.ΑΕ. 70
Teva ix µέρους ἑνεχάραξα τῇ ἐπιστολῇ, τὸ Α XIIT. Hec ex parte perscripsi in. hac epistola,

Ἄιστον iv ἀχριθείας Ὑράφειν, φορτιχὸν, ὡς
Tw νοµίσας, διὰ τὸ μηδὲ τὴν ἱερὰν ὑμῶν
αληθέναι σπουδἠν. Ταῦτα διδάσχοµεν, ταῦτα
psv. Ταῦτα τῆς Ἐκχκλτσίας τὰ ἀποστολικὰ
t, ὑπὲρ ὧν χαὶ ἁποθνῄσχομεν, τῶν ἑξόμνυσθαι
αζομένων ἅττον πεφροντιχότες, εἰ xal διὰ
) ἀναγχάζξουσι, τὴν ἐν αὐτοῖς ἐλπίδα μὴ ἆπο-
&vot. "Qv ἑναντίοι γενόμενοι οἱ ἀμφὶ τὸν
xal ᾿Αχιλλᾶν καὶ οἱ τῆς ἀληθείας σὺν αὐτοῖς
, ἀπεώσθησαν τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλότριοι
X tfc εὐσεθοῦς ἡμῶν δ.δασχαλίας, κατὰ τὸν
v Παῦλον λέγοντα’ El τις ὑμᾶς εὐαγγε.1(ζε-
ὃ παρε.άδετε, ἀνάθεμα ἔστω, xàv ἄγγε-
οὐρανοῦ εἶναι προσποιῆται. ᾽Αλλὰ xat, El
ροδιδασκα.]εῖ, xal μὴ προσέρχεται τοῖς
vet «Ίόγοις τοῖς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ
^ xal τῇ xac εὐσέδεια διδασκα.ἰίᾳ, τε-
Ι μηδὲν ἐπιστάμεγος, xaX τὰ Ee. Τούτους
εµατισθέντας ἀπὸ τῆς ἁδελφότητος, μηδεὶς
χέσθω, μηδὲ ἀνεχέσθω τῶν λεγομένων f
νων ὑπ αὐτῶν. Πάντα γὰρ οἱ γόητες deo-
ἱλήθειαν οὗ μὴ λαλίσουσι. Περιέρχονται γὰρ
εις, οὐδὲν ἕτερον σπουδάνοντες, f] τῷ τῆς
ιροσχήµατι καὶ τῷ τῆς εἰρήίνης ὀνόματι,
Φίσεως xol χολαχείας γράµµατα διδόναι xal
ν, πρὸς τὸ πλανᾶν διὰ τούτων τὰ ὑπ᾿ αὑτῶν

singula accurate persequi importunum arbitratus ,
ut antea dixi, eo quod religiosam vestram diligen-
tiam non lateant. Hzc docemus, liec predicamus.
Hzc sunt apostolica Ecclesi: dogmata, pro qui«
bus mortem quoque libenter oppetimus, parvi fa-
cientes eos qui nos ista negare compellunt, spem-
que in iis positam non abjicientes , licet isti tor-
mentis adhibitis vim afferant. Quibus adversantes
Arius et Achillas, οἱ qui cum illis sunt hostes ve-
ritatis, Ecclesia expulsi sunt, utpote alieni a nostra
pia doctrina, juxta beatum Paulum, qui ait ?* : Si
quis vobis evangelizaverit preter id quod accepistis,
anathema sit; licet angelum 4 ε(εἰο se esse simulet.
Sed et, Si quis aliud doceat , et non. acquiescat sa-
cris sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei
que secundum pietatem est doctrina ; is inflatur ni-
hil sciens ** : et quze sequuntur. Hos igitur ab uni-
versis fratribus anathematizatos nemo vestrum
suscipiat, nec ea qua ab illis aut dicuntur aut scri«
buntur admittat. Omnia enim mentiuntur pra-
stigiatores, nec veritatem unquam loquentur. Cir-
cumeunt siquidem civitates, nihil aliud molientes ,
quam ut amicitie specie et sub nomine pacis , per
simulationem et blanditias dent litteras atque acci-
piant ; quibus mulierculas paucas ab ipsis deceptas
et peccatis onustas in errorem inducant ** et cetera.

ἵνα ὀλίγα γυναικάρια, σεσορευµένα ἁμαρτίαις, καὶ τὰ ἑξης.

Γούτους οὖν τοὺς τὰ τοσαῦτα χατὰ Χριστοῦ

κας, τοὺς τὸν Χριστιανισμὸν τοῦτο μὲν δη- C

παύραντας, τοῦτο δὲ ἐπὶ δικαστηρἰων ἔπι-
Φιλοτιμουμένους, τοὺς διωγμὺν ἡμῖν ἐν cl-
aov Ex' αὑὐτοῖς ἔπεγείραντας, τοὺς τὸ ἄῤῥη-
ήριον τῆς Χριστοῦ γενέσεως ἐχνευρίσαντας,
ἰποστραφέντες, ἀγαπητοὶ χαὶ ὀὁμόφνγχοι ἁδελ-
Ψηφοι γίνεσθε χατὰ τῆς μανιώδους αὐτῶν
ιαθ᾽ ὁμοιότητα τῶν ἀγανακτησάντων συλλει-
ἡμῶν, xal ἐπιστειλάντων pot κατ αὐτῶν,
ἵμῳ συνυπογραφάντων. “Α χαὶ διεπεμψάµην
τοῦ υἱοῦ µου ᾿Απίωνος τοῦ διαχόνου (42),
, πάσης Αἰγύπτου xal θτθαῖδος, τοῦτο δὲ
i$ xai Πενταπόλεως, xai Συρίας, xai ἔτι
d Παμφυλίας, 'Aclac, Καππαδοχίας, καὶ
y περιχόρων. "(lv χαθ᾽ ὁμοιότητα, χαὶ παρ)
Ἰασθαι πέἐποιθα. Πολλῶν γάρ pov βοηθηµά-
"τοὺς βλαθέντας πεπορισµένων, χαὶ τοῦτο
υσιράρµακον τοῦ ὑπ αὐτῶν ἁπατηθέντος
θοµένων καὶ ταῖς (45) τῶν συλλειτουργῶν
χαταθέσεσιν, εἰς μετάνοιαν διὰ τούτου Ép-
µουδαζόντων. ᾿Ασπάσασθε ἀλλήλους σὺν τῇ
v ἁδελφότητι (44). Εῤῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυ-

(.1, 8,9. ? I Tim. νι, ὁ, 4.

πίωνος τοῦ διαχέγου. ln cod. Leonis Λ|-

pad Nicephorum legitur τοῦ ἀρχιδιαχόνου.

etiam legit Epiplianius Scholasticus, ut ex

"jus apparet. Codex Regius J. Pini legit
ιαχόνον ᾽Απίωνος.

ειθοµέλων xai ταῖς. Particula xal alieno

XIV. Πορ ergo qui tot ac tanta ausi sunt contra
Christum ; qui Christianam religionem partim irri-
serunt publice, partim in judiciis traducere ac de-
notare student : qui pacis tempore persecutionem
adversus nos, quantum in ipsis est, excitarunt ;
qui ineffabile mysterium generationis Cbristi ener-
varunt ; hos, inquam, aversantes , charissimi atque
unanimes fratres, suffragamini nobis adversus fu-
riosam illorum audaciam , perinde ac collegz no-
stri, qui indignati sunt, et nobis epistolas scripse-
runt adversus illos, et tomo nostro subscripserunt,
Quz etiam ad vos misi per filium meum Apionem
diaconum, partim ex universa /Egypto ac Thebaide,
partim ex Libya ac Pentapoli : item ex Syria, Ly-
cia, Pamphylia, Asia, Cappadocia aliisque finitimis
provinciis. Quorum exemplo a vobis quoque litte-

p ras me accepturum esse confido. Nam cum multa

a me przsidia comparata sint ad sanandos eos qui
lesi sunt, tum illud praecipue remedium excogita-
tum est ad curandam multitudinem quz ab illis
decepta est, ut collegarum nostrorum consensui ob-'
teinperent, et per hoc ad poenitentiam redire festi-
nen:. Salutare vos invicem ura cum fratribus, qui

35 J] Tim. wi, 4.

loco posita est, ct in suum locum sie restituenda,
πειθοµένων ταῖς τῶν συλλειτουργῶν ἡμῶν συγχα-
ταθέσεσι͵, xa εἰς, etc.
(44) Σὺν τῇ παρ) ὑμῶν ἀδε.]ρότητι. Apud Nice-
βιογυπὴ legitur παρ) ἡμῶν, quod rectius mibi vi-
etur.

511 S. ALEXANDRI ALEXANDRIM 573
vobiscum sunt. Opto vos in Domino valere, dile- A plo εὔχομαι, ἀγαπητοί. Ὀναίμην ὑμῶν τῆς φιλοχρί,
clissimi, meque ex vestra in Christum pietate fru- στου φυχῆς.

ctum percipere.

It.
Ez Opp. S. Athanasii tom. 1, part. 1, pagg. 991 seqq., edit. BB., Paris. 1698.

EXEMPLAR, ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝ.
Τοῖς ἁγαπητοῖις καὶ τιµιωζάτοις cv A 1ειτουργοῖς--

e ο ο h ti ο ο bi E L à - μα *,
Charissimis honoratissimisque ubique Ecclesi ca ἁπανταχοῦ τῆς καθολικῆς Εκκλησίας, Ad.

(Ποίΐίεα comministris, Alexander in. Domino sa-

[utem.

4. Cum unum sit Ecclesize catholice corpus, in
divinisque Scripturis jussum sit **, ut. concordize
pacisque vinculum servetur; consentaneum est ut
qua a singulis geruntur invicem significemus : ut
scilicet si membrum quodpiam vel patiatur vel lz-
tetur, mutuo omnes una patiamur vel una lxtemur.
In nostra itaque paroecia haud ita pridem exorti
sunt viri improbi, Christique adversarii, docentes
defectionem , quam jure merito quis Antichristi
prodromum suspicetur et vocet. Equidem volebam
rem silentio tegere, ut in solis hzereseos praefectis
malum absumeretur, ne in czetera loca pervadens,
simplieiorum quorumdam aures contaminaret. At
cum Eusebius jam Nicomediz episcopus, ratus
penes se sita esse ecclesiastica omnia, quia scili-
cet, postquam relicta Beryto, ambitione motus Ni-
comediensium invasit episcopatum, nulla hujusce
ausus habita est ultio; cum ille, inquam, apustata-
rum istorum patrocinium susceperit, litterasque
proiis commendatitias ubique scribere aggressus
sit, ut quosdam rei ignaros in hanc turpissimam
Christique oppugnatricem pertrahat hzresim; ne-
cesse mihi fuit haud ignorauti quid in lege scriptum
sit, non ultra rem silentio premere, sed vobis om-
nibus signiflcare, ut cognoscatis tum eos qui apo-
statze effecti sunt, tum inauspicata eorum hzresis
verba : et si scripserit Eusebius, ne animum adhi-
beatis. llle quippe cum veterem animi malitiam,
quam aliquandiu occultarat, nunc eorum opera re-
novare studeat; sese simulat eorum gratia scri-

bere : opere tamen comprobat, se id suapte causa
agere.

* Ephes. 1v, 5.

(45) Titulus apud Socratem, lib. 1, cap. 6, 'Exi-
«στοὴ 'AAsCávópov '"AJAs£arópsíac Τοῖς ἀγαπη-
τοῖς, etc. Apud Gelasium, lib. n, cap. 5, Καθαιρετικὀν'
Αρείου xal τῶν σὺν αὐτῷ | PA παρὰ
᾽Αεξάνδρουἑπισκόπου ᾽Α.1εξανδρείας τοῖς ἁπαν-
ταχοῦ ἐπισκόποις. Τοῖς ἀγαπητοῖς, ete. Epiphia-
nius Scholasticus, Historie Tripariite lib. 1. cap.
15, hanc habet epistolam. ΜΟΝΤΕΛυΟ. et deinceps.
(46) Socrat. et Gelas., παρ) ἑχάστοις. Epiphan.
Schol., apud singulos. Mox iidem ráayet.... χαίρει.
(47) Sic Reg., Gelas. et codex Leonis Allatit in
notis ad Socratem a Valesio laudatus. Socr., νοµίσειε
xai xa.
(48) Sie Reg. et Socr. At Gelas, ὅπως ἓν τοῖς.
lbid. rat. et Gelas., ἁποστάταις uóvotg. Epiphan.
Schol., apostatas, Utra lectio sit germana, dubium.

ἔανδρος ἐν Κυρίῳ χαἰρειν (19).

Ι. Ἑνὺς σώματος ὄντος τῆς χαθολιχῆς Ἐχχλησίας,
ἐντολῆς τε οὔσης Ev ταῖς θείαις Γραφαῖς, τηρεῖν τὸν
σύνδεσμον τῆς ὀμονοίας xat εἰρήνης, ἀχόλουθόν ἐστι
γράφειν ἡμᾶς καὶ σηµαίνειν ἀλλήλοις τὰ παρ᾽ ἑχά-
στου (46) vwópeva: ἵνα εἴτε πάσχη, εἴτε χαίρῃ tiv
µέλος, ἡ συµπάσχωμεν, 7) συγχαίρωµεν ἀλλήλοις. Ἐν
τῇ ἡμετέρα τοίνυν παροικίᾳ ἐξηλθον νῦν ἄνδρες πα-
ράνοµοι χαὶ Χριστομάχοι διδάσχοντες ἀποστασίαν, fv
εἰχότως ἄν τις πρόδροµον τοῦ ᾿Αντιχρίστου ὑπονοί-
σειεν (41) xaX χαλέσειεν. Καὶ ἐθουλόμην μὲν σιωτῇ
παραδοῦναι τὸ τοιοῦτον, ἵν ἴσως ἐν τοῖς (48) προστά-
ταις µόνοις ἀναλωθῇ τὸ χκαχὸν, xat uh εἰς ἑτέρους
τόπους διαθὰν τὸ τοιοῦτον, ῥυπώσῃ τινῶν ἀχεραίων
τὰς ἀχοάς. Ἐπειδὴ δὲ Εὐσέδιος ὁ νῦν ἓν τῇ Νιχοµη-
ὃξίᾳ, νοµίσας ἐπ αὑτῷ χεῖσθαι τὰ τῆς Ἐκκλτσαίας,
ὅτι χαταλείφας τὴν Βηρυτὸν, καὶ ἐποφθαλμήῆσας (49)
τῇ Ἐχχλησίᾳ Νικομηδέων, xai οὐχ ἐχδεδίχτται κατ
αὐτοῦ (50) , προΐσταται xai τούτων τῶν ἀποστατῶν,
xai γράφειν ἐπεχείρησε πανταχοῦ συνιστῶν αὐτοὺς,
εἴ πως ὑποσύρῃ (51) τινὰς ἀγνοοῦντας, εἰς τὴν al-

εσχίστην ταύτην xal Χριστομάχον αἴρέσιν" ἀνάγχην

ἔσχον εἰδὼς τὸ Ev τῷ νόμῳ γεγραμμµένον, μηκέτι μὲν
σιωπήσαι, ἀναγγεῖλαι δὲ πᾶσιν ὑμῖν, ἵνα γινώσχττε
τούς τε ἀποστάτας γενοµένους, xat τὰ τῆς αἱρέσεως αὐ-
τῶν δύστηνα ῥήματα (52): xaX ἐὰν γράφη Εὐσέδιος,
μὴ προσέχητε. Παλαιὰν γὰρ αὐτοῦ χαχόνοιαν tb»
χρόνῳ σιωπηθεῖσαν, νῦν διὰ τούτων ἀνανεῶσαι βου-
λόμενος, σχηματίζεται μὲν ὡς ὑπὲρ τούτων γράφειν
(55): ἔργῳ δὲ δείχνυσιν, ὅτι ὑπὲρ ἑαυτοῦ σπουδάζων
τοῦτο ποιεῖ.

(49) Ita Reg. probe Gelas. et Socr., ἔποφθαλ-

ίσας.
i (50) Gelas., οὐχ ἐχδεδίχηται τὰ χατ᾽ αὐτόν. In co-
dice Leonis Allatii, οὐκ ἐχδεδίχηται τὰ χατ αὐτοῦ.
Reg. et Socr. bene habent οὐχ ἐχδεδίχηται xac
αὐτοῦ. Epiph. Scholast. lectionem Regii asserit : Non
est in eo ultio subsecuta.

(91) Reg., ἴσως ὑποσύρῃη. Gelas., ὅπως ὑποσύρῃ.
Socr., εἴ πως ὑποσύρη, recte; cui accinit Επὶριι.
Schol., Si quo modo trahat. Mox Socrat. et Gelas.,
εἰς τὴν ἑσχάτην. Reg., melius, εἰς τὴν αἰσχίστη».
Epiph. Schol., ad hanc pessimam.

(59) Socrat., ῥημάτια. .

(55) Sic Reg. et Gelas. et ita legit Epiphan. Schol.,
at Socrat., γράφων. Mox ide:n, ὡς ὅτι.

515

1]. Οἱ μὲν οὔν ἀποστάται vevópavot, εἰσὶν "Apetoz, A

xai ᾿Αχιλλεὺς (94), χαὶ ᾿Αειθάλης, xat Καᾳρπώνης,
xaX ἕτερος ᾿ἀρειος, xai Σαρµάτης, o ποτε πρεσθύ-
τεροι (55)* xa Εὐξώῖος, xai Λούχιος, xai Ἰούλιος
(56), xal Μηνᾶς, xat Ἑλλάδιος, xai Γάΐϊος, of ποτε
διάχονοι’ xal σὺν αὐτοῖς Σεχοῦνδος xal Θεωνᾶς, of
ποτε λεχθέντες ἐπίσχοποι. Ποῖα δὲ παρὰ τὰς T'pa-
φὰς (57) ἑφευρόντες λαλοῦσιν, ἔστι ταῦτα.

Ill. Οὐκ ἀεὶ ὁ θεὺς Πατὴρ ἦν, ἀλλ᾽ ἂν ὅτε ὁ θὲὸς
Πατὴρ οὐχ fjv: οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀλλ ἐξ
οὑχ ὄντων γέγονεν ὁ γὰρ ὢν θεὸς τὸν μὴ ὄντα ix

τοῦ μὴ ὄντος πεποίηχε' διὸ xal fjv ποτε, ὅτε οὐχ Ἡν.

Κτίσμα γάρ ἐστι καὶ ποίηµα ὁ Υἱὸς, οὔτε δὲ ὅμοιος
κατ᾽ οὐσίαν τῷ Πατρί ἐστιν" οὔτε ἀληθινὸς, καὶ φύσει
τοῦ Πατρὸς Λόγος ἐστίν' οὔτε ἀληθινὴ Σοφία αὐτοῦ

ἔστιν' ἀλλ᾽ εἷς μὲν τῶν ποιημάτων xal γενητῶν ἐστι" Β

χαταχρηστιχῶς δὲ λέγεται Λόγος xa Σοφία, γενόµε-
vog χαὶ αὐτὸς (58) τῷ ἰδίῳ τοῦ Θεοῦ Λόγψ, xo τῇ
ἐν τῷ θεῷ Σοφίᾳ, ἐν f| καὶ τὰ πάντα χαὶ αὐτὸν πε-
ποίηχεν ὁ θεός’ διὸ xaX τρεπτός στι xal ἀλλοιωτὸς
τὴν φύσιν, ὡς xal πάντα τὰ λογικά’ ξένος τε xol
ἁλλότριος xaX ἀπεσχοινισμένος ἐστὶν ὁ Λόγος τῆς τοῦ
θεοῦ οὐσίας' xaX ἄῤῥητός (59) ἐστιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ'
οὔτε γὰρ τελείως xal ἀχριθῶς γινώσχει ὁ Λόγος τὸν
Πατέρα, |οῦτε τελείως (60) ὁρᾷν αὐτὸν δύναται. Καὶ
γὰρ xai ἑαυτοῦ τὴν οὐσίαν οὐχ οἶδεν ὁ Υἱὸς ὡς ἔστι"
δι ἡμᾶς γὰρ πεποίηται, ἵνα ἡμᾶς δι αὐτοῦ ὡς δι
ὀργάνου χτίσῃ ὁ θεός. Καὶ οὐχ ἂν ὑπέστη, εἰ μὴ
ἡμᾶς ὁ θεὸς ἠθέλησε ποιῆσαι. Ἠρώτησε γοῦν τις
αὐτοὺς, εἰ δύναται ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τραπῆΏναι ὡς ὁ
διάθολος ἑτράπη» χαὶ οὐκ ἐφοθήθησαν εἰπεῖν ὅτι
δύναται (61): τρεπτῆς γὰρ φύσεώς ἐστι γενητὸς xal
χτιστὺὸς ὑπάρχων.

IV. Ταῦτα λέγοντας τοὺς περὶ "Αρειον, xai ἐπὶ
τούτοις ἀναισχυντοῦντας, αὐτοὺς τε xal τοὺς συν-
αχολουθήσαντας αὐτοῖς, ἡμεῖς] μὲν μετὰ τῶν χατ᾽
Αἴγυπτον xai τὰς Λιθύας ἐπισχόπων ἑἐγγὺς ἑχατὸν
ὄντων, συνελθόντες ἀνεθεματίσαμεν. Οἱ ὃΣ περὶ Eo-
σέδιον προσεδέξαντο, σπουδάξοντες ἐγχαταμίξαι (62)
τὸ φεῦδης τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τῇ εὐσεθείᾳ τὴν ἀσέθειαν᾽
ἀλλ) οὐχ ἰσχύσουσι’ νικᾷ γὰρ ἡ ἀλήθεια, xat οὐδεμία
ἑστὶ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος, οὐδὲ συμφρώνη-
σις Χριστοῦ πρὸς Βείαρ. Τίς γὰρ fjxouse πώποτε
φοιαῦτα; 7| τίς νῦν ἀχούων οὗ Κξενίζεται, xal τὰς

** [Il Cor. vi, 14.

(54) Sic Reg. Socrat., Άρειος, ᾿Αχιλλᾶς. Gelas.,
ρειος, xat ᾿Αχιλλεὺς, xat θαλῆς.

(55) Ol ποτε πρεσθύτεροι. Haec notatu dignissima
verba desunt apud Socrat. et Gelas., et apud Epi-
pbanium Scholasticum, qui omnia miscuit.

(56) Socrat., Ἰουλιανός. Mox illud, o£. ποτε διά-
xovot, desunt apud Socrat. et Gelas.

(52) Sic Socr. et Gelas. At Reg., minus recte, παρὰ
ταῖς Γραφαῖς. Post ἔστι ταῦτα, Gelas. habet. δόχµα
Ἀρείου : qu:e verba cum ad modum tituli, vel. ad
marginem scripta fuissent, demum in contextum
translata sunt : quorum loco Florentinus codex a
Valesio laudatus habet, πῶς φρονοῦσιν Αρειανοί.

(58) Socrat., xai αὐτὸς δέ. Codex Leonis Allatii,
καὶ αὐτὸς δὲ ὢν ἐν τῷ ἱδίῳ τοῦ 0:95. Λόγῳ, xai ἓν

EPISTOLJE.

514

Π. Ecclesie autem desertores hi sunt : Arius,
Achilles, Aithales, Carpones, Áriua alter, Sarmates,
olim presbyteri : Euzoius, Lucius, Julius, Menas,
Helladius et Gaius, olim diaconi : ac cum ipsis Se-
cundus et Theonas, olim episcopi nuncupati. Verba
autem ab illis adinventa ac preter Scripturarum
mentem prolata, hzc sunt.

ΠΠ. Non semper Deus Pater fuit ; sed fuit quando
Deus Pater non erat. Nun semper erat Dei Ver-
bum, sed ex non exstantibus factum est : Deus
enim qui est, non exsistentem ex non exsistente
condidit : quare erat aliquando cum non esset.
Res quippe creata, resque facta est Filius : neque
similis est Patri secundum substantiam : neque
verum et naturale Verbum est Patris : neque vera
ejus Sapientia; sed una ex rebus factis conditis-
que : abusive autem Verbum dicitur et Sapientia,
cum factus ipse sit. per proprium Dei Verbum, et
per eam qua in Deo est, Sapientiam, in qua cum
cztera omnia, tum eum ipsum fecit Deus. Quapro-
pter natura sua mutari atque verti potest, perince
atque omnia rationabilia. Extraneum autem, alic-
num atque semotum Verbum est a Dei substantia,
Inenarrabilis etiam est Pater Filio : nam neque per-
fecte, neque accurate Patrem novit Verbum, ne-
que perfecte illum videre potest. Etenim ne suam
quidem substantiam novit Filius, sicuü illa est.
Propter nos quippe factus est, ut nos illo quasi in-
strumento crearet Deus : neque exslilisset, nisi
nos Deus condere voluisset. Sciscitante quodam,
num perinde mutari possct Dei Verbum atque dia-
bolus mutatus est ; non veriti sunt illi respondere,
Sane potest : nam, utpote factus et creatus, muta-
bilis est natura.

IV. Hzc Arianos loquentes, hzc impudentissime
allirmantes, nos cum episcopis /Egypti et Libya-
rum prope centum, iu unum coacti, illos cum se-
ctatoribus suis anathemate percussimus. At Euse-
bius et socii admiserunt illos, operamque navarunt,
ut veritati mendacium, pietati impietatem admis-
ceant. Sed nequaquam id eflicere valebunt : vincit
quippe veritas, nullaque societas luci ad tenebras,
nulla consonantia Christi ad Belial *. Quis enim

D unquam talia audivit ? quis jain audiens non ob-

stupescat, auresque non obstruat, ul ne ejusmodi

τῇ τοῦ Θεοῦ Σοφίᾳ. Juxta quem Epiphan. Scholast.
sic, Et ipse el exstslens in proprio Dei Verbo et in Dei
Sapieutia.

99) Codex Leonis Allat., ἁόρατος. Epiphan.
Schol., invisibilis.

(60) Τε.1είως deest apud Gelas. Mox idem xa!
γὰρ αὑτοῦ τήν.

(61) Socrat., ναὶ δύναται. Gelas., ὅτι vat δύναται.
Ibid. codex Leonis &llat., οἷα τρεπτῆς ὢν φύσεως
χαὶ γεννητός. Cui consonat Epiphan. Scholast.,
tanquam natura convertibilis exsistens, factus. aiunt
et convertibilis est. Ubi Socrat., χαὶ τρεπτὸς ὑπάρ-
χων. Sed longe przstat Regii cod. et Gelasii lectio,
quam sequimur.

(02) Socrat , συγκαταµίδαι,

$15
verborum sordes aures $uas Contaminent? Quis
hzc Joannis audiens : In principio erat Verbum",
homines non condemnet, qui aiunt : Fuit aliquando
cum non esset ? Quis si hec Evangelii verba au-
diat : Unigenitus Filius; et : Per ipsum facia sunt
omnia 5, illos non aversetur hac loquentes : Una
ille est ex rebus factis? Nam qui potest una ex re-
bus a se factis esse, aut qui unigenitus erit, qui,
ut aiunt illi, omnibus annumeratur, si quidem et
ille res est facta atque creata? Quomodo ex non
exstantibus factus ille fuerit, cum Pater dicat,
Eructavit cor meum Verbum bonum *^; et, Ex utero
ante Luciferum genui te** ? Aut quomodo absimilis
substantizm Patris fuerit, qui est imago perfecta
splendorque Patris, quique ait: Qui vidit me, vidit

S. ALEXANDRI ALEXANDRINI

576
ἀχοὰς βύει, ὑπὲρ τοῦ μὴ τὸν ῥύπον τούτων τῶν ῥᾳ-
µάτων φαῦσαι τῆς &xonc; Τίς ἀχούων Ἰωάννου M-
Ύοντος, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, οὗ χαταγινώσχει
τούτων λεγόντων, "Hv ποτε ὅτε οὐχ ἣν; τίς ἀχούων
ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, Μονογενὴς Υἱὸς, καὶ, Δι αὑτοῦ
ἐγένετο πάντα, οὐ µισῇσει τούτους φθεγγοµένους
ὅτι, Εἷς ἐστιν τῶν ποιημάτων (65) ; Πῶς γὰρ δύναται
εἷς εἶναι τῶν δι) αὐτοῦ γενοµένων, ἢ πῶς μονογενὴς
ὁ τοῖς πᾶσι κατ ἐχείνους συναριθµούμενος, εἴπερ
καὶ αὑτὸς χτἰσμα ἐστὶ χαὶ ποίηµα (64) ; IIo δὲ ἐξ
02x ὄντων ἂν cfr, τοῦ Πατρὸς λέγοντος' Εξηρεύξατω
ἡ καρδία µου Λόγον ἀγαθόν' xal "Ex γαστρὸς αρὸ
Ἑωσφόρου ἐγέγγησά σε; Ἡ πῶς ἀνόμοιος 53
οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς, ὁ ὢν εἰχὼν τελεία χαὶ ἀπαύγασμα
τοῦ Πατρὸς, xai λέγων 'O ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώραχε

et Patrem 5 ? Quo pacto si Verbum seu Ratio οἱ B τὸν Πατέρα; Πῶς δὲ εἰ Λόγος χαὶ Σοφία ἐστὶ τοῦ

Sapientia Dei Filius est, fuit tempus cuin non esset?
Perinde est enim ac si dicerent : Deum aliquando
ftatione et Sapientia caruisse. Qui item verti muta-
rive potest, qui ait per se quidem ipse : Ego in Pa-
tre, et Pater in me **; et, Ego et Pater unum su-
fus "" : per prophetam vero : Videte me, quia ego
sum, et non mutor ** Nam etiamsi ad Patrem di-
ctum illud referri queat, aptius tamen de Filio
jam dicitur, quia cum factus homo sit, nequaquam
mulatus est; scd, ut ait Apostolus * : Jesus Chri-
stus heri et hodie, ipse et in secula. Quis induxit
illos ut dicerent, propter nos illum factum esse, licet
Paulus dicat 59 : Propter quem omuia, et per quem
omnia ?

V. Quod spectat autem. illam eorum blasphe-
miam qua aiunt, Filium non nosse perfecte Pa-
trem; nequaquam mirandum : cum enim in ani-
mum induxerint Christo bellum inferre, oppugnant
item hzc illius verba : Sicut novit me Pater, et ego
agnosco Patrem *'*, Proinde si ex parte tantum Fi-
lium novit Pater, constat Filium non perfecte co-
gnoscere Patrem. Quod si nefas sit ita loqui, et si
Pater perfecte novit Filium; planum est sicut Pa-
ter Verbum novit suum, perinde Verbum, suum
nosse Patrem, cujus ipsum Verbum est.

VI. Hxc dicendo, atque divinas Scripturas ex-
planando, s:xpenumero illos convicimus. Veruin
illi, quasi chamaeleontes, mutata subinde sententia,
dictum illud sibi vindicare nituntur : Impius cum
in profundum venerit, contemnit "**. Mult: / sane
ante illos exstitere ha:reses, qux», plus quam par
erat, ausz, in deinentiam collaps: sunt. At hi qui
voculis suis omnibus id moliuntur, ut Verbi divi-
nitatem tollant, id effecere, ut quodammodo justa
viderentur ille, cum propius ipsi ad Antichristuin

* Joan. 1, 1... ** Joan. 1, 18, 3.

'5 ibid. 10. — ' Joan. x, 90. *^ atalach. 1n, 6.
5. Prop. xvii, 95.

(63) Socrat. post ποιημάτων habet ὁ Yióc. ldem
ibid., πῶς δὲ δύναται ἶσος εἶναι, minus recte.

(64) Hzc, εἴπερ χα) αὐτὸς χτίσµα ἐστὶ χαὶ ποίηµα,
desunt. in Socrat., Gelas. οἱ Épiphan. Schol, sed
in Reg. leguntur.

*3 Psal. xpi, 1.
V? [Jebr. xii, 8.

Θεοῦ ὁ Υἱὸς, ἣν ποτε ὅτε οὐχ Tv; Ἴσον Υάρ iow
αὐτοὺς λέγειν ἄλογον xal ἄσοφόν ποτε τὸν Θεόν πῶς
δὲ τρεπτὸς xal ἀλλοιωτὸς ὁ λέγων, δι’ ἑαυτοῦ μὲν,
Ἐτὼ ἐν c9 Πατρὶ, xal à Πατὴρ ἐν ἐμοί' xal Εγὼ
xal ó Πατὴρ £r ἐσμεγ' διὰ δὲ τοῦ προφήτου’ Ἰδετέ
µε, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἡ»λοίωμαι; El γὰρ xal
ἐπ αὐτόν τις τὸν Πατέρα δύναται τὸ ῥητὸν ἀναφέ-
ρειν ἀλλὰ ἁρμοδιώτερον ἂν εἴη περὶ τοῦ Λόγου νῦν
λεγόμενον, ὅτι xaX γενόμενος ἄνθρωπος οὐχ Ἰλλοίω-
ται" &ÀX ὡς εἶπεν ὁ Απόστολος Ἱησοῦς Χριστὸς
χθὲς xal σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς alemac:
τίς δὲ (65) ἄρα εἰπεῖν αὐτοὺς ἔπεισεν, ὅτι δι ἡμᾶς
γέχονε, χαἰτοι τοῦ Παύλου Υράφοντος Δι ὃν τὰ
πάντα, xal δι οὗ τὰ πάντα;

C v. Περὶ γὰο τοῦ βλασφτμεῖν, ὅτι οὐκ οἶδεν τε -

λείως ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα, οὗ δεῖ θαυμάτειν ἅπαξ
γὰρ προθέµενοι χριστομαχεῖν, παραχρούοντα: xal τὰς
φωνὰς αὐτοῦ λέγοντος' Καθὼς Ἰινώσχειµε à. Πατὴρ,
χἀγὼ γινώσχω τὺν Πατέρα. Ei μὲν οὖν x μέρους ὁ
Πατὴρ γινώσχει τὸν Υὸν, ὅηλον ὅτι χαὶ ὁ Υἱὸς yh
τελείως γινωσχέτω (66) τὸν Πατέρα. Ei δὲ τοῦτο λέγειν
οὐ θέµις, οἶδε δὲ τελείως 5 Πατὴλρ tbv Yibv, δῃηλον
ὅτι χαθὼς γινώσχει ó Πατὴρ τὸν ἑαυτοῦ Λόγον, οὕτως
xai ὁ Λόγος γινώσχει τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, οὗ xal ἐστι
Λόγος.

Vl. Ταῦτα λέγοντες xal ἀναπτύσσοντες τὰς θείας
Γραφὰς πολλάχις ἐνετρέφαμεν αὐτοὺς. Καὶ πάλιν ὡς
χαμαιλέοντες µετεθάλοντο, Φφιλονειχοῦντες ἑαντοὺς
ἐφελχύσαι τὸ γεγραμμένον' "Οτ ἂν ἔ1θῃ ἁἀσεξὴῆς

D εἰς βάθος κακῶν, καταφρονεῖ. Πολλαὶ γοῦν αἱρέσεις

πρὸ αὐτῶν γεγόνασιν, αἴτινες πλέον τοῦ δέοντος
τολµήῄσασαι, πεπτώχασιν εἰς ἀφροσύνην. Οὗτοι δὲ 5.3
πάντων «ἑαυτῶν τῶν ῥηματίων ἐπιχειρήσαντες εἰς
ἀναίρησιν (07) τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἐδιχαίωσα»
ἐξ ἑαυτῶν ἐχείνας ὡς ἐγγύτεροι toU Αντιχρίστου χε’

*5 Joan. xiv, 9.

** Dsal, cix, 9; Hebr. 1, 5.
δι Joan. x, 15.

5? Hebr. v1, 10.

(65) Socr. οἱ Gelos., τί δέ. Epiph. Schol., qua
causa pulas, εἰς.

(66) Socrat. et Gelas., γινώσχει. -

(67) Socr., αὐτῶν τῶν ῥημάτων ἐπιχειρήσαντες
ταῖφ ἀναιρέστσι.

δα Φ. ALEXANDRI ALEXANDRINI 5»

IV.
Frogmenta duo ex epistola ad /Eglonem Cynopolitanum episcopum, contra Arianos.

Apud S. Maximum confess. inler cpusc. theolog. et polem., Opp. tom. Ml, pagg. 152-155, edit.
Paris. 1615.

|.
Sancti Alexandri pape Alexandrini, ex epistola ad A ToU ἁγίου ᾽Α.1εξάνδρευ πάπα ᾿Α.1εξανδρείας, &x
4Eglonem Cynopolitanim episcopum, contra Aria- τῆς πρὸς AlrAwvaézloxozov KvroxóAsuc xard.
nos. 'Apeuiar ἑἐπιστο.ξῆς.

Voluntas naturalis, intelligentis omnis nature θέλησίἰς ἐστι quouxh, παντὸς νοεροῦ αὐθαίρετας
libera facultas exsistit; ut quz nihil involuntarium δύναµις, ὡς μηδὲν κατὰ τὴν οὐσίαν ἀχούσιον ἔχοντας,
habeat, quod ex essentize ratione fit.

I.

Operatio naturalis, innatus est cujusque sub- Ἐνέργεια φυσιχἠ ἔστιν, ἡ πάσης οὐσίας ἔμφυτος
stantizte motus. Operatio naturalis, naturz cujusvis µαχίνησις. Ἐνέργειά ἐστι φυσιχὴ, ὁ πάσης φύσεως οὗ-
substantialis ac nolificans ratio est. Operatio na- σιώδης xaX γνωστιχὸς λόγος. Ἑνέργειά ἔστι φνσιχὲ,
turalis, aubstanti:t cujusvis notificans virtus est. ἡ δηλωτιχὴ πάσης οὐσίας δύναµις.

MONITUM IN SUBSEQUENTEM SERMONEM

(Mat, Bibliotheca nova Patrum, II, 529.)

Dixi in Spicilegio Romano, t, 111, p. 694, ex Orientalibus bibliothece Vaticana codicibus multa excitari
scripta velerum posse, qu& omnino desideramus. Et quidem prater lauta illa qug loco citato vdidi Patrum
fragmenta, majora indidem jam antea extuleram, Zacharia videlicet Melitenensis capita historica, Ebediesu
et Abulpharagii tractatus canonicos, Ármeniorum etiam canones, Severi Antiocheni sermones. aliquot, et nu-
per sancti Cyrilli contra Synusiastas et Diodorum ac Theodorum reliquias. Jam vero inter prima illa , que
memorati, codex Vaticanus Arabicus 101 bonam mihi párticulam suppeditaverat. sermonis sancti. Alexandri
patriarche Alexandrini (1); quem sermonem deinde integrum in Syriaco vat. codice 568 nactus sum, id quod
olim in Scriptorum vet. tom. V , p. 42, significavi. Nunc ecce post Alexandrini Cyrilli Greca scripta, ser-
monem hunc Alexandrini Syriace simul atque Latine (quandoquidem Greca verba desideramus), operam mihi
suam commodantibus Matthaeo Sciahuano et Francisco Mehasebo, Maronitis litteratissimis , in lucem exire
jubeo, ne tante antiquitatis, auctoritatis [ameque episcopi diutius os conticescat.

Porro rei vere testimonia sunt , primu quidem fragmenta illa ex codice Arabico, que Alexandri archie-
piscopi Alexandrini nomen gerunt (Spicil. Rom., t. IIT, p. 699), queque in integro sermone eidem auctori
inscripto, nunc suis recitata locis seriatim apparent, Deinde Sabariesus Syrus auctor apud Assemanum Bib.
or. t. 111, p. 545, recitat ex Mocaffei chronico Arabico, Alexandri nostri fragmentum , quod pariter (mira-
bile dictu !) in sermonc integro nostro n. 5 occurrit. Quanquam vero Mocaffeus Alexandrum dicit papam
Romanum, is quidem manifestus error ab Assemano in indice p. 658 recte corrigitur, qui legendum suadet
Alexandrinum. Deinde (preterquam quod. scribentibus menda multa obrepere solent) rei veritatem nunc Sy»
riacus codex nos docet, qui Alexandro Alexandrina urbis antistiti hunc sermonem inscribit. Tum satis est
exploratus mos Orientalium Romanos nominandi quotquot imperio Romano suberant , et Graeca, nedum La»
tina, lingua utebantur. Quin et ipsum Byzantinum imperium constanter Romanum appellant, ut ipsi quoque
Byzantini historici solent, qui ita in libris suis ambitiose loquuntur, postquam Constantinopolis nowe Rome
nomen invasit. Locus igitur a Moca[[eo relatus ita se habet : « Alexander Romanus patriarcha inquit : Manus
μα Adamum creatit, ipsa clavis in cruce per(orata est. Os quod in Adamum spiraculum vite inspiravit ,
acetum bibit. Pes qui clavis confixus fuit, terram fundavit. » Haec, iuquam paulo quidem liberius, sine dubio
tamen ez hoc nosiro sermone n. 5 sumpta vides. Verumtamen qui ibidem multo uberior locus precedit, et e
nobis cirgulis distinctus fuit, is cum Arabica sermonis interpretatione, in Spicilegio nostro edita , evidentius
adhuc atque adamussim congruit. Cateroqui non est mirandum , si qui sermo ex Greco in Sgriacum , es
hoc in Arabicum idioma transiit, paucas aliquot. varietates in his transfusionibus passus sit. Quin. ades
sermonis hujus due videntur exstitisse apud Alexandrinos, sive apud Orientales, editiones; quandoquidem in
cedice Syr. Vat., post inlegrum sermonem, aliud attexitur ejusdem fraqmenium , non. sine paucis variis le-

(4) Idem hic codex habet fragmenta SS. Julii et Silvestri pontificum Romanorum, quz ego Graece edidi,
Script. vet, t. VII, p. 434 et 169, col. 2, v. 1-15.

587 8$. ALEXANDRI ALEXANDRINI 588

.-À ή,”

do verumetiam auscultando. Nam sic ji. eel "e e» cw. IN ,

ut imber sineterra fructus non gignit, Ax Jf T IH i.

neque terra sine imbre; ita ne ver- -ó MÀ 15 : 30a] 2o -

bum quidem sineauditu fructificat, ne- 99 - Asi fle] . Biz qo es! I5)
^

que auditus sine verbo. Porro verbum e 119 I5e. INS [οί iso Jz ς "d

” »* ^

tunc fit fructuosum, cum id pronun- ^ » ὅ » » 4 0
&o «λ-ο Άσσος ᾖ.9]. πεεφά AM.a32aso Q0

tiamus; auditus pariter, cum auscul-

» gm 9 p Ὠ ^
tamus. Igitur cum verbum vim suam Sl «o L-5o— NS . [NR

expromit, vos quoque haud invide au- Je -5 όσα” 2o ct | Pea
rem prebete: et cum ad audiendum s fj , S Ml sí. IL. IN SS

accedilis, omni vos invidia et incredu- » ν » 9
litate expurgate. Pessime res invidia reo -— : ) Mei ais 9ο pens

99. 6
et incredulitas, quarum utraque justi - μις o» vius Ael e 9o vol
tie adversatur : etenim invidia charita- ᾗο Li ; La T μας ee LO. Ji i 4 o ο

ti opponitur, fidei incredulitas: haud ,»» ae P 949 x
To! "X JT 2522260 ας.

secus quam amaritudo dulcedini, luci «ο »

tenebre, bono malum, vite mors, Leia je 5a. Rem es rA
veritati mendacium. Age vero quicun- is za sias past b ιο]. Lain

que his repugnantibus virtuti vitiis ,
C* Jesi as. lioet lao. δια

abundant, ii mortui quodammodo sunt: » ? y
namque invidi et increduli charitatem el ras {6 9 2ο L— ]1o.:0o
fidemque oderunt; quod qui faciunt, leas Re qo voies
hostes Dei constituuntur. v Soi. Malo i : l. e» κ. IK
δα. - Jis fle νι )
EU c o, et a . Le os
ϱ ϱ « 9$ ^^
* Joi. 3 eol om

» ος

. 2. Cum vositaque, fratres charissimi, . S ls s 25 T. S NI -

omines invides atque incredulos ju- ορ ..4

stiti& hostes esse sciatis, ab his videlicet 195 und δις. j 9 μιζ de M
^^ Q

cavete : fidem charitatemque amplecti- e Ay iod. jew eo Kl

9 ^^ ϐ ^

mini, quarum ope salutem consecuti Jess doo. Lia. μ.ο»

sunt quotquot ab orbis initio usque ad Jl
: . . . αμ. ρα 9 vy οὗ... L3 a o
hodiernam diem sancti homines exsti- N mones ie L5

| Ά ο M 4 6
erunt. Charitatis autem fructura. haud jeu sia d qo ση voa '

. . . 9 ” »
verbis tantum exserite, verum etian. se Ja λα. ος...

ibus id y ^s ϱ 9^ 4
operibus id est pia propter Deum" | ^ n ο y. J ss ; ”

uy

519 Gus n SERMO DE ANIMA ET CORPORE. 590

$e οἱ ως | bin EIC aA
Hass ais. ολ. da eee
O-A-2.5 0122 - asse JT. s
κο». ye ή elo i oid
me Re ο Ji] iy coo
μονά 3 « Nass c! o. Rao ^5 s

imm LESS, Mina e

Α patientia. Ecce enim Dominus ipse

suam erga nos charitatem ostendit, non
verbis tantummodo sed etiam opere,
quoniam semet pro salute nostra pre-
tium tradidit. Pretereanos haud quem-
admodum mundus reliquus, verbo
creati fuimus, sed simul opere. Quippe
mundum unius verbi vi Deus fecit
existere; nos tamen verbi pariter ope-
risque efficacia produxit. Etenim Deo
haud satis fuit dicere : Faciamus homi-

ας JLaso Se -- las 5 e ενας B πεπιαά imaginem similitudinemque no-

cud & καν jo (f
uus Rudi. |J es. nj

οι» eR 45 oS] J Lose, oj.

e aia, pti Joe LS aa

e» Jis e lass Ad | be κόο

ORA Je ας

μον LI DÀ qo oli.
iie e Mal coto Ss. 129ἱ)

JA3L5 loo aca 3o No? Άι
δ]-- az gu a2. loot ωο) ei ντα
loo κα. Ko κο e 2 ο TY
n wes wr | Nona - Jhoor
λ.5 lao; . Ja z23o cel ooo ec Á i
nez 169 πας ie fioe age

stram" , sed opera verbum statim subse-
cuta est : nam sumpto de humo pulve-
re, hominem ex eo fórmavit, imagini
su& similitudinique conformem, in
eumque inspiravit vite spiraculum, ut
fieret Adam anima vivens.

3. Sed enim cum subinde homo
erroresuo se inclinasset ad mortem,

necesse fuit ut illa forma denuo ad
salutem ab eodem artifice suo refor-

C maretur. Etenim forma quidem sub
terra putris jacebat; verumtamen in-
spiratio illa, que instar spiraculi vi-
te fuerat, corpore separata tene-
broso loco detinebatur, qui infernus
vocitatur. Discidium ergo erat anime
a corpore; illa ad inferos relegata, hoc
in pulverem resoluto : magnumquo
erat intervallum, quominus invicem
convenirent ; quia carne soluta, corpus
corrumpitur; ligata anima, cessat ejus

»
5. Issls L. νά 19ο αλα” P àctio. Sicutenim, traditoin vincularege,

n Ls 55 oso) eon ct
NUN -2 πως qo Jas: s.l
μας iol . Lal - πρ y e? la
JR ass Jie Ia: o e άν καὶ
σα. ὃ ναι (? 5 να ρο-ςς οἱ

πο) Ὃν Γον Seo o]. me
V Gen. 1, 26

N

ruit civitas ; aut capto duce, dissipatur
exercitus; aut. gubernatore depulso,
mergitur navigium; ita vinculis anime
injectis, corpus ejus dilapsum est, ceu
sine rege civitas, membra ejus disso-
Juta, veluti fit in exercitu duce amis-
so,atque in mortem demersa, quod
navi usuvenit gubernatore destitute.
Anima igitur hominem dirigebat, quan-

59S
Jas enel d «οἱ edet Hte Li
"e. ο JLox. c.

^^

^^ 4 4 -
PPP cols Aul ecco] Jai

LA Si fi, οι ao οοι σολ.
L5 es. oo Maas «όν ζοο fio
Jaozas «λαο γω SUN o5
fit. [Pe «o JAZo 15e Jf] eh
UR e IS Jos A ose? (5 η
ροκ, 5 m gms jose
E .. 9] yi. -—R

Jie si JL s. Sms δώ socii
val No el ω9) οἱ y o La» V2 £2 file

^24

Uta
ei

^0 4

den pis. Me e 6:42 0.20

Jan. Jae No LS L3 οσο C

ζω. er AJ. L5iojo
joo aca μαι] if. λος) JA az ois
η. |l c! {199 oA NT - Lais

-
fio Jie Mo κ» 5 LLa2:5 olas
Jis ο Linse λὸ5. T4 Jis
y τν ο”. »
Loo [we o e a. KS
-JAzoso | ra Lope Jeens 5.15 Loo
Lco eiat] | Niza]. a in,

aoo Je ool UU Lasse 1] |
Nu MA o αλ.” joo soo KT
EE εκ δρ 1 οις»
6 JLoio o ws Ao JLásazes

SERMO DE ANIMA ΕΤ CORPORE.

"hr. τος

οι.

A dium sentina erat, ubi etiam exitium

« 'naclus est; etenim omnia ad necem

g5»-

ejus conspirarunt, et vix huc ingres-
sum pessumdederunt. Carebat interim
quolibet solatio homo, omnique ope
et quiete. Quandonam enim bene ho-
mini fuit? Num materno in utero? At-
qui ibi conclusus, parum a mortuo
differebat. An dum sinus lacte nutri-
retur? Ne tum quidem gaudium ullum
persensit. An potius dum adolesceret?
Atqui tunc maxime impendebant peri-
cula propter juveniles cupiditates. Num
denique dum senesceret? Enimvero
tunc ingemiscere coepit, senii pondere
pressus et mortis exspectatione. Quid
enim aliud senectus est, nisi mortis
exspectatio? Reapse terricole omnes
moriuntur, juvenes ac seniores, par-
vuli adultique : nulla enim corporem
statura a morte eximit. Cur ergo mo-
rore tanto angitur homo? Nimirum
mortis aspectus tristitiam parit : spe-
ctamus enim in homine exstincto fa-
ciem mutatam, figuram emortuam ,
corpus macie constrictum, os tacitur-
num, frigidam cutem, oculos depressos,.
artus immotos, cadaver humi abjectum,.
carnes dilapsas, gelidas venas, ossa
albida, articulos resolutos , omnia in
pulverem redigi, hominem diutius non
exsistentem. Quid ergo. homo est?
Flos, inquam, temporarius, qui in
materno sinu non apparet, juventute
vigescit, senio in mortem marcidus.
abit.

591 SERMO DE ANIMA ET CORPORE. 598
e5lf ctas 12555 λος.
ή μυ). ”
velo — mu Js 55 3 Lao ? "d Ja 9O (lamasse dicentem : Pertuli tanquam
A. e y i VEU parturiens "'. Re sane vera pertulit pro
pe Λο ολ. us πω. κ Ισ "v , nobis dolores, ignominiam, cruciatus,

^ «^ DRecemque ipsam ac sepulturam. Sic

Jiísss Jot Ez el. | 9

ji. » » πφ À gratia esse perpessum, ut eum morte
expediret, οἱ ore veluti prophete ex-

enim ipsemet per prophetam ait : Des-

elt 5. "CE z οἱ ers cendere me fecit in profundum **. Quis
^^
L3 ολ. |] Nos od» Laco. porro eum descendere fecit? Impins

M ? 6 οχ . La: «» οἱ o y" H - SB nimirum populus. Aspicite, o homines,

» aspicite quam fecerit Israel remunera-

» 0
mpl samo. A] TN vie tionem ! Benefactorem suum interemit,
A. MS MEE "à eod malum pro bono reddens, pro gaudio

VKLoxso Jie Lax V. olo | M34 afflictionem, pro vita necem! Ligno
suffixum necaverunt eum qui illorum

je fA oo LS cs

ο e

4 p : "D. » mortuos suscitaverat , claudos sane-
νοκ» |ς 9o [ο]. 3oo . decies verat, leprosos mundaverat, ceecos illu-

Boi, eo Kien gd minaverat. Aspicite, o bomines, aspi-
»
el κο 2o ὃς des AS "e . cs omnes populi, prodigia nova!
Ligno eum suspenderunt, qui terram
ο» 2 µ Be» u-€- » | ϱ » *w. ,
nd "οἱ A adi Ἂ expandit : (85) clavis eum confixerunt,
e. hi flos " δις c5 qui mundi fundamenta stabilivit : cir-
οι” ο Jl Eq oc. Lens NS. cumscripserunt eum quicoelum circum-
. ay ην 2 2 » » scripsit: vinxerunt illum, qui pecca-
o ο Q .
ο» nt X: Js. co? oo tores absolvit :aceto potaverunt illum,
PL wil 3) . »
d eA) oo «sls o Jai. c óyi29 qui justitie potum prebuit; felle eum
Jioc ντα 90). - eos nalo paverunt, qui vite cibum obtulit :
Td » manus pedesque ejus corruperunt,
Qao L£O- Ja Self ose [3125 codaols μερα 5
€ p qui illorum manibus pedibusque me-
él «ml? 9 oo Lao I-— delam fecit :,illius oculos vi. clauden-
002» ple Spe o. eode dos curarunt, qui visum ipsis restitue-
oo e o6; 9 ET , el 1 rat : sepulcro eum tradiderunt, qui
? y mortuos tum ante suam passionem
e . a 2 pro JA 2x » [oo pot tum etiam in ligno pendens suscitavit.
d t Lean S ή l ,2o

ο Isa. χε, 14. ** Jon. 1, 4.

μον pertinet fragmentum quod Mocaffeus, ut in Monito dixi, ex Alexandri boc sermone excet-

539 f. ALEXANDRI ALEXANDRINI 00

. . κ. Α »? ^ »*
6. Etenim cum Dominus noster in eid; i - cy joo d A No M «ο

ligno pateretur, monumenta dirupta
sunt, patuit infernus, anime prosilie-
runt, mortui ad vitam sunt regressi,
multique ex his visi sunt Hierosoly-
iis, dum crucis mysterium perficie-
batur : quo tempore Dominus noster
mortem calcavit, inimicitiam dissolvit,
fortes alligavit, crucisque tropeeum
erexit, corpore suo in id sublalo, ut
corpus appareret sublime, mors autem
sub carnis pede depressa. Tunc cole-
stes virtutes mirate sunt, angeli ob-
stupuerunt, tremuere elementa, crea-
tura omnis concussa est, dum myste-
rium novum spectaculumque terrificum
in orbe editum cerneret. Plebs tamen
universa, mysterii inscia , deridendo
Christo exsultabat; quanquam terra

nutaret, quaterentur montes vallesque
et pelagus, atque universa Dei creatura

tumultu ferveret. Coli luminaria ex[8-
verunt, sol fugit, luna disparuit, sidera
jumen suum subtraxerunt, dies cessa-
.vit ; templo excessit altonitus post ve-
lum discissum angelus, tenebre tellu-
rem obruerunt in qua Dominus ejus
Oculos clauserat. Interim infernus luce
.plenduit, quoniam illuc astrum de- p
scendit. Ad inferos Dominus haud equi-
dem curpore sed spiritu venit. Is vide-
licet operabatur ubique : etenim dum
corpore mortuos suscitabat, spiritu
animas liberabat. Nam corpore Domini
nostri suffixo, sepulcra, ut diximus,
&perta sunt , reclusus infernus, mortui
vitam receperunt, anima in mundum

Sunt remisse; quia Dominus inferos

ee 9^ J

ue 39,0. IMS νά. ο . m
Ls ο, ζω]ᾖο . Iv cx.5o . I ai
le kas κ. δές eet S.l e 9
λαο. ο ο ο. E 3 ei] Be

[PAPAE ον ο]ς FREU οι
JA) ού aus oS in. P-sle
PLU AN? οἳ -«κν το o5 wil κά
φας ον | Laco go v Jaco
κα) αζσή ς.) ο.) Pr PNE
Leno Λ-οἷο .o5ol. Lll «ο .99ι--1ο].
WIRE Ν.ὶ |Άτο 5ο .α. AT:
J5815 oor TSZa [έως LZ Ift
I — p loe fe Se das «ο 3
c. Ls.5l RAI μή joo ο οί c
αἱ TAS E^ I NC TT,
oat FEN δι» ο ὁ M3
οἱ ου». λαο. «ος». .J238a23 e
3X5 Ji Isoz «ααζςζιᾗ LXo25 .) oun
ο ρόλος ο. ext 5 abs Jolie
Hi ons 5 Joaas . Jason |, οἱ

Ln s Bei. si σον μα

TER aS. Ἅ ά κ. [ωο ao NS
.Joo Hie A pores. Joi ή

Jia. | Nass loo paese qe Dacis
κ οἱ ia io Ta ex Aaa, joo Jin ei

^ 2

C 0 . 31 "mi joo o5 T
gy uS WI v |... αχ

eM SERMO DE ANIMA ET CORPORE.
^ | ϐ ο » » -- ο ^^ e um
4}. ο. «-3 000 ς.3..ο Na-390

4 » 99) A

«Ἅ ο. oia. [iso «2 e OQ Mas
^ 7" -w ν 9, ^
JS SAN. onm:$0 . Jie. 014.30
^^ ^ ους ^^ es 9^ ο 2 eo 9^
ei [AS uua. 2o «δυο Nai;
9. ^ ze ^
9 5.50 ao exi
.eloNam Mal 3353 956 ole
9 ^ c m 2 - » » ^
V si oo fas INL πανω ως ᾗ

À vicerat, mortem calcsverst, hostem pu-

dore suffuderat; ideoque anime er
inferis prodierunt , mortuique in terris

apparuerunt.

"Y. Cernitis itaque quanta Christi

mortis vis fuerit! siquidem neque

»^.?5nu5 » » ” Λ 4, - : . )
e] Ia. 51 llol.o 220 T leas oen! B creatura occasum ejus equo animo tu

SU IEEE Πο. οἷςὦ
ο)» ααο[οια- δν.) LT joco egli
eo ] Ns o.0à9? Jit uel HA
NCN NC ᾱ-ρα-9ο εκα--λο-α-ϱ
Οἱ ος! η νο ρόλο. 5
eae Linazo Jj 3.51 cereo naso

- P^ ”0

^ A t
μο c! Ka .ο--2 joo $2.0? «430? C

P ρα

wal.) Nas o Ow. ande ο) «οἱ
9 2 ” ^ -- 9 6 5ο
Aes ] I doo. 2o oos. - JL 03 ο.
99]. - Taj]; | uoo La23s λαο κό σσ)
24 » - ^7 x » » ^ X on
Les Jio Jio Sw deco losa 3ol. Doe
»» να. » €. 4?
joo ὁ, 5s? 6o Jas] co Sao f] 1.5)
joo $3 Aso ως ETE μηνα
2. ^ »4 ^Í[(n - » »
ιο δν 5) oo Y M Jum. ος
» 4 » -. ο ^» 4 4 »
"126 ooo cao | 9 «992 Moo
LSojo M so LS 5]À ML Μὶ 3 o

952? 4 » 99? » » 5, x 4
ege Or AED λαός ?
0 ^ P. 944 | ϱρ» 2 » ”
] i36 veo - Jof ολ ο D

Ιός ὦ Ro
^ f ϱ0 »

? 2 5 ο

ire me exime,

lit, neque ejusdem passionem ele-

menta, neque tellus ejus corpus reti-

nuit, neque infernus spiritum. Cuncta

in Christi passione turbata fueront at-

que convulsa. Dominus, ut antea La-
zaro, inclamavit: Exite de vestristumue
lis, mortui, vestrisque loculis : etenim
ego Christus resurrectionem vobis

communico. Tunc enimvero terra cor-

pus Domini nostri sepultum diutius
continere non potuit; sed indulge, Do-

mine mi,exclamavit, iniquitatibus meis,

maledicto absolvo,

quod justorum sanguinem exceperim,

nec non corpora humana, tuumque {ρ-

sum corpus obruerim. Quale demum
hoc est rnirum mysterium? Cur, Do-

mine, in terram descendisti, nisi pro-

D pter hominem ubique terrarum disper-

sum? quandoquidem omni loco pul-
chra imago tua disseminata erat. Quod
sj tu vel una vocula imperasses, cüun-
cta se illico corpora coram te stetissent.
Nunc quia in terram venisti , figmenti-
que tui membra quesisti, hominem
tuum suscipe, depositum recipe, imae

ginem tuam Adamumque tuum recu-

605 S^ ALEXANDRI ALEXANDRINI νι
pera. Tunc Dominus tertia ας obitu A c2 * oli LA «is Me» αγ. TA c μα.

die resurrexit, hominem ad Trinitatis ϱ x »

cognitionem perducens. Tunc ompes m La. 5$o cn M » Joss
: . 9 Ch i.

humani generis nationes per ri LA jl . x enl -5 e? ; bo .e$ Sal

stum salva exstiterunt. Unus judicium

9
subiit, millia plurima absoluta fue- sna λος. axo νο. Bib
runt. llle autem homini quem salva- lo L$os c LSU esie PE v

verat similis factus, in colli culmen

004.4224 » AO ιό. )-» aee
conscendit, Patri haud aurum argen- οσο "i md H. πχ. zn. Lolo νο --
tumve aut pretiosos lapides, sed ho- Ist be 9 οἱ ὅ κ UR PN d

minem oblaturus quem ad imaginem

similitudinemque suam formaverat; s μού rrimbem 1 esas puel R4
atque hunc Pater sua dextera extol- Te " ὁ.] iro. ο »

lens, sublimi solio collocavit, et po- 9 » 3ics
pulorum judicem fecit, angelicorum 991—959. T Hóa ise Lo ἳ
exercituum ducem, cherubinorum au- IN. A M b o. llo. 4 RSS

rigam, vere Hierusalem filium, virgi-

nis sponsum, et regem, per omnia se&- * el cS. pis. n
cula seculorum. Amen.

ADDITAMENTUM IN CODICE CUM VARIA LECTIONE.
Igitur formam suam Deus visitare vo- ο” . d "9 » ”
i | eet EUER S τα ο D 20

lens, quam ad imaginem ac similitudi- » »
nem suam finxerat, postremis tempo- $.u& οἱ aso) e μι ir! νυν

ribus Filium suum incorporeum uni- ^? ? ρω” 99 om
cumque in orbem terrarum misit, qui eel so r S Jj ? Le

,
in virgineo sinu incarnatus, homo per- « ολ. La 2259 2x Qo αφ. Lio
fectus nasceretur, ut perditum homi- 29. » $9. »* 9 Q^

. i ! 3 Rena. λαο Las! «5 elo

nem erigeret, dispersa ejus membra
. . . πρ .ϱ”2» Mrd
recolligens. Secus enim, cur Christo et »ooxte 4439 2 αι "

moriendum fuit? Num ipse reus mor- ? 59

tis erat ? Cumque Deus esset, cur fa-

ctus est homo? Cur ad terram descendit, p 99. mm - .Joo ο τμ. 5? IL
qui in celo regnabat? (86) « Quis Deum

« coegit in terram se demittere, de Je, σολ li. m Lais
« sancta Virgine carnem sumere, fasciis yf. ς ιο. AL AS ; ol c? | Lise

«in presepi involvi, lacte nutriri, in

p -9 ,.0P 0» »
« Jordene baptizari, a populo illudi, | J^ 2o Il. a5 joo ji
«ligno configi, interre sinu sepeliri, 2e ) ' No JA $1 S. ο. Jon loo

« tertioque die ex mortuis resurgere,

« redemptionis causa animam dando PER μασ 1} cases NES

(86) Totus hic, quem virgulis distinguimus, locus exstat, ut in Monito diximus, ex ejusdem Alexandri
nominatim sermone in Arabicam linguam translato, apud nos Spicil. Rom. t. Ill, P 699. Et quidem
e

μα t unum esse fragmentum, non autem in duo divisum, uL perperam fleri videbatur in codice
abico

s. )Μο./.α uo & Spe. etas
Qo caso. ]s.5l Sae else. Lens
^ 9. »

es 19. RNAN | Naso
s funi. ου. a iia

CN T πες 2n. Hass. I
- 1j] s loe [tos oo ο.

eo am | EA

.JLaso

SERMO DE ANIMA ET CORPORE.

tasso 8155 [3s L$1 No. islas ^

e06
« pro aninia, pro sanguine sanguinem,
« mortem pro morte obeundo? Nam
« Christus moriens mortis debitum, cui
« homo esat obnoxius, dissolvit. O no-
« vum mysterium atque ineffabile ! ju-
« dex judicatus est: is qui a peccatis
« absolvit, ligatus fuit : illusum ei fuit,
«qui mundum formaverat : extensus
« (in cruce) est, qui coelum extenderat :
« felle pastus ille est, qui manna cibi
« loco suppeditavit; mortuus est qui

e ffs. el. Naso (wi ο bo B « vivificat ; sepulcro traditus, qui

oo e] lJe Jay end. Ses A νο

Asma. A3 oo ax] Jis.
Ji ο S56]; oo. μι ὦ -οαξ οοἱό

Ro? oo -Xol]e sog ς oo Aoc
μή o οἵο] I Las c 4o. του

oec. A NA Li so gelo oxi C

«ος Lil Κο) Mai nlliuis
Loa Maso lana. 13. - ordo] Ma.
αι i «Jl. PN. κά, ἷο . aago
I: Liole. nes NS. 5 gen.
Mo hi5 fi eei. 1 οοἷο Jisop Aso £5
V ANS JI. jas eus T ιά
αλλά esl Jl 185 Jo 11. Ms
lo caso Ao Jicass Mes JJ. lo.

leno JJ οὐ! Io La Jas Js
RN hos, Mo Jae Jlo Lis
15 so] - α. 2 bo ]18$ ασ. 1a zasoo

| so Mas ao sio Ro (ο JI δι»

eO SAO m P κ... 014.30

« mortuos resuscitat. Obstupuere vir-
« tutes, mirati sunt angeli, trepida-
«runt elementa, res creata universa
« concussa est, terra tremuit, ejusque
« fundamenta nutarunt : sol fugit, ele-
« menta subversa sunt, lux diurna re-
« cessit ; quia Dominum suum crucifi-
« xum cernere non sustinuerunt. Crea-
« tura attonita dixit : que est heec myste-
« rii novitas ? Judex judicatur, et tacet ;
« invisibilis cernitur,nec confunditur :
« capitur incomprehensibilis, nec indi-
« gnatur : immensus mensura contine-
« tur, nec repugnat : impassibilis pati-
« tur neque suam injuriam ulciscitur :
« Inoritur immortalis, neque conqueri-
« tur : ecelestis sepelitur, idque equo
« animo fert. Quale hoc, inquam, my-
« sterium est? Certe creatura stupore de-
« figitur.»Cumautem Dominus noster de
morte surrexit eamque conculcavit,cum
p fortem alligavit, hominemque liberavit,
tunc omnis creatura propter Adamum
mirata est judicatum judicem, visuni
invisibilem, passum impassibilem, mor-
tuum immortalem, coelestem terra sepul-
tum. Nam Dominus noster factus homo;
damnatus est, ut misericordiam imperti-
retur; ligatus, ut solveret ; comprehen-
sus, ut liberaret; passus, ut passiones
nostras sanaret ; mortuus, ut vitam no-
bis redderet; sepultus, ut nos suscita-,

ε0] 8. κυλά f ÁLEXANDRINI SERMO DE ANIMA ET CORPORE. eot

ret. Etenim patiente Dominos Dostre
passa est ejus bumanitas, quam similem
homini habebat ; atque illius passiones,
qui ei similis egat, dissolvit; €t moriens,
mortem peremit. Idcirco in terram de-
scendit, ut mortem persequens, rebel-
lem hominum interfectricem occideret.
Unus quippe judicium subiit, myriades
liberate fuerunt: unus sepultus est,
myriades resurrexerunt. Hic est inter
Deum et homines Mediator : hic est
omnium resurrectio et salus : hic est
errantium dux, pastor hominum libera-
torum, vita mortuorum, cherubinorum
auriga, angelorum antesignanus, et rex
regum; cui gloria in secula seculo-
rum. Amen.

^ daas Meo Jlo en a er eger
Maso ]Loaso JJo . a La. oae Je .eull
.Jasz-2 [oo 49 MSAPO ναι] loss
οκ. li pair. cu
TEN AL) Ny. ano 1910) 88. δολ]
-2 «δα S esl. Loy. νο
ματς « eoo eet! e» quo πιά em
p L555 oo Lacu. κο [9 αἱ go le
oo wo Maso κο JLass.o Jio. o.
| raso $21 δν. vao Ms o aer
Seo fioc Ναβα.. | Loss. o.
NUN fisse eu antra - λα
bs. ee. "NY JLoato "Rol e
Loo:9o [we pe ojo . 9 Jo?
c elt Jos ede lt οσο
JN WO el κο ος ο laxo
|. οἱ 35$ ος 3 « 5ος) )óasse
c. Lasaa. ο») . aao? | λαο
en

S. EUSTATHIUS
EPISCOPUS ANTIOCHENUS ET CONFESSOR.
NOTITIA.

(Gazramp. Veterum Patrum Biblioth., V, Proleg., p. xxiv.)

J, Eustathii genus et patria. Confessoris titulo illustris. Primum Berrhaensis episcopus, deinde Απο»
chenus. Fidei catholice adversus Arianos propugnator acerrimus. In concilio Niceno Constantinum Ma-

guum clloquitur. Arianorum insidiis exauctoratur.

Il. Quo tempore contigerit ejus depositio. Annus inquiritur quo e vivis excessit.

Wi. Ejus doctrina veieribus celebrata. Ex ipsius litterarum monumentis superest adhuc Dissertatio de Enga-
strimytlio adversus Origenem. Et ea quidem cum allera Origeniana de eodem argumento, seculo supe-
riore vulgata. Utraque ad mentem Eustathii typis excusa.

IV. De hac dissertatione Eustathiana minus equum Huetii judicium retunditur.

V. Rliquorum. Eustathii operum. [ragmenta. recensentur, Ejus item Allocutio ad Constantinum Magnum

proponitur.

Ι. Eustathivs, genere Pamphylius civisque Si- A nz Ecclesize viduitas illa anno saltem 321. Atqui

detes, Hieronymo teste (a), primum Berrbo in
Syria Ecclesiam. regendam suscepit. In persecu-
tione sive Diocletiani sive Licinit Christi fidem
asseruit ; adeoque confessoris titulo ab Athana-
sio (b), Chrysostomo (c), Theodorito (d) aliisque
bonesiatus. Deinceps ad Antiochenam sedem Ber-
vhoea communibus suffragiis evocatus (eo vfyoo
xowfj, in Paulini locum suffectus est. qui Philogo-
mio successerat, ut ab lHieronvmo erudimur (f) :
ejusque translationem Νίεαη synodi auctoritate
fuisse firmatam, scrihit Theophanes (g), fj σύνοδος
Ἑὐστάθιον ἐχύρωσε. Fidei catlolieze adversus Avia-
nos strenuus propugnator, eidem Nicens synodo
interfuit; ubi cum infer eos Patres primas ferret,
sedis suz dignitate, doetrina οἱ pietate conspicuus,
imperatori Constantino perorasse, atque ad Aria-
mau hzresim profligandam plurimum contulisse
perbibetur (h). Ad hzc adversus Arianorum dogma
mulia conscripsit, quorum mentio apud llierony-
mum et Theoduritum. Quapropter in odium invi-
diamque Eusebii Nicomediensis sociorumque Aria-
Bofum incurrit : qui proinde tanto viro insidias
parant οἱ crimina conminiscuntur ; eorumque tan-
dem opera exauctoratum ferunt rerum ecclesiasti-
earum scriptores.

MH. Porro, ut verbis utar cl. Lequienii (i), « ini-
quam ejus depositionem Pagius anno 527 factam
contendit (j); Tillemontius (k) anno 3351, ratam
vero iterum factam 3540. Sozomenus profecto di-
serte refert (I), Constantio imperante seditionem
Antiochis conflatam propter Eustatbium abdica-
tum. Preterea Eusebio Cesariensi oblatus non
fuissel episcopatus Antiochenus [quod quidem ip-
semet Eusebius asserit (m)|, nisi Antiochena Ec-
clesia orthodoxo et legitimo przsule suo ab Arianis
ejecto viduata exstitisset. Contigit igitur Antioche-

(a) Hieron. De cir. illust., cap. 85.
νι Athan. Apolog., tom. ]. pag. 702, et alibi.
€ Corysost. in PA ustath., num. 9,
seqq., . tom. ll, pag. seqq.

dj Theodor. Dial. τι, tom. IV, pag. 90.

e) dd. Hist. eccl. lib. 1, cap. 7.

Hieron. in Chron. ad ann. wucccxLiv.

) Theoph. Chronogr., pag. 16 edit. Paris.

h) Theodor. Hist. ecc!. lib. 1, cap. 7.

i) Lequien. Or. Christ. tom. ll, pag. 709.

j) Pagi ad ann. 340, ὃ 19.

) Tillem. Mém. tom. VII, pag. 652, not. 3 sur

Eustathius ztatem produxit ad annum Christi 3:0,
quo Demophilus Arianus Constantinopolitanam se-
em capessivit. (Tradit tamen Theodoritus (ή) mor-:
tium Eustathium ante ordinationem Meletii, πρὸ
της Μελετίου χειροτονίας Ἑὐσταθίου τετελευτηχότος *
adeoque ante annum $61.) « Tunc enim, ait So-
crates (o), qui fidei Consubstantialis favehant, se
tempus opportunum nactos arbitrati, Evagrium
quemdam fidei suze fautorem designant episcopum
(urbis regie scilicet), eumque ordinat Eustathius
ille qui olim Antiocbi:ze episcopus fuerat, xat χειρο-
πονεῖ τοῦτον Εὐστάθιος, ὁ πάλαι ποτὲ ἑἐπίσχοπος
Ἀντιογδέας γεγονώς' qui a Joviano revocatus ab
exsilio, Constantinopoli tunc agebat, ut eos confir-
maret qui Consubstantialis fidem tenebant, illicque

tunc delitescebat. » Hac ille : cui concinit quoque

Sozomenus (p). Addit uterque, Árianos in sediliouem
aclos, in causa fuisse cur imperator Eustathiuin

T denuo Bizyam Thraciz, et Evagrium alio relegaret.

Quid vero posthac Eustathio acciderit, quove
anno, quo landem loco e vivis excesserit, haud
prorsus liquet : at grandzvus plane mortuus est,
ac certe nonagenarius. llieronymus Trajanopoli in
Thracia conditum scribit (4) (eique accedit Chry-
SOostomus inquiens (r), τοῦ σώματος αὐτοῦ ταφέν-ος
ἐν Opáxn). Theodorus lector (s) et ex eo Theo-
phanes (1), Philippis in Macedonia ejus reliquias a

alandione patriarcha initio patriarchatus sui Àn-
tiochiam relatas memorant, post centesimuni ab ejus
obitu annum, μετὰ ἑχατὸν ἕτη τοῦ θανάτου Εὐσταθίου
ut proplerea diem obierit anno circiter 389.

lll. Jam vero non solum ex rebus praclare ac
fortiter gestis admodum inclaruisse sanctum Eusta-
thium perhibent veteres, sed ejus etiam doctrinam
et eruditionem multis laudibus efferunt. « Vir fuit,
inquit Sozomenus (wu), tum in aliis rebus egregius,

C S. Eust.

) Sozom. Hist. eccl. lib. 11, cap. 17.

m) Euseb. De Vit. Constant. lib. ui, cap. 61.

n) Theodor. Hisi. eccl. Vib. 111, cap. 4.

o) Socrat. Hist. eccl. lib. iv, cap. 14.

p) Sozom. Hist. eccl. lib. vi, cap. 43.

q) Hieron. De vir. illustr., cap. 85.

U Chrys. in. Encom. S. Eustath. num. 9, Opp.
tom. 1l. pag. 605.

(s) Theod. lect. in Excerpt. lib. n,$1.

(t) Theoph. Chronogr. pag. 114.

(u) Sozom. Hist. eccl. lib. 11, cap. 19.

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

1.

ORIGENES ΡΕ ENGASTRIMY THO.

(I Reg. XXVIII.)

Vide hujusce Patrologie Greco-Latine tom. XII, eol. 1011.

TOY ΑΓΙΟΥ EYXTAOIOY
APXIEIHZKOIIOY ANTIOXEIAX

ΚΑΤΑ ΩΡΗἘΝΟΥΣ

ΕΙΣ ΤΟ THX ΕΓΓΑΣΤΡΙΗΥΘΟΥ ΘΕΩΡΗΜΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ.

ο--

SANCTI EUSTATHII

ARCHIEPISCOPI ANTIOCHENI
CONTRA ORIGENEM DE ENGASTRIMYTHO DISSERTATIO

Leone Allatio interprete.*

Y. Αεἱ μὲν ἄγαμαι τὸν &Gogavr τῆς ἑνδέου πολι- Α

φείας σου ζηλον, ὦ διαπρεπέστατε τῆς ὀρθοδοξίας
ἱεροχήρυξ Εὐτρόπιε' τὸ δὲ τῆς εὐσεθείας σου γνώ-
propa πολλαχῶς ἐχπληττόμενος οὐχ Ίχιστα xal περὶ
εόδε μάλιστα τεθαύμαχα τὸ µέρος ὅτι caque ἀχρι-
Gioca: βούλει πῶς ἂν ἔχοιμι γνώμης ἕνεχα τῆς ἐγγα-
στριµύθου τῆς Ev. τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ἵστορου-
µένης' οὐ γὰρ ἀρέσχεσθαι φἡς οἷς ἐξέδωχεν Ὠριγέ-
Vr £l; τήνδε τὴν ὑπόθεσιν. Οὐ μὴν ἁλλὰ ἔγωχε xal
ἅλλους οἶδα ἔτι μεμφομένους οὐκ ὀλίγους ἐφ᾽ οἷς ὡρί-
gate προχείρως, ἀλλὰ συχνοὶ μέν εἰσιν οἱ δαχνόµενοι
τὰς ψΨυχὰς ἀσχάλλοντες o) µετρίως' ἔσθ᾽ ὅτε δέ τινες
οἷς ἔγραφεν ἐχεῖνος ὑπάγονται, τῇ προλαθούσῃ δο-
ξοχοπίᾳ ῥᾷον ἀνατιθέμενοι, xal τοῖς ὀνόμασι μᾶλλον,
ἁλλ᾽ οὗ τοῖς πράγµασι προσέχοντες, ὡς δἐον. "Iv' οὖν

I. Semper equidem divinz vivendi rationis tuc
zelum, dignum qui et aliis innotescat, o rect fidei
celeberrime et sacer praedicator Eutropi , commen-
do : verum tu2 insignis pietatis saepius admiratione
commotus, non minus atque illi precipue eam lau-
davi. Vis quippe ut sententiam meam de Engastri-
mytho, cujus primo Regum historia legitur, decla-
rem dilucideque aperlam. Etenim qua de bac
materia vulgavit Origenes, tibi neque grata neque
accepta sunt. Novi equidem alios, eosque non pau-
cos, questos de iis quz» temere ab illo prolata sunt,
plurimosque ftisse qui propterea animo vehernen-
tissime excruciantur. Nonnulli item illius commen-
tationibus acquiescunt, novumque dogma male
intrusum facile amplectuntur, et nominibus potius

ph δόξαιµι xav ἐμαυτὸν ἀγῶνα διχανιχὸν εἰσάχειν, D quam rebus, quod facto opus esset, animum adver-

οὐχ ἀνοίχειον ἡγοῦμαι πᾶσαν μὲν ὁμοῦ συζεῦδαι τὴν
ἐξήγησιν αὐτοῦ τῇδε τοῦ γράμματος ὑπαγορίᾳ, 5c
ἑχατέρου δὲ τρανῶσαι τὸ σαφές ὡς ἂν µήτε τινὲς
οἵοιντο συχοφαντεῖν ἡμᾶς ὅπως δήποτε δοξάσαι προσ-
αχθέντας, uf αὖ πάλιν ἀμφηρίστους εἶναι τὰς
δόξας ἑχατέρων οἴονται γὰρ ix τῆς {παραλλήλου
συγχρίσεως ἀνεξετάξειν μὲν ὅπως ἔχῃ δόξης ἑχάτερα
τὰ µέρη, τὴν ἀμείνονα δὲ γνώμην ἐξ ἀμφοῖν αἱρεῖ-
σθαι τοὺς φιλολόγους. Οὔτε γοῦν ἵππος ἁγωνιστὴς
εἶναι χρίνεται δόχιµος ἑαυτῷ, τρέχων εὐσχελῶς,
οὐδ εἰ σφόδρα χοῦφος ὧν ὥσπερ ὑπόπτερος ἐπιδεί-

tunt. Ne igitur sponte forense ac concertatorium
judiciale genus subiisse videar, opere pretium fe-
cerim si omnem illius expositionem una cum hac
mea scriptione conjungam, et utrinque verum
aperiam : ne ulli opinandi sit locus nos aperte ca-
lumniari, quasi homini parum ingenue imposue-
rimus; ideoque utriusque sententias dubias esse.
Opinantur enim utriusque comparatione utriusque
partis sententiam melius discerni, deinceps philo-
logos ad meliorem sese applicare. Non itaque ille
equus concertator esse aliorum judicio comproba-

e15

&. XS ATi a RCHIEPISCOPI ANTIOCHENI

tur qui festinanter citato gradu properat, licet A χνυται τὰς χινήσεις οὔτ' αὖθις ἀθλητῶν ὠχύτατα

incredibili celeritate, quasi alis niteretur, miraque
incitatione confestim advolet. Neque athletarum
i'le optimus est qui inter certandum ocius pedem
conferre potest, nec quisquam alius, sive lucta
agiliter contendat, sive durissimo pancratio vulnera
patiatur, sive ciestu pugnam committat, vel aerem

inani brachiorum jactatione everberet. Eos namque .

qui certamen ineuut, cominus cum hostibus pu-

τρέχειν ἓν σταδίῳ δυνάµενος, οὔτε ἄλλος οὐδεὶς,
οὔτε παλαίων ὑγρῶς, οὔτε τραχύτατα παγχρατιά-
ζων, f] πυγμαχῶν, 1) τὸν ἀέρα δέρων ἑωροχοπίαις
ὑποχειμένοις: ἀλλὰ συσταδὸν ἁρμόττει τὰ µαχόμµενα
τοῖς ἐναντίοις ἀντιστατεῖν. ἵν Eg ἑνὸς ὁποτέρου δια-
γινώσχηται τὸ προὺχον. Ὥστε τὰ μὲν Ὠριγένεια
προταχτέον ἓν πρώτοις, ἰδίᾳ δὲ τάξει xaX τὸν ἄντι-
πίπτοντα vouy ἐχείνοις ἐξετάσαι σπουδαστέον.

gnare contraque obstare decet, ut quis melior sit dignosci facile possit. Quare in primis quidem
ante alia Origenis dicta proponemus, deinde contrariam illis sententiam subnecteuus , quam
iagenii industria atque diligentia discutere operz pretium erit.

ll. Age igitur historiz: seriem , quoad ejus fieri
poterit nobisque facultas dabitur, speculemur, inde
unde par est sumplgjiinitio. Cum Saul optime populi
preesset multitudini , omnes, inquit *, engastri-
mythos ejecit, omnesque reliquos gnostas dictos,
veluti perniciosissimas pestes, qui ita vocabantur,
ariolos depulit, Verum ubi rebus pessimis animum
adverlit, a nequissimo dzemone male vexatus, rur-
sum aífata fatidicorum ac vatum ambitiose nimis
amplectitur, paulo ante dissoluta componens, pro-
ptereaque semetipsum violati mandati reum ar-
guens. Quippe cum vicini alienigeng unaniini
consensu bellum indicerent *, et collatis signis, nu-
merosa phalangum copia arma consererent , exser-
tisque gladiis summa animi contentione pugnam
deposcerent ; misellus Saul tabernaculi propugna-
culum et reliqua omnia, ut ita dicam, oculata fide

II. Φέρε οὖν αὐτὸ τὸ τῆς ἱστορίας γοάµµα θεωρί-
σωμεν ὡς οἷόν τε χατὰ τὸ ἐφικτὸν ἐνθένδε πόθεν

p ἀρχτέον. Ὁπηνίχα μὲν ὁ Σαοὺλ ἄριστα προῖστατο

τῆς τοῦ λαοῦ πολυανδρίας, ἔξηρε πάντας τοὺς ἐγ-
γαστριµύθους, ἔφη, xaX τοὺς οὕτω καλουµένους ὁὀνό-
ματι γγώστας, ἅτε δὴ λυμεῶνας ἐμφοχεύοντας (1)
ἐχθίστους. Ἐπειδὴ δὲ τραπεὶς ἐπὶ τὰ χείριστα πρὺς
τοῦ ἁλιτηρίου πικχρῶς Ἰλαύνετο δαίµονος, ὤὥχετο
πάλιν ἐπὶ τὰ φάσματα τΏς µαντείας αὐτῶν, olxobo-
μούμενος ἃ χατέλυσεν ὀλίγῳ πράσθεν, ἑαυτὸν δὲ xal
διὰ τοῦτο παραθάτην ἑλέγχων ὡς γὰρ οἱ πὲρις
áàAAoryereic ὁμοθύμῳ σπουδῆ πολέμου Υγένεσιν ἀνεχή-

* ρυττον, ἀθροισθέντες μὲν ὡς ἕνι μάλιστα ra umm

Oz τὰς φάλαγγας ἀντιπαρέταττον, ὅπλα δὲ γυµνά-
σαντες εἰς μάχην ἐξίεσαν εὑρώστως' ὁ μέντοιχξε σχέ-
τλιος Σαοὺλ, αὐτὸ τὸ τῆς παρεμθολῆς ἐπιτείχισμα
πεφραγµένον ἰδὼν αὑτοψεὶ, χαὶ, τὸ σύμπαν εἰπεῖν,

bostium armis occlusa contuitus , a se ipse discessit (; ἑξέστη χαταπλαγεὶς, ὡς fj θεία διαγορεύει Γραφή”

attonitus, ut divina testantur Litterze. Deinceps
addunt , consulebat Dominum * , appetens videlicet
scire quid opus factu essel; et omnino non respon-
dit ei Dominus in somniis, in manifestationibus εἰ in
prophetis. Scelesto namque impieque agenti Sauli
Numen responsa non dat. Quid vero divino desti-
tutus auxilio posthac machinatur? Non placat Deum
precibus iteratis assiduoque animi cultu, * quin
contrariis ac puguantibus studiis resiliens magis
ac magis jura violat. Pucris suis imperat mulierem
engastrimyllium quarere, ut ad eam accedens veluti
ez oraculo sciscituretur. Α ministris autem pessimis
illico fanatica prodita, Saul prompte habitu suo
mutato, indutusque aliis vestimentis , veloci

μετὰ ὃξ τοῦτό φησιν, ἠρώτα διὰ τοῦ Κυρίου, vv
ναι δηλαδη τὰ πραχτέα γλιχόµενος' ὁ δὲ Κύριος οὐ»
ἀπεκρίνατο τὸ παράπαν αὑτῷ διὰ τὰς τῆς ἁδιχίας
ὑπερθολὰς, οὔτε ἐν ἐνυπγίοις, οὔτε ἐν δή.ΐοις.
οὔτε év τοῖς προφήταις. Αλλά μὴν ἐχείνῳ vs τὰ
θεῖον οὐχ ἐχρημάτιζεν οὐδαμῶς ἀθέμιτα δράσαντι.
Τί δὲ μετὰ ταῦτα πράττει τῆς ἀνωτάτω γυμνασθεὶς
(2) ἐπιχουρίας; ἀντι τοῦ μᾶλλον ἐξιλεώσασθαι συ-
χνοτέρᾳ δεῄήσει xal χαρτερᾷ Φυχολατρείᾳ, τούναν»
τίον ἀποπιδήσας αὖξει μὲν τὰ τῆς ἁποστασίας im
τηδεύµατα. Toi; δὲ παισὶν αὐτοῦ προσέταττε Ίν-
vaixa ζητήσει ἐγγαστρίμνυθον, ἵνα ἀφίχοιτο πρὸς
αὐτὴν πευσόµεγος ὡς ἐν μαντείῳ. Τῶν δὲ δὲ
χειρίστων ὑπτρετῶν αὑτίχα 6f µάλα χαταμηνυσάν-

exercitu dimisso pervolavit. Übi ad ipsam accessit D των, τὴν ἔμπληκτον, ὁ μὲν Σαοὺλ ἁμελητὶ µετασχη-

cum duobus viris nocte, tunc supplex illam allo-
quebatur : Vaticinare mihi, dicens, in engastrimytho,
et [ac mihi ascendere quem dixero tibi. Igitur si Saul
per engastrimythum ut sibi divinaretur exorabat ,
veras quispiam fuisse ejus voces asseverabit? Ve-
rum quis illum in deploratas conversum divina-
tiones et diabolicas fabularum operationes immani
furore a demone vexatum fuisse ignorat? Nonne
Deus, qui in os Baláami sermones imposuit , Mov-
sique ut expresse in Numeris scriberet imperavit ,
* ibid. 0.

* / fieg. xxvut, 5. * ibid. 4.

(1) Ἐμφοχεύοντας, Ἑμφωλεύοντας.

* ibid. 7.

ματίσας ἑαυτὸν, xaX τὰ τῆς ἐσθητος ἀμείψας ἐνδύ -
µατα, δρομαῖος ᾧχετο, τὴν στρατιὰν ἐχλιπών' ὣς δὲ
ἀφίχοιτο πρὸς αὐτὴν ἅμα δυσὶν ἀνδράσι νύχτωρ,
ἀξιώσας αὑτῇ προσεφέρετο τηνιχαῦτα, Μάντευσαι
δή µοι, λέγων, ἐν τῷ ἑἐγγαστριμύθῳ;' árdyaré
pot, qua, ὃν ἂν εἴπω σοι. Τοιγαροῦν εἴπερ ὁ
La») ἑἐδεῖτο διὰ τής ἐγγαστριμύθου µαντεύσασθαι,
φαίη τις ἂν ἀληθεῖς εἶναι τὰς ἐχείνου φωνάς; Ἁλλ'
ἔστι τις ἀγνοῶν ὡς ἐχεῖνος ὑπὸ τοῦ δαίµονος ἀγρίοις
ἑλαύνετο θυμοῖς εἰς ἀνηχέστους ἐκτραπεὶς µαντείας

(2) Γυµνασθείς. Γνµνωθεις.

et

DE £NGASTRIMYTIIO CONTRA ORIGENEM.

018

καὶ διαθολιχὰς μύθων ἑνεργείας; Τί γάρ: οὐχ ἀξιό- A fide dignior est? Non enim est auguratio in Jacob ,

πιστος μᾶλλόν ἐστιν 6 θεὸς, ὁ τοὺς μὲν λόγους εἰς τὸ
στόµα τοῦ Βαλαὰμ ἐμθαλὼν, ἐπιτρέψφας δὲ Μωσεῖ
γράφαι ῥητῶς ἓν τοῖς Αριθμοῖς' Οὐ γάρ ἐστιν olo-
φισμὸς ἐν Ἰαχκὼδ, οὐδὲ μαντεία ἑν Ἱσραή.ἲ; Ei
εΟἶννν ἁπαγορευτέα τοιάδε χαθέστηχεν, ofa Oh βδε-
Ἀύγματα μ.σαρὰ xal της ἐχθίστης εἰδωλολατρείας
αἴτια, πῶς ἄν e φερέγγυος ὁ µάρτυς ὁ τούτοις ἀν-

neque divinatio in Israel *. ltaque si hzc veluti
exsecranda detestandaque scelera odiosissimique
idolorum cultus causz prohibita sunt, quomodo ad
ferendum testimonium is qui impiissime illis uti
conatus est, idoneus erit? Sed hzc paulo inferius
ilerum 2rrepto sermone perfectius tractabimus.
Quare ad historix seriem revertamur.

Φσιώτατα χρήσασθαι πειραθείς: ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν ὀλίγον ὕστερον ἐπαναλαθόντες ἑντελέστερον ἑἐροῦμεν"

ἁπανιτέον δὲ πάλιν εἰς τὴν τοῦ γράμματος ἱστορίαν.

Ill. Ὡς οὖν ἡ vov τὸν Éxzpova Σαοὺλ ἐθεάσατο,
Φλαττομένη μὴ εἰδένα. τὸν δυνάστην, ἀνθυπέφερεν
ὣς αὐτὸς ἄμεινον ἂν εἴη γινώσκων, ὅσα πεποι{χει τοῖς
φερὶ ταῦτα δεινοῖς ὁ Σχοὺλ, ὡς ἐξω.όθρευσε τοὺς

Ill. Mulier igitur amentem Saulem intuita, simu-
lans se minime principem cognoscere, respondit
illum nelius scisse qua adversus talium rerum
peritos Saul patraverat ; quomodo exterminavit en-

ἐγαστριμύθους, ἔφη, καὶ τοὺς ἐκφωνοῦντας ἀπὸ ῃ gastrimythos el manifestantes de terra. Ideo laqueuia

τῆς Trüc évexa δὲ τούτου παγιδεύσασθαι πρὸς
αὐτου (3) τὴ» γυχὴν» ἔφασκεν εἰς θάνατον.
Ἐτειδῆ δὲ πιστωσάµενος ὄρχῳ διεθεθαιώσατο μηδὲν
αὐτὴν ὑποστῆναι σχαιὸν, αὖθις ἐπιῤῥωσθείσα τῇ
χαχίᾳ, παῤῥησιέστερον ἀποχρίνεται δἠπουθεν ἡ yo-
vf* Τίνα, φησιν, ἀνγάγω σοι; Ποταπὴ xaX ὁποία ἡ
χαχοδαίµων ἐτύγχανεν αὕτη Υραῦς, ἵνα ὑπόσχητα:.
«by Σαμουἡλ ix νεχρῶν ἀνάζαι; Καὶ μὴν εἴγε δεῖ τὸ
τῆς ἀξίας ὑπερθεμένους εἰπεῖν, οὐχ ὅπως οὐκ 1δύ-
νατο προφητιχὴν ἀνάσαι φυγὲν, ἀλλ) οὐδὲ τῶν ἔπιτυ-
χόντων οὐδενὸς οὐδόλως, ἁλλ᾽ οὐδὲ µύρμηχος 3) Φφύλ-
λης οὐ γὰρ οἱ δαίμονες ἐξουσίαν ἔχουσι πνευμάτων
τε χαὶ φυγῶν, ἀλλ ὁ πάντων ὁμοῦ δεσπόκων θεός’
ὥστε τῇ θείᾳ δοτέον φύσει µόνῃ ἐξ ἆδου µεταπέµ-

vite illius intendere dicebat , ut occideret *. Ubi vero
Saul jurejurando fidem alligasset suam, nullum
ipsam subituram malum ; mulier firmatis nequitia
viribus liberius utique reddit responsa : Quem, aii,
evocabo tibi*? Qux qualisque erat hzc furiis agita!a
anus, ut Samuelem a mortuis evocaturam promit
teret? Et sane, dignitatis insignibus omissis, faten-
dum est eam non potuisse propheticam animam
evocare, sed nec alterius illius omnino, nec formica
quidem, nec pulicis. Quippe in potestate demonum
non sunt sive spiritus sive animze, sed in solius
Dei manu, qui omnium reclor omnibus imperat.
Quare ab inferis animas revocandi accersendique
facultas soli divinz naturz tribuenda est. Sed in-

πτσθαι xal πάλιν ἀναχαλεῖσθαι duyáz. 'AXX 6 xop- C dustrius sane Origenes idololatrie instrumenta

φὸς Ὡριγένης, εἰδωλολατρείας bpyava xaX νεχυοµαν-
τείας εὑρήματα τῷ τῆς Ἐκκλησίας θέλων ἐπισχυλῆη-
σαι (5) χορῷ, τοῦ θείου χαταφγεύδεται γράμματος.
Αὐτῆς γάρτοι τῆς Γραφης ἀναφανδὸν ἐκθοώσης ὡς
εἶπεν ἡ γυνή’ Τίνα dváyo σοι; τοὺναντίον ἀντι-
στρέφας οὗτος, τὸ πρὀόσωπον ἔφη ταῦτα εἰρηχέναι
τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἶτα τοσοῦτον ἐξετράπη πα-
ῥασυρεὶς, ὥστε οὐχ ἐρυθριᾷ τῷ ἁγίῳ περιτιθέναι
Πνεύματι τὰ τῆς ἐπιλήπτου ῥήματα τοιαῦτα δὲ Υν-
µνοτέρᾳ τῇ γλώττῃ βλασφημῶν, εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅγιον ἀναφέρει τὸ πᾶν, ἀξιοπίστῳ τοὺς αὐτηχόους
ῥνόματι χαταιδέσαι πειρώμενος. "Ἠρετο μὲν οὗν, ὡς
ἔφην, ἡ γυνὴ, xat χαθάπερ ἐξουσίαν ἔχουσα τοῦ µε-
ταπέµπεσθαι τοὺς νεχροὺς, Τίνα, qnoi, ἀνάγω
σοι; τοῦ δὲ μαντευομένου φῄσαντος ἀναχθῆναι τὸν
Σαμουὴλ, αὖθις ἐπιφέρει Καὶ εἶδε' ἡ yov) τὸν
ZapovhA, ἔφη, καὶ ἐδόησε φωνῇ µεγάλη, χαὶ εἶπε
τῷ δυνάστη' Διατί παρε.ογίσω µε; xal σὺ sl
Σαού.. Ὡς δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφησεν αὐτῇ, M7) φοδοῦ,
xai τὸ, Tí ἑώρακας; ἐπάγει' αὖθις ἀνθυπενεγκοῦσα
πάλιν fj πυθόµαντις ἔφη᾽ θεοὺς ἑώραχα dva6al-
νοντας ἐκ γῆς. Ἐπειδὴ δὲ xai τὸ τελευταῖον ὁ δυ-
νάστης Πρετο, Τί ἔγγως,; αὐτίχα πάλιν ἀνθυπήνεγχε
αρὸς ἔπος' "Α»δρα ὄρθιον ἀναδαίνοντα ἐκ τῆς tic
χαὶ οὗτος ἁναθεδλημένος διπ.λοΐῖδα. Τί οὖν ἐπὶ

5 Num, xxii, 25... * 1 Περ. xxvii, 9.

(9) Αὐτοῦ. Forte αὐτῆς.
(9*) Ἐπισχυ.ῆσαι. Quid sibi vult istud. ἔπισχν-
λῆσαι, quod nibil significare potest? Haud dubium

ParRoL. Ga. XVIII.

? ibid. 11

vaticiniorumque, eorum przcipue quz fiunt mortuis
evocatis , artes in ecclesiasticum chorum cum ha-
beret in animo obtrudere, in sacram mentitur
Scripturam. Quippe Scriptura aperte palamque di-
cente mulierem dixisse : Quem evocabo tibi?
consilium Scripture in contrariam partem afferens,
personam ait hzec dixisse Spiritus sancti. Deinceps
raptim usque eo a veritate deflexit ut fanaticze mu-
lieris verba Spiritui sancto non vereatur impingere.
Hzc cum disertissiis verbis impie effutiat, totum
refert in Spiritum sanctum auditores, nomine fide
digno persuadere conatus. Qusesivit itaque , ut jam
dixi, mulier, et quasi mortuos evocandi facultatem
haberet , Quem, ait, evocabo tibi? Verum qui ora-
cula consulebat, ut Samuel educeretur, petente ,
subdit : Et vidit mulier Samuelem; et sublata voce
clamavit, dixitque principi : Cur fefellisti me? et tà
es Saul. Postquam rex dixisse : Νε timeas, et,
Quid vidisti? rursum pythonem habens mulier {η -
fert : Deos vidi ascendentes de terra. Cum vero
tandem princeps interrogasset : Qualis est forma
ejus? ad verbum ita affata est : IJ ominis recti ascci.-
flentis de terra; et ipse amictus est diploide. Quid
praterea .sacra Scriptura tradit? Et novit Saul quod
Samwuel esset hic , et inclinavit se super faciem suain

quin legendum sil ἐπιχυχλῖσαι, vel ἐπε,σχυχλῆσα:,
eodem fere sensu quo ἐπιτειχίζειν legitur col. 625,
A. Ebir.

20

ΡΕ ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

623

τα:, μαστίζεται, xal φεύγει τὸ σχήνωµα προλιπών' A rum hominum imperio subest, ejicitur, igne crc-

à" εἶδεν ἡ παραπλὴξ ὡς ἔπρεπεν αὑτῇ τὸ σχΏμα τῆς
πεφαντασιοχοπηµένης ὄψεως. Εἴωθε γοῦν ὁ θὴρ εἰς
πολυτροσώπους ἑαυτὸν ἐξαλλάττειν ἰδέας ἵνα δὲ
χατὰ τὸν ἁγιοφανῆ Παῦλον ἀποφθεγξάμενος εἶποιμ'
ἄν, Αὐτὸς γὰρ ὁ Σαταγᾶς μετασχηματίζεται εἰς
ἄγγεΊον φωτός" οὐ µέγα γοῦν εἰ διαλεγόµενος ἔταξε
μὲν xal τόδε τὸ χωρίον, οἰόμενος Ex τούτου περι-
γράφειν τοὺς τὴν ἀλήθειαν ἀντεισάγοντας, ἀτεχνίᾳ
δὲ μᾶλλον ἡ τἐχνῃ δοχῶν ἀνασχενάζειν αὐτῷ προσ-
ετέθη.

V. Καὶ διατἰ, φηαὶν, οὐχ εἴρητα:, Εἶδεν ἡ vii
δαιµόνιον ὃ προσεποιεῖτο εἶναι Σαμουὴ.ὶ, ἀλλὰ
γεγράφθαι πρὸς ἐπὶ τούτοις ἔφησεν, Ἔγνω Σαοὺ.ὲ,
ὅτι Σαμουή.ϊ ἐστι; Εἶτα πάλιν ἐπιφέρει προϊών '
El μὴ ἦν Σαμουὴλ, ἔδει .γεγράφθαι' Καὶ ἑνόμιζε
Σαοὺ.ὶ εἶναι αὐτὸν Σαμουή.ὶ ' νῦν δὲ γέγραπται’
Ἔγνω XZaoóÀ: οὐδεὶς δὲ ἔγνω τὸ μὴ ὃν "Ero οὖν
Σαοὺ.1, ὅτι Σαμουή. ἐστι. Ἔπεσεν ἐπὶ πρόσω-
Sov ἐπὶ τὴν γῆν, xal προσεκύγησεγ αὐτῷ. Ἵνα δὲ
μὴ παρεχβὰς ἐφ᾽ ἕτερα τῶν παραδειγµάτων, ἐξ αὖ-
τῶν ὧν ἔγραφεν, ἐνταῦθα ποιέσοµαι τὴν ἑρώτησιν’
εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὰ λοιπὰ βαδιοῦὔµαι παραδείγµατα.
Kat got λέγε πρὸς θεοῦ' Τί φῄς, ὦ Ἐρίγενες: πό:
τερον ἡ γυνἡ τὸν Σαμονἡλ ἀνήγαγεν αὐτῷ σώματι, ἢ
τῷ γε σχέµατι σχιογραφίας εἴδει περιθεθληµένον ;
Ei μὲν οὖν ἀσώματον ἀνήγαγεν αὐτὸν, οὐχ ἄρα τὸν
Σαμου]λ ἀνέστησεν, ἀλλὰ πνεύματος ἰδέαν ' ὁ γὰρ ix
Φυχῆς xaX σώματος ἡρμοσμένος οὗτός ἐστι Σαμουὴἡλ
ὁ ἄνθρωπος, ὁ χρᾶσιν ἔχων ἐξ ἀμφοῖν ἀνάλογον᾿ εἰ δὲ
ὁλόσωμον αὐτὸν ἀνήγαγε τὸν ἄνδρα, πῶς οὐχ ἑώρα-
xtv αὐτὸν ὁ Σαούλ; εἰ γὰρ ἣν αὐτοψεὶ θεασάµενος αὖ-
1bv, οὐχ ἂν ὡς ἁθλεπτῶν ἑξήταζε τὴν γυναῖχα, φά-
σχων αὐτολεξεὶ có, TL ἑώρακας; Οὐχοῦν εἰ μὲν àó-
ῥατος ἦν, ἀναμφιλόγως ἀσώματος ἣν ΄ εἰ δὲ ἀσώμα-
τος σχἡµατι διεφαίνετο, τίδήποτε τοὐναντίον ἔφραζεν
ἡ πυθόµαντις, ἑωρακέναι μὲν ἄνδρα ὅρθιον Ex τῆς γῆς
ἀναθαίνοντα, διπλοῖδα δὲ, χατὰ τὸ πρόσθεν ἔθος,
ἀναδεθλημένον; "Apa οὖν αὑτὰ τὰ πράγματα µάχε-
καὶ σου τοῖς λόγχοις, ὦ Ὠρίγενες: ὁ μέν Ys Σαοὺλ οὐ-
δὲν ὅλως ἑωραχὼς ὡς περὶ φαντάσματος ἀοράτου δια-
λεγόμενος ἐπυνθάνετο, τὸ, Τί ἑώρακας; εἰπών ' ἡ δὲ
φοὐναντίον ὡς αὐτὸν ἄνθρωπον ἰδοῦσα χέχραγεν * "Av-
ὃρα ὄρθιον ἀγαθαίνοντα ἐκ τῆς γῆς ' ὑπὲρ δὲ τοῦ
πεῖσαι ὡς αὐτὸς ἄνθρωπός ἐστι, δίδωσιν αὐτῷ xal
σημεῖον ἐπιωθεγξαμένη ' Καὶ οὗτος ἆναθεθ.λημένος
δικ.1οἴδα. Τί οὖν, ὦ τῆς ἀθεμίτου µαντείας ὑποθή-
µων, εἴπερ ἐτύγχανεν ἀνὴρ, οὖχ εἶδεν αὑτὸν ὁ Σαούλ;
ἐχτὸς εἰ µήτοι xaX τὸ αἰσθητὸν ὄμμα τυφλώττειν αὖ-
τὸν εἶποις, ὡσπεροῦν ἀμέλει χαὶ τὸ τῆς ἐννοίας αὐτὸ
τὸ νοητὀν.

VI. Αλλ' ἴσως ἑρεῖς ἁλισχόμενος εὐπετῶς' Αὐτὸ
τὸ τῆς φυχῆς ὕργανον ἀνθρωπόμορφον ἐσχηματίζετο
κατὰ τὴν (pav, ἵνα ἐπιφανὲν ἐξείπῃ προφητικῷ µη-
γύµατι τὸ µέλλον ' ola δη κατὰ τοὺς ὕπνους ἐνίοτε

C

D

matur, flagris czeditur et fugit, habitatione neglecta.
ullius animam evocare, Sed vidit vesana, ut aptiori
figura rem quam imaginatione sibi confictam con-
ceperat, representaret, Bellua pamque se in multas
variasque formas mutare consuevit, ut cum di-
vino Paulo dicam : Jpse enim Satanas transmutatur
in angelum lucis **. Nihil mirum itaque si is inter
disserendum, locum hunc Scripture apposuit, ratus
exquisite describere eos qui veritatem assererent ,
cui id addidit, ut propriam confirmaret sententiam,
etsi nulla arte.

V. Et quare, inquit, non dictum est : Vidit mu -
lier damonium, quod fingebat se esse Samuelem ; sed
scriptum esse dein dicit : Intellexit Saul quod Sa-
muel esset 11? Quibus paucis interjectis subdit : Si
Sauuel non erat, scribendum omnino erat : Et pu-
tabat Saul illum esse Samuelem. Nupc vero scri-
ptum est : Cognovit Saul. Nemo autem cognovit id
quod non est. Intellexit itaque Saul, quod Samuel
esset. Procidit pronus in terram, et adoravit illum.
Non aliunde petitis exemplis, sed ab iis ipsis quz
scriptis mandavit, hoc in loco interrogatione in-
stabo. Tandem et reliquis utar exemplis, Effare
ergo mihi per Deum, Quid hic ais, Origenes? Mu-
lier evocavitne Samuelem una cui corpore, ar
figura umbrz tantum imagine obvolutum? Si in-
corporeum illum evocavit, non ergo Samuelem,
sed spiritus formam suscitavit : ex anima enim et
corpore compositus ipse est Samuel; homo ex
utrisque proportione quadam constat. Si vero una
cum (oto corpore virum evocavit, quomodo non
vidit illum Saul? quippe si oculatus testis ipse vi-
disset, non interrogasset mulierem, ac si non vi-
deret, illa ipsa verba enuntians : Quid vidisti ** ?
Itaque si oculorum effugit obtutum, absque dubio
et corporis expers erat. Si corporis expers figura
apparebat, ut quid pythomantis oppositum dice-
bat ος Vidisse quidem hominem rectum e terra ε-
lientem pallio, uti prius ab eo fleri consueverat,
amictum ? Res itaque ipsz, Origenes, cum tuis ser»
monibus pugnant. Et Saul ipse cum nihil omnino
aspexisset, tanquam de phantasmate invisibili ser-
monem habens, interrogabat, inquiens : Quid vidi-
sti? Illa porro ac si hominem intuita fuisset, cla-
mavit : Virum stantem ascendentem de terra ; ut
autem illi suaderet hominem esse, notas illius
enarrat, subdens : Et hic pallio amictus. Quare igi-
tur, o sacrilegze vaticinationis preceptor, si vir
erat, non aspexit illum Saul? nisi illi etiam oculos
qui sensui subsunt, czecutire velis affirmare, quem-
admodum duntaxat et intellectus ea pars quz in-

- telligibile.

Vl. Sed cum facili negotio refellaris, fortasse
dicas, tunc organum animae in speciem humanam
efformatum fuisse, ut apparens prophetico. vatici.
nio futura przdiceret : quemadroodum in somniis

** Η Cor. xi, 14. ?? 1 Reg. xxvui, 4. Ὁ dbid. 15. !* ibid. 14.

625

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

626

Ἁλλ' οὐχ ἐρυθριᾷς εἱἰρηχὼς, "Ἔδει γεγράφθαι, Kal A abest ut formam hominis aspexerit? Nec erubescis

ἐνμιζε ZaobA εἶναι αὐτὲν Xaygovi]A, vov δὲ γέ-
Ύραπτα:, Εγγω Σαού.ὶ; Εἶτα ὅτι μὲν ὁ δαιµονικό-
µενος ἔγνω παρὰ δα.μονώσης ἀχούσας, ἄνω χαὶ xá-
τω λέχεις. ὅτι δὲ οὐδὲν οὐδὲ ὅλως ἐθεάσατο, σιγῇ τὸ
γεάµµα χρύπτεις' οὔδαμον δὲ δη παραφἑρεις ἐν µέ-
σῳ τὸν ἔλεγχον, ἀφελεῖς μὲν οἰόμενος ἑξαπατᾷν &v-
θρώπους, εὕρημα δὲ µαντείας ἐπιτειχίξειν ἅπασιν
ἀσεθοὺς ' f; Υάρτοι τοῦ δαιµμονιζοµένου Ὑνῶσις ἀξία
τοῦ κηρύγματος ἐτύγχανεν ἐχείνης τῆς xal τοὺς λό-
Yos, αὐτῷ διακονούσης. Αλλ' ἐπιστήμῃ χαὶ συνέσει
φαίης ἂν ὡς ἔγνω μὴ θεασάµενος, àAX οὐχ ἐνόμι-
όέν ἕχαστος γοῦν ἀνθρώπων ἁἀχοῃ μᾶλλον f| ὄψει
πρᾶγμα παραλαέὼν οἴτται καὶ νομίζει, τὸ σαφὲς οὐχ.
εἰδὼς, ἄλλως τε κἂν ὑπὸ δαιμονῶντος ἁχούῃ προσώ-
που µύνα Υὰρ τὰ τοῦ θεοῦ βεθαιοῦντα, ῥήματα
πρὸς ἀκριθῃ κατάληνιν χα) πίστεως ὀχυρότητα. Καὶ
μὲν εἰ περὶ τῶν ἀνθρώπων ἔφησεν ὁ μελογράφος,
Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει µου Πᾶς ἄνθρωπος
ὐεύστης, πόσῳ γοῦν 6h μᾶλλον εἰ περὶ Υυναιχὸς
ἐχδιτγζταί τις ἔχφρονος; Εἶτα λέγεις, ὅτι οὐδεὶς
ἔγνω τὸ μὴ ὃν, ofa. µειραχίοις ἄντιχρως ὁμιλῶν. Eizt
τοίνυν, πῶς ἔγνω τὸ ὃν, εἴπερ αὑτὸς οὐκ ἐθεάσατο
πυνθανόµενος, o) τὸν ἄνδρα xbv ὅρθιον, οὗ τὸ Ἐφοῦδ
ὃ περιεῖχεν, o) τὸ ἀρχ,ερατιχὸν ἑμάτιον, ἀλλ᾽ οὐδὲν
οὐδαμόθεν ὁρῶν ὑποχένοις ἀνεῤῥιπίζετο λόγοις, ὥσπερ-
οὖν ἀμέλει χαὶ σὺ κουφολογίᾳ τοὺς ἁστάτους ἆναπτε-
pots ; Αλλ 6 μὲν ἱστοριογράφος ὄνομα προθεὶς ἐγγα-
στριµύθου, πρῶτον ἐδήλωσε τὸ πρόσωπον, ὁποῖόν ἔσειν,

cum dieis scribendum fuisse : Et putabat Sau! il-
lum esse Samuelem ; cum scriptum sit : Cognorit
Saul? Sub hzc, quod a damone vexatus a dzem;o-
niaca audiens cognoverit, ubique decantas; quod
vero nihil omnino uspiam viderit, silentio przeter-
is, neque reprehensionem ullam in medium affers,
id in animo habens ut simplices bomines fallas,
omnibusque novam impiamque divinationem incul-
ces. Dzemoniaci quippe cognitio illius qu: et verba
ipsi subministrabat praeconio digna crat. Dices il-
lum scientia quadam prudentiaque quod non vide-
rat cognovisse, scd non fuisse opinatum. Namque
quilibet homo qui auditu potius quam oculis rem
aliquam acceperit, cum verum non cognoscat, opi-
natur el credit, atque przcipue, si a daemoniaca
persona illam hauserit. Sola etenim divina verba
ad exquisitam comprehensionem et fidei munimen -
tum firmitatem habent. Nam si de hominibus car-
minum scriptor scripsit! : Ego dixi in ezcsssw
meo : Omnis liomo mendaz, de muliere demente sane
multo aptius dici poterit. Dicis praterea neminem
nosse quod non est; quasi cuim puerulis sermonem
consereres. Dic igitur quomodo cognovit id quod
erat, si ipse jam interrogans non viderat, neque
hominem erectum, neque Ephod quod continebat,
non summorum sacerdotum vestem, sed nihil us-
quàm conspiciens vanis sermonibus jactabatur,
quemadmoduin et tu non mninori orationis vanitate

ἐμμανές' εἶθ) οὕτως αὐτῷ [f. αὐτό] τὴν ὁπτασίαν ἕωρα- (; parum. firmos commoves. Sed historie quideni

χέναι διέγραφεν, ὡς πρέπει, τοῖς εὖ φρονοῦσι περὶ τοῦ
παραπεπληγµένου νοξῖν' οὐδεὶς γὰρ ἂν ὑπολάδηῃ (f.
ὑπολάθοι) φρἐνοθλαβῆ τινα, τὰ δέοντα θεωρεῖν. Ὁμοίῳ
δὲ τρόπιῳ καὶ τὸν ἔχφρονα Σαοὺλἔφτσεν ἐγνωκέναι µαν-
τευομένῳ [f. μαντευόμενον], ὡς ἄξιον ἂν εἴη περὶ
ἐχείνου vonca:, τοῦ τοσαύταις ἑτῶν περιὐδοις ἐλαν-
νοµένου πιχρῶς ὑπὸ τοῦ δαίμονος.

scriptor, Engastrimythi nomine apposito, primum
personam qualis esset, furiis videlicet agitatam,
significavit. Deinceps ipsi spectrum quod viderat
exposuit ea ratione, qua mentis compotes de excor-
dibus debent judicare : nemo enim existimare po-
test aliquem mente captum videre ea qua opor-
teat. Similiter et dementem Saulem, dum vaticiniuin

peteret, dixerat cognovisse; quemadmodum de co qui tot animorum conversionibus a pessimó dzemone

correptus agitabatur, a&quum erat discernere.

ΥΠ]. Αλλὰ μὴν ὅτι ΥΣ ταῦτα τοῦτον ἔχε, τὸν τρό-
πον, αὐτὰ τὰ πράγματα βοὰς ἀφίῃσιν ἐναργεῖς. Iva
δὲ καὶ ἀφ᾽ ἑτέρου τὰ ὅμοια σ»στὴσαιµι ταραδείγµα-
τος, φέρε τὴν ἐπὶ Ἠλίου τοῦ προφήτου προάγωµεν
ἱστορίαν, ὁπηνίκα τὸν ἀρ.θμὸν ἠξίουν μὲν ἐν θυσίᾳ
τὴν ἑχατέρων ἀνεξετάςεσθαι τάξιν, µηδένα δὲ mop
ἐπάγειν, ἀλλ εὐχαῖς ἐπάγεσθαι πυρὸς ἐπιρορὰν, Ίνα
kx τοῦ χαταχομπαζομένου µετεώρου οὐρανόθεν ἔχδη-
λος μὲν ἂν ein -ἅσιν ἐπαχοῦύσαι δυνάµενος ἐν cot
πῦρ ἀποστέλλειν θεὸς, £x δὲ τούτου διαγινώσχηται
είς ἡ τοῦ χρείττονος ἐξουσία, val πᾶσι φανερὸν ἂν
εἴη Ys τὸ ἄμεινον. Ὡς οὖν ἐπέταττε Τρώτοις ἔπιτε-
Asiv ἐχείνοις, οἱ μὲν ἐπιλεζάμενοι βοῖδιον ἐμέλιζον
εἰωθότως, ἐπικαλούμενοι 65 05 τὸ τετράµορφον ἔμμε-
λέτημα τοῦ καλουμένου Βάαλ, οὐδὲν ἤττον ἕπραττον,
οὐδὲν οὐδαμῶς * ἀλλά γε καὶ κατετέµμνογτο κατὰ có
ἔθος αὐτῶν µαχαίρά:ς, ἔφη, καὶ σειρομάσταις ἕως
ἐχχύσεως αἵματος * εἶτα ἐπὶ τούτοις T) ὃ,ηγηματικῆ
τοῦ συγγραφέως ἐπιρέρει Bof; Kal προεφήτειον

155 Psal. cxv. 11.

'* J1] Περ. xvin, 09-20. ! ibid. 98. 8 ibid 99.

Vill. Et hiec in se habere res ipse clamant cla-
rissima voce. Verum ut et alio exemplo rem mi-
hi propositam confirmem, age Eli: prophete hi-
storiam in medium afferainus 15, cum vellent nu-
mero in sacrificio partis utriusque praestantiam
dijudicare, nullumque audere ignem injicere, sed

D precibus illum in celo conceptum subjicere, ut

inde demisso caelitus signo, quo liceret gloriari, pa-
teret omnibus Deus, qui posset et exaudire et ignes
suscitatos depellere, ex quo potioris dignitas elu-
cesceret, et. quod melius erat appareret. Ubi vero
priuum illis ut opus perficerent imperavit, illi se-
lectam buculam more suo discerpebant in partes,
et invocato non indiligenter quadriforme Baalis
numine, nihil minus operabantur, nihil omnino.
Addit 17: Et incidebant se ex more gladiis et siroma-l
atibus ad. effusionem usque sanguinis. Subdit his au.
ctor illius narrationis !* : Et prophetabant queusque
prateriit vespera. Cum itaque Scriptura non expo-

Y

627

illos prophetas fuissé xeraces aliquis contenderet ?
Scilicet dicendum erat, ut Origenes ipse determi-
nat, prophetabant ut ipsi opinabantur, non nisi

mendacia conflantes. Neque enim fas erat in ipsis

incidere przesagitionem ; et tamen extricato claro-
que scribit sermone : Et prophetabant quousque
preteriit vespera. Nonne ipsa rerum eventoruinque
consequentia hec illis similia comprobantur? Et-
enim si amborum idem est auctor, unum etiam ex
utrisque sensum elicere consequens est. Sed quem-
admodum hic idololatrarum prefixo nomine id no-

bis innuit de illis ita sentiendum esse, scilicet

pseudoprophetas fuisse omni przenotione destitutos ;
sic et ibi personis dz:emone agitatis praepositis sa-
crilegique vaticinii facinoribus, per reticentiam
quid de amentibus illis prudentes sentire deberent
manifestavit.

IX. Sane si vellem rerum similium testimonia
afferre, deficiet fortasse tempus dicentibus : satis
vero erit, si alterum hujus rei exemplum adducam.
In Exodi ergo historia habetur :*, Moysi Aaroni-
que Dominum ipsum przecepisse ut ante Pharaonem
in lerram baculum dejicerent, qui commutata forma
in eorum conspectu prodigio horribili ZEgyptios
deterreret. Quod ubi maxima omnium admiratione
factum esset, princeps sine consilio amentia delu-
διι YOcavit una simul omnes et sapientes et incan-
tatores /Egypti : Et fecerunt etiam incantatores /E-
gyptiorum, dixit, per incantationes similiter ; proje-
ceruntque singuli virgas suas, εἰ facta sunt draco-
nes : et devoravit baculus Aaronis virgas illorum **.
Tefertur preterea ** ZEgyptiorum incantatores si-
militer sanguinem et ranas fecisse**. Cum igitur
r?'ratio neque hic singulorum actus subdividat,
sed similiter incantatores fecisse fateatur; ideo ne
Jices quae-a magis confecta sunt, illis que a Moyse
siinilia esse? Nequaquam, dicet quis, cum nec fas
sit dicere curiosa isthzec et superstitiosa a Deo fa-
ctis rebus assimilari. Quzecunque Moyses exseque-
batur, veritatem prz se ferebant : at. quze incan-
fatores ordiebantur, imaginatione tantum visum
fallebant ; quippe rerum imbecillitate satis abunde
mendacium eludebatur. Quandoquidem, qua ra-

| 9. YUÜSTA THII EPISCOPI ANTIOCHENI
suerit verane ah mendacia prophefarent, ideone 4 ἕως Δαρῆ.θε ἐὸ δειΊινόν. Ἐπεὶ τοίνυν οὗ διέστειλα

τὸ γράµµα, πότερον ἀληθῆ προὐφήτευον 1| φενδῆ,
παρὰ τοῦτο qain τις ἄν ἐχείνήυς εἶναι προφήτας
ἀληθεῖς ; Ἔδει γὰρ εἱἰρτχέναι κατὰ τὴν Ὡριγένους
ἀπόφασιν, Προεφήτευον ὡς ὥοντο τὸ δοχεῖν, μτδὲν
ἀληθὲς λέγοντες (ἐπεὶ μηδὲ θέµις ἐμπολιτεύεσθαι ἐν
αὐτοῖς Αρόγνωσιν), ἀλλ᾽ οὐχ. ἀνεπιπλόχῳ xax χαθαρᾶ
προφωνῆσαι λέξει Καὶ προεφήτευον ἕως παρήη.ῖθε
τὸ δειινόν."Αρ' οὖν ἀχολούθως ix τῆς αὐτῆς τοῦ
γράµµατος ἱστορίας ἔστιν ἰδεῖν, ὅτι ταῦτα Exslvotg
ἐπέοιχεν" εἰ γὰρ ὁ αὑτός ἔστιν ἑχατέρων ὁ συγγρα-
φεὺς, ὅμοιον ἐξ ἀμφοῖν ἀνάγει τὸν νοῦν. Ἁλλ' ὥσπερ
ἐνταῦθα τὸ τῶν εἰδωλολατρῶν ὄνομα προτάτας, ἐδί-
λωσε χατὰ Évvotav, ὅτι χρὴ περὶ τούτων ὑπολαμθά-
νειν ὡς εἰσὶ ψευδοπροφΏται λειπόμενοι προγνώσεως;

B οὕτω κἀκεῖ πρόσωπα δαιμονιζόµενα προτάξας, xal

µαντείας ἀθεμίτου δράµατα, χατὰ ἀποσιώπησιν ἑμή-
νυσε τί δἑοι περὶ τῶν ἐχφρόνων δοξάζειν τηὺς ἔμφροναςο

ΙΧ. ᾽Αλλὰ τὰ τοιαῦτα μὲν εἰ παραφἑροιµι μαρτύ-
ρα, τάχα ἴσως ὁ χρόνος ἡμᾶς ἐπιλείφοι λέγοντας *
ἄλλην δὲ µίαν παραδεἰγµατος εἰχόνα προθεὶς ἀρχε-
σθ{σοµαι. Τοιγαροῦν ἓν τῷ τῆς Ἐξόδου χατασεσή-
µανται γράμματι, πῶς ἑἐπέταττεν τοῖς ἁμςὶ Μω-
σέα xaX ᾿Δαρὼν αὐτὸς ὁ Κύριος εἰς ἔδαφος ἐκρίφειν
τὴν ῥά6δον ἀντικρὺ Φαραν, ἵνα εἰς ὅγιν ἀμείφασα τὸ
σχΏμα σηµείῳ χαταπλήξῃ φοθερῷ τοὺς Αἰγυπτίους.
Ὡς δὲ τοῦτο ἐγίν:το παραδόξως, ὁ δυνάστης ἀνοίᾳ qt-
ναχιςόµενος ἀθούλῳ, συνεχαλέσατο μὲν ὁμόσε τοὺς
σορὶστὰς καὶ τοὺς φαρμακοὺς Αἰγύπτου: Ἐποίη-
σαν δὲ καὶ οἱ ἐπαοιδοὶ τῶν Αἱγυπτίων, ἔφη, ταις
ᾠαρμαχείαις αὐτῶν ὡσαύτως, καὶ ἔῤῥιψεν ἕχα-
στος τὴν ἑαυτοῦ ῥάδδο», καὶ ἐγένοντο Ópáxorcec:
xal κατέπιεν ἡ ῥάέδος Ἀαρὼν τὰς ἑκείνων ῥάδ-
δους. Ἔτι γε μὴν ἀναφερόμενόν ἐστιν, ὡς αἵματα xal
βατράχους ἐποίησαν ἑπαοιδοὶ τῶν Αἰγυπτίων ὡσαύ-
τως. Ἐπεὶ οὖν fj διηγηματικὴ μηδὲ δεῦρο διαιρεῖ φω-
vh τὰς ἑχατέρων τάξεις, ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς Exact
δοὺς ἐξεῖπε πεποιηχέναι, παρὰ τουτο canc ἂν, ὅτι
τὰ δεδραµένα τοῖς φαρμαχοῖς ὅμοια τοῖς διὰ Moo»
σέως γενοµένοις ἐστιν; Οὐμενοῦν, εἴποι τις ἂν, ἀλλ
οὐδὲ θεμιτὸν ἂν efr λέγειν, ὡς ἐξομοιοῦται τὰ περἰερ
γα καὶ γοώδη τοῖς οὐρανίοις ἀπομιμέμασιν. Ὅσα μέν
γε διὰ Μωσέως ἐπράττετο, τὴν ἀλήθειαν Ex τῶν δρω-
µένων ἐβέφαινεν ' ὅσα δ᾽ οὖν διὰ τῶν ἐπαοιδῶν ἐχατ-

tione una virga derepente omnes illas et multas de- D τύετο, τὸ δοχεῖν ἐφάνταζε τὰς ὄψεις αὑτοτελη γὰρ

voravit? Neque fas est animo concipere quomodo
illi ex rebus inanimatis possent facerc uno impetu
ut essent animatz. Tunc enim nobis essent fortas-
se potiores, qui lignis emortuis animam indere ha-
berent in facnltate. Nec Moyses ipse quidpiam
quod esset. admiratione dignum prxestabat, si illis
similia perpetrabat. Quare aequum est liz:c nullius
esse momenti ostendere ipsius Scripture verbis.
Nam si Deus, ut gyptiorum injurias propulsaret
eosque puniret, omnes aquarum fluctus ut in san-
guinem commutarentur imperabat; si similes pla-
gas accipientes, ductus aquarum in sanguinem
12.

5» Exod. vi 10. ** ibid. 11,

*" ibid, 33,

ἔλεγχον ἐχ τῆς ἀδρανίας ἐπεφέρετο τὸ φεῦδος" ἐπεὶ
πῶς ἡ µία χατέπιξ ῥάθδος ἄφνω τὰς πολλὰς Exslvas ;
0ὐδέ γεθέµις ἐστὶν ἐννοεῖν, ὡς £x τῶν ἀφύχων ἐχεξ-
vot ῥάόδους ἐμφύχους Ἡδύναντο ἀποτελεῖν ἀθρόως'
ἀμείνους Υὰρ ἂν ἦσαν ἴσως ἡμῶν οἱ τὰ νεχρὰ δυνά
µενοι Φυχῶσαι ξύλα. τᾶχα δὲ οὐδὲ Μωσῆς παράδο-
ξων ἕπραττεν ἂν οὐδὲν, εἰ τὰ παραπλήσια τούτοις
εἰργά-ετο. Kaízot πῶς οὐ δίκαιον ἁδρανη φαίνειν αὖ-
τὰ δι αὐτοῦ τοῦ Γραφιχοῦ μηνύματος; El γὰρ ἁμνυ-
νόµενος τοὺς Αἰγυπτίους ὁ θεὺς, ἅπαντα μὲν Emsxi-
λεύετο τὰ ῥεῖθρα τῶν ὑδάτων εἰς αἷμα µεταθάλλε-
σθα! τιμωρίας χάριν’ εἰ ([. οἱ) δὲ τοιαύταις αἰχιζόμενοι

1 Exod. vin, 7.

ΡΕ ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

030

πληγαῖς sl; αἵματος ἰδέαν ἀμείδουσι τοὺς ὀχετοὺς A vertunt ea cura et studio ut calamitatem adau-

ὡσαύτως, αὖξειν ἐπιτεχνώμενοι τὸ πάθος, ἕνεχα τίνος
ἀξιοῦσι χαὶ δέονται, πιεζόµενοι τῇ δίφη, χαθαρισθηναι
τὰ χατὰ πᾶσαν Λἴγυπτον ὕδατα τῆς αἱμοφόρου µίξεως;
El (f. οἳ) αὖ πάλιν ἀπειροπληθεὶς ἄφνω θεασάµενοι
βατράγους, τί δήποτε παραιτούµενοι τοὺς ὄχλους αὐ-
τῶν, αὖθις ἔπλαττον ἄλλους, εἰ μὴ τῶν μὲν ἐν. σχιᾷ
xaX φαντασίας εἴδει φαινομένων οὐκ ἐπεφρόντιζον,
ὑπὸ δὲ τῶν ἄλλων ἔργῳ δειχνυµένων ἑλυμήναντο δει-
νῶς ; Οὐδεὶς Υὰρ ἂν ἕλοιτο τῷ πολεµίῳ πλήθει ἕτερον
πρστιθέναι πλῆθος ἀναρίθμητον, ἀντὶ τοῦ νεολέχτους
στρατολογεῖν eig συμμαχίαν δορυφόρους" οὐδὲ ἐπεγεῖ-
pat πυρετῷ πυρετὸν, ἁπαλλαγῆναι τοῦ πρώτου γλιχό-
µενος, οὐδὲ πληγῶν ἀφορήτων Bla µαστιζόμενος, XÀ-
λας ἑαυτῷ προσεπιφέρει πληγὰς, ἀνεθῆναι τούτων

geant, quanam de causa supplices exorant siti
pressi per universam JEÉgyptum sanguinolentas
aquas expurgari? Vel rursum infinitis ex. impro-
viso ranis conspectis, utquid, cum illarum multi-
tudine molestarentur, alias effingebant; nisi quod
de illis que in umbra et spectri tantum forma ap-
parebant non curabant, vcrum ab aliis qua re.ipsa
erant et videbantur, mirum in modum Lrsi perde-
bantur? Nemo enim multitudini hostium mullitu-
dinem aliam inimicorum innumeram addit, cum
novos ministros ac satellites ad sui tutelam deberet
conducere; neque febrim qua liberari avet fe-
bri excitare majori ; neque qui plagis intoleran-
dis vi petitur, alia sibimet ipsi infligit, dum puro

ἐφέσει χαθαρᾷ χαὶ πρεσθεἰᾳ καὶ δεήσει προαλιπαρῶν' p cordis affectu et precibus et oratione orat ut libe-

ἀλλ οὐδὲ τῶν οἴχοι πιµπραµένων, ἀντὶ τοῦ aÓtoct.-
ρα χαταψεχάζειν ὄργανα, τοὐναντίον ἔλαιον f) πίτταν
ἐπιχέων, εἰς ἅμετρον μὲν ὕψος ἐγείρει τὴν φλόγα,
φλεγομένη δὲ μεῖζον τὸ πάθος αὔξει, xal πῦρ ἄρδει
Χλτὰ πυρὸς ἀπειροχάλως. Οὕτως ἄρα, δι ὧν ἐφιλοτι-
p^Uvro πράττειν οἱ φαρµαχοὶ, διὰ τούτων ἐναργεῖς
ἐξέφερον ἑλέγχους, ὡς οἰησιχοπίᾳ φαντασιώδει όυχα-
Υωχεῖν ᾧοντο δεῖν ἑαυτούς. Ἔστι γοῦν αὐτόθεν οὐ χα-
λεπῶς ἰδεῖν, ὅτι χαὶ vov πολλῷ πλείονα χαὶ μείζονα
τούτων ἓν τοῖς θεάτροις οἱ φηφοπαῖκται δρῶσιν εἰω-
θῥότως - ἁλλ᾽ ὅμως αὐτοσχεδίῳ δυνάµει τὀύτων ἄντι-
χρυς ἁλισχομένων ἑάλων ΄ οὐδὲν ἧττον ἡ διηγηματικὰ
προγράφει φωνή. Καὶ ἐποίησαν οἱ ἐπροιδεὶ τῶν
Αἱγυπτίων ταῖς φαρμαχείαις αὐτῶν ὡσαύτως.

retur. Sic etiam his qui domi exuruntur, pro ma-.
chinis ad ignem exstincguendum adaptandis, oleum
et picem si quis superinfundet, in immensum flam-
mas excitabit, quz? ubi invaluere, malum majus
exoritur, ignisque inepte contra ignem accenditur,
Sic igitur magi per ea qux ambitiose tentabant,
manifeste deprehendebantur, tantum animi con-
ceptu atque opinione, ut sibi videbantur, aniinum
oblectasse. Indeque ad hzc tempora (quod non est
difficile cogitatu) illis multo majora majorique in
copia in theatris saccularii de more ludunt. Qui
lamen facultate e re nata vani irritique plane de-
prehensi ceciderunt ; et nihilominus Scriptura nar-
rat : Et. fecerunt. AEgyptiorum incantatores per in-

"Ἔδει τοίνυν, ὡς ὁ δογματιστὴς ἐνομοθέτησεν ὨὩριγέ- C cantationes eorum. similiter. Dicendum itaque erat,

νης, tineiv* Ἐποίησαν δὲ τὰ παραπλήσια τῷ δο-
xs. οἱ ἐπαοιδοὶ τῶν Αἱγυπτίων * ἀλλὰ μὴ λέγειν,
ὡσαύτως, ἵνα µή τινες ὑπολάβοιεν ἂν ὡς ἐξ ὁμοίας
ὁρμᾶται δυνάµεως" εἰ γὰρ ὅμοια τοῖς ἀμφὶ Μωσέα
πράττειν οἷοί τε σαν, οὐχοῦν ὡσαύτως ἠδύναντο τοὺς
ἐναντίους ἀμύνασθαι τοῖς ἴσοις, ὥστε τοὺς ἀγῶνας
ἑχατέρωθεν ὑπάρχειν ἀντιπάλους εἰ δ' οὐδένα δι ὦν
ἐσχημάτιζον ἔθλαπτον, ἀποχέχρηται μὲν ἄρα τῷ ῥή-
pact, πρόδηλα δὲ τὰ τῆς ἀφύχον φαντασίας ἐχτυπώ-
µατα. Οἷα δὴ κἀνταῦθα τὸ τῶν ἐπαοιδῶν ὄνομα προ-
τάπας ὁ συγγραφεὺς, xav τὰ τῆς φαρµαχείας ἔπιτη-
δεύµατα, διέδειξεν ὡς οὐ χρεὼν ἂν εἴη τὸ παράπαν
ἀμφισθητεῖν, ὅτι. τοῖς µάγοις ἕχαστα περιεργείᾳ δι-
επράττετο τὰ γοώδη" τοιαῦτα xal τὰ τῆσδε τῆς ἱστο-
las ἀπογράφεται δράματα" αὐτὴν γὰρ ἑἐγγαστρίμυ-
Gov ὀνομάσας, εἶτα xaX μαντικῆς εὑρήματα διελέγχων
ἀσεθη, δαιµονιξοµένου τε τὸ πρόσωπον ἀποδείξας εἷ-
ναι τὸ μαντευόµενον, αὑτοτελῶς ἐξέφηνεν, ὅτι φαν-
τασιοχοπίαις ἕκαστα διαπρἀττοιτο χιθδῄλοις. ᾽Αλλὰ
ταῦτα μὲν ἡμῖν οὕτω νοητέον.

X. Ἴωμεν δὲ πάλιν ἐξελίττοντες ἐπὶ τὰ τῶν λόγων
ἴχνη. Τί οὖν, ὡς ἔρετο τὴν ἐγγαστρίμυθον ὁ Σαοὺλ,
Ti ἑώραχας; εἰπών; Ἐν πρώτοις ἡ παραπλὴξ ἀνθ-
υπενέγχασα pod- Καὶ θεοὺς ἑώρακα ἀναθαίνοντας
ἑχ της γῆς ἐπειδη γὰρ ἐθούλετο ἑχτραχηλίσαι
. Ῥαντοίως τὸν ἄνδρα cuvaprácag ὁ διάθολος, ἐπει-

1 fleg. xxvin, 15.

ut dogmatum lator Origenes quasi lege sancivit,
Fecerunt autem similia apparitione incantatores
AEgyptiorum, et non similiter; ne quis suspicare-
tur ex eadem potestate produci. Nam si similia
Mosaicis illis conficiendi facultas fuisset, fuisset
utique eadem ralione hostes ulciscendi, ita ut
utrinque aquo Marte certandum foret. Si vero nul-
lus per quz efformabant lzedebatur, abutitur ergo
sermone, manifestzque fiunt. inanimatze imagina-
tionis species. Quemadmodum €t hic incantato-
rum nomine et magiz studiis ac artibus praepositis
demonstravit, omnino dubitandum non esse omnia
illa a magis superstitiosa curiositate perfecta fuisse
similia, et hujusce historie gesta repraesentantur.
Nam engastrimytho inducta, deinceps magie ar-
tibus impiis deprehensis, et persona qua vaticinia.
petebat dzemoniaca demonstrata ; perfecte demon-
stravit imaginationibus iisque ementitis omnia
fuisse peracta. Sed hac ita nobis intelligenda
sunt.

X. Porro iterum si quz sunt verborum indicia,
consideremus. Quid igilur? ut engastrinythum
Saul interrogavit : Quid vidisti ? inquiens **, primuin
demens illa mulier respondens clamat: Et deos.
vidi ascendentes e terra. Cum enim modis omnibus
virum przcipitem agere in animo haberet.diabolus,

621

$. Y ÜSTATHII EPISCOPI ANTIOCHENI

652

arripiens palam conabatur ostendere, damonium A ρᾶτο δεικνύναι σαφῶς, ὅτι τὸ δαιµόνιον ἐπ᾽ ἐδουσίας

arbitratu suo ac potestate posse non tantum unam
animam justi evocare, sed omnes simul sanctorum
virorum ; ibique demonum hostili exercitu instru-
cto, ictuque oculi omnibus in unum collatis, czte--
ris per id conabatur persuadere, semet qui et alios
congregarat, Deum esse. Eum vero propria qua»
dam stolidítate sese Deum facere consuesse, Isaias
adversa facie eum reprehendens, propheticis sa-
crisque vocibus przdicat : Tu vero dixisti in corde
ito : In celum ascendam, super astra ponam solium
eum : sedebo in monte excelso super montes excel-
$03 qui respiciunt Aquilonem : ascendam super nubes,
et ero similis Altissimo **. Ilis non dissimilia per
zzechielem prophetam ipse Doiinus aperte testi-
monium exhibet : Propterea quod elatum est cor
tuum, εί dixisti : Deus sum ego, habitabo in. corde
maris ; (u vero homo es, et non Deus **. Quas autem
propter id poenas illi minetur, ex his qu: infra di-
cuntur facile erit. videre. At divino sane oraculo
manifestum est, eum quotidie superbe jactando si-
milibus spectris inniti. ltaque si daemon qui. deo-
rum nomine insigniuntur posset educere, non ne-
cesse est credere evocatis evocantem ipsum potio-
rem esse. Et si sanetis is praeest, asserendum est
etiam dzmoniorum principem illi przeesse. Quae si
quis concesserit, argumentis quibus minime re-
sponderi potest, demonstravit Deum deorum csse, qui
ministros suos ea donat potestate, ut spiritus et

animas justorum ab inferis possint educere. Πσο (C

nemo, dummodo san: mentis sit, affirmabit omnino,
necontra divina testimonia calculum atrum de-
mittere videatur. Cum enim amens quzsisset, ad-
dens ** : Et dixit mulieri : Quid vidisti? statim mulier
ad interrogata respondens dixit : Vidi hominem
feclum | ascendentem 6 terra, ethic amictus est di-
ploide ; et cum neminem omnino vidisset, ubi verba
percepit, cognovit, ut ipse sibi imaginabatur, illum
esse Samuelem, quippe qui intus a demone oppu-
guaretur. Verum ut signorum nomine fuit abre-
ptus, tunc facie in terram inclinata illum adora-
vit. Primo quidem rectissime id dici potest. Si Sa-
muel ille fuisset, et non transformatus vafer ser-
pens, dixisset pia quidem mente : Dominum Deum
tuum. adorabis, et. illi soli cultum. prastabis *'. Se-
cundo rursus addam, cum Samuel universo populo
imperaret, primasque inter prophetas obtineret,
Saul inter privatos adhuc parietes delitescebat ; et
(um patris asinas requireret, accedens ad ipsum
veluti prophetam interrogaturus de jumentis de-
perditis *, nequaquam illum adoravisse compertus
est, etsi illius ope indigeret aperteque illi ut populi
ductori subderetur. Quomodo igitur qui tunc non
adoravit privatus principem, nunc ex opposito rex
privatum adorat? His tertio subnectam, utquid
deos ascendentes cum audisset,. horum neminem

εἶχεν οὐγὶ µίαν µόνον ἀνάξαι δικαίου ψυχὴν, ἀλλὰ
xai πάσας ὁμοῦ τὰς τῶν ἁγίων ἀνδρῶν' ὁ δὲ Ex τῶν
ἐναντίων τὴν τῶν δαιμόνων ἐνταῦθα στρατεὰν ὁπλίσας,
xaX σύνοδον ἐν pid ῥοπῆς (pa συστησάµενος ἐχόμ”-
παζε, πείσας ({. πεῖσαι) xa διὰ τοῦδε τοὺς ἅπαντας
ἐθέλων, ὡς αὐτὸς εἴη θεὺς ὁ συναγωγεὺς τῶν ἄλλων.
"Qt δ' οὖν οἰχείᾳ χρώµενος ἀπονοίᾳ θεοποιεῖν εἴωθεν
ἑαυτὸν, ὁ μὲν Ἡσαῖας ἀντιπροσώπως ἑλέγχων αὐτὸν,
ἱεροφωνίᾳ χηρύττει προφητιχῇ΄ Σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ
καρδίᾳ cov: Εἰς οὐρανὸν ἀναθήσομαι, ἐπάνω
τῶν ἁστέρων» θήσω τὸν» θρόνο» µου xaüuo ἐν
δρει iro, ἐπὶ τὰ ὄρη τὰ ὑν'ηλὰ τὰ πρὸς Bof-
für: ἀναθήσομαι ἑπάνω τῶν νεφελῶν ' ἔσομαι
ὅμοιος τῷ "Υψίστῳ. Μαρτυρεῖ δὲ τούτοις ὅμοια
xai διὰ τοῦ προφήτου φθεγγόµενος Ἰεζεχιλλ αὐτὸς
6 Κύριος ἄντιχρυς" Αθ ὧν ὑψώθη ἡ καρδία
cov, xal εἶπας' Θεός εἰμι ἐγὼ, κατοιχιῶ ἐν
κερδίᾳ θα.άσσης' σὺ δὲ εἶ ἄγθρωπος, καὶ οὗ
Θεός. ᾽Αντὶ τούτου μὲν ὅσας αὐτῷ τιμωρίας ἀπειλεῖ,
ῥᾷόν ἐστιν ἐχ τῶν ὑποχειμένων ἰδεῖν' ὅτι δὲ τοιού-
τοις ἑπερείδεται φάσμασι χομπολογῶν ἑχάστοτᾶ,
θείᾳ ὁτδήλωται ψηφοφορίᾳ. Το.γαροῦν εἴπερ ὁ δαί-
µων οἷός τε ἦν ἀνάξαι τοὺς ὀνόματι θεοὺς ἀνακχιχλη-
σχοµένους, οὐχ ἀνάγχη νοεῖν, ὅτι µείνων ἐστὶ των
ἀναγομένων ὁ ἀνάγων» Ei δὲ προῦχει τῶν ὁσίων
οὗτος, ἀκόλουθον ὑπολαμθάνειν, ὅτι xal τούτου
πάλιν αὐτὸς 6 ἀρχιδαίμων. El δὲ ταῦτά τις ἀποδώ-
σειεν ἀναντιῤῥήητῳ δυνάµει, συνίστησιν ὡς αὐτός
ἐστι θεὸς θεῶν, ὁ τοῖς ὑπηρέταις τοῖς ἑαυτοῦ τοι-
αύτην ἀπονέμων ἐξουσίαν, ὥστε πνεύματα xat φυχὰς
ἐξ ἆδου µεταπέμπεσθαι δικαίων. ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν
οὐδείς πω τῶν εὖ φρονούντων ὁριεῖται τὸ σύνολον,
ἵνα μὴ ταῖς ἁγίαις ἑναντία φηφιεῖται µαρτνρίαις.
Ἐπειδὴ δὲ τὸ δεύτερον ὁ παραπλὴξ Έρετο συνάψας,
Καὶ εἶπε(ο” )τῇ rvvaixl, Ti &yroc; αὐτίχα πᾶλιν
ἀνθυπενέγχασα πρὸς τὴν ἐρώτησιν, ἔφησεν Elóor
ἄνδρα ὄρθιον ἀναθαίγοντα éx τῆς γῆς, καὶ οὗτο:
ἀναθεθ.λημένος διπ.]οΐῖδα . µηδένα δὲ τὸ παράπαν
ἰδὼν, ὡς αὐτήχους ἐγένετο τῶν λόγων, ἔγνω μὲν
χατὰ τὴν ἔννοιαν τὴν ἑαυτοῦ τοῦτον εἶναι Σαμουὴλ,
ἅτε διαπολιορχούµενος ὑπὸ τοῦ δαίµονος ἕνδοθεν "
ὡς δὲ τῇ τῶν σηµείων ὀνομασίᾳ συνηρπάσθη , τηνι-
χαῦτα τὸ πρόσωπον ὑποχλίνας ἐπὶ τῇ Yi, προσ-

D εχύνησεν αὐτῷ. Πρῶτον μὲν οὖν ὀρθότατα φαίη τις ἂν,

εἰ Σαμου]λ ἐτύγχανεν ἐχεῖνος. ἀλλὰ μὴ µεταµορ-
φωθεὶς ὁ πολύτροπος ὄφις, ἀνθυπενέγχας ἔφρασεν
ἂν εὐσεθεῖ λογισμῷ “ Κυρίῳ τῷ θεῷ σου προσχυ-
νήσεις, xal αὐτῷ μόνῳ «Ἰατρεύσεις. Δεύτερον δὲ
πάλιν εἴποιμ ἂν, ὁπηνίκα Σαμονυἡλ τοῦ παντὸς Άρχε
λαοῦ xaX προφήτης ἐτύγχανεν ἔγχριτος, ὁ Σαοὺλ
ἰδιωτεύων ἔτι xal τὰς τοῦ πατρὺς ὄνους ἆναζη-ῶ»,
ἀπῄει μὲν ὡς αὐτὸν ἐρωτήσων, oa προφέτην, ἕνεχα .
τῶν ἀπολομένων ὑποζυγίων, οὐδαμου OX φαίνεται
προσχυνήσας αὑτῷ, χαΐτοι χρῄξων αὐτοῦ, xal προ-
φανῶς ὑποχείμενος ofa χαθηγεµόνι λαοῦ. Πῶς οὖν ὁ

ὃν [sa. xiv, A5, 14. *5. Ezech. xxvi, 2. 1* 1 Reg. xxvn, 13, 14. * Matth. àv, 10. 11 Περ. ix, 11.

(3 "yHpero συνάψας. Kal εἶπε. Sic restituimus quod μι impr, legitnr, fpezo xal z9v&yas* Εἶπε. Εδιτ

633

DE ENGASTRIMYTIIO CONTRA ORIGENEM)

651

τότε μὴ προσχυνἠήσας ὡς ἰδιώτης ἄρχοντι, vovày τῶν A adorat; cum vero virum rectum intelligit ascenden-

ἑναντίων 6 βασιλεὺς ἰδιωτεύοντι προσχυνεῖ; Τρίτον
ἐπὶ τούτοις ἔχω λέγειν, τί ὅβπο-ξ θεοὺς ἀν αθαίνον-
τας ἀχούσας, οὐδενὶ τούτων προσεχύνησεν ΄ ὅτε δὲ
tó* ἄνδρα ὅρθιον ἀχήχοεν ἆλαθεθηκότα, τηνικαῦτα
προσχυνῄσας ὑπέχυψε; Καὶ μὴν, ὡς ἈὩριχένης ἁπ-
εφἠνατο τολμτρῶς, εἶπερ ἄγγελοί τινες σαν Ex τού-
των 7| χοροὶ προφητῶν, ἔδει τοῖς χρείττοσιν ὑπο-
χύφαι. Οὐκοῦν ἐχ πάντων ὁμοῦ τῶν ἔργων εὐχερῶς
ἐστιν ἰδεῖν, ὅτι τὸν ἡγεμόνα μὲν νοῦν ἐτύφλωττεν ὁ
Σαοὺλ, ὑπὸ τοῦ δαίµονος ἐλαυνόμενος" ὁ δὲ διάθολος εἰς
διαφόρους ἑξήλλαττεν ἑαωτὸν ἰδέας, ὑπὸ τοῦ δυνάστου
προσχυνηθΏναι πραγµατευόµενος, ἵνα Ex τούτου
πλείστους ὅσους ἑξαπατίσῃ λεληθότως ὑποχύπτωνιο'')
αὐτῷ. Καίτοι γε δὲ [f. δη] o9 ξένον ἐστὶν εἰπεῖν, ὅπου

lem, tunc eo adorato humi se stravit? Et tamen, ut
Origenes nimis audacter determinavit, si angeli
illi vel chori prophetarum fuissent, ipsi tanquam
prestantiores erant adorandi. Igitur his rebus om-
nibus simul consideratis, facile est intelligere ,
Saulis a dz:emone vexati principem anima: partem
cxcutiisse; diabolum vero in varias formas muta-
tum , dum a rege adorari ambit, ut quamplurimos
falleret, adorationem sibi adstruere voluisse. lloc
sone minime mirum est, nec prater exspectatio-
nem: nam etsi Christi persona conspecta, quem
intus re et operatione Deum **, naturaque Dei legi-
timum Filium videbat, homine puro, incorrupto,
nullis sordibus commaculato circumdatum, extra

ve xai τὸ τοῦ Χριστοῦ πρόσωπον εἰσιδὼν, ἔργῳ μὲν D vero tcmplum pulcherrimum, consecratum, inviola-

ἔνδοθεν ἑώρα χαὶ πράξει zbv, xal φύσει θεοῦ γνήσιον
Yibvy, ἄνθρωπον δὲ χαθαρὸν, ἄχραντον, ἀχχλίδωτον
ἐξωτάτω πεοιχείµενον ἑποπτεύων, καὶ ναοῦ χρημα
περιχαλλὲς, ἀφιερωμένον, ἀσύλητον, οὐδὲν ἧττον
ἑχπειράνων αὐτὸν ἀμελητὶ προσείη ({. προσγξι), 0εο-
μαχῶν εἰωθότως: ὡς δὲ, τὰ πρῶτα χαὶ τὰ δεύτερα χαθ᾽
ἑαυτοῦ προχαλεσάµενος, ἡττίθη ῥαγεὶς, ἅθλιος αὖθις
εἰς ἅλλο µεταλλάξας ἦθος , ὑποδειχνύναι μὲν αὐτῷ
κπᾶσαν τὴν τοῦδε τοῦ κόσμου περιγραφὴν ἐπεχείρησε
χαὶ τὰς βασιλείας αὑτῆς, ἀπονοίᾳ δὲ καὶ Ψευδη-
1»pla θρασυνόµενος ἑχόμπαξε' Tavra πάντα σοι
δώσω. ἐὰν πεσὼν προσκυγήσῃς got. Τοιαύτας
μὲν οὖν ὁ ἀσεθῆς ἕῤῥηξε δεῦρο φωνὰς, οἰόμενος
εἰς ὀργὴν ἐχκαλέσασθαι τὰ τῆς ἀνεξικαχίας fv,
xai διὰ τοῦ τοιοῦδε δοχεῖν ἐπιλαμθάνεσθαι' µαχρο-
θυμίᾳ δὲ χατεσίγασε τὸν ἁλάστορα θεοπρεπῶς ὁ
Κύριος ἴδιον γὰρ ἂν εἴη θεῷ πάντα ἀνεξιχάχως
φέρειν. El τοίνυν αὐτῷ τῷ Κωρίῳ τοιαῦτα προσ-
οἶσαι ῥήματα παρ) οὐδὲν ἠγήσατο, πῶς o)x ἔστι

(um; nihilominus ad illum accedens perperam
tentabat, suo modo et more pugnam Deo inten-
dens. Ubi vero iterum atque iterum contra se ad
pugnam provocans devictus es*, misere disruptus,
nova sibi specie ascita, universum terrarum ambi.
tum et regna ostentare ausus ; amentia mendaciis-
que superbiens jactabat : Πασο omnia tibi dabo, si
cadens adoraveris me 19. Similes hic impius voces
emisit, eo animo ut in iram clementiam ipsam
provocaret ; quo videretur aggredi imparatum. Ve-
rum tolerantia malefico demoni, ut Deo convenie-
bat, silentium imposuit. Solus quippe Dei est to-
leranter omnia ferre. Si igitur ipsi Domino talia
effari parum illi curze fuit, quomodo manifestum
non erit non minus ipso Deo adorationem ambien-
tem illa tentasse? Ποο qui sanz inentis sunt om-
nes facile intelligunt, a daemone per furiosam illam
mulierem dementem regem deceptum praeter jus
sese inclinasse.

σαφὲς, ὅτι προσχυνεῖσθαι βουλόμενος ἴσα θεῷ ταῦτα διεπράττετο; Τοῦτο μὲν, οἷμαι, τοῖς εὖ φρονοῦσι xatá-
φωρον ὑπάρχε: πᾶσιν, ὅτι δ.ὰ γυναιχὸς ἐμμανοῦς ὑπάτησε τὸν ἔχφρονα δυνάστην ὑποχῦψαι αὑτῷ παρὰ τὸ δέον.

XI. Ἔτι δὲ διαληπτέον αὐτὰ τὰ τούτοις ὑποχεί-
piva χαθεξης. Ὡς οὖν ὁ Σαοὺλ ὑπεχλίνθη τῷ φά-
σµατι προσχυνῄήσας, αὖθις ὑποχρίνεται πεπονθέναι
βίαν 6 δολοµήτης, εἰς τὸ σχῆμα τοῦ Σαμουὴλ
ἀμείγας ἑαυτόν" εἶτα μετὰ εἰρωνείας ἀποχρίνεται
αχυθρωπόύτερον΄ Ινατί xapnvoyAncdc µε, «-
σχων ἀναδηναι; Ἱαῦτα δὲ πλαττόμενος ἆπαρεμ-
φάτως ἐθούλετο σηµαίνειν, ὅτι xal ἄχοντα τὸν
προφήτην ὁ δαίµων Ἱδύνατο µεταπέµπεσθαι, xal
χατ αὐτοῦ το;αύτην ἔχειν ἐξουσίαν. Εἶτα τοσοῦτον
ἁμθλυωποῦσί τινες, ὡς ο) δύνασθαι νοεῖν, ὅτι τοὺς
δαίμονας ἐν τῷ θείῳ φυγαδεύουσιν ὀνόματι πάντες
oi τὰ τοῦ Χριστοῦ φρονοῦντες εἰλικρινῶς, οὐχὶ δὲ
τοὐναντίον ὡς ὑποχείμενοι τούτοις ἄχοντες ἀναθαί-
νουσιυ ἐξ iov, µεταπεμπόμενο: πρὸς αὐτῶν. El δέ
τις οἵεται τὸ τῆς ἑγγαστριμύθου δαιµόνιον οὐδε-
σαύποτε φυγαδεύεσθαι, «oojyov ἁπάντων ὁμον τῶν
ἄλλων, ἀναδραμέτω μὲν εἰς τὰς τῶν ἁποστόλων
Πράξεις, ἐπ αὐτῶν δὲ τῶν γχωρίων ἑἐμθόατευσας,
ἱδέτω πῶς ὁ περιοδεύων ἱεροχέρυς ἀφίχετο Παῦλος

**? Philip. n, €. ?? Matth. 1v, 9.

XI. Examinanda item sunt qua dictis ordine
continuato subduntur. Ut Saul humi procubuit
adorato spectro, denuo dolosus ille, Samuelis forma
assumpta, vim perpeti fingit; postea per dissimula-
tionem vultuque mestiori respondet : Utquid pertur-
basti me, dicens, faciendo me ascendere *'? liec
dum simulat, innuere voluit indefinite, dzeemonem
posse prophetam licet invitum evocare, potesta-
temque in eum habere. Et modo ita nonnulli cz-
cutiunt, ut intelligere nequeant, omnes qui aninio
puro sinceroque ea qux Christi sunt profitentur, in
divino nomine dzinonia ejicere; at non. ex contra-
rio ab illis invitos jussos ascendere a5 inferis, ac si
eis subjecti essent. Verum si quis existimat da-
monium engastrimythi, cum caeteris aliis superius
Sit, non posse verti in fugam, recurrat ad Actus
apostolorum ; et ubi ad loca pervenerit, examinet
ut sacer przco Paulus errabundus Philippos deve-
nit : ut vero mulierem nomine Lydiam pielatís co-
gnitione illuminavit, abiit ut preces Deo effunda-

?! J Reg, xxviii, 15.

(9) Υποκύπτω». Forte legendum ὑποχύπτειν, ut referatur ad πλεΐίστους 23024. ΕΡΙΤ.

635

$. YUSTATHII EPISCOPI. ANTIOCHENI

τοι. Accidit autem. ut puella quedam, ait, habens Α εἰς Φιλίππους: ὡς δὲ τὴν χαλουµένην ἐφώτισε Λυ-

spiri un. Pylhonis occurreret, que questum magnum
praestabat dominis suis divinando. Igitur hec subse-
cuta Paulum et nos, clamabat, dicens sic: sti ho-
mines servi Dei excelsissimi sunt, qui annuntiant nobis
viam salutis. Et hoc faciebat per multos dies **. Sed
dzimon invisibilibus flagris caesus nolens vi pelleba-
tur ut illas ederet voces. Verum Paulus illius testi-
monio fidem non esse adhibendam existimans, id-
que rectissime, zegre ferens dixit spiritui : Pracipio
tibi in nomine Jesu Christi ut exeas ab. ea. h.m
gestam auctor narrans subdit : Et exiit eadem hora.
Cum vidissent ergo. domini ancille quod spes que-
&lus illorum funditus evanuisset, apprehensum Pau-
lum et Silam traxerunt in forum ad principes 13: qui
illorum calumniis seditione orta injuriis male ba-
biti plagisque czsi sunt. Igitur si Paulus spiritum
increpans illico Pythonem depulit ipso ictu oculi,
et spiritus potestate verbi aufugit, cum linguz so-
num non potuissel sustinere , dicat in apertum ve-
niens qui illam sententiam probat, qua potestatis
vi una euim Paulo sentientem Samuelem invitum
damon evocans ab inferis eduxit ? Sed nihil horam
quod verum sit poterit demonstrare. Ita ut hic quo-
que facili negotio intelligere possimus fraudulentum
illum, dum diceret : Utquid perturbasti me **? Sau-
lem mutata forma allocutum fuisse. Innuebat quip-
pe se non sua voluntate, sed invitum ascendisse,
nolentem , necessitate el vi veluti przstantioris
imperio coactum missum fuisse. Rex vero illi re-
spondit :
me ; et Deus, ait, discessit a me, el non exaudivit me
ultra, etiam in manu prophetarum et. in somniis ; et
nunc vocavi te ad notificandum mihi quid faciam 35.
lterum igitur respondendum est : Nonne, si spe-
ctabilis ille Samuel propheta fuisset. virum in me-
liorem frugem suis monitis reduxisset ? Nonne illi
primum dixisset : Dic mibi, omnium hominum mi-
serrime, si alienigenz instructa acie cominus ob-
vallant pugna decertaturi, si Deus discessit a te et
penitus non exaudiit, neque prophete, dum pro te
legationem subeunt, quidquam percipiunt, neque
inter dormiendum neque inter vigilandum quid fa-
| €to opus sit admoneris ; nonne ibi potius terre pro-
cumbens Deum tibi propitium reddere debueras, et

eleemosynis in pauperes erogatis peccatorum cau- D

sas abluere, et non ad vatem engastrimythum con-
fugere, et pro furiosa divinatione pietatis insignia
commutare, neque non semel calamitate auctiori
opprimere ? Án te fugit exsecranda hac Deum ex-
pressis verbis per Moysen in Levitico prohibuisse ?
Non sequemini engastrimythos, et incantatoribus
non adherebitis, ut inquinemini in eis. Ego. sum
Dominus Deus vester **. Nonne scelera hzc impia
putas Deo adversari, et similem fabulam agere au-
des? Audi quz sequuntur, Deo ipso oraculi ritu su-
per hoc facinore enuntiante : Et anima, inquit ?***,

U Act. xvi, 16-18. ?! ibid. 18,19.
6 Τον. xx, 0.

ὃν I Reg. xxvm, 19.

δίαν εὐσεθείας ἐπιγνώσει, τηνικαῦτα μὲν ᾧχετο τὰς
εὐχὰς ἀνοίσων' 'Eyéreco δὲ παιδίσκη» ἁπαντη-
σαίΐ τινα, φησὶν, ἔχοισαν πγεῦμα Πάθωνος, ἤπερ
ἐργασία» πο..ἠν παρέσχε τοῖς χυρίοις αὗτης
parcevouérn. Τοιγαροῦν αὕτη κατακο.ουθήσασα
τῷ Παύ.Ίῳ xal ἡμῖν Expats Aéyovca οὕτως. Οὗτοι
οἱ ἄνθρωποι δοῦ.Ίοι τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου εἰσὶ,
οἵτινες καταγγέ-Ἴ.Ίουσι΄ ἡμῖν ὁδὸν σωτηρίας.
Καὶ τοῦτο ἐπὶ πολλὰς ἔπραττεν ἡμέρας ΄ ἀλλ ὁ μὲν
δαίµων ἀοράτῳ µάστιγι στρεθλούµενος, ἄχων Ίναγ-
χάζετο τοιαύτας ἀφιέναι φωνάς ' ὁ δὲ Παῦλος οὐχ
ἀξιόπιστον εἶναι τὴν ἐχείνου μαρτυρίαν ἑννοῇσας,
ὁρθότατα, δ.αποντθεις ἔφη τῷ πνεύματι, Παρα-
qTéAÀAo σοι, λέγων, ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ Ἀριστου
ἐξε.θεῖν ἀπ᾿ αὐτῆς. Εἶτα τὸ πρᾶγμα διηγούμµενος
ὁ συγγραφεὺς ἐπιφέρει ' Kul ἐξῆ-θεν αὐτῃ τῇ
ὥρᾳ. θεασάµεγοι οὖν οἱ κύριοι τῆς θεραπαινίδος
ὡς ἐκποδὼν ᾧχετο τῆς ἑργασίας αὐτῶν ἡ ἑλαὶς,
ἑπιλαθόμενοι τὸν Παῦ.λοΥ xai τὸν Σ/.Ἴαν slixv-
σαν εἰς τὴν ἀγερὰν ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας" ὕθρεσι
δὲ xai πληγαϊς αἴτιοι γεγόνασι, συχοφαντίᾳ στάσιν
ἐπεγείροντες. Ei τοίνυν ὁ Παῦλος, ἐπιτιμίήσας τῷ
πνεύματι, τὸν μὲν πυθόµαντιν ἁθρόως ἐξήβλασεν
ἐν αὐτῇ τῇ ῥοπῇ., τὸ δὲ πνεῦμα τῇ tov ῥήματος
ἀπέδρασεν ἐξουσίᾳ, μὴ δυνάµενον ὑποστῆναι τὸν
τῆς γλώσσης Tyov: εἰπάτω παριὼν εἰς τοὺμφανὲς
ὁ τῷ το;ῷδε συνιστάµενος ὅρῳ, Ποταπῇῃ δυνάµεως
ἀρετῇ τὸν ὁμόδοξον τῷ Παύλῳ Σαμουηλ ἄχοντα
µεταχαλούμενος ὁ δαίµων ἀνήγαγεν ἐξ 8000; ἀλλ᾽

Tribulor valde, et alienigenae bellant in 0 οὐκ ἂν ἔχοι δειχνύναι τούτων οὐδὲν ἀληθές. Ὥστε

xai διὰ τῶνδε µάλα ῥᾳδίως ἐστὶν ἰδεῖν, ὅτι µετα-
μορφωσάμενος Ἰγόρευε τῷ Σαοὺλ ὁ δολοµήτης' Ἵνα-
τί παρηνὠχ.1ησάς µε; φῆσας. Ἐπηνίττετο γὰρ,
ὅτι παρὰ βούλτγσιν ἄχων ἀνέθαινεν, οὐ θέλων, ἀλλὰ
ἀνάγχῃ χαὶ Bla, χαθάπερ ὑπ᾿ αὐτοῦ µεταπεμφθῆηναι
τοῦ κχρείττονος ἐπιταχθείς. 'O δὲ δυνάστης ἀνθ-
υπενέγχας ἔφη θ.1έομαι σφόδρα, xal οἱ ἀ.1ἱό-
φυ.οι πολεμοῦσιν ἑν' ἐμοὶ, καὶ ὁ θεὸς ἀφρέστηκε,
φησὶν, dzx' ἐμοῦ, καὶ οὖκ ἀκχήχοξ µου ἔτι, οὔτ' ἐν
χειρὶ τῶν προφητῶν, οὔτ᾽ év ἑνυπγίοις' xal vor
xéxAnxá σε γγωρίσαι µοι ci ποιήσω. Πάλιν οὖν
ἀποχριτέον ' El Σαμουὴλ ὁ περίθλεπτος ἐτύγχανε
προφήτης, οὐχ ἂν ἐσωφρόνισε τὸν ἄνδρα νουθετῶν;
οὐκ ἂν εἶπεν αὐτῷ τὸ πρῶτον; Εἰπέ pot, σχέτλις
πάντων ἀνθρώπων, εἰ περιέστηχαν οἱ ἀλλογενεῖς,
εἰς πόλεμον ἀντιπαραταττόμενοι συσταδὸὺν, εἴπερ
ὁ θεὺὸς ἀφέστηχεν ἀπὸ co) xal τὸ παράπαν οὐχ
ἑπαχήχοέ σου, οὔτε δὲ προρῆται πρεσθεύοντες ὑπὲρ
σοῦ κατῄδεισαν, οὔτε ὄὕναρ, οὔτε ὕπαρ ἀπεχαλύφθη
σοι τὸ δέον, οὐ ταύτῃ μᾶλλον ὤφελες ἐξιλεούμενος
χλιθῆναι θεῷ, xal πενήτων ἑἐλεημοσύναις ἀπολού-
σασθαι τὰ τῶν ἐγκλημάτων αἴτια, uf γε δὴ
χαταφεύχειν ἐπὶ µάντιν ἑγγαστρίμυθον, xal µανιώ-
δει μαντιχῇ τὰ τῆς εὐσεθείας ἀντικαταλλάττεσθαι
σύμόολα, χαὶ χαθ᾽ ἑαυτοῦ τὸ πάθος αὐξῆσαι διττῶς;
ᾗ γὰρ οὐ δ.ανοητέον, ὅτι τὰ τοιάδε µιάσµατα ῥητῶς

9 ibid. **Lev. xx, 27; Deut. xvin, M.

631

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

638

ἀπηχόρευσεν ὁ θεὸς iv τῷ Λευϊτιχῷ διὰ Μωσέως Α que. subsecuta. fuerit engastrimythos et incantaio-

εἰπὼν' Obx ἑπαχο.ουθήσετε τοῖς ἐγγαστριμύθοις,
xal τοῖς ἐπαοιδοῖς οὗ προσκο.ἱηθήσεσθε, µιαν-
θηήνπι ἐν αὐτοῖς. ᾿Εγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν"
ἀλλ᾽ οὐκ ἀσεθηῃ τάδε τὰ βδελύγµατα νοµίρεις ἑναντία
τῷ ci, δραματουογεῖν ἐγχειρῶν; "Άχουε xal μεθ)
ἕτερα τοῦ θεοῦ χρησμῳδοῦντος ἐπὶ τῷ τοιῷδε τολ-
μήματι Καὶ ψυχὴ, onow, ῆτις ἂν &xuxodov-
θήσῃ τοῖς ἑγγαστριμύθοις 3] ἐπαοιδοῖς, ὥστε
ἑκποργεῦσαι ὁπίσω αὐτῶν». Ὁποῖα xa τίνα πεί-
σεται προσθεὶς ἁπέφρᾶσε προϊὼν, ἘΕπιστήσω τὸ
πρόσωπόν µου, φάμενος, ἐπὶ τὴν VrvxTiy ἑκείγην,
χαὶ ἁπο.ῶ αὐτὴν éx τοῦ «Ἰαοῦ αὑτῆς. Ei οὖν
ἀρχηθεν νοµοθετήσας ὁ θεὺς αὐσττροῖς ἀπέστειλε
προγράµµασι τοὺς τοιαύταις ἐγχαλινευομένους ἐπ-
αοιδαῖς 1] µαντείαις, ἀπειλεῖ δὲ σχυθρωπὰ χαὶ σχιώδη
χολαστίρ.α χατὰ τῶν ἁλισκομένων ἐπὶ τῇ δίχῃ
ᾳ,θερῶς, οὗ τὸν ἀναχείμενον ἐξ ἁπαλῶ» ὀνύχων
τῷ Oro χαὶ νομοφύλαχα βἐ-αιον ἔδει περὶ τούτων
ἐγχαλέσαι πρῶτον; Ἁλλ' ὁ νωμομαθὴς £x µειραχίου,
χαὶ τὰς νομιχὰς ἀχριθῶσα. γραμμὰς ἀχρότατα δυ-
νηθεὶς, οὖκ àv ἐπεξῆτησε τὸ πταῖσμα, µίπη ἄρα
&:X τούτου τ.νὲς εἷς μανικὰς ἐξελχυσθῶσι µαντείας,
ἁπάτῃ συλληφθέντες ἀθλίως, Αλλά τούτων μὲν

res, ut fornicetur post eos : quz et qualia sunt ilia
qua patietur, paucis annexis exponit : Constituam.
faciem meam in animam illam, et perdam illam de
populo illius. Itaque cum primum Deus leges fe-
rens, severis preceptis ab incantationibus et divi-
nationibus inhibuit, iniseranda vero obscuraque
tormentorum loca contra eos qui talium rerum con-
victi fuerint terribilis minatur ; nonue qui a tene-
ris, uLaiunt, unguiculis Deo erat consecratus et
constans legum observator hec in primis debue-
rat accusare? Sed et qui jam a puero legibus erat
instructus, quippe legales libros exactissime cogno-
Scere poterat, nusquam errorem requisisset, ne
misere fraude decepti in furiosas nonnulli divina-

B tiones raperentur. Sed borum nilril vel dixit vel

efflagitavit. Neque enim Samuel erat : sed qui hzec
omnia a prima sui origine machinabatur, hzc pro-
phetze speciem prz se ferens respondit *" : Utquid,
dicens, interrogas me, et Dominus discessit a te, et
factus est cum proximo tuo? Et fecit tibi Dominus,
sicut locutus est in manu mea. Ilec igitur velut ho-
stis, simul et decessum simulans, affert, libellos ac-
cusalionis prosequitur.

οὐδὲν οὔτε εἶπεν οὔτε ilfjcrosv: οὐ γὰρ fiv ὁ Σαμουὴλ, ἀλλ ὁ τὰ τοιάδε δράµατα τυρεύων ἀνέχαθεν.
Ἐπὶ δὲ τοῦτοις ἀποχρίνεται, τὸ πρόσωπον τοῦ προφήτου ὑποδὺς, 'Irari, λέγων, ἐπερωτᾷς µε, xal
ὁ Κύριυς ἀφέστηκεν ἀπὸ coU, xal γέγογε μετὰ τοῦ απ.Ἰησίον cov; Kal πεποἰηκέ σοι Κύριος

καθὰ ἐάλησεν ἐν xeip! µου. Ταῦτα μὲν οὖν ὡς by0ph; ἅμα xot ἐκδημίαν ὑποτυπούμενος εἰσάγει

ἀναγ.νώσχει τὰ τῆς κατηγορίας ὑπομνήματα.

XM. Θεωρητέον δὲ πῶς αὐτὰ τὰ συνεχτιχὰ παρεὶςο XII. Consilerandum utique est quanam ratiore

ἐγχλήματα, πλάττέται μὲν ὑποχρίσξιδεικτιχωτέρα (4)
φθέγγεσθαι΄ μηδὲν δὲ προγνώσεως ἄξιον εἰπὼν,
ἐχεῖνα δευτεροῖ τεχνασµένως, ὅσα περιὼν ὁ Σαμουλλ
ἔτι προῦλεγε συνενεχθΏῆναι τῷ Σαοὺλ, ἅπερ ὡς fn
γεχονότα προανεφώνει προφητεύων. ᾽Αλλά γε μὴν
ὅ γε φῄῆσας αὐτῷ, Τί µε ἑπερωτᾷς; διαῤῥήδην ὁμο-
λογεῖ ταῦτα ἃ χαὶ πρότερον εἰρήχει διαυτολοχεῖ(1)
δὲ 65 τὰ πρῶτα, δ.ὰ τῶν ἔπειτα βεθαιῶν ἐπὶ προσχή-
µατι γοωδῶς' Ὡριγένης δὲ τοὺναντίον αὐτὰ τὰ
πάλαι τῷ προφήτῃ προαναφωνηθέντα ῥήματα παρα-
λαθὼν ἐτὸ λέξεως, ὡς ἅρτια χαὶ καινὰ προφητείας
ἀποφθέγματα διορίζεται’ διά τοι (f. τε] τοῦτο ῥούλεται
2h» Σαμουὴὶλ ἀνηχθαι, χαΐτο, τῆς Γραφῆς ἄντιχρυς
ἑλεγχούσης αὐτὸν, ὥς Ys συνομολογεῖ καὶ αὐτὸς ἓν
μέρει τοπιχῶς. ᾽Αλλὰ τί μετὰ ταῦτα προετίθη πἀ-
Ἂεν, ὁτηνίχα τῷ δυνάστῃ ὃ,ελέγετο τὸ φάσμα;
Διαῤῥήξει Κύριος τὴν βασιλείαν éx χειρός σου,
xal δώσει αὐτὴν τῷ απ.]ησίον cov τῷ Δαυῖδ,
διέτι οὐ» ἤκουσας τῆς Φωγῆς Κυρίου, καὶ οὐκ
ἕπλησας θυμὸὲν ὀργῆς αὐτοῦ ἐν ᾽Αμαλήκ. Διὰ
τὸ ῥῆμα τοῦτο ἐποίησε Κύριος τοῦτό σοι τῇ
ἡμέρᾳ ταύτῃ καὶ δώσει Κύριες τὸν "IcpanA
{ιετὰ ccU εἷς χεῖρας d Aogzv.lur. El δὲ τις ἀχρι-
θῶσαι βοῦλρ:το τὸ σαφὲς, Ἑπανίτω μὲν ἐπὶ τὴν τοῦ
Γράμματος ἱστορίαν, ὀλίγῳ πρύσθεν ἀναδραμών'
αὖ -ὃ Ob τὸ χωρίον ἀναττύξας, ἔνθα τν ΑἉμαλὴκ
ἑττίσας ἑσφετερίσατο τὰ χράτιστα τῶν σκύλων,
97 ] Reg. xxvini, 16, 11. 3 ibid. 17-19.
(4) Δεικτικωτέρα. Forte 6::xz:x07c92. Épir.

causis in se errores cohibentibus omissis, fingit se
simulatione magis palente dicere, cum nihil quod
prenotione dignum sit afferat; illa ex arte iterat
quz: Samuel , dum adhuc in vivis essel, przdicebat
Sauli contigisse, illa ac si facta essent vaticinando
prenuntiabat. Sed certe qui ipsi dixerat : Utquid
me interrogas? satis aperte qui? οἱ prius dixerat
fatetur. Prima vero illa per ea qu:e postea contigere,
ac si vaticinarelur, iterum recitat. Origenes e con :
trario prophete verba qui jam olim pradixerat ,
ad verbum exposita , veluti perfecta et nova vatici-
nationis oracula discernit ; proptereaque Samuelem
evocatum fuisse vult, etsi illum Scriptura palam
reprehendat, ut ipse etiam fatetur nonnullis in

D locis. Porro quid postea, cum regem alloqueretur,

phasma addebat? Abscindet Dominus regnum de
manu tua, εἰ dabit. illud proximo tuo David : quod
non audieris vocem Domini, et non implesti indigna-
lionem ire sue in Amalec. Propter hoc verbum fecit
Dominus hoc tibi in diehac ; et tradet Dominus Πεγαεί
lecum in manus alienigenarum 323. Si quis hujus
veritatem expiscari cupit, ipsius Scripture bisto-
riam non mullo antea pertractatam adeat : ibi enu-
cleate considerato, ubi devicto Amalec spoliorum
potissima usurpaverat, indeque tanquam primitias
holocausta offerenda esse existimabat; et exquisi-
tiori diligentia scienter et perite re examinata h»c

(VÀ) Aiavtoomet, Forte «avzolovet

639

5. Y, USTATHII EPISCOPI ANTIOCHENI

640

omnia verba tunc temporis ad verbum Samuelem A χαὶ τὰς ἐκ τούτων (peto δεῖν ἀναφέρειν ὁλοχαυτώσεις

prenuntiasse comperiet. Dixit enim : Et abscidit
Dominus de manu ejus regnum ??*; Lunc cum a rege
apprehensam pallii laciniam scidit. Ad hzc ulterius
yredicebat regnum illius scindendum fore, dandum
proximo suo qui eo melior erat. Prophetavit prz-
terea qua ratione Israel propter hoc scindendus
erat , nec amplius reversurus. His enuntiatis, verba
opere ipso confirmabat. Non diu enim post divino
judicio unxit regem David 3. Itaque qui per euga-
strimythum dicitur evocatus nihil! de novo attulit,
sed qux» Samuel prius dixerat veluti propria affecta-
bat , fraude ac dolo personam assumens , et artificio
probabili iterum repetens prophetarum more, vati-
cinari simulabat. Sed ut przsstigiatores divitum zedes
pulsantes uniuscujusque res olim gestas sedula in-
quisitione clanculum odorantur, moxque easdem
quasi ex improviso canentes confestim auditores
in stuporem rapiunt , iisque in futilem opinionem
inductis, de futuris pro libidine mentiuntur ; sic
et engastrimythi spectrum nova forma inductum
prophetica Samuelis enuntiat oracula, opinione
vero valicinari, cum nihil pro comperto haberet,
videbatur, alienis veluti propriis przpositis exi-
tiosum illum perterrebat, illis facillimo negotie
ejus mentem arreptam deprzdabatur. Quid igitur
aliud his annexum est? Et (u, inquit, cras, et
filius tuus Jonathan mecum. Et castra Israel dabit
Dominus in manus alienigenarum *!, Sed hzec porro
daemon ac si propria essent asserebat.

ὡς ἀπαρχάς ' ἀκριθολογίᾳ δὲ τρανωτέρᾳ ζητῶν
ἐπ,στημήνως, εὑρῆσειεν ἄν, ὡς ἅπαντα τὰ ῥήματα
ταῦτα χατ' ἐχεῖνο χαιροῦ προεῖπεν ἐπὶ λέξεως ὁ
Σαμουἡλ’ ἔφη γὰρ ὅτι Καὶ διἐῤῥηξε Κύριος éx
χειρὸς αὐτοῦ τὴν βασιείαν ' ὁπότε xal τὸ τοῦ
διτλοϊδίου πτερύγιον ἐπιλαθόμενος ὁ δυνάστης ἐδί-
χασε ' προῦλεγε δὲ αὑτῷ πρὸς ἐπὶ τούτοις μὲν, ὡς
ἤμελλεν d$ βασιλεία δοθήσεσθαι τῷ πλησίον αὐτοῦ
τῷ μᾶλλον ὑπὲρ αὐτὸν ἀγαθῷ, προεφήτενε δὲ xal
τίνα τρόπον ἔδει τὸν Ἱσραῦλ ἕνεχα τούτου διασχι-
σθήσεσθα: καὶ µηχέτι ἐπιστρέφαι. Ταῦτα δὲ φῄσας,
ὁμοῦ τοῖς ἔργοις ἐθεθαίου τὰ λεχτέα’ μετ οὐ πολὺ
γὰρ ἐκ θείας ἀποσταλεὶς ἐπιχρίσεως ἔχρισε βασιλέα
τὸν Δανῖδ. "Ap' οὖν οὐδὲν ἀπήγγειλε ξένον 6 διὰ

D ἑγγαστριμύθονυ λεγόμενος ἀνῆχθαι, τὰ δὲ ὑπὸ coU

ΣαμονΏτλ εἰρημένα πρότερον, ὡς ἴδια μὲν toynpgá-
τισε προσωποποιῶν dán, πιθανζ δὲ τεχνοποιίᾳ tau -
τολογῶν, ὑπεχρίνατο 0h προφητιχῶς ἐμιλεῖν. Ἁλλ
ὥσπερ ἀἁγύρται μάντεις ἐπὶ πλουσίων ἰέναι θύρας
ἐπειγόμενοι, τὰ μὲν ἤδη παροδεύσαντα τοῦ βίου
πράγματα πολυπευστοῦντες ἀνιχνεύουσι λελτθότως,
αὐτὰ δὲ τὰ πρὸ πολλοῦ γεγονότα λέγειν αὑτοσχεδίως
ὑπονοούμενοι, παραχρτµα μὲν ἐχπλήττουσι τοὺς
αὐτηχόους, εἰς εὐήθη δὲ πίστιν αὐτοὺς ἁπαγόμενοι,
περὶ τῶν µελλόντων ἅπερ ἐθέλουσι πλάττουσιν’ οὕτως
ἄρα χαὶ τὸ τῆς ἑγγαστριμύθου φάσμα µεταµορ-
φούμµενον, αὐτὰ μὲν ἐξηγόρευε τὰ προφητιχὰ τοῦ
Σαμονυἡλ ἀτοφθέγματα, τῷ δὲ δοχεῖν (octo προφτ-
τεύξιν, οὐδὲν ἐπιστάμενος (A): ἀλλὰ τὰ μὲν ἀλλότρια

προὔταττεν ὡς ἴδια, xal χατέπληττε τὸν ἁλάστορα, δ.ὰ δὲ τούτων εὐχερῶς ὑπετύλα xal τὸν νοῦν ἐχλε-
πτεν ἐχείνου. Τέ οὖν ἄλλο μετὰ ταῦτα προσετέθη; Καὶ σὺ, φησὶν, αὕριον, xal ὁ vióc σου Ἰωνάθαν

μετ ἐμοῦ "
ἑῴχει λέγειν ὁ δαίµων ὡς ἴδια.

xal τη» παρεμθολἡν Ἱσραὴ- δώσει Κύριος εἰς χεῖρας ἁ»ὶοφύ.ων. ᾽Αλλάἁ ταῦτα plv

ΧΙΙ, Prius autem illud discutiendum : verane, C XIII. Ζητητέον δὲ πότερον àir0T τροῦλεχεν, ὡς

uti ipse existimabat, przdicebat ; et utrum consul- ΄
te, an vero casu et fortuito enuntiahal ; przlerea,
an przsagire aliqua possit. Primum quidem, Sau-
lem die sequenti peremptum fuisse, ut spectrum
affirmabat, non apparet. Quippe si sermone exce-
pto, maerore invalescente , non comedit panem to-
to die et tota nocte illa, ut divinz testantur litterze;
post hzec iterum mulier adhortatur admonetque ut
cibum przegustaret, cum iter aggredi deberet ; mani-
festum est, altera scilicet die post diurnum illud
nocturnumeue perpetuum jejunium, ipsi humi pro-
strato persuasisse ut expedite assurgeret, decen-
tiusque sederet in scamno : vitulum vero quem
habebat subrumum prompte arreptum occidit, obso-

nia item instruens et azymos subigens edulia pre- D

paravit, quae ubi illa optime condita instructaque
regi et ejus ministris obtulisset, rex admonitioni-
bus delinitus cibum sumpsit : necesse est illum, si
nocte illinc se foras proripuit, aliis nocturnis ho-
ris in suam se stationem recepisse. Ita ut jam ma-

9 [ Reg. xv, 39. "JI Reg. xvi, 15.

(4) Ἐπιστάμενος. Forte ἐπιστάμενον. Epi.
3) Απὸ στὐχου. Forte &zb στοχασμοῦ. (Ἀπὸ
τόχου xa συγχυρίας, conjectura εἰ εσει fortuito.

(pexvo* xal πότερον ἀπὸ στόχου (9) xal συγχνρίας
ἀπίγγειλεν ' xal πρὸς ἐπὶ τούτοις εἰ προεγνωχέναι
ἑδύνατό τινα. Πρῶτον μὲν οὖν οὗ φαίνεται τῇ ἑξῆς
ἡμέρᾳ διαφθαρεὶς ὁ Σαοὺλ, ὡς ἔφασκε τὸ φάσμα
φθεγγόµενον’ εἰ γὰρ ἀχούσας τῶν λόγων, Ex τῆς
ἄγαν ἀθυμίας οὐχ ἔφαγεν ἄρτον ὅλην τὴν ἡμέραν xal
ὅλην τὴν νύχτα, φπσὶν, ἐχείνην, ὡς d θεία διαγο-
ρεύει Γραφἡ, μετὰ δὲ τοῦτο παραινοῦσα πάλιν d
γυνὴ προὔτρεπεν ἑδωδῆς ἄφασθαι, προχειµένης ὁδοῦ"
πρόδιλον, ὅτι τῇ δευτέρᾷ δήπουθεν ἡμέρᾳ, μετὰ τὴν
πάννυχτον xaX πανέµερον ἐχείνην ἀσιτίαν, ἔπεισε μὲν
αὐτὸν, εἰς τοὔδαφος ἐῤῥιμμένον ἐχλύτως, ἀναστῖναι
xai χαθεσθΏναι χοσμιώτερον ἐπὶ τοῦ δίφρου’ τὸ δὲ
µοσχάριον, ὅπερ εἶχε γαλαθηνὸν, ἀμελητὶ λαδοῦσα
σφάττει ' ὀφοποιοῦσα δὲ καὶ πέττουσα τοὺς ἀζήμους,
ηὐτρέπιςεν ἐδωδάς ' ἐπειδὴ δὲ προσέφερεν αὐτῷ xal
τοῖς ἀμφ) αὐτὸν ἀριστοποιβσασα σπουδαίως, ὁ μὲν
αὐτόθι σιτίων ἑλάθετο προτραπείἰς΄ ἀνάγχη δὲ νοεῖν,
ὡς εἰς ἄλλας ἀφίχετο νυχτερίους Gpac , εἴπερ ᾧχετο
νυχτὺς ἐχεῖθεν ἐξορμήσας. "cre touto μὲν αὔτοτε-

” J Reg. xxviii, 19.

Στόχος vocabulum poeticum est; unde εὔστοχος,
ἄστοχος. EbiT. )

611

ΡΕ ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

619

λῶς ἑλέγχετα: φευσάµενος ὁ δαίµων" οὐ yàp ὡς Α nifesto modo mendacii demon deprehendatur. Ne-

εἶπεν, Αὔριο» ἔσῃ σὺ μετ ἐμοῦ, γέγονεν οὕτως,
ὀπτνίχα τὴν £271; αὐτότε διέτριφεν ἡμέραν ἅἄσιτος '
εἴτα τῇ δευτέρα τῆς ἑδωδῆς ἀφάμενος ἐθάδινεν εἰς τὸ
στρατόπεδον. Οὐχὶ δὲ τοῦτο µόνον ἁλίσχεται παρὰ τὸ
γεγονὸς εἰργχὼς, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἰωνάθαν ἔφη μονώ-
«ato» ὁμοῦ τῷ πατρὶ καταλῆξαι πρὸς αὐτόν" ix δὲ
τῶν ἑναντίων dj διηγηματιχὴ τοῦ Γράμματος δ,αγο-
ρεύει φωνὴ, τὸν Σαρὺλ Rua τρισὶν ἁπεαφάχθαι παι-
civ, ἀλλ οὐχ EX µόνῳ, ὡς ἔφησεν ἐχεῖνος. θὐχοῦν
ἁπορία προγνώσεως οὐδὲν ἀλτθὲς ἐξεῖπεν ὁ δαίµων '
οὐ γὰρ ἂν ἑναντία τῶν γεγονότων ἀπίγγειλεν ΄ ἀλλά
τὰ τῷ Σαμονὴλ εἰρημένα πρότερον, ὡς ἔφην, ὑπο-
χλέψας, ὀλίγα ἅττα προσετίθη τούτοις, Ex τῶν εἰχό-
των ὁμοιότροπα συµπλέξας' οὕτως ἄρα xal θάνατον
ἠπείλει τῷ δυνάστη, ταῖς ἐχείνου φωναῖς ἀποχρώμε-
vog* ἀλλ ἔτι γε χαὶ τὴν τοῦ Ἱσραὶλ ἐχδοῦναι πα-
ρεμόθολὴν ὑπισχνεῖτο, τῷ τὸν προφήτην ἐμθριθῶς cl-
pnxéva: διασχισθήσεσθαι τὸν «Ίαύν. Ὁρῶν οὖν
ἐπιτετειχισμένα πολέμου μηχανήματα, xai τὸν τοῦ
λαοὺ πρηεστῶτα περιδεῃ, πρησέτι δὲ xal καταλει-
φθέντα πρὸς αὐτοῦ ποὺ θεοῦ (δι) ὧν 6 δυνάστης
ὡμολόγει στοχανόµενος, ὅτι δεῦρο περαιοῦται τὸ τοῦ
«pot zou χήρυγμα }, πρὸς τὰς ἑνεστώσας ὑπεχρί

vito χινῄσεις ἀναφωνεῖν ὅσα μέντοι προσέθηχεν
Βια xa0' ἑαυτὰ, φανερῶς ἑάλω φευσάμενος: οὔτε Ὕὰρ
τὴν τοῦ θανάτου Ἰδύνατο προξιπεῖν ἡμέραν, οὔτε
τὰς τῶν υἱέων τοῦ Σαοὺλ ἀναιρέσεις, ὧν ἐπὶ ὀνόμα-
τος ἐμνημόνενσεν ἡ Γραφή. Ἐκ δὲ τούτων οὐ χαλε-
πῶς ἂν εἴη νοεῖν, ὡς οὐδὲν ἴδιον οὐδὲ ἀλιθὲς ἀπήγ-
[she τὸ πνεῦμα ὅτε δὲ τοῦ Σαμουτλ ὑπεξέχλεπτε
ῥήματα, ταῦτα σφετεριζόμενον ὥσετο προφητεύειν.
"AX μάλιστα μὲν οὐχ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τοῦτο προὺ-
φήτευεν ἀφευδῶς' εἰ δ ἄρα xal πολέμου γἐνεσιν
ἀνεχέρυττεν τὰ τῆς αἱματοχυσίας ἀνήχεστα ῥεύματα,
τίς ὁ τῶν ἁπάντων αἴτιός ἔστι πολέμων ; οὐχ ὁ διά-
θολος; Οὐχ αὐτὸς ἐξητῄσατο τὸν Ἰώδ; οὐχ ἐπ-

que cnim, ut ille dixerat, Cras eris tu mecum, ὀνο-
nit, cum ibi die sequenti jejunus commoratus fue-
rit ; deinceps altera, cibo degustato, exercitum repe-
tierit. Neque tantum hoc illum ementitum fuisse
ac aliter quam evenerit pronuntiasse convincitur ;
sed Jonatham solum una cum patre ad ipsum di-
versurum dixit : verum narrationis series Saulem
cum tribus [filiis, et non uno solo, ut ille dixe-
rat, mactatum fuisse asserit. Igitur prxnotionis de-
fectu nihil veri demon retulit : neque enim factis
ipsis pugnantia enuntiasset : sed a Samuele prius
memoratis surreptis, paucis nonnullis, iisque veri-
similibus, annexis, mortem regi prznuntiat, illius
vocibus abusus. Quinimo cum propheta satis aper-
te scindendum popslum dixisset, ipse castra Israel
tradenda pollicebatur. Itaque cum conspiceret. pa-
ratas belli machinas , ducem populi timore perter-
ritum, contremiscentem, ad hac ab ipso Dro de-
relictum (quibus princeps conjectura non levi as-
secutus prophetici oraculi jam finem esse comme-
morabat), ad presentes motus orationem conver-
tere simulavit. Quz:cunque itaque de suo addidit,
illis aperte mentitus est : quippe neque mortis dieu,
neque filiorum Saulis quorum Scriptura nomina
dixit, potuit przssagire. His facile possumus agno-
scere, nihil proprium, nihil verum spiritum prze-
nuntiasse, sed Samuelis verba suffuratum et ut pro-
pria venditantem existimasse se prephefare, οἱ,

6 quod praecipuum est, neque ca absque mendacio di-

vinasse. Si ergo οἱ bellorum a'stus effusionumque
sanguinis fluenta crudelissima przcineret, quis οιη-
nium est origo bellorum? nonne ipse diabolus?
Nonne Jobum ipse deposcit? nonne ipsi bellum
inexorabile excitavit? nonne szpius in varias for-
mas mutatus ipse nuntius simul et testis, et tribu-
nus militum, in hominum viscera penetrans exstitit?

fvttpev αὐτῷ πόλεμον ἑξαίφνης ἀχέρυχτον, οὐ μεταμορφούμενος ἄλλοθι ἄλλως, αὐτάγγελος ἅμα xat μάρτυς
ἐγίγνετο xat πολέμαρχος, εἰς τὰ τῶν ἀνθρώπων ἑντόσθια παρεισδύς ;

XIV. λλλὰ ἀσαφὲς εἶναι τὸ σχΏμα νενόµισται τοῖς
φολλοῖς' ἱτέον οὖν ἀχολούθως εἰς τὰ τῆς τρίτης τῶν

XIV. Sed hzc forma atque figura quainplurimiz
obscura videtur : itaqueordine non inverso ipsa Re-

Ἑασιλειῶν ἴχνη. Φαίνεται τοίνυν ὅπως ὁ προφήτης» gnorum historia libri tertii investiganda est. Ibi

ἑπερωτᾶται Μιχαίας ὑπὸ «c0 'Ayaá6- ἀλλ' ἐπειδήπερ
ἠναγχάκετο τἀληθήη λέγειν ἁπαραχαλύπτως, ἑωρα-

quippe *, ut apparet, Michzas propheta ab Achab
interrogatur : sed cum vera fateri cogeretur, palam

κάγαι μὲν ἔφασχε τὸν Κύριον ἐπὶ θρόνου καθήµε- D 5ο Dominum vidisse, ait, sedentem super solium

φον, εἶτα καὶ στρατιὰς ἑστάγαι περὶ αὐτὸν οὗρα-
Φίους Ex τε δεξιῶν ἅμα καὶ εὐων ύμων' ὁμοῦ δὲ τῇ
εἲς ὄφεως ἱστορίᾳ, xaX φωνής ἔφησεν ἀκτχοέναι
τοιᾶσδέ τινος. Τίς ἁπατήσει τὸν Ἀχαὰδ, xal ára-
6ήσεται εἰς Ῥειιμὼδ l'aAaáó, καὶ πεσεῖται ἑἐχεῖ;
τηνιχαῦτα δέ orat, [ῖνα τὰ ἐν ufa παραλείψας ἐρῶ
τὸ ζητούμενον.] ᾿Εξῆ.1θε απγεῦμα, καὶ ἔστη ἐν-
ώὠπιον Κυρίου, xal εἶπεν' ᾿Εγὼ ἁπατήσω αὐτόν"
ὡς δὲ ὁ Κύριος ἀνθυπενέγχας ἔφρασεν, "Ev civit;
ἀνθυποφέρε' πάλιν’ ᾿Εξε-εύσομαι, καὶ ἔσομαι
πνεῦμα νευδὲς év στόµατι πάντων τῶν προφη-
τῶ» αὐτοῦ. Πρὸς ταῦτα μὲν οὖν εἴρηκεν ὁ κρείττων’

* ][] Reg. xxu, 19 et sqq.

suum ; deinceps exercitus assistere ei celestes tum a
dextris tum a sinistris; cum hac visione et vocem
audissc tradit hujuscemodi : Quis decipiet Achab,
et ascendet. in Remmod Galaad , et. cadet ibi ? tunc
subdit, ut mediis silentio obvolutis quastionem ex-
tricem : Egressus est spiritus, et stetit. coram. Do-
mino, et ait : Ego decipiam illum; a quo cum pe-
teret Dominus : In quo ? rursum respondet : Egre-
diar, el ero spiritus mendax in ore omnium pro-
phetarum illius. Wis potior dixit : Decipies et ρτᾶ-
valebis. Et nunc jam, ait, egredere, et fac ita.
Qua cum propheta regi narrasset, illico subdit - De-

645

$. Y ÉSTATHII EPISCOPI ANTIOCHENI

044

dit Dominus spiritus mendacii in oré omnium pro- λ Ἀπατήσεις, καί γε Óvrijom. Kal νῦν ἰδοὺ, Φησὶν,

phetarum tuorum. qui hic sunt, et Dominus locutus
est coutra te mala. Ergo si spiritum hunc qui men-
dacii fuit auctor, minime bonum sed pravum fuisse
intelligere necesse sit, sequitur, hunc item creden-
dum fuisse diaboli instrumentum. Cum autem re
ipsa illi contigisse pateat, ergo prius audierat quo
, pacto scelestissimus Achab ad bellum procedens oc-
eubiturus esset. Nam ille mendacium pro veritate
obtrudere voluit, ut belli causam moliretur imn-
piumque perderet turpius. Ita ut hisce rebus, ma-
la quz scelestis inferuntur diabolum przscivisse,
manifestum sit, cum pessimorum omnium ipse sit
opifex. In Saule vero quidquid e re propria Samuelis
oraculis addens immiscuit, non tantum probabiliter
mentitus, sed impie irreligioseque locutus est. At
primum illius impium dictum vel inde deprehendi-
tur: primum quidem quod, quemadmodum Domi-
nus latroni, qui regni ejus potentiam confessus fue-
rat, dixit ** : Hodie mecum eris in paradiso; ita
et hic illorum imitator, Sauli magicis vaticiniis
expletis, dolosus artifex enuntiavit : Cras eris tu
mecum, el Jonathan filius tuus **.. Secundo, justum
ab injusto nihil abesse conatur probare, ut callide
piorum conatus atque impetus comprimat. Nero,
ut videtur, plane non novit, nullam inter [ideleim
et infidelem communionem intercedere : necnon
rotsus, quo pacto qui divitiarum copia profusis
marcuerat epulis, longe a Lazari contubernio se-

juncws secretusque fuerit *, quamvis nihil in illum C

ausus. Sane nihil uspiam reliquiarum aut micarum
in pavimentum cadentium exhibuit , sed nec plagis
virum afllixerat, nec flagris cesum alio longius
amandarat. Verum cum ambo hinc migrarutes vitam
commutassent cum morte, hic quidem in sinu Abra-
hz generis auctoris quievit, ille perennibus flammis
atque inexstinguibilibus correptus est : hic dum in
inferis tortus cremaretur**, videt a longe progeni-
torem, necnon et Lazarum in sinu ejus : at igne cum
arderet, ex animo Abraham rogabat ut ad se men-
dicum mitteret : quippe obnixe precabatur ut La-
zarus ad eum veniens extremum digiti sui in aquam
intingeret, sicque linguam suam roris humiditate
contrectatam refrigeraret : itaque ignitis cruciali-
bus raale vexatus supplex hzc miser exorabat. Cum
porro progenitor ad postulata respondisset, quem-
libet in qualibet parte justas recepisse mercedes
praemii loco, tunc temporis subdidit : Et in his om-
nibus inter nos et vos chaos magnum firmatum est,
ut hi qui volunt hinc transire ad vos non possint,
neque inde ad nos iransmeare ". Si itaque magnum
chaos est quod justos ab injustis sejungit, ita ut qui
illic sunt non possint huc transvehi, neque qui hic
commorantur illuc adduci ; patet manifeste Saulem
qui injustus erat, una cum propheta Samuele non
degere. Nam si dives et pauper non possunt simul

ἔξεθε, xal ποἰήσον οὕτως. Ὁ ὃΣ προφήττς αὐτὰ
ταῦτα τῷ βασιλεῖ διηγούµενος εὐθέως ἐπιφέρει ' Δέ-
δωκεγ ὁ βεὺς πγεῦμα νευδὲς ἐν στόµατι πάντων
τῶν προφητῶ» σου τούτων, καὶ éAáAncs Κύριος
ἐπὶ σὲ κακά. Τοιγαροῦν εἴπερ ἀνάγχη νοεῖν οὐχ
ἀγαθὸν, ἀλλά ποντρὺν εἶναι τοῦτο τὸ πνεῦμα, τὸ τῆς
Φευδηγορίας αἴτιον, ἀχόλουθον ὑπολαμθάνειν αὐτὸ
τοῦτο τὸ διαθολικὸν ὄργανον ὑπάρχειν. El δὲ χυρίως
ἁποδείχνυται τοῦτο εἶναι, προακῄχκοεν pa πῶς
ἥμελλεν ὁ μιαρὸς ᾿Αχαὰθ εἰς πόλεμον ἀπιὼν ἆπο-
θνήσχειν ' αὐτὸ yàp Ἠξίωσε τὸ φεῦδος ἀντὶ τῆς ἆλπ-
θείας ἐχθάλλειν, ἵνα πολέμου γένεσιν αὐτουρ. στ xaX
δ.αφθείρῃ τὸν ἄδιχον αἰσχίως. "ote xai διὰ τούτων
ἁποδείχνυται τῶν ἔργων, ὅτι τὰ χαχὰ τοῖς ἀδίχους

b ἐπιφερόμενα rpopspáünxev ὁ διάθολος, ἐπειδῆ τῶν

ἐχθίστων ὁ δραματουργὸς αὑτός ἐστιν ἁπάντων. "Ez
μέντοι τοῦ Σαοῦὺλ, ὅσα προσθεὶς ào' ἑαυτοῦ συνένευξε
τοῖς τοῦ Σαμουηλ ἀποφθέγμασιν, οὗ µόνον ἐφεύσατο
πιθανῶς, ἀλλὰ xal ἐύλασφήμησεν ἀσεθῶς. Ἐνθένδε
ποθὲν διελέγχεται ἡ πρώτη δνσφτμία" Πρῶτον μὲν,
ὅτι χατὰ µίμησιν, ὡς ὁ Κύριος ἔφη τῷ ληστῇ, τὸ χρά-
τος ὁμολογίσαντι τῆς βασιλείας αὐτοῦ, Σήµερον ἔσῃ
μετ ἐμοῦ, λέγων, ἐν τῷ παραδείσῳ, ταυτὸν δὴ
τοῦτο xai τῷ Σαοὺλ ἑκπλτρώσαντι τὰς μαντιχὰς αὖ-
τοῦ µαντείας ἔφησεν ὁ δολοµήτης' Αὔριον ἔσῃ σὺ
467 ἐμοῦ, xal "Iwváüar d υἱός σου. Δεύτερον
βούλεται δειχνύναι διὰ τούτων, ὅτι μτὸξν ὁ δίχαιας
ἀδίχου διαφέρει, τὰς τῶν εὐσεθῶν ἐχχόναι προθν-
µίας ἐπιτεχνώμενος. Οὐδεὶς ἔοιχεν ἀγνοεῖν, ὅτι pm
δεµία συνυπάρχει κοινωνία πιστῷ μετὰ ἀπίστους 8
αὗ πάλιν, ὅπως ὁ πλούτῳ κατατρυφίσας ἁπλήστφι
πόῤῥω τῆς Λαζάρου διαίτης ἀπεκρίθη, xalzo: μηδὲν
ὅμοιον ἐχείνῳ(ῦ)δράσας. Ἁλλ' οὗτος μὲν οὐδὲν πώποτε
µετέδωχε τῷ πενοµένῳ, τὸ παράπαν οὐδὲν, οὔτε κε-
ριττευµάτων, οὔτε ψιχῶν εἰς τούδαφος ἐχριπτομένων
ἀλλ οὐδ' ἑλυμήνατο τὸν ἄνδρα πληγαϊς, οὗ µάστιξιν
αἰχισάμενος ἐδίωξε περαιτέρω που γης: ἀλλ ὅπως
Exch µετήλλαξαν ἄμφω µετάραντες ἐντεῦθεν, ὁ
μὲν εἰς κόλπους ἔληξε τοῦ προπάτορος ᾿Αδραὰμ, ὁ
δὲ ταῖς ἀχοιμήτοις ἐδόθη φλοξὶ τοῦ πυρός ὡς οὖν
ἐν τῷ ἅδῃ βασανιζόµενος ἐφλέγετο, πόῤῥωθεν μὲν
ὁρᾷ τὸν προπάτορα, θεωρεῖ δὲ καὶ τὸν Λάζαρον ἓν
τοῖς χόλποις αὑτοῦ ' τῇ δὲ Ov φλογὶ πυρούµενος ἐχ-

D θύμως ἡξίου τὸν ᾿Αδραὰμ ὅπως ἐἑχπέμφῃ τὸν πένητα

πρὸς αὐτόν ἐδεῖτο γὰρ ἵν ἀφιχόμενος ὁ Λάζαρος,
τὸ μὲν ἄχρον Ὁδατι βάψῃ τοῦ δακτύλου, χαταφύξῃ ok
την γλὠτταν αὐτοῦ, νοτίδος ἐἑπαφτσάμενος (5*7) ἱχμά-
6a: πυροφόροις οὖν ἀλγυνόμενος ὀδύναις, ἑπρέσδευε
τοιαῦτα μεθ) ἰχετείας ὁ τάλας. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς ἔπος
ἀποχρινάμενος ὁ προπάτωρ, ἕχαστον Ev ἑχάστῳ µέ-
pst τὰς ἁξίας ἔφαινεν ἁμοιθὰς ἐπάθλου χάριν süm-
φέναι, τηνιχαῦτα προσθεὶς ἐπεφθέγξατο * Καὶ ἐπὶ
πᾶσι τούτοις μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν χάσμα, φη-
otv, ἐστήριχται uéya, ὅπως οἱ θέ.Ίοντες διαδήται
ἔνθεν πρὸς ὑμᾶς μὴ δύγωνται, μηδὲ ol &xsiber

9 Luc. ασια, 45. ^ ] Heg. xxvii, 19. Luc. xvi, 19 sqq. ** ibid. 35. — "! ibid. 99.

(53) ᾿Ἐκείνῳ. Scilicet τῷ ἀπιοτῷ; sin autem refe-
ras ἐχε[κρ | Lazarum, forte legendum ὠμόν pro

ὅμοιον. EpiT.
.. (9) 'Exagnceáperoc. Εοτίε ἑπαφυσάμενος. Εριτ.

645

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

045

πρὸς ἡμᾶς διαπερῶσιν. El τοίνυν ἐστὶ χάσµατος À esse, nulla licet pauperem injuria affecerit , neque

εἰδέα διείργουσα μεταξὺ δ.χαίων T5' ἀδίχων, ὡς μὴ
δύνασθαι τοὺς ἔνθεν ἐχεῖσε διαπορθμεῦσαι, μήτε

δεῦρο τοὺς ἐχεῖθεν ἀφιχέσθαι' συνέστηχεν ὡς ὁ Σαοὺλ
ἄδιχος ὢν οὐχ ἔστι μετὰ τοῦ προφῄτου Σαμουἡλ' εἰ

abegerit, tantum non illi prompte quz ipse habe-
bat ex parte distributis : quanto magis scelestus ae
contumax homo indignus est, qui sanctorum com-
munionem participel ?

Υὰρ ὁ πλούσιος οὗ δύναται μετὰ τοῦ πένητος civat, xal ταῦτα μηδὲν ἁδιχῆσας μηδὲ διώξας αὐτὸν, ἀλλὰ
μὴ μεταδοὺς αὐτῷ προχείρως ἐξ ὧν εἶχε, πόσῳ δη μᾶλλον ὁ σχέτλιος ἀνῆρ ἀνάξιός ἐστι τῆς τῶν ἁγίων

ἁπολαῦσαι κοινωνίας;

XV. "AJ οὐ διανοητέον ὅπως αἰαχροῦ μὲν ἕνεχα
κέρδους ἀθετεῖ τὸ θ:ῖον ἐπίταγμα, δαίµονι δὲ πληγεὶς
ἀνιάτως, ἑλαύνεται βασκανίᾳ διώχειν τὸν ἁγιοπρεπῆ
Aavt6 οὐδενὶ χόσμῳ πρέποντι, καΐτοι ψαλμῳδίᾳ προ-
φητιχῇ την ἀγριότητα τοῦ ἐχθαχχεύοντος ἐν αὐτῷ
δαίµονος ἡμεροῦντα * τοὺς ἱερεῖς ἀποσφάττει τοῦ Κυ-
ρίου τριαχοσίους ὄντας πρὸς τοῖς πεντήχοντα τὸν

ἀριθµμόν * ἀφίσταται τοῦ Θεοῦ μαντευόµενος ἀσεθῶς. Β

E! δὲ ταῦτα xa τὰ τούτοις ἀδελφὰ διεπράξατο, πῶς
οἷόν τε νοµίφειν, ὅτι μετὰ τοῦ θαυματουργοῦ xac-
ἔληξε Σαμουἡλ, ὃς ἓν ὥρα θέρους ὑετὸν ἠξίωσε γενέ-
σθαι, χαὶ παρ᾽ αὐτῷ (57'*) κατεσχεδάσθη πλῆθος ἁμέ-
«pro» ὑδάτων; El δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι Σαούλ
ἐστι µε: αὐτοῦ (6) Σαμουζλ, ἑφεύσατο μὲν 6 λέγων
αὐτῷ ' Abpiov ἔσῃ σὺ uec ἐμοῦ. Τοιγαροῦν εἰ φεύ-
στης ὁ ταῦτα εἰριχὼς ὑπάρχει, πρόδηλον, ὡς οὐχ
ἔστιν ὁ Σαμουἡλ οὗτος: οὐ γὰρ ἂν οὕτως ἀχρόνως
ὁ τοῦ Κυρίου φεύσαιτο προφήτης ΄ ὥστε τοιαῦτα (1)
δίχα πτισσόµενα ῥήματα, γυμνὸν ὑποδειχνύει τὸν πο-
λυπρόσωπον ἑνδοτάτω θῖῆρα xpuztógsvov. Αὐτὸς
γουν ἐστιν ὁ χατασπάσας εἰς τὸ τοῦ ταρτάρου χά-
gua χαὶ τὸν ἑμμανῆ Σαούλ. ὅθεν οἰχείως αὐτῷ

XV. Sed minime cogitandum est infamis eum
lucri causa praeceptum violasse divinum *^ : a da-
mone vero insanabili furore percitus , invidia san-
ctissimum, nullo decoris atque honesti respectu
habito, persecutus est David "5, qui propheticis
Psalmorum concentibus ferocitatem in illo debac-
chantis dd&emonis demulcebat, Sacerdotes Domini
trecentos et quinquaginta numero occisione occi-
dit ** : defecit a. Deo, vaticinationes ac vatum prz-
sagia impie exposcens. Ifec et his similia si con-
fecit, qua ratione credere possumus eum quievisse
una cuim miraculorum elffectore Samuele , qui ma-
ximo in :stu nubem impetravit *!, adeo ut immensa
aquarum copia circa ipsum exundarit ? Verun si
asserendum non est Saulem cum Samuele degere ,
omnino mentitus est qui illi dixit : Cras eris tu
mecum "*, l]gitur si qui hxc effatur mendax est,
manifestum, hunc Samuelem non esse; neque enim
sic circa tempora propheta Domini mentitus fuisset :
ita ut ex his sic expositis multiformis intra ipsum
degens bellua appareat. llicergo est, qui et furiosum
Saulem in Tartari fauces detrusit. Quare non in-

*pocevÜEvvezo χρατῄσας' Αὔριον σὺ xal Ἰωνάθαν C congrue illo sibi mancipato fatetur : Craseris mecum,

ὁ υἱός σου μετ ἐμοῦ. Διττῷ δὲ συστήσαι προσώπῳ
πειρώμενος, ὡς οὐδέποτε δίχαιος ἀδίχου διαφέρει, xat
Sb» Ἰωνάθαν ἅμα τῷ πατρὶ τὸν αὐτὸν ἐχείνῳ χλτρον
ἀ-ενέγχασθαι σ.)ωμολόχει, χαἰτοι uh συνενεχθέντα
τῇ τούτου ὠμότητι. Tí; ὃξ τῶν ὄντων ὑποχρίνεται
μη νοεῖν, ὅτι χράτιστα βιώσας ὁ τοῦ προφήτου

194 ἑραστῆς, ἀλλὰ μὴ διῶξαι δίχαιον ἀδίχως ἑγ-
ubi οὗ cv αὐτὴν ἐπιφέρεται [| f. ἀποφέρετιι] τῷ
διώξαντι µισθοφορίαν; οὐ γὰρ ἀποθανεῖται, τὸ ξύμπαν
εἰπεῖν, υἱὸς ὑπὲρ ἀδίχου πατρός. ᾽Αλλὰ μὴν ἑλέγ-

χεταί γε xal διὰ τοῦδε τοῦ μηνύματος ὁ Φευδοῤ-.

ῥάφος.
XVI. ᾽Απαραλήπτῳ (f. ἀπαραλείπτῳ) δὲ τάξεως
ἀχολουθίᾳ, προσθεὶς ἔφησεν ὁ συγγραφεὺς, ὅτι, Kal

tu et filius tuus Jonathan. Duplici persona comme-
morata confirmare nititur, nunquam justum ab
injusto differre; Jonathan cum patre unum et
eumdem finem et sortem habiturum, licet illius cru-
delitati minime consenserit , fatebatur. Quis vero
mortalium se non capere simulabit, eum qui optime
vixerit, prophete. David amatorem, et qui nequa-
quam justum injuste persequi ausus fuisset , eam-
dem cum persecutore mercedem accipere? Nun-
quam enim, ut verbo expleam, pro injusto patre
mortem obibit filius. Ideoque hoc etiam indicio
mendaciorum opifex deprehenditur.

XVI. Rerum porro gestarum serie non interrupta
auctor subdit: Et festinavit Saul, et cecidit porrectws

ἔσπευσε Σαοὺ.Ί, καὶ ἔπεσεν ἑστηκὼς éxleiv γῆν, D super terram , et timuit valde a sermonibus Samue-

zal ἐωοδήθη σφόδρα, λέγων, ἀπὺ τῶν «Ἰόγων Σα-
piov: ἐχείνους γὰρ οἵδε τοῦ Xapouh εἶναι τοὺς λό-
χους, οὓς προεφήτευσε μὲν αὐτῷ σώματι xaX γλώττη
παρών’ τὸ δὲ φάσμα τούτους ἀνξξελέξατο τοὺς.....
xal προῦὔφερεν ὡς ἰδίους ὧν ὁ δυνάστης ὑπομνη-
σθεὶς, xal τὰ τοῦ πολέμον σύµθολα θεωρῶν ἄντι-
χρυς ἱδρυμένα, περιδεῆς ἐγεγόνει, τὸ πέρας αὐτῶν
ἐννοῶν. ἸΑλλ' ἩὩριγένης ἑαυτῷ δόγματα πλάττων,
εἰδὼς, ὅτι Γλεῖστοι μὲν ὅσοι τογχάνουσιν οἱ ταῦτα

*5 ] Reg. xv, 9. "^ 1. Reg. xix, 9. "* 1 Περ.

ibid. 20.

pee Ilap' αὐτῷ. Forte παρ᾽ αὐτό, vel παρ αυτά.
Εριτ.

(60) Μετ) αὑτοῦ. Forte μετὰ τοῦ.

xxi, 18.

lis 55. Eos enim sermones Samuelis esse agnoverat,
quos cum adhuc esset in vivis et corpore et lingua
prophetaverat, Ilzc a spectro delecta quasi propria
proferebantur. Quorum cum meminisset rex, et
conspexisset sa!is aperte belli signa erecta , finem
imminentem animadvertens metu fractus ac debili-
tatus est. At (irigenes, sibimet ipsi dogmata effingens,
sciens plurimos esse qui hzc determinant, ad sua
dicla oppugnantes oratione conversa miuime id

$5 ] Reg, xu, 48. "* ] Reg. xxvini, 18.

(T) Τοιαυτα. Forte ταῦτα. (Ταῦτα ῥήματα non est
Graeca locutio. EpiT.).

64:

) $. USTATHII EPISCOPI] ANTIOCHENI

648

cure habuit ut debito respectu id quod zquum A φγφιζόμενοι, πρὸς τοὺς ἀντιλέγοντας αὐτῷ διαλεγέ-

erat conquireret, sed prius engastrimythi fabulam
ad omnes pertinere fassus, veritate ad necessa-
riam examinalionem invoca'a veritatem ipsam pa-
lam oppugnat. Deinceps Samuelis laudibus ex di-
vinis litteris hinc inde deductis et recensitis, tunc
iterum sub potestate daemonis illum ponens, bisce
verbis syllabisque rem agit : Fortasse tantus vir
sub terra. erat? ei eduxit. illum engastrimythus ?
Habetue facultatem demon in animam propheticam ?
Sed hzc quasi hzsitans vel fortasse etiam interro-
gans videtur sibi apud nonnullos aliquando dicere.
Verum ut per subsequen!es perorationes hzc ita
se habere confirmaret, clariore nescio quo clamore
obstrepens οἱ elocutione, suhjungit : Scripta sunt haec?
ait : verane sunt hac an non? Illa non esse vera affir-
mare in infidelitatem ducit , qug in dicentium capita,
ul ipse dicit, veniet. Si vera sunt, quaestionem et
dubitationem nobis exhibent. Ad hac rursus parum
coule qui fert stabiliens, et contrarium senlien-
tium opinionibus expositis, subdit : Et tamen sci-
mus nonnullos ex nostris [ratribus adverso animo
Scripturam | contuitos dicere : Ncn credo engastri-
mytho. Engasirimythus dicit Samuelem vidisse ; men-
titur. Plura atia prieterea interserit, quibus aperte
increpat omnes qui vaticinaliones engastrimythi
falsas esse pronuntiant, et maledicta in capita non
credentium illi congerit; et nullo negotio facile
animis mobilibus se persuasurum ratus, ipsi Scri-
pture narrationem impingit :
dicens, an non scripta sunt? Et ratiocinationis vi
hac eadem repetens infert : Veraue sunt hec, an
non sunl vera? Tamen propheta animam nequaquam
fuisse evocatam dubitationem nobis , et scrupulum
éajicit. At similia dz:moni concedere, quod erit
illud scelus? quz impietas ? Nondum hzesitat , ne-
que pura ac mera dementia depravatus animum
advertit. Quippe hujuscemodi facultatem przeter
Deum animas ab inferis revocandi educendique
nemo alius habet. Itaque denuo hic respondendum
est, hec quidem in sacris Scripturis contineri , at
non ex persona propria id actum [fuisse auctorem
predicere. Neque enim liber propheticis sermoni-
bus pugnantia multa simul in unuin congereret,

Scripta hec sunt, C

' pevos, oUx ἐσπούδασε μετὰ τῆς ὀφειλομένης εὖλα -

6slag ἀχριθῶσαι τὸ δέον, ἀλλά γε τὸ τῆς ἐγγαστρι-
μύθου ὁρᾶμα πάντων ἅπτεσθαι προλέγων, χαὶ τὸν
ἀλίθειαν εἰς τὴν ἑἐξέτασιν ἀνειμαίαν (8) ἐπιχαλού-
µενος, αὑτῇ τῇ ἀληθείᾳ μάχεται προφανῶς. Εἶτα τοῦ
Σαμουἡλ ἑγχώμια διεξιὼν, ὅσα περὶ αὐτοῦ διαλαλοῦ-
σιν αἱ θεῖαι Γραφαὶ, τηνικαῦτα πάλιν ὑπὸ τὴν τοῦ
δαίµρνος ἐξουσίαν ἁποφαίνων αὐτὸν, αὐτοῖς ῥήμασι
xai αὐταῖς ἑπέφραξε συλλαθαϊῖς * "Ap! οὗ» ὁ τη.ι-
χοῦτος ὑπὸ τὴν γην ἦν; καὶ ἀνήγαγεν αὐτὸν ἡ
ἑγγαστρίμυύθος; Ἐξουσίαν ἔχει δαιµόγιον γυχης
προφητικῆς; 'AX)à ταῦτα μὲν ὡς ἑπαπορῶν, ἓ
τάχα icto; ἑρόμενος ὑπονοεῖται λέγειν ἑνίοτε map
τισιν. "Iva. δὲ διὰ τῶν ἔπειτα συστήσειεν ἐπιλόγων,
ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχει, λευχοτέρᾷᾳ προσετίθη φάσει
τι ὑποκεχραγὼς, Ἐ}γγέγραπται ταῦτα; Φφησίν ᾿
ἀ.Ίηθῆ ἐστι, ἡ οὐκ ἔστι ἀ.ηθη; Τὸ μὴ εἶναι
ἁ 1ηθή «1έγειν εἰς ἀπιστίαν προτρέπει χωρήσει
ἐπὶ κεςα.]ὰς, φάμενος, τῶν ἀεγόγτων' τὸ δὲ εἶναι
dAn0n ζήτησι καὶ ἑπαπόρησι» ἡμῖν παρέχει.
Μετὰ δὲ τοῦτο, πάλιν βεθαιῶν ἀνεπισκέπτως ἅπερ
εἰσαγγέλλει, xai τὰς τῶν ἀντιδοξούντων αὐτῷ Ὑνα-
µας ἑκτ'θέμενος ἐπιφέρει' Καὶ μην ἴσμεν ευὰς
τῶν ἡμετέρων ἀδεβφῶν ἀντιθ1ἐψαντας τῇ Γραφῇ,
xal «Ἱέγοντας' Ob κπιστεύω τῇ ἑἐγγαστρ;,μύθῳ.
Λέγει ἡ ἐγγαστρίμυθος ἑωρακέναι τὺν Σαμµουήά '
γεὐδοται. Καὶ πολλά γε πρὺς ἐπὶ τούτοις ἕτερα -
διὰ δὲ τούτων ἁπαρακαλύπτως ἐπ'τιμᾶ τοῖς ἀπογαί-
νουσι φευδῆ τὰ τῆς ἑγγαστριμύθου μαντεύματα, xat
χαταρώμενος (9) ἐπὶ χεφαλὰς ἀναφέρει τῶν ám
στούντων αὑτῃ. 'Pácta μέντοι πεῖσαι τοὺς εὐχερεῖς
ἐθέλων, αὑτῇ περιάπτει τῇ Γραφῃ τὸ Σιήγημα, Γέ-
Ίραπται ταῦτα, λέγων, f) οὐ γέγραπται; Σνλλογι-
στιχῇ δὲ δεινότητ’, χρώμενος ἑπάγςιδευτερῶν, Ἀ.2ηθῆ
ταυτά ἐστιν, ἡ οὐκ ἔστιν ἀ.ληθῆ; Kairo: τὸ μὲν
οὐκ ἀν ηχθαιτὴν τοῦ προρήτου ψυχἠν, ἑπατόρη-
cu ἡμῖν, ἔφη, παρέχει xai ζήτησιν * αὐτὸ δὲ τὸ τὰ
τοιαύῦτα διδόναι τῷ δαίµονι, πόσης ἀσεβείας ἑστὶ
µεστόν; Οὐχέτι λέγει ζητῶν, οὐδὲ προσέχει τὸν νοὺν
ἀχράτῳ πλτηγεὶς ἀσυνεσίᾳ. θεῷ γὰρ ὑπάρχει μόνφ
τοιαύτῃ ἐξουσίᾳ ἐπιτάσσειν, ὥστε ψυχὰς ἐξ locu µε-
ταπἐμπεσθαι χαὶ χαλεῖν. ᾿Ανθυπενεχτέον οὖν bv
ταῦθα πάλιν * Ἐν μὲν ταῖς ἱεραῖς ἀνείληπται ταῦτα

ut et prius ostendimus, et paulo infra dicemus; D Γραφαῖς, οὐ μὴν ἐξ ἰδίου προσώπου τὸ τοιοῦτο δια-

qui engastrimythi verba , et furiosam regis cogni-
tionem operibus ignoranti plenam deprehensam
designabat. Nam neque aptum neque congruum
erit ita divinas litteras pertractare. Quippe cum
ipsz fateantur diabolum semet ipsum Deum aperte
pronuntiare; ideo ne sola narrationis illius serie
illi credendum erit, ae omnia illi deferenda, ut
ipse Origenes asserit? id enim in sacris litteris
scriptum habetur. Vel rursum, cum immodica ela-
tus euperbia omnem simul mundi hujus mach:nam

(8) Ἀνειμαίαν. Leg. ἀναγχαίαν. — Legendum
potius, ἀνειμένως. E». ' s

πεπρᾶχθαι γράμμα (10) προὔλεγεν ὁ συγγραφεύς'
οὗ γὰρ ἂν ἐχχλησίαζεν ἡ βίδλος, ἑναντία ταῖς mpo-
φητικαῖς ἀντιθοῶσα φωναῖς, ὥς Ye xai πρόσθεν
ἐδείξαμεν, καὶ μιχρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. ἀλλὰ δὴ τὰ
τῆς ἐγγαστριμύθου διεχάραττε ῥήματα, xai τὴν Ep-
pavr τοῦ δυνάστου γνῶσιν ἔργοις ἀγνωσίας ἁποὺ-
δειγµένην ἀνάπλεον. El Υὰρ οὕτως ἁρμόσει ταῖς
ἁγίαις ἐπισχῆψαι Γραφαῖς, οὐχοῦν ἐπειδή φασιν, ὅτι
xai θεὺν ἄντιχρυς ὁ διάθολος ἑαυτὸν ἀναγορεύει, εἰ
παρὰ τοῦτο δξήσει πιστεύειν αὐτῷ, τῇ διηγηματιχῇ

(9) Καταρώμενὲς. Forte, χατάρας.
(10) Γράμμα. Εὐτίο πρᾶγμα. ᾿

619

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

650

τοῦ γράμματος ἐχδοχῇῃ τὸ πᾶν ἀνατιθέντας, ὡς Ὠρι- A vel regna illius sua esse dicat **, ideone diceret

γένης εἰσηγεῖται; xol τοῦτο γὰρ εἰς αὐτὰς ἀναγέ-
Υρατται τὰς Γραφάς᾽ ἡ αὗ πάλιν ἐπειδὰν ὑπερηφα-
νίᾳ χρώμενος ἁμέτρῳ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν τοῦδε τοῦ
χόσμου περιγραφὴν Trot xol τὰς βασιλείας αὐτῆς
ἰδίας εἶναι λέγοι, παρὰ τοῦτο φαίη τις ἂν, ὡς ἄρα
προσῄχει νοεῖν, ὅτι δημιουργὸς αὐτός ἐστιν ἁπάν-
των; Οὔμενουν, εἴποι τις ἄν d) γάρ τοι διηγηματιχὴ
διεχάραξε φωνὴ τὰς ἐχείνου µεγαληγορίας, οὗ μὴν

quispiam credendum esse illum rerum omnium
opificem esse? At nemo sane id dixerit. Quippe
si narrationis ordo futilis illius jactationis verba
expressit, at non vera illa fuisse determinat : neque
id ullus uspiam probare poterit. Sed similia his
infinita sunt in promptu, qus in medium afferre
minime libet, ne verborum longo circuitu quzstio-
nis nodum effugere videamur.

ἀληθεῖς ἀποφαίνει abtág* οὐδ' ἐστὶ δὲ, ὅτι τοῦτο Brifat δυνάµενος οὐδεὶς οὐδαμῶς. ᾽Αλλὰ µυρία μὲν ἔστι
τοιαῦτα πρὸς ἐπὶ τούτοις ἰδεῖν, οὐχ οἷόν τε δὲ πάντα παράχειν, ἵνα μὴ μαχρηγορἰα δόξωµεν ἐχχρούεσθαι

τοῦ ζητήματος.

XVII. Ὡς οὖν ἐδόχε, τοῖς ὀρθότατα φρονοῦσιν οὐ µε-
τρίως ἐπιτιμᾶν, αὖθις ὑπεκχλέψας bm ἄλλην ἀπεπήδη-
σεν ἔννοιαν, ἐδεινοποίει δὲ δημαγωγῶν, ὅτι φάσχουσι
πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὡς εἴη φρικῶδες ὑπολαθεῖν, Ev δου
γεγονέναι τὸν εὐχλεῃ Σαμον]λ, ὃς ἐχχρίτῳ προφητείας
ἀξίᾳ τετίµηται. Τοῦτο μὲν οὖν ἄνω δὲ καὶ χάτω ταντο-
λογεῖ Υραωδῶς, ἐξ ἄλλων εἰς ἄλλα µεταχειρἰσεσθαι
τοὺς αὐτηχόους ἁπάτῃ τεχνώµενος. Ἡμεῖς δὲ περὶ
τούτων οὐ διχφερόµεθα περὶ ὧν ἅπασι συνομολογητέα
χαθέστηχεν, ἀλλ ὧν ἕνεχα χυρίως ἀμφισθητέῖν
ἐγνώχαμεν ΄ οὗ γὰρ εἰ Σαμου]λ γέγονε ἑγτητέα, ἀλλ᾽
&l τοιαύτην ἔχει δαίµων ἐξουσίαν, ὥστε δ,χαίων ἆνα-
χαλεῖσθαι ψΦυχὰς ἐξ ἄδου, καὶ πάλιν ἀποπέμπειν.
Ἐπεὶ τοίνυν ἐπαυτοφώρῳ ληφθεὶς ἑάλω βλασφημίας
ἑπαντλῶν, ἀλλὰ τὰς τῶν ἀχροατῶν ἀχοὰς ἀπατηλὴ
μὲν ὑπεχχλίνει τἐχνῃ, χαταφεύχει δὲ δῇθεν ἐπὶ τοῦ
Χριστοῦ πρόσωπον, ἵν ἀντεξετάσας αὐτὸ τοῖς ἁγίοις

XVII. Verum postquam rectissime sentientibug
non mediocriter insultasse visus est, iterum non

B obscure dissimulans in aliam transiliit sententiam,

orationemque oratorie augens, inter alia qu:e di-
cunt, horrendum sane id esse intellectu, indutum
Samuelem precipua vaticini dignitate illustrem
fuisse apud inferos. Hoc itaque satis anilitler szx-
pius iterat repetendo, ex aliis in alia auditores
impellens, quod íraude deceptos adversos agere
conatur. Sed nos de his qui& uno animo omnes
recipiunt non dissidemus, verum de his qus pro-
prie in dubium verti posse cognoscimus. Nam mi-
nime disputandum an Samuel fuerit, sed an d:&mon
talem habeat potestatem, justorum scilicet animas
ab inferis evocandi , rursusque transmittendi. Ita-
que re manifesta deprehensus blasphemias fundi-
tare, audientium aures subdola arte declinat, et ad

ἀνδράσιν, ἀποδείξειεν, ὅτι xal αὐτὸς εἰς &bou χατ- G Christi duntaxat personam confugit, ut ea cum

Έλθεν 6 Χριστὸς ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ' ἀλλὰ γὰρ
ὡς ἀπεδείχνυε τοῦτο, καὶ δῇ χαὶ τὸ χατ᾽ ἄνδρα παρ-
αινῶν ἐπεφθέγγετο, Τί φοδῇ, λέγων, εἰπεῖν, ὅτι
πᾶς χρήξᾶι τόπος αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ xal τῶν
προφητῶν; ὀλίγα ἅττα διὰ µέσου τάττων, ἄλλην
ἐχιπλέχει δυσφηµίαν, ἐχφαίνων, ὅτι καὶ κάτω tvT-
χάνων ὁ Χριστὸς, ἵν οὕτως εἴπω, φησὶν, ἐν τῷ κάτω
τόπφ ὢν, τῇ προαιρέσει dro ἦν ' ὡς περὶ ἀνθρώ-
που δὲ μόνου προσομιλῶν, ἀλλ᾽ οὐχέτι τῆς θείας αὖ-
ποὺ στοχαςόµενος φύσεως, v τοῖς χατωτάτω μὲν αὖὐ-
«bw ἔφασχεν ἀφίχθαι, προαιρέσει δὲ δγπονθεν ἄνω
βεξηχέναι, καθάπερ οὖν ἀμέλει xal τοὺς ἄλλους ἀν-
θρώπους. Οὕτω γὰρ, ἔφη, καὶ οἱ προφῆται καὶ
Σαμουὴἡ.ὶ, κἂν καταθῶσιν ὅπου ai ψυχαὶν φησὶν,
αἱ χάτω, ἐν τῷ κάτω μὲν δύνανται εἶναι τόπῳ,
οὗ κάτω δὲ εἷσι εῇ προαιρέσει. Κουφολογίᾳ δὲ 5h
περιηχήσας ἀπειροπληθεῖ τὸν χάσμον, οὐδὲ τοῦτο
ξυνίτσιν, ὅτ. πᾶς ὁστισοῦν ἀνθρώπων, εἰ xat σφόδρα
σχἑτλιός ἐστιν, ἓν ἆδου χατελθὼν, ἄνω τῇ προαιρέ-
σει χαθέστηχεν ΄ οὐδεὶς γοῦν ἂν εἴη Υε διχαίων οὐδ'
ἀδίχων ὃς οὐ γλίχεται ἀνωτάτω μὲν ἑχάστοτε διατρί-
6ων ἔχεσθαι, τῶν δὲ καταχθονίων ἁπηλλάχθαι τόπων.
El τοίνυν ἅπαντες ὁμοῦ οἱ χαταχθέντες εἰς ᾷδου τῶν
ἕνω φορῶν (41) ἐρῶσι προαιρέσει, χαὶ οὐ πάνυ δι-
χαἰου τινὲς ἐπεμελήσαντο βίου, ποταπὸν ἀξίωμα τοῦ
προφητικοῦ διεσάφει χοροῦ ; τί δὲ τὸ περιττὸν ἀπήγ-
Ύειλε τοῦ Κυρίου, πᾶσιν ὅμοιον ἀποφαίνων αὐτόν ;
5* Matth. iv, 8, 9.
(11) opor. Forte yopov.
PaThor. Gn. XVIII.

sanctis viris collata, una cum aliis omnibus Chri-
stum ipsum ad inferos descendisse demonstret. Sed
ubi illud probavit, ad hominem hortatione ogens
scribit : Quid horres , inquiens , dicere omnem lo-
cum ipsius Christi et prophetarum indigere? Et paucis
interjectis novum horrendum dictu coinnectit , de-
clarans, licet. Christus inferius esset , ut ita dicam,
el inferiori loco, electione tamen et voluntate in su-
periori erat. De quo quasi de solo homine loquere-
tur, nulla illius divine nature ratione habita, in
infima illum dixit devenisse , et si voluntate supra
ascendisset, eo ipso modo scilicet quo et czteri
homines. Sic enim , inquit, et prophete ei Samuel ,
tametsi eo descendant ubi degunt anime que infe-
rius sunt, possunt quidem in illo inferiori loco per-
manere, at in[erius voluntate non sunt. ]s inani ver-
borum copia profusa, quorum nec modus ullug
nec finis inveniri potest, haud intellexit omnem
hominem, licet in miseria alios excedat, ubi ad
inferos migravit, superius degere voluntate. Itaque
nullus, sive justus sive injustus , uspiam est qui
non continuo semper teneatur desiderio a subter-
raneis ad suprema loca redeundi. Itaque si omnes
simul ad inferos devecti, licet vitam rectam ac
integram minime secuti sint, supernas semper a»-
petunt stationes voluntate , quam ipse prophetici
chori prarogativam agnoscit? quam Domini emis

21

64:

3. EUSTATHII EPISCOPI ANTIOCIIENI

643

cur? habuit ut debito respectu id. quod zquum A φτφικόμενοι, πρὸς τοὺς ἀντιλέγοντας αὐτῷ διαλεγέ-

erat conquireret, sed prius engastrimythi fabulam
ad omnes perüinere fassus, veritate ad necessa-
riam examinationem invoca'a veritatem ipsam pa-
lam oppugnat. Deinceps Samuelis laudibus ex di-
vinis litteris hinc inde deductis οἱ recensitis, tunc
iterum sub potestate dzimonis illum ponens, hisce
verbis syllabisque rem agit : Fortasse tantus vir
sub terra eral? et edurit. illum engastrimythus )
Habetue facultatem demon in animam propheticam ?
Sed hasc quasi lizsilans vel fortasse etiam interro-
gans videtur sibi apud nonnullos aliquando dicere.
Verum ut per subsequern!es perorationes hec ita
se habere confirmaret, clariore nescio quo clamore

obstrepens οἱ elocutione, subjungit : Scripta sunt hec? B

ait : verane sunl hac an non? Illa non esse vera a[fir-
mare in infidelitatem ducit , qug in dicentium capita,
ut ipse dicit, veniet. Si vera sunt, questionem et
dubitationem nobis exhibent. Ad hzc rursus parum
caute qui fert stabiliens, et contrarium sentlien-
tium opinionibus expositis, subdit : Et tamen sci-
mus nonnullos ex nostris [ratribus adverso animo
Scripturam | contuitos dicere : Non credo engastri-
mytho. Engastrimythus dicit Samuelem vidisse ; men-
titur. Plura atia przeterea interserit, quibus aperte
increpat omnes qui vaticinaliones engastrimythi
falsas esse pronuntiant, et maledicta in capita non
credentium illi congerit; et nullo negotio facile
animis mobilibus se persuasurum ratus, ipsi Scri-
pture narrationem impingit :
dicens, an non scripta sunt? Et ratiocinationis vi
haec eadem repetens infert : Verane sunt hec, an
non suni vera? Tamen propheta animam nequaquam
fuisse evocatam dubitationem nobis, et scrupulum
énjicit. At similia dzemoni concedere, quod erit
illud scelus? qux impietas ? Nondum hzesitat , ne-
que pura ac mera dementia depravatus animum
advertit. Quippe hujuscemodi facultatem przeter
Deum animas ab inferis revocandi educendique
nemo alius habet. Itaque denuo hic respondendum
est, hec quidem in sacris Scripturis contineri , at
non ex persona propria id actum fuisse auctorem
predicere. Neque enim liber propheticis sermoni-
bus pugnantia multa simul in unum congererel ,

Scripta hec sunl, C

µενος, οὐχ ἐσπούδασε μετὰ τῆς ὀφειλομένης εὖλα-
6zlag ἀχριθῶσαι τὸ δέον, ἀλλά γε τὸ τῆς ἐγγαστρι-
μύθου οδρᾶμα πάντων ἅπτεσθαι προλέγων, xal τὸν
ἀλήθειαν εἰς τὴν ἑξέτασιν ἀνειμαίαν (8) ἐπικαλού-
µενος, αὐτῇ τῇ ἀληθείᾳ μάχεται προφανῶς. Εἶτα τοῦ
Σαμουὴλ ἐγχώμια διεξιὼν, ὅσα περὶ αὐτοῦ διαλαλοῦ-
σιν αἱ θεῖαι Γραφαὶ, τηνικαῦτα πάλιν ὑπὸ τὴν τοῦ
δαίµονος ἐξουσίαν ἁποφαίνων αὐτὸν, αὐτοῖς Df, act
xal αὐταῖς ἑπέφρανε συλλαθαϊῖς ' Ἆρ' οὖν ὁ τη.ὶι-
xovtoc ὑπὸ τὴν γην ἦν; xal ἀνήγαγεν αὐτὸν ἡ
ἐγγαστρἰμυθος; Ἐξουσίαν ἔχει δαιµόνιον ψυχῆς
προφητικῆς; 'AX)à ταῦτα μὲν ὡς ἑπαπορῶν, ?
τάχα ἴσως ἐρόμενος ὑπονοξεῖται λέγειν ἑνίοτε παρὰ
τισιν. "Iva. δὲ διὰ τῶν Έπειτα συστήσειεν ἐπιλόγων,
ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχει, λευχοτέρᾳ προσετίθη φάσει
τι ὑπηχεχραγὼς, Ἐγγέγραπται ταῦτα; qnolv-
ἀ.1ηθὴ ἐστιν, ἢ οὐκ Ecco ἀ.ηθη; TO. μὴ εἶναι
ἀ.1ηθη «Ίέγειν εἰς ἀπιστίανγ προτρέπει χωρήσει
ἐπὶ χεφα.]ὰς, φάμενος, τῶν «λεγόγτων ' τὸ δὲ εἶναι
dAn0q ζήτησιυ xal ἑπαπόρησιν ἡμῖν παρέχει.
Μετὰ δὲ τοῦτο, πάλιν βεθαιῶν ἀνεπισχέπτως ἅπερ
εἰσαγγέλλει, xat τὰς τῶν ἀντιδοξούντων αὐτῷ Ὑγνώ-
pag ἑχτ'θέμενος ἐπιφέρει' Kal unv ἴσμεν τυὰς
τῶν ἡμετέρων ἀδε. φὼν ἀντιέΛέν'αντας τῃ Γραφῇῃ,
xal «έχοντας Οὐ πιστεύω tài ἐγγαστρ;μύθφ.
Λέχει ἡ ἑγγαστρίμυθυς ἑωρακένγαι τὺν Zapovij:
γεὐδοται. Καὶ πολλά γε πρὺς ἐπὶ τούτοις ἕτερα "
διὰ δὲ τούτων ἁπαρακαλύπτως ἐπ'τιμᾶ τοῖς ἀπογραί-
vouct φευδῃ τὰ τῆς ἐγγαστρ.:μύθου μαντεύματα, xot
καταρώµενος (9) ἐπὶ χεφαλὰς ἀναφέρει τῶν ἀπι-
στούντων αὐτῇ. ᾿Ῥᾷστα μέντοι πεῖσαι τοὺς εὐχερεῖς
ἐθέλων, αὐτῇ περιάπτει τῇ Γραφῇ τὸ Cyr pa, Γέ-
Ίραπται ταῦτα, λέγων, f| οὐ γέγραπται; Σνλλογι-
στιχῇ δὲ δεινότητ' χρώµενος ἑπάγειδευτερῶν, Ἀ.ηθῆ
ταυτά ἐστιν, ἢ οὐκ ἔστιν ἀ.ληθὴ ; Καΐτοι τὸ μὲν
οὐκ ἀγηχθαι τὴν τοῦ προρήτου υχὴν, ἑπαπόρη-
σι’ ἡμῖν, ἔφη, παρέχει καὶ ζήτησιν * αὐτὸ δὲ τὸ τὰ
τοιαντα διδόναι τῷ δαίµονε, móonc ἀσεθείας ἑστὶ
µεστόν; Οὐχέτι λέγει ζητῶν, οὐδὲ προσέχει τὸν vouv
ἀκράτῳ πλτγεὶς ἀσυνεσίχ. cip γὰρ ὑπάρχει uóvp
τοιαύτῃ ἑξουσίᾳ ἐπιτάσσειν, ὥστε φυχὰς ἐξ ἅδου µε-
ταπἐμπεσθαι xal χαλεῖν. ᾿Ανθυπενεχτέον οὖν ἑν-
ταῦθα πάλιν Ἐν μὲν ταῖς ἱεραῖς ἀνείληπται ταῦτα

ut et prius ostendimus, et paulo infra dicemus; D Γραφαῖς, οὐ μὴν ἓξ ἰδίου προσώπου τὸ τοιοῦτο δια-

qui engastrimythi verba, et furiosam regis cogni-
tionem operibus ignoranti plenam deprehensam
designabat. Nam neque aptum neque congruum
erit ita divinas litteras pertractare. Quippe cum
ipsz fateantur diabolum semet ipsum Deum aperte
pronuntiare; ideo ne sola narrationis illius servie
illi credendum erit, ac omnia illi deferenda, ut
ipse Origenes asserit? id enim in sacris litteris
scriptum babetur. Vel rursum, cum immodica ela-
tus superbia omnem simul mundi hujus mach/nam

(8) Ἀνειμαίαν. Leg. ἀναγχαίαν. — Legendum
potius, ἀνειμένως. Epi. |

πεπρᾶγθαι γράμμα (10) προὔῦλεγεν 6 συγγραφεύς
οὗ γὰρ ἂν ἐχχλησίαζεν ἡ βίθλος, ἑναντία ταῖς mpo-
Φητικαϊῖς ἀντιθοῶσα φωναῖς, ὥς Ye καὶ πρόσθεν
ἐδείξαμεν, xal μιχρὸν Όστερον ἐροῦμεν΄ ἀλλὰ δὴ τὰ
της ἐγγαστριμύθου διεχάραττε ῥήματα, xaX τὴν ἓμ-
pavr, τοῦ δυνάστου γνῶσιν ἔργοις ἀγνωσίας ἁποὺς-
δειγµένην ἀνάπλεον. El Υὰρ οὕτως ἁρμόσει ταῖς
ἁγίαις ἐπισχτφαι Γραφαῖς, οὐχοῦν ἐπειδή oat, 01:
καὶ θεὸὺν ἄντιχρυς ὁ διάθολος ἑαυτὸν ἀναγορξύει, εἰ
παρὰ τοῦτο δξήσει πτιστεύειν αὐτῷ, τῇ διηγηματιχῇ

(9) Καταρώμενὺς. Forte, χατάρας.
(10) Γράμμα. Εὸτίο πρᾶγμα.

619

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

650

τοῦ γράμματος ἐχδοχῇ τὸ πᾶν ἀνατιθέντας, ὡς "Qpi- A vel regna illius sua esse dicat *', ideone diceret

γένης εἰσηγεῖται;, xal τοῦτο γὰρ εἰς αὐτὰς ἀναγέ-
Ύραπται τὰς Γραφάς' 3) αὗ πάλιν ἔπειδὰν ὑπερτφα-
vla χρώμενος ἀμέτρῳ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν τοῦδε τοῦ
χόσμου περιγραφὴν τοι xai τὰς βασιλείας αὐτῆς
ἰδίας εἶναι λέγοι, παρὰ τοῦτο φαίη τις ἂν, ὡς ἄρα
προσέχει νοεῖν, ὅτι δημιουργὸς αὐτός ἐστιν ἁπάν-
των; Οὔμενουν, εἴποι τις ἄν. ἡ γάρ τοι διηγηματικὴ
διεχάραξε φωνὴ τὰς ἐχείνου µεγαληγορίας, οὐ ihv

quispiam credendum cesse illum rerum omnium
opificem esse? At nemo sane id dixerit. Quippe
si narrationis ordo futilis illius jactationis verba
expressit, at non vera illa fuisse determinat : neque
id ullus uspiam probare poterit. Sed similia his
infinita sunt in promptu, que in medium afferre
minime libet, ne verborum longo circuitu quzstio-
nis nodum effugere videamur.

ἀληθεῖς ἀποφαίνει αὐτάς ' οὐδ ἐστὶ δὲ, ὅτι τοῦτο δεῖξαι δυνάµενος οὐδεὶς οὐδαμῶς. Αλλά μυρία μὲν ἔστι
τοιαῦτα πρὸς ἐπὶ τούτοις ἰδεῖν, οὐχ οἷόν τε δὲ πάντα παράχειν, ἵνα μὴ μαχρηγορἰᾳ δόξωµεν ἐχχρούεσθαι

τοῦ ζητήματος.

XVII. Ὡς οὖν ἐδόχει τοῖς ὀρθότατα φρονοῦσιν οὗ pz-
τρίως ἐπιτιμᾶν, αὖθις ὑπεχχλέφας ἐπ᾽ ἄλλην ἀπεπίδη-
σεν ἔννοιαν, ἐδεινοποίει δὲ δημαγωγῶν, ὅτι φάσχουσι
πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὡς εἴη φρικῶδες ὑπολαθεῖν, £v ἆδου
γεγονέναι τὸν εὐχλεῆ Σαμουὴλ, ὃς ἐκχρίτῳ προφητείας
ἀξίᾳ τετίµηται. Τοῦτο μὲν οὖν ἄνω δὲ καὶ χάτω ταυτο-
λογεῖ γραωδῶς, i£ ἄλλων εἰς ἄλλα µεταχειρίνεσθαι
τοὺς αὐτηχόους ἁπάτῃ τεχνώµενος. Ἡμεῖς δὲ περὶ
τούτων οὐ διαφερόµεθα περὶ ὧν ἅπασι συνοµολογητέα
χαθἑἐστηχεν, ἀλλ ὧν ἕνεχα χνρίως ἀμφισδητεῖν
ἐγνώχαμεν ' o5 γὰρ εἰ XayovtÀ γέγονε ζητητέα, ἀλλ’
εἰ τοιαύτην ἔχει δαίµων ἐξουσίαν, ὥστε δικαίων àva-
χαλεῖσθαι φυχὰς ἐξ ἅδου, καὶ πάλιν ἀποπέμπειν.
"Ere τοίνυν ἑπαυτοφώρῳ ληφθεὶς ἑάλω βλασφηµίας
ἑπαντλῶν, ἀλλὰ τὰς τῶν ἀκροατῶν ἀχοὰς ἁπατηλῇ
μὲν ὑπεχχλίνει τέχνη, καταφεύγει δὲ δῆθεν ἐπὶ τοῦ
Χριστοῦ πρόσωπον, lv' ἀντεξετάσας αὐτὸ τοῖς ἁγίοις

XVII. Verum postquam rectissime sentientibug
non mediocriter insultasse visus est, ilerum non
obscure dissimulans in aliam transiliit sententiam,
orationemque oratorie augens, inter alia quz di-
cunt, horrendum sane id esse intellectu, indutum
Samuelem precipua vaticinii dignitate illustrem
fuisse apud inferos. Hoc itaque satis aniliter szx-
pius iterat repetendo, ex alis in alia auditores
impellens, quod fraude deceptos adversos agere
conatur. Sed nos de his qux uno animo omnes
recipiunt non dissidemus, verum de his qus pro-
prie in dubium verti posse cognoscimus. Nam mi-
nime disputandum an Samuel fuerit, sed an demon
talem habeat potestatem, justorum scilicet animas
ab inferis evocandi , rursusque transmittendi. Ita-
que re manifesta deprehensus blasphemias fundi-
tare, audientium aures subdola arte declinat, et ad

ἀνδράσιν, ἀποδείξδιεν, ὅτι xal αὐτὸς εἰς ᾧδου χατ- G Christi duntaxat personam confugit, ut ea cum

Έλθεν ὁ Χριστὸς ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις &ractv* ἀλλά γὰρ
ὡς ἀπεδείχνυε τοῦτο, χαὶ δ] καὶ τὸ χατ᾽ ἄνδρα παρ-
αινῶν ἐπεφθέγγετο, Τί φοδῇ, λέγων, εἰπεῖν, ὅτι
£züc χρήᾶξι τόπος αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ καὶ cov
προςητῶν; ὀλίγα ἅττα διὰ µέσου τάττων, ἄλλην
ἐπιπλέχει δυσφηµίαν, ἐκφαίνων, ὅτι xal κάτω τυ]»
χάνων ὁ Χριστὸς, ἵν οὕτως εἴπω, φησὶν, ἐν τῷ κάτω
τόπῳ àv, τῇ προαιρέσει dvo ἦν ' ὡς περὶ ἀνθρώ-
που δὲ μόνου προσομιλῶν, ἀλλ᾽ οὐχέτι τῆς θείας ao-
τοῦ στοχαξόµενος φύσεως, ἓν τοῖς χατωτάτω μὲν αὖ-
«bv ἔφασχεν ἀφίχθαι, προαιρέσει δὲ δήπουθεν ἄνω
βε6ηχέναι, καθάπερ οὖν ἀμέλει xai τοὺς ἄλλους ἀν-
θρώπους. Οὕτω γὰρ, ἔφη, xal οἱ προφῆται xal
Σαμουὴα, xàr καταδῶσιν ὅπου ai ψυχαὶ, qnot,
αἱ κάτω, ἐν τῷ κάτω μὲν δύνανται εἶναι τόπῳ,
οὗ κάτω δέ εἶσι τῇ προαιρέσει. Κουφολογίᾳ δὲ δη
περιηιχήσας ἀπειροπληθεῖ τὸν χόσμον, οὐδὲ τοῦτο
ξυνίτσιν, ὅτ' xdg ὁστισοῦν ἀνθρώπων, εἰ καὶ σφώδρα
σχέτλιός bot, ἐν ἆδου χατελθὼν, ἄνω τῇ προαιρέ-
σει χαθέστηχεν ' οὐδεὶς γοῦν ἂν εἴη ve διχαίων οὐδ'
ἀδίχων ὃς οὗ γλίχεται ἀνωτάτω μὲν ἑκάστοτε διατρί-
6ων ἔχεσθαι, τῶν δὲ χαταχθονίων ἀπηλλάχθαι τόπων.
Ei τοίνυν ἅπαντες ὁμοῦ οἱ χαταχθέντες εἰς ἆδου τῶν
ἄνω φορῶν (11) ἐρῶσι προαιρέσει, xaX οὐ πάνυ δι-
xalo) τινὲς ἐπεμελήσαντο βίου, ποταπὸν ἀξίωμα τοῦ
προρητιχοῦ διεσάφει χοροῦ ; τί δὲ τὸ περιττὸν ἀπ]γ-
γειλε τοῦ Κυρίου, πᾶσιν ὅμοιον ἀποφαίνων αὐτόν ;
., Matth. iv, 8, 9.
(11) Φορῶν. Forte yopov.
PaTrRhor. Gn. XVIII.

sanctis viris collata, una cum aliis omnibus Chri-
stum ipsum ad inferos descendisse demonstret. Sed
ubi illud probavit, ad hominem hortatione ogens
scribit : Quid horres , inquiens , dicere omnem [0-
cum ipsius Christi et prophetarum indigere? Et paucis
interjectis novum horrendum dictu connectit , de-
clarans, licet Christus inferius esset , ut ita dicam,
et inferiori loco, electione tamen εί voluntate in su-
periori erat. De quo quasi de solo homine loquere-
tur, nulla illius divinz natura ratione habita, in
infima illum dixit devenisse, et si voluntate supra
ascendisset, eo ipso modo scilicet quo et czteri
homines. Sic enim , inquit, et prophete ei Samuel ,
tametsi eo descendant ubi degunt anime qua infe-
rius sunt, possunt quidem in illo inferiori loco per-
manere, at tn[erius voluntate non sunt. ls inani ver-
borum copia profusa, quorum nec modus ullug
nec finis inveniri potest, haud intellexit omnem
hominem, licet in miseria alios excedat, ubi ad
inferos migravit, superius degere voluntate. Itaque
nullus, sive justus sive injustus , uspiam est qui
non continuo semper teneatur desiderio a subter-
rancis ad suprema loca redeundi. l1taque si omnes
simul ad inferos devecti, licet vitam rectam ac
integram minime secuti sint, supernas semper ap-
petunt stationes voluntate , quam ipse prophetici
chori prarogativam agnoscit? quam Domini emi

21

en

$. W^ ÜsrATHI EPISCOPI ΑΝΤΙΟΟΒΕΝΙ

652

nentiam manifestat, cum omnibus Similem illum A 'A22' οὕτως ἁμαθῶς ἐξήχησε τὴν φωνὴν, οὐκ ἑννοή-

enuntiat? Sic imperite vocem emisit, non intelli-
gens Verbum esse et Deum, qui non tam voluntate
quam divinitatis vi omnia simul penetrat. Et si
ante omnia spectabile suum templum ut dissolve-
retur.permisit, post tertium diem nova quadam
ralione stalim ac iterum excitavit : anima vero
illius humanz habitationis in infimas terre partes
perveniens, portas qua ibi erant impetu facto ape-
ruit, animasque ibi detentas extraxit: sic autem divina
corroborata fuit virtute propter Dei et Verbi commu
nionem, ut omnem in seomnino potestatem haberet.

XVIII. Ego vero credo hujus conjecturam esse
minime levem. Cum enim in subterraneos locos
pervenit, inde latronis animam eodem die in para-
disum introduxit. Nam si per unum lominem uni-
versis mortalibus salus advenit , manifestum Πε,
animam animas qu: ejusdem sunt generis redem-
ptas liberasse, tum in subterranearum partium
ehaos accessu, tum in antiquissimam paradisi sta-
tionem restitutione, regni imnsuperabilis potestate.
His consona Dci Filius antequam hzc essent pra-
dicebat : Nemo ascendit in celum , nisi qui de colo
descendit, Filius hominis qui in celis est . Itaque
8i fatebatur eum qui ex humano genere ortum du-
ceret, solum ex omnibus in ccelum ascendisse, inde-
que rursum huc descendisse, hicque commoratum
in eclum tendere, patet animze vi ac quadam ex-
cellentia illa absolvisse. Sancta enim Christi anima

σας, ὅτι θεὸς fv 6 Λόγος: οὗ προαιρέσει μᾶλλον,
ἀλλ ἀρετῇ τῆς θεότητος ἁπανταχοῦ πἀρεστιν ἀθρόως.
Ei δὲ χαὶ τὸ μάλιστα τὸν ἔχχριτον ἑαυτοῦ vaby ἑπέ-
τρεψε λυθῆναι, τριήµερον μὲν αὐτίχα πάλιν ἀνήγειρε
καινοπρεπῶς * ἡ δὲ duy τοῦδε τοῦ ἀνθρωπείου σχτ-
νώµατος εἰς τὰ χατώτατα χατελθοῦσα µέρη τῆς γῆς,
ἀνεπέτασε τὰς ἑἐχεῖσε πύλας ἀθρόᾳ ῥοπῇ, καὶ τὰς
αὐτόθι καθειργµένας ἀνῆχε ψυχάς ' οὕτω δωίθεσπεσίᾳ
χεχραταίωται δυνάµει διὰ τὴν τοῦ θεοῦ xal Λόχου
συνουσίαν, ὥστε χαὶ παντέφορον ἔχειν ἑξουσίαν.

XVII. ᾽Αλλὰ μὴν ἔγωγε πείθοµαι xal τούτου
τεχμήριον εἶναι σαφές ᾽ ὁπηνίχα μὲν εἰς τοὺς χατα-
χθονίους ἀφιχνεῖτο τόπους, Ev ταυτῷ δὲ xal τὴν τοῦ
λῃστοῦ φυχὴν αὑθήμερον Εἰσῆγεν εἰς τὸν παράδεισον.
Ei γὰρ δι ἑνὸς ἀνθρώπου τοῖς ἅπασιν ὑπῆρξεν &v-
θρώποις ἡ σωτηρία, πρόδηλον, ὡς ἡ ψυχη τὰς ὁμο-
γενεῖς ἀναλυτροῦται φνχὰς, ἅμα μὲν εἰς τὰ xata-
χθόνια χκατιοῦσα µέρη τοῦ χάους, ἅμα δὲ xal τῇ ἁρ-
χαιοτάτῃ τοῦ παραΡείσου πάλιν ἀποχαθιστῶσα νομῇ
τὸν ὑπεισδύνοντα τῷ κράτει τῆς ἀηττήτου βασιλείας.
Αχόλουθα δὲ χαὶ πρὸ τούτων ὁ τοῦ θεοῦ Παῖς ἐμαρτύ-
ρετο, προλέγων, ὅτι xaX Οὐδεὶς ἀναθέδηκεν elc τὸν
οὐρανὸν, el μὴ ὁ éx τοῦ οὐρανοῦ χαταέὰς, ó Yiéc
τοῦ ἀγθρώπου, ὁ àv ἐν τῷ οὐρανῷ. Τοιγαροῦν εἶπερ
ἔφασχε τὸν Ex τοῦ ἀνθρωπείου γένους ὁρμώμονον elc
οὐρανὸν μὲν ἀναθεθηχέναι μονώτατον Ex πάντων, Ex
δὲ τῶν ἐχεῖσε πάλιν χαταθεθηχέναι ἐνθάδς, xaY δεῦρο

cum Deo et Verbo copvivens, omuia quidem simul (? βεδηχότα φοιτᾷν ἐν οὑρανῷ, συνέσττκεν, ὅτι Φυχης

lustrat, in ipsum supremum ccelum ascendit, quo
nemo hominum pervenit. Quippe ad hzc elevata est
et humana forma , quam Deus et Verbum susten-
tavit. Verum Dei Filium ubique et repente adesse
ipse etiam Joannes testatus est, qui Christum ip-
«ΒΕΠ audivit, ingentique voce clamat ad verbum :
Deum nemo vidit unquam : unigenitus Filius qui est
&n sinu Patris, ille exposuit 58. Et tamen cum Chri-
stus hic degeret, corpore ambulabat, dum hos ser-
mones Joannes efferebat; qui, illius verbis exce-
ptis, praedicabat, illum quidem in sinu Patris esse,
qui super terra una cum ipso corpore convivebat ;
quomodo non intelligendum est tunc etiam celos
ascendere, et dum in sinu Patris degeret, in terra

ἀρετῇ ταῦτα ἕτραττεν ὁ ἄνθρωπος ἐχχρίτως 1j γὰρ
ἁγία τοῦ Χριστοῦ ψυχη τῷ θεῷ συνδιαιτωµένη xax Λό-
γῳ, πάντα μὲν ἐχπεριπολεῖ συλλήόδην, εἰς αὐτὸν δὲ βό-
ϐηχε τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν, εἰς ὃν οὐδεὶς ἄλλος &v-
Έλθε τῶν ἀνθρώπων ' ἀλλὰ ταῦτα εἰς αὐτὴν ἀνῄρτηται
τὴν ἀνθρωπείαν εἰδέαν, ἣν 6 Geb, ἐφόρεσε xai Λόγος"
ὅτι ἃς πανταχοῦ πάρεστιν ἀθρόως ὁ τοῦ θεοῦ Παῖς,
οὐχ Ἠχιστα χαὶ περὶ τούτου μάρτυς ἕστηχεν Ἰωάννης,
αὐτίχους μὲν ὑπάρχων αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, Boi δὲ
γεγωνότως αὑτολεξεί: Θεὸν οὐδεὶς ἑώραχε πώποτε’
ὁ poroyeric Ylóc ὁ ὢν εἰς τὸν κόΊπον του Πσ-
τρὸς ἐχεῖνος ἐξηγήσατο. Καὶ μὴν εἰ δεῦρο παρὼν
ἐπεφοίτα σωματιχῶς ὁ Χριστὸς, ὁπηνίχα τυύτους
ἀπήγγειλεν Ἰωάννης τοὺς λόγους, ὁ δὲ τὰς τούτου

quemadmodum Deum decebat deambulasse, et om- D ῥήσεις ὑποδεξάμενος ἐχήρυττε μὲν αὐτὸν Ev τοῖς χόλ-

nibus simul, veluti Deum adfuisse ?

ποις εἶναι τοῦ Πατρὸς, ἑστιώμενον ἐπὶ γῆς αὑτῷ σώ-

ματι’ πῶς οὐκ ἐννοητέον, ὅτι xat τῶν οὐρανῶν ἐπεθεθήχει τῶν τοῦτο (12) xai ὡς χόλπων εἴσω διαιτώ-
µενος xai τῇ Υῇ θεοπρεπῶς ἐπεδήμει, xal πᾶσιν ὁμοῦ map», ola θεός ;

XIX. Si quis autem Judaica laborans czcitate ,
evangelicas voces non recipit, ipsi Salomonis ora-
cula adducemus, et sic orationem formabimus :
Quippe cum quietum silentium contineret omnia , et
nox in swo cursu medium iler haberet, omnipotens
tuum Verbum e colo a regalibus thronis ensem acu-

(um, sincerum scilicet mandatum tuum ferens, stans
9 Joan, 11, 12. ** Joan. 1, 18.

(12) Tor τοῦτο. Forte τῶν τρίτων.

XIX. Εἰ 5£ tt; Ἰουδαϊχὴν ἀῤῥωστῶν ἀθλεφίαν τὰς
εὐαγγελιχὰς οὗ προσίεται φωνὰς, ἑπακτέον αὐτῷ τὰ
τοῦ Σολομῶντος ἀποφθέγματα, xal ῥητέον ὧδέ πως"
Ἡσύχου γὰρ σιγῆς περιεχούσης τὰ πάντα, καὶ
φυκτὸς &v ἰδίῳ τάχει µεσαζούσης, ὁ παγτοδύνα-
µός σου Λόγος àx' οὐρανοῦ ἐκ θρένων Saccus
ξίφος ὀξὺ τὴν ἀνυπόκριτον ἐπιταγήν» σου oíper,

ΡΕ ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

654

crac éxAnpuce θανάτου cà xavra* xal οὐρανοῦ A morte omnia replevit ; eà celum quidem tangebat, pe-

^ ἤατετο, θεθήχει δὲ ἐπὶ γῆς. Ei τοΐνυν ὁ µονο-

ενὴς Υἱὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἀναγορεύεται xal
67. ὁμοδόδῳ συνοδἰᾳ, δι᾽ οὗ γεγόνασιν ἄγγελοι, o5-
ρανοὶ, xaX γῆ, xat θάλαττα, xat βυθοὶ, xal φωστῆρες
οὐρανοδρόμοι, xai συλλ/ήθδην εἰπεῖν ἅπασα τῶν γεν-
νητῶν 1 σύστασις ' οὗτος δὲ δικαίχ κρἰσει σωφρον[-
ζων ἅπαντας θρόνου μὲν οὐρανόθεν ἔχεται τῆς ἀῑδίου
βασιλείας, ὀξείᾳ δὲ τιμωρεῖται δίχη τοὺς ἀδίχους:
ἀλλὰ μὴν ἔργῳ xal πράξει παντοδύναµος iv, ἅτε δη
Geb; xai θεοῦ Λόγος, αὐρανοῦ μὲν ἅπτετο, βεδέ-
χει δὲ ἐπὶ γης bv ταυτῷ θεότττος ἀρετῇ δηλονότι
πάντα πληροῖ πανταχῶς. Οὐκοῦν εἰ τοιαύτης imel-
ληπται φύσεως, ἀσεθοῦσι μὲν ol γοµίκοντες ἀθουλία
τότῳ xal ῥητῷ τινι χωρίου µορίῳ περιγράφεσθαι
«b θεῖον ἁμαθίᾳ δὲ μᾶλλον 7| φρονήσει χοσµίᾳ
φθέγγεται προχείρως Ὠριγένης, ὅτι χατελθὼν εἰς τὰ
χατώτατα µέρη τῆς γῆς ὁ Χριστὸς, ἄνω τῇ προαι-
ῥρέσει διἐτριθεν’ οὐ γὰρ ἑνόησεν, ὅτι θεὺς ὧν οὗτος,
οὕτω (13) προθυμία γνώμης ἄνω τῷ δοχεῖν ἐπίθυμίᾳ
παρΏν, ὅσῳ θειότητος ἑνεργείᾳ τοῖς ἅπασιν ὡς ἕνι
Μάλιστα πάντα πληροϊ πανταχῶς.

XX. ᾽Αλλὰ τοιαῦτα μὲν ἁρμόττει περὶ τοῦ Χριστοῦ
δυξάζειν ἐχεῖνον, ὃς ὑπὸ δαίµονος ὀρίνεται ψυχὰς ἀνά-
Ύεσθαι προφητικάς' ἡ δὲ πυθόµαντις ὡς ἐθεάσατο
τοὺς ὁμογαστρίους αὑτῇῃ δαίμονας, ofa δή τινας ὁμο-
χοιλίους ἀδελφοὺς ἑπαίρουσα τὰ ὁμομήτρια γένη,
Boà θεοὺς ἑωρακένωι ἀναδθαίνοντας ἐκ τῆς γῆς.

Αλλ' 6 µεγαληγόρος o9x ἔδεισεν Ὠριγένης εἰπεῖν, ὅτι ϱ

τὸ δαιµόν,ον οὐχὶ τὴν τοῦ προφήτου µόνον ἀνήγαγε ὁν-
yhv, ἀλλά’ Μήτιγε xal ἄλλαι συναναθεθήχασιν, ἔφη,
Ψυχαὶ προφητῶν ἅγιαι:, Μὴ κορεσθεὶς δὲ τῇ τοιαύτῃ
su pa vola, xal τοὺς ἀγγέλους ὠρίσατο συναναθεθηχέναι
τοῖς πνεύµασιν αὐτῶν ' εἴρηχε γὰρ, ὅτι τῆς τῶν Ozo-
µένων ἕνεχα σωτηρίας ἀνίεσαν ἐνθάδε" µεγίστας οὖν,
ὡς ἔοιχεν, Ὠριχένης ἑλπίδας ὑποτίθξται τοῖς ἀγγέλοις
xai προφήταις, Ἠτοι χαὶ Γαντὶ τῷ τῶν ἁγίων ὁμόσε
Xoptp* πρῶτον μὲν εἰσάγων ὡς ὑπὸ δαίµονος ἑξουσίαν
εἰσὶν, ἔπειτα δὲ μηνύων, ὅτι διὰ µαινάδος ἀνήχθησαν
ἐνταῦθα γυναιχὸς ἰατρεῦσαι τοὺς Πάσχοντας, ola δε-
σμῶται προαχθέντες' οὔτι vé µοι δοχεῖ μεῖον ἐχείνης
ἀποφθέγγεσθαι φρενοθλαθῶς. Ἕστω γὰρ οὕτως” ol-
χκτρῶς ἐξεφαύλισε τοὺς ἁγίους ἄνδρας, οὐδὲ τὸ τῶν
οὐρανοπετῶν ἀγγέλων ἠσχύνθη τάγµα διαλλαθεῖν (14):
Ἡ δειχνύτω τρανῶς ὁ τῷ τοιούτῳ συνιστάµενος Opto
πόθεν λαθὼν Ex τῆς γῆς ἔφησεν ἀνιέναι τοὺς ἓν τοῖς
οὐρανοῖς ἑστιωμένους ἀγγέλους' οὐ γὰρ οὗτοι xasc-
λτλύθασιν εἰς ἄδου λυτηρίους ἐπαγόμενοι τοῖς alyua-
λώτοις ἀφέσεις, ἀλλ ὁ Χριστὸς, ἐπειδῆ καὶ νιχηφόρον
οὗτος ἵδρυσε χατὰ τοῦ πολεμίου τρόπαιον, xai τὰς
τῶν αἰχμαλώτων ἀποσπάσας λείας αὐτῷ σώματι µετ-
αρσίως ἀνηλθεν εἰς οὐρανούς: ἄγγελοι δὲ τῷ θεῷ
καρεστῶσιν ἑχάστοτε, τὰς ὀφειλομένας ἐχτελεῖν ἔπει-
Τόήμενοι λατρείας, ἁλλ᾽ οὐχὶ τὸν ἆδην οἰχοῦσιν.

9! Sap. xvin, 14-16. * I Reg. xxvi, 19.

(43) Οὕτω. Λη «03020 ;

dibus tero calcabat terram "'. Si itaque unigenitus
Filius Dei cozquale ipsius Verbum, per quod an-
geli facti sunt, et celi, et terra, et mare, et pro-
funditates, et luminaria per coelum errantia, ct, ut
uno verbo dicam, rerum omnium creatarum consti-
tutio, Deus denuntiatur : hic justo judicio coelitus
omnibus mentem dans meliorem thronum perpetui
regni oblineL, et celeri sententia punit ibjustos.
Quin opera et actione, cum sit omnipotens , ut
Deus ct Dei Verbum, colum tangebat, eodemque
tempore ambulabat in terris, divinitatis scilicet
potentia omnia replens. Ergo si talem retinet na-
turam, impii quidem sunt qui inconsiderate existi-
mant loco locique aliqua parte determinata divini-

B tatem. circumscribi. Et ignorantia potius quain

Itenle. moderata inconsiderate Origenes loquitur ,
dicens Christum, dum ad infimas terrz partes per-
venisset, voluntate superius commoratum fuisse.
Non enim intellexit quod, cum is esset Deus , sic
voluntatis affectu, ut videbatur, et desiderio fuerit
superius, qui divinitatis operatione omnibus omnia
ubique quantum fieri potest compleret.

XX. Sed concedamus h:ec deChristo illum sentire,
qui prophetarum animas a dzimone evocari decernit.
Pythomantis ut sibi similes ventre dzemones intuita
est, veluti quosdam ex eodem ventre fratres extol-
lens qui ab eadem sunt nati matre, clamat, deos
conspexisse ascendentes e terra "*. Àt grandiloquus!
ipse Origenes non dubitavit dicere : D:emonium
non tantum propheta animam eduxit, sed : Num et
alie una simul ascenderunt animz sanct prophe-
tarum? Porro cum illi tanta dementia non esset θ8-
tis, angelos item definiit simul ascendisse cum illo-
rum spiritibus : dixit quippe egentium salutis causa
illuc advenisse. Itaque, ut apparet, maxima spe
angelos et prophetas, totum denique sanctorum si-
mul chorum , excitat; primo illud decernens , eos
sub potestate daemonis esse; secundo exponens
mzenadis mulieris opera illuc eductos, veluti capti-
vos conduetos, ut laborantibus mederentur. Quare
non minus quam illa mente lesus enuntiare vide-
tur. Sic enim se habet : miscre sanctis hominibus
insultavit; angelorum item ordinem qui per coelum

D volant, male tractare non est veritus. Vel saltem

aperte dicat qui sententiam hauc defendit, unde-
nam habuit, e terra angelos in coelis commorantes
ascendere. Neque eniin hi descenderunt in iufernum
secum liberatrices ferentes captivis emissiones; sed
Christus, qui ex hoste raptum victor sibi erexi&
tropreum, et captivorum pr:eda parta corpore ipso
ad colos sublimis ascendit. Verum angeli Deo ju-
giter presentes cultus debitos persolvere conantur,
nec inferos habitant.

(14) Aua.La6eiv. Forte διαδάλλειν.

655

$. EU STATINI EPISCOPI ANTIOCHENI

650

XXI. Sed Origenes, ut viuetur, lC 8e non per- A.— XXI. Ἁλλ, ὡς Éouxsv, Ὠριγένης ὑποχρίνεται μὴ

cipere simulat, ut supersiitiosas inculcet prasti-
gius. Praeterea, qui omnia Scripture verba allego-.
riis exponere ausus est, hoc solum ad litteram tra-
dere non erubescit , per simulationem et veluti ex
oraculo determinans, nec etiam de ipso corpore re-
cte judicans. Quinimo de paradiso quem Deus in
Edem plantaverat 5) verba faciens, nec non qua ra-
tione ligna fructifera germinarunt enarrare tentans,
inter alia subdit : Cum legentes , inquit, a fabulis
serieque qua secundum litteram. est. gradu. facto
ascendimus, quenam | illa ligna sint que Deus colit
quarrimus : dicimus in eo loco ligna que sensu accipi
possunt, non reperiri, Hxc cum per translationem
exponat, non horret fabulas appellare qu: Deus

νοξῖν, ἵνα O:totbafuova --αρασχενάσῃ µαντείαν ' εἶτα
πάσας ἀλληγορῆσαι τὰς Γραφὰς ἐγχειρίσας, οὐκ Épu-
θρ:ᾷ τοῦτο µόνον ἐπὶ τοῦ γράμματος ἐχδέχεσθαε, θε-
σπίζων ὑποχρίσει, χαίτοι μηδ αὐτῷ σώματι προσ-
έχων εὐγνωμόνως: ἀλλά δὴ περὶ τοῦ παραδείσου δ-α’
λεγόμενος ὃν ἐφύτευσεν ὁ θεὸς ἐν Ἐδὲμ, εἶτα xa
τίνα τρόπον ἐβανέτειλε τὰ χαρποφόρα ξύλα διηγεῖσθαι
βουλόµενος, ἑπέφερε πρὸς τοῖς ἄλλοις' Ὅταν dra-
Υώσκοντες ἀγαθαίνομεν ἀπὸ τῶν μύθων, ἔφη,
xai τῆς χατὰ τὺ γράμμα ἑκδοχῆς, ζητῶμεν τίνα
τὰ ξύ.Ία, φησὶν, ἐστὶν ἐχεῖγα d ὁ θεὸς γεωργεῖ ᾿
Ίέγομεν, ὅτι οὐχ ἔγι αἰσθητὰ £0J4a ἐν τῷ τόπφ.
Ἱαῦτα δὲ δη τροπολογῶν οὐ φρίττει μύθους ὀνομά-
ειν ὅσα δεδηµιουργηχέναι μὲν ἱστορεῖται θὲὺὸς, ὁ ὃΣ

creata perfecisse traditur, fidissimusque ejus servus B πιστότατος τοῦ Θεοῦ θεράπων ἔγραφε Μωῦσῆης : ἀλλ

Moyses scriptis consignavit. Et ex opposito, ea
αυ fabula in ventre effingit et obscure insonat, ac
si dogmata essent, programmate stabilit, vera esse
demonstrans. Et verba Engastrimythi a Spiritu
sancto dictata contendens, ea, ut sibi videtur, ascri-
bens scriptur:ze, vult immota permanere; divinis vero
oraculis a Moyse traditis fabularum nomine insignitis
sensum inverltit, littereque traditioni non vult ut
quis animum intendat. Nonne item ab Abraham
puteos effossos **, aliaque ad eos pertinentia, allego-
riis exponit, tantaque sermonum copia in immen-
sum protracta omne de illis negotium disterminat
in aliam sententiam translatum, licet ad hxc usque
tempora in regione illa oculis adhuc conspiciantur ?
Nonne [saac et Rebecca res gestas ** immutavit ,
inaures et armillas sermones esse aureos dicens , et
univezsum denique argumentum per vim distor-
tum, ad ea qux animo cernuntur el ratione intelli-
guntur traductum, cavillationibus deturpavit? Porro
de Job qui multa passus est ** commentarios
edens, non admiratur tolerantiam, non extollit
labores, non commendat virtutem , non probat fi-
dein, non fortitudinis animi exempla describit, non
tirones milites magnitudine animi vigoreque pru-
dentiz ad virtutem hortatur, non armat certatores
ut fortiter pro pietate pugnent; sed hac omnia
pratergressus sublimi dicendi modo filiarum nomi-
nibus exponendis aniliter multa sane consumpsit.
Verum quz de Diei nomine, et Cassie atque Cornu-
copie nugalus est, hic commeinorare difficile est ;
multiplici namque scatent futilitate. Ad Lazarum **
accedo. Cum debuisset Christi ingens opus magni-
facere, illoque palam demonstrare Deum esse, qui
mortuum jam fetentem e monumento auctoritate
evocaverat , eb verbi emissione corpora tumefacta
animaverat, his omnibus silentio involutis, Lazarum
amicum Dotihbini, quem non abs re propter virtutem
diligebat, in peccatis laborantem et mortuum trans-

9? Gen. 11, 91. *! Gen. xxiv, 22.

** Gen. xxi, 25.
(15) Ti. An τά;

, M6) Περὶ δὲ τοῦ Λαζάρου γράφω. Huetius in no-

Uis ad exegelica Origenis, pag. 122, pro γράφω το"

&x τῶν ἑναντίων, ἅπερ ὁ μῦθος ἐν γαστρὶ πλαττόμε-
wo; ἀφανῶς ὑπηχεῖ, ταῦτα δογματιχῷ βεθαιοῖ πρ.-
γράμµµατι, δειχνύων ἀληθή. Τὰ μέν γε τῆς ἐγγαστρι-
μύθου ῥήματα διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἱἰρῃσθαι sov-
ιστῶν, ἀτάλευτα μένειν ἀξιο τῇ Γραφῇ τὸ δοχεῖν
ἀναθείς' αὐτὰ 65 τὰ τοῦ θεοῦ διὰ Μωῦσέως ἐχδοθέντα
μηνύματα μύθους ὀνομάσας, ἑνδιαλλάττει τὴν ἔννοιαν,
οὗ δικαιῶν ἐμμένειν τῇ τοῦ γράµµατος ἐχδοχῇ. 'AXX'
οὐχὶ τὰ ὑπὸ τοῦ ᾽Αβραόμ ὁρωρυγμένα φρέατα, xal
τῶν (15) ἀμφ᾽ αὐτῶν ἀλληγορεῖ, xal τοσοῦτον ἁτη-
τείνας λόγου ἐσμὸν, ἅπασαν ὁμοῦ τὴν πραγματείαν
αὐτῶν ἀ)αιρεῖ, μεταθεὶς εἰς ἕτερον νοῦν, χαἰτοι τῶν
φρξάτων ἐπὶ χώρας ἔτι xal νῦν bye φαινομένων;
Οὐχὶ τὰ τοῦ Ἰσαὰκ xal τὰ τῆς Ῥεθέχχας ἑτροπολό-
Ύησε πράγµατα, τὰ μὲν ἑνώτια xal Ψέλλια .Ίόγους
εἶναι χρυσοῦς εἰρηχὼς, ἅπασαν δὲ τὴν ὑπόθεσιν ix-
θιασάµενος, ἐχείνην ἐπὶ τοῦ νοητοῦ παραλαθὼν ἐσν-
χοφάντησε; Περὶ δέ γε τοῦ πολύτλα προσοµιλήσας
Ἰὼθ, ἀντὶ τοῦ θαυμάσαι τὴν ὑπομονῆν, ἑπαινέσαι
τοὺς πόνους, εὐφημῆσαι τὴν ἀριστείαν, ἀποδέξασθαι
τὴν πίστιν, ἐχφράσαι τὰ τῆς χαρτεροφυχίας ὑποδεί-
γµατα, προτρέφασθαι διὰ τούτου τοὺς νεολέκτους εἰς
ἀρετὴν εὐφυχίᾳ xai ῥώμῃ φρονήσεως, ὁπλίσαι τοὺς
ἁγωνιστὰς ἀνδρείως ὑπὲρ τῆς εὐσεθείας ἀθλεῖν, ἀφέ-
µενος ἐχείνου, μετεώρως εἰς τὰ τῶν θυγατέρων ὁρ-
µήσας ὀνόματα κχατετρίδη Υραωδῶς. 'AXX ola μὲν
ἐφλυάρησεν εἰς τὸ τῆς Ἡμέρας ὄνομα ὀρμίσας, xax
Κασσίας Ἠτοι, xat có τῆς Ἀμα.θείας κέρας, οὐξὲ

D λέγειν οἷόν τε’ χλεύης γάρ στι παντοίας ἀνάπλεα.

Περὶ δὲ τοῦ Λαζάρου γράφω (16). 'Av τοῦ δοξάσαι
τὴν τοῦ Χριστοῦ µεγαλουργίαν χαὶ διὰ τούτων ἆπο-
δεῖξαι σαφῶς, ὅτι θεός ἐστιν, ὁ τὸν ὁδωδότα νεχρὸν ἐχ
τῶν μνηµάτων ἐξουσίᾳ µεταπεμφάμενος, xat τῇ τοῦ
ῥήματος ἀφέσει τὰ διῳδηχότα σώματα ψυχώσας,
οὐδὲν μὲν ἕνεχα τούτου λέγων, Λάζαρον δὲ τὸν τοῦ
Κυρίου φίλον, ὃν οὐχ ἀπειχότως ἠγάπα δι’ ἀρετὴν,
εἰς τὸν ἁἀσθενοῦντα χαὶ τεθνειῶτα ταῖς ἁμαρτίαις
ἀνήγαγεν. Οὐδεὶς δὲ χατὰ τοῦ διχαίυυ ταῦτα εἶπεν,

*! Job xyi, 14. ** Joan. xi , 55.

scribit γράφων, de Origene verbum istud accipiens ;
sicque reddit: De Lazaro autem scribens Origenes,
cum debuisset, etc.

051

DE ENGASTRIMYTIIO CONTRA ORIGENEM.

658

οὔτ ἔγραφεν οὗ γὰρ ἂν οὕτως ἀχρίτως (17) ἔστερ- A tulit. Quz nemo de justo aut dixit, aut dicta scri-

Υεν ὁ Κύριος αὐτὸν, cl uh θεσπεσίας ἐξῆπτο πολιτείας.
Ux ἔλαττον δὲ xal tb τῆς λιθοθολίας δρᾶμα θεωρῶν,
ἐπειδῇ xal τοῦτο πειρᾶται τροπολογῆσαι, τοῦ εὖαγ-
γελιχοῦ χαταφεύδεται γράµµατος:' Οὐ πάγυ ri, M-
γων, εὕρομεν, ζητήσαντες ἐν τοῖς πρὸ τούτου, ὅτι
ἑδάστασαν οἱ Ἰουδαῖο; Aiüovc ἴνα .Ίιθάσωσιν αὐ-
τόν. εἶτα μετ ὀλίγα φησίν' El γὰρ πά.ιν ἑδάστα-
cav, πρότερον ἐθάστασαν"' ἄνω δὲ xai κάτω βούλε-
ται χατασχεύασαι μὴ] προηγεῖσθαι χαὶ ἄλλην ὁμοίως

ἐχδοχὴν, ἵνα συστήσειεν, ὅτι λόγους, ἀλλ᾽ οὐχὶ λίθους,

ἐθάστασαν ἀμελητὶ xav! αὐτοῦ. χαἰτοι τοῦ εὔαγγε-

λιατοῦ πρόσθεν clpnxózo;- "Hpawv οὗν «ίδους ἵνα

Φάἑωσιν ἐπ᾽ αὐτόν. Ὡς δὲ ταῦτα προὔγραφεν ἓν τῷ
μεταξὺ πέντε που xal τριάχοντα πρὸς τοῖς ἑχατὸν στἰ-
χους ὑπερθάς, ἐπιφέρει προσθείς: Ἐδάστασαν οὖν
ol Ἱουδαῖοι Al0ovc ἵνα «Ἰιθάσωσι' αὑτόν. "AX
ταῦτα μὲν διττοῖς ἀναγέγραπται χωρίοις, ἓν διαφό-
ροις δὲ φαίνεται πεπραγμένα χαιροῖς ἀπὸ τοῦ μὴ τὰς
αὐτὰς ἔχειν τῶν ῥημάτων ἐπιπλοχὰς f$ συζυγίας
ἀλλ Ὡριγένης. ὁ πάσας οἰόμενος εἰδέναι τὰς Τρα-
φὰς, οὐχ ἀνέγνω. τοῦτο xal ταῦτα Ὑράφων ὡς ὅλον
ὁμοῦ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπὶ λέξεως.

XXII. Ei δέ τις ὑπολαμθάνει ταῦτα πλάττειν ἡμᾶς,
αὐταῖς ταῖς εὐαγγελιχαῖς ἐντυχὼν ἀποφάσεσι, xaX τοῖς
ἐμπονηθεῖσιν αὐτῷ περὶ τοῦτο σπουδάσµασιν, εὑρήσει
μηδὲν ἡμᾶς εἰρηχέναι ψευδές. ᾽Αλλὰ τι δεῖ περα,τέρω
λέγειν; "Άπαντα μὲν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, Ex τῶν ὀνομά-

των ἀλληγορῶν, ἀναιρεῖ τὰς τῶν πραγμάτων ὑποθέ-

σεις, οὐδὲ τοῦτο ἐννοῶν, ὅτι πολλαὶ μέν εἶσιν ὁμω-

νυµίαι διχαίων $5 ἀδίχων, οὐχ οἷόν τε 6b τὰς &vo-

µοίους τοῦ βίου πολιτείας Ex τοῦ ἑνὸς ὡσαύτως ὀνό-
µατος χρίνεσθαι' ἔστι γοῦν Ἰούδας ὁ προδότης, καὶ
θάτερος Ἰούδας ἁπόστολος" Ἱ αὖ πάλιν Ζαχαρίας
ἁδιχώτατος βασιλεὺς, καὶ Ζαχαρίας ἕτερος ὁ προ-

φήτης. Οὐ μὴν ἀλλὰ xal ὁ βληθεὶς ἐν τῇ χαμίνῳ τοῦ.

πυρὸς Ανανίας ' ἔστιδὲ παρὰ τοῦτον ἄλλος ᾿Ανανίας
ὁ διώχων μὲν τὴν Ἐχχλησίαν ἀντὶ τοῦ διώχεσθαι,

προστάττων δὲ τύπτεσθαι τὸν ᾽Απόστολον, ᾧ xol
χαταντικρὺ πρὸς ἔπος ὁ Παῦλος ἀντεφθέγξατο' TU-

«τει σε μἐ..Ίει ὁ Osóc, τοῖχε χεχογιαµέγε" καὶ
σὺ κάθῃ κρῖναί µε μετώ τὺν vópor, καὶ zapavo-
po» µε κελεύεις τύπτεσθαι; Τοιγαροῦν εἴπερ óvó-

ptis mandavit; neque enim eum tam valido amore
Dominus prosecutus fuisset, nisi vitz ratio quam
profitebatur divina fuisset, Neque minus his, dum
lapidationis factum speculatur, illud etiam ac si
per trgpos factum in aliam sententiam educere ob-
nitens, in evangelicis verbis mire mentitur : Licet;
inquit, multum perscrutati fuerimus, nondum inve.
nimus in his qua scripla sunt, Judaos arripuisse la-
pides ut in illum injicerent. Et paucis additis: Nam
si iterum assumpserunt , prius assumpserunt. Vult
autem tum in superioribus tum in inferioribus nil
tale przecessisse, ut probet eos verba, sed non lapides,
assumpsisse perperam in illum; et tamen evange-
lista prius dixil: Tulerunt igitur lapides ut jacerent
in illum δν. Qua ubi scripsisset, centum et triginta
quinque versiculis interjectis , subdit : Sustulerunt
itaque Judai lapides ui lapidarent ipsum 5, Πωο
quidem duplici loco descripta sunt, diversisque tem-
poribus gesta apparent, quod non habeant eosdem
verborum nexus vel conjunctiones. Sed Origenes
ipse, qui se Scripturas omnes tenere existimat, haec
scribens, non cognovit totum id Evangelii scriptum
ad litteram.

XXII. Porro si quis hzec nos effingere existimat ,
sententiis evangelicis perlectis, illiusque in eas
commentariis, ab omni nos abstinuisse mendacio
comperiet. Quid inde opus est ultra progredi ? Om-
nia, ut. verbo expediam, allegoriis ex nominibus
desumptis exponit, rerum argumenta de medio tol-
lit; neque illud percipiens, inultas essc justorum
οἱ injuatorum easdem denominationes, neque fieri
posse ut diverse vitx» rationes ab uno nomine simi-
liter dijudicentur. Est itaque Judas proditor, et alter
Judas apostolus; vel rursum, Zacharias rex inju-
slissimus, et Zacharias aller propheta. Et qui in
fornacem ignis injectus est, Ananias vocalatur ;
alter auteni est przeter hunc Ananias qui Ecclesiam
persequebatur, cum ipse potius persecutionem pali
debuisset, imperabatque ut flagris czederetur Apo-
siolus, cui in faciem ad verbum Paulus sic respon-
dit : Percussurus est te Deus, mure dealbate. Et tu
sedes et judicas me secundum legem, et contra leges
me jubes percuti **? Igitur si nomine res ipsa dis-

µατι τὰ πράγµατα Χρίνεται, λεγέτωσαν οἱ ταῖς D cernuntur, qui similibus tropologiis incumbunt, di-

τοιαύταις ἑπερειδόμενοι τροπολογίαις, ὁποίᾳ µεθόδῳ
τὰς ἀνομοίους ἐπιστήμας 9) πολιτειῶν ἀναγωγὰς àx
τῆς ὁμωνυμίας ἀξιοῦσιν ἑρμηνεύειν. ᾽Αμέλει πολλοὶ
μὲν ἔτι xal τήµερον Ἰουδαῖοι προπατόρων i| προφη-
τῶν ὀνόματα βαλλόμενοι δρῶσιν ἀθέμιτα: πολλοὶ δὲ
χαὶ παρ᾽ Ἕἳλλησι Πέτροι καὶ ΗΠαῦλοι χαλούμενοι πράτ-
τουσιν ἀνίχεστα. Τὰ μὲν τοίνυν ὑπόχενα τῶν λόγων
Ὡρ:γένους οὐχ ἤχιστα xaX διὰ τῆς τοιαύτης ἁλίσχε-
ται κουφολογίας᾽ óca δὲ τῆς ἀναστάσεως ἕνεχα xa-
χοδύξως εἰσηγεῖται, δηλῶσαι μὲν ἐπὶ τοῦ παρόντος

** Joan. vin, 59.

(113) "Axpítoc. Forte ἐκχρίτως.

*! Joan. x, 91... ** Act. xxiii, 3.

cant qua methodo diversas scientias aut vit: ratio-
nes ex eodem nomine explicant. Multi scilicet in
hunc diem progenitorum aut prophetarum nomini-
bus insigniti Judzi jus violant et impie vivunt ;
multi item et apud gentes Petri et Pauli nuncupati,
nefarie rem suam gerunt. ltaque futilitas levitasque
sermonun Origenis non minus per hanc vaniloqueu-
tiam deprehenditur. Quz porro resurrectionis causa
male sentiens intrudit, publicare non est prasentis
negolii. Methodius enim sancte meinoriz in illud

961

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

διαπράττεσθαι θεὸς xal ὁ θειότατος αὐτοῦ Παῖς, ἄλλος A agnoverunt, nonne multo magis scire poterant re-

δὲ xai τὸ παράπαν οὐδείς. El οὖν τὴν ἁόρατον τοῦ
Θεοῦ βασιλείαν ἔγνωσαν ἁγίῳ Πνεύματι χρισθεῖσαν,
οὐ πολλῷ πλέον ἐπιγνῶναι τὴν τοῦ Δαυῖδ ἑδύναντο
διὰ χρίσµατος αἰσθητοῦ xai χαταλύσεως ὁρατῆς ;
Ἁλλ' οὐχ ᾖδει τὰ πεπραγμένα xal Γραφαῖς ἀνακεῖ-
μενα περὶ τοῦ Aavtb ὁ ἁλιτήριος, 6 Ye xa τῷ Κυρίῳ
περιδαλλομένῳ τὸ σῶμα προσελθὼν ἔφη τολμηρῶς' El
Ylóc sl τοῦ θεοῦ, βάλε σεαυτὸν κάτω. γέγραπται
γὰρ, ὅτι τοῖς ἀγγέ.οις αὐτοῦ, φησὶν , ἐντελεῖται
περὶ σοῦ, xal ἐπὶ χειρῶν ἁροῦσί σε, µήποτε προσ-
1ὀύῃς πρὸς .1θον τὸν πόδα σου. Οὐκοῦν εἴπερ Ex
τῶν ἁγίων ὑποτυποῦται Γραφῶν ὁμιλεῖν, οἶδεν ἄρα
τὰ Υεγραμµένα χαχομαθῶς ' εἰ δὲ τούτων ἐν γνώσει
χαθέστηχεν, οὐχ ἄρα τὴν τοῦ Aavto ἡγνόει βασιλείαν,

gnum David per visibilem unctionem visibilemque
commutalionem ? Verum res gestas et in Scripturis
descriptas de Davide perditissimus non vidit, qui
Dominum corpore circumdatum aggressus audacter
dixit : Si Filius Dei es, mitle te deorsum; scriptum
est enim : Angelis suis mandavit de te; et in manibus
attollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem
tuum 9. Igitur si ex divinis litteris colloquia ne-
clere fingit, scit quae scripta sunt, tametsi prave;
qua si cognovit, profecto regnum David non igno-
rabat, quod divinis litleris erat scriptum ; ita ut ea
qua scripta sunt demon pronuntians niliil omnino
vaticinatus sit.

τοῖς ἱεροῖς ἐγχεχάραχται Ypáppaow ^ ovs τὰ γεγραμµένα λέγων ὁ δαίµων, οὐδὲν mposofcsusev οὗ-

^
δαμῶς.

ΧΧΙΥ. 'AXY ὁ πολύφηµος Ὠριγένης, οὐδ' ὁτιοῦν Β ΧΧΙΥ. Sed multi nominis Origenes, cum non

εὑρίσχων εἰπεῖν, εἰς τοῦτο κατέφυγε τετεχνασµένως,
ἑτέρωθι πρὸς ἐπὶ τούτοις ἐπαγαγών' Ἐγὼ δὲ, φη-
olv, οὗ δύναμαι διδόναι δαιµονίῳ τηικαύτην δύ-
γαμος”, ἵνα προφητεύῃ περὶ Σαοὺ.ἲ καὶ τοῦ .Ἰαοῦ
του θεοῦ, καὶ προφητεύῃ περὶ βασιλείας Δαυῖδ,
ὅτι μέλλει βασιλεύει». Εἶτα φαίη τις ἄν Ὢ ἀνοη-
"tate ἀνδρῶν, οὐ δίδως μὲν αὐτῷ προφητεύειν, ἔπι-
τρέπεις δὲ αὐτῷ προφἠτας ἀνάχειν ἐξ bou, xal
ἀγγελιχοὺς ἄφνω µεταστέλλεσθαι χοροὺς, ὅπερ ἑστὶ
μεῖνον χαὶ προὖχον xai θειοτέρας ἐχόμενον ἐξουσίας ;
ρά Υε τίς οὕτως ἐνόησεν ἀσθενῶς f] πτωχῶς; "AX
μάλιστα μὲν ἔγωγε φαίην ἂν ἀνθυπενέγχας, ὅτι µη-
Kv προεφήτευσεν ὁ δαίµων, ὥς ve χαὶ πρόσθεν ἑδεί-
ἔαμεν εἰ δ' ἄρα xal προφητείας ἄξια διαλεχθεὶς

baberet quid diceret, ad hoc artificiose confugil,
aliunde argumentis excogitatis : Ego sane, inquit,
tales demoni vires concedere nequeo, ut de Saulp
et populo Domini vaticinia edat, item de regno Da-
vid, illum scilicet regno potiturum. Sed dicet quis-
piam : O omnium stolidissime! illi' vaticinia ne-
gas, et prophetas ab inferis educere, cotusque
derepente angelorum, quod majus est diviniorisque
potentie argumentum, concedis? Quis ita infirme
aut exiliter rem intellexit? ΝΦ ego potissimum re-
sponderem, dzmonem, ut et antea demonstravi-
mus, nihil vaticinatum fuisse; qui licel prophetia
non indigna collocutus fuisset, non ideo tamen
exislimandum erat, spiritus et justorum animas

ἐτύγχανεν, οὐδ' οὕτως ἐχρῆν ὑπολαμθάνειν, ὅτι πνεύ- C eum ab inferis evocasse. Etenim et. Caiphas cum

µατα xat ψυχὰς διχαίων ὁ δαίµων ἀνήγαγεν ἐξ oov:
χαὶ γὰρ ὁ Καϊάφας ἐπὶ τῇ κατὰ τοῦ Χριστοῦ συστά-
σει προεφήτευσεν, εἱρηχὼς, ὅτι Συµφέρει ἡμῖν ἵνα
αἷς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ «Ἰαοῦ, xal μὴ
ὅ1ον τὸ ἔθνγος ἀπό.Ίηται. Ταῦτα μὲν οὐκ εἶπεν
dg' ἑαυτοῦ' καθάπερ ὁ σοφώτατος ἐξέδωχεν Ἰωάν-
νης΄ ἀρχιερεὺς δὲ ευγχἀνων ἐχείνου τοῦ ἔτους,
προεφήτευσε». El δὲ οὗτος ὁ χατὰ τοῦ Κυρίου βου-
λὰς ἀδίχους ἀράμενος, ὅμως οὐχ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ προφη-
τεύει, χινούμενος δὲ δήπουθεν ὑφ' ἑτέρου χαθ᾽ ἑαυτοῦ
ποιεῖται τὸν ἔλεγχον” οὐδὲ εἴ τις ἄλλος ἄρα τοιοῦτό
τι δρᾷ, προσεχτέον, ὅτι παρὰ τοῦτο θειοτἐρας ἑξῆ-
πται δυνάµεως. 0ὐδὲ ἀνασχετέον, εἰ λέγοντες ὅτι
µαντείᾳ δαιμονιώδει φυχὰς ἀνάγειν ἔοιχεν ἐξ ἅδου
χαὶ στρατιὰς ἀγγέλων, οἷα θεός ' ἑπαχουστέον γὰρ
Oa περὶ τῶν τοιούτων ἐξαγορεύει προφητῶν ἐν τῷ
Δευτερονομίῳ θεσπίζων ὁ Μωῦσης' Ἐὰν δὲ ἀναστῇ,
φάσχων, ἐν col προφήτης, ἢ ἐνυπνιαζόμενος τὸ
ἐν ύαγιον, καὶ δῷ σοι σημεῖον i) τέρας, καὶ ἔ6ῃ τὸ
σημεῖον ἢ τὸ τέρας ὃ ἐ.1άλησε πρὸς σὲ, «έγων"
Πορευθῶμεν, καὶ «ατρεύσωμεν θεοῖς ἑτέροις, οὓς
οὐχ οἴδατε, οὐκ ἀχούσεσθε τῶν .Ίόγων éx&lvov
τοῦ προφήτου, φησιν, 7] τοῦ ἐνυπνιαζομένου τὸ
ὀν ύπνιον ἐχεῖγο, ὅτι πειράζει Κύριος ὁ θεὸς ὑμᾶς,

5 Math. iv, 6, 7? Joun. κι, 50.

de Christo prophetasset, dixit : Expedit nobis ut
unus homo moriatur pro populo, et non tota gens per-
eat '?. Haec autem non dixit ex semetipso, ut sci-
tissimus tradidit Joannes; sed cum esset pontifex
anni illius prophetavit. Si bic, qui contra Dominum
sententiam injustam tulit, tamen non a sernetipso
vaticinatur, sed motus duntaxat ab alio coargui-
tur; neque ergo si quis alius idem effecerit, ideo
propterea divinioris eum esse nature censendum.
Neque sustinendum est si dicant przstigiis diabo-
licis animas ab inferis exercitusque angelorum, ut
videlur, veluti Deum, eduxisse. Attendenda quippe
sunt que de his prophelis precipiens Moyses in
Deuteronomio effatur : Si surrexerit in medio twi
propheta, seu somnium somnians, et dederit iibi
signum vel. prodigium, et evenerit. signum sive pro-
digium quod locutus est ad. te, dicens : Eamus et ce-
lamus deos alienos quos ignoratis ; non audietis verba
prophete illius, *it, aut somniantis somnium illud,
quia Lentat vos Dominus Deus, ut palam fiat utrum
diligatis Dominum Deum vestrum "', Verum bic
dualitatem Patris et ejus unigenii Filii repraesen-
tans, alterum quidem Dominum tentantem appel
lat, alterum esse Dominum item et Deum dilectum,

11 Deut, xiu, 1-3.

$. EUSTATHII EPISCOPI ANTIOCHENI

ut hoc numero binario unam Deitatem probaret, A τοῦ ἰδεῖν εἰ dyaxüre Κύριον τὸν θεὺν ὑμῶν.

veramque Dei generationem. Si autem propheta
ille qui signum aut portentum ostendere promi-
serat, omnibus modis abjiciendus est, ideo quod ne-
fariumi Molorum cultum introduceret, licet signi
potentia przecesserit, quanto magis dzemoni, qui ab
inferis spiritus justorum evocare pollicetur, nulla
fides est adhibenda? Nemo prxterea quamvis im-
pius diceret, illis oracula consulentibus, Deum ten-
tantem impium, suscitasse Samuelem; ut factum
postea subsecutum daemonis promissioni ascribe-
retur, eoque nomine per fraudem deleret aliquos.
Nam omnino cavendum erat, ut legum lator man-
daverat, a vaticinii scelere. An non auguria eo-
rumque causas exsecrandas putas? nonne vatici-
nationes engastrimythi et sortium symbola? Audi
qua paulo post iterum przcepit : Si introieris in ter-
ram quam Dominus Deus tuus dat tibi, non disces [α-
cere secundum abominationes illarum gentium, Non in-
veniatur in te qui lustret filium suum vel filiam suam in
igne, et valicinans vaticinia, et mittens sortes, et augu-
rans incantationibus incantationem, veutriloquus, et
porlentorum inspector, et interrogans mortuos : est
enim abominatio Domino omnis qui facit hec '*.
Post hzc innuens etiam alienigenis propterea mor-
tem et internecionem minari, statim subdidit :
Propter enim tales abominationes Dominus extermi-
nabit illos a te. Manifestum itaque est, engastri-
mythi vaticinationem cum cseteris idololatrix cau-
sis conjunctam esse. lta enim in febribus internz
sordes morbum incendunt, vitiososque humores
exacuunt, adeo ut ex tumore et corruptione ple-
rumque pestem inferant. Et dum portentorurm in-
spectiones tristes visiones vocavit, quz per Enga-
strimythos facte historia traduntur, probavit in
illis nihil veri contineri. [deo, ut existimo, rursus
in Levitico atrociorem contra eos sententiam dixit,
his ipsis verbis peractam : Et vir aut mulier, si
[acti fuerint ventriloqui vel incantatores apud vos,
morte moriantur ;— lapidibus illos obruite : rei
sunt **, '

Ἁλλ' ἐνταῦθα μὲν τὴν δυάδα Πατρός τὲ xat τοῦ
μονογενοῦς Ylou παριστῶν, ἄλλον μὲν τὸν χπειρά-
ζοντα Κύριον ὀνομάζει, ἄλλον δὲ παρὰ τοῦτον εἶναε
τὸν ἀγαπώμενον Κύριόν τε xal θεὸν, ἵνα Ex δνάδοι
τὴν µίαν ἀποδείξη θεότητα χαὶ τὴν ἀληθῃ θεογονίἰαν.
El δὲ ὁ προφήτης ἐχεῖνος ὁ τὸ σημεῖον ὑποσχόμενος
j| τὸ τέρας ὑποδεῖξαι παντάπασιν ἀποχριτέος ἐστὶ,
τῷ τὴν ἀθέμιτον εἰδωλολατρείαν εἰσηγεῖσθαι, χἂν fj
τοῦ σημείου δύναμις ἐνεργοῦσα mpotpé£yn πόσῳ Oh
μᾶλλον οὐ yph δαίµονι πιστεύειν ἑἐπαγγελλομένῳ
φυχὰς ἐξ ᾷδου µεταπέμπεσθαι xal πνεύματα δι”
χαίων; 'AXÀ' οὐδὲ φαίη τις ἂν ἀσεθῶν, ὅτι µαντευο-
µένων ἐχείνων ὁ θεὸς ἀνέστησε τὸν Σαμουὴλ ἔχπει-
ῥάσαι τὸν ἄδιχον ἐθέλων, ἵνα ἐπιγράψῃ τῇ τοῦ δαί-
μονος ἐπαγγελίᾳ τὸ ὁορᾶμα, καὶ διὰ τῆσδε τῆς προ-
φάσεως ἁπάτῃ «φθείρῃ τινάς' ἀνάγχη γὰρ i6
ἅπαντος φυλάττεσθαι τὸ τῆς µαντείας ἄγος, ὡς ὁ
νομοθέτης ἐθέσπισεν ἁλλ᾽ οὗ µυσαρά τις ἡγεῖται τὰ
τῆς οἰωνοσχοπίας αἴτια, χαὶ τὰ τῆς ἐγγαστριμύθω
μαντεῖα χαὶ σύµθολα χλῃηδόνων; ᾿Αχονέτω πῶς ὀλίγα
πρόσθεν ὑπερθὰς ἑδογμάτισε πάλιν. Ἐάν δὲ, φησὶν,
εἰσέλθῃς εἰς τὴν γην ἣν Κύριος ὁ θεός σου δί-
δωσί σοι, οὗ µαθήσῃ ποιεῖν κατὰ τὰ βδελύγματα
τῶν ἐθνῶν ἐκείνων ' οὐχ εὑρεθήσεται ἐν col
περικαβαίρων τὺν υἱὸν αὐτοῦ καὶ τὴν» θυγατέρα
αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ µαγτευόμεγος µαντείαν, xal
κ.]ηδονιζόμενος, καὶ οἰωνιζόμεγος Φαρμάχοις
ἑπαοιδὴν», ἐγγαστρίμυθος, τερατοσκχόπος, éxepu-
τῶν τοὺς vexpoUc Eccc γὰρ βδέΊυγμα Κυρίφ απᾶς
ὁ ποιῶν ταῦτα. Μετὰ τοῦτο μπγνύων, ὅτι xa τοῖς
ἀλλογενέσι διὰ ταῦτα θανάτου γένεσιν ἀπειλεῖ xal
φθορὰν, ἐπήγαγεν εὐθέως * "Evexa γὰρ τῶν βδε-
Aurpácoy τούτων Κύριος ἐξοοθρεύσει αὑτοὺς ἀπὸ
CoU. Φαίνεται τοίνυν, ὡς dj μαντεία τῆς ἐγγαστρι-
μύθου συνέζευχται μετὰ πάντων ὁμοῦ τῶν τῆς cl-
δωλολατρείας αἰτιῶν' ὥσπερ ἓν πνρετῷ σχυθάλων
ἕνδοθεν ὑποχειμένων ἐγερτικῶν μὲν ἀῤῥωστίας,
ὑπεχχαυμάτων δὲ μοχθηρῶν, οἰδήσει χαὶ φθορᾷ τὴν
λυμώδη νόσον ἀποχύειν εἰωθότων. Et δὲ δὲ xal τε-
ρατοσχοπίας ὑὠνόμασε τὰς ἀμειδεῖς ὁπτασίας, ὅσαι

διὰ τῶν ἐγγαστριμύθων ἱστοροῦνται, συνέστησεν, ὅτι μηδἑν ἐστιν ἁληθὲς Ev αὐτοῖς * ἐντεῦθεν, οἶμαι, πάλιν
ἐν τῷ Λευϊτιχῷ σκυθρωποτέραν ἀπόφασιν ἐξήνεγχε xav αὐτῶν, ἐπαγαγὼν αὐτοῖς ῥήμασι Kal dvd i
γυγἡ, φάμενος, ἂν γένηται ἐγγαστρίμυθος ἢ ἐπαοιδὸς ἐν ὑμῖν, θανάτῳ θαγατούσθωσαν, «Ἔίθοις A

θοδο.1ίσατε αὐτούς ' Évoyol εἰσυ'.

XXV. Quid hic igitur dicent qui novas Orige- D XXV. Τί τοίνυν φασὶν οἱ τὰς Ὡριγένους ἁσπα-

nis senlentias amplectendas esse contendunt?
trum veluti pessimarum artium operatores Enga-
sirimythos jubet occidi, vel e contrario bonorum
operum praeceptores? Nam si impiorum sunt au-
ctores facinorum, jure legum lator detestandos, qui
nihil veri pronuntiant, eliminat ; sin optimarum
actionum magistri sunt, frustra in eos lex anim-
9dvertit. Quippe si ab inferis animas educunt
qua cum huc advenerint futura predicant, neces-
saria indigentibus utiliter suggerunt ; injuste ergo
lapidibus obrui benefactores legum lator pracepit :

15 Deut. xvi, 9-19. 7? Levit. xx, 27.

στέας εἶναι τιθέµενοι δοξοχοπίας ; Ἡότερον ὡς ἐχθί-
στων ἐπιτηδευμάτων αἰτίους ἀναιρεῖσθαι πρεστάττει
τοὺς ἐγγαστριμύθους, f) τοὐναντίον ὡς ἁἀγαθῶν ὑπο-
θήµονας ἔργων; El μὲν οὖν ἀσεθῶν clot δραµάτων
αὐτουργοὶ, δικαίως ὁ νομοθέτης ἀπελαύνει τοὺς ἕνα-
χεῖς, οὐδὲν εἰσαγγέλλοντας ἀληθές ei δὲ καλλίστων
εὑρεταὶ πράἀξεών clot, περιττῶς ὁ νόµος ἑψηφίσατο
χατ αὐτῶν. El γὰρ ἀνάγουσι μὲν ἐξ ἄδου φυχὰς, αἱ
δὲ ἀφιχνούμεναι δεῦρο χηρύττουσι τὸ µέλλον, ἐφοδιό
ζουσι τοὺς δεοµένους ἐπωφελῶς, οὐ διχαίως prz
λιθοθολεῖσθα, τοὺς εὐεργέτας ἐθέστισεν ὁ νομοθέτης

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

ὥστε δυοῖν ἀνάγχη θάτερον, ἢ ταύτας ἀχρειῶσαι τὰς A ita ut unum ex duobus necesse factu sit, aut has

φωνὰς, f| τὰ τῆς ἑἐγγαστριμύθου ῥήματα διαθαλεῖν
ὡς ἔωλα χαὶ φευδή. ᾽Αλλὰ τί φῶμεν; ᾽Αντιδοξοῦσιν
Ὅ ἑαυταῖς ai θεῖαι Γραφαί ; ταῖς δὲ πολλαῖς ἡ µία µά-
χεται φῆφος; El δ ἄρα xaX µάχη τίς ἐστιν, ἐπι-
χρατοῦσι πολλαἰ. Καὶ μὴν ix τῶν ἑναντίων οὕτως
ὁμοφώνῳ συνοδίᾳ χαταφηφίζονται τῶν ἐγγαστριμύ-
θων ὡς ἀνόσια δρῶνται' οὐδὲν ἧττον ἔτι χἀν τῇ τε-
τάρτη τῶν Βασιλειῶν ἀνειλημμένον ἐστὶν, ὅτι Μα-
νασσῆς μὲν ἀσεθείας ὑπερδολῇ πρὸς οἷς ἑἐδιχαιοχτό-
vtt, xal παντοίας ἐθρήσχευεν εἰδωλομόρφους ὕλας'
Ἑποίησεν ἑαυτῷ, qno, ἑγγαστριμύθους καὶ
qvoctac* ἀντιστρόφως δ αὖ πάλιν ὁ δικαιοσύνης
ἀρετῇ διαπρέφας Ἱωσίας ὁ βασιλεὺς ἅπαντα μὲν
ὁμοὺ τὰ χειρότευχτα χαθεῖλεν ἀφιδρύματα, πνρὶ δὲ
τεφρώσας Ἱφάνισεν' οὗ μὴν ἀλλά γε πρὸς τούτοις
ἀφεῖλεν, ἔφη, τοὺς ἑγγαστριμύθους, xal τοὺς
Τ}ώστας, xal τὰ θεραρὶμ, xal τὰ εἴδω.α, xal
τὰ χαρασαεί»' εἶτα xai μετ ὀλίγα φησὶν, ὅτι
xal ἐγεπύρισεγ, ὡς ἀθέμιτα δηλαδή. Τοιγαροῦν εἴ-
περ ὁ αὗτός ἐστι συγγραφεὺς ἑχατέρου τοῦ γράµ.-
µατος, ἐνταῦθα δὲ δύο πρόσωπα βιολογεῖ βασιλέων,
εἶτα τούτοιν τὸ μὲν ἄδιχον εἰσάγει [ὅτι πρὸς] ἄλλοις
εἴλετο xal τῶν ἑγγαστριμύθων, τὸ δὲ ζήλῳ διεγηγερ-
μένον ἐπαινεῖ, τῷ χαὶ τοὺς ἑγγαστριμύθους ἑξᾶραι
αρὸς ἅπασι τοῖς ἐχθροῖς. El δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει,
συνέστηχεν, ὅτι οὐχ ἑαυτῷ µαχομένας ἐξεδίδου φω-
νάς. 0ὐδ' αὖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔφασχεν ἀναθεδη-
χέναι τὸν Σαμουἡλ, ἀλλὰ τοὺς τῆς ἐγγαστριμύθου
διηγεῖτο λόγους, ὡς ᾧετο καὶ τὸ δοχεῖν ἑχόμπαζεν
ἑχείνη φαντασιοχοπίαις ἀναπτεροῦσα τὸν δυνάστην
ἁδήλοις' οὗ γὰρ ἂν ἑαυτῷ χαὶ ταῖς ἄλλαις ἁπάσαις
ἐμάχετό πως Γραφαῖς. 'AXX οὐχὶ µόνον αὗται ταῦτα
διελέγχουσιν αἱ ῥήσεις, ἀλλ᾽ ἔτι γε τούτοις ἐπιφη-
φίζεται χαὶ μάρτυς ἄλλος ἀξιοφανῆς, ὁ προφήτης
Ἡσαῖας, πὴ μὲν ἁπαγορεύων τὰ τοιάδε poor, Th
δὲ παραινῶν ὀρθότατα τοῖς ὑπηγχόοις αὐτῷ χελαδεῖ
Καὶ ἑὰν' εἴπωσι πρὸς ὑμᾶς' Ζητήσατε τοὺς é-
}αστριμύθους, xal τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς φωγοῦντας,
τοὺς x&roAoyovrtac, ol éx τῆς κοιλίας οωγοῦσυ"'
οὐχὶ ἔθνος πρὸς θεόν. Εἶτά τι μετὰ ταῦτα προσθεὶς
ἐπιφέρει Τί ἐκζητοῦσιν, ἔφη, περὶ τῶν ζώντων
τοὺς νεκρούς; Νέμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκεν,
ἵνα εἴπωσιν οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ

voces lanquam inutiles abjicere, vel engastrimythi
verba tanquam falsa atque vana criminari. Sed
quid dicemus? Pugnantne inter se sacre litterz?
an una sententia multis adversatur? Si quz tamen
inter eas controversia est, potiori eorum parti
palma danda est. Et tamen contrarie omnibus
sententiis in engastrimylhorum condemnatione,
tanquam eorum qui impie agunt, eoncurrunt. Nec
minus preterea in quarto Regum relatum est, Ma-
nassem impietatis excessu, praeter justorum neces,
omnibus rebus que idola prx: se ferebant servi-
visse : Fecit sibi ipsi, ait '*, engastrimythos et gno-
stas. Ex altera vero parte, qui justitie laude il-
luxit, Josias rex omnes simul manufactas statuas

B dejectas, igne consumptas delevit. Inter cztera et

id memoratu dignum egit : Sustulit, inquit '*, ven-
triloquos, et gnostas, et theraphim, et idola, et cara-
saim : et paucis interjectis, ea combussit, ait, veluti
nefaria. ltaque si utriusque scriptionis unus est
auctor, in quibus duorum regum vilas scripsit,
horum alterum injustum fuisse ait, quod pr:eter
alia ventriloquos induxerit, alterum laudibus extol-
lit quod divino zelo excitatus ventriloquos pra om-
nibus inimicis deleverit. Πῶο si ita se habent, pa-
lel. non sibi adversantes voces emisisse. Neque
Spiritus sanctus dixissel Samuelem ascendisse, sed
engastrimylhi referebat sermones, illam, uti sibi
videbatur atque opinabatur, magnifice se jactasse,
spectris quae tantum imaginatione obscure depre-
hendebantur, regem spe bona extollendi. Neque
enim sibimet ipsi aliisque Scripturis omnibus ad-
versarelur. Neque tantum hz auctoritates ista
damnant, sed preter has alius item testis fide di-
gaus Isaias propheta, calculum addit. Hic quidem
similes abominationes exsecratus hec subdit, ut
ita sentiant, rectissime adhortatus : Et si dixerint
vobis : Quaerite ventriloquos, et eos qui a terra cla-
ment, qui vane loquuntur, vel e ventre dicunt : non
est gens ad Deum. Deipde paucis additis : Quid
querunt de vivis mortuos? Legem quippe iu auzi-
lium dedit, ut dicant, non. sic ut verbum hoc, pro
quo non est dare munera pro eo 15, clara sanctaque
voce genus omne ventriloquorum explosit. Et si

ἔστι δώρα δοῦγαι mpobótio μὲν ἱεροφωνίᾳ τὸ τῶν p vaniloquorum similem consessum declaravit, sine

ἐγγαστριμύθων ἀπεχήρυξε γένος. El δὲ χενολόγων
ἀπέφηνε τὸ τοιοῦτο συνέδριο», ἀναμφιλόγως ἀπέδει-
ξεν, ὅτι τούτων οὐδὲν οὐδεὶς οὐδεπώποτε λέγει τὸ
παράπαν ἀληθὲς, ἀλλὰ Φευδηγηρίἁ. μὲν ὑποχένῳ
Πλάττουσι τὴν ἁπάτην, ἑώλῳ δὲ χενολογίᾳ φεναχἰ-
ζουσι τοὺς ἁμαθεῖς. "00εν ἀχολούθως ἐπέσχωπτεν
ἐχείνοις ὅσοι περὶ τῶν ζώντων ἑρωτῶσι τοὺς νεκρούς)
αὐτοὶ γὰρ, ὅλοι νεχροὶ χαὶ πηροὶ τυγχάνοντες, οἱ χε-
νολόχοι τὰς τῶν νεκρῶν ὑποτυποῦνται διαχονεῖσθαι
φωνάς * ὁδὲ προρήτης ἐπεμαρτύρετο βοῶν, ὅτι νόμος
ἀῤῥαγὴς ἔχχειται περὶ τούτων, ἵνα μὴ κατὰ τοὺς ἅπο-
'φθεγγοµένους ὑπαχθῶσι χουφολογίαις ἑώλοις * àxpo-

*» Jy Reg. xxi, 6... 7* IV Req. xxi, 25.

dubio demonstravit horum neminem ullam unquam
omnino proferre veritatem, sed mendaciis, iisque
inanibus, ingestis fraudes componere, levique ac
frivolo sermone indoctis imponere. Quare non in-
congrue illis exprobrabat qui de vivis mortuos in-
terrogant. Ipsi enim vaniloqui, cum mortui sinl et
ceci, mortuorum voces deferre se simulant. Contra
quos testimonium dicebat propheta clamans, legem
jam de his fuisse latam, ne inani sermonis dicaci-
tate subducantur, quemadmodum et. hi qui talium
rerum sunt auctores. Est enim firmissima legis
custodia, coeleste auxilium implorare, et non e re-

"$ ]sa. νΗ!, 19, 320,

669

DE ENGASTRIMYTHO CONTRA ORIGENEM.

ὄργανα Ütoni,uv, ἀσεθεῖ δὲ µαντείᾳ δαιμόνων ἔπι- A giaria demonum vaticinatione obtrudunt. Ipsum

σχυλῶν. Οὐ πείθει δὲ αὐτὸν οὐδὲ τὸ σύνθετον ὄνομα
ποταπὴν ἔχει διαγωγήν. Ἡ γὰρ Ἐγγαστρίμυθος
ἑρμηνεύεται παρὰ τὸ μῦθον àr γαστρὶ zezJAacpé-
ον ἐμφαίνει ἣ δὲ τοῦ μύθου σύνθεσις ἐσχημά-
τισται σχηνοπη]ουμένου πιθανῶς εἴσω γαστρὸς, οὖκ
ἀλήθειαν, ἀλλὰ τὸ φεῦδος ἄντιχρυς ἐχφωνεῖ. Ma-
xptp γοῦν ἄμεινον ἴσασιν οἱ ποιχίλαις ὁμιλήσαντες
λόγων ἀναφοραῖς, ὁποῖόν ἐστι τὸ γένος αὐτοῦ χὰ» τὰ
μάλιστα δὲ δεισιδαιµονίαν πυρέττων Ἑλληνικὴν µαν-
τείαν εἰσηγεῖται λεληθότως.

XXVII. ᾽Αλλ' ὅμως οὐ παραιτητέον ἡγοῦμαι xàv-
τεῦθεν ἑλέγξαι τὴν ἀξυνεσίαν αὐτοῦ bv ὀλίγων, ὡς
δέον. Al γάρ τοι ῥητοριχαὶ δηλοῦσι τεχνογραφίαι σα-
φῶς, ὅτι μῦθός ἐστι πλάσμα συγχείµενον μετὰ qu-
χαγωγίας πρός τι τῶν ἓν τῷ βίῳ χρήσει διαφἑρον "
πλάσμα δὲ δήἠπουθεν εἴρηται παρὰ τὸ πεπλάσθαι,
φασὶν, αὐτὸν συνοµμολογουµένως ' ob γὰρ ἔτι νοµί-
ζοιτο μῦθος, εἰ γεγονὼς εἴη χατὰ ἀλήθειαν , εἰ δὲ
πλάσματος αὐτοσχεδίου σὐνθεσίς ἐστιν ἡ µυθοποιία,
πύῤῥω μὲν ἔργῳ τῆς ἁληθείας ἐλήλεγχται, λόγῳ xal
πραγμάτων ὕλας εἰχονίζει τῇ πράξει λειποµένη τὰ
Υὰρ οὐχ ὄντα πιθανολογεῖν ἔοιχεν ὡς ὄντα, καὶ διη-
γήσει µίµησιν εἰσάγει πεπλασμένην' ἀνυπόστατα
τοίνυν εἰδοποιεῖ πράγματα, μηδεμιᾶς ὑποχειμένης
Ἔδρας, ὡς οἷόν τε βεθαίως. Οὐδὲν δέ uot δοκεῖ δια-
φέρειν ἀφύχου σχιαγραφίας ἡ τοῦ μύθου πλαστο»ρ-
ία xa0' ὁμοιότητα γὰρ, οἶμαι, τοῦ πίναχος αὐτῇ
διαχαράττεται τῇ γραμμῇ' παραπλησίῳ γέ τοι προσ-

nomen compositum persuadet quanam in parte
versatur. Engastrimytkus enim interpretatur a ven-
tre et fabula, quasi fabulam in ventre confictam de-
monstrans. Compositio autem fabulz intra ventrem
probabiliter quemadmodum et tentoria efformnata,
non veritatem, sed mendacium aperte pronuntiat.
Multo melius itaque qui varia perili sunt lectione,
noverunt quodnam illius genus : qui non modo ille
superstitiosis przstigiis apprime deditus, gentium
superstitiones clanculum introducit.

XXVII. Nihilominus inde etiam paucis ejus sto-
liditatemm, uti par est, reprehendere, omittendum
non est. Etenim rhetorice artis traditiones satis
commode exponunt, fabulam esse fictionem quam-
dam cum delectatione ad aliquem vitz:e usum ne-
cessarium. Fictio vero dicta est quod, ut omnes
eque fatentur, conficta sit. Neque enim fubula di-
ceretur, si re ipsa gesta fuisset. Quare si fabula rei
ficte ex improviso compositio est, re quidem ipsa
longe abest a veritate, at rerum ratione materias
suppeditando reprzsentat actione destituta. Quippe
qui non sunt, verisimilitudine, quasi essent, pro-
ponit, narrationeque imitationem confictam intro-
ducit. Res itaque quz non subsistunt, formis atque
figuris ornatas, nulla suffultas firmitate , quoad
lieri potest, stabilit. Mihi vero videtur fabulze con-
fictio nihil ab inanimatz: umbrz delineatione dif-
ferre. Ad similitudinem quippe tabule lineis ipsis

εµφερείᾳ προσωποποιεῖ μὲν ὑπόθεσιν, εἴς τι µέρος C designatze,- et pari sequalitate argumento, in unam

ἀποθλέπουσα, αὐτὰ δὲ σχηματίζει τῇ µιµέσει τὰ
πράγματα γραμμαῖς ἐντεταμέναις, ἀνομολογίαν μὲν
οὖν ἐφ᾽ ἑκάστων ἐς τὰ μάλιστα ττρεῖ τῶν ῥυθμῶν.
΄Άχρα τε πολέμου γράφει xai τέλος, ἑοιχότα βάσει,
xai χείλη φθεγγόµενα, χαὶ φωνῶν ἰδιώματα, xal
Υέλωτας, xal χλαυθμοὺς, f| δηµηγορίας ἀρχοντιχὰς,
Ἡ συμπόσια xa χώµους, fj βαχχίας, f] τελετὰς, f
μέθας ἀχολάστους, f| παροινίας ἐρωτιχὰς, f ληστρι-
xàg ἁρπαγὰς, fj φθορὰς ἀνηχέστους, 1 σφαγὰς ἀχρί-
τους, ἢ πενίας ὑποχρίσεις, f| πλούτων ἐπιῤῥοίας,
Εἰχοτολογίᾷ μὲν οὖν ἅπαντα χαραχττρἰζει, προσω-
ποποία δὲ προσεμφερεῖς διαγορεύει πράξεις ἀνδρα-
νεῖς ' οἱ Yáp τοι μυθοποιοὶ τὰς ἀνθηρὰς ἀναλεγόμε-
wot λέξεις αὐτουργοῦσι ποιχίλα χρωμάτων εἴδη, xat

partem respiciens, personam confingit, imitatio-
neque res ipsas lineis inductis figurat, et in om-
nibus inz:equalitate numerum observat potissimum ;
sicque ortus et fines bellorum non dissona basibus
pingit, labia loquacia, vocum proprietates, risus,
planctus, aut conciones principum, convivia, sal-
tationes, furores bacchicos, mysteria, ebrielates
turpissimas, petulantias amatorias, 'predonum di-
reptiones, deploratas czdes, clades enormes, pau-
pertatis simulationes, divitiarum affluentias. De-
eenti igitur oratione notas apponit, et persuna-
rum fictione ad actiones similes qua viros de-
cent, designat. Fabulatores quippe floridis vocibus
selectis varias colorum species adhihent, compli-

τῇ προσωποποίᾳ συμπλέχουσιν’ εἶτα λόγοις ἐπιχρώ- D cantque personarum fictioni ; deinceps orationis

σαντες ἡδέσι, πᾶσαν μὲν ἐπισυνάγουσι τὴν τοῦ μύθου
δι/γησιν ' ὥσπερ δὲ ζωδιογράφοι την τῆς ὄψεως cl-
χονίζουσιν ὥραν, ἐρυθροῖς 1,5' ἀνθινοῖς χρώµασι xn-
ροΥγραφοΏντες' ῥήμασι δὲ χαὶ σχήµασι μελοποιεῖν
ἐπειγόμενοι, χαρακτΏῆρας ὑλικοὺς ἔργῳ τῆς ἀληθείας
αὐτῆς ἁποδέουσιν. 'AXÀ' οὗτοι µέν τοι τούτῳ ποι-
χζλλουσι τρόπῳ τὰς τῶν μύθων clxóvag* ἐντεῦθεν δὲ
μουσιχἠ τις ἁρμονία συνίστατα:, χα) ποιητιχῆς οἱη-
σιχοπἰας εὕρεσις.

XXVIII. ᾽Αμέλει γοῦν ἐρωτώμενος ὁ Πλάτων µου-
σιχῆς μὲν εἶναι λόγους ὀρίζεται, λέγων" Λόγων δὲ
διττὸν εἶδος, ἔφη, τὸ μὲν ἀ.ηθὲς, γ'εὔδος δὲ
θάτερον ᾽ παιδευτέον δὲ ἐν ἀμφοτέροις, à1d ye

suavitate adumbrantes omnem quidem fabula nar-
rationem expediunt. Et veluti signorum pictores
aspectus pulchritudinem rubeis floridisque colori-
bus, ac si cera pingerent, distinguunt ; verbis item
figurisque dum numerum accommodare coguntur,
characteribus pinguibus , veritatis causa, quasi
compedibus vinciunt. At hi quidem hac ratione
fabularum imagines exornant. Hinc musica quz-
dam harmonia constituitur, ac poelic:e imagina-
tionis inventio.

XXVIII. Itaque Plato interrogatus music qui-
dem orationem esse determinat, dicens orationis
duas esse species, unam veram, alleram falsam ; in
utrisque vero instituendum (civitalis custodem), sed

613

ALLOCUTIO AD CONSTANTINUM.

014

φθέγγεται νοῦ σωφρόνως * &ÀÀ' ἓν τοῖς ἑνδοτάτω µο- A sanaque wente loquitur, sod in intimis visceribus

ρίοις ἑμφωλεύων ὁ δαίµων, αὐτὴν ἐπινέμεται, xal
βλάπτει τὴν φρόνησιν' ἐχ δὲ τῆς Υαστρὸς ἐξηχεῖ
μυθώδη πλάσματα συγχροτῶν ' εἰς ποιχίλα δὲ µετα-
μορρούμενος εἴδη, διαφόροις ἱνδάλμασιν ὑπάχει τὴν
Φυχέν. Ἐπειδὴ δὲ παντοδαποῖς ἑναλλάττεται σχήµασι
πολυπρόσωπος ὢν, οὐδὲν ἧττον ἔτι xal ix της γῆς
ἀναθαίνειν ὑποχρίνεται καὶ φωνεῖν ' εἶτα παρ᾽ Exá-
τερα τὰς διαχονίας ἀμείθων ὁμοῦ ταῖς μορφαῖς,
ἄλλον μὲν τὸν ἀναδαίνοντα παρὰ τὸν τοῦ χαλοῦντος
δοχεῖ παριστᾷν - ὁ αὐτὸς δὲ, τῇδε χἀχεῖσε περιτρέ-
χων, ἀλλάττει τὰς ἰδέας, ἵνα ἔργοις ἁποδειχνύοι xal
λόγοις, ὅτι φεύστης ἐστίν' ὑποτυποῦται γοῦν αὐτὰ
τὰ πρόσωπα νεκρῶν ἀνάγειν, ὡς εἰχός ἐστιν Ex. τοῦ
τοιοῦδε δράµατος ὑπολαβεῖν * ἀμειδεῖ μὲν ὄψει, σχυ-
θρωπὰ δὲ φάσματα πεπλασμένως εἰσάγων ' ὅλα δὲ
κατηφη xal νεχρᾶς ὁδμῆς ἀνάπλεα παριστῶν, ὡς ἓξ
δου μεταχεχλημένα δεινοποιεῖ, καὶ χαθάπερ εἰρχτῆς
Ἡ δξεσμῶν ἀνειμένα πρὸς ὀλίγον, εἶτα πἀλιν ἐντεῦθεν
ἐχεῖσε διαδαίνοντα. Τοιγάρτοι xai χαταπλίττει τοῖς
δείµασι τὴν φυχἣν ἐκ τῶν ὄψεων' ὠχρὰ μὲν εἴδη
πλάττων ' ὄμμα δὲ βλοσυρὸν ἡ χατηφὲς, ἅτε δὴ
νεχρῶν ἁρτίως ἐμπνεϊῖν, καὶ πάλιν ὑπισχνουμένων.
Εἴωθε γὰρ ὑποχρίσει συσχηµατίζεσθαι τοῖς δεινοῖς ὁ
πλαστογράφος. Αλλ᾽ ἔσθ) ὅτε δὲ συνεργοῖς ἀποχέ-
χρηται τοῖς ὁμοπθέσιν αὐτῷ δαίµησιν͵’ οὔτε δὲ Φυχὰς
ἐς ἆδου µεταπέµπεται zpognzüv: οὔτε πνεύματα
ὁ,χαίων, οὔτε τὰς ἀγγελιχὰς ἀξίας, ἀλλὰ τοὐναντίου
ἐγένετο μὲν εἰς τὸ χαταπιέζεσθαι πρὸς τῶν ἀγγέ-

λων ' ἐξεδόθη δὲ τοῖς ἀρίστοις ἀνδράσιν, ὥστε πα- C

τεῖσθαι mpr,vh; εἰς vobbaqgog ἀποῤῥαγείς. Αλλ οὗτος
μὲν ἐκ τῶν ἀνωτάτω, ῥοιζήματι βιαίῳ κατενεχθεὶς
ὑπεστόρεσε τὰ νῶτα" uóvo δὲ τῷ παντοχράτορι πάρ-
εστι Θεῷ xai τῷ θειοτάτῳ τούτου Παιδὶ ἀνάχειν
vx. ἓξ ἆδου ’ χαὶ χοροὺς ἀγγέλων ἓν τάξει παρῖ-
στῶτας ἔχειν, ὅπερ ἴδιον ἔχκριτον ὑπάρχει τῆς τοῦ
θείο; φὐσεως,

d:emon diversans, mentem ipsam depascitur οἱ lae»
dit, et ex ventre fabulosas fictiones componens
strepitum edit, nec non in varias commutatus for-
mas variis spectris seducit animam, Quando vero
multis formis, ipse multiformis cum sit, varietur,
non minus et nunc e terra ascendere se simulat,
εἰ clamat. Et. ad ministerii bina membra figuris
commutatis, alium quidem ascendentem, ab co qui
in vocante est, videtur ob oculos exhibere. ldem
vero huc illucque discurrens species mutat, ut fa-
ctis sermonibusque ostendat se esse mendacem.
Simulat itaque personas ipsas mortuorum educere,
uL ex rei ρεδίῶ serie videre est. El cum tetrico
vultu tristia spectra ficte inducat, universaque mao-
$ta, mortuorumque putore plena ostendens, quasi
ab inferis evocata horride repraesentat, et veluti &
carcere vinculisque soluta, non diu post rursum ex
hoc loco illuc transmeare. Quin imo el visis ipsis
terrore percutit animu, pallidas formas (fingens,
et oculos horrendos atque demissos, quales mot-
tuorum esse solent, qui jamjam animam efflare vi-
dentur. Nam similium rerum flctor per simulatio-
nem terribilibus omnibus sese accommodat. Quan-
doque eliam non dissimilibus sui damonibus ad
opus ascitis : sed neque prophetarum aninias, ne-
que justorum spiritus, neque dignitates angelicas
ab inferis educit ; quin ex adverso ab angelis de-
primitur, datusque est optimis viris, ut ab illis
conculcaretur humi effusus disruptusque. Sed hic
a supremis illis raptu violento deletus, terga illisit,
Solius vero Dei omnipotentis est, ejusque divinis-
simi Filii animas ab inferis educere, ccetusque an-
gelorum ordine astantes habere, quod divinse na-
tucze proprium, eximium ac singulare est.

SANCTI EUSTATHII

| EPISCOPI ANTIOCHENI
ALLOCUTIO AD IMPERATOREM CONSTANTINUM

IN CONCILIO ΧΙΟΕΝΟ.

(Apud Gregorium presbyterum Cessariensem, Orat. in Nicenos Putres; ex Combefisii Auctar. noviss., 1I, 558.)

Εὐχαρ-.στοῦμεν 8:0, χράτιστε βασιλεῦ, τῷ ctv D — Deo gratias agimus, optime imperator, qui ter.

ἐσίχειον συωνβύνοντί σοι ῥασιλείαν ' τῷ τὴν πλάνην
σεν εἰδώλω»ν δ-.ὰ σοὺ χαταργήσαντι, xaX τῶν πιστῶν
«ἀᾷταστίσαντ. ἓν ξαῤῥησία τὸν εὔθυμον. Πέπαυται
χνίσσα δαιμόνων * χαταλέλυτα: πολυθεῖας Ἑλληνικῖς
τὰ σεβάσματα" 5b τῆς ἀγνωσίας ἀτελαύνεται ο

τῷ τὶς θεογνωσίας vei f, οἰχουμένη χαταυγάζεται

Πατ δοξαλργεἷται' Yi συμπροσκυνεῖται” τὸ Πνε»-
pa οὐ ἆγιον χα-αγτέλλεται' Tus ὁμονύσιος, µία

renum tibi imperium dirigit : qui simulacrorum er-
rorem per te abolevit, ac :equos fidelium animos in
libertate collocavit. Cessasit. demonum nider :
multiplici deorum cultu eversa est gentilium su-
perstitio : expelluntur tenebre impietatis : illu-
stratur orbis terrarum luce divine scientie. Pate,
glorificatur, Filius simul adoratur, annuntiatuf
Spiritus sanctus : Trinias consubstantialis, uns

6n

FRAGMENTA.

Atv ἰσχύσωσι, xal πάλιν ἠττηθήσονται κατὰ τὸν σε- A rum ne sic quidem credimus, impios homines di-

Βνόφωνον προφήτην Ἡσαῖαν.

vinum numen unquam posse superare. Quamvie
enim vires denuo comparent, denuo vincentur, juxta
magnificum prophetam Isaiam.

Apud eumdem Theodoritum. Dial. 1, Opp. tom. IV, pag. 58.

Tov αὐτοῦ éx τοῦ Aóvov εἰς có: « Κύριος ἔκτισέ
µε ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ. »

Ei μὲν οὖν ἀρχὴν τῆς γεννήσεως ϱἴληφεν ὁ Λόγος,
&g οὗ διὰ τῆς µητρῴας διολεύσας γαστρὺς τὰς σω-
ματιχὰς ἑφόρεσεν ἁρμονίας, συνέστηχεν, ὅτι γέγο-
νεν ix γυναιχός' εἰ δὲ Λόγος xal θεὸς ἣν ἀνέχαθεν
παρὰ τῷ Πατρὶ, xo τὰ σύμπαντα δι αὐτοῦ γεγε-
ντσθαί φαµεν, οὐχ ἄρα γέγονεν kx Υγυναιχὸς ὁ ὧν,
καὶ τοῖς γεννητοῖς ἅπασιν αἴτιος (v^ ἁλλ᾽ ἔστι τὴν

Ejusdem, ex sermone in illud : « Dominus creavit me
initium viarum suarum. »

Si ergo generationis principium accepit Verbum,
ex quo per maternum transiens uterum corporalia
membra gestavit, constat quod factus est ex mu-
liere. At si Verbum et Deus antea erat apud Pa-
trem et universa per ipsum facta esse dicimus, non
est utique factus ex muliere , qui est, et creaturis
omnibus ut sint causam przbet : sed Deus natura

φύσιν θεὸς αὐτάρχης, ἄπειρος, ἀπερινόητος ' Ex γυ- B est, omnibus bonis abundans, infinitus, et qui mente

ναιχὸς δὲ γέγονεν ἄνθρωπος, 6 Ey τῇ παρθενιχῇ µή-
«ρα Πνεύματι παγεὶς ἁγίῳ.

comprehendi nequit : ex muliere autem factus est
homo, qui in virginali utero Spiritu sancto formatus
est.

IpipEM.

« ToU αὐτοῦ, ix τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου.

iNab; γὰρ χυρίως ὁ χαθαρὸς xaX ἄχραντος, f) χατὰ
τὸν ἄνθρωπόν ἐστι περὶ τὸν Λόγον oxnvh, ἕνθα προ-
φανῶς σχηνώσας, ᾧχησεν ὁ θεός. Καὶ ταῦτα οὐχ ἐχ
Ty εἰχότων φαμέν. Τούτου γὰρ ὁ φύσει τοῦ θεοῦ
γἱὸς, τὴν λύσιν xal ἀνάστασιν προαγορεύων τοῦ
νεὼ, ἀναμφιδόλως ἡμᾶς διδάσχων ἑφοδιάκει τοῖς
µιαιφόνοις φάσχων Ἰουδαίοις' Λύσατε τὸν γαὸν
τούτο», xal ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.

Ejusdem, ex eodem sermone.

Templum enim proprie mundum et immaculatum,
est humanum Verbi tabernaculum, in quo se con-
spiciendum przbens habitavit Deus. Neque vero hac
probabilibus ducti conjecturis dicimus. Nam is qui
natura Filius Dei est, hujus templi destructionem
et instauralionem przdicens, sine ulla ambiguitate
nos hac dere docuil, cruentis Judzis dicens : Sol-
vile templum hoc , et in tribus diebus. excitabo ip-

C sum "*.

InipEM.

Tov αὐτοῦ, £x τοῦ αὐτοῦ Aóyov.
Ὀπηνίχα οὖν τὸν ἄνθρωπον vaoupyf,aaz ἐφόρεσεν
6 λόγος, οώμλμτι μὲν τοῖς ἀνθρώποις ἐπιφοιτῶν, παν-
τοδαπὰς ἁοράτως θαυματουργίας ἐπεδείχνυτο, τοὺς
δὲ ἀποστόλους χήρυχας τῆς ἀῑδίου βασιλείας ἑξέ-
πεμπε.

Ejusdem, ex eodem libro.

Quaudo igitur hominem tanquam templum fa-
bricatum Verbum gestavil , corpore quidem inter
homines versatum est, varia autem miracula invisi-
biliter edidit et apostolos sterni regni pra:cones
misit.

Apud eumdem Theodorituimn, //ial. 1, pag. 90.

Tov αὐτοῦ, éx τοῦ Aóryov τοῦ εἰς τό’ « Κύριος
ἔχτισέ µε ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ. »

0$ γὰρ εἶπεν ὁ Παῦλος συµµόρφους τοῦ Υἱοῦ τοῦ
Θεοῦ, ἀλλὰ συµµόρφους τῆς εἰχόνος τοῦ Υἱοῦ ab-
τσῦ" ἆλλο μέν τι δειχνύων τὸν Yiby εἶναι, ἄλλο δὲ
civ εἰχόνα αὑτοῦ' ὁ μὲν γὰρ Yl5;, τὰ θᾳεῖα τῆς πα-
ερῴας ἀρετήῆς γνωρίσματα φέρων, εἰχών ἐστι τοῦ
Πατρὸς, ἐπειδὴ xai ὅμοιοι ἐξ ὁμοίων γεννώµενοι,
εἰχόνες οἱ τιχτόµενοι Φφαΐνονται τῶν Ὑεννητόρων
ἀλτθεῖς. Ὁ δὲ ἄνθρωπος, ὃν ἐφόρησεν, εἰχών ἔστι
τοῦ Υἱοῦ, τοῦ xal t$ ἀνομοίων χηρογραφεῖσθαι
χρωμάτων εἰχόνας ᾽ xai τὰς μὲν εἶναι θέσει χειρο-
τεύχτους, τὰς δὲ φύσει χαὶ ὁμοιότητι γεχγενηµένας.
Ἕλλλως τε χαὶ αὐτὸς ὁ τῆς ἀληθείας τοῦθ) ὑπαγο-
ρεύει θεσµός. Ob γὰρ τὸ ἀσώματον τῆς σοφίας
πνεῦμα σύμμορφον τοῖς σωματιχοῖς ἀνθρώποις
ἐστὶν, ἀλλ ὁ τῷ πνεύµατι σωματοποιηθεὶς ἄνθρω-

Ejusdem, ex sermone in illud : « Dominus creavit me
initium viurum suarum. »

Non enim dixit Paulus, conformes Filio Dei, sed
conformes imagini ΕΙ ipsius "^: aliud docens esse

D Filium Dei, aliud imaginem ejus. Nam Filius divina

paterne virtutis insignia gerens, imago est Patris ;
quia similes ex similibus geniti, verz imagines filli
sunt parentum. lomo vero quem gestavit, imago
est Filii; quoniam et ex dissimilibus pinguntur in
cera coloribus imagines : et bz quidem manu for-
mantur, aliz vero natura et siinilitudine flunt. Prz-
terea lex ipsa veritatis hoc declarat. Non enim in-
eorporeus sapientiz spiritus conformis est corpo»
reis hominibus : sed qui per spiritum formatus ot
homo character, qui aliis omnibus paria numero
membra gerit, et similem unicuique formam indw-
tus est.

Tog yapixthp, ὁ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἱσάριθμα µέλη φορῶν, xai thv ὁμοίαν ἑκάστοις περιθεθληµένος

av.

7! Jogn. 1, 19. "* Rom. viu, 29.

FRAGMENTA.

e

Isipku, Pac. 157,

ToU αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ .Ἰόγου.

Κύριον δὲ τῆς δόξης αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον τὸν σταυ-
ρωθέντα σαφῶς ὀνομάζει, γράφων’ ἐπειδὴ χαὶ Κύριον
χαὶ Χριστὺν ἀνέδειξεν αὐτὸν, χαθάπερ οἱ ἀπόστολοι
τῷ αἰσθητῷ Ἱσραἡλ ὁμοφώνως διαλεγόµενοι φασίν
Ἀσφα.ῶς oSv Ἰιγωσκέτω πᾶς olxoc Ἱσραῇ., ὅτι
Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ὁ θεὸς ἐποίησε, τοῦ-
τον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἑσταυρώσατε. Tov -πα-
θόντα τοιγαροῦν Ἰησοῦν Κύριον ἑποίησε, xal οὐ τὴν
σοφίαν οὐδὲ τὸν Λόγον τὸν ἀνέχαθεν ἔχοντα τῆς
δεσποτείας τὸ χράτος, ἀλλά τὸν µετέωρον, τῷ σταυρῷ
προσεχπετάσαντα τὰς χεῖρας.

Ejusdem, ez eadem oratione.

Dominum vero glorie ipsum hominem erucifi-
xum diserte nominat scribens, quia et Dominum et
Christum declaravit ipsum, sicut apostoli uno ore
ad populum Israel dicunt ** : Certissime sciat ergo
omnis domus Israel, quod et Dominum eum et Chri-
stum fecit Deus, hunc Jesum quem vos crucifixistis.
Jesum igitur qui passus est, Dominum fecit, et non
Sapientiam neque Verbum quod ab omni antiqui-
tate jus habet dominii ; sed eum qui in sublinje
actus est, el manus expandit ip cruce,

Tov αὐτοῦ, éx τοῦ αὐτοῦ Jórov.

El γὰρ ἀσώματός στιν, οὔτε ágf] χειρῶν ὁποπί-
πτει, οὔτ' αἰσθητοῖς ὄμμασι περιλαµμθάνεται. οὐ
ερῶσιν ὑπομένει, οὐχ Ίλοις προσηλοῦται, ob θανάτφ
κοινωνεῖ, οὗ χρύπτεται YT, o0 τάφῳ καταχλείεται,
οὐχ ix μνηµάτων ἀνίσταται.

Ejusdem, ex eadem oratione.

Si enim est incorporeus, nec manuum tactui sub-
jacet, nec sensu oculorum percipitur ; vulnera non
accipit, clavis non affigitur, mortem non participat,
non fegitur ferra, sepulcro non includitur, nec e
monumenyjo resurgil.

ἵειοεν,

Τοῦ αὐτοῦ, ἓκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov.

Οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχὴν ἀπ ἐμοῦ. ἑξουσίαν'
Kyo θεῖναι τὴν /υχή» µου, καὶ ἐξουσίαν ὄχω
πά.Ίιν Aa6siv αὐτήν. El δὲ ἑχατέρων τὴν ἑξουσίαν
εἶχεν οἷα θεὸς, συνεχώρτι μὲν αὐτοῖς λύειν ἀθούλως
«ὺν νεὼν ἐγχειροῦσιν, ἐπιφανέστερον δὲ ἀνιστῶν
ἑνεούργνει. Εξ ἀναντιῤῥήτων δέδειχτα. ψήφων, ὅτι

Ejusdem, ex eadem oratione,

Nemo tollit. animam a me : potestatem habeo po-
nendi animam meam, et potestatem habeo. iterum
sumendi eam 35. Quod si utriysque potestatein ha-
bebat ut Deus, permisi quidem ipsis templum
solvere inconsiderate volentibus , quod tamen
resurgensillustrius instauravit. Demonstratum.epim

αὐτὸς Di ἑαντοῦ τὸν ἴδιον ἀνεστήσατο νεουργήσας ϱ esl certissimis Lestimoniis, quod ipse per sepropriam

οἶχον, ᾿Αναθετέον δὲ καὶ τῷ θειοτάτῳ Πατρὶ τὰς τοῦ
Υἱοῦ µεγαλουργίας. Οὔτε γὰρ Υἱὸς ἄνευ τοῦ Πατρὸς
δημιονργεῖ χατὰ τὰς ἀῤῥαγεῖς τῶν ἱερῶν γραμµά-
των ἀποφάσεις. Τούτου γὰρ bh χάριν τοτὶ μὲν ὁ
θειότατος γεννήτωρ τὸν Χριστὸν Ex νεκρῶν ἐγηγερ-
χένοι γράφεται τοτὲ δὲ ὁ Ὑῑὸς τὸν ἴδιον ἀναστήσειν
ὑπισχνεῖται ναόν. El οὖν ἐκ τῶν προεξητασµένων
ἁ ταθὲς δέδεικται τὸ θεῖον τοῦ Χριστοῦ πνεῦμα, πε-
ριττῶς τοῖς ἀποστολιχοῖς ἐπισχήπτουσιν ὃροις οἱ ἐν»
αχεῖς. El γὰρ ὁ Παῦλος ἔφρασε, τὸν Κύριον τῆς δό-
yc ἑσταυρῶσθαι, σαφῶς εἰς τὸν ἄνθρωπον ἀφομῶν,
οὐ παρὰ τοῦτο δεήσει πάθος τῷ θείῳ προσάπτεν. TI
οὖν τοῦτο συνάπτουσι πλέχοντες ἐξ ἀσθενείας ἔσταυ-
gea. λέχοντες τὸν Χριστόν;

domum renovatam excitarit. Ascribenda autem sunt
etiam divinissimo Patriiagnifica Filii opera, Neque
enim Filius sine Patre operatur secundum invicta
sacrarum Jit!erarum eflata. Quo fit, yt Christum
alias quidem suscitasse divinissimus Genitor dica-
tur, alias vero Filius proprium se templum excita-
turum polliceatur. Si ergo ex iis que hactenus ex-
posita sunt, impatibilem esse divinum Christi spi-
ritum ostensum est, apostolicis decretis frustra in-
nituntur impuri homines. Nam si Dominum ρ]ογίῶ
£rucifizum Paulus dixit **, ad bominem aperte Γὸ-
spiciens : non propterea divinilati passionem trji-
buere oportebit. Cur igitur ista conjungunt, dicen-
tes ex imbecillitate Christum esse crucilixum ?

IpipEM.

To» αὐτοῦ, éx τοῦ αὐτοῦ .ἰόγου.

Ei δὶ δη xai ἀσθενείας εἶδος περιάπτειν αὐτῷ
προσῄκον ἣν, τῷ ἀνθρώπῳ ταῦτα προσαρτᾷν ἀχό-
λουθον εἶναι φαίη τις ἂν, οὕτιχε δὴ τῷ πληρώματι
τῆς θεότητος, ἢ τῷ ἀξιώματι τῆς ἀνωτάτω σοφίας,
ἢ τῷ ἐπὶ πάντων, κατὰ τὸν Παῦλον, γραφομένῳ 860.

Ejusdem, ez eadem oratione.

Quod si omnino imbeclllitatis species illi erat at
tribuenda, homini hzc assignanda consentaneum
diceret quispiam, non vero plenitudini divinitatis,
aut summ: Sapientiz dignitati, aut ei qui, secun-
dum Paulum **, scriptus est Deus super omnia.

IgipEM, PAG. 158.

ToU αὐτοῦ, éx τοῦ αὐτοῦ .1όγου.
Οὗτος μὲν 5h τῆς ἀἁσθενείας ὁ τρόπος, δι ὃν εἰς
θάνατον γράφεται χατὰ τὸν Παῦλον ἀφῖχθαι. Ζῇ
γὰρ ἐκ δυγάµεως θεοῦ, τῷ θείῳ Πνεύματι δηλονότι

** Act. 1, 206. 9 Joan, x. 18. *' 1 Cor. n, 8.

PaTrRoL. Gs, XVII.

*5 Rom. ix, ὃ.

Ejusdem, ex eadem oratione.
Hic sane est infirmitatis modus, per quem $e-
cundum Pauluin **, ad mortem venisse scribitur,
Vivjt enin ex viriute Dei, qui una cum divino

** [] Cor, xui, 4.

2

FRAGMENTA.

τοῦ οἴνου xal τοῦ dprov τὰ ἀντίτυπα τῶν σωµα- A vobis, bsec dicit : Per pauem et vinum, typos corpo-

τικῶν τοῦ Χριστοῦ κηρύττει peAov^ ὁ δὲ kx τῆς αὑ-
τῆς πηγῆς ἁπαντλήσας, ὡς ἴσασι πάντες οἱ τῆς ἱερω-
σύνης µυστηπόλοι, bv τῇ εὐχῇ τῆς θείας ἀναφορᾶς
QUE πως λέγει « θαῤῥοῦντες προσεγγίζοµεν τῷ
ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ, xai προβέντες τὰ ἀντίτυπα τοῦ
ἁγίου σώματος χαὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ σου, coU
δτόμεθα, χαὶ σὲ παραχαλοῦμεν " » xal τὸ ἑξῆς ἐπι-

ra'ium Christi praedicat membrorum. Alter vero
eod»m fonte hauriens, ut noverunt omnes sacerdo-
tii mystici cultores, in oratione divinz oblationis
ita dicit : « Conüdentes appropinquamus sancte
altari, et proponentes typos sancti corporis et san-
guinis Christi tui, te deprecamur et te rogamus.
Et quod deinceps infertur, » etc.

oz:pópsvoy.
Vulgata οἱ antiqua editio.

Legas quousque voles, nunquam invenies, neque Dominum neque apostolos neque Patres incruentum
illud sacrificium quod a sacerdote offertur, imaginem dixisse ; verum, ipsum corpus et ipsum sanguinem.
Aitamen ante sanctificaliouis consecrationem , quibusdam Patribus pie sane visum est, ἀντίτυπον, hoc
est exemplar similis formz nominare : quorum de numero Eustathius, constans is propugnator ortho-
doxe fidei et Arianicze insanize expugnator clarus; item Basilius ejusdem superstitionis averruncatur :
qui apertam et planam rectorum probatorum dogmatum viam docentes, uno ore et spiritu loquuntur :
hic quidem exponens dictum illud in Proverbiis Salomonis : Edité meum panem, et bibite vinum quod
commiscui vobis, bec inquit : Per panem εἰ vinum ἀντίτυπα membrorum corporalium Christi pradicat.,
Me vero ex eodem fonte hauriens, ut omnes sacerdotii mystze cognoscunt, 4n precatione divin: ana-
poore sic alibi legit: « Confidentes tuo sacro altari appropinquamus, et proponentes antitypa saucti
corporis et sanguinis Christi tui, te precamur et invocamus, » etc.

Tov ἁγίου Εὐσταθίου ἑπισχόπου "Artioyslac καὶ p Sancti Eustathii episcopi Antiocheni εί confessoris ,

ὁμο.ογητοῦ, εἰς τὰς ᾿Επιγραφὰς tnc etn Aorpa- ἐπ Inscriptiones. titulorum psal. xv. εἰ νι,
φίας. juxta LXX.

Apud Theodoritum Dial. 11, pag. 90.

Ἐντεῦθεν τοίνυν ἐπὶ θρόνου προὔγραφεν αὐτὸν
ἁχίου χαθέζεσθαι, δηλῶν, ὅτι σύνθρονος ἁἀποδέδει-
χται τῷ θειοτάτῳ Πνεύματι διὰ τὸν οἰχοῦντα 8sbv ἐν
αὐτῷ διηνεχῶς.

Inde igitur accidit, ut perscriberet eum in throno
sancto sedere, significans eum. in eodem throno
cum divinissimo Spiritu collocatum esse, propter
Deum in ipso assidue habitantem.

Apud eumdem Theodoritum Dial. 11, paz. 158.

Tov αὐτοῦ, éx τοῦ .Ίόγου εἰς τὰς Ἐπιγραφὰς tor
ἀναέαθμῶν.

Δόξαν δὲ ἐπίχτητον ὁ Πατλρ οὐκ ἐπιδέχεται, τέ-
λευς, ἄπειρος, ἀπερινόητος (v, ἀπροσδεὶς κάλλους,
xa παντοίας ἑπηρείας. Αλλ’ οὐδὲ ὁ Λόγος αὐτοῦ θεὺς
ὢν ὁ γεννηθεὶς ἐξ αὐτοῦ * δι οὗ γεγόνασιν ἄγγελοι,
xai οὐρανοὶ, χαὶ γῆς ἄπειρα μεγέθη, xaY πᾶσαι συλ:
λῄθδην τῶν γενετῶν Όλαι τε xal συστάσεις ' ἀλλ' ὁ
ἄνθρωπος τοῦ Χριστοῦ, ἐχ νεχρῶν ἐγειρόμενος, ὑφοῦ-
ται xai δοξάζεται, τῶν ἑναντίων αἰσχύνην ἄντιχρυς
ἁραμένων.

Ejusdem , ex oratione in. Inscriptiones Psalmorum
graduum.

Gloriam acquisitam Pater non recipit, quum sit
perfectus, infinitus, extra omnem captum mentis ,
nec pulchritudine indigeat , sitque ab omni probro
alienus. Sed neque Verbum ejus , qui Deus est ex
ipso genitus; per quem facti sunt angeli et cceli et
immensa terre spatia et omnes, ut paucis com-
plectar, creaturarum materie et forma : sed homo
Christi ex mortuis suscilatus exaltatur et glorifica-
tur, adversariis ignominiam palam referentibus.

[pipgw, Pac. 159.

Tov αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ AÓyov.

Οἱ δὲ φθόνῳ «b piso; ἀράμενοι xav' αὐτοῦ, xal
πεφραγµένοι πολεμίᾳ παρατάξει, σχορπίζονται τοῦ
Λόγου τε Xa θςοῦ τὸν ἑαυτοῦ vaby ἀξιοπρεπῶς ἆνα-
στήῄσαντος.

Ejusdem , ex eadem oratione.

Qui odium in illum per invidiam susceperant,
οἱ infesta in eum acie processerant , dissipantur;
quum Verbum et, Deus suum ipse templum glo-
riose suscitavit.

Apud eumdem Theodoritum Dial. t, pag. 57.

Tov αὐτοῦ, ἐκ τῆς ἑρμηγείας τοῦ w' yaAyuov. D

ἸΑλλὰ μὴν dj τοῦ Ἰησοῦ (φυχὴ) ἑχατέρων πεῖραν
ἔσχε. Γέγονε γὰρ χαὶ &v τῷ χωρίῳ τῶν ἀνθρωπίνων
Φυχῶν, xai τῆς σαρχὸς ἐχτὸς γενοµένη QT καὶ ὑφέ-
στηχε. Λογιχὴ ἄρα xai ταῖς φυχαῖς τῶν ἀνθρώπων
ὁμοούσιος, ὥσπερ καὶ ἡ σὰρξ ὁμοούσιος τῇ τῶν ἀνθρώ-
πων σαρκὶ τυγχάνει, Ex τῆς Μαρίας προελθοῦσα.

Ejusdem , ez iuterpretatione psalmi xv.

Atqui anima Jesu utrumque experta est. Fuit
enim et in loco humanarum animarum, et extra
carnem constituta vivit et superstes est. Ratione
igitur est praedita , et ejusdem cum animabus liomi:
num Substantie; sicul et caro consubstantial.à
carni hominum , quz? ex Maria prodiit.

Apud eumdem Dial. in, pag. 159.

Tov αὐτοῦ, ἐκ τῆς ἑρμηγείας τοῦ V&£' ψα.μοῦ.
Πέρας γοῦν ὁ προφήτης Ἡσαῖας, αὐτὰ μὲν τὰ τῶν

Ejusdem , ex interpretatione psalmi xcit.
Tandem igitur propheta Isaias, passionum ejus

FRAGMENTA.

690

γέλλων μετὰ δὲ τὸ πάθος, τριταῖος ἐκ τῶν νεχρῶν A nem vero, cum tertio die resurrexisset a mortuis,

ἀναστὰς, ἑνδοιαξόντων αὐτῶν ἑἐγηγέρθαι τῶν µαθη-
τῶν, ἐπιφανεὶς αὑτοῖς αὐτῷ σώματι, σάρχα μὲν ἅπα-
σαν σὺν ὃστέοις ἔχειν ὡμολόγει' ταῖς δὲ ὄψεσι τούτων
τὰς τετρωµένας ὑποθάλλων πλευρὰς, xal τοὺς τύ-
πους αὐτῶν ὑποδειχνύει τῶν Ίλων.

et de ipsius resurrectione dubitarent discipuli,
apparens illis ineodem corpore, carnem quidem
totam cum ossibus se habere profitetur : oculis γετο
illorum perfossum latus objiciens, clavorum quo-
que illorum vestigia ostendit.

Apud eumdem Dial. 1, pag. 156.

Τοῦ αὐτοῦ, àx τοῦ Περὶ φυχῆς .Ἰόγου.

Δι ὀλίγων δέ ἐστιν ἑλέγξαι τὴν ἀσεδῆ συνοφαντίαν
αὐτῶν ' μάλιστα μὲν γὰρ, εἰ μὴ τῆς τῶν ἀνθρώπων
ἕνεχεν σωτηρίας εἰς τὴν τοῦ θανάτου σφαγὴν τὸ ἴδιον
ἑχουσίως ἐξεδίδου σῶμα. Πρῶτον μὲν πολλὴν αὐτῷ πε-
ριάπτουσιν ἀδυναμίαν : ὅτι μὴ οἷός τ’ ἐγένετο τὴν τῶν
πολεµίων ὁρμὴν ἐπισχεῖν. |

Ejusdem , ex libro De anima.

Pauci convinci potest impia illorum calumnia :
et maxime quidem, si non sálutis hominum causa
corpus suum ad mortem sponte sua przbuit. Pri-
mum enim magnam ei attribuunt imbecillitatem ,
qui non potuerit hostium impetum reprimere.

Ig:pEw.

Tov αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὑτοῦ Jóyov.

Διὰ τὶ δὲ περὶ πολλοῦ ποιοῦνται δειχνύνα. τὸν Χρι-
στὸν ἄφυχον ἀνειληφέναι σῶμα, γεώδεις πλάττοντες
ἁπάτας, "Iva, εἰ δυνηθεῖεν ὑποφθεῖραι τινὰς, ταῦθ᾽ οὔ :
τως ὄχειν ὀρίξεσθαι, τηνιχαῦτα τὰς τῶν παθῶν ἀλλοιώ-
σεις τῷ θείῳ περιάφαντες Πνεύματι, ῥᾳδίως ἀναπεί-
σωσιν αὐτοὺς, ὡς οὐκ ἔστι τὸ τρεπτὸν Ex τῆς ἀτρέπτου
φύσεως γεννηθέν.

Ejusdem , ex eodem libro.

Cur autem magni faciunt ostendere Christum
corpus inanimum suscepisse , terreas fraudes con-
fingentes? Ut si possint aliquos corrumpere, qui
hzc ita se habere definiunt; tunc affectionum mu-
tationes divino tribuentes Spiritui, facile ipsis
persuadeant, quod mutabile est, ex immutabili
natura genitum non esse.

Ex Eustratii presbyteri CP. libro adversus eosqui dicunt, animas statim atque e corpore solute sunt, non
operari : cap. 19.

Apud Allatium De purgatorio, pagg. 497-500.
Koploxoysv δὲ καὶ ΚΕ ὐστάθιον, τὸν ἐπίσκοπον Reperimus praterea. Eustathium Anticchie Syrie
Ἀντιοχείας τῆς Συρίας καὶ ὁμο.]ογητὴν, Aéyorca, — episcopum. εἰ confessorem, Patribus. jam laudatis

ἓν τῷ Περὶ γ'υχῆς xal κατὰ Αρειανῶν «Ἰόγῳ, συν- C consona scribere in libro De anima. et contra Arianos.
«96 τοῖς xposipnpéroic Πατράσι. Σύμφωνα δὲ — Concordia his prosequens idem Jeremias , vocibus

τούτοις διεξιὼν ὁ αὐτὸς Ἱερεμίας εἰσηγεῖται τὰς τοῦ
Θεοῦ διαχονούµενος φωνὰς, δι ὧν δείχνυσιν, ὅτι
μήτε τὰς τῶν δ.χαίων προσίεται πρεσθείας, εἰ βου-
ληθεῖεν τῶν µιαιφόνων χάριν ἀξιῶσαι. Καὶ εἶπε Κύ-
pros πρὸς μὲ λέγων "Etv στῇ Μωῦσῆς xat Σαμουὴἡλ
πρὸ προσώπου µου, οὐκ ἔστιν ἡ ψυχἠ µου πρὸς αὐ-
τούς. ΔεδήΊωται παρὰ τῇθείᾳ Γραφῇ, ὅτι Μωῦσῆς
καὶ XaucvhA ἀπέθανον' πῶς οὖν καὶ ὑπὲρ τῶν
ἀναξίων πρεσθεύουσι», εἰ καθ) ὑμᾶς οὐκ ἐγερ-
γοῦσω" (20); Καὶ ἐπιρέρει πἀ.ιν ὁ αὐτὸς Πατὴρ,
xal φησίν' El δὲ διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιφανείας εἰς
«by παράδεισον τὸ τῶν ἀνθρώπων εἰσάχει γέ-
voc, ὀπηνίχα δὲ ἑσταυρώθη, τὸν ληστὴν αὐθήμερον
εἰσάξειν αὐτόθι προηγόρευσεν, τοῦ σώματος ἔτι βε-
6λημένου τῷ µνήµατι, συνέστηχεν, ὅτι συνδιαιτω-
µένη χυρίως ἡ duyt τοῦ Χριστοῦ τῷ Λόγῳ xai θεῷ,
τῷ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν τῶν γενητῶν περιέχοντι χτίσιν,
τὴν ὁμογενῆ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν εἰς τὸν παράδεισον
εἰσήγαγεν. 0ὐδὲ γάρ ἐστιν γεγραμμένον, ὅτι πρὸ τῆς
ἀναστάσεως τοῦ ἁγίου σώματος τὸ τοῦ λῃστοῦ προη:-
γέρθη cupa τὴν ἐπαγγελίαν ἀπρολαθόν, ᾿Αχόλουθον
ρα ἑστὶν ὑπολαμθάνειν ἑμφρόνως, ὅτι dj φυχἠ τὴν

(20) El καθ’ ὑμας οὐκ ἐγεργ. Sic sane Allatius.
Fabricius tamen Bibl. Gr. tom. VIII, pag. 196, le-
gendum statuit x20' ἡμᾶς, atque ita vertendum : οἱ

** Jerem. xv, 1.

Dei asserviens insinuat, quibus commonstrat ,
neque justorum supplicationes acceptas se habere,
si velint illi propter homicidas preces fundere. El
dixit Dominus ad me, dicens ** : Si steterit Moyses
et Samuel ante faciem meam, non est anima mea
erga ipsos. Jn divinis lit'eris indicatur Moysen ei
Samuelem vita esse defunctos , quomodo ergo pro iis
qui minime digni sunt , orant , si per vos non ope-
rantur? Hisce praterea. idem Pa'er adnecti? et qua
sequuntur : Si itaque, postquam Christus apparuit ,
in paradisum genus bumanum iutroducit; cum
vero cruci affixus est , latronem statim eodem die
in illum introdscturum se promisit , corpore adhuc
intra sepulcrum involuto: constat ab anima Christi,
que proprie cum Deo et Verbo res omnes creatas
in se continente commoratur, natura sibi similem
honiüinis animam in paradisum illatam fuisse. Non
enim scriptum est, ante sancti corporis resurrce-
cionem corpus latronis in vitam revocalum, pro-
missi compos factum fuisse. Consequens ergo fue-
rit, si caute rem intelligere volumus, animam a
cognata sibi anima, tanquam quie majore aucto-

non ita ut nos (qui vivimus) operantur? Quam equi-
dem emendationem ininime necessariam existinia-
rim.

ess FRAGMENTA. | 694
Ex Lis. Vlll. — Apud eumdem Facundum l. c.

Qui (Eustathius) octavo quoque libro sic ait : Contemplandum autem quomodo loquens Deo et dicens,
Et civitates destruxisti **, rursus alterum introducit Dominum inferens, Et Dominus in eternum manet.
Parasvit in judicio sedem suam **. Manifestissime enim alii de alio loquens apparet : significavit quia ju-
dex est, qui praeparavit ei sedem tanquam prius non habenti hunc honorem : sic videbatur loqui : quasi
per figuras enim indicabat prophelicas, quoniam homo ex membris justitie templum decenter factus, et
sacratissimo habitans Verbo; virtutis (25) adeptus est perpetuum solium.

ltem in eodem libro : Non enim, ait, qui regni sedem habet, alteram sibi apparat sortem; sed cui non
adest sedis potentia. Ergo πο ad hominem Christi manifeste respiciunt. Neque autem OQuinipotenti hic
reponenda sunt, proprium habenti sceptrum ; neque Verbo ipsum regnum habenti, quod etiam Pater
habet ; sed in Christo dicendum, Dominus in celo preparavit sedem suam. Nam omnium simul creaturarum
dominator propter divini Verbi commistionen.

ALIA FRAGMENTA EX IISDEM LIBRIS ADVERSUS ARIANOS INDEFINITE EXCITATA.

Apud Gelasium De duabus naturis in Christo, Bibl. PP. Paris. 1655, tom. ΙΥ, part. 1,
pag. 52^.
Eustathii episcopi Antiocheni confessoris, contra Arianos.

Quapropter congruas virtutes et gubétnationes gentium et populorum, et mistarum plebium, et rerum
ubiversarum imperium homo percipiebat Christi palam, et qui sapientia et cale gratiaque proficit, sicut
Evangelii litterz ** docent particulariter.

Ejusdem contra eos. — Ibidem.

Et iterum cum dicitur Jesus sciens quia omnia dedit ei Pater in manus "', atque ut ila introducit ; lio-
minis potestatem declarat : qu:e quomodo zterni sumens sceptrum imperii, omnium haberet commissum
judicium.

Ejusdem contra eos. — Ibidem.

Si enim in Christo, inquit 39, plenitudo divinitatis inhabitat; aliud vero inhabitatur. Si vero naturali-
ter differunt ab alterutris, neque mortis passionem, neque cibi appetitum, neque desiderium poculorum,
non somnum, non tristitiam, non faligationem, non lacrymarum effusiones, non aliam quamlibet muta-
tionem plenitudini divinitalis coexsistere fasest, cum sit inconvertibilis per naturam. Homini vero hzec
applicanda sunt proprie, qui ex anima constat et corpore : congruit enim ex ipsis humanis et innoxiis
motibus demonstrare, quia non phantastice et putative, sed ipsa veritate totum hominem indutus est
Deus perfecte assumens.

In eosdem. — Ibidem.

Quocirca aliud quidem erit mortale. aliud quidem preter hoc immortale. Consequenter autem et Ti
motheo eamdem scribens epistolam, prospiciens deiferum hominem proclamobat ** : Memor esto Jesum
Christum resurrexisse a morluis ex semine David, secundum Evangelium meum.

Et post pauca. — Ibidem.
Homo autem Deum ferens, qui mortis passionem sponte censuit sustinere propter hominum utilitatem,
palmam quidem et certaminis, ul ita dicendum sit, honorem, et potestalem percepit. Et ubi recipitur glo-
ría, quam nequaquam prius habuerat.

Apud eumdem Getasiua,l. c.,pag. 429.

Eustathii episcopi Antiacheni, contra Arianos.

Deus, inquit, Verbum eamdem quam genitor poriat imaginem; imago quippe exsistens divine sub-
stantiz : veruin autem ejus templum homo exsistens, non idem quod templi fabricator est, dissimili or-
tus ex genere.

Rursus ejusdem post pauca. — lbidem.

Sed potestatis majestatem introducere volens, et ipsum corpus mortificatum bic Filium dixit : ipsum

quidem sublimitatis nomen imponens, id est habitantis in eo Dei decibiliter.

Et post pauca. — Ibidem.
Puto autem, inquit, nec insane quisquam et furiose debacchatus dixerit aliquando, quia divinitatis
plenitudo mortis passa dispendium est. Ergo vesaniunt et bacchantur et furiunt, et insaniunt el suis
mentibus excesserunt, qui Deo Verbo passionem applicare prasumunt.

** Pg. 1x, Ἱ. ** Jbid. 8, 9. ** Luc. u,52.. 9 Joan. xii, 5. ** Coloss. n, 9. * IE Τί. 1,8

(23) Virtutis. Codex Veron., tiiiyte, quod magis placet.

691

LITURGIA.

κρήµνους ἀναδάσεις ὑπεμφαῖνον xal χαταθάσεις * A gnilicari atque descensus : re autem eruci quodauie

ef, uat δὲ, τῷ σταυρῷ προσέοιχεν ὀλίγως πως ἡ χλί-
µαξ, ὁρθίοις τε xaX πλαχίοις ἁρμοσθεῖσα ξύλοις. Ὡς
οὖν ἱστόρησε τὴν τοιαύτην ὁπτασίαν, τὸν λίον ὥρας,
ἐφ᾽ ᾧ τὴν χεφαλὴν ἀναχλίνας, ἔστησε μὲν αὐτὸν εἰς
στήλην, ὑπόμνημα τῆς ἱστορίας, εἰχόνα δὲ τοῦ qa-
νέντος αὐτῷ προσώπου χαρακτηρίζων, ἓν ᾧ µνήµης
ἀνανέωσιν ἵδρυσεν. Οἶχον δὲ θεοῦ λόγου vabv, ὡς xal
αὐτὺς ἐξέφηνεν ὁ τοῦ Μαντοχράτορος Yióc: Λύσατα
τὸν ναὸν τοῦτον, xal ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ
αὐτόν. Ἠδη δὲ xa πύλην οὐρανοῦ ὠνόμασε τὸ» αὖ-
τὸν, ἐπειδὴ διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ θεουργίας «b σῶμά
«€ xaX quytv χαθαριζόµενοι, τῇ θείᾳ δυνάµεθα xpoc-
εέναι φύσει. Ἐοιγαροῦν οὐδὲ τὸ ἔλαιον ἀργῶς ἐπὶ τὸ
ἄχρον ἐπέχεε τῆς στήλης, ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐχείνου
δτλωτικὸν fjv, οὗ διεπράττετο σπουδαἰως fj Μαρία,
μύρον ἐξ ἄχρων ἐπιχέουσα τοῖς τοῦ Χριστοῦ ποσίν.
Λὑτὸ δὲ πάλιν ἐτύγχανεν ἐχεῖνο μήνυμα τῆς ταφῆς,

ὡς αὐτὸς ἑσαφήνισεν ἀναφανδὸν ὁ Κύριος’ 'O δὲ λίθος

οὗτος εἰχονίζει τὸν ἀχρογωνιαῖον ἐχεῖνων λίθον, ὃν'
ἀπεδοχίμασαν μὲν οἱ οἱκοδομοῦντες, εἰς γωνίας
δὲ xspaAhy ἐγένετο.

* Joan. n, 19. * Psal. cxvn), 92.

modo comparatur scala, erectis transversisque
composita lignis. Quemadmodum igitur memorie
tradidit hancce visionem, tollens Japidem, in quo
caput reclinaverat, columnz instar erexit eum, hi-
storie monumentum, imaginem autem speciei sibi
vise repraesentans, in eo memorie renovationem
constituit. dem Dei autem cum appellaret eum
innuit divini Verbi templum, queinadmodum et ipse
exposuitOmnipotentis Filius : So!lvite templum hoc,
et in tribus diebus excitabo illud *. Jam vero etiam
portam cceli nuncupavit illum, quandoquidem nos,
divina Christi ope secundum corpus et aniinam pu-
rificati, ad divinam accedere possumus naturam.
Quapropter nec frustra oleum infudit vertici colum»

B nz, sed hoc quidem przfiguravit illud, quod Maria

solerler fecit, unguentum superne infundens pedi-
bus Christi. lllud autem ipsum etiam fuit signum
sepulture, uti ipse luculenter demonstravit Domi-
nus. Hicce vero lapis prafigurat lapidem illum an-
gularem, quem reprobaverunt. edificantes, (acus est
aulem in caput anguli *.

I—Ó——Ó— ÁPNEEDRÉ

LITURGIA SANCTI EUSTATHII
PATRIARCHJE ANTIOCHENI 69.

(Egxavpor, Liturgiarum Orientalitm Gollectio, ed. Il, Francofurti 1817, iu. 4^, t, LI, p. 255.)

-——

Primo oratio ante osculum pacis.

Deus clemens et multe misericordie, Domine,
qui te non dubitanter invocantes juste exaudis, no-
bis etiam qui una et :quali voce clamamus ad te,
Jargire, ut cüm unanimi concordia, demus nobis
$nvicem pacem in osculo sancto et divino, et refe-
remus tibi gloriam, ete.

Populus. Àmen.,

Diaconus proclamat Mediam.

Sacerdos elevans vocem. Omnem quoque dubita-
tionem depellens a nobis, Domine, vinculo chari-
tatis tuze confirma nos, et benedictiones abundantes,
Bobis et illis qui coram te inclinati sunt mitte, ut
elliciamur adoratores veri et participes bonorum
tuorum zternorum, referemusque tibi gloriam,
ec.

Populus, Amen.

) Celeberrima est non modo inter Jacobitas,

apud orthodoxos Eustathii Antiocheni, qui Ni-
ezno concilio interfuit (a), memoria : neque ma-
gis ad Jacobitas pertinebat quam reliqui Patres ve-
teres : nisi quod cum Antiochenz Ecclesi: episco-
pus fuerit, locum illi inter eos. dederunt, a quibus
snas temere deducunt origines. Ut igitur Petri, qui
illam Ecclesiam fundavit. nomine Liturgiay duas :
onain Ignatii nomine scripserunt, ita facile fuit ut
Eustathio quoque unam ascriberent, Illam inter eas
qu: in usu apud Maronitas forent numeravit. Ga-
briel Sionita in epistola ad Niliusium (6), Abrahaun

a) Soz 1.1, ο. 9 et 17.
6) Allat. Synunicla, p. 391.

C Sacerdos. Tu es thesaurus auxiliorum , et fons

bonorum, Domine : nos igitur qui egeatate et pau-'
pertate laboramus, divites fac divitiis incomprehen-
sibilibus donorum tuorum divinorum : et perfice nos
i populum sanctum, et congregationem salvatam,
qui» annuntiet laudes tuas, Deus Pater, et unigeniti
Filii tui, et Spiritus tui vivi.

Diaconus. Date pacem.

Sacerdos. Charitas Dei Patris.

Populus. Amen. Misericordix Dei.

Sacerdos. Sursum corda.

Popslus. Habemus ad Dominum.

Sacerdos. Gratias agamus Domino.

Populus. Dignum et justum est.

Sacerdes inclinatus. Gratias agamus, adoremus,

D et glorificemus Patrem, Filium, et Spiritum san-

eium unum Deum verum.

Echellensis in notis ad Hebed Jesu: et Faustus
Naironus in Kvoplia sua (c). Edita quoque est in
Missali Maronitico : sed cum interpolationibus, quz
in aliis factx&& sunt. Sinceram lectionem restituimus
ex codice Colbertino bonz notze, qui eam reprzssen-
tabat : uam in multis desideratur. Cum vero om-
nium liturgiarum una sententia sit, idem disciplinae
color, doctrina de sacramento prorsus eadeni : dis-
crimen vero nullum, preterquam in verborumuber-
tate, aut strictiori simplicitate possit animadverti,
qui ad alias observata sunt, ad istius quoque οκ
plicationem possunt sufficere, si pauca excipinuse

(c^ Evopl., p. 519, p. 162.

S. EUSTATHII EPISCOPI ANTIOCHENI

709

Elevans vocem. Mognifücenüam* imam, Domine, A — Sacerdos, Etiam adventum tuum salutarem, οἳ

glorificant omnes virtutes materi? expertes; le-
giones inflammatz ex flamma produci : agmina
ardentia cherubim fortium : turmz terribiles Sera-
phim sanctorum; qui moventes alas suas, cla-
mant, vociferantur et dicunt.

Populus. Sanctus, sanctus, sanctus.

Sacerdos inclinatus. 'Trinas sanctificationes offe.
rimus tibi, Deus Pater,'et unigenito Filiotuo,et Spi-
ritui tuo sancto : neque enim mensurabilis est san-
ctitas tua, Domine: qui cum indigni essemus, mi-
sisti Filium tuum in mundum pro salute nostra :
ortusque est in Virgine, εἰ pet mortem suam vitam
praestitit mortalitati nostra.

Elevans vocem. Qui cum voluntate sua, quasi suc-
cidaneus pro nobis peccatoribus venit ad mortem,
accepit panem in manus suas sanctas, T benedixit,
t sanctificavit, T fregit, deditque discipulis suis
sanctis, et dixit : Accipite manducate ex eo : Hoc
est corpus meum (27), quod vos et omnes suscipientes
illud fideles,przparat ad vitam zternam.

Populus. Amen.

Sacerdos. Similiter et calicem quem miscuerat
vino et aqua, T benedixit, t sanctificavit, } et dedit
üsdem discipulis sanctis et dixit: Accipite, bibite
ex €o vos omnes : Hie est. sanguis meus qui vos
et omnes suscipientes eum fldeles przparat sd vi-
lam zternam.

Populus. Amen.

Sacerdos. Sed et quando mysterium istud cele-
brabitis, agite memoriam mortis mez, donec ve-
niam.

Populus. Mortis tuz, Domipe, memoriam gi-
mus.

(37) Hoc est corpus meum. Id babet singulare illa
verborum Christi formula, quod contra reliquarum
omnium Graci, Coptici, et Syriaci ritus liturgiarum
exemplum, particula illa, quod pro vobis frangitur
el datur in remissionem peccatorum, omittitur : quae
tamen ex rigidiorum theologorum opinione neces-
saria non est : unde pretermittitur ubique in Missali
Komz edito. Sequentia autem verba, suscipientes
illud fideles praeparat ad vitam eternam, significant
sacramentum digne susceptum gratiam conferre fi-
delibus ad consequendam vitam :ternam.

(28) Ut per illapsum suum exhibeat. Eo in loco
dus voces occurrunt, quarum hacin oratione usus
Írequentissimus est : illapsus ΤΙΣ ἐπιφοίτησις,
ἐπισχίασις, a verboia« quod legitur in versione
Syriaca Lucz i, 35. Virtus Altissimiobumbrabii tibi,
ἐπισχιάσει : ut. significetur illapsus Spiritus sancti
in B. Virginem, ad formandum ex ea corpus, mox
assumendum a Verbo Dei. Ut enini alibi explicatum
est, ea comparatione Orientales uti potissimum Β0-
lent, ad explicandam propositorum elementorum in
corpus et sanguinem Christi mirabilem transmuta-
liouem. Állera vox est wr seu Grzca ἀναδείξῃη quie
occurrit in Syriaca Jacobi liturgia, et de qua pariter
dicium est, certisque argumentis demonstratum, in-
telligendam illam esse, non tam ex Syriaca quam
€X Greca origine, ita ut nonsimpliciter demonstrare
εἰ designare, sed efficere et consecrare significet. Si
quis pervicacius 1usistat, tricisque grammaticis
simplicem et tol aliis liturgiis expressam senten-
Waw opscurare nitatur, ex sequenti formula, quie
à4 calicem refertur, refelli potest, in qua vox 727:

:sam, ut verisimile est, a censura liberavit.

secundum illnm retributionis commemorantes, Do-
mine, laudes cum deprecationibus majestati tuz
offerimus, ut in die illo magno judicii tui justi, non
per peccata nostra fiamus cibus carbonum ignis,
alimentumque flamma terribilis: non demergamur
in mare ardens, aut jactati obruamur fluctibus
ignium. Non simus hsredes suspiriorum : neque
gemitibus acerbis addicas nos : non fiamus habita-
tores locorum tenebrosorum, et regionum timore
plenarum : non alieni fiamus ab hzreditate tua,
neque privati familiaritate tua : sed cum invitatis
ad recumbendum. tecum, et vocatis ad convivium
tuum conjunge nos, et splendore regni tui impingue
nos. Et propter h:ec omnia pracipue, Ecclesia tua
el grex tuus deprecatur te, et per te, atque tecum
Patrem tuum, dicens.

Populus. Miserere.

Sacerdos. Nos quoque.

Populus. Te laudamus.

Sacerdos. Praecipue.

Diaconus, Quam timeuda est hxc hora.

Sacerdos dicit invocationem Spiritus sancti.

Misericordiam tu:xm obtestor et deprecor, Domine
Deus : miserere mei, et effunde super me et super
oblationes istas propositas, gratiam Spiritus tul
sancti : et munda me ab omnibus maculis peccati,
et conforta me ad ministerium hoc purum et san-
ctum.

Sacerdos. Exaudi me, Domine.

Populus. Kyrie eleison.

Sacerdos. Ut per illapsum suum exhibeat (28), pa-
nem quidem istum , T corpus sanetum T Christi

Dei nostri T.

(aciat usurpatur, significationemque alterius vocis
determinat. ldem enim pro misto, quod calix eon-
tinet, postulatur miraculum, ac pro pane in altari
proposito : et si effectus non alius est, quam ut si-
gnilicet designetque sanguinem Christi, alia voce
uti debebant liturgiz auctores, quam ea quz efficere
significat. Si vere efficitur meram aqua mistum,
sanguis Christi, vere quoque panis eflicitur corpas
Christi. Itaque dubium superesse nullum poiest,
quin utraque vox, divers licet originis el etyno-
logiz, eodem significatu accipienda sit : quod ctiam
variarum aliaruin liturgiarum consensus demom-
strat.

In Romana editione forma Invocationis integra
relicta est, eo solum a codicibus mss. discrimine,
quod in utraque periodo, tam in ea quz ad panem
spectat, quam in altera, quz ad calicem , occurrit
vox eadem ΝΤΕ. An ita habuerint codices mss. ex
quibus editio facta est, dicere non possumus : id
autem facile fuit. cum Syri utraque voce i
ter uti soleant. Verum si quidem emendanda {ωο-
runt in locis aliis Invocationis formule, in ista, ut
in Jacobi liturgia, idem erat observandum : nam
constare sibi debent in re tam gravi censorum ju-
dicia. Si qui in duabus illis titurgiis intacta servata
est, omni erroris suspicione caret: sollicitari ei
immutari alie non debebant, aut utraque, illa pra:
czteris debebat emendari, ea ipsa ratione, ip-
m qui
voce T39, quie ποιεῖν significat, offensi sunt, alteraw
ΝΤ , ἀναδεῖξαι aliud quidpiam significari judicave-
runt, Scilicet. designare, demonstrare, etc. ΔΙ qui

Ἅι

Populus. Àinen.

Sacerdos. Et mistum quod est in hoc calice, faciat
sanguinem Christi Dei nostri.

Populus. Amen.

Sacerdos. Nobis autem per illorum susceptio-

nem, det veniam delictorum, remissionem peceato- :

rum, scientiam veram fidei, zelumque laudabilem
religionis, et participationem vitze zeternz.

Populus. Amen.

Sacerdos inclinatus. Da, Domine, Ecclesiz tuzet
presulibus ejus, ut juxta przscriptum legum tua-
rum se gerant, omnibus diebus vitz» sux.

Elevans vocem. Et oculos intellectuales mentis
mostrz illumina, Domine, ut contemplemur mira-
cula legum tuarum divinarum : et a lupis spiritua-

LITURGIA.
A Elevans vocem. Eorum qui doetores veri fuerunt

*02

Ecclesi: tue sancte, et a seductionibus erroris
eam converterunt, et vias rectas ad vitam immor-
talem, illi demonstraverunt : numeratos igitur inter
ordines eorum fac nos, ut cum illis et inter illos
referamus tibi gloriam, etc.

Populus. Àmen.

Sacerdos inclinatus. Miserere et parce, Domine,
per hoc sacrificium, omnibus ' defunctis fidelibus,
qui pridem decubuerunt, cum spe tua, in fide or-
thodoxa.

Elevans vocem. Omnes aspiciens cum misericordia,
tanquam conditor animarum el corporum illorum.
Acceptas igitur habe istas oblationes, qu: pro illis
tibi offeruntur : et prasta illis bona promissa dili-

libus universum gregem tuum conserva : et simul B genlibus Christum (uum ; per quem, et cum quo

referemus tibi gloriam et laudem, etc.

Populus. Amen.

Sacerdos inclinatus. Memento, Domine, eorum
qui invocant te cum (ide vera, et bona operantur
propler nomen luum sanctum.

Elevans vocem. Omnes quoque reliquos. orthodo-
xos auxilio tuo adjuvans, Domine, benedic eos qui
juvant Ecclesiam tuam sanctam: ut ab omnibus
«terificeris, cum unigenito Filio tuo, et Spiritu tuo
&iDclo, elc.

Populus. Amen. '

Secerdos. Coerce et aufer a nobis, Domine,

omnein potesiatem inimicam pugnantem adversus
nos.

Elevans vocem. Ei concede, Domine, liberationem C

perfectam a bellis, tumultibus, et incursionibus
barbarorum, populo tuo fideli : alque in pace, quz
3 le est, conserva omnem gregem tuum : utassidue
glerificemus te, unigenitumque Filium tuum, et
Spiritum sanctissimum,

Populus. Amen.

Sacerdos inclinatus. Memento, Domine, sanete
Genitricis Dei Maris, et sanctorum apostolorum
tuorum, ut etiam iilorum qui inter eos recenseri
meruerunt.

Elevans vocem. Nos etiam robora, ut gloriose per-
ficiamur in scientia vera, et conscientia sincera :ut
ea ratione similes effecti sanctis tuis, qui tibi vivunt,
et apud te custoditi, cum illis referamus tibi glo-
riam, elc.

Populus. Amen.

Sacerdos inclinatus, Memento, Domine, Patrum
sanctorum et beatorum, qui spiritualiter nos ge-

nuerunt, educaverunt, et aluerunt, in omni timore
Dei.

Eucharistiam jam consecratam, corpus et sangui-
nem (Christi designare dicit, errat longe deterius
eo qui super dona proposita, verbis Christi a sacer-
dete rite pronuntiatis consecrata , invocari posse
credit Spiritum sanctum, ut. illapsu suo mysterium
plena sanctificatione confirmet. Neque invocari po-
test Spiritus sanctus, aut illius illapsu et obumbra-
tone opus est, wt panis et vinum significant corpus
ei sanguinem Christi, Nammystica hzc adumbratio

misericordiam consequi speramus, et remissionem
pecealorum qui propter eum est, et nobis et illis.

Populus. Quietem przesta.

Sacerdos. Propitius igitur esto omnibus iniquita-
tibus nostris et illorum, Domine, neque in memo-
riam revoces crimina qua a nobis et ab illis com-
missa sunt : veruni rege nos in hoc szeculo liberos a
judiciis et angustiis, et in futuro fac nos pervenire
ad habitacula lucis, gaudii et latitizx : ut hic et illic
glorificemus, laudemus, veneremur et extollamus
nomen tuum valde honorandum et benedictum, si-
mulque Domini nostri Jesu Christi, et Spiritus tui
sancli,

Populus. Sicut.

Sacerdos. Pax.

Populus. Et cum spiritu tuo.

Sacerdos. Misericordiz Dei sint.

Postea frangit oblatam et signat. dicens » Credi-
mus.

Diaconus dicit Catholicam.

Sacerdos dicit orativnem ante Pater noster.

Princeps magne et Pater vere utriusque seculi,
Domine, qui nos ex nibilo eduxisti, ut essemus, et
vias rectas salutis, per Filium tuum unigenitum do-
cuisti nos : tu nunc etiam per gratiam tuam coin-
patiens nobiscum,Domine, sanclifica mentes et lin-
guas nostras, eo fine ut pure invocemus te Deunr
Patrem omnipotentem, sanctum, oremusque et
dicamus : Pater nostef qui es in coelis.

Populus. Sanctificetur.

Sacerdos. Semper esto armatura nostra, Domine:
auxiliator, et adjutor; et a tentationibus preserva-
tor et liberator :.quia tuum est regnum, et po-
testas et laus, unigenitique Filii tui, et Spiritus
tui, etc.

statim ab initio liturgie, etiam in przparatoria ac-
tione, per preces el czrenionias satis significatur :
ut. cum panis ad altare inferlur, et dicitur : Tan-
uam otis ad occisionem ductus est : οἱ ad calicem :

mus militum lancea latus ejus aperuit : et alia simi-
lia, dudum ante quam pronuntientur Christi verba.
Tota imo liturgi: series eo. spectat, cum reprae
sentalio sit totius humanz ipsius in terris dispen-
salionis..

155 . SPURIA. — COMMENT. (Ν HEXAEMERON 706

lenivit tamen, et dum metuo moras celerrime nec invito custode, exscribo ; deque illius in linguam Lati-
mam versione cogito. Interea in aliis etiam bibliothecis perquirens idem opus eidem auctori aacriptum
inveni, et in totius orbis terrarum instructissima ac celeberrima bibliotheca Vaticana, necnon nobilis-
sima Vallicellana Romz; οἱ cum bibliothecam Palatinam Romam advehberem, Monachii in illustrisslma
Bavarica. Quare el promptior laborem amplexus, conatus sum de republica litteraria bene mereri.

Institutum meum fuit, mentem ac sententiam auctoris, simpliciter, fideliter ac perspicue transferre,
quod primum przcipuumque munus esse interpretis semper existimavi, ita tamen quod nullum sit ver-
bum quod non explicarim, nullumque addiderim a sententia alienum. Uhi rerum erdo, vel obscuritas
dictionis id poscebat, blandienti luxuriantique orationi aliquid concessi. Quapropter nec verbis me as-
trinxi, nec periodis colligavi, dummodo sententiam explicarem : quam antiquorum ut potui et Plinii prze-
seriim verbis expressi. Ad rerum enim natures ingeniaque exponenda Pliniano stylo nullus mihi videtur
aptior, nullus accommodatior, opportunior nullus. Quod an sim assecutus zquus judicet lector. In textu
Grzco nihil immutavi, nihil detruncavi, nihil addidi. Sed ut habui, omnia pure dedi. Quoniam autem
multis in locis textus eral mutilus, lacunosus, inversus, multisque etiam obscurus, ne tanquam rem de-
speratam abjiceremus, notas et collectanea subjunxi, quibus illa loca vel emendantur, vel supplentur,
vel ad pristinam formam reducuntur; idque aliorum Patrum scriptorumque fultus sententiis, quandoque
etiam meis aggressus sum, et sepenumero etiam divinavi. Sat scio meum studium, el industriam iniquos
venenoso hiatu rictuque dilaceraturos, cum ipsi non possint meliora, Non desistam tamen absterritus,
quin alacrior de aliis bene mereri conabor. In notis fui prolixior; multa namque αυ occurrebant neces-
saria, et dubia explicavi aliorum auctorum collatione, quorum loca exscripsi, ne lector, vel auctores
habendo nimis fatigareris in illis inveniendis, vel non habendo, fraudareris spe, et desiderio illos vi-
dendi. Quidquid tamen sit, quod ab aliis in exponendis auctoribus exoptassemus, hoc nos in aliorum
usum effecimus. Sicque in corrigendis aliis caute, in reprehendendis modeste, in laudandis officiose nos
gessimus , quemadmodum et obtrectatorum in alios maledicta negleximus.

Argumentum hujus operis est, divini Numinis in humanam naturam beneficia collata palam omnibus
facere; ejusque bonitatem, poteritiam, sapientiam, clementiam, tolerantiam ostendere; quod ex ipsa
rerum creatione, elementorum scilicet productione, ornatu mundi, motus sequabilitate, solis, lunze side-
rumque omnium pulchritudine ac vi, maris atque terrarum magnitudine, animalium proprietatibus, hominis
structura, propagatione, multiplicatione, ac tandem via ad gratiam, quae per Christum illuxit, confirmat
et comprobat. Quz omnia ita acerrimo ingenio Eustathius adinvenit, disponit et prosequitur, ut ab ipso
Deo rerum naturzque opifice ea didicisse videatur. Multa in aliis et elegantissime scripta et prudentis"
sime. dictata invenies, at dictis Eustathii, absit verbo injuria, nihil est prsstabilius, nihil pulchrius, sed
ne cogitari quidem melius potest. Unde nou immerito tractatus hic inter alios aliorum de eadem materia
solus ὑπόμνημα πᾶἆνυ θαυμαστόν vocari meruit, quod in omnibus cod. prefixum post titulum legitur.
Non deerunt, qui id fleri potest? qui ne morem perdant, aliquid Eustathio objicient, et cum non possint
nec orationis structuram, nec ordinem rerum reprehendere, notabunt rerum quas tractat. incertitudi-
nem, contendentque vulgaria esse et anilia quz hic continentur, viro ecclesiastico et tanto Patri indigna.
Hoc item Epipbanio in Physiologe objectum est a quibusdam, acriusque in illum animadversum. Inter
eos Conradus Gesuerus, et non infimi nominis auctor Pererius, qui in Genes. cap. xxx, disp. 1, scribit :
Nec admodum quempiam moveat Epiphanii auctoritas id tradentis in Physiologo. Nimirum is non tam in eo
libro diligens el curiosus [uit veritatis historie earum rerum quas ibi memorat, quam eas res interpretandi
apposite pieque secundum intelligentiam allegoricam et tropologicam. (Quare proprietates animalium et plan-
terum vulgo crediias, et consilio et proposito suo accommodatas libenter assumpsit. Sed pro Epiphanio satis
superque respondet Consalvus Pontius Prafatione ad lectorem, in ejusdem Epiphanii Physiologo.

Quz de proprietatibus animalium el Judaeorum antiquitate, aliisque nonnullis edisserit Eustathius, ea
sunt multorum auctorum firmata consensu. Quod ut magis, ac magis innotescat in notis laudavi au-
ctores unde desumpsisse videlur, necnon el eos qui ab Eustathio sua mutuati sunt. Rebus enim hoc
sddit maximam auctoritatem, habere viros laudatos, qui una tecum sentiant eademque narrent. Mirum
autem est in omnibus acre tanti Patris judicium eligit meliora tutaque, veluti margaritas e luto, in suaque
scripta transfert, cetera ut abjecta, vilia nulliusque momenti despicit negligitque, accurate ejus in ome |
nibus diligentie exquisitique studii argumentum. Alias, annuente Deo, et benignitate, ac humanitate il-
lustrissimi ac reverendissimi Francisci cardinalis Barbarini, S. R. E. bibliothecarii, cujus nufu securo,
felicissimis studiis auspiciisque muniflcis res lillerarie reparata fundantur εἰ confirmantur, favente, .
nonnulla alia ejusdem, et presertim quz adversus Origenem de ,engastrimytho disertissime piissimeque
eomposuit, dabo ; quibus et hzc nea addam, et meliora, et emendatiora. Hzc, lector, volebam nescius

me esses. Vale.

109

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

1710

ὑπτριαν μετὰ Κέχροπα, ὃν πολλὰ Ὅμηρος xai A Phaelontis deflagratione, Eritchtbonit ortu ex Vul-

Ἱ]σίοδος τοῖς χρόνοις ὑποθεθέχασιν. Ei δὲ τούτων
Ἱλαττοῦνται τοῖς ἔτεσι, πολὺ Of moo τῆς Μωῦσέως
«ὑπάρχουσιν ἡλιχίας χατώτεροι. Οὗτος τοίνυν τῶν
σοφῶν πάντων διδάσχαλος ἀνεδείχθη τῖς ἀληθείας
θειότατης. Tiv γὰρ τῶν Αἰγυπτίων λεγομένην δια-
Άτύσας σοφίαν, ἄριστα περὶ τῆσδε τοῦ χόσµου διεξ-
Ώλθε συστάσεως, ὑπ αὐτοῦ δτλονότι τοῦ ἐπὶ πάντων
Θεοῦ xai δημιουργοῦ τοῦ παντὸς ἐμπνευσθεὶς τὴν
ἀληθειαν. Λέχει γάρ Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὺς
τὺν οὐρανὺν xal τὴν γῆν. Καὶ .πολλοὶ τῶν παρ'
Ἕλλησι τἀναντία τούτων διεξιέναι τολµήσαντες εἰς
Πυ0ὸν ἀγνοίας χατηχοντίσθησαν. Τὰ γὰρ ἐξ ἀνθρω-
πένης διανοίας προφερόµενα δόγµατα σαφῆ.... ἀνει
xai ἀνερμάτιστα. Οὐδεις γὰρ παρ) αὐτοῖς ἕστηκε
λόγος ἀχίνητος, ἀεὶ τοῦ δευτέρου τὸν «pb αὐτοῦ
χαταβάλλοντος ὥστε μηδὲν ἔργον εἶναι τοῖς πιστοῖς,
τἀχείνων ἑλέγχειν, ἀρχούντων ἐχείνων ἀλλήλοις πρὸς
τὴν οἰχείαν ἀνατροπήν. 'Οποῖος δὲ τὸ σχΏμα xaX τὴν
οὐσίαν ὁ οὐρανός ἐστι, διδάσχει ἡμᾶς Ἡσαῖας λέγων!
'O στεήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καµάραν' αὐτοῦ
λεπτὴν, xal οὐ στερεὰν, οὐδὲ παχεῖαν αἰνιττόμενος
εἶναι, ὡς xal ἀλλαχοῦ «ῆσιν' 'O στερεώσας εὐν
οὐρανὺν ὡσεὶ καπ»νόν. Thy δὲ γην φάσχει ὁ dioi bg
ἐπὶ τῶν ὑδάτων ἑνηρεῖσθαι, λέγων. Αὐτὸς ἐπὶ
θα1ασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν, καὶ ἐπὶ ποταμῶν
ἠτοίμασεν αὐτήν. Καὶ τὸ πῶς o0 6:0 πολυπραγµο-
viv, ἀλλὰ πιστεύειν. Τὸ γὰρ ἁπλοῦν τῆς πίστεως
ἰσχνρότηρον ὑπάρχει λογιχῶν ἀποδείζεων ' ἀνέφιχτα
Υὰρ χαὶ ἀχατάληπτά ὲστι τοῦ θεοῦ τὰ χρίµατα.

cano εἰ Terra, atque raptu Proserpinz. lli eni
omnes post Cecropem fuere, quo Homerus οἱ lle-
siodus longe selate posteriores. Qui si annis horum
sunt inferiores, n: ab xtate Moysis longe dissitos
esse comperimus. lie itaque ex omnibus sapienti-
lus diviuissimus veritatis praeceptor habitus csl.
Etenim /Egyptia, quam dicunt, sapientia delibata,
omnium optime de mundi hujus constructione, ip-
sius scilicet Dei, rerum et universi hujus Opificis,
afflatu concitatus ad veritatem disseruit, Dicit enim,
]u principio creavit. Deus celum et terram *. Non-
nulli Grecorumin contrariam partem permu!ta dis-

, putare. conati, in profundum ignorantiz przcipites

acti sunt. Dogmata namque humana ratione judi-
cioque prodita, multis obscuritatis latebr;s involuta
latent, nec ullo firmitatis fulcro constabilita vacil-
lant. Nulla quippe sententia apud eos immota ina-
net, semper primum oppugnante secundo, ita ut
eos refellere nihil sit negotii, cunt illi propriis do-
gmatibus evertendis sufficiant. Qualis porro figure
natureque colum sit, nobis Isaias verbis iHis si-
gnificavit : Qui stare fecisti celum quasi fornicem ;
quibus etiam tenuem illius et non solidam, neque

'Crassam naturam esse innuit, sicuti et alibi dicit :

Qui firmasti celum quasi (umum. Terram veroPsal-
modus ait super aquas sustentari. Ipse super muria
[undavrit eam, et super flumina praparavit eam *.
Sed enim modum non debemus curiose inquirere,
verum credere. Simplicitas enim nostrz fidei de-

monsirationibus dialecticis, longe validior est, cum judicia Dei, nec comprehendi possint, nec ea capiat

humanz conjectura mentis.

Τῇ απρώτῃ οὖν ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ θΘεὸς τὸν 5 Primo itaque die creavit. Deus celum, et terram,

οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, xal τὸ qoc: xai Πάντα
ὀτείᾳ καιροῦ ῥοπῇ χατεφώτισε' τοῦτο δέ ἐστι τὸ
φθαρτόν. Πρὸ γὰρ τούτου σχιάσµατι περιεῖχε σχο-
τεινὸν τοῦ οὐρανοῦ περιταθέντος, xai πάντα ὅσα
συνεῖχε, xal τὸν ἀπολειφθέντα τόπον ἀφεγγη χατα-
στήσαντος. Ἔξωθεν δὲ τοῦ οὐρανοῦ φῶς εἶναι ἀσχία-
στον, xat ἄφθαρτον, xal αἰώνιον, ἓν ᾧ ἄγγελοι διαι-
τῶνται, περὶ οὗ φησι Σολομῶν' doc δικαίοις διὰ
παντὸς, εἰς ὃ xal οἱ χαλὼς βιώσαντες ἀναπαύονται.
Νοῄσεις δὲ τούτου τὴν οἰχονομίαν ἐξ ἐναργοῦς παρα-
δείγµατος, ὅτι φῶς ἄσθεστον τὸν ἔξω χῶρον περι-
λάμπει τοῦ οὐρανοῦ. Τὸν δὲ ἔσω ἀχλὺς περιεῖχε πρὸ
του γενηθῆναι τὸ φῶς. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις ἐν σταθερᾷ
µεσημθρίᾳ πίξας ix πυχνῆς ὕλης σχηνὴν σχότος
αὐτοσχέδιον ποιεῖ, xal οὐδαμῶς φωτισθῆναι δύναται
ὁ περιεχόµενος τόπος, εἰ μἣ φωτὸς ἑχλάμφῃ µαρ-
µαρυγή ΄ οὕτω τοιοῦτον ἀνυπόστατον σχότος περιεῖχε
τὸν χόσμον ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ χαλυπτόµενον, ὅπερ ὁ
θεὸς διεχώρησε δηµιουργήσας τὸ φῶς, καὶ ἡμέραν
αὐτὸ προσονοµάσας, xal τὸ σχότος νύχτα. ᾿Αναχεο-
µένου γὰρ τοῦ φωτὺς, ἡμέρα Υίγνεται, συστελλο-
µένου δὲ, νὺξ ἀντέπεισιν. Ὅθεν καὶ ἐν τῇ συµµε-
ερήσει τῶν χρόνων Ἡμέρας, xal οὐχὶ νύκτας ἀρι-
θμοῦμεν,

5 Gen. 1, 1. * Psal. xxi, 3.

et lucem, et omnibus velocissimo puncto temporis,
lumen qued corruptioni obnoxium est, communi-
cavit. Ante enim illud umbra quzdam obscura c:9lo
extenso dejecta velabat omnia, lumenque a locis
illis arcebat. Verum extra ccelum, lumen quod ob-
Scurari non potest, omni corruptione, omni zetate
superius, in quo angeli degunt, extenditur, de quo
Salomon ait : Lumen justis in perpetuum; in quod,
qui bene vixerint, delati quiescunt. Dispositionem
banc dilucidam reddet clarun et apertum exem:
plum, lumen scilicet inexstinctum, locum omnem
celi exterum illuminare, quem vero complexu suo
celum tenet, antequam lumen fieret, ealigine ac
tenebris teetum non apparuisse. Quemadmodum
enim si quis meridie ferventissimo ex densa mate-
ria tabernaculum confecerit, obseuritatem et tene-
bras ex tempore paratas affert, neque locus ille qui
illius circumflexu tegeretur, potest illuiminari, ni
luminis radio fuerit perfusus : sic aimiles tenebra
qui non subsistebant, mundum quem ccelum core.
plectitur adumbrabant, eas Deus, producto lumine,
sejunxit, lumen diem, tenebras noetem nuncupavit.
Etenim dum lumen diffunditur, gignitur dies; dum
contrahitur, nox advenit; quare, et dum tempora
commetimur, dies, non autem nocjesannumeramus,

Ti

$. Y/Á'St.yIUS ANTIOCHENUS EPISCOPÉ's,

719

Secundo die creavit Deus Rr€Dàmentum nature A — Tfj δὲ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ θεὺς «b στερέιοµα,

diversz. Aliud autem id est, et aud celum a prin-
cipio productum : quamvis quisbusdam unum quid
et idem esse placuerit; aiunt namque hoc secundi
perfectionem fuisse ; ibi enim quasi confuse et per-
miste terre et cceli creationem, hic discretius et
exactius modum quo Deus ea produxit, sacrz litte-
τῷ tradunt. Nos vere fatemur aliud, et aliud, cum
et nomen aliud, et proprium usum secundo co!o
suppeditatum | cognoscamus. Diversum itaque est
solidiere natura praeditum ab eo quod initio fuit
creatum, Et divisit. Deus in medio aquarum ", quse
sub firmamento sunt. Infinitam enim atque immen-
sam aquarum vim sejunxit, ita ut et super et infra
f,rmamentum abundarent.. /Ether igneus est et in-
census, totumque terrarum orbem utique consum-
psisset, ni sui creatoris przecriptis imperatisque
compescerctur. Propterea et aqu: surgunt aerez,
ex vaporum exspiratione per nubes delatz, quos
vapores, et flumina, et fontes, et stagna, et maría
emittunt, ne Φου omnia perdat inflaminata. lm-
bres ita generantur; exhalationes sursum per aera
feruntur, ventorumque compressionibus conden-
saniur, et vapores in nube concreti alii ab aliis se-
grezati, guttze fiunt, hinc pondere coagmentatorum
defluunt. Nix ex aquis sic coalescit ; vi ventorum
humiduu: disccrptum in spumam redigitur, totum-
que per quamque sui partem divisum frigefactum
congelatur, .ct nebula disrupta, nix cadit. Tonitrua
£onflictu flatus existunt, qui in cavis nubium actus
vique erumpens, tonitrus fragorera edit.

Τοῦτο δὲ ἕτερόν ἐστι παρὰ τὺν ἐξ ἀρχῆς ποιηθέντα
οὐρανόν. Καὶ εἴρηται τοῖς *, ὅτι xal ταντόν ἐστιν"
Ἐπεξέργασις γάρ ἑττῖ φησι τοῦ δευτέρου, διὰ τὸ ἐχεῖ
μὲν παραδεδόσθαι ὣς ἓν χεφαλαίῳ γῆς xal οὐρανοῦ
ποίησιν» ἐνταῦθα δὲ ἐπεξεργαστιχῶτερον τὸ πῶς
Ὑέγονεν dj Γραφὴ παραδίδωσιν. Ἡμεῖς δέ φαμεν
ἄλλο, xaX ἄλλο" ἐπειδὴ xal ὄνομα ἕτερον xal χρεία
Ἰδιάνουσα τοῦ δεθτέρου οὐρανοῦ παραδέδοται. Ἕτερος
οὖν ἐστι παρὰ τὸν ἐν ἀρχῇ ποιτθέντα οὗτος, στερεω-
τέρας ὑπάρχων φύσεως. Kal διεχώρησεν d θεὸς
ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος, ὃ ἣν ὑποχάτω τοῦ στερεώ-
µατος. ΄Απειρον γὰρ οὖσαν τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν
διεµέρισεν, ὥστε χαὶ ἑπάνω εἶναι τοῦ στερεώματος,
xat ὑποχάτω. 'O δὲ al0hp πυρώδης ἐστὶ xal διαχαὶς,
xdi πᾶσαν ἂν τὴν Ίπειρον ἐξανάλωσε», εἰ μὴ τῷ
ὅρῳ τοῦ ποιήσαντος αὐτὸν κατείχετο. Διὰ γὰρ τοῦτο
καὶ ὕδωρ ἑἐστὶν ἀέριον ἐκ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀτμῶν
διὰ νεφῶν φερόµενον, οὓς ἀτμοὺς οἱ ποταμοὶ, xat αἱ
χρΏναι, xat αἱ λίμναι, xaX τὰ πελάγη πάντα προῖΐεν-
ται, ὡς ἂν (4h πάντα ὁ αἰθὴρ πυραχτώσας ἔξανα-
λώσειε. Γίνεται δὲ οὕτως ὁ 0... συνάγονται περὶ τὸ
ὕψος αἱ ἀναθυμιάσεις, xat πυχνοῦται ὁ ἀλρ ταῖς τῶν
πνευμάτων πιλήσεσι, xal αἱ νοτίδες αἱ τῷ νέφει
ἐνεσπαρμέναι, ἀλλήλαις προσχωρήσασαε, σταγόνες
γίνονται, χαὶ τῷ βάρει τῶν σνγχριέντων πρὸς τὸ
χάτω ἐφίενται. Ἡ δὲ χιὼν Ex τῶν ὑδάτων οὕτω συν»
ἵσταται' Ex τῆς βίας τῶν ἀνέμων ἀναχοπὲν τὸ ὑγρὸν
ἐξαφρίκεται΄ καὶ ὅλον δι’ ὅλου ἀναχοπὲν, καταφοχθὲν
πήγννται, καὶ θραυσθέντος τοῦ νέφους, fj χιὼν xa-

C ταφέρεται. Ἡ δὲ βροντὴ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον....

ἀντιτυπία γίγνεται, ἔπερ ἐλαυνόμξνον ἐν ταῖς χα.λότησι τῶν νερῶν, xal βιαίως ἐκρηγνύμενον τὸν τῆς βρον-

τῆς Ίχον ἀποτελε].

Die tertio Dei mandato convenerunt aque in con-
gregationes suas, et apparuit arida, et vocavit aridam
terram, et. congregationes aquarum vocavit maria *.
Propterea congregate sunt in locum unum, ne e
locis in quibus manent recedentes, sublatze atque
redundantes effusze, terram inundarent. ldeo sazpis-
sime mare vi ventorum agitatum atque turbatum,
quasi furens undis, se in. immensam altitudinem
attollit; sed ubi tantum in littus pervenerit, alliso
impetu, facta spuma, et dealbatum regreditur, im-
becillima omnium arena quasi freno injecta. Quid
enim mare Rubrum repressit, atque alligavit, ne
universa /Egypto, cum ea excelsius sil, immersa,
proximo se mari applicaret, ni solum sui Opificis

Τή δὲ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ προστάγµατι τοῦ θεοῦ
συνήχθη τὸ ὕδωρ εἰς τὰς συ) αγωγὰς αὐτῶν, xal
ὤφθη ἡ ξηρά Καὶ éxdAsce τῇ ξηρὰν Tiv, «αἱ
τὰ συστήµατα τῶν ὑδάτων ἑκά-ῖεσε θα.λάσσας.
Συνήχθη διὰ τοῦτο εἰς συναγωγὴν µίαν, ἵνα pl; ix
τῶν χωρίων Evüa ἑστὶν........ xat ὑπεχθαῖνον ἔπι-
χαλύπτῃ τὴν Ἠπειρον. Auk τοῦτο µαινοµένη πολλάκις
ἐξ ἀνέμων ἡ θάλασσα, xal εἰς ὕψος µέγιστον δια-
νισταµένη τοῖς χύμασιν, ἐπειδὰν µόνον τῶν alyus-
λῶν ἄψηται, εἰς ἀφρὸν διαλύσασα τὴν ὁρμῆν, ἕπα-
γηλθε, τῇ πάντων ἀσθενεστάτῃ ψάμμῳ χαλινωθαῖσα.
Ἐπεὶ τί ἑχώλυσε τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν Επιχλήραι
πᾶσαν thv Αἴγυπτον χοιλοτέραν αὐτῆς ὑπάρχουσαν,
xai συναφθῃναι τῷ παραχειµένῳ πελάγεει, εἰ μὴ

mandatum? Hoc autem verum esse, opere nobis D ὑπῆρχε τῷ προστάγµατι τοῦ χτίααντος πεπεδηµένη;

Sesostris Agypti rex, mox Darius Medus testatuin
reliquere. &gytium enim ac Indicum mare simul
conjungere aggressi, non potuerunt. lta mari Ru-
bro ZEgyptus depressior est. Mandavit itaque ut
convenirent in congregationem unam, et ne ex hac
aliud fieret niare, sed in una manerent collectione.
Multz etenim erant per varia loca aquz dispersz,
quippe et montium cavitates vallesque aquas in se
congregatas continebant. lllud vero, et congregaiio-

* Gen. 1, 6. * Ibid. 9, 10.

Ὅτι δὲ ἀληθὲς τοῦτο ἔργῳ ἡμᾶς ἔπεισαν Σέσωστρις
ὁ Αἰγύπτιος καὶ Δαρεῖος ὁ Μῆδος. Τὸ γὰρ Αἰγύπτιον
xai τὸ Ἰνδιχὸν ἐπιχειρήσαντες συνάψαι πέλαγος,
οὐχ ἠδυνήθησαν. Οὕτως ὑπάρχει χοιλοτέρα τῆς Ἑρυ-
θρᾶς θαλάσσης dj Αἴγυπτος. Προσεταξεν οὖν συν-
αχθῆναι εἰς συναγωγὴν plav, χαὶ μὴ ἀπὸ ταύτης
ἄλλην γενέσθαι θάλασσαν, ἁλλά τῇ πρώττ ἀπομεῖναι
συλλογῇ. Πολλὰ γὰρ Ἶν.............. ρο.ο,
ὕδατα......

713

SPURIA. —. COMMENT. IN HEXAEMERON,

114

συλλογΏν χαὶ αἱ φάραγγες. Τὸ δὲ, xal τὰ συστή- A nes aquarum vocavit maria, sinus maris significans,

µατα τῶν ὑδάτων éxdAsce 0addccac, τοὺς κόλ-
πους σηµαίνει τοὺς χατὰ τὸ ἴδιον σχῆμα ὑπὺ τῆς
«τεριχειµένης γῆς ἀπολειφθέντας οἷον θάλασσα βό-
βειος, θάλασσα νότιος, ἑφα, ἑσπέρια πελάγη, xal
τούτων ὀνόματα ἰδιάζοντα, Πόντος Αἰγαῖος, Ἰώνιος,
Σαρδωνιχὸν, Σιχελιχὸν, Τυῤῥήνιον, Οὐ τὰ τυχόντα
δὲ τῶν ὑδάτων ἀθροίσματα εἰς µίαν κατέληξε θά-
λασσαν, ftot σύστασιν, ἀλλὰ τὰ μέγιστα καὶ ἑξέ-
χοντα οὐ γὰρ χαὶ τὰ τελματιαῖα χαὶ λίμνια χρὴ
νοεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ πῦρ xai εἰς μιχρὰ χαταχεχερ-
ματισμένον ἐστὶ xal ἀθρόον ὑπὸ τοῦ ἀέρος χέχυται,
οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ὕδατος, εἰ xat μιχραί τινές clot
ξιηρυμέναι συστάσεις, ἀλλὰ µία γε £o συναγωγὴ,
ἡ τὸ ὅλον στοιχεῖον τῶν λοιπῶν ἀποχρίνουσα. Πηγὴ
γάρ ἔστι τῆς περὶ γῆν ἁπάσης νοτίδος τὸ τῆς θα-
λάσσης ὕδωρ, χαὶ πᾶσα ἡ Υη ὑπόνομός ἐστι, καὶ διὰ
(όρων ἀφανῶν διαδίδοται, χαθὼς δηλοῦσι τόποι τινὲς
She Ἠπείρου Ὁπαντροι. Ἡ yàp ῥοώδης θάλασσα διὰ
«όπων στενῶν δ.ατρἐχουσα, ἐπειδὰν σχολιαῖς xai
ὁρθίοις ἐξόδοις ἑναπολειφθῇ, ὠθουμένη τῇ Bla τοῦ
πνεύματος τῆς γῆς ἀποῤῥήσσει τὴν ἐπιφάνειαν, xal
ἐπὶ τὸ EG» προελθοῦσα, γίνεται πότιµος ἐκ τῆς διη-
Φήσεως μειταθδληθεῖσα εἷς γλυκύτητα. Πάλιν δὲ ἔπει-
δὰν θερμοῖς τόποις ἐναπολειφθῇ πρὸς τὴν ἔξοδον, τῇ
αὐτῇ αἰτίᾳ ἑλχομένη ὑπὸ τοῦ πνεύματος ζέουσα γί-
νεται. Λὕτη χαὶ τῶν ἀερίων ὑδάτων πη(ἡ χαθέστηχε '
δ.ἃ νεφῶν γὰρ ἀνελχόμενα αὐτῆς τὰ ὕδατα, καὶ ὑπὸ
Snc ἡλιαχῆς ἀχτῖνος θαλπόμενα, καὶ τῇ σχιᾷ τοῦ
νέφους καταφυχθέντα, xal ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὕψους αἱ-
θριασθέντα γλυχαίνεται, xa χαταφεχάζει τὴν ἠπὲι-
pov. Τῇ δ αὐτῇ ἡμέρᾳ χαὶ β.αστῆσαι βοτάνην
χόρτου τὴν γῆν ὁ eb, προσέταξεν' Σπεῖρον σπἑρ-
pa κατὰ Τένος, καὶ ξύ-ον κάρτιμον ποιοῦν xap-
zór, οὗ τὸ σπέρµα αὑτοῦ ἑν αὐτῷ. Καὶ ἔτι xal
νῦν dj τάξις τῶν φνοµένων μαρτυρεῖ τῇ πρώτῃ δια-
χοσµήσει. Ἡ γὰρ βλάστησις καθηγεῖται πάσης βοτά-
vno, xal πάσης πόας ' νοτίδας γὰρ συαµέτρως καὶ
θερμΏν ἐχούσης τῆς Υῆς, τὸ σπέρµα εἰς αὐτὴν χατα-
θάλλεται, χαὶ γίνεται χαῦνον καὶ πολύσπορον, xai
«ns περὶ αὐτὸ γῆς ἀρξάμενον πρὸς αὑτὺὸ ἐπισπᾶται
τὰ οἰχεῖα xai σύμφυλα, xal πιαινόµενον ἐπὶ πλεῖον
πλατύνεται ' ὥστε ῥιζοῦσθαι μὲν εἰς τὸ χάτω, προ-
χύπτειν δὲ εἰς τὸ ἄνω, χαὶ ἱσαρίθμους ταῖς ῥίζαις
τοὺς »αλάμους προθἀάλλεσθαι. θαλποµένου δὲ Xe τοῦ
βλαστήµατος, συροµένη διὰ τῶν ῥιζῶν ἡ νοτὶς, ὑπὸ
τῆς θέρµης συνεπάγεται τῆς γῆς τὸ τρόφιμµον ᾿ καὶ
καξαμερίζεται τοῦτο elc χαλάμην, xat φλοιὸν, xal τὰς
θήχας τοῦ σίτου, χαὶ εἰς αὐτὸν τὸν αἶτον, xaX τοὺς
ἀνθέριχας. Ἡ δὲ χαλάµη τοῦ σίτου χονδύλοις δια-
ζώννυταε, ἵν ὡς σύὐνδεσμοί τινες τῶν σταχύων τὸ
βάρος φέρωσιν. Ἔστι δὲ xai fj χαλάµη διάχενος,
ὅπως 01x, τοῦ xóxxou γένηται, πρὸς τὸ μὴ τοῖς σπερ-
µολόχοις ὑπάρχειν εὐδιάρπαστον. Τοὺς δὲ ἀνθέριχας
ἀντὶ ἀχίδων προδέθληται, ἵνα τῶν μικρῶν ζώων τὰς
βλάβας εἴργωσιν. Ὁ δὲ βρόµος δι ὅλου χενὸς χαθέ-
στηχεν, ἔπειδη τὴν χεφαλὴν οὐ βαρύνεται. Καὶ εἰ

5 Gen. 1, 11.
ParROL. Gn. XVIII.

quosque ad sui figuram terra ambiens complectitur ;
tales sunt mare Aquilonare, mare Australe, Orien-
tale, Occidentale, et horum propria nomina Pontus
JEgaus, lonius, Sardonius, Siculus, Tyrrhenus.
Caeterum non quoscunque aquarum conventus in
unum mare congessit, vel cetum, sed maximos
atque ingentiores ; nam neque palustres, neque sta-
gnantes hic intelligendi sunt. Veluti enim ignis et in
minutas partes redigitur, et totussimulaerem circum-
dat, sic et in aquis, etsi parv quadam, ac inter
se dissitz collectiones exsistant, una tamen est
congregatio, quae totum elementum hoc a ceteris
sejungit, Totius enim humiditatis quz in terra latet
fons est et origo maris aqua, qua, cum universa

B terra cuniculosa sit, per meatus minime oculis ob-

vios effunditur, ul ex locis quibusdam terrae caver-
nosis manifestum apparet. Fluidum namque mare
per angusta loca excurrens, ubi obliquis et rectis
exitibus cursum inflexerit, vi flamineque ventorum,
terre superficiem disrumpit, egressumque usu est
efficaci ad potum, percolatum enim cribratumque
dulcescit. Rursus si locis fervidis relinquatur, ea-
dem ratione a vento in exitum ductum fervescit.
Fons item est aquarum, quz aerem occupant ; illius
enim aqua per nubes attract: nec non a solis ra-
diis calefacit, mox nubis umbra frigefactz, tandem
ipsa altitudine coo expositz dulcescunt, terram-
que guttis aspergunt. Που eodem die jussit Deus ut
terra germinaret herbam virentem, et facientem semea
suum. lignumque fructiferum faciens fructum, cujus
semen in semetipso *; et ad haec tempora eorum
qus gignuntur e terra series, quzenam fuerit prima
rerum distinctio descripta , declarat. Germinatio
namque qualibet herba plantaque prior est. Semen
enim, ubi terra illud gremio moderate humido ca-
lidoque sparsum ac subactum excepit, mollitur,
fitque ad res abunde gignendas idoneum : hinc pri-
mum eterra quz ambit, magis sibi natura cogna-
tum atque affine attrahit, quo pinguefactum latius
extenditur, ita ut ima sede radicibus deflgatur,
erumpat superiori edatque radicibus pares nu-
mero stipulas. Germine in dies calescente, hu-
mor per radices adductus, una secum medio

D calore e terra defert alimentum, quod in stipu-

lam, corticem frumenti, thecam, ipsum frumen-
tum atque aristas partitur. Frumenti stipula
nodis cingitur , ut veluti compages spicarum
pondus sustineant. Pr:terea et ipsa stipula vacua
est, ut granum receptaculum habeat, ne frugilego-
rum przdz facile sit expositum, et contra minorum
animalium morsus munitur pro spiculis vallo ari-
starum. Veruni avena tota inanis cernitur, cum ϱ8-
pite non gravescat. Et si cum esculentis simul ve-
nena nata coinperimus, quale est veratrum, aconi-
tum, mandragoras, et. succus papaveris, nullum
tamen horum supervacaneum est, sed suum usum

20

115

$. E/STATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

710

habet. Cicutà namque pascunteT sturni propter À συνεθλάστησε τοῖς τροφίµοις τὰ δηλητήρια, olov ἀλλθ-

eorporis constitutionem ; etenim cum sint poris
circa cor angustis, hac ratione rem absorptam ex-
cernunt. Verat:o coturnices vescuntur , propriaque
corporis temperatione, nullo afficiuntur incommodo,
Medici mandragora somnum conuciliant, opio sum-
mos dolores sopiunt, cicuta immanes sedant appe-
Litus, et tamen" veratro inveteratos affectus miti-
gant. Et lignum frucliferum | faciens | fructum !*,et
uno temporis puncto, qu: prius minime erant, e
terra nata sunt, suis quzeque proprietatibus et for-
mis, quibus quasi naturalibus notis a rebus reli-
quis secreta dignoscuntur. Oliva et palma, et cu-
pressus, in altum provehuntur, et harum hz qui-
dem nec multis ramis nec nodis, ut abies, cupres-
sus, et quandoque palma constipantur ; ille semper
virescunt : oliva, palma, laurus, myrtus, picea,
cupressus, abies, juniperus, thbva, et quam Arcades
phillodrin appellant. His adde oleastrum, cedrum,
pinum, buxum, ilicem, aracem, cicerculam. Rosa
sine spinis tunc orta est, qua» tandem floris pul-
chritudini sunt adjectz, ut jucundis prope situm
moerorem esse cernentes, peccati non obliviscere-
mur, cujus causa spinas et tribulos nobis terram
efferre judicatum est. Floret prima omnium
amygdala, postremaque pomum maturat, fitque
dulcis ex amara, ima parte stipite circumforato
cuneoque ex picea arbore idoneo in internas par-
tes adacto usque ad medullem ; ita enim succos
minime amabiles in dulces ciboque idoneos com-
mutat. Hoc idem salutare est, et malo punico acris
succi, ubi. namque excepit cuneum, dulce evadit.
Palma femina nulat in marem prona, quasi illius
complexus desiderio teneretur, et agricole maris
fructus ramis illius inserunt, sicque pristinam illi
rectamque formam restituunt. Mori tarde germi-
nant, tamen in fructu ferendo non sunt aliis po-
steriores. Oliva, tilia, populus, ulmus post zsti-
vum solstitium folia supina deflectunt, suntque
omnibus argumento solstitium :stivum praeteriisse.
Ficus domestici fructus, ne decidant, hoc praestant
agricolz : grossos ex caprifico decerptos et inter se
colligatos fico injiciunt. Animal enim quod in grosse
est minutissimum fundo fici domestici insidens, au-

B

ὄορος, xaX ἀχόνιτον, xal µανδραγόρας, xal τῆς Bf-
Χωνος ὁ ὀπὸς, οὐδὲν τούτων εἰς χρΏσιν ἀργὺν παρεί-
ληπται. Τὸ μὲν κώνιον οἱ φᾶρες βόσχονται διὰ «hy
χατασχευὴν τοῦ σώματος" λεπτοὺς γὰρ ἔχοντες τοὺς
ἐπὶ τὴν χαρδίαν πόρους, ἀποπέμφαι τὸ xatamobty
φθάνουσι ' τὸν δὲ ἑλλέθορον ἑσθίουοιν ὄρτυχες, xal
οὐχ ὑφίστανται βλάδην, ἰδιότητα χράσεως ἔχοντες.
Διὰ δὲ τοῦ µανδραγόρου Όπνον ἰατροὶ κατεπάχουσι,
χαὶ τῷ ὁπίῳ τὰς σφοδρὰς ὀδύνας χαταχοιµίζουσι. TQ
δὲ κωνίῳ τὰς λυσσώδεις ὀρέξεις χαταµαραίνουσι, xai
τῷ ἑλλεθόρῳ τὰ χρόνια πάθη καταπραῦνουσι. Καὶ
ξύλο» κάρπιµον ποιοῦν καρπέν. Καὶ πάντα tv
μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ ἀνεφύη Ex τῆς γῆς, οὐχ ὄντα πρό-
τερον, μετὰ τῆς οἰχείας ἕκαστον ἱδιότητος, xai ibl
χαρακτῆρι ἕχαστον γνωριζόμενον. Ἡ μὲν ἐλαία, xal
φοῖνιξ, xal χυπάριττος εἰς ὕψος αὔξοντιι. Καὶ τού-
των τὰ μέν ἔστιν οὗ πολύοζα, 0ὐδὰ πολύχλαδα, οἷον
ἑλάτη, χαὶ ἡ χυπάριττος, ἔσθ᾽ ὅτε δὲ xa ςοἵνις.
Αείφυλλα δέ ἐστιν ἑλαία, φοῖνιξ, χαὶ δάφνη, µυῤ-
ῥίνη, πεύκη, κυπάριττος, ἑλάτη, ἄρχευθος, Outa, xal
ἣν ᾿Αρχάδες φιλόδρυν λέγουσιν. ἔτι φύλεος, χέδρας,
πίτυς, πύξος, πρῖνος, ἀράχη, λάθυρος. Τὸ δὲ ῥόδον
ἄνευ τῆς ἀκάνθης τότε ἐθλάστησεν ' ὕστερον δὲ τῷ
χάλλει τοῦ ἄνθους παρεζεύχθη fj ἄχανθα. ὅπως cip
τερπνῷ παραχειµένην τὴν λύπην ἔχοντες µνημο

“νεύωμεν τῆς ἁμαρτίας, δι’ ἣν ἀχάνθας xat τριδόλους

ἡμῖν ἡ yr, ἀνατέλλειν κατεδικάσθη. Ἡ δὲ ἀμυγδαλῆ
πρώτη μὲν βλαστάνει, ὑστέρα δὲ ἐχφέρει τὸν χαρτὀν.
Ἡ δὲ πικρὰ ἁμυγδαλῆ τυγχάνουσα τὸ πρὸς τὴν ῥίζαν
στέλεχος διατρηθεῖσα, σφῆνα δὲ πεύκης λιπαρὸν ες
ἐντεριώνης µέσης ἐλαθέντα δεξαµένη , τοὺς ἀτδεῖς
χυµοὺς εἰς γλυχύτητα µεταθάλλει ἑδώδιμον. Τὸν
αὐτὴν δὲ θεραπείαν καὶ fj ὀξύνη ῥοιὰ δεξαµένη, τρέ-
πεται elg Υλυχύτητα. Ἡ δὲ θήλεια φοῖνιξ χαθίησι
τοὺς Χλάδους οἱονεὶ τῆς συμπλοχῆς ἐφιεμένη το
ἄῤῥενος, καὶ ol γεωργοὶ, τοὺς φΏῆνας τοῦ ἄῤῥενος
τοῖς χλάδοις ἐμβάλλοντες αὐτῆς, πρὸς τὸ οἰχεῖον τῆς
ὀρθότητος σχῆμα καθιστῶσιν αὑτήν. Ἡ δὲ συχάµενς
ὀψὲ μὲν βλαστάνει, οὐκ ὑστερεῖ δὲ τῶν ἄλλων εἰς
καρπογονίαν. Ἡ δὲ ἑλαία, xat fj φιλύρα, καὶ fj λεύχη,
χαὶ πτελέα στρέφουσι μετὰ τροπὰς θερινὰς τὰ φύλλα
ὕπτια ' καὶ Ev τούτῳ πάντες γνωρίξουσιν, ὅτι τροπαὶ
θεριναὶ γεγένηνται. Tr; δὲ ἡμέρου αυχης τὸν χαρ-

ram qui circumfusa spirat impedit, πο fructui ϱ πὸν ἄῤῥευστον οἱ Υηπόνοι οὕτω φυλάττουσιν΄ τοὺς

molesti: sit, ficusque antequam maturescat, cadat,
et cum hic fructus mollis sit, crassitudine foliorum
operitur ; ubi nucis solidus levifoliorum tegmine
velatur. Nec alia causa folium vitis scissum est,
nisi ut ab aeris incommodis uva se defendat, so-
lisque radios raritate excipiat. Sic nihil est in rebus
inane, sed omnia Deus sapientia, quam effari non
possumus, exornavit. Una quippe aqua, quse per
radices delata attrahitur, alio inodo truncum alit ,
alio medullam, alio corticem, alio lignum, alio ra-
dices ipsas; οἱ ex eodem humoroc in vite quidem
vinum conficitur, in oliva oleum, et in alio aliud ;

ο Gcn. 1, 14.

ὀλύνθους τῆς ἀγρίας σνχῆς ἐχδύσαντες, ἅπτωτον δια-
µένειν παρασχευάζουσι. Τὸ γὰρ ἔνδον τοῦ ὀλύνθου
ὑπάρχον ζῶην µιχρότατον τῷ πυθµένι τοῦ ἡμέρου
προσίζον cüxou τὴν ἔξωθεν αὗραν περιπνέουσαν
ἀπείργει, πρὸς τὸ μὴ ἀπηδῃη γενόµενον τὸ σῦχον
ἀποπεσεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἁπαλός ἐστι τῆς συχῆς ὁ
χαρπὸς, πάχει φύλλων χεχάλυπται’ τῆς δὲ χαρύας,
ἐπειδῇ τυγχάνει στεῤῥὰ, ἑλαφρᾷ φύλλων προσθολῇ
σχέπεται. Διὰ δὴ τοῦτο χαὶ τὸ φύλλον τῆς ἀμπέλου
ἔσχισται, ἵνα xal τὰς Ex τοῦ ἀέρος ἐχχλίνη βλάδας
ὁ βότρυς, χαὶ τὴν ἡλιαχὴν ἀχτῖνα εἰσδέχηται τῇ
ἁραιότητι. Οὕτως οὐδὲν ἀργὸν, ἀλλὰ πάντα ἀποῤῥήτῳ

711

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

418

σοφἰᾳ ὁ θεὺς διεχόσµησεν. "Ev γὰρ ὕδωρ, διὰ τῖς A οἱ in ipsis dulcibus fructibus, mira est pinguedinis

ῥίξης φερόµενον fj ἑλχόμενον, ἄλλως μὲν τρέφει τὸ
στέλεχος, ἄλλως τὴν ἐντεριώνην, ἄλλως τὸν φλοιὸν,
ἄλλως τὸ ξύλον, ἄλλως τὴν ῥίζαν αὐτήν ' χαὶ Ex τῆς
αὐτῆς νοτίδος ἐν μὲν τῇ ἀμπέλῳ οἶνος συνίσταται, ἓν
δὲ τῇ ἐλαίᾳ ἔλαιον, xat £y ἄλλῳ ἄλλο. Καὶ ἓν αὐτοῖς
τοῖς Ὑλυχέσι χαρποῖς ἀμύθητος ἡ παραλλαγὴ τῆς
πιότητος * ἄλλο γὰρ τὸ ἐν ἀμπέλῳ γλυχὺ, καὶ ἄλλο ἐν
μηλέᾳ, χαὶ ky συχῇ xaX τῷ φοίνιχι ἕτερον. Καὶ αὐτὰ
δὲ τῶν δένδρων διάφορά ἐστι τὰ δάχρυα᾽” ἄλλο γὰρ
της σχίνου τὸ δάχρυον, xal ἄλλος 6 τῆς βαλσάμου
xal πλεονάζει ἐπὶ τῆς Ἱεριχὼ γενόµενον.

varietas, aliud namque dulce est quod in vite gu-
statur, aliud in pomo, aliud in ficu, aliud,in palina.
ltem variz snnt et arborum lacrymz, etenim aliud
est lentisci lacryma, aliud balsami succus, qui
omnium unguentorum przstantissimus est, ejusque
apud Hiericho largissima copia. Indigenis illud
acuto lapide ex surculis secantibus, succus effluit.
Tradunt quidam et succinum plantarum esse suc-
cum, qul in naturam lapidis concrescat.

ὁπὸς, ὅπερ πάντων τῶν μύρων ὑπάρχει χἀλλιστον,

Τεμνόντων δὲ αὐτὸ ἐκ τῶν θάμνων λίθῳ ὀξεῖ τῶν ἐπιχωρίων,

ὁπὸς ἀναποδοίη. Ἱστοροῦσι δέ τινες xal τὸ Ίλεχτρον ὁπὸν εἶναι φυτῶν, εἰς φύσιν λίθου μεταπηγνύμε-

νον.

4. Tfj δὲ τετάρτη ἡμέρᾳ ^ θεὸς τοὺς µεγχάΊους Β 4. Quarto die Deus duo luminaria magna creavit

δύο φωστῆρας ἐδημιούργησεν, ἢ.]ιόν τε xal cs-
«θήνην ἐν τῷ στερεώµατι τοῦ οὐραγοῦ, elc φαῦσιν'
ἑαὶ τῆς Της, τοῦ διαχωρίζει ἀναμέσον τῆς ἡμέ-
pac καὶ ἀγαμέσον τῆς νυκτός. Τοῦτο τὸ ἡλιαχὸν
φῶς, ὄχημα ἑἐχείνῳ τῷ φωτὶ τῷ πρωτογόνῳ παρ-
εσχεύασται. Ὡς γὰρ ἄλλο τὸ πῦρ, xat ὁ λύχνος ἄλλο;
εὺ μὲν γὰρ τὴν τοῦ φωτίζειν δύναμιν ἔχει, τὸ δὲ τΏν
τοῦ παραφαίνειν τοῖς χρῄξουσιν' καὶ ὡς ἕτερόν τι
ἡ λευχότης, ἕτερον δὲ τὸ λελευχασμένον σῶμα, οὕτω
χαὶ ταῦτα διάφορα ὄντα τῇ φύσει Ίνωνται τῇ δυνάµει
τοῦ χτίσαντος. Καὶ μηδεὶς νομἰσῃ ταυτὸν ἡμέραν εἶναι
xe Ίλιον. ΠἩρῶτον μὲν γὰρ ὁ δημιουργὸς ἁπλοῦν φῶς
χατεσχεύασεν, ὃ δὴ xai ἡμέραν Σχάλεσεν, ἔπειτα τὸν
ἅλιον ix τοῦ πυρὸς χαὶ φωτὸς συγχείµενον. Ὡς γὰρ
τὴν γῆν ὁρῶμεν πῦρ ἓν τοῖς στέρνοις αὐτοῖς δεδη-
Μιουργηµένον ἔχουσαν, οὕτω xaX τὸν ἤλιον φῶς ἔχοντα
φῶς Υὰρ συνελθὸν μετὰ πυρὸς τὸν φανότατον Emoln-
σεν Ἠλιον. Αλλ) ἴσως ἀντερεῖ τις" Καὶ πόὀθεν τοῦτο
δῆλον, οὗ βλεποµένης τῆς διαιρέσεως; οὐχ ὁρᾶται
yàp ἰδίως μὲν τὸ φῶς, ἰδίως δὲ τὸ mop. ᾽Αλλὰ γι-
νωσχέτυ ὁ τοιοῦτος, πόσα τὸ πῦρ ty ἑαυτῷ προδάλ-
λεται, αὐγὴν, θερμότητα, ξανθότητα, ἅτινα πανσὀ-
Φως ὁ τεχνίτης διαµερίζων, ὑπεμφαίνει τούτων τὴν
σύνθεσιν. Ὅτε γὰρ θέλει θερμᾶναι τὸ ζῶον, λαμδάνει
τοῦ πυρὺς τὸ θερμὸν, xai τὸ μὲν θερμὸν ἔχει τούτου,
«b δὲ φῶς οὐχ ἔχει. Αλλ᾽ ἐμερίσθη ἐν τῷ ζώῳ ἡ
θέρµη ἀπὸ τοῦ φέγγους, πάλιν λαµθάνει τὸ δανθόν.
Καὶ ὁρῶμέν τοι τὸ ξανθὸν, οὐχέτι δὲ τὸ θερμὸν καὶ
Φαἵνον. Καὶ πάλιν ἀπομερίζει τὴν θέρµην, xai δί-

C

solem el lunam in firmainento celi, ut [ucerent su-
per terram ad dividendum diem et nociem 11. Hoc
solis lumen ut primo illi nato lumini quasi vehicu-
]um deserviret, ordinatum est. Etenim veluti aliud
est ignis, et lucerna aliud, hic enim vim habet illu-
minandi, illa egentibus lumen przferendi ; et quem-
admodum aliud est candor et aliud corpus candi-
dum, sic et hzc, quamvis diversz natura Creatoris
facultas in unum copulata conjunxit. Et cavene putes
idem esse diem et solem. Primum enim Opifex
simplex lumen condidit, quod et diem vocavit,
deinceps solem ex lumine ignem qux conflavit.
Quema2modum enim terram ipsam in suo gremio
ignem factum foventem cernimus, ita et solem lu-
men gestantem. Cum enim lumen et ignis simul
in unum convenissent , splendidissimus sol pro-
ductus est. Sed fortasse aliquis contradicet : Unde-
nam hoc manifestum est, cum nulla videatur di-
visio; neque enim lumen ab igne separatim
perscriptum neque ignem a lumine sejunctum
conspicimus, "Verum is sciat quaenam ignis in
semetipso conlineat, splendidum scilicet, cali-
dum, flavum, qu: sapientissime artifex secernendo,
eorum compositionem manifestat. Cum enim ani-
mali calorem indere cupit, ignis calorem sumit, et
calorem illius, non tamen lumen possidet. Sed in
animali calor a lumine sejungitur, rursus flavum
suscipit, et flavum quidem, non autem calidum
splendidumque videmus. Iterum calore segregato,

δὅωσι µόνην τὴν αὐγὴν, οἷον ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τῆς Ὦ splendorem tantum exhibet, ut videre est in ful

ἀστραπῆς, ὅτι ἐχλάμπουσα µόνον φωτίζει, οὐ μὴν
δὲ xat θερµαίνει. Τὸ 6 αὐτὸ παράδειγµα xaX ἐπὶ τῆς
σελήνης χαθέστηχε. Καὶ γὰρ αὕτη ὑπὸ τοῦ doo
Φωτιζομένη φανερωτέρα Ὑίνεται, ὥσπερ ὑπὸ τῆς
ἡμέρας ὁ Ίλιος. Τὸ γὰρ τῆς σελήνης εἶδος άνθρα-
κοειδὲς τυγχάνει, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τῆς ἐχλείφεως *
ἁπάρας γὰρ ἀπ' αὐτῆς τὸ οἰκεῖον φέγγος ὁ fuo;
ἁμανρὰν αὐτὴν χαθίστησι΄ φωτίζων δὲ αὐτὴν, πλη-
epa? ἀπεργάζεται. Ἐνδυομένη Ὑάρ πως τὸ i-
λιαχὺν φῶς φα!δροτἑρα καθίσταται’ τὸν αὑτὸν δὴ
τρόπον χαὶ ὁ ζλιος , τῆς ἡμέρας τὸ φῶς ἑνδυόμενος,
λαμπρότερος τυγχόνει, τῆς ἡμέρας ἑχείνης μήτε

** Gen. 1, 16.

mine, quod ubiscintillando eruperit, tantum lumen,
non autem calorem progignit. Eodem exemplo et
in luna demonstratur id. quod dicimus ejusmodi
esse. H»c quippe solis lumine collustrata clarior
fit, quemadmodum et lumine diei sol. Aspec .us
enim lunz similis est carboni , ut in ejus def ectu
videre est : nam sol uhi ab ea proprium lumen sub-
traxerit, eam obscurat ; ubi illustrarit totum or-
bem implendo, accendit. Induens namque 'qu.o-
dammodo solis lumen. splendidior flt ; non alia ra-
tione, 6” sol lumen diei circumseptus clarior est
et illustrior, die illa neque urente, ncque calefa-

119

$. FA5 STATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

T30

ciente, sed tantum illuminante. Solem autem ex Α οὕσης. µήτε πάλιν θερµαινούσης, ἀλλὰ µόνον qurt-

igne constitui, illud argumento est quod incendat
ci torreat.

Ad dividendum diem εί noctem, quasi diceret,
solem diei terminis, lunam noctis inclusit; neque
aliud est nox quam terrx umbra, solis radios terra
interpositu suo auferente, Ut enim in die, si quis
lumen intercludat, umbra effunditur lumenque eva-
nescit, sic et nox aere circa terram tenebris obvo-
luto, constituitur, ct sol quod a primo suz crea-
tionis exordio lumen a Creatore accepit, in semet-
ipso continuo conservat abditum, quod lunz dene-
gatum est, qux illud szepe crescendo et decrescendo
amittit.

Et sint in signa. et in. tempora, el in. dies, et in
annos 3. Temporis sol et luna origo sunt. Etenim
dum cursus ordinate feruntur, certos temporum
exitus efficiunt, vocaturque tempus quando veluti
quodam in circulo alternis beneque constitutis
successionibus volvitur primum ad secundum, et
tertium ad id quod sequitur.

Jllud, sint in signa , quoniam ineuntem tempesta-
tem semper significant; caligo namque aeri offusa
solis radios circumcludens minus luminis relinquit,
veluti qui carbonibus similis cruore perfusus ru-
bescit, cum aerem vaporibus terre condensatum
discutere dissolvereque nequeat. Inde tempestas
ostenditur futura; e£. cum quas dicunt areas (sunt
vero circumscriptiones quedam rotundo ambitu,
areis similes, et ex hoc nomen adepta sunt) solem
cinxerint, ventos nobis innuunt szxvos ac vehemen-
tes; nec non οἱ anthelii vocati, si cursu solis una
ferantur, aerem nobis futurum maleficum pronun-
tiant; et. rursus si virgee colore lridis circa auro-
ram inter nubes conspicuz cernantur, vel imbres,
vel tempestates, vel ut plurimum aeris mutationem
presignant.

Luna si tertio die tenuis cornibus puroque ni-
tore fulserit, stobilem ac firmam tranquillitatem
promittit; sin vero cornua crassiora subrufaque
visa fuerint, aquarum repentinum impetum horri-
damque tempestatem portendit. Suntque instru-
inenta temporum sol et luna; tempus, dierum,
liensium, annorum; sidera, mensium, seminum,
inessium.

Vergiliarum exortum, messis vindemieque tem-
pus occasu seminis denuntiari scimus, Navigantibus
Plaustrum sidus viam aperit. Locos enim sidera si-
gnificant et ostendunt. Ursa enim septentrionem pla-
gam insinuat. Vergiliarum pars acuminata ad Orien-
tem spectans, hoc idein enuntiat. Ipsius item Ursze
flexi& cornu, et lung pars qua illustratur, Orientem
premonet. Antequam vero licec flerent, tempus non
erat, sed spatium zlasque nimium ea longa extra-
que omne tempus. Et hoc de signis dictum sit.

Tempora porro horarum, sive temporis ipsius

13 Gen, 1, 14.

ζούσης. "Ότι δὲ Ex πυρὸς συνέστηχεν 6 foz, On
Ex τοῦ πυροῦν, xal φλέγειν.

Tov διαχωρίζει» ἀναμέσον τῆς ἡμέρας καὶ
ἀναμέσον τῆς νυκτός. Οἷον τὸν Ίλιον τῆς ἡμέρας
τοῖς µέτροις ἔταξε, xaV «Lv σελήνην τῆς νυκτός.
Ἔστι δὲ dj vo$ σχίασµα τῆς γῆς, ἀποχρυπτομένο
τοῦ ἡλίου. Ὡς γὰρ ἐν τῇ ἡμέρᾳ, ἀντιφράσσοντός
τινος, σχιὰ γίνεται, καὶ τὸ φῶς παρυφίσταται' οὕτως
ἡ νὺξ, σχιαζοµένου τοῦ ἀέρος τοῦ περὶ Υῖν, Guv-
ίσταται. Καὶ ὁ μὲν ἥλιος, ὅσπερ ἐξ ἀρχΏς φῶς παρὰ
τοῦ ποιητοῦ εἴληφε, τοῦτο ἔχει διὰ παντὸς ἐγχεχρυμ-
µένον ἐν ἑαυτῷ ἡ δὲ σελήνη οὐχ οὕτως, ἀλλὰ συν-
εχῶς ἀποδύεται, αὔξουσα, xai µειουµένη.

"Ectocax δὲ εἰς σηµεῖα, xal εἰς καιροὺς, xal
εἰς ἡμέρας, xal εἰς ἐγιαυτούς. Χρόνον δὲ ἥλιος xci
σελήνη γεννᾷ τοῦτον. Ἑλχόμεναι συµµέτρως γὰρ ai
φοραὶ τεταγµένας τῶν χαιρῶν τὰς ἐξόδους γεννῶσ..
Χρόνος δὲ χαλεῖται, ἐπειδὴ ὥσπερ ἐπί τινα χύχλον
ἐπαλλήλοις εἰλεῖται εὐτάχτοις διαδοχαῖς, πρῶτος πρὸς
δεύτερον, xaX τρίτος πρὸς τὸν Eme.

Τὸ δὲ, ἔστωσαν εἰς σημεῖα, ἐπειδὴ τὴν παρον-
σίαν τοῦ χειμῶνος ἀεὶ προσηµαίνουσιν’ ἀχλὺς γὰρ,
τῷ ἀξρι ἐγγενομένη, τοῦ ἡλίου τὰς ἀχτῖνας ἁμαυροί,
xai φαίνεται ἀνθραχώδης καὶ ὕφαιμος, μὴ δυνά-
μενος τὸν ἀέρα Ex τῶν ἀτμῶν τῆς γῆς πεπυχνωµένον
διαχέαι' xx τούτου σημεῖον χειμῶνος δείχνυται.
Ὅταν δὲ αἱ λεγόμεναι d.t (στρογγύλαι δὲ εἰσί τινες
περιγραφαὶ ὅμοιαι ἅλῳ, ἐχ τούτου γὰρ οὕτως ἐπο-

σ νομάνονται ) τὸν fitv περιστοιχίσωσε, σφοδρότης

τῶν ἀνέμων σηµαἰνεται' ἐπὰν δὲ xal οἱ καλούμενοι
ἀνθήλιοι τῇ τοῦ ἡλίου φορᾷ συντρέχωσε, συµπτω-
µάτων ὁδερίων σημεῖον γίνεται xal πάλιν ἠνίχα
ῥάθδοις ξοικυζα" κατὰ τὴν χρόαν τῆς Ἴριδος εἰς ὄρθρον
τοῖς νέφεσιν ἑμφαινόμεναι δειχθῶσι», ὅμθροι, f| χει»
μῶνες, 3| µεταθολὴ ἐπιπλεῖον τοῦ ἀέρος σηµαίνε-
ται.

Ἡ δὲ σελήνη, ἐπειδὰν ἓν τῇ τρίτη ἡμέρᾳ Aem
χαὶ χαθαρὰ ταῖς χεραίαις ἀποδειχθῇ, σταθερὰν εὐδίαν
χατεπαγγέλλεται ΄ παχεῖα δὲ ταῖς χεραίαις, xat ὑπὰ-
ρυθρος φανεῖσα, ὕδωρ λάθρον f| νότον βίαιον εὔαγγε-
λίνεται. Ὄργανα οὖν χρόνων fÀtog xaX σελήνη χαθ-
ἰσταται χρόνος δὲ ἡμερῶν, μηνῶν, xai ἐνιαυτῶν '
τὰ δὲ ἄστρα, xal μηνῶν, xal σπόρων, xal ἁμτ.

D τῶν.

Καὶ αἱ Πλειάδες, ἀνατέλλουσαι μὲν ἀἁμητοῦ χαιρὸν,
δύνουσαι δὲ σπόρου, δειχκνύουσι. Καὶ τοῖς ναυτιλλο-
µένοις μετὰ «nc ᾽Αμάξης στμεῖον γίνεται" τόπων
γὰρ σημεῖα xaX δεικτήρια τὰ ἄστρα Υίνεται. ΄Αρκχτος
μὲν γὰρ ἄρχτον δείχννσι’ τῆς 6b Ἠλειάδος πρὸς
ἀνατολὴν βλέπων τὸ ὀξὺ τὴν ἄρχτον δείχννσιν " αὐτῆς
δὲ τῆς ἄρχτου στρεφοµένης τὸ χέρας τὴν ἀνατολὴν
δείχνυσι, χαὶ τῆς σελήνης τὸ λαμπόμενον µέρος τὴν
ἀνατολὴν σηµαίνει. Πρὸ δὲ τούτων χρόνος οὐκ ἣν,
ἀλλὰ διάστηµα , xal aiv µακρός τις xal ἄχρονος.
Εἴρηται οὖν περὶ τῶν σημείων.

Καιροὺς δὲ λέγειν ἠγούμεθα τὰς ἐναλλαχὰς τῶν

721

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

112

ἃρῶν, χειμῶνος, ἔαρος, θέρους, μετοπώρου. Καὶ A mutationes, ac vices, hiemis scilicet, veris, zestatis,

χειμὼὺν μὲν v(vezat τοῖς νοτίοις µέρεσι τοῦ ἡλίου
προβδιατρίδοντος, καὶ πολὺ τὸ νυχτερινὸν σχίασµα
περὶ τὸν καθ) ἡμᾶς τόπον ἀποτελοῦντος, ὡς χατα-
ψύχεσθαι μὲν τὸν περὶ τὴν γῆν ἀέρα, καὶ τὰς ὑγρὰς
ἀναθυμιάσεις συνισταµένας ὄμθρων, xai χρυμῶν,
χαὶ νιφάδων αἰτίας Υίνεσθαι' ἐπειδὰν 65 ἑπανιὼν
πάλιν ἀπὸ τῶν μεσημθρινῶν χωρίων ἐπὶ τοῦ μέσου
Ὑένηται, ἰσημερία γίνεται, xal ὅσῳ τοῖς Ecl γῆς
ἑνδιατρίδει τόποις, τοσούτῳ χατὰ µέρος bmaváyet
τὴν εὐχρασίαν, χαὶ γίνεται ἔαρ, τοῖς μὲν φυτοῖς
παρέχων βλάστησιν, τοῖς δὲ δένδροις τὴν ἀναθίωσιν.
Ἐχεῖθεν δὲ ἤδη πρὸς τὰς θερινὰς τροπὰς bm" αὐτὴν
τὴν "Άρχτον τρέχων ὁ TOt τὰς µεγάλας ἡμέρας
ἡμῖν παρίστησι, xai διὰ τὸ πλεῖον αὐτὸν προσομιλεῖν
τῷ ἀέρι, αὐτὸν χαταφρίσσει τὸν ἀέρα, xal τὴν γῆν
πᾶσαν χαταξηραίνει, χαὶ πάντα χαρπὺν ὡραῖον ἆπερ-
γάζξεται φλογωδέστατος ὧν, xai βραχείας ποιεῖ τὰς
σχιὰς ἀφ᾿ ὑψηλοῦ χαταλάµπων. Ἐν γὰρ ταῖς βρα-
χυίάταις ἡμέραις αἱ σχιαὶ µαχρόταται γίνονται. Καὶ
πἀλιν ἀπὸ τῶν πρωσαρκτίων ἐπὶ τὰ νότια παραγε-
νοµένου, µετόπωρον γίνεται, τῆς θέρµης xav! ὀλίγον
τῆς πολλῆς ἁμαυρουμένης, xai τοῦ χειμῶνος ἆθλα-
θῶς ἐπιόντος.

Οὐ ποιεῖ δὲ τὴν ἡμέραν ὁ fog: μηδεὶς οὕτως
ὑπολάθῃ * πρεσθυτερεῖ γὰρ τούτου fj ἡμέρα καὶ νύδ’
ἁλλὰ χατάρχει µόνον τῆς ἡμέρας, χαθὼς χαὶ ὁ φαλ-
pps διαγορεύει ἡμῖν ΄ Ἔθετο, λέγων, τὸν fiiov
&lc ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας, τὴν σελήνη», καὶ τοὺς
ἀστέρας εἰς ἑξουσίαν τῆς γυκτός. Ἔχει δὲ οὗτος
€hv ἱκουσίαν τὸ φῶς περιφέρων ἓν ἑαυτῷ' ἐπειδάν

ποτε τὸν χαθ᾽ ἡμᾶς ὀρίξοντα ὑτεράρῃ, fufpav πα-

ρέχει διασχεδάσας τὸ σχότος.

Ἡ δὲ σελήνη, ἐπειδὰν δωδεχάχις τὸν ἑαυτῆς ἔχτε-
λέσῃ δρόµον, ἐνιαοτοῦ τυγχάνει ποιητιχὴ, πλὴν ὅτι
μηνὸς ἐμθολίμου δεῖτα, πρὸς τὴν ἀχριθῃ τῶν ὡρῶν
συνδροµήν. Ὁ γὰρ ἡλιαχὸς ἐνιαντὸς ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ
σηµείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον κατὰ τὴν οἰχείαν χίνη-
σιν τοῦ ἡλίου ἐστὶν ἁ ποχατάστασις. Τῆς δὲ σελήνης
ληγούσης, ἀραιοῦται τῶν ζώων τὰ σώματα, xat ὑπό-
χενα Ὑίνεται' αὐξομένης δὲ, ἀναπληροῦται. Διότι
ὑγρότητα μετὰ θερµότητος χεχραμμένην λεληθότως
ἑνίησιν' οἱ γὰρ χαθεύδοντες ὑπὸ σελήνην ὑγρότητος
περισσῆς πληροῦνται τὰς χεραλὰς, xa τὰ νεοσφαγη
δὲ τῶν χρεῶν, xal xdv e τι τοιοῦτον, τῇ προσθολῇ τῆς
σελήνης ταχέως τρέπεται. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ
«by ἀέρα πάθη τοιαύτης αἰτίας συνίσταται. Νουμηνίας
γὰρ ἑνστάσης, γαλήνης οὔστς σταθερᾶς, αἰφνιδίων ἀνέ-
pto» ταραχαὶ γίνονται τῶν νεφῶν κλονουμένων xat
δυμπιπτόντων ἀλλήλοις. καὶ γίνονται περὶ τοὺς εὖ-
ῥίπους παλίῤῥοιαι, xaX περὶ τὸν ὠχεανὸν ἀναδρομὴ τῆς
θαλάσσης. Ei δὲ καὶ τοῦ flou ἔχλειψις νουµηνίας
οὔσης Ὑίνεται, σφοδροτέρα συµθαίνει’ χάτωθεν γὰρ
ἡ σελήνη ὑπελθοῦσα ἐμφράττει ἡλίου τὰς ἀχτῖνας.

Μέγα δὲ τι xaX αὕτη dj σελήνη καθέστηκς. Μῦθοι
δὲ ληρώδεις ὑπὸ µεθυόντων Υραϊδίων πανταχοῦ διε-
σώθησαν' ὅτι µαγγανείαις τισὶ τῆς οἰχείας ἔδρας
ἀποχινεῖται, xal πρὸς τὴν Yn» καταφέρεται. Καὶ
«olo; ἂν τόπος χαταχθεῖσαν αὐτὴν ὑπεδέξατο;, Mh

autumni, intelligendas esse censemus. Hiems tunc
irruit, cum sol in partibus australibus commoratur,
noctisque umbram apud nos satis diu productam
longiorem omnino facit, ita ut aer circa terram fri-
gcscat, vaporesque humidi excitati, pluvias, glacies
nivesque producant. Sed uli rursum a meridiana
plaga remigrando medium cceli permeat , zequino-
clium fit, frigorisque et caloris modum temperant
modici illius accessus vel recessus; hinc ver esse
incipit, quo herb» germinant arboresque revivi-
scunt. Inde jam zstivis temporibus ineuntibus ad
ipsam Ursam sol cursans magnos nobis efficit dies,
et cum diutius in aere versetur, ipsum torret, et
terra universa exsiccata, fructus maturos reddit
summo calore ; umbrzeque curte jaciuntur, cum
sol illi loco supra verticem sit lumenque demittat.
In brevissimis enim diebus umbrz longissima ca-
dunt. Iterum a meridianis in australes partes illo
remeante, autumnus gignitur, multo calore sensim
evanescente, hiemeque sine ullo incommodo acce-
dente.

Sol diei causa nusquam est, nemo id ita se ha-
bere opinetur; hunc etenim dies praecedit, et nox;
sed est dux et princeps et moderator illius, quem-
admodum et Psalmodus nobis insinuat. Posuit di-
cens solem in dominium diei, lunam et stellas ín
dominium noctis. lilius autem obtinet principatum,
lumen in semet deportans, qui cum in nostrum ϐ-
nitorem pervenerit, tenebris fugatis, diem affert.

Luna, ubi duodecies totum suum confeeit et pe-
ragravit iter, anni spatium terminat ; mense tamen
opus est intercalari, ad horarum concursus exactam
rationem perspiciendam. Annus enim solaris ab
eodem signo, ad idem secundum proprium solis
motum reversio est. Luna decrescente animalium
corpora rarescunt extenuata et exinaniuntur;
crescente, augentur expleta. Clam enim humidita-
tem calori commistam indit ; hiuc fit sub luna dor-
mientium multa humiditate capita oppleri, et re-
center jugulatorum carnes, οἱ quidquid aliud his

D non absimile, lunz aspectu subito immutari, et

ipsas aeris affectiones illius causa contingere, Nam
luna nascente, sitranquillitas plenissima fuerit ven-
torum, repentini turbines, nubibus pulsis et inter
se conflictantibus , erunt ; fientque in euripis re-
ciprocationes aquarum regressusque maris in
Oceano; quod si luna novissima primave solis de-
fectus fiet, h»c omnia vehementiora contingunt ;
interventu quippe lun: solis radii occultati hebe-
tantur.

Immensum quid est et ipsa lupa; nugz mere il-
|l» sunt planeque lirz, nobis a temulentis aniculis
traditi, lunam veneficiis quibusdam propria sede
moveri et in terram delabi ; et quisnam illam locus
éelapsam exceperit? neque per errorem in fraudem

725

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

120

τος ἔχει δὲ αὐτὸ, xal φύσει βαρεῖαν φωνὴν, καὶ A et vocem gravem, et. fame os aperit, suavissimume

πεινῆσαν ἀνοίχειν τὸ στόµα, xal ἀποφορὰν ix-
πέµπειν εὐωδεστάτην, ὥστε τοὺς μιχροὺς ἰχθύας
ἀφέλχεσθαι, καὶ εἰς τὸ στόμα αὐτοὺς ὅλους αὐτοῦ
ἐπιστιθάζεσθαι. Κατοιχεῖ δὲ τοῦτο τὰ ᾽Ατλάντια πε-
λάγη διὰ τὸ μέγεθος.

Τῷ δὲ χαρχίνω d$ σὰρξ τοῦ ὀστρέου ἐστὶν ἐδώδι-
pos, xaX μὴ ἰσχύων ἀνοῖσα, τῶν χόγχων αὐτοῦ τὴν
σύμπτνξιν, ἐπιτηρεῖ τὰς πτυχὰς αὐτοῦ ἀνοίξαντα
ἐν τοῖς ἀπηνέμοις τόποις, χαὶ τῇ abf] τοῦ ἡλίου
τερπόµενον, xai λαδὼν ψηφἶδα ἑντίθησι λαθραίως,
χαὶ χωλύει τὴν αύμπτυξιν, xal οὕτω ῥᾳδίως αὐτὸ
χατέδεται.

Ὁ δὲ ἐχῖνος προγινώσχει τοῦ χειμῶνος τὴν ἔφο-
ov, xal φηφῖδα ὑπέρχεται πρὸς τὸ μὴ ὑπὸ τῆς φορᾶς
τῶν χυµάτων αὐτὸν περ,άγεσθαι.

Ὅ δὲ πολύπους, προσπελάσας πέτρᾳ τιν}, ὁμό-
χροος αὐτῇ καθέστηχε, xal τοὺς ἑγγίζοντας ἰχθύας
τῃ πέτρᾳ χατέδεται.

Μιχρότατον δὲ τῇ φύσει fj ἐχενηῖς τυγχάνει, xal
τὰ μέγιστα τῶν πλοίων ἐξ οὐρίας φερόµενα ἵστησιν,
ὥστε δοχεῖν τὸ πλοῖον ἐρηρεῖσθαι εἰς τὸ πέλαγος.

Ὕδρις δὲ ἔστιν iv τῷ ποταμῷ, μορφῖν ἔχουσα
χυνὸς, Ἶτις τοῦ χροχοδείλου ἐχθρὰ τυγχάνει, xol
ἀναιρεῖ τοῦτον χαθεύδοντα. Τὸ γὰρ στόµα ἑαυτοῦ
διανοίξας ὁ χροχόδειλος χαθεύδει. χαὶ dj Όδρις, εἰς
πηλὸν ἑαυτὴν ἐγχωλύσασα [f. ἑγχυλίσασα], εἰς τὸ
ετόµα αὐτοῦ εἰσπηδῇ, xal πάντα τὰ ἑντὺς αὐτοῦ
χατεσθίουσα ἀναιρεῖ αὐτόν.

ἝἜστι δὲ ὁ χροχόδειλος θηρἰον ὁμοῦ καὶ ἰχθὺς, xat
μέγα ἀπὸ χεφαλῆς ἄχρι οὐρᾶς' οὐ μὲν ἔχει τὸ πλά-
τος τοῦ μεγέθους ἀνάλογον. Ἡ δὲ δορὰ αὐτοῦ λεπὶς
τυγχάνει ῥυτὴ, χαὶ fj χροιὰ τοῦ νώτου αὐτοῦ πέτρα
μελαίνῃ ἔοιχεν, ἡ δὲ γαστηρ λευχῇῃ. Πόδες δὲ αὐτοῦ
εἰσὶ τέσσαρες, εἰς τὸ πλάγιον ἠρέμα χυρτούµενοι"
καθὼς τῆς χερσαίας χελώνης, οὐρὰ μαχρὰ xal πα-
χεῖα᾽ τῆς ῥάχεως áp ἐστιν ὀνὺς ὁστέου τελευτή.
Ἐντέτμτται δὲ ἄνωθεν εἰς ἀχάνθας, xal εἰσὶν ὡσεὶ
τῶν πριόνων ἀχμαὶ, χαὶ τύπτει ἐν abi] πρὸς οὓς ἂν
παλαίη. Mía δὲ αὐτοῦ ἐστὶ χεφαλὴ τοῖς νώτοις συν-
υφαινοµένη, καὶ εἰς µίαν ἰθυνομένη στάθµην' xat
&:9' ὅσον οὗ χέχηνε, θηρίου ἐστὶ χεφαλἠἡ; ἐὰν δὲ χάνη,
ὅλον στόµα Ὑίνεται, µέχρι τῶν ὤμων τὸ χάσμα
ποιοῦσα.

Ὁ δὲ λεγόμενος ἱπποπόταμος ἵππου μὲν τοὺς πό- D

δας ἔχει χαὶ τὴν Υαστέρα, τὴν ὃξ ὁπλὴν σχιστὴν ὡς
χηλὴν, οὐρὰν παχεῖαν καὶ φιλὴν τριχῶν, ὅτι xat τὸ
πᾶν τοῦ σώματος οὕτως ἔχει, χεφαλὴν περιφερῃ
μιχρὸν τῆς ἵππου παρειᾶς διάφορον, xai ἔχει χε-
χηνότα τὸν μυχ-τῆρα, πυρώδη χαπνὸν, ὡς ix xa-
µίνου, Πνέοντα, Ὑένυν πλατεῖαν' µέχρι γὰρ τῶν
χροτάφων ἀνοίγει τὸ στόμα. Οδοῦσι δὲ ἔνδον
εριχῶς πεπύχνωτα:, ἔχων πρὸς τούτοις δύο ὁδόντας
ἐπιχαμπεῖς ὡς συός. Καὶ ἔστιν ἁδδηφαγώτατον ὅλον,
Afjtov ποιοῦν τροφῃν. Απάτη δὲ θηρᾶται τοιαύτῃ.
Ἐπιτηροῦσιν αὐτοῦ τὰς διατριθὰς, xal ὄρυγμα
ποιοῦσι, παὶ χαλάμῃ αὐτὸ στεγάζουσι, xai ἔτιιχων-
γύονσι φάμμῳ, χαὶ Ξύλινον ἱστῶσι χάτωθεν οἴχημα
ἔχον ἀνεφγμένας τὰς θύρας εἰς τὸν ὄροφον τοῦ Bó-

que odorem emittit; ita ut pisciculi, illius odore
ducti, omnes simul in ejus ore constipentur ; et
propter immensam molem Atlanticum mare inco-
lit.

Cancri ostrearum aluntur carnibus, qui, cum
earum testas firme contractas aperire non valeant,
in earum plicas in locis placidis et solis radiis pa-
tentes, calculum arreptum clam imponunt, easque
frustra se contrahere tentantes comedunt.

Echini szvitiam maris przsagiunt, lapillosque
subeunt affixi, ne aquarum volutatione mobiles
hinc inde traliantur.

Polypus ad similitudinem loci quem attingit co-
lorem mutat, adnatantesque pisciculos ad petram
venatur.

Est parvus admodum piscis echeneis appellatus,
ingentes naves plenas ventis adhzrens moratur, ita
ut immobiles stare videantur.

Ilydris in fluminibus vivit, canino capite, croco-
dilo infensa quem et somno sopitum interimit. Cro-
codilus enim dormit hianti ore, et hydrus luto ο-
noque obvoluta, in os insilit, οἱ interioribus omni-
bus exesis occidit.

Caterum crocodilus est bellua simul et piscis ;
longum inter caput et caudam spatium intercedit ;
sed longitudini latitudo proportione haudquaquain
respondet ; cutis squamis asperis obducitur; color
dorsi petrae nigre similis est, alvus alba; pedes
quatuor, in obliquum sensim curvati, qualis terre-
stris testudinis; cauda oblonga et crassa, spina
enim unius ossis est terminus, cujus superior pars
serratas habet cristas, illisque veluti serrarum
acuminibus, quo cum certat, percutit. Caput illius
humeris adjungitur, et ad amussim directum esl,
nullo apparente discrimine; et quandiu non hiat,
bellu: caput est ; ubi biarit, totum os fit, ut pote
qui ad humeros usque hiatum protendit.

Hippopotamus equinis pedibus et ventre, nisi
quod ungulis bifidis, quales bobus; cauda ei bre-
vis est, et pilorum asperitate, quemadmodum etiam
corpus reliquum, carens; caput rotundum, parvum,
abequinis maxillis diversum; nares perquam pa-
tulz, ac ignitum fumum, tanquam ignis scaturigines
quzdam, spirantes, mentum latum, etenim ad tem-
pora usque hiatum protendit, et trina dentium se-
rie constipalur : prater hos et gemini prodeunt
curvi aprugni, quos caninos vocant; nullis bestia-
rum voracitate inferior, ita ut segete plenum camn-
pum. absumat, capiturque hoc dolo. Observatis
enim locis in quibus degit, venatores fossam exca-
vant, arundinibusque quasi tectum contignant,
arenaque cooperiunt ; in eaque arcam ligneam sub-

"91

$. Α UsrATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

723

jiciunt, cujus fores in superiore 'Àtle ad fossz al- A 0pou: xal ἐπιδὰς ὁ 9bp ἀφελῶς ἐμπίπτει, xal εἰς τὸ

titudinem adapertȈ sunt; ev bellua eam supera-
scendendo inconsiderate decidit, et in arcam de-
lata, includitur. Venatoresque celeriter accurrentes
concludunt; secundum enim ab elephante Indo ro-
boris locum obtinet, magnitudineque corporis
Inaximum quemque bovem zquiparat.

Pisces continent in se magnam vim caloris et
acutam ; quare et citissime qui devorant, puncto
semporia esculentis in ventre putrescentibus dige-
runt.

Vulpes marinz, ubi piscatoris insidias declinare
non valent, hamo devorato, exsilientes et excur-
rentes, funem pra:rodunt et abeunt.

Crocodilus bellua est hominum vorax. Tempore
coitus, emergens e flumine, feminam prope ripas
adversam projicit; hic namque solus supinus com-
plexu venereo jungitur ; deinceps manibus eam su-
stentatam rursus convertit; si cum alio eam con-
cubuisse compererit, avidum se esse Veneris si-
mulans, quemadmodum prius, adversam odore
deprehendit (est enim circa boc acerrimi sensus)
incesto flagitio et stupro pollutam ; hinc unguibus
alvo disjecta viscera illius devorat. In ventre ete-
nim mollis est, tenuisque cutis crocodilo : dorsum
ejus maxima squamarum fitmitate armatum est, ita
ut οἱ acutissimum ferrum adactum hebescens, cute
injecta repercutiat.

Producant aqua volatilia animarum viventium **,
el sine ulla mora volucrum omnis generis aer ple-
nissimus. llle ex aquis ortum habent, sunt. enim
cum piscibus coguatione quadam et affinitate con-
juncte, Pisces quippe alarum meatu aquas divi-
dendo transnant; sic et volucres pennis per aerem
transvehuntur; harum quadam, carnivore, suo
aptam ingenio muribusque accommodatam corporis
constitutionem nactze sunt, unguium tenacilatem,
rostrorum aduncitatem, alarum pernicitatem, ut
facillimo negotio tenaciter arripere atque discer-
pere possint et lacerare; qusdam frugilegz, aliz
his omnibus aluntur et sustentantur, et constru-
ctione inter se differunt omnes. Praeterea harum

οἴχημα χαταχλείεται qspóuevoc χάτω. Καὶ οἱ θηρεν-
ταὶ εὐθὺς ἀποχλείουσι. Δεύτερον. ... . Bobo δὲ ἔχει
τὸ θηρίον τὸ μέγεθος.

Ἐν δὲ τοῖς ἰχθύσι πολλή τις ἐνυπάρχει θέρµη Ev-
δοθεν, χαὶ ὀξεῖα" διὸ χαὶ θἄττον χαταπέπτουσιν, ἃ
ἐσθίουσιν, εὐθέως διασηποµένων τῶν ἑδωδίαων ἐν τὴ
γαστρὶ αὐτῶν.

Ἡ δὲ θαλαττιαῖος ἁλώπηξ, ἐπὰν μὴ δύνηται δια-
δράσαι τὴν ἄγραν, καταπιοῦσα τὸ ἄγχιστρον, ἑξαλ-
λομένη xal ἀνατρέχουσα, ἀποτρώγει τὴν µήρινθον,
χαὶ διαφεύγει.

Ὁ δὲ χροχόδειλος ἀνθρωποδόρον μέν ἐστι θηρίον,
ὅταν δὲ µέλλη ποιεῖσθαι τὰς ὀχείας, ἀνανηξάμενον
ἀναστρέφει τὴν θήλειαν ἐπὶ ταῖς ὄχθαις' µόνος γὰρ
οὗτος ὕπτιος πλησιάζειν πέφυχε, χαὶ μετὰ τὴν ὁμι-
λίαν πάλιν ταῖς χερσὶν αὐτὴν ἐπιχουφίνων συνεπι-
στρέφει’ ἐπειδὰν δὲ αὐτὴν ἅλλῳ συγγενοµένην al-
σθῆται, χαθυποχρίνεται συμμιγῆναι αὐτῇ, xal τῷ
αὐτῷ τρόπῳ ἁναστρέψφας αὑτὴν γινώσχει διὰ τῆς
ὁδμῆς (ἔχει γὰρ ὀξυτάτην περὶ τοῦτο τὴν αἴσθησιν)
0g! ἑτέρου μιανθεῖσαν αὐτὴν, χαὶ τοῖς ὄνυξι διαῥ-
ῥήξας τὴν Υαστέρα αὑτῆς, πάντα τὰ ἑντὸς αὐτῆς χατ-
ἐσθίει. Περὶ γὰρ τὴν γαστέρα igit τρυφερὸν «b
ζῶον * ὁ γὰρ νῶτος αὐτοῦ στιδαραῖς λεπίσιν ἐνδέδν-
ται, ὥστε χαὶ τὸν ὀξύτατον σίδηρον ἐπενεχθέντα ἆμ-
θλύνεσθαι.

ἘΕξαγαγέτω τὰ ὕδατα πετειγὰ ὴυχῶν ζωσῶν,
καὶ ἀθρόως ὁ àtjp παντοίου γένους τῶν ὀρνίθων πκ-
πλήρωται. Ἔδωχε δὲ αὐτοῖς &x τῶν ὑδάτων τὴν γέ-
νεσιν, ἐπειδὴ συγγένειάν τινα πρὸς τοὺς ἰχθύας χε-
χλήρωνται. Ὡς γὰρ οἱ ἰχθύες ἐν τῇ χινέσει τῶν
πτερύγων τὸ ὕδωρ τέµνουσι, xai διανΏχονται, οὕτω
τὰ πετεινὰ τοῖς πτεροῖς τὸν ἀέρα δ.ανηχονται. "Est
δὲ αὐτῶν τὰ μὲν σαρχοφάγα πρἐπουσαν χατασχευὴν
τοῦ τρόπου τῆς σφῶν διαΐτης ἐπέχοντα, ὀνύχων
ἀχμαῖς ᾽, καὶ χεῖλος ἀγγύλον, καὶ πτερὸν ὁξὺ Tob; τὸ
ῥᾳδίως ἀναρπάσαι, χαὶ διασπάσαι δύνασθαι τὰ δὲ
σπερµολόγα, τὰ ὃλ ix παντὸς τρεφόµενα. Καὶ τού-
των ἑχατέρων Ἡ κατασχευἣ διενένοχε’ xai τὰ μὲν
ἐστιν ἄναρχα xal αὐτόνομα, τὰ δὲ ὑφ' ἠἡγεμόνα τέ-

quadam principatu non tenentur, sed sui juris D ταγται, xai τὰ pév ἐστιν ἐπιδημητιχὰ, τὰ δὲ ἑγ-

sunt ; quedam dominationem alterius ferunt, et hze
quidem invectiti:e el peregrinantes, alie indige-
ng.

Superbum quid est gallus; at accipiter singulari
benevolentia homines prosequitur ; tradunt enim,
accipitres qui in Thracia sunt, sque homines so-
cietate quadam aucupari; in silvis namque densis-
simis immorantur, quas volatilium. omne genus
colit, et habitat frequentissime, et una cum aucu-
pantibus exercentur, ad similitudinem bellicz di-
scipline, ut venatus :equam partem accipiant ; ho-
nmines quatiunt arbores, hinc volucres excitatz

!5 Gen. 1, 20.

χώρια.

Γαῦρον ὁ ἀλεκτρυὼν, ὁ δὲ ἱέραξ εὐνούστατος τυγ-
χάνει περὶ τὸν ἄνθρωπον. Ἱστοροῦσι γὰρ τοὺς ἐν τῇ
θράχη ἱέραχας τοῖς ὀρνιθοθήραις περὶ τὴν ἄγραν συν-
αίρεσθαι" ποιοῦνται μὲν γὰρ τὰς διατριδὰς Ev Όλαις
δασυτάταις, ἕνθα γένη τῶν ὀρνίθων ἑνδιαιτᾶται, xal
τοῖς ἐπὶ τὴν ἄγραν ἰοῦσι συντάττονται, ἰσομοιρίαν
τοῦ ἀγρευθέντος δέξασθαι ' χαὶ τῶν θηρευτῶν τὰ δέν-
δρα διασειόντων, οἱ ὄρνεις τ'νασσόµενοι cobouvtat,
καὶ ἀνίπτανται, xay οἱ ἱέραχες χατὰ χεφαλΏης τούτων

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

790

ὑπεριπτάμενοι, τὰς χεφαλὰς αὐτῶν χολάπτουσι, xai Α abiguntur et evolant, accipitres supervolantes de.

εἰς γην χαταῤῥίπτουσι, xa εὔθηρον «ἣν ἄγραν τοῖς
ἀνθρώποις παρασχευάζουσιν’ οἱ δὲ ἄσμενοι τῆς ἄγρας
αὐτῆς παραχρΏμα µεταδιδόασιν. |

Φιλότεχνον ὁ πελεχάν' τρέφων γὰρ τοὺς νεοσσοὺς,
τύπτεται ὑπ αὐτῶν ταῖς πτέἐρυξιν εἰς τὸ πρόσωπον’
ὁ δὲ χολάπτων αὐτοὺς ἀναιρεῖ, χαὶ σπλαγχνισθεὶς
πενθεῖ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας αὐτοὺς. Ἡ δὲ µήτηρ ἑλθουσα
ἑπάνω αὐτῶν ῥήγνυσι τὴν πλευρὰν αὐτῖς, xal ἐπι-
στάζει τὸ αἷμα αὐτῆς ἐπὶ τοὺς νεοσσοὺς, xal ζωο-
γονοῦνται. Οὗτοι δὲ οἱ πελεχᾶνες τὰς χόγχας τούτῳ
τῷ τρόπῳ ἑσθίουσι: μὴ δυνάµενοι διὰ τὸ ἐσφίγχθαι
αὑτὰς ἀνελεῖν χαταπίνουσιν αὐτὰς πρότερον, ὅπως
τῇ περὶ τὸν φάρυγγα θερµότητι διαταχῇ μὲν ἡ συνέ-
χουσα Χόλλη, ἀνεθεῖσαι δὲ αἱ χόγχαι χαλασθῶσιν'
ἐξεμέσαντες οὖν αὐτὰς, εὐμαρῶς τὸ ἑδώδιμον αὐτῶν
χατεσθἰουσιν.

AL δὲ φάσσαι οὐκ ἕνθα τίχτουσιν ἐπωάζονται, ἀλλὰ
μεταστᾶσαι, διὰ τὸ πλῆθος τῶν θηρευτῶν, εἰς ἕτερον
τόπον, ἐχτρέφουσι τοὺς νεοττούς. Καὶ ἐπειδὰν αἵ-
σθωνται εἰς θήραν ἀφιγμένους τινὰς τῶν νεοττῶν,
ἀνίπτανται, xal τὴν τῶν θηρευτῶν σπουδὴν εἰς ἔαυ-
τὰς περισπῶσι, χαιρὸν φυγῆς τοῖς νεοττοῖς παρέχου-
gat, xal ἐχφυγόντων τῶν νεοττῶν, μάλα θαρσαλέως
σὺν τοῖς νεοττοῖς, ἁπάρασαι, αἱθεροθατοῦσιν.

Φιλόχαλον 6 ταὼς ἐξ Ἰνδῶν ὁρμώμενος. Οὗτος,
ἀναπτερώσας vb κάλλος καὶ τῶν πτερῶν ἐπιδείξας
«b θέατρον, ἐπάγεται πρὺς συνουσἰαν τὴν θήλειαν,
ὥσπερ λειμῶνα τὸν χαλλωπισμὸν τοῦτον ἐπιδειχνὺς
αὐτῇ ' ἔστι γὰρ σχεδὺν λειμῶνος ὁ ταὼς εὑανθέστε-
gos. Περιπεφύτευται γὰρ αὐτῷ χρυσὸς τοῖς πτεροῖς,
χαὶ χύχλῳ τὸ ἁλουργὲς περιθέει πορφυροῦν τὸν χρν-
cÓv* xai ὑτὸ τοῦ χρυσοῦ περίχειται τὸ [oov χύχλον,
χαὶ ἔστιν ὀφθαλμὸς ἐν πτερῷ.

ὍὉ δὲ φοῖνιξ μέγεθος μὲν ἔχει ταῶνος, διαφέρει δὲ
τῷ κάλλει τοῦ ταῶνος τῇ χροιᾷ ’ χεκέρασται γὰρ αὐτῷ
χρυσῷ χαὶ πορφύρᾳ τὰ πτερὰ, εὐφυεῖ δὲ κύχλῳ στεφά-
νου ἡ χεφαλὴ αὐτοῦ χεχόσµηται φυσικχῶς. Ἔστι δὲ ὁ
χύχλος χυάνεος, xai ῥόδοις ἑμφερής. Βὐειδῆς δὲ àv τῇ
θέᾳ, καὶ ἀκτῖσι χομῶν, ὥσπερ ἥλιος ἐφ᾽ ὄψους ἵσταται ᾽
ὡς ἱστορῆσαι xal ἄλλους τὴν μορφὴν αὐτοῦ τοῦ σώ-
µατος, ὡς χαὶ αὑτοὶ διαγράφοντες φάσχουσιν οὕτως

AuzAoUr γάρ ἐστι τὸ µῆχος ἀετοῦ σχεδόν.
Πτεροῖς δὲ ποιχἰ.Ίοισιν, ἠδὲ xpopauctyr,
Σῶμα αὐτοῦ κέχαυται.
Στηθος μὲν οὖν αὐτοῦ πορφυροῦν φαίνεται,
Σχέλη δὲ μιϊτόχρωτα, καὶ κατ) αὐχέγα,
Κροκοπίνοις μα. λοῖσιν εὐτρεπίζεται.
Κάρα δὲ χοίτης ἡμέρας παρεμφερὴς,
Καὶ µηίνῃ μὲν τῇ χόρῃ προσέθ᾽επε.
Κύὐχ.Ίῳ δὲ xópnct xóxxoc ὡς ἑφαίγετο.

Y δὲ πάντων εἶχεν» εὐπρεπεδεστάτην.
Βασιαεὺς δὲ πάντων ὀρνέων ἐφαίνετο,
Ὡς ἦν νοῆσαι' πάντα yàp cà πτηνὰ ὁμοῦ

ὌὈπισθεν αὐτοῦ δο.Ίιχεύοντες ἐπέσσυντο.
Αὐτὸς δὲ πρόσθε, ταύρος ὣς γαυρούμεγος,
Ἔδαινε κραιπνὲν βῆμα βαστάζω»ν ποδός.

Τοῦτο φασὶ μονογενὲς ὑπάρχειν ζῶον, ut] συνιστά-

primunt, quas rostro perforato capite in terram
projiciunt, sicque illis hominibus felix et faustum
aucupium comparant ; illi captas aucupes divisas-
que statim aequaliter cum accipitribus partiun -
tur.

Pelicanus filiorum amantissimus est; hic enim
dum pullos alit, ab illis alis in faciem percutitur,
qui rostro eos repereussos interimit, et misericor-
dia permotus, eosdem a se occisos luget per tri-
duum. Postreino mater adveniens, latus graviter
vulneratum eífodit, et sanguinem suum super par-
vulos fundit, quo illi perfusi, reviviscunt. lli con-
chis hac ratione vescuntur : cum jllas valide con-
strictas perimere non possint, prius eas deglutiunt,
ut faucium calore, quasi glutino ferruminatas ape-
riant; quz laxate, claustra resolvunt ; deinde eas
evoniunt, et ex his qux sunt esculenta, sine ulla
difficultate eligunt, et edunt.

Palumbes non ubi pariunt pullationem faciunt, sed
propter multitudinem venatorum, locis mutatis, alibi
parvulos nutriunt; ubi venatores fuerint odoratze,
ante pullos excurrentes evolant, et in semet vena-
torum impetum et studium convertunt, interim filios,
fuga parata tutantur, quibus in fugam datis, auda-
cler volatus corum maires prosecutze, aublimi
geri se committunt.

Sua forma gloriosum pavonem Indi ferunt ; bic
ornatum pandens, et pennarum speciosum thea-
trum ostentans, dilectam a se femellam allicit ;
pulchritudinem hanc veluti pennarum pratum spe-
ctandam proponens ; saneque pavonis pratum quo-
vis alio prato longe floridius est; in ejus enim
pennis aurum seminatur, et omni ex parte purpura
equaliter convestitur et vestit, inestque illis quasi
oculorum species.

Phonix pavonis narratur magnitudine, sed a pa-
vone pulchritudine et colore secundus. Pennas
enim auro et purpura interpictas habet, caput
concinno apice undequaque et corona cohone-
statur ; circulus colore czruleo est et rosis similis ;
sic aspectu jucundo, et radios projiciens veluti sol
in summo se collocat; ita ut et alii formam corpo-
ris illius tradiderint, quam hisce verbis descri-

D psere :

Dupla quippe est fere aquile& magnitudine.

Alis autem variis, atque coloribus,

Corpus illius interscribitur.

Pectus vero illius purpureum nitet.

Crura signata ex milto, et circa collum,

Croceo pinne vellere decoratur.

Caput ejus diei cubili non dissimile,

Et melineis papillis contuebatur.

Et circa eas undequaque quasi coccus diffundebatur.

Nullisque animalium erat pulchra voce inferior.

Rex igitur omnium avium esse videbatur,

Ut conjectura judicari potesl; omnia enim volatilia
[simal

Post eum contento cursu irruebant.

At ipse ante omnes tanquam taurus superbiens

Pergebat, celerem gressum volvens pedis.

Hunc dicunt unigenum nulla successione gene-

191

&. SV TATIDUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

733

rari, sed esse unicum et solum, e& Quingentis eum A µενον 6taboys, ἀλλ ὑπάρχειν αὐτὸ µονώτατον, καὶ

durare annis. Morti proximus, obítum enim suum
ipse presentit, in sublime delatus, solem orientem
intuens, surculis odoriferis construit nidum, deinde
asolis radiis Lotus crematur, et in pulverem om-
nino resolvitur ; ex pulvere deinde vermiculus na-
scitur, inde pullus primusque phoenix.

Aquila in educandis liberis injustissima est ; bi-
nos pullos excludit, quorum alterum sibi conciliat,
alterum alarum ictibus fugat et expellit, labore et
tz dio, ut aiunt, nutriendi ; sed quam vocant ossi-
fraga, ut ferunt. ejectum abdicatumque excipit et
educat cum suis. Verum ubi pullum aquila enutri-
vitapprehensum volatu in sublimein aerem defert,
et si eum adversus solis radios firma acie intuentem
conspexerit, et aera pennis audacter secantem, uti
gconuinum alit fovendo; si conniventem humectan-
temque animadverterit, uti adulterinum atque de-
generem expellit.

Ferunt aquilam senio confectam oculorum acie
obtundi, alasque ejus ingravescere ; hinc eam fon-
tes investigare, delatasque in aerem alas a sole in-
censas exuri, et visum recuperare; deinde subito
petito fonte, tertium mergi, et renovari; quare et
psalmum dixisse tradunt : Renovabitur sicut aquile
juventus (ua !*.

Vultur vente concipit, neque cum mari corpus
ccmmiscet, vivitque annis centum ; in excelsis at-
que altis rupibus pernoctat, et nemo ubinam habi-
tet, comperit. Übi conceperit, in Indiam proficisci-
tur, et lapidem quem vocant cutocium suscipit,
super queui, dum doloribus partus cruciatur, se-
det οἱ parit. Est autem lapis hic rotundus veluti
nux, et cum quatitur, veluti tintinnabulum sonum
edit, alio in utero lapide sonante. Aiunt vulturem
rosea unguenta odoratum interimi, neque semini,
neque viventi esse perniciosuin, sed et mortuum
omne volatile propter aflinitatem abhorrere. Cum
vero homines in aciem instruuntur, sequitur, ncc
ab illis, carnium edax cum sit, disjungitur.

Ciconie consensu uno et veniunt et discedunt ;
has concomitantur coturnices, et, ut par est, cum
ilis avibus infensis simul bella gerunt; saucis
etenim revertuntur, Ciconia in senecta penna exci-
dunt, et filii suismet alis circumdstam fovent, et
cibum abunde lauteque subministrant; in ipso
iteia volatu sensim utrinque eam sublevantes alis,
subsidium illi przstant.

Grues simul omnes zqua ratione volant; agmi-
nis dux et praefectus una earum est, quz ubi prze-
scripto tempore duxit, in extremum agminis abiens,

9! Psal. cy, 5.

ἔτη ζῆν πενταχόσια. Καὶ ἓν καιρῷ τοῦ μέλλειν αὐτὸ
τελευτᾷν (προαισθάνεται γὰρ τὴν ἀποδίωσιν), bg'
ὑφπλοῦ τινὸς τόπου ἑστοχασμένος, χατὰ τὴν ἀνατολὴν
τοῦ ἡλίου, ἐξ ἀρωματικῶν φρυγάνων συμπηγνύναι
τὴν χαλιὰν, χἄπειτα ὑπὸ τῆς ἀχτῖνος ὁλοχαυτίζεσθα:
τοῦ ἡλίου, xal εἰς χόνιν παντελῶς ἀναλύεσθαι " εἶτα
Ex τῆς χόνεως σχώληχα γίγνεσθαι, xat 6x τοῦ σχώ-
ληχος εἰς τὸν πρῶτον φοίνιχα µεταθάλλεσθαι.

Ὁ δὲ ἀετὸς περὶ τὴν ἀνατροφὴν τῶν νεοττῶν ἐστιν
ἁδιχώτατος' δύο γὰρ ποιέσας, τὸν μὲν ἕτερον οἱ-
χειοῦται, τὸν δὲ ἕτερον µαστίζων τοῖς πτεροῖς ἆπο-
πέµπεται, διὰ τῆς τροφῆς, ὡς qaot, τὸ ἐπίπονον. Ἡ
δὲ φίνη, τὸν ἁποποιηθέντα δεξαµένη, τοῖς οἰχείοις
ἅμα ἑχτρέφει νεοσσοῖς. θρέφας δὲ τὸν νεοττὸν ὁ

B ἀετὸς, συνίπταται, αὐτὸν πρὸς τὸν αἱθέρα λαμθάνων;

καὶ εἰ θεάσοιτο πρὸς τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου αὐτὸν
ὀξνοπήσαντα, καὶ εὐτόλμως τὸν ἀέρα διανηχόµενον,
ὡς οἰχεῖον περιποιεῖται * εἰ 6b ἄτονον πρὸς ταῦτα, ὡς
νόθον ἀποθάλλει.

Φασὶ γὰρ γηράσαντα τὸν ἀετὸν ἁμαυροῦσθαι τὰς
ὄψεις, χαὶ βαρεῖσθαι αὐτοῦ τὰς πτέρυγας. xal sig
πηγην ἀφιχνεῖσθαι, xa εἰς τὸν αἱθέρα ἀνιπτάμε-
voy, ὑπὸ τοῦ ἡλίου τὰς πτέρυγας χαταφλέγεσθαι, xal
ἀναθλέπειν, εἶτ εὐθὺς ἐπὶ τὴν πηγὴν χαταθάντα
τρίτον βαπτίζεσθαι, xal ἀνανεοῦσθαι διὸ xal τὸν
Ψαλμὸν φάσκειν φασίν' Ἀγακαιγισθήσεται ὡς ἀετοῦ
ἡ Υεότης σου.

Ὅ δὲ oj ὑπηνέμιον τὴν γονην χέχτηται, χαὶ οὐ
γινώσχε; συνουσἰαν ἄῤῥενος, καὶ ἑκατὸν τὰ ἔτη Brot.
Λὐλίξεται δὲ ἐπὶ τῶν ὑψηλῶν, xai μετεώρων, xal
οὐδεὶς οἵδε ποῦ motel τὴν χατοίχησιν. Καὶ ἔγγνος
γενόμενος πορεύεται εἰς τὴν Ἰνδιχὴν, xai λαθὼν τὸν
εὐτόχιον λίθον οὕτω χαλούμενον, ἑπάνω αὐτοῦ χαθέ-
ζεται συνεχύµενος ὠδῖσι, xat ἀποτίχτει. Ἔστι δὲ ὁ
λίθος περιφερῆς ὡς xápuov, xai χινούµενος ἦχον
ἐχπέμπει ὡς χώδων, ἔνδοθεν ἑτέρου λίθου κινουµέ-
νου. Φασὶ üb τὸν γῦπα τὰ ῥόδινα μύρα χρισθέντα
ἀποθνήσχειν ᾿ σπέρµατα δὲ μὴ ῥλάπτειν αὐτὸν, μηδέ
τι ἔμψυχον διαλυµαίνεσθαι, χαὶ μηδὲ νεχρῷ προσέρ-
χεσθαι πετεινῷ διὰ τὴν συγγένειαν. Ἠνίχα δὲ, φασὶν,
ἄνδρες εἰς πόλεμον παρατάσσοντα:, ἑπαχολουθεῖ αὖ-
τοῖς, xai οὐχ ἀφίσταται, Σαρχοθόρος (ov.

p Οἱ δὲ πελαργοὶ καὶ ἑνὶ ἐπιδη μοῦσι συνθήµατι, xal

ἑνὶ ἀπαίρουσι. Προπέμπουσί τε αὑτοὺς αἱ χορῶναι,
καὶ, ὡς εἰχὸς, συμμαχοῦσιν αὑτοῖς πρός τινας πολε-
µίους ὄρνιθας' τετραυµατισµέναι γὰρ ἑπανέρχον-
ται. Ἐὰν δὲ Υηράση ὁ πελαργὸς, πτεροῤῥυεϊ, xai
τὰ τέχνα αὐτοῦ περιστάντα τοῖς οἰχείοις πτεροῖς
περιθάλπουσι, χαὶ τὰς τροφὰς ἀφθόνως παρέχουσιν
ἐν δὲ τῇ πτήσει ὑποχάτωθεν αὐτὸν ὑποθαστάζουαι,
καὶ τοῖς ἰδίοις πτεροῖς ρέμα αὐτὸν ὑποχουφίζουσιν
ἑχατέρωθεν.

Αἱ δὲ γέρανοι ὁμοῦ πᾶσαι ἓξ [cou ἵπτανται, µία
δὲ πρρηγεῖται αὐτῶν, xai τακτόὀν τινα χρόνον προη-

Υησαµένη eig" τὺ κατόπιν περιελθοῦσα τῇ μετ) αὐτὴν

799

'SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

T4

τὴν ἡγεμονίαν τῆς ὁδοῦ παραδίδωσιν. Ἐν δὲ τῷ χαθ- A prim: post se ducendum agmen committit. Dum

εὖδειν ἡ µία ὅλας περιέρχεται ἀσφαλιζομένη' xai
ἐπειδὰν τὸ µέτρον τὸ ἀρχοῦν τοῦ διαστήµατος πλη-
Ρρώσασα βοῄσῃ, πρὸς ὕπνον τρέπεται, χαὶ ἄλλη πάλιν
διαδέχεται τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν.

Τὸ δὲ τῶν χηνῶν γένος ὑπάρχει ἄγρυπνον, xai
ὀξνήκοον ταχέως τῶν προσιόντων ἁπλῶς, ἢ τῶν ἐπι-
6ούλων τὴν ἔφοδον αἰσθανυμένη. Οὕτως γοῦν πολεµίων
τινῶν δι) ὑπονόμων ὑποδύντων, xal μελλόντων χει-
ροῦσθαι Ῥώμην τὴν µεγαλόπολιν, οὗτοι τῇ φυσικῇ
ὀξύτητι τῆς αἱσθήσεως περιεσώσαντο, τῇ ἀθρόᾳ
φωνῇ παραδόντες τοὺς ἐπιθούλους τοῖς φύλαξιν.

᾽Αλχνών ἐστι θαλάττιον ὄρνεον, xal παρὰ τοὺς τῆς
θαλάττης νοσσεύει αἰγιαλοὺς, τοῦ χειμῶνος µεσάτον-
τος. Ὅταν οὖν ἐπωάζηται, οἱ μὲν ἄνεμοι χοιµίζονται,
ἡ δὲ θάλαττα γαλήνην ἔχει σταθερὰν, ἄχρις ἡμερῶν
ἑπτὰ, τὸ πρὶν ἀνέμων σφοδρῶν ταραττόντων τὴν θά-
λατταν. Ἐπειδὰν οὖν περιγλύγῃ τοὺς νεοττοὺς πά-
λεν ἄλλας ἑπτὰ ἡμέρας, ὁ θεὸς vrveplav παρέχεται,
ἕως ἐχθρέφῃ τοὺς νεοττούς.

Δολερὺν ὁ πἑρδιξ, xaX ζηλότυπον, xal χαχοῦργον,
συµπράττων τοῖς θηρευταῖς πρὸς τὴν ἄγραν. 'AJM-
ερια δὲ χλέπτων dk νοσσοποιεῖ, xal αὐξηθέντες οἱ
νεοττοὶ, ἕχαστος χατὰ γένος πρὸς τοὺς οἰχείους &vi-
«ταται, xaX ἔρημον αὐτὸν χαταλιμπάνουσιν.

Λάγνον περιστερά. "Ἔατι δὲ δένδρον ἐν τῇ Ἰνδικῇ
χαλούμενον περιδέξιον, γλυχεῖς φέρον χαρποὺς, xat
τούτῳ αἱ περιστεραὶ τέρπονται, xal xatazxmvouaty
ἐπ αὐτοῦ. Ἔστι δὲ ὁ δράχων ἔχθρος τῆς περιστερᾶς,

καὶ δεδοιχὼς τὸ δένδρον οὐκ ἐπέρχεται" εἰς οἷον γὰρ C

µέρος τοῦ δένδρου ἡ σχιὰ γένηται, ὁ δράχων φεύγει
φοδθούµενος. AL δὲ περιστεραὶ εἰς τὸ χλίτος ἐχεῖνο
ςῆς σχιᾶς µεθίστανται’ ἐὰν γὰρ χωρισθῶσι τῆς σχιᾶς
ἀναιροῦνται ὑπὸ xou δράχοντος. Uia δέ ἐστιν f) quat;
τῆς περιστερᾶς θαυμάσαι ἄξιον ' τὸν γὰρ αὐχένα, Ev
ἡλιαχαῖς χαταλαμφθέντα, µυρίαις χρωμάτων ἰδέαις
ποιχιλλόμενον δείχνυσι, φοινιχῷ, χυανῷ, πυρωτῷ,
ἀνθρακοειδεῖ, ὠχρῷ τε xal ἑρνθρῷ, χαὶ ἄλλοις παν-
«οδαποῖς χρώμασι.

Φιλότεχνον ἡ χορώνη χαὶ μόνανδρον ' ἐχθρέφασα
γὰρ τοὺς νεοττοὺς, κηδοµένη αὐτῶν οὗ παύεται τρέ-
Φουσα αὐτοὺς, xdi ἀεὶ συνιπταµένη αὐτοῖς.

Ὅ δὲ νυχτιχόρας φίλον ἐστὶ τῆς νυχτὸς ἢ τῆς
ημέρας.

dormiunt, una omnes defendendo circumit; ubi
mensuram spatii datam expleverit, acclamat, et
somnum capit, et alia rursus intermissam provin-
ciam administrat.

Est et anseri vigil cura, et velox audiendi sensus,
ita ut vel solum adeuntes, ipsos etiam insidiatores
irruentes, deprehendant; hac igitur ratione hosti-
bus per cuniculos ingressis, et Romam magnam
urbem vastare tentautibus, hi sensus naturali acio
incolumem servarunt, repentina voce insidiatores
custodibus prodentes.

Alcyon, marina avis, media hieme circa maris
oram fetificat ; cum itaque ova incubat, venti com-
primuntur, mare sine ulla perturbatione per dies
septem tranquillatur, cum antea validissimis ventis
concussum intumesceret. Postquam eduxit pullos
per alios septem dies, Dei munere, nulla ne mi-
nima quideu aura fluctus commovet quandiu pul-
los alit.

Perdix dolo, obtrectationi et malitize servit, cum
ipsis venantibus auxilio sit; aliena ova clam erepta
educit; ubi vero pulli adoleverint, ad suos secun-
dum genus parentes advolant, eamque nudam et
vacuam destituunt.

Libidinose columbae. Arbor est in Indica re-
gione, quam vocant peridexion, dulces ferens fru-
ctus; hac columbz gaudent et in ea. commoran-
twr. Caieterum draco, columbis infensus, metu de-
clinat arborem ; semper enim timore ab ea parte,
draco expellitur, quam arbor patulis diffusa ramis
opacat. Sed columbxe eam umbrz partem sectan-
tur: si enim ab ea separentur, a dracone interí-
muntur. Digna sane est qua commoveanur colum-
bz natura ; collum solis radiis illustratum crebris
colorum, purpurei, cyanei, ignei, veiuti carbonis
ruülantis, lutei, rubei, et reliquorum omnium mue
tationibus ac speciebus figuratum spectandum pro-
ponit.

Cornix liberos humanissime amat, et uno viro
contenta est; pullos enim jam enutritos perpetuo
pascit, eorum curam gerens et una volans.

Nycticorax magis noctis quam diei amicus est.

Φιλόστοργος ὁ Érzoy: γηράσαντας vip τοὺς χονεῖς D — Upupa avis humanissima est; parentes enim sc-

πτερυγίνει μὲν πρῶτον, εἶτα τῇ γλώττῃ καταφύχει
αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἔπειτα θάλπων αὐτοὺς ἀνα-
veot.

Ἡ δὲ χελιδὼν ἅπαξ γεννᾷ τοῦ χαιροῦ, πηγνυµένη
δὲ τὴν χαλιὰν τὰ μὲν χάρφη φέρει τῷ στόµατι, τὸν
δὲ πηλὸν τῷ mp: τὸ γὰρ ἄκρον αὑτῆς βρέξασα
Όδατι, τῇ emt] χόνει ἐνειλεῖται, xal οὕτως τὴν
χρείαν ἐπινοεῖ τοῦ πηλοῦ. xal χατὰ μιχρὺν τὰ
κάρφη olov χόλλῃ τινὶ συνδεσμοῦσα τῷ πηλῷ, συνἰί-
στησι τὴν χαλιὰν, xal ἐχτρέφρει τοὺς νεοσσοὺύς

Μόνανδρος ἡ τρυγών' εἴτε γὰρ ὁ ἅῤῥην ἀποθάνη,
εἴτε fj θήλεια, ἑτέρῳ οὐ συνάπτεται.

Αἱ δὶ κατοιχ!διοι ὄρνεις ἐπὶ παντὸς τοῦ χαιροῦ τὸ

nescentes primum alis operit, deinde lingua eo-
rum oculos leniter deinulcet ; tandem fovens eos
pristin:e juventuti restituit.

Hirundo semel anno parit; dum nidum confíin-
git, ore stramenta, lutum pennis prehendit, extre-
mis enim aqua madefactis subtilissimo pulveri in-
volvitur, sicque luti usum sibi excogitat, et paula-
tim, stramenta luto veluti glutino consolidans, mi-
dum construit et pullos alit.

Turtur unius tantum concubitu contenta est,
etenim sive mas, sive femina occiderit, nunquam
fides conjugii violatur.

Aves domestice omni tempore concubilus appe-

195

$. X SlATRIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

T36

tunt. Aquatic, veluti anates et «Ἡ δΗἱ, et hia simi- A συνουσιαστιχὸν ἔχουσιν. Τὰ δὲ φίλνδρα, οἷον νῆσσαι,

les, divisos pedes non habent, sed latos, et mem-
brana conjunetos, ut facilius in aquis natare pos-
sint, membranis pedum quasi remis aquarum vim
pellentes.

Cygnus collum pedibus longius protendit, quo
pisces e fundo arripit plures.

Avium multe tempore anni mutant et colorem
et vocem. Merula namque ex nigra ruffescit, et ex
canora balbutit. Lusciniz item vox et color solsti-
tio mutantur, et in somnis modulatum edit sonum.

Quzdam etiam aves bruma non esuriunt, aere
solo, et eo rore qui herbas rigat, illis famem pel-
lente; sed et ventris voluptatibus dominantur.
Quibusdam enim vere, et autumno zquinoctio ipso,
quibusdam semel per tempora anni stati concubi-
tus. Aves feminz quousque conceperint, marem
admittunt, postquam conceperint, aversantur.

Scarabzi rosaceo illiti repente exanimantur. Apes
et vesp oleo madefact:e, meatibus occlusis consu-
muntur; qua si aceto aspergantur, vitam recupe-
rant, et respirandi facultate privatze aere nutriuntur.
Apes regem habent, etcommunem volatum, commu-
nemque servant domum ; neque ulla exitum tentat,
antequam rex ipsevolatum inccperit ; qui non ab
illis eligitur, sed naturaomnium tenet principatum,
exteris major, forma morumque lenitate illas vin-
cens ; habet enim aculeum, quo tamen ad ulciscen-
dum non utitur. Ceras ex arborum satorumque βο-
ribus confingunt, et aquam guttasque instar roris
floribus diffusam, orc convchertes, cerarum alveolis
exonerant ; hinc principio huiidum est, sed tem-
pore bominibus usu efficaci, maturatum dulcescit.
Mellis item summa prudentia studioque receptacula
condunt, ceram iu. subtilissimam membranam ex-
tendentes; crebras et continuas favorum structu-
ras conficinnt, ut simul lateribus affixze haereant.

xaX χύχνοι, καὶ τὰ ὅμοια αὐτοῖς, τοὺς πόδας ἑσχιαμέ-
νους οὐχ ἔχουσιν, ἀλλὰ πλατεῖς, ὑμενώδεις πρὸς τὸ
εὐμαρῶς τοῖς ὕδασι νήχεσθαι, οἱονςὶ χώπαις τισὶ τοῖς
ὑμέσι τῶν ποδῶν τὸ ὑγρὸν δ,ωθούµενα.

Ὁ δὲ χύχνος µακρότερον τῶν ποδῶν ἔχει τὸν τρά-
χηλον, πρὸς τὸ ix τοῦ βάθους ἀνασπᾷν τοὺς ἰχθύας.

Τῶν δὲ ὀρνέων πολλὰ κατ ἔτος µεταθάλλει thv
φωνὴν xal τὴν χροιάν. 'O γὰρ χόττυφος £x µέλανος
ξανθὸς χαθίσταται, xal ἐξ ᾠδιχοῦ χραχτιχός. Ἡ δὲ
ἀηδὼν τὸ χρῶμα καὶ τὴν φωνὴν µεταθάλλει ταῖς
τροπαῖς καὶ ἔστιν ἄγρυπνον τῇ µελῳδίᾳ σχολά-
ζουσα.

Ἔνια δὲ τῶν ὀρνέων τὰς χειμερινὰς οὗ πεινῶσι
τροπὰς, τῷ ἀέρι µόνῳ τρεφόµενα xai τῇ χατὰ τὰς
χλοηφαγίας ἑνυπαρχούσῃ νοτίδι, ἀλλὰ καὶ τὰς ὑπο-
Υαστρίους κρατοῦσιν ἡδονάς. Ἔνια μὲν γὰρ ἔαρι, xai
μετοπώρῳ χατὰ τὰς ἰσημερίας, ἔνια δε ἅπας τοῦ
ἔτους ἐπιδαίνει. AL δὲ θήλειαι ὄρνεις µέχρι συλλἠ-
ῴεως τῇ ὀχείᾳ ἔχονται, xat εὐθὺς τοὺς ἄῤῥενας ἆπο-
τρέφονται.

Οἱ δὲ χάνθαροι, ἐὰν ῥοδίνῳ χρισθῶσιν, εὐθὺς ἆπο-
θνήσχουσιν. AL δὲ µέλισσαι xa σφΏχες, ἑλαίῳ χατα»
θρεχθεῖσαι φθείρονται, τῶν πόρων ἀποφραγέντων.
"Οξει οὖν ἀναθιοῦσι βρεχόµεναι' τρέφονται δὲ τῷ ἄερι
ἀναπνοὴν οὐκ ἔχουσαι. Ἔχουσι δὲ βασιλέα αἱ µέλισσαι,
xai xotvhv μὲν ποιοῦνται τὴν πτῆσιν, xotvhy δὲ τὸν
οἴχησιν * xaX οὐδεμία προχείρως ἔξεισι πρὶν f) τὸν βα-
σιλέα τῆς πτήσεως χατάρξασθαι. Ἔστι δὲ αὐταῖς οὗ-
τος ἀχειροτόνητος ix φύσεως ἔχων τὴν κατὰ πάντων
ἀρχὴν, µεγέθει, xaX σχήµατι, xat τῇ τοῦ ἤθους πραό-
«ntt διαφέρων αὐτῶν ' ἔστι μὲν γὰρ xévcpov αὐτῷ,
à) οὐ χρῆται τούτῳ πρὸς ἄμυναν. Συνάγουσι δὲ ἐκ
τῶν ἀνθῶν τὸν χηρὸν at µέλισσαι, χαὶ τὴν δροσοει-
δῶς ἐνεσπαρμένην votiba τοῖς ἄνθεσιν τῷ στόµατι
ἐπισπασάμεναι, ταῖς χοιλότησι τῶν xr pov αὐτὴν ἑνιᾶ-
σιν’ ὅθεν χαὶ ὑγρόν ἐστι τὴν ἀρχὴν, εἶτα τῷ xpóvo
χαταπεφθὲν, ἡδὺ γίνεται, καὶ εὔχρηστον τοῖς ἀνθρά-
ποις. Σοφῶς δὲ xal τὰς ἀποθήκας φιλοτεχνοῦσι τοῦ
μέλιτος» εἰς λεπτὸν ὑμένα τὸν χηρὸν διατείνουσαι,

πυχνὰς χαὶ συωνεχεῖς ἀλλήλαις τοὺς σίµβλους οἰκοδομοῦσιν, ὡς τὸ μικρὸν τῆς τῶν µιχροτάτων πρὸς ἅλ-

ληλα δέσεως ἑδράζεται.
Locusta uno consensu sublatze, terres per latitu-

Al δὲ ἀχρίδες Ev συνθήµατι χατὰ τὸ πλάτος τῆς

dinem infestant, procedentes campos alios fructibus p) χώρας στρατοπεδεύουσι. Περι.οῦσαι δὲ ὁρῶσιν ἕτερα

onustos conspiciunt, nec tangunt exiliose , sed ad
prescripta illis loca summo nexu contendunt, qua-
si divinis jussibus pulse, neque antequam illis detur
facultas, messes fructusque erodentes vastant. Eas
s»leucis avis insatiabili voracitate insecuta , omnes
absumit.

Noctuz, ut ferunt, oculis interdiu caligo offen-
ditur, noctu eam visu valere.

Cum vespertiliones cubitum eunt, mutuo comn-
plexu suspenduntur, et si quem ab eo ordine divelli
contigerit, reliqui clamitant; eadem sola volucrum
quadrupes est et dentibus fulcitur.

Cicadi imbre generantur, et obmutescunt, quan-

λἠϊα τῷ χαρπῷ βρίθοντα, xal οὐκ ἑφάπτονται, ἀλλ'
ἐπὶ τὸν ὡρισμένον αὐταῖς τόπον σπουδάζουσιν, ὥστερ
£x θείου προστάγµατος ἐπειγόμεναι. Καὶ οὗ πρότε-
pov τοῦ χαρποὺ ἅπτονται, ποὶν f) δοθῆναι αὐταῖς τὴν
συγχώρησιν. Μετέπειτα δὲ αὐταῖς σελευχὶς ἕπαπο-
στέλλεται, xa πάσας χατεσθίει αὑτὰς, ἀχόρεστον τῶν
φύσιν ἔχουσα.

Τὴν ἠλαῦχά φασι τὴν ἡμέραν ἁμανροῦσθαι τὴν
ὄψιν, τὴν δὲ νύχτα ῥώννυσθαι.

Ἠνίχα δ᾽ αἱ νυχτερίδες καθεύδουσιν, ἐξ ἀλλήλων
ἁπήρτηνται΄ χαὶ εἰ µίαν συμθῆ τοῦ ὁρμαθοῦ ἀποσσα-
σθῆναι αὐτῶν, αἱ λοιπαὶ χαταθοῶσιν. Μόνον δὲ τῶν
πετεινῶν τετρασχελὲς ὑπάρχει, χαὶ ὁδοῦσι χατακεχό-
σμηται.

Οἱ δὲ τέττινες ἐν ἐπομθρίᾳ γίνονται, Ἰσυχάζουσι δὲ

151

SPURIA. — COMMENT. IN IIEXAEMERON.

798

καιρὸν, ἐπειδὴ τῇ δρόσῳ πήγνυνται. Πλήττειν δὲ καὶ A do rore concrescunt ; earum alis et cantum et stre-

ἄδειν τὸ πτερὸν αὐτῶν φάσκουσι.

Τή δὲ ἕχτῃ ἡμέρα προσέταξεν ὁ Geb, ἐξαγαγεῖν τὴν
γῆν κατὰ γένος τετράποδα, καὶ ἑρπετὰ, καὶ θηρία
τῆς γῆς, καὶ τὰ κτήνη, καὶ πάντα τὰ &pxorca ἐπὶ
τῆς γῆς κατὰ γένος, καὶ παρήχθη εὐθέως εἰς τὸ εἶναι
πάντα, ἅπερ χοινἣν μὲν τῷ ἀνθρώπῳ fe φύσεως ἔχει
τὴν αἴσθησιν, οὐ μὴν δὲ ἴσην καὶ τὴν φυχὴν χέχτηνται
ζῶντα, xal χινούμενα xivnatw, fiv dj ἀρχέγονος τοῦ
αἶματος φύσις χορηγεῖ τῷ πνεύματ. τοῦ ἔξωθεν ἀέ-
poc κιρναµένη. Ἔστι δὲ καὶ ἐν αὐτοῖς Ἠθη διάφορα,
τὴν Πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ αἰνιττόμεναι: xa γὰρ xai
παῦτα οὐ μιχρῶς ταύτην συνἰστησιν. Ὡς γὰρ cocti
τῶν βλαστῶν 1j χαρπογονἰα, xa ἄστρων εὐταξία, καὶ
ἡλίου, χαὶ σελήνης ἀνυπαίτιος δρόµος, xaY θαλάσσης
ὅρων θεσμὸς μὴ ὑπερισταμένης τὴν Πρόνοιαν ἀναν-
φιῤῥήτως µαρτύρεται’ οὕτως χαὶ fj τῶν ζώων ἰδιότης
τὸ ἁπαράλλαχτον τῆς τάξεως ἑνδειχνυμένη τὴν Πρό-
νριαν µάλα σαφῶς κηρύττει, χαθάπερ ψυχἣ χινοῦσα
εοῦ χόσµου πᾶσαν τὴν σὐστασιν. Καὶ χαταγέλαστος
ἂν «Un, πᾶς ὁ ἐκθάλλων, τῶν στοιχείων ἁπάντων ὁμο-
λογούντων αὐτὴν, v?) μὲν πρὸς φυτουργίαν οὐχ ἀπει-
θοῦσα, ἡλιός τε, xo σελήνη, xal τὰ λοιπὰ ἄστρα τοῦ
προσήχοντος δρόμου μὴ στείλαντα, θάλαττα χανόνα
προσταγῆς οὐχ ὑπερθαίνουσα, νηκτὰ δὲ xax ἀεροπόλα,
xal χερσαῖα τῆς ὀφειλομένης χρείας οὐχ ὑστερούμενα.
Πῶς οὖν οὐχ ἄδιχος χαὶ ἄφρων ὁ χαθόλου τὴν Πρό-
νοιαν παραιτούμενος; ᾿Ποῦ λόγος ἐρεῖ τεχνιχὸν ἔργον
μὴ ἀπαυτοματίζεσθαι, πρὸς ἐπιστήμης δὲ τὰ σοφὰ
ἔργα ἀποτελεῖσθαι' αὐτίχα γοῦν ἀνδριαντοποιοῦ ἕν-

νοιαν λαμθάνοµεν΄ εἰχόνα δὲ περιχαλλῶς γεγραµµέ- C

νην χατιδόντες, τὸν ταύτης Υραφέα θαυμάζομεν ' vra
δὲ ἐντέχνως ἐπιστήμη χατεσχευασμένην ὁρῶντες ,
ναυπηγὸν ἐπαινοῦμεν. Ei δ αὐτοὶ τεχνικὰ ἔργα θεώ-
µενοι τὸν ἔμμουσον τεχνίτην γινώσχοµεν, τί οὖν οὐ
μᾶλλον τὴν πάντων σοφὴν Πρόνοιαν Ev καταλίψει
ἔξοιμεν, ὀφθαλμῷ διάνοιαν διὰ τῶν ἑστοιχειωμένων
xócuou μερῶν, ἐπιατημόνως τεταγµένων; Τὰ γὰρ
εἴδη χαὶ σχήματα ἱχανὰ γνωρίσαι τὸν τεχνίτην, εἰ
χαὶ λόγῳ τὰ ἑστοιχειωμένα σιωπὴν ἄχει. Φιλεῖ γὰρ
τὰ πρός τινος µορφωθέντα τὸν χεχοσµηχότα ὁμολο-
iv.

pitum edí asseverant.

Sexto die jussit Deus producere terram quadrupede
secundum genus, ei reptilia, et bestias terre, et ju-
menla, el omnia serpenlia super terram, secundum
genus !*, ct statim omnia producta sunt, ut. essent,
qua communem cum homine nature sensum ha-
bent, etsi non similem animam possideant, quamvis
vivant, et motu, quem prima sanguinis natura, cunt
ambientis aeris spiritu misceatur, elargitur, movean-
tur, diversissimisque sint inter se moribus, divinam
Providentiam insinuantibus, nam et hiec ad. eam
commendandam maxime conducunt. Quemadmodum
enim germinum sapiens et varius fructus, et rectug
astrorum ordo, et solis lunzeque cursus inculpatus,
marisque terminorum lex inviolata, Providentiam
nen repugnanter testificantur; sic et animalium
proprietas, ordinisque perpetua et nunquam immnue
tata series, satis clare Provideutiam demonstrans,
quasi praeco pronuutiat, tanquam amumus omnem
hanc mundi movens structuram. Et sane. ridiculus
esset qui eam denegaret, elementis omnibus confir-
mantibus, terra quidem ad fructus ferendos obtem-
perat, sol et luna, ei reliqua sidera a cursu sibi
conveniente nunquam desistunt, mare legem sibi
prescriptam incorruptam custodit, animalia oninia,
sive aquis natent, sive aere volent, sive terra feran-
tur, nusquam in usibus vitae necessariis destituun-
tur. Quomodo igitur non erit et a justitia,
et ab omni consilio alienus, qui penitus de medio
Providentia tollit? Quaenam ratio id docebit, arti-
ficiosum opus temere, fortuitoque produci? Ubi pru-
dentia perfectum et elaboratum opus couspexeri-
mus, ejus artificem mente revolvimus; imaginem
pulcherrime pictam intuiti, ejus pictorem admira-
mur ; navemartiflciose prudenterque conipactam vi-
dentes, naupegum commendamus. Si igitur nos ipsi
opera arte confecta cernentes in cognitionem pru-
dentis artificis devenimus, quanam ratione sapien-
tem rerum omnium Providentiam, partibus mundi
elementorum ope conflatis recteque dispositis, men-
lis oculis non comprehendemus? Satis enim sunt

et species, et formz, cxteraque ex elementis composita, etsi silentio indulgent, ad eorum nobis ar-
tificem manifestandum. Solent etenim res ab aliquo conüctz parentem et forinatorem effari.

ὍὭσπερ δὲ τῶν στοιχείων ἡ σύστασις σαφηνίζει D.— Ceterum quemadmodum elementorum constitutio

εν Ἡρόνοιαν, οὕτω xa f; τῶν ζώων διάφορος φύσις
τὴν γνῶσιν ταύτης παρέχεται. Συγγεννᾶται μὲν γὰρ
ὁ θυμὸς τῷ λέοντι, χαὶ ἔστι μοναστιχὸς ὁ βίος αὐτοῦ,
οὐδενὶ τῶν ζώων γοινωνῶν, οὐδὲ χθιξην τροφὴν προϊέ-
µενος, ἀλλὰ πρόσφατον * ὀξεῖαν δὲ ἔχει την αἴσθησιν,
xai θἄᾶττον τῆς ὀσμΏς τῶν θηρευόντων αἰσθάνεται,
χαὶ δρόμῳ φεύγει ἐπὶ τὸ σπῄλαιον, τὰ ἴχνη τῇ σοθῇ
περισαίνων, ὅπως χαλυφθέντα ὑπὸ τῆς χόνεως ἀνίχνευ-
τον τοῖς θηρευταῖς καταστῄσωσιν. Πηρὺὸς δὲ αὐτοῦ ὁ
σχύμµνος τίχτεται, xat τρεῖς ημέρας ὑπὸ τῆς λεαίνης
φυλάττεται:, χαὶ ἐἑλθὼν αὐτὸς ἀπὸ τῆς θήρας, ἑμφυσή-
σας αὐτὸν εἰς τὸ πρόσωπον, βλέποντα αὐτὸν ἔξαν-

!* Gen, 1, 21, 28

Providentiam perspicuam facit, sic et animalium
varia natura, ejus nobis cognitionem ingerit. Gene-
Tositas enim et iracundia una cum leone nascuntur,
illique solitudo et recessus amica sunt, seque ex
animalium frequentia tollit; cibos hesterna die ar-
reptos respuit, recentiores calssit :Ssensu acerri-
mo est, celerrimoque odore quodam venantes sen-
tit, cursuque fertur in speluncam, vestigiis recenter
impressis cauda deturpatis, ut illis pulvere obvo-
lutis, venatores consequentes effugiat. Όδους il-
lius catulus generatur et tribus primis diebus cu-

stodia Ίδης asservatur, donec ille a venatione re-

mihlillun ...

199

$. VL/STATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

140

gressus in faciem efflans, videndi vim illi commu- A ἱστησιν. Ἠνίχα δὲ ἀνθρώπῳ f τινι τῶν ζώων ἐπέρχι-

nicat. Quando vero hominem vel aliud animal ag-
greditur, semet prius cauda seu quodam incitamen-
to flagellat, ut poeta cecinit !!:

Cauda vero lateraque et lumbos utrinque

Verberat, sequeipsum excitat ad pugnandum.

In senecta, quoniam ad Ppersequendas feras vires
non superant, urbes obsidet, hominibus ad vitam
conservandam inhians, semperque illius os gravissi-
mum omniumredditet odorem et halitum ; oculos cum
dormit, patentes habet. Lezna vix difficileque unius
catuli partum sustinet ; in ipso enim enixu un-
guium acie fetus illius dilacerat uterum.

Pardalis vehemens esl οἱ repentino impetu prz-
ceps; cetera animalia tremenda vincit velocitate,
et ante venatorum oculos ità pedum valet pernici-
tate, ut volare quisque diceret.

Urs: natura segnis et peculiaris, mores malitia
solertes, corpus grave. Szpeitaque gravissimis vul-
neribus confecta, sibi parat medicamenta, siccis-
simo verbasco vulneribus obturatis; dum congre-
ditur et luclatur, artificiose pedes complicat, et
eum quicum certat, supplantat, et medium valide
Correptum impetit.

Taurus cornibus, quibus hostes ulciscitur, arma-
tur, pedibusque athletarum more pulverem in al-
tum spargit, despicatustorvis oculis ardescens, core
nibus inclinatis, et ira gliscente, toto corpore di-
micalionem poscit.

ται, µαστίζει τῇ σοδῇ ἑαυτὸν πρότερον χατὰ τὸ ποιη-

τιχόν’

Οὗρῃ μὴν π.Ίευράς τε καὶ loyla ἁἀμφοτέρωθεν
Μαστίεται, ἕε δ᾽ αὐτὸν ἐποτρύνει µαχέσασθαι.
Γηράσας δὲ, χαὶ εἰς ἄγραν βαδίξειν ἀτονῶν ἐφεδρεύει
ταῖς πὀλεσιν, θηρεύειν εἰς βίωσιν τοὺς ἀνθρώπους
γλιχόµενος. Ἔστι δὲ αὐτοῦ τὸ στόµα πάντοτε δυσωδέ-
στατον ' χαθεύδων δὲ ἀναπετάσας ἔχει τὰ βλέφαρα. Ἡ
δὲ λέαινα μόλις ἑνὸς σχύμνον ὑπομένει τὴν χύτσιν’
προϊὼν Υὰρ εἰς τὸ ἔξω ταῖς ἀχμαῖς τῶν ὀνύχων τὴν
utc pay διασπαράσσει αὐτῆς.

Ῥαγδαλαῖον ἡ πάρδαλις xaX ὀξύῤῥοπον ταῖς ὁρ-

Β μαῖς, χαὶ τῶν ἄλλων διαφέρων ὀξύτητι, χαὶ ἐπὶ τὰς

ὄψεις τῶν θηρευτῶν ἐφιπτάμενον.

Νωθρά f; φύσις τῆς ἄρχτου, xal ἰδιόεροπος, xal τὸ
ἦθος ὕπουλος, καὶ βαρεῖα τῷ σώματι. Πολλάχις οὖν
βαθυτάταις τρωθεῖσα πληγαῖς, ἰατρεύει ἑαυτὴν ξη-
ροτάτῳ φλόμῳ τὰς ὠτειλὰς παραθύουσα. Παλαίουσα
δὲ διαπλέχει τοὺς πόδας τεχνιχῶς, χαὶ ὑποσχελίζει,
xal μεσολαθοῦσα χραταιῶς χαθάπτει.

"O ταῦρος τοῖς χέρασι πρὸς ἄμυναν τῶν ἀντιπά-
λων χαθώπλισται, τοῖς δὲ ποσὶν ἀθλητοῦ τρόπον xo-
γίξεται΄ ὑποθλεπόμενος δὲ πυρωποῖς ὄμμασι, xal τὰ
xépava ἐγχεχλικὼς, xai ζέων θυμῷ, ἐφορμᾷ ὅλῳ τῷ
σώματι.

Aper silocatos insidiis venatores fuerit odoratus, C — Zug δὲ, ὅταν [δῃ χυνηγοὺς ἓν ταῖς Όλαις λοχῶντας,

viribus excitatis, nullus init contentionem, prius-
quam ad vicinas arbores dentes exacuerit.
Antholops bellua est vehementissima, venatu dif-
ficilis, oblongis cornibus, serrarum instar, quibus
altas ingentesque circumsecat arbores. Sitiens Eu-
phratem fluvium petit, indeque potu hausto inter
ericulas, quz circa fluminis ripas virescunt, ludit
lisque colligatur. Etenim cum sint tenuibus et len-

tis surculis, inter se cornibus illius implicantur,

illa gemens clamorem edit; quod cum venatores
persenserint, illico eam comprehensam interimunt.

Est et apud Scythas, quos Loos vocant, fera, ta-
randus nomine, cui magnitudo quz bovi, aspectus
qui cervo; fitque assimilis cuicunque rei proxime
venerit, coloremque omnium reddit, sive illa arbor,
sive terra, sive aliquid aliud sit; hinc evenit ut dif-
ficulter capi possit, multorumque notitiam fugiat.

Eadem ratione et chamzleon mutat colorem red-
ditque quemcunque proxime atüingit, sive per
pratorum viriditatem, sive per soli siccitatem ser-
pat.

Cervo inest sua timiditas, quanquam sit acerrimi
visus pugnamque cum animalibus quz humi re-
punt committat. Si quando eum serpens, in saxo-
rum rimam ingressus, fugiendo declinarit, sili ar-
dens ad fontes se confert, graviter namque sili iu»

!' flom. Jlíad. Y, v. 170.

διανιστάµενος, οὗ πρότερον ἐφορμᾷ πρὶν ἢ τοῖς πλη-
σίον δένδροις παραθήξη τοὺς ἑδόντας.

Ἔστι δὲ ζῶον ἀνθόλοφ σφόδρα δριμύτατον xal δυσ-
θήρατον, ἔχον δὲ μαχρὰ χέρατα ὅμοια πρίοσιν, δέν-
δρα μετέωρα xai μεγάλα πρίζει’ διψῆσαν δὲ ἔρχεται
ἐπὶ τὸν Εὐφράτην ποταμὸν, xal πιὼν παίζει ταῖς
ἐρειχίναις, ταῖς οὔσαις παρὰ ταῖς ὄχθαις τοῦ ποτα”
μοῦ, xai δεσμεῖται ὑπ αὑτῶν. Λεπτόχλονοι γὰρ
ὑπάρχουσαι, ἐμπλέχονται αὐτοῦ περὶ τὰ χέρατα, xal
Bod: xa οἱ χυνηγοὶ, αἰσθόμενοι, εὐθέως αὐτὸν συλ-
λαμθάνουσι, xal ἀναιροῦσιν.

Ἔστι δὲ ἐν τοῖς Σχύθαις τοῖς χαλουμένοις Λώοις

'ζῶον χαλούμενον τάρανδος, μέγεθος ἔχον βοὸς, τὴν
δὲ ὅφιν τῆς τοῦ ἐλάφου παραπλήσιον. Καὶ ἔστι δυσ-
θήρατον, τῷ πρὸς τὰ δένδρα xal χωρία, xal πρὸς
πάντα οἷς ἂν ἐγγίζῃ τὴν χροιὰν µεταθάλλειν, xal τῇ
ἐκείνων ἀφομοιοῦσθαι ἰδέᾷ, χαὶ διὰ τοῦτο εἶναι πολ-
λοῖς ἀνεπίγνωστον.

Ὁμοίως δὲ xal ὁ χαµαιλέων εἰς οἵους ἂν ἔρπῃ
λειμῶνας, xal ἑδάφη ξηρὰ, τὴν χροιὰν ἑχείνων µετα-
λαμόάνει.

Δειλὸν ἡ ἔλαφος χαὶ ὀξυδερχὲς, xol πρὸς τὰ &pra-
τὰ θηρία πολέμιον. xaX εἰ διαφύγη αὐτὴν ὄφις, καὶ
εἰς ῥαγάδα παρεισδύῃ πέτρας, ἀφιχνεῖται διψῄσασα
εἰς τὰς πηγάς ' πάνυ yàp ἐστι πρὺς τὴν δίφαν διά
πυρος, ὡς χαὶ την γλῶτταν ἐχθάλλειν τοῦ στόµαχος,

34

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

144

πρὺς tb ὑπὸ τῆς φυχρότητος τοῦ ἀέρος αὐτὴν áva- A flammatur, ita ut exerla lingua :estuet, ut aeris

ψύχεσθαι. Ἐμπλησθεῖσα οὖν τοῦ ὕδατος, ἔρχεται ἔνθα
5 ὄφις xpüttteza:, καὶ ἀνασπάσασα αὐτὸν Ex τῆς ῥα-
γάδος, συμπατοῦσα ἀναιρεῖ. El δὲ xal τῶν χεράτων
αὐτῆς pixpóv τι fj τῶν τριχῶν ἐπ'᾽ οἰχίας xavaxat,
& που ἂν ἐμφωλεύει Onplov, διαδιδράσχει. Ἐπειδὰν
δὲ ἀἁποθδάλι τὰ χέρατα, µόνασιν ζητεῖ, καὶ χρημνὸν
ἀπρόσιτον καταλαμθάνει, xal ἄθατον ἑρημίαν µετα-
διώχει, ὣς ἁποθαλοῦσα πρὸς τὰ ἄλλα θηρία τὸ ἆμυν-
ςήριον. Ἐπεὶ οὖν πρὸς τὰς ῥίσας τῶν ἀποθλπθέντων
χεράτων εἰσὶν ἑλχώσεις, εἰς πολύδενδρον τόπον xa-
τασχηνοῖ, πρὸς τὸ μὴ ὑπὸ μυιῶν ἐχμνξεῖσθαι τὰ
τραύματα, xal νυχτὸς νέµεται ἄνεσιν ἔχουσα. Ὅταν
δὲ ἐχφύσῃ τὰ χέρατα, θαῤῥοῦσα πρόεισι xat µεσημ-
6ρίας. Βουλομένη δὲ δοχιµάσαι εἰ πεπηγότα αὐτῆ τὰ
χέρατα, τρυφερὰ γὰρ ὄντα ὑπὸ τοῦ flou θραύεται
χαταφλεγόµεναι΄ δένδρεσι δὲ παραθάλλει τὴν χεφα-
λὴν, καὶ ἐντρίθει ἀντιτύπως, πειρωμένη γνῶναι, εἰ
βεδαίως ἐρήρεισται. Πρὸς δὲ τὰ δήγματα τῶν φαλαγ-
Tio, xapxlvov ἑσθίουσα ται,

Μ δὲ αἲξ dj ἀγρία χατὰ τὴν Κρήτην, ἐὰν βέλει
διαπαρῇ, τὸ καλούμενον δίχταµον ἐμφαγοῦσα, ῥᾳδίως
τὸ τραῦμα θεραπεύεται.

Al δὲ παρδάλεις θηρῶνται εὐμαρῶς τὰ ζῶα. Σαφῶς —

Υὰρ εἰδυῖαι ταῖς ἁπ᾿ αὐτῶν ὁδμαῖς χαίροντα τὰ ἄλλα
Qoa, βαθέσιν ἄντροις ἱδροῦσι' τὰ δὲ, ofa χνίσσης al-
σθόµενα, ῥινηλατεῖ, xaX ἐγγίσαντα τῷ τόπῳ, εὐθέως
ὑπὸ τῶν παρδάλεων χατεσθίονται.

'O δὲ πάνθηρ φίλον μὲν ἐστι πάντων τῶν ζώων,
ἐχθρὸν δὲ τοῦ δράχοντος. Ἔστι δὲ τῷ σώματι ἁἆστε-
ῥρωπὸν xai πάνυ Ἀσύχιον. Καὶ ἕως μὲν οὐ χρήζει
εροφῆς, μένει χαθεῦδον ἐν τῷ quei τῇ δὲ τρίτη
ἡμέρᾳ πεινάσαν ἕξεισι, χαὶ µεγάλῃ φωνῇῃ Bod, καὶ
Ex τοῦ στόματος αὐτοῦ εὐωδία τις ἔξεισιν ἀρωματιχὴ,
δι’ fi; τὰ ἄλλα ζῶα θελγόµενα τὰ ἑγγὺς χαὶ τὰ πόῤ-
ῥωθεν ἑἐγγίζουσιν αὐτῷ, xal ἕπονται τερπόµενα ab-
τοῦ τῇ ποιχιλίᾳ τοῦ σώματος. 'O δὲ πάνθηρ ὀλίγον τι
προηγησάµενος αὐτῶν ὑποστρέφεται, xal ἐπιτηρεῖ,
xaX 6, τ' ἂν τῶν ζώων ἀρέσῃ αὐτῷ, ἐπιπιδίσας λαµ-
θάνει.

Ὁ δὲ ἑλέφας ἐγχυμονεῖ μὲν χρόνῳ, εἰς δέκα yàp p

ἕτη πέττει τὴν σπορὰν, xat ὅταν ὁ τόχος γέρων γένη-
ται, τότε ἀποτίχτει΄ ἠνίχα ὃ ἂν ἐς βόθρον κατε-
νεχθῇ, xal ἄλλος ἑλέφας θεάσηται, πορευθεὶς συνά-
χει πολλοὺς ἑλέφαντας, xal ἑλθόντες τὸν πεπτωχότα
ἀνασπῶσιν ἠρέμα ὑποχουφίκοντες.

Ὁ δὲ δράχων ὁ κατὰ τὴν Ἰνδίαν περὶ τὰ νῶτα τοῦ
ἑλέφαντος ἀνέρπει, xat τὴν νηδὺν πᾶσαν περιειλεῖται,
xaX ἣν ἂν τύχῃ φλέθα διελεῖν, ἁπλήστως ἐμφορεῖται
τοῦ αἵματος, ἐπισπώμενος βιαίῳ πνεύματ., zat συν-
τόνῳ ῥοίζῳ. 'O δὲ ἐλέφας σχιρτᾷ, xal τῇ προνομῇ
φύπτει τὰ πλευρὰ, ὡς τοῦ δράχοντος χαθεζόµενος”'
εἶτα ἐχχενουμένου τοῦ αἵματος, οὐκέτι πηδᾶν δυνά-
µενος, τρέµων ἴσταται, μιχρὸν δὲ ὕστερον πέπτει, xal
τῶν σχελῶν ἐξασθενησάντων" εἶτα xal ἁπογύχει, καὶ

frigiditate recreetur. Depulsa jtaque potu, siti, ad
serpentis latebras recessusque accedit, inde extra-
ctum pedibusque conculcatum interficit. Et si vel
cornuum frustum vel pilorum in domo vralur, ejus
nidore, animalia qui latitant, fugantur. Cornibus
amissis, solitudinem quzrit, praerupta saxa inac-
cessaque convenil, deserlissimasque incolit soli-
tudines, quasi eo, quo se ab aliarum ferarum inju-
ria arcere possit, deperdito; el cum in amissorum
cornuum radicibus ulcera gignantur, locum multia
arboribus consitum habitat, ne a muscis vulnera
exsurgantur, nociuque pascitur pacalissima; at
vero cum cornua eruperint, audacter et l:bere, me-
ridieque ipso procedit ad pabula; experiens si enata
cornua fixa firiniter sunt (dum enim mollia incre-
scunt, a solis calore exusta franguntur) ; ad arbores
collatum caput comprobat, adversummque affricat,
repercutiendo, tentans periclitari si firmiter adhze-
reant. Pbalangiorum morsibus cancro vorato mede-
tur.

Capra silvestris in Creta, telis icta, herba quam
dictamum vocamus pasta , nullo labore excutit ac«
cepta tela,

Pardalis perfacile capit animalia. Etenim cum
φαΐ noverit cunctas quadrupedes ejus odore mire
sollicitari, in profundis cavernis iusudat, hse vero
quasi nidore quodam invitat, sagaciter perse:
quuntur, ubi properato in loca vicina convenerint,

C subito correptas mandit.

Panthera cum czteris animantibus , uno excepto
dracone, amicitias et consuetudines jungit ; minutis
macularum oculis , quasi stellis superpicta, valde-
que cicur, et quandiu cibo non eget, in latebris
dormit; sed post tres dies, fame dominante, egre-
ditur maximeque clamat, indeque ex ore suayitas
quaedam, odoris instar aromatum efflatur, quo
animalia pellecta capiantur, et tum vicina, tum
longinquiora proxime accedunt, sequunturque,
corporis varietate delectata. Verum panthera via
non longa procedens revertitur, attenteque consi-
derat, et ex animalibus quod illi collibitum est,
impetu facto, comprehendit, |

Diu gravescit utero elephas, decem enim annis
gestat, semenque concoquit, et senescentem fetum
parturit, cum in foveam deerrando ceciderit, si

: alius elephas inspexerit via arrepta multos in unu

elephantes cogit qui eum qui ceciderit, leniter, ei
quiete sustollentes extrahunt.

Draco apud Indos in elephantis terga salit totum-
que ventrem circumflexu facile ambit, et ex vena .
quam inciderit , avidissime absque satietate san-
guinem captat violento spiritu hauriens ingentique
strepitu. At elephas exsilit, proboscideque latera
verberat, quasi draconem prostraturus ; sed sanguine
deficiente, cum saltare non possit , toto corpore
tremit, nec multo post ruit, cruribusque debilitatis,
unaque secum obruit draconem , et draco vinculis

. 745

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

146

Ὅ δὶ μυρμµηχολέων πατέρα ἔχει πρόσωπον λέοντος A — Myrmecoleoni pater est, cui aspectus qui et

ἔχοντα, τὴν δὲ μητέρα µύρμηχος. Καὶ ó μὲν πατηρ
σαρχοφάγος ἑἐστὶν, fj δὲ µήτηρ ὁσπριοφάγος, xat γεν-
νῶσι διφυη τὸν µυρµηχολέοντα, τὸ μὲν πρόσωπον
ἔχοντα λέοντος, τὸ δὲ µέρος τὸ ὄπισθεν µύρμηχος'
xai μὴ δυνάµενος µήτε χρέα µήτε ὅσπρια ἐσθίειν,
ἀποθνήσχει.

Ὁ δὲ ὄναγρος ἀγελάρχης ἐστὶ, xal τῶν Υενοµένων
ἀῤῥένων θλᾷ τὰ αἶδοῖα, xal οὗ σπερµατίζουσιν. —

Ὅ δεξχῖνος ὡς σφαῖρἁ ἐστι τῷ σώματι, xol ὁ νῶ-
τός ἐστιν αὐτοῦ ὁλόχεντρος, τῶν χέντρων ὁμοίων bv-
των τοῖς τῶν θαλαττίων ἐχίνων χέντροις. Πορεύεται
γοῦν ἐπὶ τὸν βότρυν τῆς ἀμπέλου, xal χατασπᾷ ῥᾶ
Υας, xal ἐγχυλισθεὶς περιπείρει τὰς ῥάγας τοῖς
χέντροις xai ἀφιχνεῖται.

Δολερὸν fj ἁλώπηξ διὰ τοιᾶσδε μηχανῆς θηρωµένη
τοὺς ὄρνιθας. Εὐροῦσα γὰρ τελμιστὴν, ἐγχυλίεται εἰς
αὐτὴν, χαὶ πάλιν ἑνειλεῖται λεπτοτάτῃ χόνει f) &yo-
ροις, xal τίθησιν ἐπὶ τοῦ πεδίου ἑαυτὴν τὰ ὄμματα
ἀναπετάσασα, 7] xaX «5 πνεῦμα εἰς ἑαυτὴν ἐπισπῶσα,
ὡς φυσηθεῖσαν αὐτὴν ὑπὸ τῶν πετεινῶν νομισθῆναι
νεχρὰν, ἅτινα xal χαταπτάντα ἐπ᾽ αὐτὴν εὐθέως xa-
τεσθ[ει ἁρπάσασα.

Ἡ σαῦρα Υηράσασα πηροῦται, xal ti; ῥαγάδα
τοίχου πρὸς ἀνατολὰς ἑστοχασμένως βλέπουσα εἴσεισε,
xaX τοῦ ἡλίου ἁνίσχοντος ἀναπετάσασα, ὑπὺ τῆς
ἀχτῖνος τῆς ἡλιαχῆς χαταυγασθεῖσα ἀνηλεοῦται, xal
ὑχιὴ]ς ἀποχαθίσταται. Οὕτω 55 xal σὺ, ὦ ἄνθρωτε,
ὅταν Ἰηράσῃς ἐν ἁμαρτίαις, xal τυφλωθῇς τὴν διά-
νοιαν, τῆς διχαιοσύνης ζήτει τὸν Ἠλιον, ἵνα ἀναχαινι-
σθῇς ἐν δικαιοσύνη, ἀτενίσας εἰς αὐτὸν χαὶ τοῖς τῆς
ψυχῆς ἀναθλέφῃς ὁὀ»θαλμοῖς.

Πάντων δὲ τῶν θηρίων πνευματικώτατον τυγχάνει
χαὶ πυρωδέστατον, xal ποικίλων σχηµάτων τύπους
ἀποτελεῖ ὁ δράχων ἑλιχοειδῆς, xaX ποιὼν τῆς πορείας
τὰς ὁρμὰς, τάχιστα ἐφ᾽ ᾧ βούλεται ἔπεισιν. "Eccc δὲ
xa πολυχρόνιον΄ οὗ µόνον γὰρ τὸ γῆρας ἁπαμφίσχε-
ται, ἀλλὰ χαὶ αὔξησιν μείζονα ἐπιδέχεται. Ἐπὰν οὖν
«by ὡρισμένον τῆς ζωῆς ἑχτελέσῃ χρόνον, εἰς ἑαυτὸν
ἀναλίσχεται * οὐ yàp ἰδίῳ ἀποθνήῄσχει τέλει πρὸ τοῦ
τῆς ζωῆς ἐχπληρῶσαι τὸν ὅρον, εἰ μὴ βίᾳ ἀναιρεθῇ
ὑπό τινος. Τούτῳ ὁ ἰχνεύμων μονομαχεῖ, χρίσας Eav-
shy πηλῷ, xal τοὺς μυχτῆρας τῇ χέρχῳ ἑἐπιχαλύπτων.

Αλλὰ μὴν χαὶ πρὸς τὴν Αἰγυπτίαν ἀσπίδα ποιεῖται D

συμπληγάδα τοιῶσδε' Αὕτη μὲν ἔπεισιν αὐτῷ πολλῷ
foU τὴν οὐρὰν ἑλιχοειδῶς ἐπισύρουσα, τὰ δ' ἀπὸ
ατηθῶν πρὸς τῇ χεφαλῇ ἄνω πηδῶσα µετέώρος, εἴ-
στερνός τε xal πλατυαύχην ἐκφυσηθεῖσα, θυμοῦ τε
ἔμπλεως γενοµένη ἑπέρχεται, περιφέρουσα τὴν Υλῶτ-
ταν μετὰ συντόνου συριγμοῦ. ὁ δὲ ἰχνεύμων, ὀρθώ-
σας vhy χέρχον, ἐπισείει ἀπατῶν αὐτὴν, καὶ μεθέλ-
χων, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ὀχλάσας ποσὶν ἐπιφέρεται,
χαὶ ταπεινωθεὶς ὅλος τὴν ὄψιν µόνην ἐκτείνει, xapa-
δοχῶν μὴ φθάσῃ πληγὴ» χαιρίαν δέξασθαι. Ἐπειδὰν
οὖν ἵδῃ τὴν ἀσπίδα, ὡς πρὸς θηρίον τὴν χέρχον ἁμιλ-
λωμένην προθύµως, αἰφνιδίως ἐπιπηδήσας τὸν αὖ-
χένα αὐτΏς πιένει, καὶ ἀποπνίγει.

ParnOL. Ga. XVIIT.

leoni, iater cui formicz. Pater carnium , lcguni-
num mater vorax, amboque generant myrmecoleo-
nem , facie leonis, posterioribus partibus formica,
qui cum neque carnibus , neque leguminibus vesci .
possit, jejunio vitam finit.

Onager gregibus imperitat armentorum, et editos
mares truncatos mordicus privat testibus, ne qua
facultas maneat generandi.

Echinus quasi pila corpore tegitur per omnes
partes spinis hirsuto, que spinis echini marini
consimiles sunt; ad racemos vitis proficiscitur,
hinc acinos divulsos spinisque suo volutatu perfo-
ratos deportat.

Fallax et improba vulpes, qu:e tali machinatione
aves venatur. In lutum sordesque quzxe occurrerint
immergitur, aspergitur inde minutissimo pulvere
aut paleis, soloque se prosternit, patentibus ocu-
lis, vel spiritu in se con!racto, ut volucres jam
tumefactam mortuam esse ducant, quas, dum ad
eam convolarint, statim correptas devorat.

Lacertus exacta :etate , cecus efficitur, in rtmam
muri ad ortus solis vergentem accurate ingreditur,
et dum sol oritur, oculos aperit, lumenque illud ,
radiosque excipiens, illustratus redit ad sanitatem.
Pari ratione, et tu, o homo, dum peccando con-
senueris , menteque fueris obczcatus, justitim
quarito Solem , ut in justitia renoveris, in eum
aspiciens , oculisque animi videas illustratus.

Feras omnes spiritu et calore draco supe-
rat, variasque figurarum formas exprimit obliquus
et tortuosus; et dum iter ingreditur, citissime
metam quam sibi proposuit attingit; et satis diu
vivit; non tantum enim senectam exuit, sed et in
dies singulos magnitudine corporis crescit; setate
vero confectus per sui resolutionem deficit: nun-
quam enim antequam statutum vite. terminum
impleverit, morte propria afficitur, nisi ab alio
violenter necetur. Cum hoc ichneumo habet in-
ternecinum bellum, ubi se in limo merserit, na-
resque cauda obturarit. Verum et cum /Egyptia
aspide przliis hac ratione decertat; illa namque
ingenti strepitu, tractibus circulatis caudam attra-
hens, e pectore usque ad caput , saliens alta
excelsaque , amplo pectore, latis cervicibus intu-
mescens, ira cumulata, sibiloque concitato, lin-
guam vibraus, impctum facit; at ichneumo caudain
tollens, ictus irritos aversus excipit, nec non 4η”.
terioribus pedibus flexis, totusque prostratus, ocu-
los tantum conjicit, sibi cavens ne vulnere gravi
excepto exanimelur; sed ubi aspidem cum cauda
quasi cum fera decertantem inspexerit, prompte et
prater exspectationem irruens, invadit in fauces
quibus obstrictis , suffocat.

925

710

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

759

συμπαθὲς πρὺς τὸν ἄνθρωπον' ἐὰν γὰρ θεάσηται a0- A mortuum insepultumque inciderit, ἱογγπιῖφ deco-

τὸν νεχρὸν xal ἄταφον, χατοδύρεται, xal γῆν ἐπιῤ-
ῥίπτει αὐτῷ.

Μετὰ δὲ τὴν τοῦ χόσµου ποίησιν, ὕστερον τὸν ἄν-
θρωπον 6 θεὺς ἐδημιούργησε, τῷ μὲν θερμῷ θραύσας
τὸ φυχρὸν, τῷ δὲ δηρῷ δήσας τὸ ὑγρὸν, vai λύσας
πάλιν τὸ ξτρὸν τῷ ὑνρῷ, συνεστῄήσατο αὐτὸν, ἔχοντα
πάντα τὰ µέρη τοῦ παντός. Ὥσπερ γὰρ ἡ γη ἑστῶσα
τὸν Φυχρὸν ἀέρα περικεχυµένον Ev ἑαυτῇ χέχτηται, τὲ-
ταγµένως δὲ ἐπ᾽ αὐτῷ τὸ Up αἱωρούμενον, xal πάλιν
τὸ ὕδωρ περιθέον χύχλοθεν αὐτήν ' οὕτω δὴ χαὶ ὁ ἄν-
θρωπος χαθάπερ Υἢ τῶν ὁστέων στερεµνίᾳ φύσει, xal
τῇ ἐπ᾽ αὑτὸν χεχυµένῃ σαρχὶ συνεστὼς τὴν πνευµα-
τιχὴν διὰ τῶν µυχτήρων ἀναπνοὴν, ὥσπερ ἀέρα χε-
χλῄρωται τὴν ἔμφυτον αὑτοῦ θερµότητα xat χατα-
Ψψύχουσαν. Καὶ γὰρ ὁ ὑπὲρ χεφαλῆς ἡμῶν &hp, τὴν
πυρώδη τοῦ ἀέρος φύσιν χαταφύχων, εὔχρατον παντὶ
τῷ Bip τῶν ζώων χαθίστησι. Τὸ δὲ θερμὸν τὸ ἑν-
υπάρχον τῷ σὠματιτοῦ ἀνθρώπου τὴν τοῦ φλέγματος
ἐχτήχει ἀμετρίαν, λαθάπερ χρυσταλλῶδες πίληµα
ὕδατος. Αἱ δὲ φλέθες χαὶ τὸ αἷμα τὸ Ev αὐταῖς ποτα-
μῶν µιµήµατα ἁποσώζουσιν. Τοιοῦτον ὁ θεὸς τεχτη-
νάµενος τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῆς γῆς, xal δοὺς αὐτῷ
λογιχῆην Φυχὴν, τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς ἆπο-
λαύειν αὐτὸν TRQ . . ο «ο. «ο n νο ος -
Εἶτα τῆς ἐντολῆς παραχούσαντα εἰς τὴν γῆν αὐτὸν
ταύτην µετέστησεν, ἐπίμοχθον αὐτῷ τὸν βίον ἔχειν
ἐπὶ αὐτῆς ἁποφηνάμενος.

Γνωρίσας οὖν τὴν γυναῖχα αὐτοῦ Εὔαν, υἱοὺς δύο

rato pulverem injicit.

Post mundi hujus fabricam expletam, ultimum
hominem Deus procreavit 1, ubi calido frigiditate
fracta, humiditateque sicco constricta, nec non sicci»
tatehumido dissoluto, illumeffecit.omnibus universi
partibus absolutum. Quemadmodum enim terra, fir-
ma stabilisque cum sit,aerecircumfuso circumdatur,
el vestitur extrinsecus, aer ordinem sequens, igne in
semet sustentato, et rursus aqua irrequieto illius
constricta circuitu, sic et homo veluti terra ex ossium
solida natura, carneque quae eum complectitur,
compositus, per nares flabilem respirationem , vel-
uti aerem, qua innatam illius caliditatem restin-
guat el refrigeret, sortitus cst. Aer eniin nobis su-
per caput effusus igneam aeris naturam , sua fri-
giditate inhibendo animalium vit:* univers, tem-
peratam reddit. Calidum quod in humano corpore
est, immodicam pituit&e abundantiam dissipat , uti
aqu: spissamentum conglaciatum. Venz et sanguis
in illis fluviorum instar se habent. Hoc pacto Deus
hominem e terra perfectum , animaque rationig
compote insignitum, deliciarum horto ut frueretur
destinavit *?^, Verum ubi imperio non paruit , im
terram hanc uti colonum eum ablegavit, vita illi in
ea calamitosissima constituta 3.

Re itaque cum uxore Eva habita, duos suscepit

ἐγέννησε, τὸν Κάῑν, χαὶ τὸν ’Αθελ. Καὶ ὁ μὲν Κάῑν C liberos, Cain et Abel **. Cain agriculture , Abel

Tiv γεωργὸς, ὁ δὲ "Αθελ ποιμὴν, xal τοῦ γεωρχοῦ
οὐ µετῄει τὰς ἀπαρχὰς τῶν χαρπῶν. Προσήνεγχεν ὁ
"Αδελ τῷ θεῷ' χαὶ ἡ θυσία αὐτοῦ ἐδέχθη. Ὁ δὲ
Κάῑν, πρῶτος αὐτὸς τῶν γεννωµένων ἐμφορηθεὶς,
οὕτως ἀνήνεγχε' χαὶ ἄδεχτος αὐτοῦ fj θυσία ἐγένετο.
Καὶ ὀργισθεὶς ἐπὶ τούτῳ ὁ Κάῑν, ἀνεῖλε φθόνῳ τὸν
ἁδελφὸν αὐτοῦ) xal ὁ θεὸς ἑπάρατον αὐτὸν ποιησά»
µενος, χαὶ τῆς γῆς ἑχείνης ἐξέθαλεν. 'O δὲ, πολλὴν
περινοστήσας ὁδὺν, εἰς τόπον τινὰ Καϊνᾶν ὀνομαζό-
µενον Ίλθε, xaX πᾶσαν ἀῤῥητοποιίαν µετήρχετο, τοὺς
παριόντας ἑνεδρεύων, xal ἀναιρῶν, xal Ex τῶν σχύ-
λων χρημάτων συνάγων πλῆθος ἀμύθητον,

pecuarix studebat 35, nec ulla cum Cain familiari-
tate jungebatur. Abel primitias Deo obtulit, que
ab illo gratiose accept sunt **. Cain primum se
rebus editis abunde exsaturatus, hostias prab ut
ad sacrificium , que minime jucunda fuere **.
Propter hoc graviter exardens, invidentia fratrem
necavit **, et Deus exsecrandum et detesta bilem
omnibus declaratum, ex illa terra ejecit, qui mul-
tis magnisque itineribus peregrinatus, in locum
quemdam Cainan nuncupatum appulit, in quo
omne nefas scelusque admittebat, viatores prz-

D tereuntes insidiis aggrediebatur eosque occidendo

ipse latrociniis intentus prz:das agebat, et ex spoliis innumeram sibi pecuniz multitudinem, que verbis

nequit explicari, paravit.

Πρῶτος δὲ Káiv µέτρα, xa σταθμοὺς, καὶ ὄρους
γῆς ἐπενόησε, xal οἰχοδομὴν πόλεως, πάντων τῶν
κατ ἐχεῖνο xatpou τὸν ἀχέραιον xal ἀπράγμονα Blov
ἀσπανομένων. Ὁ δὲ ᾿Αδὰμ, µένων ἓν (p τόπῳ ἑτύγ-
χανε, πολλοὺς παΐδας καὶ θυγατέρας ἐποίησεν, ἐν οἷς
ἑξαίρετός τις ὑπῆρχεν ὁ Σῇθ, ὅστις ἐν ἡλιχίᾳ vevó-
μενος πολλὰς ἀρετὰς ἐπενόησεν, ὧν xal τοὺς ἁπογό-
νους αὐτοῦ ζηλωτὰς χαταλέλοιπεν. Οὗτος γὰρ πρῶτος
ἀστρονομίαν xaX πᾶσαν τὴν οὑὐράνιον ἐφεῦρε διαχό-
spray, Άντινα ἄχρι τῶν ἑσχάτων χρόνων διαμεῖναι
τοιῶσδε ὁ ᾽Αδὰμ (1) παρεσχεύασε’ µέλλων γἀρτελευτᾷν
ὁ ᾿Αδὰμ προφητεύει τοῖς παισὶ µέλλειν τὸν θεὸν τὴν

1? Gen. 1, 21. 9 Gen. n,8.
41. *' Gen. iv, 17. 3 Jbid. 25.

(1) Voces ὁ Αδάμ, lapsu typographico huc irrepsisse videntur, neque eas legit interpres. Epir. PATE

ὃν Gen. ni, δὲ. ** Gen. iv, 4.

Primus Cain mensuras et pondera, terreque li-
mites invenit ; civitatumque structuras , omnibus
tunc temporis simplicem minimeque curiosam vi-
tam amplectentibus *'. Adam vero iisdem locis im-
moratus, plures filios filiasque habuit, in quibus
praecipuus erat Seth **, qui, tate ineunte, multas
reperit virtutes, quarum imitatores posteros reli-
quit. Hic enim primus astrorum scientiam totam -
que rerum celestium descriptam distinctionem
excogitavit; quam, ne extremis temporibus evane-
sceret, tali meditatione curaque servavit. Adam
enim, morti vicinus, Deum universam hanc mundi

5» Jbid. 9. ** Ibid. 5. ?** Ibid. 5. **Ibia.

193

SPURIA, — COMMENT. IN HEXAEMERON.-

755

Ἡ ài χιθωτὸς, ἀνυφωθεῖσα ὑπὸ τοῦ ὕδατος, el; Α — Sed arca, aquis altius sustentata, in. summitate

ἄχραν τινὰ ὅρους τοῦ χατὰ τὴν ᾽Αρμενίαν ἔστη, xal
λωφήσαντος τοῦ ὕδατος, οἱ Ev τῇ χιδωτῷ πάντες
ἐξεπορεύθησαν. Καὶ τὸν τόπον ἔτι xal νῦν ἐχεῖνον
Ἀποθατήριον οἱ ἐπιχώριοι προσαγορεύονσι, χαὶ τὰ
λείχανα τῆς χιθωτοῦ ἐπιδειχνύουσι, χαὶ τῇ ἀσφάλτῳ
αὐτῆς εἰς ἀποτροπιπσμοὺς χἐχρηνται.

Ὁ δὲ Νῶε ἑτελεύτησεν ἔτη ζήσας ἐνναχόσια καὶ
πεντῄκχοντα, xat οἱ υἱοὶ αὑτοῦ, δεδοιχότας τοὺς ἅλ-
Ἂρυς πάντας ἀπὸ τοῦ bpouc μεταναστῆναι, (ὑπώπτευον
Υὰρ ἑτέρας αὖθις πειρασθῆναι ἐπομθρίας *) πείθουσι
χἀτελθεῖν, xai τὴν ἡπλωμένην κατοιχίσαι πεδιάδα.
"Iva δὲ μὴ πληθυνθέντες στάσιν μετ ἀλλήλων χινἠ-
σωσι, προσέταττεν αὐτοῖς ὁ θεὺὸς ἁποιχίας ποιῄσα-
σθαι. Οἱ δὲ οὐχ ὑπήχουσαν, γῆν χαλὴν γεωργοῦν-
τες, xal χαρπῶν ἀφθονίαν μµεγίστην ἔχοντες. Πάλιν
οὖν συμφορᾷ χαλεπῇ ὑποθάλλει αὐτοὺς πρὸς τὸ τὴν
ἀποιχίαν στε[λασθαι. Οἱ δὲ οὐδ' οὕτως εἶξαν τοῦ
Θεοῦ τῷ βουλήματι, τὴν εὐφορίαν τῆς γῆς οὗ χατ'
εὐμένειαν τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ χατ᾽ ἰδίαν ἰσχὺν περιεῖναι
αὐτοῖς ὑπελάμθανον. Ταύτην δὲ τὴν οἵησιν ἔχειν
αὐτοὺς Νεθρὼθ ἔπειθεν ὁ γίγας, τολµηῤός τις ὧν,
καὶ χατὰ χεῖρα γενναῖος, ὃς καὶ, τοῦ Θεοῦ ἆ Λοστήσας
αὐτοὺς, αὐτῷ τῷ σέδας περιποιεῖσθαι αὐτοὺς ἠνάγ-
κασε, χαὶ δη πύργον αὐτοὺς ἐπιτρέπει τεχτήνασθαι
τῷ Όψει τοῦ οὐρανοῦ ἐπιψαύοντα, ἀπειλῶν τὸν Θεὸν
ἀνταμύνασθαι, εἰ πάλιν τῷ κόσμῳ ἐπενέγχῃ χατα-
κλυσμµόν.

Tou γουν πλήθους πολλῇ σπουδ τῇ uavía συνερ-
Υουντος αὐτῷ, xal λόγου θἄττον τὸν πύργον xata-
σχευάζοντος, ὁ θεὸς τὴν διάλεχτον αὐτῶν παραχρῆμα
συνέχεε, καὶ ὑπὸ τῆς ἀνομοιογλωσσίας διεσχεδάσθη-
σαν, XÀx τούτου ὁ τόπος Βαδυλῶνα τὴν χλῆσιν εἴλη-
Φφεν. τῶν Ἑδραίων τὴν σύγχυσιν Βαδυλὼν ὀνομα-
ζόντων.

"Exasto; γοῦν τὴν προστυγχάνουσαν γῆν χατε-
λάμδανε, xai ἐπλήρουν πᾶσαν παρἀλιὀν τε καὶ
Ίπειρον, ἔτι δὲ xal τὰς νήσους τὸ γὰρ πέλαγος
πλοίοις διαπορθµεύοντες ταύταις ἐγκαθωρμίζοντο.

Ἔνια ouv τῶν ἐθνῶν σώζει τὰς προσηγορίας
τῶν χτισάντων, ἔνια δὲ καὶ µετέθαλε, τῶν Ἑλλήνων
μετὰ ταῦτα χρατησάντω,, xal ἰδίοις ὀνόμασι χαλλω-
πισάντων τὰ ἔθνη, xal νόµους δὲ αὐτοῖς οἰχείους
ἔθεσαν πρὸς τὴν δόξαν τῆς κτίσεως σφετερίσασθαι
αὐτοὺς, ὡς µηδεµίαν ὑπόνοιαν προγενεστέρων χατα-
λιπεῖν τοῖς μετέπειτα,

Ἐγένοντο οὖν τῷ Νῶε «pel; υἱοὶ, Ei, Xàp, Ἰά-
φεθ' ἀπὸ Ταύρου xaY ᾽Αμμανοῦ τῶν ὁρῶν ἀρξάμενοι
ᾧχησαν, καὶ προῆλθον ἐπὶ μὲν τῆς Ασίας ἄχρι mo-
ταμοῦ Τανάϊῖδος, ἐπὶ δὲ τῆς Εὐρώπης ἄχρι Γαδείρων.

Εἰσὶ δὲ οὗτοι" Γαμὲρ, ὅστις Γαμαρεῖς, τοὺς νῦν
Γαλάτας, σννέστησεν ᾽Αγὼδ Μαγώδεις, τοὺς νῦν
Σχύθας' 'Abot Μαδαίους, τοὺς vov Μήδους, Οὐὰν
Ἰωνίαν , xat τοὺς Ἕλληνας: Ὁδὲλ θεοδέλους ,
τοὺς vov Ἴδηρας: 'Ocby Μεσχηναίους, τοὺς νῦν

»6 Gen. viti, Λ.
93 Gen. x, |.

δὲ [bid, AT.

δα Gen. ix, 29.
* (bid. 2.

? Gen. x, 8.

niontis cujusdam qui in Armenia est, stetit 5, et
aqua cum cessasset, qui in ea erant, omnes egressi
sunt ", et locum illum in praesenti Apobaterium
incole nunctpant, arczque reliquias monstrant, et
ejus bitumine ad averruncanda mala utuntur.

Noe vero e vita migravit nongentis et quinqua-
ginta annis exactis 33, et fllii ejus alios omnes ti-
midos atque ignavos, aliam enim futuram terra-
rum inundationem suspicabantur, ut e monte dis-
cederent, planissimaque colerent loca. persuadent.
Deus ad sedaudas seditiones, qua propter eorum
multitudinem conflari possent, in alias regiones
colonias deducere jubebat; at hi non audierunt
precepta, cum optimam terram colerent, et uberes
maximosque perciperent fructus ; novis itaque eos
calamitatibus vexat, ut coloniam mitterent ; qui nec
sic divinze voluntati obediunt, et eam terre uber-
tatem fertilitatemque non divinis placitis, sed suis-
met viribus industriaque parari opinabantur; in
eamque eos sententiam perducebat Nebroth, gigas
temerarius et audax, maximisque , viribus valens,
qui eos ut cultum sibi offerrent a Deo aversos coe-
git 5, Quin et Lurrim illis exzdiflcandam commit.
tit, que summitate coelum attingeret, jactans Deuin
ulturum, si iterum mundo inundationem tentas-
set ^^,

Multitudine igitur summo studio ac contentione
illius insaniz€ opem ferente, et dicto citius turrim
exstruente, Deus lingue eorum proprietatem re-
pente confudit; quare ob linguarum varietatem
dispersi sunt *', indeque locus nomen Babylonis
adeptus est **. Babylonem enim confusionem Ὦν-
brai nominant.

Unusquisque itaque terram sibi obviam occupa-
bàt, sicque continentia loca, atque maritima, nec
non et insulas implebant ; navibus enim per mare
trajecti in eas advehebantur.

Gentium autem quzdam conditorum nomina ser-
vant, quzdam illa commutarunt, Graecorum im-
perio subsecuto, qui suis nominibus gentibus or-
namentum addiderunt, legesque illis proprias com-
municarunt, ut gloriam conditorum sibi tribuendo
captarent, nec ullam posteris de majoribus suspi-
cionis ansam relinquerent.

Noe liberos procreavit tres, Sem, Cham, Ja-
plieth **, qui 4 Tauro et Ammano inontibus initio
ducto habitarunt, et in Asiam progressi sunt us-
que ad Tanain flumen, et in Europa usque ad Ga-
dira.

Fuerunt autem hi ** : Gamer, qui Gamerenses,
quos nunc Galatas vocamus, constituit ; Agod Ma-
godenses, quos nunc Seythas; Adai Madivos, quos
nunc Medos ; Javan loniam, et Grzecos ; Obel Theo-
belos, quos nunc Iberos; Osoch Meschenzos, quos

V Gen, x1, ὁ. Jbid. 1.

” lid, h

1591

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

758

Φερεζαῖοι ἀναμὶξ τοῖς Χαναναίοις τὴν Παλαιστίνην A bant, et alii Raphiam, qua Philadelphia est; sic et

χατεῖχον * ol δὲ 'Ῥαφίαν τὴν Φιλαδελφίαν: πάλιν δὲ
οἱ Γεργεσαῖοι τὰ l'ábapa, xal Γέργισαν πόλιν, χαὶ
τὴν Τιθεριάδα εἶχον λίμνην, καὶ οἱ Ἰεδουσαῖοι τὴν
vuv Ἱερουσαλήμ.

Πέντε xai Σὴμ παῖδες ἐγένοντο, οἵτινες τὴν µέχρι
τοῦ χατ' ἰδίαν Ὠχεανοῦ ᾿Ασίαν χατῴχησαν, ἤτοι ἀπὸ
τοῦ Εὐφράτου τὴν ἀρχὴν ποιησάµενοι. Εἰσὶ δὲ οὗ-
τοι” Αἰλὰμ, ἀφ οὗ Αἰἱλαμαῖοι, οἱ νῦν Πέρσαι' ἸΑσοὺρ,
ἀφ οὗ Ασσύριοι: Ἀρφαξὰάδ, ἀφ' οὗ ᾿Αρφαξαῖοι, οἱ
vov Χαλδαῖοι' ᾽Αρὰμ, ἀφ᾿ οὗ Αραμαῖοι, οἱ νῦν Σύ-
pot. Κατέσχον δὲ οὗτοι ἀπὸ Μεσοποταμίας ἕως τῶν
ὁρέων Αραρὰτ, & ἐστι πρὸς τὴν ᾽Αρμενίαν' Λοὺδ,
ἀφ᾽ οὗ Λυδαῖοι, οἱ νῦν Λυδοί: Καϊνὰν, ἀφ᾿ οὗ Κα-
νᾶται.

ΥΙοὶ δὲ τοῦ Αρὰμ τέσσαρες ἐγεννήθησαν: O07,
ὅστις ἔχτισε Δαμασχὺν xoi τὴν Τραχωνῖτιν, τις
μέση τῆς Παλαιστίνης xai Κοίλης Συρίας ἑἐστίν» 002,
ἀφ οὗ Λαζονεῖς: Γαθὲρ, ἀφ᾿ οὗ Σταφηνοί: Μεσὸχ,
ἀφ᾽ οὗ Μασσήνηι.

Υἱοὶ ᾽Αρφαξάδ' Καϊνὰν, ἀφ᾽ οὗ Σογγοδιανοί: ἀπὸ
τοότου δὲ καὶ ἡ ἀστρονομία xaX οἱωνισμοὶ ἐπενοήθη-
σαν.

Υἱὸς δὲ ἐγένετο τῷ Καϊνὰν Σαλὰ, ἀθ᾽ οὗ Σουσια-
vot.

YU τοῦ Σαλὰ Ἔδερ, ἀφ' οὗ Ἑθραῖοι, οἵτινες τὴν
ἀρχαίαν χατέσχον τὴν Ἑθραῖΐδα διάλεχτον, τοῦ Ἔδερ
μὴ] συμπαραγενοµένου εἰς τὴν τοῦ πύργου olxobo-
μὴν, καὶ ἀλλοιωθέντος την γλῶτταν.

Yio δὲ τοῦ Ἔθερ Φαλὲχ, ἀφ᾽ οὗ ᾿Αδιαθηνοί :
χτὰν, ἀφ᾿ οὗ Ἑδραμαῖοι, Ὁ δὲ Φαλὲκ διὰ τοῦτο
ἐχλήθη Φαλὲχ, ἐπειδὴ χατὰ τὸν ἀἁπόστολον τῶν
ἁποιχιῶν ἑτέχθη. Φαλδχ γὰρ οἱ Ἑδθραϊῖοι μερισμὸν
λέγουσιν, ἐπ᾽ αὐτοῦ ἐμερίσθησαν. Καὶ ὁ ὑπονοούμε-
vog τῶν ἑτῶν τῆς τοῦ χόσµου διαμονῆς ἀριθμὸς εἰς
620 διηρέθη ἰσαίτατα ^ τρισχίλια γὰρ ἐπὶ τῇ γενέσει
της αὑτοῦ τοῦ χ΄σµου ὑπάρξεως ἔτη ἑπερατώθη. Λο-
γιζόµεθα γὸρ διαμεῖναι τὴν χτίσιν ἄχρις ἔχτης χι-
λιάδος, ἐπεὶ xaX ἐν EG ἡμέραις ὁ θεὺς τὴν συντἐλειαν
τοῦδε τοῦ παντὸς συνεστἠσατο. Χιλιετεῖς δὲ τὰς
Ἠμέρας Ἀλφγίζεσθαι τὸ θεῖον οἶμαι' Κυρίου vip,

φ]οὶν, ἡμέρα ὡς χἰ.Ίια ἔτη.

Γίνεται οὖν ἀπὸ ᾿Αδὰμ, ἐπὶ τὴν τελευτὴν Φαλὲχ ἔτη

"Ic- C

Gergeszi Gadaram Geryisamque urbem, laeumque
Tiberiadis obtinebant, et Jebusai, que nunc Hie-
rusalem est.

Sem quinque filii fuerunt, qui Asiam usque ad
Oceanum habitarunt, vel ab Euphrate principium
sumentes. Sunt autem hi, /Elam, ex quo /E£lamsi,
qui nunc Perse ; Ásur, ex quo Assyrii; Arphaxad,
ex quo AÁrphaxzi, qui nunc Chaldai; Aram, ex
quo Aramzi, qui nunc Syri. Hi vero occuparunt a
Mesopotamia usque ad montes Ararat, qui sunt in
Armenia ; Lud, ex quo Lydzi, qui nunc Lydi ; Cai-
nan, ex quo Canatz.

B — Aram filii quatuor nati sunt : Uz, qui condidit

Damascum, et Trachonitidem, qua inter Palzsti-
nam et Cavlosyriam media est; Ul, ex quo Lazo-
nenses; Gather, ex quo Stapheni ; Mesoch, ex quo
Massenii.

Filii Arphaxad : Cainan**, ex quo Soggodiani ;
hic sidera observavit, et auguria excogitavit.

Cainan filius fuit Salz, ex quo Susiani.

Filius Sale Heber "^, ex quo Hebrai, qui vete-
rem retinuerunt linguz proprietatem, cum Heber
in structuram turris ininime cum aliis convenerit,
ideoque nec linguam mutaverit.

Filii Heber, Phalec 51, ex quo Adiabeni ; Jectan,
ex quo Hedramzi. Ideoque Phalec dictus est, cum
natus sit quando colonie mittebantur. Phalec enim
Hebreorum lingua divisio significatur, et tempore
illius divisi sunt. Et qui jam hujus mundi duratio-
nis numerus esse existimatur, in duas partes pares
equalesque divisus est ; anni quippe ex quo mun-
dus hic conditus est, elapsi sunt ter mille. Etenim
mundum lunc ad sextam chiliadem duraturum
opinamur, quando et sex diebus Deus universum
hoc perfectum, omnibusque suis partibus edidit
absolutum; et apud Deum unam diem pro mille
annis computari opinor; ait. quippe, Domini dies
quasi mille anni **,

Ab Adam itaque usque ad obitum Phalec anni ter

ερισχίλια.. Ἐπὶ δὲ τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν xal D mille annumerantur, et ad Domini adventum et

ἀνάστασιν ἔτη πενταχισχίλια xal πενταχόσια τρι-
άχοντα ἓν, ὡς λείπειν τετραχόσια πεντίχοντα ἑννέα

ἔτη τῆς ἔχτης χιλιάδος. Ἔστι δὲ τῆς τοῦ χόσµου συν- ᾿

τελείας σημεῖον τὸ σάθβατον xal εἰχότως im
ἑσχάτων τῶν ἡμερῶν ὁ Κύριος ἐπιδημήσας τῷ
xósyup ἓν παρασχευῇ πέπονθεν, fioi; ἐστιν ἡμέρα
ἕχτη, xal ταύτης τῆς ἡμέρας ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη,
fvíxa ἑσταυρώθη, τοῦ λόγου σηµαίνοντος διὰ τοῦ
τῖς ἕχκτης χιλιάδος τὸ ημισυ ΄ xal διά τοῦτο ὡρισμέ-
νως 0)x εἶπεν ὥρα Extr, ὑπεμφαίνοντος τοῦ λόγου
ολίγῳ πλείω τοῦ ἀριθμοῦ ὑπερπαίειν. Απὺὸ δὲ τοῦ

Χριστου ἐπὶ τὴν τριαχονταετηρἰίδα Κωνσταντίνου

* Gen. τ, 21. "* Ibid, "' Ibid. 25.

9? Psal, Lxxxix, 1.

resurrectionem, anni quinque mille quingenti tri-
ginta et unus, ita ut ad sextam chiliadem absolven-
dam tantum quadringenti quinquaginta novem de-
siderentur. Signum vero hujus mundi consumptio-
nis sabbatum est; ideoque non abs re dicbus no-
vissimis Dominus in mundum adveniens, die
Veneris dolores sustinuit, quz est dies sexta,
ejusque diei hora erat quasi sexta 53, dum cruci
affixus est, quo nobis sextue chiliados dimidium si-
gnificatur, ideoque definite non dixit hora sexta,
parum a numero aberrare, sermone hoc nobis in-
uuens. À Christo ad tricesimum annum Constan-

9? Joan. xix, 14.

159

&. ÉUsTATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

190

tini numeranuur anni ccuxix, οἱ quemadmodum A ἔτη ἐστὶ o9". Ὥσπερ δὲ 6 Ἰωνᾶς τρεῖς ἡμέρᾶς xai

Jonas tribus diebus δὲ tribus noctibus in ventre
ceti eommoratus, salvus restitutus est, sic et nos
omnes tribus temporis intervallis in terra consum-
ptis, resurgemus, quorum symbola Salvator noster
expressit tribus diebus, et tribus noctibus peractis
sub terra, satis dilucide erudiens predictis inter-
vallis temporis completis, resurrectionem nostram
adfuturam, saxculi consequentis principium,

Jectan ** liberos habuit Salmodad, ex quo Indi ;
Saleph, ex quo Bactri ; Asarmoth, ex quo Arabes;
Iarach, ex quo Carmani; Odorra, ex quo Mardi;
lezil, ex duo Arriani ; Decla, ex quo Cedrusii ; Ge-

bal, ex quo Scythze ; Abimeel, ex quo Hyrcani; Sa- B οὗ Κεδρούσιοι "

beu ex quo Árabes Felices; Uphir, ex quo Armenii;
Evilot, ex quo Gymnosophistze ; bi omnes filii Sem.

Sala genuit Ragau, Ragau Seruch, Seruch Na-
ehor '*, cui Chaldaeorum vaticinandi artem et side-
rum vias tradidit. Hujus temporibus filii Noe ido-
lurum cultibus se dedere, vitiaque omnia exercere,
urbes exstruere, reges creare, ohsidione cingere,
p:edari, captivare.

Nachor genuit Tharra**, Tharra Abraham, et Na-
Chor, et Aram. Aram, Lot, et Sarram, et Melchan 11,
Aram in urbe Chaldeorum, quz, Urel dicebatur,
vita privatus est*5, cujus et in hzc tempora sepul-
crum ab omnibus visitur, decessitque in incendio,
quo Abram idola patris sui conflagravit, dum illis
ut subvenire£ domum esset ingressus ; uxoresque
ducunt sorores, Melchan Nachlor ; Sarram Abraham
9, Neque id przter jus agunt, cum nulla antea lata
esset lex qux hoe vetaret. Etenim si ab omnium
communi parente Adam ejusque uxore editos tum
mares, tum feminas, quamvis essent et fratres et
gorores ad procreandos liberos natura ipsa fratres
sororibus, ut conjungerentur, collocarentque in
matrimonio, necessitate quadam compulit, sic et
qui eos seculi suut, dum adhuc in prima illa suc-
cessione legis viverent majorum mores apte con-
gruenterque amplectebantur.

Porro Tharra Chaldeam odio habens propter
acerbum filii luctum, in Mesopotamiam se contulit,
ibique cum annis ducentis et quinque vixisset, diem
suum obiit **.

Ex eo enim tempore vita hominum contrahe-
batur, angustioribusque concludebatur ünibus , us-
que ad Moysis ortum. Etenim post Moysem vite
humanz terininus constitutus est annoruin centum
et viginti, quos cum et ipse Moyses peregisset, vi-
fam cum morte conimmutavit.

Verum Abraham terque quaterque beatus, in
astrorum scientia erat excellens et singularis, ma-
j'ribusque quam alii cogitationibus virtuti operam

P Gen. x,96.

"5 Gen, xy, 99, 7* Jbid. 24.

C

D

" Gen. XI, 92,

τρεῖς νύχτας ἓν τῇ κοιλίφ τοῦ κήτους διατρίψας ovd;
ἀπεδόθη, οὕτω xal ἡμεῖς πάντες, τὰς τρεῖς το
αἰῶνος διαστάσεις ποιῄσαντες Ev τῇ Υῇ, ἀναστησό-
µεθα. Τρία γὰρ τοῦ χρόνου ἐστὶ χαθολικὰ διαστή-
µατα, ἑνεστὼς, παρφχηχὼς, µέλλων, ὧν τὰ σύμδολα
ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ᾠχονόμησε, τρεῖς ἡμέρας xat τρεῖς
νύχτας ποιῄσας ἐν τῇ Υῇ, διδάσχων σαφῶς, ὅτι, τῶν
προειρηµένων περαιωθέντων διαστημάτων τοῦ ypo-
νου, ἔσται ἡμῶν ἡ ἀνάστασις, τοῦ μέλλοντος αἰώνος
ἀρχὴ ὑπάρχουσα.

Υἱοὶ δὲ ἐγένοντο τῷ Ἰεχτὰν, Σαλμωδὰδ, ἀφ᾽ οὗ
Ἰνδοί * Σάλεφ, ἀφ᾽ οὗ Βάκτροι Ἀσαρμὼθ, ἀφ' οὗ
λραθες: Ἰαρὰχ, ἀφ οὗ Kappavol: Ὀδοῤῥὰ, ào
οὗ Mápbot: Ἰεζεὶλ, ἀφ᾿ οὗ "Apótavol: Δεχλὰ, ἀφ'
Γεθὰλ, ἀφ᾿ οὗ Σχύθαι' ᾿Αδιμεὴλ,
ἀφ' οὗ Y pxavol- Σαθεῦ, ἀφ᾽ οὗ "Αραδες EoGaluovec-
Οὐφὶρ, ἀφ᾿ οὗ ᾽Αρμένιοι" Εὐϊλὰἀτ, ἀφ᾿ οὗ Ύυμνοσο-
φισταί. Οὗτοι πάντες υἱοὶ Σημ.

Ζαλὰ δὲ ἐγέννησε τὸν "Payav: Ῥαγαῦ δὲ τὸν Σε-
poUy* Σεροὺχ δὲ τὸν Ναχὼρ. xat ἐδίδαξεν αὐτὸν τὴν
τῶν Χαλδαίων µαντείαν καὶ ἀστρονομίαν. Ἐν &
τοῖς χρόνοις Σεροὺχ ol viol Νῶε εἰδωληλατρεῖν Ἡρ-
ξαντο χαὶ xaxíav πᾶσαν µετέρχεσθαι, xaX οἰχοδομεῖν
πόλεις, xai βασιλεῖς καθιστᾷν, χαὶ πολιορχεῖν., xat
ἁρπάζειν, xal αἰχμαλωτίζειν.

Ναχὼρ δὲ ἐγέννησε τὸν θάῤῥα, θάῤῥα δὲ τὸν
᾽Αθραὰμ, xaX τὸν Ναχὼρ, xai τὸν ᾿Αράν. Ἆρὰν δὲ τὸν
At, καὶ τὴν Σάῤῥαν, xaX Μελχάν. 'O δὲ Αρὰν
ἀπέθανεν ἓν πόλει Οὐρὴλ λεγομένῃ τῶν Χαλδαίων,
àv ᾖ ἔτι xal νῦν τάφος αὐτοῦ δείχνυται. ᾿Απέθανε
δὲ ἐν τῷ ἐμπυρισμῷ, ᾧ ἐνεπύρισεν ᾿Αδ6ρὰμ τὰ
εἴδωλα τοῦ πατρὸς αὐτοῦ by τῷ εἰσελθεῖν ἐξελέσθαι
αὐτά. Γαμοῦσι δὲ τὰς ἁδελφὰς Μελχὰν μὲν Nae-
yop, Σάῤῥαν δὲ ὁ ᾿Αθραάμ. Καὶ οὐ παρανόμως
τοῦτο ποιοῦσιν, ἐπειδὴ μηδὲ νόµος ἣν πώποτς ὁ
χωλύων. El γὰρ τοὺς ἀπὸ τοῦ χοινοῦ πάντων πα-
τρὺς ᾿Αδὰμ xal τῆς τούτου γυναικὺς Ὑεννηθέντας
ἄῤῥενας xaX θηλείας, ἁδελφοὺς ὄντας xai ἀδελφὰς,
ἡ φὖσις ἐπὶ παιδοποιίαν προχαλουµένη, ἁδελφοὺς
ἀδελφαῖς ἀνάγχῃ ἐπὶ γάµου Χχοινωνίαν ἑνῆχεν οὐχ
ἀπειχὸς οὖν xal τοὺς μετὰ ταῦτα τῆς πρώτης
τυγχάνοντας διαδοχΏς τοῦ νόµου τῶν προγόνων xa-
ταχολουθεῖν.

Ὁ δὲ θάῤῥα, µισήσας τὴν Χαλδαίαν διὰ τὸ πέν-
θος τοῦ υἱοῦ, εἰς την Μεσοποταμίαν µετῆλθε , κἀχεῖ
ἐτελεύτησε, βιώσας ἔτη πέντε xal διαχόσια.

Ἕκτοτε γὰρ τῶν ἀνθρώπων τὸ (v συνετέµνετο,
xai βραχύτερον ἐγένετο, ἄχρι τῆς Μωῦσέως γενέ-
σεως. Μετὰ γὰρ Μωῦσέα ὄρος τοῦ (ijv ἐγένετο ἔτη
ΡΧ’, ἅτινα καὶ αὐτὸς οὗτος ζήσας, τὸν θνητὺν βίον
µετήλλαξεν.

᾿Αθραὰμ δὲ ὁ τρισµαχάριος ἄριστος ἀστρονόμος
ἐτύγχανε, χαὶ µείκω τῶν ἄλλων φρονῶν ἓν ἀρετῇ.
πάντων τῶν υἱῶν Νῶε εἰς δεισιδαιµονίαν χαταπεπτω-
** [ bid. 28,

ον Jbid. 29. ** Ibid.353

761

SPURIA, — COMMENT. IN HEXAEMERON.

763

χότων, μόνος οὗτος Δημιουργὸν τῶν πάντων θεὸν A dabat. Cum omnes filii Noe in euperstitiosum dzmos

ἀπεφήνατο εἶναι, ἐκ τῶν περὶ ἥλιον xal σελήνην ἁλ-
λοιώσεων χαὶ ἐχ τῶν περὶ γῆν, xai ἀέρα, χαὶ θ4-
λατταν παθηµάτων εἰκάσος. Διὰ «b yàp, φησὶν,
ἰσχύος οὔσης àv αὑτοῖς τῆς ἑαυτῶν εὐταξίας οὗ προ-
νοηῦνται, ἀλλ᾽ ὑστεροῦνται ταύτης; Ἐκ γοῦν τούτων
γινώσκειν ἔξεστιν, ὅτι οὗ xav' ἰδίαν ἰσχὺν συντελεῖ,
εἰ xai δοχεῖ εὐεργετεῖν τοὺς ἀνθρώπους οὐ μικρῶς,
ἀλλὰ χατὰ τὴν βούλησιν τοῦ ποιῄσαντος.

Πρὸς γοῦν τὴν δόξαν αὐτοῦ ταύτην οἱ Χαλδαῖοι
καὶ οἱ τὴν Μεσοποταμἰίαν οἰχοῦντες διεφέροντο, xal
ἀντείχον αὐτῷ. Καὶ ἀναστὰς ἐχεῖθεν χατὰ πρὀσ-
ταγµα θεοῦ τὴν γῆν τῶν Χαναναίων χατῴχησε. Λι-
μοῦ δὲ χαταλαξόντος δεινοῦ, εἰς Αἴγυπτον παρεγέ-
νετο, χαὶ τοὺς Αἰγυπτίους ἀλλήλοις ἀντιδοξοῦντας,
xai τὰ νόμιμα ἑαυτῶν διαπτύοντας xal ἀνατρέπον-
τας ἀπέδειςεν ἅπαντας αὐτοὺς μτδὲν ἀξιόλογον μηδὲ
φρανοῦντας, μηδὲ θεσπἰζοντας. Καὶ θαυμασθεὶς ἐπὶ
συνέσει xal σοφίᾳ πολλῇ, τὴν ἀριθμητιχὴν αὐτοῖς xat
«iy ἀστρονομίαν παραδίδωσι πρὸ γὰρ τῆς παρου-
σίας αὐτοῦ ἄπειροι τούτων ἐτύγχανον οἱ Αἰγύπτιοι
µαθόντες δὲ ὕατερον τοῖς Ἕλλησι µεταδεδώχασιν’

ὑποατρέψαντι δὲ Ex τῆς Αἰγύπτου τῷ ᾿Αθραὰμ υἱὸς ,

Ἰσμαὴλ ἐγένετο ἐκ τῆς παιδίσχης "Ayap, ἐξ ἧς τὸ
ἔθνος ᾿Αγαρηνῶν τε xai Σαραχηνῶν συνέστη ' τὸ δὲ
τῶν Ἰσμαηλιτῶν ἐχ τοῦ Ἰσμαίλ.

Ὅ δὲ Aot χωρίζεται τοῦ ᾿Α6ραὰμ, xaX τὴν χώ-
ραν τὴν Σοδομηνὴν ῴχησεν, fitt; οὐρανίῳ πυρπολήσει
δι ἄθεσμον παρανοµίαν χατεδιχάσθη, xal ἔτι xal

νῦν χεκαυµένα αὑτῆς τὰ ἴχνη φαίνεται ' ἔστι γὰρ 6

ἰδεῖν πέντε πόλεων σχιὰς, Ev αἷς βλαστάνει χαρπὸς,
ὃς φαίνεται μὲν ἔξωθεν παραπλῄσιος τοῖς ἑδωδίμοις,
ληφθεὶς δὲ ταῖς χερσὶν, εἰς τἐρραν xai χαπνὸν áva-
λύεται. Γειτνιᾷ δὲ ταύτῃ dj ᾿Ασφαλτῖτις λίμνη, fi
πρότερον μὲν ἣν xo; φρέατα ἔχουσα ἀσφάλτου,
ἁφανισθείσης δὲ τῆς χώρας, λίμνη γεγένηται, Ἶτις
xai Νεχρὰ θάλασσα προσαγορεύεται. Καὶ ἔστι μὲν
πιχροτάτη φύσει xal ἄγονος χοῦφον δὲ τὸ ὕδωρ
χέχτηται, ὡς τῶν ἐν αὐτῇ ῥιπτομένων βαρέων, λί-
ϐθου f| σιδήρου, τυχὸν μὴ χαταδύνειν εἰς τὸν βυθὸν,
ἁλλ᾽ αὖθις ὥσπερ ὑπὸ πνεύματος ἀναφυσᾶσθαι, xal
ἐπιπολᾶσθαι. ᾿Ῥιφέντες γὰρ £v' αὑτῇ ζῶντες ἄνθρω-
ποι ἀναθλυστάνουσι’ νεχροὶ δὲ χαταδύνουσι’ xal

num cultum corruissent, solus hic, Deui rerum
omniuimn esse Creatorem definiit a solis lungque
commutationibus reliquisque qus in terra, aere,
marique contingunt, conjectans. Quidnam, ait, si
facultas, roburque in illis est, nullam sui ordinis
conservandi curam gerunt, sed illa (rustrantur? Ex
bis itaque fatendum est, ea non intata vi, etsi de
genere humano quam maxime bene mereri viden-
tur, sed Creatoris voluntate perficere.

Contra hanc sententiam ejus Chaldaei et Mesopota -
miz incole plura disputabant, etab eo discrepabant,
qui mandato Dei inde egressus **, terram Chana-
naeorum babitavit; deinde cum fames ingens eam
regionem vexaret, JEgyptum advenit **, atque /Egy-

B ptios qui varia sentientes, legesque proprias pes-

suindantes, evertebant, instruxit nihil eos vel mo-
menti, vel ponderis cogitare, neque decernere;
quare propter prudentiam sapientiamque, summa
cum admiratione laudatus, arithmeticz illis astro-
rumque artem tradit; ante enim illius accessum,
barum scientiarum /Egyptii rudes erant, quibus im-
buti eas postea cum Graecis communicarunt ; rever-
soque Abraham ex Αἱργριο”", filius Ismael nascitur
ex ancilla Agar, quz Agarenis Saracenisque, quem-
admodum lsmaelitis Ismael, origo fuit.

Lot, sejunctus ab Abraham**, regionem Sodome-
nam domicilium habuit, qux» propter nefarium sce-
lus celesti incendio conflagravit **, et nostris tem-
poribus ejus incendii reliqui: cernuntur. Videntur
namque civitatum quinque vestigia, in quibus fru-
ctus assurgit, qui exterius esculentis similis appa-
ret, tactu pressus fumum exhalat, et fatiscit in va-
guin pulverem. Huic regioni proximus est Asphalti-
tes lacus, qui prius erat vallis, puteis bitumine ple-
nis ; mersa regione, lacus crevit, qui et mare Mor-
tuum vocatur : dirus natura, sterilisque, et undis
levibus, ita ut sive lapides, sive ferrum, sive ali-
quid aliud grave in illum projiciantur, non ima
petere, sed rursus tanquain a vento efflatur in sum-
moque fluitat, ineamque vivi homines injecti ege-
runtur, mortui merguntur; lucerneque accense
supernatant, exstincte obruuntur. Sal amarum et

λύχνοι δὲ καιόμενοι ἐπιφέρονται, σθεσθέντες δὲ xa- p alumen bituminisque globos nigricantes tauris sine

ταποντοῦνται. ᾿Αναφέρει δὲ ἅλας πιχρὸν, xai στυ-
πτηρίαν, xal τῆς ἀσφάλτου µελαίνας βώλους. ὡς
ἑοιχέναι τούτους ταύροις ἀχεφάλοις τὸ μέγεθος. Καὶ
οἱ ναῦται, τὰς βώλους ταύτας ὁρασσόµενοι, πλη-
ροῦσι τὰ σχάφρη, xat ἕλχουσιν ἐπὶ τὴν χέρσον. Προσ-
πήγνυται δὲ τῷ ξύλῳ τοῦ πλοίου dj ἄσφαλτος, xol
ἀποξυλοῦται, ὡς μὴ δύνασθαι ἄλλως ἀποχολληθῆναι,
εἰ μὴ βρεχθείη οὔροις xal γυναιχείοις ἑμμήένοις' τού-
qot; γὰρ εἴχειν µόνοις πἐφυχεν. ᾽Αλλάττειν δὲ φασι

capite similes magnitudine gignit, et. nautze globos
hosce abreptos, navibus onustis in littus trahentes
deferunt. Naviculz vero lignis bitumen compactum
adhzret, et veluti lignum obdurescit, ita ut evelli
discindique nequeat, preterquam lotiis menstruis-
que mulierum aspersum. Sola enim hac vi superari
potest. Tradunt aquam quotidie tribus vicibus mu-
tare colores, crebraque illorum mutatione ad solis
radios illustratam mire videntium oculos afficere.

τῆς ἡμέρας χροιὰς τρεῖς τὸ ὕδωρ, xai ποιχιλίαν ὄψεως ἐχπέμπειν πρὸς τὴν ἀχτῖνα τοῦ ἡλίου ἀνταν-

γοῦσαν.
'Q δΣ ᾽Αθραὰμ, ἑκατοντούτης γενόμενος, γνέσιον

8! Gen. xii, 1. ** Ibid. 10. Gen. xvi, 4.

** Gen. xiu, 10.

Verum Abraham 2zetatis συ apno centesimo le-

* Gen. xix, 24.

765

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON

706

«hv "Ps6£xxav πρὸς vápov ἄγεται, ἐξ fi; δύο παῖ- A matrimonio conjunxit!*, ex qua duos suscepit ilios,

6a; ἐγέννγσεν, ᾿Ἡσαῦ χαὶ "axo.

Καὶ ὁ ᾿Αδραὰμ, τελευτησάσης Σάῤῥας, τὴν Χεττοῦ-
pav Υαμεῖ, xai ποιεῖ ἓξ παῖδας ἐξ αὐτῆς, Ζεμθρὰν,
Ἰαδὰν, Μαδὴν, Μαδιανὴν, Λονσρυθάχον, Σοῦον.

Φύονται δὲ χαὶ Ex τούτων παῖδες, Σούου μὲν Σαθα-
χάνης, xal Δαδάνης, Ex. δὲ τούτου Λατούσιμος, xal
"Άσουρος, xat Λούοδθος' Μαδάµου δὲ 'Ἠθὰ, θωφρῆς,
"Apoc, "E6:00;, ἝἛλδος. Καὶ τούτοις ἅπασιν
Αθραὰμ ἀπὺ χοιλίας ἐπενόησεν, οἵτινες τὴν Τρογλω-
δύτην, xal τὰ µέρη τῆς Εὐδαίμονος ᾿Αραθίας, καὶ
ὅσον ἐπὶ τὴν Ἐρυθρὰν χαθήχει θάλασσαν, χατέλα-
6ον. Καὶ ἀπὸ μὲν ᾿Ασοὺῦρ Ασσυρία ἐχλήθη * Σωφρὴν
δὲ, ἐπὶ Λιδύην στρατεύσας, χατέσχεν αὑτὴν, xaX οἱ
ἁπόγονοι αὐτοῦ, τουτέστιν οἱ υἱωνοὶ χστοικοῦντες
αὐτὴν, ἀπὸ του ὀνόματος αὐτοῦ τὴν χώραν Αφϕριχὴν
προσηγόρευσαν, οἵτινες Πραχλεῖ συνεµάχησαν ἐπὶ
᾽Ανταῖον τὸν γηγενή στρατεύσαντι. Too δὲ Οὐαφρῃ
θυγατέρα ἄγεται Ἡραχλῆς, ἐξ ἧς Βόδωρον παῖδα
ἑποίησε, ὅστις ἐγέννησεν υἱὸν Σωφονὰ, ἐξ οὗ τοὺς
βαρθάρους Σωφονὰς λέγουσιν.

'O δὲ ᾿Αθραὰμ, βιώσας ἔτη ροε’, ἀπέθανεν. Ἰα-
χὼδ, παραρπάσας τὴν εὐλογίαν τοῦ Ἡσαῦ, εἰς τὴν
ἩΜεσοποταμίαν παρεγένετο πρὸς Aá6av ἁδελφὸν τῆς
μητρὺς αὐτοῦ, xai δουλεύσας αὑτῷ ἔτη ιδ τὰς δύο
θυγατέρας αὐτοῦ ἄγεται, τὴν Λείαν χαὶ τὴν "Pay,
ὃς μᾶλλον εἰς ἐπιθυμίαν $30zv. Ἐπεθύμησε δὲ αὐτὴν
οὐ τῷ χάλλει ἠττώμενος, (ἐπειδὴ χαθὼς γέγραπται,
Ῥαχὴλ ἣν xeM, τῷ εἴδει, καὶ ὡραία τῇ ὄψει σῳό-

ὅὃρα -) ἀλλ ὅτι, πρὠτην αὐτὴν ἰδὼν, ὡς ἂν Ex θείας ϱ

οἰχονομίας συναντήῄσασαν, Ἱσπάσατό τε, xal Ἰγάπη-
6:ν, εἰδὼς ὅτι τὸ θαῦμα τοῦτο, xal ἐπὶ τῆς μητρὸς
αὑτου Ῥεθέχκας γεγένηται, ὅτε, τοῦ παιδὸς ᾿Αδραὰμ
εὐξαμένου, συνῄντησεν αὐτῷ τὰ xat! εὐχὰς, χαὶ τὰ
προηργµένα αὑτῷ δι’ ἔργων ἐπληρώθη.

Τέκτονται δὲ παῖδες Ex τῆς Λείας EE αὐτῷ * Ἔου-
6hv, Συμεὼν, Actu, Ἰούδας, Ἰσσάχαρ, Ζαθουλών : ix
τῆς Ῥαχὴλ δὲ Ἰωσὴρφ χαὶ Βενιαμίν: ἐκ δὲ τῆς παι-
δίσχτς ᾿Ῥαχὴλ τῆς Βάλλης, Δὰν xai Νεφθαλείμ." ἐχ
δὲ τῆς παιδίσχης λείας ὀνόματι Σελφὰς, Γὰδ xal Ἀσήρ.
Τὸ δὲ Σύρων γένος Ex τοῦ Ἡσαῦ συνέστηχεν, ol xoi
Ἰδουμαῖοι ἐχαλοῦντο, τοῦ πρὶν Ἰδουμαίου τοῦ "Haa
ἐπιχληθέντος, διὰ τὸ ξανθης ἐπιθυμῆσαι αὐτὸν ca-
xn; Ἰδουμὰ γὰρ οἱ Ἑδραῖοι τὸ ξανθὺν λέγουσι. Ὑστ:-
pov δὲ Σύροι µετωνοµάσθησαν, Σύρου τινὸς ὀνόματι
τοῦ ἔθνους αὐτῶν κρατήσαντος. Ὁ δὲ Ἡσαῦ γυναῖχας
«pel; ἀπὸ τῶν Χαναναίων πρὸς vápov ἄγεται, τὴν
᾽Αδδὰ θυγατέρα Ἐλὼμ τοῦ Χετταίου, χαὶ τὴν Ἐλι-
6εμὰν θυγα-έρα Ἐνὰν τοῦ Ἑδραίου, χαὶ «hv Ba-
σεμμὰθ θυγατέρα Ἰσμαλὴλ, ἁδελᾳῳὴν δὲ Ναθεώθ. Καὶ
&x μέντης({) ᾿Αδδᾶς τὴν Ἐλιφὰζ, ἐκ δὲ τῆς Βασεμμὰθ
τὸν Ῥαγγὴλ, xai ix τῆς Ἐλιθεμὰν τὸν Ἰεοὺλ, xal
τὸν Ἰεγλὸμ, χαὶ τὸν Κορὲ ἐγέννησε. Τούτους ἐν τῇ
ev Χαναναίων ποιῄσας γῇ, εἰς Σηεὶρ ὄρος µετῴχη-
σε, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τοῦ ἁδελφοῦ αὐτοῦ Ἰαχὼθ ix

7* Gen. xxiv, 07. '* Gen, xxv, 9). ** Jbid. 4.
5. ** (Αν xxix, 25, 98. ?! Jbid, 9.

(1) LXX scribunt τόν.

T Gen xxv, 71, 8.
δὲ Gen. xxiv, 45.

Esau et Jacob 15.

Et Abraham, mortua Sarra, Chetturam duxit uxo-
rem ?5*, et ex ea sex habuit liberos : Zembran, a-
zan, Maden, Madianen , Lusubacum, Suum.

Et ex his fllii, Suo Sabacanes, et Dadanes ; ei ex
hoc Latusimus et Asurus, οἱ Luobus. Madamo,
Hetha, Tophres, Amochus, Ebidus, Eldus, quibus
omnibus, Abraham, antequam nascerentur, provi-
dit, quique Troglodytem, partesque Felicis Arabis,
omneque quod usque ad mare Rubrum protendi.
tur, tenuerunt, et ex Asur Assyrie nomen est. So-
phren in Libyam, copiis ductis, eam occupavit, et

posteri illius nepotes scilicet illius habitatores, ex

ejus nomine provinciam Africam vocavere. Hi Her-
culi terrigeno Àntzo bellum inferenti auxilio suc-
currere. Vaphre filiam sibi matrimonio copulat
Hercules, ex qua Dodorum filium suscepit, qui filium
genuit Sophonam, ex quo barbaros Sophonas vo-
cant.

Abraham, cLxxv annis peractis, e vita decessit 17.
Jacob,Esau benedictione przrepta ?*, in Mesopota-
miam migravit ad Laban matris suz fratrem "*, cui
cum qualuordecim annis ministrasset, duas illius
filias duxit, Liam et Rachel 56 quam et arden-
tiori amore prosecutus est. lilius autem desiderio
exarsit, non pulchritudini succumbens, etsi Litteris
proditum sit Rachelem pulchram specie et decoram
facie fuisse, sed quod simul atque illam inspexit ,
veluti divina dispositione sibi obviam prodeuntem
benigne salutaverit *! impensiusque dilexerit ; mi-
rum hoc, et Rebeccz niatri usu venisse comperiens,
cum servus Abrab:e, precibus effusis **, in votis
illi occurrit Deus, propositaque opere complevit.

Nascuntur porro Jacob ex Lia filii sex : Ruben,
Simeon, Levi, Judas, lssachar, Zabulon; ex Ra-
chele, Joseph et Benjamin; ex famula Rachelis
Balla, Dan et Nephthalim ; ex famula Liz, Zelpha,
Gad et Asser 55. Syrorum nationis Esau fuit auctor,
qui et Idumazi dicebantur cum primum Esau no-
men ldumzus fuisset, propterea quod flavam len-
tem concupierit. Iduma namque flavum Judzi no-
minant. Tandemque Syrorum nomen obtinuere,

D postquam illi nationi Syrus quidam nomine pra-

fuit. Esau ex Chananzis tres duxit uxores **, Ad-
da Elom Chettzi, Elibeman Enan Hebraei, et Ba-
semmath, Ismaelis filiam, sororemque Nabeoth, ct
ex Adda Eliphat filiam, ex Basemmath Rangel ; ex
Elibeman Jeul, Jeglom atque Core habuit. His
apud Chananzos habitis, in Seir montem habitandi
causa migravit *5; neque enim poterat Jacobo fra-
tre, ex Mesopotamia reverso, una habitare propter
rerum quarum poliebantur multitudinem, ubi cum
alium filium procreasset, sua appellatione, Edom

ΤΑ (Gen. xxvit, 97.
5^ Gen. xxxvi.

T? (0. xxvi

ο” [bid,

53 Gen. xxix, XXX.

161

S. EUSTATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

768

insignivit. Nati sunt et filiis illius filii legitimi 8, A τῆς Μεσοποταμίας ἑπανελθόντος ὁμοσχηνεῖν διὰ τὸ

Eliphas quemque, Theman, Hymar, Sophar, Go-
motli, Cenex, inter quos et spurius annumeratur
Amalec, quem e pellice Thamna susceperat ; Ra-
gueli : et ipsi quatuor fllii nati sunt Namin, Zares,
Some, Rhoze; Edom undecim : Thamma, Gola, lo-
thom, JAlibxman, Jolas, Phinon, Cenyx, Theman,
Mazari, Maediel , Zephonem. Seir Chorrzo *' , qui
regionem Lotam habitavit , fllii quinque nati sunt :
Sobal, Sebegon, Anadeson, Aser, Resom ; et Lotan
duo, Chorri, Emam ; Thamna vero soror erat Lo-
tan, que Eliphazo Amalec genuit. Sobal filius Seir
quinque filios habuit, Odomnam, Nachath, Gebeel,
Soph, Omnan ; et Osebegon duos, /Edi et /Enan,
qui in Jamin jumenta patris sui Sebegon pascen-

πλῆθος τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς. .Ποιῆσας οὖν χἀχεῖ-
θεν παῖΐδα, bx τῆς ἑαντοῦ ἐπωνυμίας Ἐδὼμ αὐτλν
ἐπωνόμασε. Ἐγένοντο δὲ xai τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ albe;
γνήσιοι, τῷ μὲν Ἐλιφὰς πέντε, θεμὰν, Ὑμαρ, Σω:
φὰρ, Γομὸθ, Κενὲξ, ἐν olg fjv xal νόθος, τεχθεὶς αὖ-
τῷ 'Aua)hx ἐχ παλλαχίδος θαμνᾶς ὀνόματι” τῷ ἃ
Ῥαγουὴλ xal αὐτῷ τέσσαρες παῖδες ἐτέχθησαν, Na-
piv, Ζαρὲς, Σομὲ, Ροζέ ' xai Ἐδὼμ ἔνδεχα, θαμμὰ,
To, Ἰοθὸμ, Αἰλιδαιμὰν, Ἰήλας, Φίνων, Κενὺξ, δε-
μὰν, Μαζαριεὶ, Μαεδι]λ, Ζεφονήν. Τῷ δὲ Σηεὶρ τῷ
Χωῤῥαίῳ τῷ τὴν γῆν τοῦ Λωτὰν χατοιχήσαντι υἱοὶ
πέντε ἐγένοντο, Σώδαλ, Σεθεγὼν, Αναδησὼν, Ασὴρ,
Ῥησών' xal τῷ Λωτὰν δύο, Χωῤῥεὶ, Ἐμάν. Ἡ à
θαμνὰ ἁδελφὴ τοῦ Λωτὰν ἐτύγχανεν, ficu; τὸν μα.

tem incidit. /Enam vero Deson, et Elibama filiam D ληκ τῷ Ἐλιφὰζ ἐγέννησεν. Ὁ δὲ Σωδὰλ ὁ υἱὸς τοῦ

habuit. Deson Amadan, Asbam, Gethran et Char-
ran; Aser quartus Seir filius quatuor, Balan, Zuc-
can, Joycan, Ucam; quintus autem filius Seir Ore-
som, Ossaran.

End πέντε παῖδας ἐποίησεν, Ὁδομνὰν, Ναχάθ, Te-
θεὴλ, Σὼφ, Ὡμνᾶν καὶ Ὁσεβεγὼν δύο, Αἰδεὶ xal
Αἰνὰν, ὅστις εὗρεν Ev τῇ ἑρήμῳ τὸν Αμὶν τὰ ὑποζύ-
για νέµοντα τοῦ πατρὺς αὐτοῦ Σεθεγών. Αἱἰνὰν δὲ τὸν

Δησὼν xai Ἐλιθαμὰ θυγατέρα ἐγέννησεν * ὁ δὲ Δπσὼν τὸν ᾽Αμαδὰν, καὶ Ασδὰν, xal Γεθρὰν, xal Xaj-
ῥάν. Ὁ δὲ ᾿Ασἒρ ὁ τέταρτος υἱὸς τοῦ Σηεὶρ, τέσσαρας παῖδας ἐγέννησεν, Βαλὰμ, Ζουχὰμ, Ἰουχὰμ, Οὐ-
κάμ.’ ὁ δὲ πέμπτος υἱὸς τοῦ Σηεὶρ Ὀρήσων τὸν Ὡσσαράν.

Verum antequam reges crearentur in lsrael , hi
regnarunt in Edom ** : Balac filius Beor, et nomen
illius civitatis Denaba; buic successit Jobab filius
Sarra ex Bossyra, postquam Asom ex Themanon,
post quem Adad filius Barad, qui in campo Moab
excidit Madiam, et nomen civitatis illius Getthem ,
post hunc Samalac ex Masecca; post quem Saul

ex Roboth, que est prope flumen ; post quem Ba- €

laennon filius Abochor, cui erat uxor nomine Me-
tebeel filia Matrad, filii Mezooph, liorum omnium
anni computantur numero p». Filii vero Jacob fra-
tris Joseph laudi glorieque invidentes 5, eum ven-
dunt Ismaelitis, et ipsi in ZEgypto Petephrin, co-
quorum principi 30.

Eadem tempestate Judas ad Iram quemdam OJol-
lamitem accedit, ibique mulierem Cliananzam, cui
nomen erat Saba , inspectam duxit uxorem, et ex
ea quatuor suscepit liberos : Her, Aunan, Selom,
Phares; et Judas Her suo primogenito matrimonio
copulat Thamar, qui propter morum eximiam im-
probitatem, sine filiis occidit, Deo illum ad mortem
trudente; et Judas Onan secundo filio, ut una
cum Thamar concumberet, imponit ad fratris sui
semen excitandum. Sed Onan cum liberorum
procreationem ad se non pertinere cognovisset, ubi
eum muliere res erat habenda, semen super terram
effundebat ; quare Deus alienatus et offensus eum
morti tradidit. Et Judas Tbamar in paternis domi-
bus, ut vidua sederet, donec Selom cresceret prze-
cipit, quem auctum, et adultum , timore «luctus,
atque suspicione, ne et is interiret, nullum cuim
Thamar conjunxit; quz. z:gre hoc molesteque fe-
rens, hac ratione Jude vicem rependit. Etenim cum

illum ad oves tondendas profectum esse fama ac-
*! [bid.

V Gen. xxxvi. 55 Gen. Xxx vt.

8? Gen. xxxvil.

Πρὺ tk τοῦ βασιλεῦσαι βασιλέας iv Ἱσραὴλ, τῆς
Ἐδὼμ οὗτοι οἱ βασιλεῖς ἐδασίλευσαν Βαλὰκ υἱὸς
Βεὼρ καὶ ὄνομα τῇ πόλει αὑτοῦ Δενάδα, μεθ᾽ ὃν Ἰω-
646 υἱὸς Ζαῤῥὰ 2ἐχ Βοσσύρας, μεθ) ὃν ᾿Αζὸμ ὁ ix Ἡς
θεμανὼν, μεθ) ὃν ἸΑδὰδ, υἱὸς Βαρὰδ, ὅστις àv τῷ
πεδίῳ Μωὰθ ἐξέχοφε τὴν Μαδιὰμ, xaX ὄνομα τῇ πύ-
Att αὐτοῦ Γετθέμ' μετὰ δὲ τοῦτον Σαμαλὰκ ὁ ἐκ Ma-
σέχκας, μεθ’ ὃν Σαοὺλ ὁ ἐχ ᾿Ῥοδῶθ τῆς παρὰ τὺν
ποταμὸν, μεθ) ὃν Βαλαεννὼν υἱὸς ᾿Αθοχὼρ ἔχων }ν-
vaixa ὀνόματι Μετεδεὴλ, θυγατέρα Ματρὰδ, υἱου
Μεζοώὠφ, οἳ πάντες ἦσαν ἕτη ἀριθμὸν φ'. Οἱ δὲ vla
Ἰαχὼδ, «5v ἁδελφὸν αὐτῶν Ἰωσὴφ φθόνῳ µισῄσαν-
τες, τοῖς Ἰσμαηλίταις ἀπέδοντο. καὶ αὖ ο) εἰς AÍ-
(vtov τῷ Πετεφρῇ τῷ ἀρχιμαγείρῳ Φαραώ.

Καὶ ἓν τῷ χρόνῳ τούτῳ Ἰούδας ἀφιχνεῖται πρὸς
Ἱράν τινα Ὁδολλαμίτην * χαὶ θεασάµενος ἐχεῖ Xava-
ναίαν γυναῖχα Σάδαν ὀνόματι, ταύτην πρὸς Ὑάμον
ἄγεται, xal ποιεῖ παΐῖδας ἐξ αὐτῆς τέσσαρας, He,
Αὐνάν, Σηλὼμ, Φαρές. Καὶ Ἰούδας λαμδάνει τῷ
πρωτοτόχῳ αὐτοῦ vl τῷ "Mp Υυναῖχα ὀνόματι θά-

'μαρ, xai διὰ πονηρίἰαν πολλὴν τῶν τρόπων αὑτοῦ

ἅπαις ἀποθνήσχει, τοῦ θεοὺ αὐτὸν θανατώσαντος.

D Καὶ ἐπιτρέπει ὁ Ἰούδας τῷ δευτέρῳ αὐτοῦ παιδι Αὐ-

viv συνευνασθῆναι τῇ θάµαρ, ὥστε ἀναστῆσαι σπέρ-
pa τῷ ἁδελφῷ αὐτοῦ. Καὶ ὁ Αὐνὰν γνοὺς, ὅτι οὐχ
αὐτῷ χαθῆχεν fj τῶν τέχνων σπορὰ, ἓν τῷ μµέλλειν
συνεῖναι τῇ γυναιχὶ ἐξέχεεν ἐπὶ τῆς γῆς αὑτοῦ τὴν
ovfjv* xal νεμεσηθεὶς ἐπὶ τοῦτο ὑπὸ Θεοῦ, παρα-
χρημα ἀπέθανεν. Καὶ ὁ Ἰούδας χελεύει τὴν θάµαρ
ἐν τοῖς πατρῴοις οἴχοις yfjpav χαθέζεσθαι, ἕως οὗ ὁ
Σηλὼμ αὔξεται. ᾿Ανδρωθέντος οὖν αὐτοῦ ἐφοθίθη
συνάφαι αὐτὸν τῇ θάµαρ, ὑποτοπῇσας μὴ χαὶ οὗτος
ἀπολεῖται. Ἡ δὲ ἐπὶ τούτῳ ἀχθεῖσα ὁδυνηρῶς, τοιῷδε
τρόπῳ τὸν Ἰούδαν ἀμείδεται. ᾿Αφιχθέντος οὖν αὐτοῦ

9?* Gen. xxxix.

TH

S. EÜSTATITHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

T

sar autem genuit Matthan,M atthan autem genuitJacob, A τὸν Ἀδιοὺδ, Αδιοὺδ δὲ ἐγέγγησε τὸν "E.iaxe)p,

Jacob autem genuit Joseph virum Marie, ez qua natus
est Jesus, qui dicitur Christus. Omnes itaque genera-
tiones ab Abraham usque ad David generutiones qua-
tuordecim, εἰ a David usque ad transmigrationem Ba-
bylonis generationes quatuordecim, el a iransmigra-
tione Babylonis usque ad Christum , generationes
quatuordecim.

E.laxelp δὲ &éyérrncot τὸν 'ACop, Αζωρ δὲ ἐγέν-
vncs tóv Σαδὼχ, Σαδὼκ δὲ ἐγένγησε τὸν ΑἉἈχεὶμ,
ἉΑχεὶμ δὲ ἐγένγησε τὸν Ἐ.1ιοὺδ, Ἐ.1οὺδ δὲ ἁγέν-
νησε τὸν ἙΕ.ἰεάζαρ, Ἐ.1εάζαρ δὲ ἐγένγησε τὸν Μαε-
θὰν, Ματθὰν δὲ ἐγέγγησε τὸν "axi, Ἰακὼό δὲ
ἐγένγησε τὸν Ἰωσὴφ τὸν ἄγδρα Μαρίας, ἐξ ἧς ἐγεν-
ν ήθη 'Incovc à Aeyópevoc Χριστός. Πᾶσαι vov αἱ

χεγεαὶ ἀπὸ Ἀδραὰμ ἕως Δαυῖδ reveal δεκατέσσαρες, xal ἀπὸ Δαυῖδ ἕως τῆς µετοιχεσίας Βαδυλῶνος
γεγεαὶ δεχατέσσαρες, xal ἀπὸ τῆς µετοικεσίας Ba6vAovoc ἕως τοῦ Χριστοῦ reveal δεκατέσσαρες.

Inquirendum autem nobis est, quanam ratione
Matthzeus et Lucasin genealogia Joseph tradenda di-
screpant; hic quidem (ilium illum Jacob, filii Matthan
perhibens, Lucas vero filium Heli, filii Melchi , et
quomodo Melchi , et Matthan , cum sint diversi ge-
neris, avi Josephi comperiuntur.

lta dubitatio h:ec tollenda. Primus enim Matthan
a Salomone oriundus, Ethan habuit in matrimonio,
ex hac gignitur Jacob, et moritur, eamque ducit
Melchi ex genere Matthan , suscipitque ex ea Heli.
ltaque Matthan et Melchi, eadem uxore ducta,
duos ex eadem matre, fratres filios habuerunt ,
quare duplici genere Jacob, et Heli oriundos com-
perimus. Heli porro uxore ducta, siue filiis obiit,
et frater ejus Jacob eam sibi conjunxit, ul secun-
dum legem filios fratri excitaret, nasciturque ex ea
Josephus. Ita ut natura quidem Josephus filius sit
Jacobi, lege Heli.

: Digna certe est qux percurratur historia , quam
Jacobus quidam recenset de beata Virgine, hisce
verbis enarrans; ait namque in tribubus lsrael,
virum fuisse opulentum nomine Joachim, qui die-
bus festis munera Deo duplo majora aliis offerebat,
ut sic populo omni , sibique divinum Numen pla-
cando propitium redderet. Jam celeberrimo die
festo appropinquante, omnibusque, ut moris erat,
munerum magnificentia donantibus, primus hic ut
primus deferret, accurrit, Sed Rubin quidam eum
remoratus est, non licere ipsi primum offerre affir-
mans, qui in Israel adhuc sine prole degebat. Hinc
moerore obrutus, deserta p.tit, ibique tabernaculo
exstructo supplicibus votis Deum orabat, ut et sibi,

Ζητητέον δὲ ἡμῖν χατὰ ποῖον λόγον ὁ Ματθαῖος
χαὶ ὁ Λουχᾶς ἐν τῇ Υενεαλόγίᾳ διαφωνοῦσι τοῦ Ἰω-
cfio* ὁ μὲν υἱὸν Ἰαχὼθ γράφων αὐτὸν υἱοῦ Ματ-
θὰν, ὁ δὲ Λουχᾶς υἱὸν Ἠλεὶ τοῦ Μελχεί: xal πῶς
οὗτοι, διαφόρων γενῶν ὑπάρχοντες, 6 τε Μελχεὶ xal
ὁ Ματθὰν, πάπποι τοῦ Ἰωσὴφ ἀναφαίνονται.

Ἔστιν οὖν τοῦτο σαφηνιζόµενον. Πρῶτος γὰρ Ματ-
θὰν, ὁ bx γένους Σολομῶντος, ἄγεται γυναῖχα Αἰθὰν
ὀνόματι, xal ἐχ ταύτης Ὑεννᾷ τὸν Ἰαχὼθ, xal ἆπο-
θνῄσχει. Καὶ ἄγεται αὐτὴν 6 Μελχεὶ ὁ Ex γένους Ματ-
θὰν, ἐχποιεῖ ἐξ αὑτῆς τὸν "Hel. Καὶ δὴ οὖν ὃ τε
Ματθὰν xai ó Μελχεὶ, τὴν αὐτὴν ἀγαγόμενοι vuvai-
χα, 600 ὁμομητρίους ἐπαιδοποιῄσαντο ἀδελφοὺς, διὸ
xaX ἓχ διαφόρων δύο γενῶν εὑρίσχομεν τὸν "laxi
xaX τὸν Ἠλεί. Ἠλεὶ δὲ, λαθὼν γυναῖχα, ἅπαις ἑτελεύ-
τησε, xal ὁ ἀδελφὺς αὐτοῦ Ἰαχὼθ ἔλαδε τὴν γυναῖχα
αὐτοῦ, ὅπως xat τὸν νόµον ἐγείρῃ τέχνα τῷ ἀδελφῷ,
xai γεννᾷ ἐξ αὐτῆς τὺν Ἰωσὴφ. Ὥστε οὖν χατὰ φὐύ-
σιν μὲν fjv υἱὸς τοῦ Ἰαχὼθδ ὁ Ἰωσὴφ, χατὰ νόµον δὲ
τοῦ Ἠλε[.

"Άξιον δὲ χαὶ τὴν ἱστορίαν, ἣν διέξεισι περὶ τῆς
ἁγίας Μαρίας Ἰάχωδός τις, ἐπελθεῖν. Φάσχει γὰρ,
ἐν ταῖς φυλαῖς τοῦ Ἱσραὴλ ἄνδρα πλούσιον Ὑεγενῆ-
σθαι ὀνόματι Ἰωαχεὶμ, ὃς καθ) ἑορτὴν διπλάσιον τῶν
ἄλλων δῶρα τῷ Oei προσεχόµιζεν, οὕτω λέγων: Τὸ
τῆς περιουσίας Ev παντὶ τῷ λαῷ, xal τὸ τῆς ἀφέσεως
εἰς ἱλασμὸν ἐμοὶ Κυρίῳ τῷ θεῷ. Ἐνστάσης οὖν τῆς
µεγίστης τοῦ Κυρίου ἑορτῆς, xal πάντων κατὰ τὸ
εἰωθὸς τὰ δῶρα τῷ θεῷ προσκοµιζόντων, προσενεγχεῖν
πρῶτος αὐτὸς ὥρμησεν. Καὶ Ῥου6ίν τις διεκώλυσεν
αὑτὸν προσοῖσαι πρῶτον, λέγων, ph. ἐξεῖναι αὑτῷ,
καθότι ἄτεχνος ἓν τῷ Ἱσρα]λ χαθέστηχε. Καὶ λυπη-
Oct; ἐπὶ τοῦτο, εἰς τὴν ἔρημον ἀφίχετο, χἀχεῖ πῄξας
σχηνὴν ἱχέτευε τὸν Θεὺν παρασχεῖν χαὶ αὐτῷ, ὥσπερ

quemadmodum Abrahz, legitima prolis concederet p τῷ ᾿Αδραὰμ Ὑνησίου παιδὸς σποράν’ µόνον γὰρ ἑγνώ-

fecunditatem; solum enim hoc sae dono in Israel
carere cognoscebat, et sic in quadraginta dierum
jejunio Deum deprecabatur. Similiter et ejus uxor,
vestitu inculto, et horrido tecta, prolem a Deo
precibus poscebat. Sed cuim magna dies Domini
venisset, vesle se pretiosa ornavit; nefas enim erat
illo die luctuoso habitu vestiri.

Circa igitur horam diei nonam sub arbore in
viridario suo sedens, bis verbis Deum obsecrabat :
« Deus patrum nostrorum, benedic mihi οἱ exaudi
orationem meam, sicut benedixisti vulvz Sarre,
εἰ dedisti filium illi 1saac. » [lec cum dice-
ret, in propinquam arborem aspectum referendo,
Ἀθρεχίί passerem pullis suis incubantem ; hinc

χει ἑαυτὸν ὑπάρχειν ἐν τῷ Ἱσραίλ' ἄχρις ἡμερῶν
νηστεύων τεσσαράχοντα ἰχέτευε τὸν Θεόν. Ὁμοίως
δὲ xal ἡ ὁμόζυγος αὐτοῦ, περιθεµένη ἐσθῆτα εὐτελῆ,
ἐδεῖτο τοῦ Θεοῦ τυχεῖν γονῆς. Ἐπιστάσης δὲ τῆς us-
γίστης ἡμέρας τοῦ θεοῦ, λαμπρὰν στολὴν ἀἁμφιέννν-
ται’ οὐ γὰρ ἣν θεμιτὸν ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ πένθιµον
ἡμφιέσθαι στολἠν.

Περὶ γοῦν τὴν ἑννάτην ὥραν τῆς ἡμέρας ὑπό τι δέν-
6pov ἓν τῷ παραδείσῳ αὐτῆς χαθεσθεῖσα. ἱχέτευε λέ-
γουσα τῷ θεῷ; «'O θεὺς τῶν πατέρων ἡμῶν, εὐλό-
Υησόν µε, xal ἐπάχουσον τῆς δεἠσεώς µου, χαθὼς
εὐλόγησας τὴν µήτραν Σάῤῥας, καὶ ἔδωχας αὐτῇ vibv
τὸν Ἰσαάκ. » Καὶ ταῦτα λέγουσα ἀφορᾶ εἰς «b δἐν-
δρον, xa θεασαµένη στρουθὸν τὰ νεοσσίἰα ἑαυτοῦ 7:-

Τιδ

S. EUSTATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

716

sibi ab Herode imminentem depulit. Verum Hero- A Ἡρώδου διέφυγε θάνατον. Αὐτὸς δὲ, ἀγνοῆσας tty

des, ignorata fuga, pueros omnes qui erant in
Bethlehem, morte affici jubet **, inter quos, et
Joannem adhuc infantem de medio tollere niteba-
tur. Sed Elisabeth , eo abrepto, in solitudinem au-
fugit, et precibus fusis,mons in duas partes divisus,
eam una cum puero excepit, et eas angelus defen-
dendo protegebat.

Mittit itaque ad Zachariam Herodes : Tradito
mihi filium tuum, ubi occultus latet, nuntiato mihi.
Zacharias sic percontanti respondet : Ego ad al-
tare continuo assistens , quid actum sit de filio
meo, non novi. llis ingentem iram concepit Hero-
des , rursumque ad eum scribit : Exhibe mihi filium
tuum; nonne compertum libi est, apud me tui san-

φυγὴν, πάντα τὰ ἓν τῇ Βηθλεὲμ παιδία ἀναιρεθῆναι
προαέταξεν ' ἐν οἷς καὶ τὸν Ἰωάννην ἔτι νήπιον ὄντε
ἀνελεῖν ἑσπούδαξεν. Ἡ δὲ Ἐλισάδετ, ἁρπάσασα a»
τὸν, εἰς τὴν ἔρημον ἔφυγε' χαὶ εὐξαμένης αὐὗτῖς,
διεσχίσθη τὸ ὄρος, xal μετὰ τοῦ παιδίου αὐτὴν ἑδέ-

"ξατο, xal ἄγγελος τοῦ Θεοῦ διεφύλαττεν αὐτούς.

Πέμπτει γοῦν πρὸς Ζαχαρίαν ὁ Ἡρώδης ΄ Ab; τὸν
υἱόν σου ' ποῦ ἔχρυψας αὐτὸ", ἀπάγχειλόν µοι. Ὁ δὲ
Ζαχαρίας ἀντεπιστέλλει φάσχων αὐτῷ * Ἐγὼ τῷ θυ.
οιαστηρίῳ προσεδρεύων de, τί ἐγένετο ὁ υἱός µου
οὐχ ἐπίσταμαι. Καὶ ὀργισθεὶς ὁ Ἡρώδης πάλιν ἐπέ-
στελλεν αὐτῷ. Δὸς ἔξω, λέγων, τὸν υἱόν σου. Οὐκ
οἵἴδας, ὅτι τὸ αἷμά σου Orb τὴν χεῖρά μού ἐστιν; Καὶ

guinis effundendi esse potestatem ? Zacharias re- B ὁ Ζαχαρίας ἔφη * Μάρτυς εἰμὶ τοῦ θεοῦ. Xo μὲν ἔχε

scripsit : Testis sum Dei. Tu meum sanguinem, at
spiritum meum Deus possideat, fac ut lubet. Illud-
que te non fugiat, sanguinem innocentem in
vestibulis templi Bomini te effusurum. flerodes his
magis ac magis exasperatus , ut inter altare neca-
retur antequam dies illucesceret , mandat, ne po-
pulus obstando impediret quominus occide-
retur.

Primo autem diluculo sacerdotes in templum ve-
nientes obstupescebant , quod illis, ut moris erat ,
nom obviam prodiret primus sacerdos, et foris
exspectabant. ltaque hora dilabente, unus ex his
ingredi ausus est, qui ad altare concretum sangui-
nem conspicit, auditque vocem dicentem : Zacharias
Occisus est, nec ejus sanguis delebitur, donec
veniat ultor; his vocibus animo Ífractus, egres-
susque sacerdotibus nuntiat, qui introeuntes cor-
pus non vident, sed solum sanguinem , scissisque
vestimentis , mortem illius lugebant, populoque
nuntiarunt , et tribus diebus, et tribus noctibus in
luctu fuerunt. Deinceps Simeonem sorte in ejus
locum posuerunt, qui a Spiritu sancto admonitus
acceperat, se non prius visurum mortem , quam
Christum Domini fuisset intuitus **,

Narratur et alia quzedam de Zacharia historia:
fuisse in templo locum in quem tantum virginibus
ingressis, Deum adorare, non autem nuptis , lege
saucitum ac concessum erat, Maria igitur post

µου τὸ αἷμα, τὸ δὲ πνεῦμά µου ὁ θεός. Δέξαι δὲ xal
γίνωσχε, ὅτι ἁθῶον αἷμα ἐχχέεις εἰς τὰ πρόθυρα toi
ναοῦ Κυρίου. Καὶ ὁ ἨἩρώδης, ἐπὶ τούτοις ὀργισθεὶς,
μεταξὺ τοῦ θυσιαστηρίου ἀναιρεθῖῆναι αὑτὸν πρὸ τοῦ
διαφαῦσαι προσέταξεν, πρὸς τὸ μὴ ὑπὸ τοῦ λαοῦ χω-
λυθηναι αὐτοῦ thv ἀναίρεσιν

Ὄρθρου δὲ οἱ ἱερεῖς παραγενόµενοι εἰς τὸν valy,
ἐξενίζοντο, xatà τὸ εἰωθὸς μὴ ὑπαντήσαντος αὐτοῖς
ποῦ ἀρχιερέως, xal ἐπέμενον ἔξω. Ὥρας οὖν παρελ-
χούσης, εἷς τις ἐξ αὐτῶν εἰσελθεῖν ἀπετόλμησεν. Ὁ
δὲ θεωρεῖ αἷμα πεπηγὸς παρὰ τὸ θυσιαστῄριον, xai
ἀχούει φωνῆς λεγούσης' Ζαχαρίας πεφόνευται, xal
οὐχ ἐξαλειφθήσεται τὸ αἷμα αὐτοῦ, ἕως ἂν ἕλθη ὁ
ἔχδιχος. ᾽Αχούων γοῦν ταῦτα ἔμφοθος ἐγένετο, xal
ἐξελθὼν τοῖς ἱερεῦσιν ἀπήγγειλεν. Οἱ δὲ, εἰσελθόντες,
τὸ μὲν σῶμα οὐκ εἴδον, εἰ μὴ τὸ αἷμα, xat τὰς στο-
λὰς ἑαυτῶν διαῤῥήξαντες, ἐχόφαντο, xaX τῷ λαῷ ἀνήγ-
γειλαν, xal τρία νυχθήµερα ἐπ αὐτῷ θρΏνον ἑποίη-
σαν. Καὶ μετὰ ταῦτα Συμεῶνα εἰς τὴν τάξιν αὐτοῦ
χλήρῳ χατέστησαν, ὃς ὑπῆρχεν ὑπὸ τοῦ ἁγίου IIve5-
paco, χρηματισθεὶς μὴ ἰδεῖν θάνατον, ἕως ἂν ἵδῃ τὸν
Χριστὸν Κυρίου.

Ἅλλλη δέ τις ἱστορία περὶ τοῦ Ζαχαρίου ἑμφέρι-
ται’ ὡς ἄρα ἂν τις περὶ τὸν vaby τόπος, ἔνθα µόνας
τὰς παρθένους ἑξήν εἰσιούσας προσκυνεῖν τῷ θιῷ"
τὰς δὲ Υαμηθείσας μὴ εἶναι νόµμιµον. Ἡ οὖν Μαρία,

Salvatorem genitum stetit, in loco hoc, quam cum p γεννῄσασα τὸν Σωτῆρα, ἐλθοῦσα, ἕστη kv τῷ τότῳ

impedirent, qui eam jam peperisse moverant,
Zacharias fatebatur, eam dignam esse, quz una
cum virginibus commoraretur. ltaque eum veluti
jurium violatorem , et in locum virginum iniquum
inter altare trucidavere. Et hzc per transennam
obiterque dicta sunt.

Porro Joseph a fratribus in Egypto traditus, di-
vino afflatus Numine, Pharaonis sonniis interpreta-
tione explicatis !, totius "Egypti princeps nomina-
tus est, εἰ fame totum terrarum orbem affligente,
fratres in Egyptum se conferunt, frumentum, et
ipsi ut fami mederentur empturi *, eta fratribus re-

P Ibid, 46. * Luc. n, 14. * Gen. κα. ? Ibid.

τούτῳ. Κωλυόντων οὖν αὐτὴν τῶν εἰδότων γεγεννη-
χυῖαν αὐτὴν, 6 Ζαχαρίας ἔλεγεν ἀξίαν αὐτὴν εἶναι: «οῦ
τόπου τῶν παρθένων. Ὡς οὖν παρανομοῦντα αὐτὸν εἰς
τὸν τόπον τῶν παρθένων μεταξὺ τοῦ θυσιασττρἰου
ἀπέχτειναν. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς Ev παρόδῳ ἑλέχθη.

Ἰωσὴφ δὲ, ἀπολοθεὶς ἓν Αἰγύπτῳ ὑπὸ τῶν ἆδελ-
φῶν, θείᾳ ἐπινοίᾳ τῷ Φαραὼ διακρίνας ὀνείρατα, fys-
piv πάσης τῆς Αἰγύπτου χαθίσταται. Καὶ λιμοῦ
πᾶσαν πιέζοντος τὴν γῆν, οἱ ἀδελφοὶ αὑτοῦ χατηλθον
εἰς Ἀἴγυπτον, aitov χαὶ αὐτοὶ διὰ τὸν λιμὸν ὠνησό-
µενοι καὶ ἀναγνωρισθεὶς αὐτοῖς Ἰωσὴφ, μ’θιστᾷ

719

S. EUSTATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

ejus incolze summa religione venerantur; ara quip- A χήδευτο" ἐν (p τόπῳ ὑπῆρχε xaX ἡ τερέθινθος, 0g"

peetiam nuncex ejus stipite constructa cernitur,
super quam holocausta hecatombasque offerunt ;
traduntque eam baculum fuisse unius angeli, qui
ab Abraham hospitio excepti fuerunt, quem illo
loco praeteriens plantavit; ex hac multze adinira-
tionis terebinthus manat, igne enim admoto, tota
in ignem accenditur, omnibusque ex flamma in
pulverem dissolvi videtur; verum ubi exstincta fue-
rit, incolumis tota, omnibusque suis partibus con-
stans deprehenditur.

Post obitum Joseph, JEgyptii beneficiorum im-
memores, οἱ invidia samulationeque accensi, variis
calamitatum generibus Israelitas affligebant *. Et-

ᾗ ἔχρυψεν Ἰαχὼθ τῆς Λάδαν τὰ εἴδωλα, Ἶτις ἔτι
χαὶ νῦν εἰς τιμὴν τῶν προγόνων ὑπὸ τῶν πλησιοχό-
ρων θρησχεύεται’ ἔστι γὰρ ἄχρι τοῦ δεῦρο παρὰ τὸν
πρέµνον αὐτῆς βωμὸς, ἐφ᾽ ὃν τά τε ὁλοχαυτώματα,
χαὶ τὰς ἑχατόμθας ἀνέφερον ΄ εἶναί τε φασὶ ῥάθδον
αὑτὴν ἑνὸς τῶν ἐπιξενωθέντων ἀγγέλων τῷ ᾿Αθραὰμ.
ἤνπερ τῷ τόπῳ τότε παρὼν ἐνεφύτευσε, xat ἐξ αὐτῆς
ἡ ἀξιάγαστος ἐνεφύη [f. &v-] τερέθινθος. Ὑπαφθεῖσα
γὰρ ὅλη mop γίνεται, xai νοµίδεται τοῖς πᾶσιν εἰς
χόνιν ix τῆς φλογὸς ἀναλύεσθαι, χαίτοι σθεσθεῖσα
μέντοι ἁσινὶς ὅλη, χαὶ ἀχέραιος δείχνυτα᾽.

Μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τοῦ Ἰωσὴς, τς εὐποιίᾶς
ἀμνημονεύσαντες οἱ Αἰγύπτιοι, ποιχίλαις συμφοραῖς
τὸ γένος τῶν Ἰσραηλιτῶν ὑπέδαλον, φθόνῳ xal ζήλῳ

enit [sraelite ad labores suscipiendos integri ro- p πρὸς αὐτοὺς διαχεἰµενοι. Οἱ γὰρ Ἰσραηλῖται πρὸς

bustique virtutibus, et divitiis "gyptios supera-
runt, vino obrutos et otio, et ignavia continua effe-
minatos. Verum unus ex sacris /Egyptiorum scribis,
Pharaoni quemdam apud lsraelitas futurum przdi-
cit, qui universa ZEgypto mirum in modum de-
pressa, nationi proprie maximis progressibus
potentiam addet, gloria sibi, quam nulla delebit
oblivio, comparata. Quapropter Pharao lebrzos
modis omnibus perdere appetens, animoque ver-
sans laboriosas operas delegat, ut omnes Egypti
civitates menibus ejectis cingerent, ut fluminis
impetum variis alveis effossis arcerent, aggeres-
que exs'ruerent, ut ejusdem, ubi evagari incoepe-
rit, aditus incommodaque prohiberent ; ad hzc
ud pyramidas erigendas, puerosque, qui apud eos
nascerentur, in flumen pracipitandos decreto in-
terposito coinpulerit, existimans eum quem vates ad
AEgyptum abolendam futurum dixerat, simul cum
aliis in lumine mergendum.

Erat itaque quidam ex tribu Levi, nomine Am-
ram *, qui Jochobeth ducta, ex ea divinum Moysem
susceperat, et ad tempus eum studiosius absconde-
bat. Sed ubi regiam legem nimis acerbe dureque
* iinpleri vidit, metu ne deprehenderetur, cista pue-
rulum accuinmodatum ad ripas fluminis exposuil,
el filia Pharaonis lavandi se causa veniens, conspe-
ctain cistam aperit, puerique pulchritudine delecta.
ta, cum careret filiis, eum sibi adoptavit, et plu-
rimis ZEgyptiorum nutricibus convocatis ad alen-
dum puerum, perdebat operam, earum quippe ubera
abhorrebat ; tandem mater clam admissa, regina:
jussu lactabat, tantum enim illius ubera sugebat :
ab ipsis, ut opinor, incunabulis proprium genus
2dmittebat, externumque aversabatur. ltaque hunc
adultum Thermuthis (sic enim regina appellaba-
tur) Moysen, quod ex aquis servatus erat, nomi-
navit. AEgyptii namque aquam moy, et servari ses
appellant, sed illum primum parentes Melchis nun-
cupabant. Erat autem aspectu festivus nimis, ita
ut quicunque illi in via occurreret, obstupefactus
discederet, maximeque eam pulchritudinem admi-
raretur. lgitur hunc zttate auctum Thermuthis de-

* Exod. 1. * Exod. ΙΙ.

πόνους ὄντες χαρτεροὶ, ἀρετῇ xaX πλούτῳ τοὺς Alvv-
«loue διῆνεγχαν , ἑχείνων εἰς µέθην χεχαυνωµένων
xai ἀργίαν, χαὶ ῥᾳθυμίᾳ πεπεδηµένων &sl. Etc δὲ
τις τῶν παρ᾽ Αἰγνπτίοις ἱερογραμματέων προσηµαί-
vet τῷ Φαραὼ τεχθήσεσθαι παρὰ τοῖς Ἰσραηλίταις
τινὰ, ὃς πᾶσαν μὲν ταπεινώσει τὴν Αἴγυπτον, αὐξί-
σει δὲ ἐπὶ μέγα προχοπῆς τὸ οἰχεῖον ἔθνος, ἀειμνη-
µόνευτον δόξαν χτησάµενος. Καὶ διὰ τοῦτο παντοίως
τοὺς Ἑδραίους ὁ Φαραὼ ἀπολέσαι διεναεῖτο. Épya
μὲν αὐτοῖς προστάττων ἐπιμοχθεύειν, τειχίζειν δὲ
πάσας τῆς Αἰγύπτου τὰς πόλεις, xa τὸν ποταμὸν εἰς
πολλὰς διατέµνειν διωρυγάς' xal χώματα ἐχείρειν,
χελεύων, ὅπως χατὰ μηδὲν τὴν πόλιν ἐπιλιμνίζων
λυμαίνηται ' πρὸς δὲ τούτοις χαὶ πυραμίδας ἑχείρειν,
χαὶ τὰ παρ) αὐτοῖς τιχτόµενα βρέφη χαταχρημνίζειν
ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ ἀπεφήνατο, οἱόμενος xal τὸν θεσπι-
σθέντα χαταλῦσαι τὴν Αἴγνπτον ἀραιρήσειν [f. καθ-
αιρήσειν] ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ.

Ὑπῆρχεν οὖν τις Ex τῆς φυλῆς τοῦ Λευϊ Αμρὰμ
ὀνόματι, ὃς γυναῖχα τὴν Ἰωχαθὲθ χτησάµενος, US
αὐτῆς τὸν θεσπέσιον Μωῦστην ἐγέννησε, χαὶ ἔχρυπτεν
αὑτὸν ἐπὶ χρόνον τινἀ. Ὡς δὲ εἶδε τὸν νόµον τοῦ
βασιλέως ἐπικρατοῦντα σφοδρότερον, δεδοιχὼς μὴ
χατάφωρος γένηται, εἰς Ofjxnv ἐμθαλὼν τὸ παιδίον,
παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ ἐχτίθεται. Καὶ ἡ θυγά»
τηρ τοῦ Φαραὼ, λουτροῦ χάριν ἀφιχθμένη, θεωρῇ-
σασα τὴν θήχην ἀνοίχει, xaX πρὸς τὸ κάλλος τοῦ παι-
δίου ἡσθεῖσα εἰσεποιῆσατο ἀποροῦσα παιδός καὶ
πολλὰς τροφοὺς συγχαλέσασα τῶν Αἰγυπτίων, οὐχ
εἶχεν ὅπως τὸ παιδίον ἐχθρέφειεν * οὐδεμιᾶς γὰρ αὗ-
τῶν μανὸν προσίετο. Ἐπὶ τέλει γοῦν ἡ µήτηρ, ἀνεῖσα
χρύθδην τῇ βασιλίσσῃ, Ὑαλουχεῖν προσετάχθη ΄ uó-
vn; qàp αὐτῆς τὸν μαζὸν προσεδέξατο, ἐξ αὐτῶν,
οἶμαι, σπαργάνων τὸ μὲν οἰχεῖον γένος προσιέµενον,
τὸ 65 ἀλλότριον μυσαττόµενον. ᾽Ανδρωθέντα γοῦν αὖ-
τὸν, Μωῦσην προσεῖπεν ἡ θέρµοὐθις (τοῦτο γὰρ τῇ
βασιλίσσῃ ὄνομα), ἐπειδῃ διεσώθη ἐκ τοῦ ὕδατος *
Αἰγύπτιοι γὰρ τὸ ὕδωρ μῶῦ, xaX τὸ σὴς εωθῆναι
προσαγορεύονσιν. Ἐκάλουν δὲ τὸ πρὶν αὑτὸν οἱ Υο-
νεῖς Με.Ίχείς. "Hv δὲ ἁστεῖος ἄγαν τῇ ὄψει, ὡς τὸ»
xa0' ὁδὺν ἁπαντῶντα αὐτῷ ἀφίστασθαι ἐχπληττόμε-

181

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

1782

vov, xai ὑπερθαυμάζοντα τὸ κάλλος. Προσάγει αὐτὸν A fert ad patrem, ut illum regni sul scriheret suctese

οὖν αὑξηθέντα ἡ θέρµουθις τῷ πατρὶ αὐτῆς, ἀξιοῦσα
ποιῆσαι αὐτὸν τῆς βασιλείας αὐτοῦ διάδοχον, xai «L-
θησιν αὐτὸν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ. 'O δὲ λαθὼν, xal
προστερνισάµενος, χατεφίλει ' χαριεντιζόμενός τε,
περιελὼν τῆς ἑαυτοῦ χεφαλῆς τὸ διάδηµα, ἐπιτίθησι
τῇ ἐχείνου κεφαλῇῃ. Ὁ δὲ Μωῦσῖς, ἀποῤῥίψας ἐπὶ της
γῆς τὸ διάδηµα, χατεπάτει. Καὶ ὁ γραμματεὺς, ὁ τὴν
γένεσιν αὐτοῦ προειπὼν, θεασάµενος χαὶ συνεὶς
ἐχεῖνον εἶναι τὸν θεσπιζόµενον τῆς Αἰγυπτίων ἀρχῆς
πολέμιον, ὥρμησε μὲν ἀποχτεῖναι, καὶ οὐχ ἴσχυσε *
βοῄσας δὲ ἔφη τῷ Baci:

t Οὗτος ἐχεῖνός ἐστι, βασιλεῦ, ὄνπερ ἡμῖν ἀναφυῆ-
ναι ix τῶν 'E6palov τὸ δαιµόνιον ἔχρησε τῆς βασι-
λείας Λἰγυπτίων ἐπίδουλον ' ὅσγε xal vov δύμθολον
τοῦ μέλλοντος οὐ μιχρὸν ἐπεδείξατο, αὐτὸ δὴ τῆς βα-
σιλείας τὸ σύνθημα ῥίψας, καὶ χαταπατήαας εἰς τοῦδα-
φος Τοῦτον γοῦν ἀνελὼν, Αἰγωπτίους μὲν τῶν προαδο-
χωµένων στερήσεις χαχῶν, Ἑδραίους & σφαλῆναι τῆς
ἐλπίδος τῆς ἐπ αὐτῷ χαταστήσεις. »

Ταῦτα εἰπόντος αὐτοῦ, ὁ μὲν βασιλεὺς χατὰ πρό-
νοιαν Θεοῦ ὀχνηρὸς πρὸς τὸν φόνον ἐγένετο" ἡ δὲ
Θέρμουθις, τῶν χειρῶν τοῦ βασιλέως τὸν Μωῦσῆ
ἑβαρπάσασα, ἐφύλαττεν ἀσφαλῶς.

Αἰθίοπες δὲ, πρόσοιχηι τοῖς Αἰγυπτίοις τυγχάνον-
τες, ἄφνω ἐπελθόντες, ἑπολιόρχουν τὴν Αἴγυπτον,
χαὶ ἀντιπαραταξαμένους τοὺς Αἰγυπτίους τροπωσά-
µενοι, προέθησαν ἄχρι Μέμφεως xal τῆς θαλάσσης,
ὅσῳ Αἰγύπτιοι κατὰ Χρησμὸν σύμμαχον τὸ τῶν

Ἑδραίων γένος λαθόντες ἐπῄεσαν. Καὶ ὁ Φαραὼ, C

χαιρὸν ἐπιτήδειον εὑρηχέναι νοµίζων πρὸς τὴν Μωῦ-
σέως ἀναίρεσιν, {ἣν θερμούθιδα Ἠξίωσε Ππαρασχεῖν
αὐτῷ «by Μωῦσην, ὅπως αὐτὸν στρατηγὸν τῶν
Ἑδραίων ποιῄσειεν, ἑπομνύμενος μηδὲν χαχουργή-
σειν αὐτὸν, ἀλλὰ ταξίαρχον µόνον Χαταστῆσαι τῶν
Ἑδραίων, ὑπολαμβάνων ῥᾳδίως αὐτὸν ὑπὸ τῶν πολε-
µίων φθαρῄσεσθαι, ὡς µάχης ὑπάρχοντα ἄπειρον.

Ἡ δὲ πολλὰ πρότερον τὸν πατέρα χαὶ τοὺς
γραμματεῖς ὀνειδίσασα, ὅτι ὄνπερ ὡς πολέμιόν ἆπο-
Χτεΐναι ἐθούλοντο, νῦν ὡς ἐπίχουρον παραχαλοῦσι,
δίδωσιν αὑτοῖς τὸν Μωῦσην. Ὁ δὲ τοῦ οἰχείου
ἔθνους στρατηγ»ς προαχθεὶς, λάθρα τῶν Αἰθιόπων δι)
ἑτέρας ὁδοῦ ἄγει τὴν.στρατιὰν, τῆς ἁθάτου χαὶ θη-
ῥιοτόχου (πᾶσαν yàp θηβίων ἑχτρέφει φύσιν, ὡς

Sorem exorans, infantemque in patris manus ime
posuit, qui ubi eum accepit ulnis, pectori astrictum
osculabatur, e pueri suavitate hilaratus diadema
capiti suo demptum, illius capiti imponit ; sed Moy-
ses illud, in terram projectum, pedibus calcabat,
quo viso scriba, qui ejus ortum pradixerat, eum
esse, qui, ut oraculis acceperat, JEgyptiorum regna
tanquam hostis essel invasurus cognoscens, ad
eum occidendum aggressus est, sed viribus fessis
abstinuit, et clamore edito dixit regi :

«Hic ipse est, o rex, quem hobis ex Hebreis
oriundum divinum numen pradixerat, regni Agy«
piorum ínsidiatorem, qui et. nunc rerum futura»
rum non leve praebuit argumentum, quando ipsum
regni insigne in terram dejectum conculcavit,
Hunc si neci tradideris, JEgyptios ab imminentibus
periculis liberabis, Hebraeisque spem, et fiduciam,
quam iu eo posuerant, adimes. »

Hzc cum ille diceret, rex, ita providente Deo,
remissior in eo occidendo fuit. Et Thermuthis, e re«
gis manibus Moysem sublatum, secure custodie-
bat.

Porro /Ethiopes /Egyptiis finitimi , improviso
impetu facto, obsidebant Egyptum, ZEgyptiosque
ex adverso instructos, in fugam vertentes usque ad
Memphim et mare progressi sunt; ita ut /gyptii
oraculi monitu Hebreorum auxiliariis copiis in eo$
irruerent. Et Pharao tempus id opportunum esse,
quo Moyses morte occumberet, opinatus, Τετ»
thin rogavit, ut sibi Moysem exhiberet, sic enim
eum ducem Hehrzeorum eligeret, et jurejurando
comprobavit, se illi malum nullum illaturum, eed
tantum copiarum Hebraicarum ductorem constie
tuturum : meditatus eum facillimo negotio, quasi
militie rudem ab hostibus trucidatum iri.

Thermuthis patri, scribisque exprobrans, quod
quem veluti hostem interficere satagebant, nune
veluti adjutorem desiderarent, tradit illis Moye
sem, qui proprie nationis dux electus, /JEthio-
pibus insciis, copias ducit per aliam viam , inac-
cessam scilicet, bestiisque infamem, alit enim
bestiarum omne genus, ila ut quedam ex his etiam

εἶναί τινα ἓν αὐτῇ xol πετόµενα), xal πρὸς τὸ μὴ D volent ; ne quis autem a bestiis czederelur, capsue

πλήττεσθαι ὑπὸ τῶν θηρἰων τινὰ, χιθωτοὺς πλεχτὰς
προστάττει ἕχαστον ἐπιφέρεσθαι ἴδεων πεπληρωμέ-
vac* ἔστι γὰρ τοῦτο τὸ ζῶον ταῖς ἀσπίσι πολέμιον.
Ὡς οὖν τὸν τόπον ἐχεῖνον διώδευον, τὰς ἴδεας τοῖς
Θηρίοις ἐπαφῆχαν, χἀκεῖνα τὴν ἔφοδον τούτων μὴ
ὑπομείναντα, διεφθείροντο' καὶ τοῦτον τὸν τρόπον
διοδεύσας ἄφνω προσπίττει τοῖς Αἰθίοψι, καὶ πολὺ
πληθος αὐτῶν χατασφάξας, τοὺς λοιποὺς εἰς φυγὴν
τρενεν.

Οἱ δὲ Αἰθίοπες, μόλις φόνον τῇ φυγῇ διαδράσαντες,
τὴν πόλιν Σαθὰ χαταλαμθάνουσιν. "Hv γὰρ αὐτῶν
αὕτη βασίλειος, ὠχυρωμένη τείχει χρατερῷ κχάὶ
χώμασιν, ἀπρόσδατος διὰ τὸν NeDov (ἐπειδῃ πᾶσαν
αὐτὴν περιτειχίζει τῷ ῥεύματι) διόπερ xai δυσπολι-

las plicatas ibibus plenas, ut quisque seeum affe.
rat, jubet. Est enim hoc animal aspidi infensum.
Quando igitur per loca illa proficiscebantur, 1968
in bestias dimiserunt, quae cum eorum impetum
ferre non possent, comsummabantur:; οἱ hac ra-
tione pretergressus inexspectatus /Ethiopes adoritur,
illisque magna clade illata reliquos aversos fu-
gavit.

JEthiopes, fuga vix morte refiulsa, in Civitaterh
Saba confugiunt ; hzc enim erat eorum regia mani-
bus validissimis aggeribusque septa, et propter
Nilum inaccessa, quando eam undequaque circum»
fluens, eque ac murus concludit, quare et Αγ“

755 8; EBSTATHIUS ANTIOCHENUS EPISCQPUS. Leod
pliis obsessu difficilis erat. Moyses rerum consi- Α όρχητος τοῖς Αἰγυπτίοις ἐτύγχανεν. Ὁ vouv Μωσῖς

liique inops, in hujus provincie difficultate, exer-
citum ad urbem conduxit, variaque /Egyptiis me-
diiantibus cnm nihil eis succederet, filia regis
Tharmis nomine, ut per turres Moysem vidit, illius
eximia forma deleytata, nec non et in rebus ma-
guis cogitationibus pervestigandis consilium admi-
rata, ejus.amore saucia, servo fidissimo mjsso, de
nupLiis-cum. eo sermonem confert. Moyses id se
facturum: pollicetur, sj illi civitatem tradidisset ;
j!la repente fcedus ferit, et urbem dedit. Itaque bello
sublato, et. /Egyptiis in propria loca reversis, eam
in matrimonium ducit, οἱ civitatem ailificat,. et

'" Hermupolin nomiriàt; ita enim ab ZEgyptiis Moyses

p-—— 7 i

nuncupatur, propler sacrarum Literarum quam
habuit, interpretationem,

Erat et apud /Ethiopas propter admirabilem sa-
pientiam in summo" honore. Üsum enim navium,
machinas ad lapides excidendos, armaturas JEgy-
ptias, instrumenta ad hauriendas aquas, ac bellica,
primus omaiuni illis excogitavit. Etiam universam
AKgxptum in triginta prafecturas divisit, ad regnum
Chenaphrz stabiliendum, cum absque ordine a regi-
bus regerentur proanimi libidine regein appellantes,
et item repudiantesquem magis vellent. Propter hzec a
eacerdotibus ut deus observabatur, ab ZEthiopibus
ut rex : etenim οἱ circumcisionem ab eo;acceptam ad
huuc diem conservant. Primus namque ut historiis
&radidit Eupolemus, sapiens fuit, et primus litteras
Hebraeos erudit, qux beatus Abraham e Chaldzis
detulerat, llarum enim primi inventores Chaldzi ;
ex Hi:brzis Phoenices babuere, Cadmusque bas ad
Gracos transtulit. Post adversus. Aithiopas exerci-
ium ductum in "Egyptum appellit, et Chenepliras
-erlis. eum laudibus plenis excipit, re tamen in
eum mortem machinabatur; eum enim hominibus
iejusdem generis.spoliatum in Memphim secum du-
Cit, iaterrogatque, quid humanis usibus esset. ac-
*ommodatum; et ille respondit : Bovium genus,
ipsi enim terram arant et colunt. Igitur Chenephres
Q1au$ Apidis fanum, ut exzdificoret, multitudini
cum mandasset, Moysis virtutis monumenta (erant
&atem bc re conílata .ibum excogitationem , et

narrantia) sub pavimento templi abdidit, ut cjus
Fes gest, oblivione obscurarentur ; et Hebreorum
multitudiném, quz eum Luebatur, in duas provin—-
«ias partitus est : partim enim in ZEthiopiz custo-
dium misit, partim in Jovis urbe ad structuram
templi, quod, monte vicino in lap:des exciso, erat
exsicuendum, olim .euoim .ex coctis laterculis erat
compactum; item eum /Egvptiis nudatum amicis,
interficere jubebat jurejurando fidem astringens, ne
iUi insidias has Moysi revelarent. Oinnibus itoque
consilium hoc recusantibus Chanenothes quidam
sententiz regiz: operam daturum se promisit, duio—
«ue Moysi mortem illaturum; tunc temporis οἱ
Mp:oe (sic enim Thermutbis vocabatur) defuncta,

spoctye τῇ πόλει τὴν στρατιὰἀν, ἐν ἁμηχανίᾳ µεγίστῃ
ὢν, διὰ τὸ εἶναι δυσάλωτον. Μηχανωμµένων οὖν πολλὰ
τῶν Λἰγυπτίων, xal μηδὲν ἱσχυόντων, tj θυγάτηρ τοῦ.
βασιλέως Θάρμεις ὀνόματι, τὸν Μωῦσέα διὰ τῶν
πύργων θεασαµένη, χαὶ ἡσθεῖσα ἐπὶ τῷ κάλλει αὐτοῦ,
xai θαυµάσασα τῶν ἐπιχειρήσεων αὐτοῦ τὴν ἐπίνοιαν,
εἰς πόθον ἔρχεται' xal ἀποστείλασα τῶν οἰχετῶν τὸν
πιστότατογ, περὶ γάμου πρὸς αὐτὸν διελέχθη. 'O ὃ
Μωῦσῆς ποιῄσειν τοῦτο ὑπέσχετο, εἰ τὴν πόλιν αὐτῷ
παραδώσειεν. Ἡ δὲ παραχρῆμα τὴν εἰρήνην σπένδε-
ται, xal τὴν πόλιν αὐτῷ παραδίδωσιν. Λυθείσης οὖν
τῆς µάχης, καὶ τῶν Λἰγυπτίων εἰς τοὺς οἰχείους τόπους
ἑπανελθόντων, ἄγεται πρὸς γάμον αὐτὴν, xaX χτίνει
(πόλιν, xal Ἑρμούπολιν ἀναγορεύει οὕτω γὰρ ὑπὸ
τῶν Αἰγυπτίων ὁ Μωῦσῆς προσαγορεύεται, διὰ τὴν
[f. τὸ] τῶν ἱερῶν γραμμάτων ἑρμηνείαν ποιῄσασθαι,

Ἐτιμᾶτο δὲ χαὶ παρὰ τοῖς Αἰθίοψιν οὗ μιχρῶς διὰ
atv σοφίαν τὴν ἀξιάγαστον. Πλοίων γὰρ τὴν χρῆσιν,
xai μηχανὰς πρὸς λιθοθεσίαν, xaX ὅπλα Αἰγύπτια, xat
ὄργανα ὑδρευτιχὰ xal σολέµια πρῶτος αὐτοῖς im-
ενόησεν. Ἔτι δὲ χαὶ τὴν Αἴγυπτον πᾶσαν εἰς τριάχοντα
διεῖλε νομοὺς, πρὸς τὸ τῷ Χενεφρῃ τὴν βασιλείαν
βεθαιῶσαι' ἐπειδὴ ἁτάχτως ἐθασιλεύοντο Αἰγύπτιοι,
γνώμῃ προσάγοντες xai χαθαιροῦντες ὃν ἂν πρεί-
ρῃντο. Ac ἃ γοῦν ὑπὸ μὲν τῶν ἱερέων ὣς Cebo ἐτι-
μᾶτο, ὑπὸ δὲ τῶν Αἰθιόπων ὡς βασιλεύς’ xal γὰρ xal
τὴν περιτομὴν παρ) αὐτοῦ µαθόντες ἄχρι τοῦ δεῦρα
φυλάττουσιν. Πρῶτος γὰρ οὗτος σοφὸς γεγένηται, ὡς

C, ἱστορεῖ ὁ Εὐπόλεμος, xal γράµµατα πρῶτος Ἑδραίοις

παραδέδωχεν, ἅπερ ὁ µαχάριος Αθραὰμ ἀπὸ τῶν
Χαλδαίων ἑχόμισε' πρῶτοι γὰρ εὑρεταὶ τούτων οἱ
Χαλδαῖοι γεγένηνται' παρὰ δὲ τῶν Ἑδραίων ἕλαδον
Φοίνιχες' χαὶ Κάδμος ταῦτα μετήγαχεν elg τοὺς
Ἕλληνας, Μετὰ δὲ τὴν χατὰ τῶν Αἰθιόπων στρατηγίαν

ἀφιχνεῖται εἰς Αἴγυπτον' χαὶ ὁ Χενεφρῆς λόχοις μὲν

εὐφήμοις ἑδεξιοῦτο αὐτὸν, ἔργοις δὲ τὸν θάνατον κατὰ
αὐτοῦ ἤρτυεν' ἔρημον γὰρ τῶν ὁμοφύλων χαταστήσας
αὐτὸν, εἰς Μέμφιν μετ αὐτοῦ παραγίνεται xal
ἑρωτᾷ αὐτὸν, τί τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχει εὔχρηστον.
'U δὲ ἔφη) Tv βοῶν τὸ γένος, διὰ τὸ ἀρώσιμον τὴν
γῆν ὑπ αὐτῶν χαθἰστασθαι. Κελεύσας οὖν τοῖς ὄχλοις
ὁ Χενεφρῆς ταύρου "Απιδος σηχὸν τεχτῄνασθαι, τὰ
τοῦ Μωῦσέως τῆς ἀρετῆς ὑπομνήματα (hv δὲ ταῦτα

"historiam rerum fortiter adversus Ethiopas gestarum p 5x χαλχοῦ πεποιηµένα, τῶν ἴδεων τὴν ἐπίνοιαν , xal

τὴν ἱστορίαν τῆς κατ᾽ Αἰθιόπων ἀνδραγαθίας xr.pót-
τοντα) ὑπὸ τὸ ἔδαφος ἐνέχρυφε τοῦ ναοῦ πρὸς τὸ
λήθῃ παραδοῦναι τὰ τούτου δράματα. Τὸν δὲ ὄχλον
τῶν Ἑδραίων τὸν περιέποντα αὐτὸν, εἰς δύο ἔργα
διένειµε' τοὺς μὲν γὰρ εἰς φυλαχὴὶν τῆς Αἰθιοπίας

᾿ἐξέπεμψε, τοὺς δὲ τὸν Ev Δ'ὸς πόλει ναὺν Ex λίθου χα»

τασχευάσαι, λατομήσαντας τὸ πλησίον bpoc, ἑ πέτρεφε΄
πάλαι γὰρ ἐξ ὁπτῆς πλίνθου ὁ ναὺς χατεσχεύαστο" Ἅπο-

Εενώσας δὲ χαὶ τῶν Αἰγυπτίων αὐτὸν, ἀνελεῖν αὐτὸν τοῖς

φίλοις αὐς»ῦ ἐνετέλλετο, πάντας ὁρχωμοτῶ», μὴ ποιῆ-
σαι αὑτῷ τὴν χατ αὐτοῦ τυρενομένην χα-άδηλον. Πάν-
των οὖν thv βουλὴν ταύτην ἀπειπαμένων, Χανενώθις
τις δ,αχονΏσαιτῇ γνώμη. τοῦ βασιλέως χατέθετο, δολο-
φονῆσαι τὸν Μωῦσέα ἐπαγγειλάμενος. Τότε δὲ, xal vig

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON..:

UT

Μεῤῥόης (οὕτω γὰρ ἡ θέρµουθις ἐχαλεῖτο) τελευτησά- A ingens oblatam se nactum Pharao-.existimans

σης,ἕρμαιον ὁ Φα ραὡὠτὸν χαιρὸν ἡγησάμενος, πρθστάτ-
τει Μωῦσῃ χαὶ Χανενώθῃ εἰς τοὺς ὑπὲρ Αἰγύπτου τό-
πους χηδεῦσαι αὐτὴν. Αφιχνουμένων δὲ αὐτῶν, εἷς τις
τῶν συνειδότων τὴν γνώμην τοῦ Φαραὼ ἀναχοινοῦται
τῷ Μωῦσῇ' καὶ φυλάξας ἑαυτὸν πάντοθεν ὁ Μωῦσῆς,
τὴν Μεῤῥόην ἔθαφε, xat τὸν τόπον xal τὸν ποταμὸν
Μεῤῥόην ἐξ αὐτῆς προσηγόὀρευσεν. Αὐτὸς δὲ kx μὲν
ἹΜέμφεως τὸν Νεῖλον διαπορθμεύσας, χαθ) ὑπόθεσιν
"Aapüv τοῦ ἁδελφοῦ αὐτοῦ. εἰς τὴν ᾿Αραθίαν ἀπέφευ-
Υεν ^ ὁ δὲ Χανενώθης πυθόµενος, γυμνώσας τὸ ξίφος
ὑπαντιάχει αὐτῷ' ὁ δὲ Μωῦσῆς χατεῖχεν αὐτοῦ τὴν
χεῖρα, xal ἑχσπάσας τὸ ξίφος αὐτοῦ τῆς χειρὸς, τῷ
οἰχείῳ ξίφει αὐτὸν διεχειρέσατο, χαὶ εἰς ᾿Αραθίαν

tempus, Moysi et Chanenothe juhet extra fines
AEgypti filie justa facere. Quo cum pervenissent,
unus ex consciis mentem Pharaonis illi commu:
Ricat. Moyses sibi undequaque cavens Meroem se-
peliit, et locum, et fluvium Merqem 'ex ea, nomi-
navit. Ipseque ex Memphi, Nilo trajecto, nomine
Aaronis fratris in Arabiam fugit; quod ubi pre.
sensit Chanenothes, stricto gladio adversus impetit ;
verum Moyses deprehensa manu, enseque illius
arrepto, ejusmet illius gladio jugulat, et in Arabiam
ad Raguelem regionis principem migrat !*, et ex
ejus filia Sepphora sibi in matrimonium collocata,
duos suscepit &ilios.

πρὸς Ῥαγουῆλον τὸν τῶν τόπων ἄρχοντα παρεχένετη, χαὶ τὴν θυγατέρα αὐτοῦ Σαπφόραν ἀγόμενος, ἐξ αὐτῆς

| δύο παῖδας ἐγέννησεν.

"0 δὲ Φαραὡ, πᾶσαν τὴν δραματουργίαν τοῦ Μωῦ- B . Pharao ubi Moysis fsctum audiit, iram in Judeo-

σέως πυθόµενος, τὸν θυμὸν ἐπὶ τὸ πλῆθος τῶν Ἰου-
δεαίων ἔχεε, χαὶ ἄρδην τούτους ἀναιρεῖσθαι προσ»
έταξε’ µόνους γὰρ αὐτοὺς λινην ἐσθῆτα φορεῖν χελεύ-
914 διὰ τὸ εὔσημον, εἰς σφαγὴν αὐτοὺς τοῖς Αἰγυ-
πτίοις ἐχδίδωσιν: ἐφ᾽ ip ὁ θεὸς µεγίστῃ τιµωρίφ
τοῦτον ἐχόλασε ' πρῶτος γὰρ παντὸς ἀνθρώπου ἑλε-
φαντιάσας ὁ Φαραὼ, αἰσχρῷ τὸν βίον τέλει χατέλυ»
σεν. 'O δὲ τούτου τὴν αὐτὴν ἀρχὴν τῆς βασιλείας
διαδεξάµενας, ὁμοῦ xat τῆς πονηρίας αὐτοῦ Ἶν διάδο-
χος τοῖς γὰρ αὐτοῖς χαχοῖς τοὺς Ἰουδαίους ὑπέδαλλε.

Καὶ θρήνου πολλοῦ περιέχοντος αὐτοὺς, ὁ θεὸς οἵ-
κτον λαδὼν αὐτῶν, tbv Μωῦσῆν ἐξέπεμψεν εἰς τὴν
Αἴγυπτον, προστάττων τῷ Φαραὼ ἀπολῦσαι τῶν Ἰου-

δαίων τὸ ἔθνος εἰς τὴν ἔρημον, ὥστε λατρεῦσαι C

αὐτῷ.

Ἑκὶ γοῦν τῇ τοιαύτῃ ῥήδει τοῦ Μωῦσέως χαλεπἠ-
vag ὁ Φαραὼ, εἰς εἰρχτὴν παραχρῆμα ἐμθλτθῆναν
αὐτὸν προσέταξε * χαὶ διὰ τῆς. νυχτὸς σεισμῷ διεσεί-
G0» πᾶσα d) v7, ὡς τινὰς τῶν φυλάχων Ex τοῦ δέους
Ψυχοῤῥαγῆσαι, τινὰς δὲ ὕπνῳ βαθεῖ παρεθεῖναι τὰ
µέλη’ αὐτὰς δὲ τὰς πύλας τῆς εἰρχτῆς ἀναπετασθη-
yat, χαὶ ἐξελθεῖν τὸν Μωῦσην, xal παραγενέσθαι
γυχτὸς εἰς τὰ βασίλεια ' xal γὰρ χἀχείνου αἱ θύραι
κλονουµένης τῆς γῆς διέστησαν ' xal πάντων τῶν σω-
µατοφυλάκων κχαθευδόντων, διύπνησε τὸν Φαραὼ
λέγων. « ᾿Οθεὺς ἑξαπέστειλέ µε ἀπολῦσαι προστάτ-
των σοι τὸν τῶν Ἰουδαίων λαόν. » Ὁδὲ χαταπλαγεὶς
ἠἁρώτα xa ποῖος οὗτός ἐστι, xal τί τὸ ὄνομα τοῦ
ἀποστείλαντος αὐτὸν Θεοῦ: ὁ δὲ Μωῦσῆς, προχύ-
φας εἰς τὴν ἀχοὴν αὐτοῦ, τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα αὐτῷ
διεσάφησε' χαὶ μὴ χαρτερῄσας τὴν ἀχοὺν ὁ Φαραώ,
ἐπὶ τῆς γῆς ἔπεσεν ἄφωνος. Καὶ προσελθὼν Ίγει-
psv» αὐτὸν ὁ Μωῦσῆης, χαὶ εἰς δέλτον τὸ πανάγιον
ὄνομα ἑἐγχαράξας, ἐσφράγισε' xal τις τῶν παρ
Αἰγυπτίοις ἱερέων, φανλίσαι τοῦτο τολμήσας τὸ ὄνο-
μα, σπασμο»ῇ εὐθέως τὸν βίον κατέλυσε.

"O δὲ Φαραὦ ποιῆσαί τι σημεῖον τὸν Μωῦσην ἑπ-
έτρεπε᾽ xal ὁ Μωῦσῆς, ἣν χατεῖχε ῥάθδον ἀφεὶς ἐπὶ
τῆς γῆς, εἰς ὄφιν αὐτὴν µετέθαλε' χαὶ πάλιν αὐτῆς
ἀγάμενος, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποχατέστησε.

11 Exod. i

1.9 E rod. n. 1’ Exod. vit,

rum multitudinem effudit, eosque internecioni tradi
prorsus mandavit ; tantum enim eos lmeo vestimentq
iudui jussit, ut facilius cognoscerentur, sicque
occidendos /Egyptiis tradit; pro quo Deus maximo
supplicio eum punivit ; omnium enim bomiaum pri«-
mus Pharao, elephantiaei, feedissimo (ine, vitam
amisit. llujus in dominaju successor, simul et illius
vitiorum hzres fuit. lisdem quippe malis Φάρος
conficiebat.

. Inde maximo planctu interpellante, Deus eo71m
misertus Moysem in gyptum misit !!, Pharaopi
precipiens Judzorum nationem liberam dimittere
in desertum, ut illi deserviret.

Hoc Moysis dictum segre ferens Pharao compre-

- hensum illico in custodiam tradidit includendum, e£

per noctem terra motibus universus terrarum ore
bis conquassatus est, ita ut multi ex custodibus ti-
more perculsi, animam efflorint, multi etiam gravi
somno correpti, membris fuerint dissoluti, ips
custodiz fores pares patentes apertze sint, Moyses»
que ereptus ad regiam pervenerit, cujus portze dum
terra contremisceret, divise sunt; οἱ omnibus cu-
stodibus corporis somno correptis, Moyses excita-
vit Pharaonem, dicens : « Deus misit ine, ut Judao-
rum populum dimittas, tibi mandans; » ille per-
terrefactus «uarebat, quis hic esset, et quod nomen
Dei, qui illum miserat. Moyses se ad aurem illius

D admovens, nomen Dei manifestavit ; Pharao, tanti

nominis audiendi impar, voce amissa in terram de-
cidit, οἱ accedens Moyses, eum erexit, nomenque
sanctissimum chartz inscriptum sigillo obsigna-
vit, el unus ex sacerdotibus AEgyptiis, nomen hoc
parvi facere ausus, statiin spasmo vitam abjecit.
r.
Pharao signum a Moyse poscebat, et Moyses ba-
culum, quem prz manibus habebat, in terram con-
jectum, in serpentem commutavit !*, quem iterum
cum tetigissel, pristinam illi formam restituit.

1

8. EUSTATHIUS ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

788

Porro cum neque hoc cederet ad populum di- A Τούτου δὲ ἐπὶ τοῦτο μὴ εἴξαντος ἀπολῦσαι τὸν

mittendum, orante MoyseDeum, magnus terre mo-
tus una cum grandine factus est ut qui terree motum
evitando e domibus egressus sit, a grandine perde-
r.tur ; qui rursus grandinem declinando, in domos
aufugeret, lerrz: motu corrueret.

Q'iando autem. neque hoc flecti potuit, baculo Nili
aqtia ezsa, totam fere /Egyptum inundans fluvius pa-
rum abfuit quin immerserit, ita ut ab eo tempore ad
loc usque ipse suos descensus iteret. Itaque Pha-
Tao sacerdotibus omnibus, qui Memphim incole-
bant, convocatis, ni eadem quz et Moyses miracula
efficerent, mortem illis, deorumque fanis ruinam
minatus est. Qui carminibus magicis, ut solebant,
dracones ut serperent fecerunt, fluminisque colo-

λαὸν, εὐξαμένου τοῦ Μωῦση πρὸς τὸν θεὺν, σεισμὺς
μέγας μετὰ χαλάζης ἑνέσχηψεν, ὡς τὸν φεύγοντα ἐκ
τῶν δωµάτων τὸν σεισμὸν ὑπὸ τῆς χαλάζης ἀπόλλν-
σθαι, τοὺς Ó' aU πάλιν τὴν χάλαζαν ἐχχλίνειν σπεύ-
δοντας ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ καταφθείρεσθαι.

Ὡς δὲ xai ἐπὶ τοῦτο ἔμεινεν ἀδυσώπητος, τῇ ῥά6δψ
τὸ Νειλώῖον ὕδωρ ἑπάταξε, καὶ τὴν Αἴγυπτον πληµ-
µυρῄήσας ὁ ποταμὸς, μιχροῦ δεῖν πᾶσαν ἐπέχλυσεν, ὡς
ἔχτοτε ἄχρι τοῦ νῦν ποιεῖσθαι αὐτὸν τὴν χατάθασιν.
'O γοῦν Φαραὼ, τοὺς ὑπὲρ Μέμφιν ἱερεῖς προσχα-
λεσάµενος, ἠπείλησεν αὐτούς τε xal πάντας τοὺς τῶν
εἰδώλων ἐξαφανίσαι σηχοὺς, εἰ μὴ τῷ Moo?) παρᾳ-
πλησίως τερατουργῄσειαν. Οἱ δὲ, ταῖς εἰωθυίαις
γοητείαις χρησάµενοι, δράχοντας ἐξέρπειν ἑποίησαν,

rem mutarunt, ita ut his inflatus Pharao, maximis B xat τὸν ποταμὸν δοχήσει µετέχρωσαν, ὡς kx τούτου

suppliciis Judaeos affecerit; οἱ Moyses baculo pulsata
terra, alatum animal produxit, quod Jgyptiorum
insidens corporibus operosis, molestisque ulceribus
defatigabat, ita ut medicamenta nullam possent
afferre utilitatem.

Ut et in hac plaga Pharao induratus est 15, tan-
dem primogenitos totius /Egypti morte delevit :
quare ingenti luctu ZEgypto occupata e terra omnes
Pharao Judzos emisit, qui multam viam progressi,
fluminibusque Arabi:e trajectis, tertia die in mare
Rubrum conveniunt. Sed Deo cor Pharaonis in-
durante, rursus AEgyptii, przteritorum malorum
obliti, cum Pharaone Israelitas persequebantur 19.

τυφωθέντα τὸν Papa τιµωρίᾳ μεγίστη τοὺς "Iov-
δαίους ὑποθαλεῖν. Καὶ ὁ Μωῦσῆς, τῇ ῥά6δῳ παίσας
τὴν γῆν, πτηνόν τι ζῶον ἐξερπύσαι αὐτὴν παρεσχεύα-
σεν, ὅπερ τοῖς σώμασιν ἐφιζάνον τῶν Αἰγυπτίων
ἑλχώσεις ἀνιαρὰς αὐτοῖς παρεἰχετο, ὡς μηδεμίαν τὴν
ἰατριχὴν ποιῆσαι τούτοις ἐπιχουρίαν δύνασθαι.

Ὡς δὲ xai ἐπὶ τῆς µάστιγος ταύτης ἐσχληρύνθη
Φαραὼ, τελευταῖον θᾳνάτῳ τὰ πρωτότοχα τῆς Αἰγύ-
πτου πάσης ὑπέθαλε. Καὶ πένθους ἐπὶ τοῦτο ἀμέτρου
χαταλαθόντος τὴν Αἴγυπτον, ἀπὸ τῆς χώρας παγγενη
πάντας ὁ Φαραὼ τοὺς Ἰουδαίους ἐξέπεμψε ^ xal πολ-
λην οὗτοι ὁδὸν διανύσαντες, xal τοὺς ᾿Αραθίας δια-
θάντες ποταμοὺς, τριταῖοι ἐπὶ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασ-
σαν παρεγἐνοντο. Tou δὲ Θεοῦ τὴν καρδίαν σχληρύ-

ναντος τού Φαραὼ, πάλιν οἱ Αἰγύπτιοι ἐπιλησθέντες τῶν προλαθόντων κακῶν, τοὺς Ἰσραηλίτας ἅμα τῷ

Φαραὼ ἐπεδίωχον.

Citeruin nemo Pliaraonem in rerum agendarum
stuporem a Deo vi coactum impelli existimet ; et-
enim Deum is injustiti» accusat, dum dicit : Si ipse
est qui cor indurat, ut quid indurato succenset?
Verum sciat, has plagarum inducias stuporis illi
causam fuisse; cum enim in eum plagas inferebat,
populum dimittere promittebat; verum ubi a sup-
pliciis abstinebat, ille indurabatur ; hoc enim, et
verbis ipsis Scriptura nobis insinuat, cum ait !* :
Videns autem Pharao, quod facta esset respiratio,
aggravavit cor suum, el non audivil eos, sicut locutus
est Dominus; et !* : [n lioc ipsum excitavi te, ut osten-
dam in te totum robur meum,

Quz dum audis, cave id malo sensu percipias,

Μηδεὶς δὲ ὑπολάδῃ «bv Φαραὼ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ cl;
ἀναισθησίαν τῶν πραττοµένων χωρεῖν ἐχθδιάζέσθαι *
ἁδιχίας γὰρ ἴσως τοῦ θεοῦ ὁ τοιοῦτος χαταψηφίζεται
φάσχων El αὐτὸς σχληρύνει τὴν χαρδίαν, τί μέμφέ-
ται τῷ σχληρυνοµένῳ; Αλλά γινωσχέτω, ὅτι &voyh
τῶν µαστίγων αἰτία τῆς πωρώσεως αὐτῷ ἑγίνετο"
ἠνίχα γὰρ ἐπῆγεν' ἐπ᾽ αὐτὸν τὰς πληγὰς, ἀπολύειν
τὸν λαὸν ἐπηγγείλατο. ἠνίχα δὲ Ἠφίει τῶν βασάνων
αὐτὸν, ἐσχληρύνετο" τοῦτο γὰρ ἐπὶ λέξεως σηµαίνει
καὶ ἡ Γραφὴ Aéyouca ἸΙδὼν δὲ Φαραὼ, ὅτι γόγονεν
ἀνάψυξις, ἐθάρυνε τὴ» καρδίαν αὐτοῦ, xal οὖκ
εἰσήκουσεν αὐτῶν, καθάπερ éAdAncev ὁ Κύριος
καὶ, Εἰς αὑτὸ τοῦτο ἑξήγειρά σε, ὅπως ἑδείξωμαι
ἐν σοὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν µου.

Αλλ) ἀχούων uh δυσφήµως ὑπολάδῃς, λέγων’ Διὰ

dicens : Quas ob causas eos punit prius illos, ut D τἰτιμωρεῖται αὐτοὺς, ἀντιστῆναι αὐτῷ παρασκευάζων

sibi obstent, przparans ? quare vapulant, si ab in-
justitia Deus abhorret? Sed scito primum, qua apud
Scripturam adversari sibi videntur, non discursibus,
exemplis dissolvenda esse.
Ὃ ο ού enim medicorum optimi qui hu-
mano generi commodo utilitatique esse student,
decreto ultimo morti subactos expostulantes, eos in
membra incidunt, ut per morti obnoxios, homines
fructum aliquem consequantur : sic Deus omnem

αὐτόν; διά τί τύπτει, εἰ οὐχ ἔστιν ἁδιχία παρὰ τῷ
Θεῷ; ᾽Αλλὰ γινωσχέτω πρῶτον, ὅτι τὰ δοχοῦντα εἶναι
ἀντιλεγόμενα παρὰ τῇ Γραφῇ, οὗ λογισμοῖς, ἁλ)ὰ
παραδείγµασι λύεται.

ὝὪὭσπερ γὰρ οἱ ἄριστοι τῶν ἰατρῶν, ὠφέλιμόν τι πι»
νοησαι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει σπουδάζοντες, τοὺς θα-
νατιχῇ ἀποφάσει ὑποθληθέντας αἱτησάμενοι ἀνατέμ-
νουσιν. ἵνα διὰ τῶν ὑποδίχων τῷ θανάτῳψ ὠφέλιμόν τι
τοῖς ἀνθρώποις ἐφεύρωσιν. οὕτως ὁ πᾶσαν ἀνθρωπί-

9 Ezod. xu. ^" Exod. xiv. '" Exod. vau. — :* Exod, ix.

339

- SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

790

νην σοφίαν ὑπερθαίνων θεὺς διὰ τοῦ ἀνίατον ἡμαρ- A humanam sapientiam superans, per eum qui

τηκότος Φαραὼ σημεῖα μεγάλα δείχνυσι, τὸν μὲν
ἄξιον τιμωρίας χολάξων, τοὺς δὲ μετὰ ταῦτα Yev-
νωµένους θεραπεύων, σωτηρίας ὑπόθεσιν τὴν αὐτοῦ
τιµωρίαν αὐτοῖς παρεχόµενος.

Συναγαγὼν οὖν πᾶσαν τὴν δύναμιν ὁ Φαραὼ, ἄρ-
pata μὲν διαχόσια, ἱππέων δὲ µυριάδας χ’, τοὺς
Ἱσραηλίτας ἑδίωχεν. Οἱ δὲ, διαιρεθείσης τῆς Ἐρυ-
θρᾶς θαλάσσης ὑπὸ Μωῦσέως, προστάγµατι θεοῦ
ἑπορεύοντο;' xaX Αἰγύπτιοι χατόπιν αὐτῶν ἐλαύνον-
τες χατεποντώθησαν, τῇ ῥάθδῳ τοῦ Μωῦσέως πατά-
ξαντος, xai συναγαγόντος τὰ ὕδατα.

Tf, δ' ὑστεραίᾳ ἡμέρᾳ, τὰ ὅπλα τῶν Αἰγυπτίων τῷ
πλήθει τῶν Ἑθραίων προσήνεγχε τὸ ὕδωρ ὠθούμενον
ὑπὸ τοῦ πνεύματος. Καὶ ὁ Μωῦσῆς εἰχάσας xaX τοῦτο
"fj τοῦ θεοῦ γεγενῆσθαι προνοίᾳ, ἐχέλευσεν αὐτὰ πο-
φίσασθαι, ὅπως μὴ εἴεν ἄνοπλοι. ᾽Αφιχνοῦνται γοῦν
εἰς τὴν ἔρημον.

Καὶ ὁ Ῥαγουῆλος xaX Ἰοθὼρ (διώνυµος γὰρ ἑτύγ-
χανεν) ἀφιχνεῖται πρὸς τὸν Μωῦσῆν, ἑπαγόμενος αὐτῷ
thv γυναῖχα xaX τοὺς υἱούς * xat μαθὼν πᾶσαν παρ αὐ-
τοῦ τὴν κατ Αἰγυπτίων τοῦ Θεοῦ θαυματουργίαν,
χατεπλάγη, xol ἑδόξασε τὸν Θεόν. "Hv δὲ οὗτος, ὥς
Φασι, τοῦ ᾽Αέραὰμ ἀπόγονος, ἐξ ἑνὸς τῶν Ex Χετ-
τόνρας Ὑεννηθέντων αὐτῷ τεχθείς; Ex γὰρ τοῦ Ἰε-
ζὰν ἐγένετο Δάδαν, Ῥαγουὴλ, Ἰοθὼρ καὶ '0646.
Δεξιῶς οὖν αὐτὸν φιλοφρονησάµενος ὁ Μωῦσῆς, εἰς
πεὺς οἰχείους τόπους προέπεµψεν.

Αὐτὺς δὲ πολλὰς πρὸς τὸ χρήσιµον τοῖς Ἑθραίοις (c

νομοθετῄσας ὁ Μωῦσῆς ἑτελεύτησε, βιώσας ἕτη ρχ’"
xai Ἰησοῦς ὁ Nav, τὴν ἡγεμονίαν αὐτοῦ διαδέχεται,
xai ἐξάγει τῆς ἑρήμου τὸν λαὸν, ἔτη μ’ Ev αὐτῇ,δια-
«ρίφαντα, ἐφ᾽ fic ἔτι τὰ ἴχνη τῆς κατοιχήσεως τῶν
Ἱουδαίων σώζεται. Οἱ γὰρ χάριν ἱστορίας τοῖς τόποις
ἐπιδημήσαντες, τῶν σχηνῶν τύπους ἔτι συνεστάναι
διηγοῦνται μυρίου πλήθους ὑπαρχούσας ᾖ{[[. ὑπαρ-
χουσῶν],τὸ τε Σιναῖον ὄρος θεωρεῖσθαι, παρ᾽ ᾧ τὰς
νομοθεσίας ὁ Μωῦσης εἴληφε, xal ἕχαστα τῶν ἓν
μέρει ἀναγεγραμμένων.

Ζητητέον δέ’ Οἱ Ἑδραῖοι ἓν τῇ Αἰγύπτῳ παρῴχη-
σαν ἕτη v' xat λ’, xal οὐχὶ τε’ xal διαχόσια dj μὲν γὰρ
τῶν χρόνων ἐφεξῆς ἀναγραφὴ σιε’ σηµαίνει, t δὲ
Γραφὴ v' xai Y. Λέγει γὰρ, ὅτι πάροικον ἔσται τὸ
σπέρμα τοῦ ᾿Αόραὰμ ἐν γῇ ἀ.1.Ίοτρίᾳ ἔτη vA.

ΠΒρῶτον μὲν οὖν ἐπιτηρητέον, ὅτι οὐχ εἶπεν év Αἱ-
χγύπτῳ, ἀλλ ἐν r0. dAAocpla πἀροικον ἔσται τὸ
σπέρμα τοῦ ᾿Αόραάμ ' ἁλλοτρία δὲ ὑπῆρχε xa
Χαναναία γη. ἣν παρῴχησεν ὁ Ἰσαὰχ, σπέρµα τοῦ
᾽Αθραὰμ πρὺ πάντων αὐτὸς τυγχάνων ἑξαίρετον "
υἱὸς γὰρ fv. Δηλον οὖν, ὅτι πρὸ τοῦ χληρονομῆσαι τῶν
ἁλλοφύλων τὴν γῆν, ὑπηρχον πάροιχοι μέχρις ἑτῶν υλ’,
ὥς που xaX ὁ ᾿᾽Ἀπόστολος λέγει’ Διαθήκην προχεκυ-
ῥωμένην ὑπὸ θεοῦ μετὰ ἔτη vA', elc τὸ καρποφο-
ρῆσαι τὴν ἐπαγγελίαν ' καὶ ἐπιφέρε ' Τῷ δὲ
᾽Αόραὰμ δι ἐπαγγελίας ἐχαρίσατο ὁ θεός. Εἰχὸς
οὖν, ὅτι ἐν μὲν τῇ Χαναναίᾳ σιε’ παρῴχησαν, ἐν δὲ
'* Deut. xiv.

1T Exod. xiv. '* Exod. xvin.

10 Gen. xv.

sine spe ulla medicine peccavit Pharaonem signa
magna ostendit, eum qui supplicio dignus est
castigans, et eos qui illi succedent fovens et
sanans, salutis punitionem illius exhibens argu-
inentum.

ltaque Pharao " universo exercitu convocato,
curribus ducentis, equitatu ad triginta millia, su-
perveniens Jsraelitas sequebatur, qui mare Rubro,
ita jubente Deo, in duas partes diviso per Moysem,
iter habebant, et AEgyptii aversos eos invadentes,
immersi sunt, baculo Moyse percutiente, et aquas
in unum congregante.

Postero die JEgyptiorum arma ad multitudinem Ju-
diorum aquam vento pellente, delata sunt. Et Moyses

B hoc quoque divina Providentia contigisse ratus illis

ea sibi comparare mandavit, ne sine armis forent.
Deveniunt tandem in desertum 18,

Et Raguelus, sive lothor, utraque enim appel-
latione nuneupabatur, venit ad Moysem, illi uxo-
rem flliosque afferens; qui cum totum Dei adversus
AEgyptios opus admirabile audisset, obstupefactus,
gloriam dedit Deo. Erat vero hic, ut ferunt, ex
Abraham oriundus, ex uno filiorum, quos ille ex
Chettura habuit, natus ; ex Jezanenim natus est Da-
dan, Raguel, lothor et Obab. Hunc Moyses, uti par
erat, perhumane acceptum in propria loca dimisit.

Verum Moyses !*, multis legibus maximo cum
emolumento Judzis latis, mortuus est, xtatis anno-
rum cxx, el Jesus filius Nave copiarum ductor suc-
cedit, εἰ populum in solitudinem annos quadraginta
commoratum eduxit, in qua adbuc Judaorum liabi-
talionis vestigia integra cernuntur. Qui enim vi-
sendi causa ad illa loca profecti sunt, adhuc formas
tentoriorum in(inite multitudinis conspici asseve-
rant, et Sinaium montem adbuc stare, in quo leges
Moyses accepit, et quecunque sigillatim scripti3
prodita sunt.

Quarendum tamen est : Hebrzi in ZEgypto habi-
tarunt annis cccc et xxx et non. quindecim et cc ;
nam temporum continuata descriptio, ccxv innuit,
sed Scriptura ccccxxx ; ait namque ** : Peregrinum

D erit semen Abrahae in terra aliena annos ccccxxx.

Primum itaque observandum, non dixisse, in
4E gypto, sed in terra aliena. peregrinum erit. semen
Abrahe. Aliena autem erat οἱ terra Chanaam,
quam habitavit Isaac, qui pra omnibus ipse semen
Abrahz erat eximium. Erat quippe filius. Manife-
$tum itaque est, eos antequam externorum terrx

credes facti fuissent, peregrinos palasse annos
CCCCXXX, quemadmodum et Apostolus ait ** : Testa-
mentum pradeterminatum a Deo post annos Ccccxx«x,
ut fructificaret promissio; et subdit, Abraham au-
lem per promissionem dedit Deus. Consentancum
itaque est, eos in Chananza habitasse annos Ccxv,

1! Gal. n1.

τοι

8. ΕΌΡΤΑΤΗΙΟ9 ANTIOCHENUS EPISCOPUS.

193

et in gypto itidem cexv, qui simul sunt ccccxxx. A τῇ Αἰγύπτῳ τὰ αὐτὰ σιε’, ἅπερ ópou γίνεται ἔτη υχ.

Ceterum ducente Jesu ** populum, et arcam Te-
gtamenti per Jordanem, aqute divise gunt in unam
coucrelionem, maximis spatiis dissitam ; pars vero
altera, qux in mare salium effunditur, in mare
Arabum lapsa est, donec omnino defecit, et omnes
$icco pede prztergressi circa lliericho castrame-
tati sunt **, Hzc maximis septa manibus munieba-
tur, Dei jussu, eam per dies scx obs'dione cinctam,
septima antequam dies illucesceret, undique inva-
sam tubis clangentibus, universoque populo una-
nimi consensu 3d clamandum a sacerdotibus exci
tato, eL opem ferente, diripuerunt, repente moni-
bus collapsis, totamque Domino sacrarunt.

Post ** Hiericho civitati Vai insidiantur, eamque
captam igne absumpsere, et regem illius ligno ap-
pensum, ita Jesu precipiente, cruci aflixerunt, et
occidente sole, in vallem corpus illius projectum
acervo lapidum obruerunt,

Gabaonitz, ubi ad eos Judaicarum obsidionum
fama delata est (erant enim eorum finitimi et pro-
pinqui), malitiose Israelitas hoc pacto eluserunt **.
Ne enim approximantes circa eorum civitatem
castrametarentur, occurrunt illis, veste et calceis
discissis induti, panís sicci carieque obesi, saccos
utresque velustos portantes, qui dixerunt : « Nostra
civitas longe dissita est ; panes enim hos recentes
nobis paravimus, vestimentumque quo volvimur, n0-
vam erat, cum induimus, calceique novi, cum eos
pedibus adaptavimus ; sed hzc omnia longum pro-
ductumque iter confecit inveterata, lnite igitur
nobiscum pacem, et inamicitiam fedusque vestrum
nos admittite, » Et beatus Jesus jurejurando amici-
tiam cum illis habitam stabiliit. Deinceps, eorum
dolo comperto, ab eis, ne jusjurandum violaret,
abstinuit, sed ligna εἰ aquam Israelitarum populo
&dvehere, pro fraude jussit, -

Bed Adoribezec, rex Hierusalem, Gabaonitis, tan»
quam illis qui ad Israelitas hostes defecissent, ira-
tus, omnes finitimos reges sibi auxilio jungens,
4Elam regem Chebron, et Phidom regem Jerimuth,
et Sipha regem Lachis, nec non et Dad regem Sa-
dollain,castrametatus, obsidione premebat Gabaon?*,
Gabaonitze malis oppressi, legatos mittunt ad Jesum,
qui in Galgalis cum esset, acie ex adverso instru-
cla, congressus est fugatique alienigenz partim
gladio occubuere, partim grandine. Fugientibus
enim Deus grandinem immittit, que plures inimi-
corum quam bellum interemit : ut autem omnino
eos deleret Jesus, Deum oravit, ut diem prater na-
turz ordinem protraheret versus Gabaon, solis cursu
impedito, et versus vallem Arnon, lunz ; et Deus
$olem a eursu arcuit, et lunam, quousque in die
integro, hostes przedatus est. Quinque autem gen-
tium reges Jesus Nave cum abditos invenisset in

Διάγοντος δὲ τοῦ Ἰησοῦ τὸν λαὺν xaX thv χιθωτὺν
τῆς Διαθήχης διὰ τοῦ "lopbávou, διέστη τὰ ὕδατα εἰς
πῆγμα Ev ἀφεστηχὸς μαχρὰν σφόδρα. τὸ δὲ xata.
6aivov εἰς τὴν θάλασσαν τῶν ἁλῶν ΄Αραθα κατῆλθεν,
ἕως οὗ εἰς τέλος ἐξέλιπε, xal πάντες ἐπὶ ξτρᾶς διέ-
6ησαν, xal στρατοπεδεύουσιν ἐπὶ την Ἱεριχώ. "Hv
δὲ αὕτη µεγίστοις ὠχυρωμένη τείχεσι. Κυχλοῦσι
γοῦν αὐτὴν ἐπὶ ἡμέρας ἓξ, θεοῦ πραστάξαντος * xal
τῇ ἑθδύμη ὄρθρου περιΏλθον αὐ:ὴν ἔθδομον χυχλόθεν,
χαὶ οἱ ἱερεῖς σαλπίγξαντες ταῖς σάλπιγξι τὸν λαὸν
πάντα ἀλαλάσαι ὁμοθυμαδὸν διέγειραν ' xai βῥοησάν-
των αὐτῶν , παραχρῆμα τὸ τεῖχος ἔπεσε, xal ἑάλω
ἡ πόλις, καὶ πᾶσα τῷ Κυρίῳ ὑπηρξεν ἀνάθτμα.

Καὶ μετὰ τὴν Ἱεριχὼ ἑνεδρεύουσι τὴν πόλιν 0Οὐαἳ,

B χαὶ λαδόντες αὐτὴν ἐνέπρησαν, xat τὸν βασιλέα αὑτῖς

ἐπὶ ξύλου χρεµάσαντες, προστάξαντος τοῦ Ἰησοῦ,
ἑσταύρωσαν. Καὶ δύνοντος τοῦ flou ἔῤῥιφαν τὸ aua
αὐτοῦ εἰς φάραγγα, καὶ σωρῷ αὐτὸ λίθων ἐπέχω»
σαν. ve

Οἱ 6k Γαβαωνῖται, τούτων τὰς πολιορχίας πνθόµε-
νο. (ὑπῆρχον γὰρ αὐτῶν ἀστυγείτονες), πανούργως
τοὺς Ἱσραηλίτας κατασοφίκονται. "σαν (f. ὡς &v|
γὰρ uh φθάσαντες τῇ πόλει αὐτῶν παρεµθάλωσιν,
ὑπαντῶσιν αὐτοῖς ἐσθῆτα xat ὑποδήματα διεῤῥωγότα
ἠμφιεσμένοι, χαὶ σάχχους ἄρτων ξηρῶν xal εὖρω-
φιώντων , xal ἀσχοὺς παλαιοὺυς ἐπτχθιαμένοι , σά-
σχοντες αὑτοῖς' « Ἡ μὲν πόλις ἡμῶν πολὺ ἀφ᾿ ἡμῶν:
διέστηχε ' τοὺς Υὰρ ἄρτους τούτους νεαροὺς ἐφωδιά»
σθηµεν, χαὶ τὴν ἐσθῆτα ἣν περιχείµεθα καινὶν
ἠμφιέσμεθα, xaX τὰ ὑποδήματα νέα τοῖς ποσὶν ὑπ.
εδάλοµεν ' χαὶ ταῦτα πάντα τὸ µῆχος τῆς ὁδοῦ xat-
έτριψε, χαὶ ἑπαλαίωσε, Διάθεσθε οὖν πρὸς ἡμᾶς εἰν
ρήνην, xaX φίλους ἡμῶν χαταστήσατε.) Καὶ ὁ µαχά-
ριος Ἰησοῦς ὄρχοις εἰρήνην τὴν πρὸς αὐτοὺς ἑπι»
στώσατο. Ὕστερον δὲ τὴν πανουργίαν αὐτῶν ἑπι-
γνοὺς, ἑφείσατο μὲν αὐτῶν διὰ τὸν ὄρχον, ξυλοφορεῖν
δὲ xat ὑδροφορεῖν τοῖς Ἱσραηλίταις ἀντὶ τῆς ἁπάτης
προσέταςεν.

Ὀργισθεὶς δὲ ᾿Αδωνιθεφὲχ ὁ βασιλεὺς Ἱερουσαλὴμ
ἐπὶ τὸ αὐτομολῆσαι τοῖς Ἰσραηλίταις τοὺς 1 αθαωνί-
κας, συμμάχους τοὺς πλησιοχώρους λαθὼν βασιλεῖς,
«by Αἱλὰμ βασιλέα Χεθρὼν, χαὶ τὸν Φιδὼν τὸν τῆς
Ἱεριμοὺδ, xat Σιφὰ τὸν Λαχεὶς, ἔτι δὲ χαὶ τὸν Δὰδ

p τῆς Σοδολλὰμ, ἑστρατοπέδευσε mph; αὐτοὺς, xai

ἐπολιόρχει τὸν Γαθαών. Οἱ δὲ Γαθαωνῖται συνεχόµε-
vot πρεσθεύονται πρὸς Ἰησοῦν. Ὁ δξ Ev Γαλγάλοις
(v, ἀντιπαρετάφατο αὑτοῖς, χαὶ συμθολῆς γενομένης
ἑτροπώθησαν οἱ ἀλλόφυλοι xai οἱ μὲν ξίφει δι-
εφθάρησαν, οἱ δὲ χαλάζῃ. Φευγόντων γὰρ αὐτῶν, ὁ
θεὺὸς χάλαζαν αὐτοῖς χατώμθρησεν, ἥτις πλείστους
τῶν ἑναντίων ἀνεξαε, Ὥπερ ὁ πόλεμος. "Iva δὲ τέλεον
ἑξαφανίσῃ αὐτοὺς Ἰησοῦς, ηΌξατο τῷ θεῷ, ὅπως τὴν
ἡμέραν παρὰ φύσιν μηχύνῃ αὐτοῖς στήσας τὸν Ίλιον
κατὰ Γαθαὼν, xai τὴν σελήνην xatà φάραγγα 'Ap-
νῶν. Καὶ ἔστησεν ὁ θεὺς στάσει τὸν ἥλιον χαὶ τὴν
σελίνην, ἕως οὗ πανηµέριον τοὺς πολεµίους fij.

* Jos. m, 9? Jos. νι. 9 Jos, vin. ἳ Jos, κ. 1* Jos. x,

793

SPURIA. — COMMENT. IN HEXAEMERON.

194

Tou, ξὰὲ πέντε βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν Ἰησοῦς ὁ τοῦ A spelunca, supinos humi projectos, et a populo su-

Novü χρυπτοµένους εὑὐρὼν, εἰς σπἠλαιον ὑπτίους |

ἐπὶ τῆς γῆς, ῥιφῆναι αὐτοὺς πρόσεταξε, xaX χατα-
πατεῖσθαι ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ τραχέλου ποιῄσας,
ἀπέχτεινε * καὶ τὰ σώματα αὐτῶν ἐπὶ ξύλου ἀναρτή-

per collo conculcatos interemit, οἱ eorum corpora
lignis appensa, tandem in spelunca sepeliit, et om-
nibus eorum civitatibus expilatis montanam cam-
pestremque regionem subegit.

σας, ὕστερον εἰς τὸ amfiiatoy αὐτὰ χατώρυξε. Πάσας δὲ τὰς πόλεις ἐκπορθῆσας αὐτῶν, πᾷσαν τὴν ὁρεινὴν

καὶ τὴν πεδινἠν ὑπέταξε.

᾿λσὼρ δὲ, 6 βασιλεὺς Ἰαδιν, συμμάχους τοὺς πἐ-

ρις λαθὼν βασιλεῖς, πολλὴν συνίγαγε δύναμιν, ὡς
εἰχάσαι τὸ) πλῆθος τῆς στρατείας αὐτῶν τῇ ἀναρι-
θµήτῳ τῆς θαλάσσης φάμμῳ, χαὶ ἀντιπαρετάξατο τῷ
Ἰησοῦ. Ὁ δὲ αὐτοῖς ἄφνω ἐπιπεσὼν Ἰησοῦς αὐτόν
τε xai πάντας τοὺς συμμάχους πανστρατὶ χατέσφαξε,
καὶ τοὺς ἵππους αὐτῶν ἐνευροχόπησε, xal πᾶσαν

Porro Asor rex Jabin 37, omnes reges vicinos in
auxilium vocatos immensam copiarum muliitudinem
coegit, iia ut ianumerabili arenz maris similis vi-
deretur, quibus se Jesus opposuit. At hic iinproviso
irrumpens, ipsum oninesque ejus auxiliares copias
internecione delevit, artusque equorum abscidit ,
et eorum terram universam lsraelitis partitus est.

αὐτῶν τὴν γῆν τοῖς Ἰσραηλίταις Ouvetge: τῇ μὲν p Et tribui Ruben sortibus conjectis dedit terram

φυλῇ τοῦ Ῥουθὶν τὴν τῶν ᾽Αμοῤῥαίων γῆν ἀπεχλή-
Ρωσε xal τὴν '᾿Ῥαφασὴν, τὴν δὲ Γὰδ τὴν αὐτὴν γῆν
τῶν ᾽Αμοῤῥαίων, xat τὸ ἥμισυ φυλῇ Μανασση ἁπ-
ένειµε, xaX τῇ φυλῇ Ἰούδα τὴν τῶν Ἑδραίων , xai
Χετταίων, xal τὴν Ἐνακείμ. "Hyouv Ἰούδα quA,
σύμμαχον λαθοῦσα τὴν φυλῆν Συμεὼν, τοὺς Xava-
ναίους xal Φερεζαίους ἑπόρθτσε, xal φεύγοντα τὸν
Αδωνιθεζὲχ χειρωσάμενοι, τοὺς πόδας αὑτοῦ xal
τὰς χείρας tixpurzrplacav* xal χατοδυρόµενος ἑαυτὸν
ἔφη * « Καθὼς ἐποίησα, οὕτω poc ὁ θεὸς ἀνταπέδωχεν,
Ἑδθδομήχοντα γὰρ βασιλεῖς, τὰ ἄχρα τῶν ποδῶν
αὐτῶν xal τῶν χειρῶν ἐχκεχομμένοι, ὑποχάτω ἦσαν
τῆς τραπέζης µου τὰ ἑἐμπίπτοντα ἀναλέγοντες. )
Κομισθεὶς οὖν εἰς Ἱερουσαλὴμ παραντίχα ἀπέθανε. Tf
δὲ φυλῇ Ἐφραῖμ τὴν τῶν ᾽Αμοῤῥαίων, xat Φερεζαίων,
καὶ Σαμαραίων ΄ xai τῷ ἡμίσει quA, Μανασσῆ τὴν
τῶν Γερσαίων, καὶ ᾽Αμοῤῥαίων γῆν ἀπένειμεν Ἰησοῦς"
τὴν δὲ τῶν Ἑδραίων, xat ᾽Αμοῤῥαίων, xaX "Ic6ou-
σαίων τῇ τοῦ Βενιαμὶν ἐχληροδότησε: τῇ δὲ τοῦ
Συμεὼν τὴν τῶν 'Efipalov xoi Φερεζαίων. χαὶ τῇ
τοῦ Ζαδουλὼν τὴν τῶν Φερεζαίων ' τὴν δὲ τῶν Κι-
ναίων τῇ Νεφθαλείμ' xai τῇ φυλῇ τοῦ Adv τὴν
᾽Αμοῤῥαίων ' τῇ δὲ φυλῇ Ἰσσάχαρ, xai τῇ φυλῇ
"Aatp τὴν τῶν Φερεκαίων. Ταύτην πᾶσαν διανείµας
εὖν Ὑῆν Ἰησοῦς p' xai v βιώσας ἔτη, ἀπέθανεν,
Ἐλεαξάρου δὲ τοῦ υἱοῦ ᾿Λαρὼν τελευτήσαντος τὴν
ἀρχιερωσύνην Φινὲς ὁ υἱὸς αὐτοῦ διεδέξατο. Μετὰ δὲ
τὴν τελευτὴν Ἰησοῦ Ναυη οἱ Ἱσραηλῖται, ἀποστάν-
τες τοῦ Θεοῦ, τῇ ᾿Αστάρτῃ ἑλάτρευσαν xal παρ-
έδωχεν αὐτοὺς ὑποχειρίους

ὁ θεὸς Χουσαρθάν τῷ. Σ

Amorrhzorum, et BRaphasen, et Gad ipsam terram
Amorrhazorum, et dimidium tribui Manassz, οἱ tri-
bui Jude Hebrzorum et Chettzegrum, οἱ Enaciun **,
Sed Judz tribus, tribu Symeon in auxilium advo-
cata **, Chananzos, et Pherezeos praedata est;
cumque cepissent fugientem Adonibezec, extrema
pedum ac manuum obtruncarunt, qui semetipsum
deplorans dixit : « Queiadmodum feci, ita mihi
Deus retribuit. Septuaginta enim reges extrema
pedilius ac inanibus mutili, &ub mensa mea ea quz
cadebant culligebant. » Hic in Hierusalem delatus
subito periit. Tribui Ephraim Aporrligorum et Phe-
rezzorum, et Samarzorum, el dimidis patti tribus
Manasse Gerszorum, et Amorrhaorum tribuit Je-
sus : Hebreorum vero et Amorrhzorum, et Jebus-
sorum tribui Benjamin ; tribui Symeon Hebrzo-
rum, et Pherezzorum, et tribui Zabulon Pherezao-
rum, et tribui Nephithalim Cinzorum, et tribui Dan
Amorrhzorum, et tribui issachar, et tribui Aser
Phereziorum. Hanc universam terram cum divi-
sissel Jesus, zetatis annorum centum el decem e vila
decessit **. Et Eleazaro filio Aaron mortuo in suin-
mo sacerdotio Phines ejus filius successit. Ciete-
ruin post Jesu Nave obitum *! Israelitze, cum defe-
cissent a Deo, Astartam coluere, et dedit illos Deus
captivos Chursathan Syrorum regi, qui eos variis
modis multisque affligebat, ita ut. magnopere calae
mitatibus defatigati clamarint ad Deum, datique
sint illis judices.

$puv βασιλεῖ, ὅστις εἰς πολλὴν συνοχὴν αὐτοὺς

κατέστησεν, ὡς ἐπὶ πολὺ καταπονηθέντας αὐτοὺς βοῆσαι πρὸς τὸν θεὸν, xal δοθΏναι αὑτοῖς xpi

τά».

9 Jos. χι. 3 Jos, τι. 39 Jud. 1.

99 Jos. xxiv.

*! Jud. m.

795

LEONIS ALLATII

LEONIS ALLATII

EUSTATHII ANTIOCHENI HEXAEMERON

Νοτᾶᾷ UBERIORES ET COLLECTANEA.

Col. 707, in inscript. Εὐσταθίου. De Eustathio A tionem exponat, ubi hanc curam sibi fuisse de-

AnWocheno, et ejus scriptis, plura in prefatione mea
ad lectorem. Hic duo tantum, quz ibi consulto si-
lentio pratermisi tractanda suscipio. Et primum
erit discrimen inter hunc nostrum Eustathium, et
alium Eustathium, qui Basilii Magni Hexaemeron
in lioguam Latinam convertit. Secundum, ostende-
mus auctorem hunc nostrum, quisquis ille fuerit,
fuisse antiquissimum ipsi Eustathio Antiocheno
coevum. Et sane dum animo ea qua in hoc libello
continentur, agitarem, inveniremque Basilii Magni
sententiis, verbisque super eadem materia similli-
ma que hic habentur, diu me torsit quomodo id
fleri potuit, ut vel Basilius ab Eustathio, vel Eu-
stathius a Basilio, uterque et in dicendo peritissi-
mue, nec alien: elocutionis subsidio indigens, eas-
dem sententias, et verba, luminaque orationis
fuerit mutuatus. Sigebertus lib. De illustribus scri-
ptoribus ecclesiaticis , cap. 24, in hac re magis ani-
mum dubium faciebat, dum scriberet, Eustathius
transtulit de Greco in Latinum Hexaemeron Basilii
Cosariensis. Quibus Possevinus in Ápparatu hzret :
Quod vero Sigebertus inquit t Catalogo, Eusta-
thium ἐπ Lutinum transtulisse Hexaemeron Basilii
Cesariensis, nescio de quonam dicat. Existimabam
Sigebertum ballucinatum, et Eustathium potius com-
pilatorem, sive epitomatorem operis Basiliani fuisse,
non interpretem. Verum a sententia detorsere Cas-
siodorus lib. De institutione divinarum Scriptura-

rum : Geneseos, inquit, principia sanctus. Basilius (c

Attico sermone lucidavit, quem Eustathius vir diser-
tissimus ia. transtulit in Latinum, ut ingenium do-

clissimi viri facundia suc viribus equiparasse videa- :

tur : qui usque ad hominis conditionem novem libros
telendit ; et Junilius episcopus Africanus, sive po-
tius Beda, nam Junilius Afer Eustathio antiquior
fuisse quibusdam visus est, in prefatione Commen-
tarii in. Genes. : Deprincipio libri Genesis, in quo
mundi hujus creatio descripta est, multi multa dize-
re, ei mulla posteris ingenii sui monumenta reliquere.
Sed precipue, quantum nostra. pusillanimitas edi-
scere potuit, Basilius Cesariensis, quem Eustathius
interpres de Graco fecit esse Latinum. Manifestum
itaque Eustathium bunc, qui in vertendo Basilio
Jaborem insumpsit, alium esse ab Eustatbio hoc no-
$iro, cum et illius versibus edito sit, et ipsemet in
prafatione sug versionis scopum suum, οἱ inten-

mandatam asserit, ut opus scilicet sancti Basilii
episcopi Greco sermone conscriptum monumentis
lingux Latialis insereret, a Syncletica diaconissa,
cui et paruit, et operam suam fideliter exhibuit.

Quidam affirmarunt hujus Syncleticze diaconissz,
ad quam Eustathius suum opus dirigit, meminisse
Sedulium, multisque eam prosecutum laudibus in
praefatione operis Paschalis. Quz si vera sunt,
Eustathiu:n interpretem Sedulio coevum tempore
Theodosii floruisse necessario fatendum est, marxi-
meque eos decipi qui Junilium eo antiquiorem
constituunt, cum Junilii et Sedulii tempora noa
multum distent.

Sed de Antiocheno auctore hujus tractatus, quo
scilicet tempore vixerit, sermonem instituere, cum
compertum sit in historia, operz pretium non est.
Argumentum tamen evidentissimum illius zetatis in
hoc ipso opere habemus pag. 85, ubi, cum de fine
et consummatione hujus mundi disputationem ia-
stituisset, quem tantuin ad annorum sex millia du-
raturum contendebat, et accuratam annorum enu-
merationem prosequeretur, ut qui przterierat, quid
adhuc futurum posset exspectari legenti significaret,
suum computum ad tricesimum annum Constantini
imp. perductum finit, alios annos przetermittens. Si-
gnum ergo dum hzc hic auctor scriberet, annos tan-
tum numeratos nec plures fuisse elapsos, quos utique
non tacuisset ; id enim erat illius institutum. Quod
mihi satis superque est, si vivente Constantino bzc
scribebantur, quamvis. auctor diu vitam trabens
tempus illud excesserit.

Ibid. Eic τὴν Εξαήμερον. Hexaemeron Greci vo-
carunt, spalium illud sex dierum, quo mundus
conditus οἱ fabricatus fuit; non quod temporis
spatio opus habuerit conditor, Deus enim non jussu
tantum, sed et cogitatu operatur, sed quoniam opus
erat res creari quodam ordine : ordini autem nu-
merus est proprius. Philo Judzus, De mundi opifi-
cio : "EZ 9' ἡμέραις δημιουργηθῆναί φησι τὸν xócpov,
οὐχ ἐπειδὴ προσεδεῖτο χρόνων µήχους ὁ ποιῶν, ἅμα
γὰρ δρᾷν εἰχὸς θΘεὸν, οὗ προστάττοντάφµόνον. ἀλλὰ
xaX δ.ανοούµενον, ἁλλ' ἐπειδὴ τοῖς Υενοµένοις ἴδει
τάζεως, τάξει δὲ ἀριθμὸς οἰχεῖον, et senarium nu-
merum inter alios lege naturz esse generationi
aptissimum multis explicat ibidem. Quotiescunque
igitur quispiam ad enarrar da illa qua in illo spatio

797

IN EUSTATHI! HEXAEMERON NOTE.

198

(nerunt divina facultate producta, studium confere- A χρόνοις ἀχμάσαι χατὰ Ἴναχον εἰρῆχασιν ἄνδρες ἐν

bat, in Hexaemeron scribere dicebatur, quorura
summa toto primo Geneseos capite concluditur,
eujus ea fuit apud omnes difficultas, ut multi ag-
gressi sint illud onus, nullus tamen pro dignitate
compleverit, adeo omnia sunt difficultatum tenebris
obvoluta. Theophilus Antiochenus lib. 11, ad Auto-
lgcum : Της μὲν οὖν Εξαημέρου οὐδεὶς ἀνθρώπων
δυνατὸς χατὰ ἀξίαν τὴν ἐξήγησιν xal τὴν οἰχονομίαν
πᾶσαν ἐξειπεῖν, οὐδὲ εἰ µυρία στόµατα ἔχοι, xal µυ-
plac γλώσσας, ἀλλ οὐδὲ εἰ μυρίοις ἔτεσι βιώσοι τις
ἐπιδημῶν ἐν τῷδε τῷ Bip, οὖὐδε οὕτως ἔσται ἱχανὸς
αρὸς ταῦτα ἀξίως τι εἰπεῖν, διὰ τὸ ὑπερβάλλον µέχε-
θος xai τὸν πλοῦτον τῆς σοφίας τοῦ θεοῦ, τῆς οὔσης
ἐν ταύτῃ τῇ προγεγραμμένῃ Ἐξαημέρφ' πολλοὶ μὲν

παιδεύσει γνώριµοι, Κλήμης, ᾿Αρριχανὸς, Τατιανὸς
τοῦ χαθ᾽ ἡμᾶς λόχου, τῶν τε Ex περιτομῆς Ἰώσηπος,
xa Ἱοῦστος, ἰδίως ἔχαστοι τὴν ἀπόδειξιν Ex παλαιᾶς
ὑποσχόντες ἱστορίας. Ἴναχον δὲ τῶν Ἰλιαχῶν ἕστη-
σαν ἑπταχοσίοις πρεσθεύειν. Horum verborum pri-
mam partem omisit Eustathius, secundam sui tra-
ctatus initium esse voluit, Κλήμης μὲν οὖν, qua vel
una particula, etsi sententia in reliquis sit sibi
constans et absolutissima, libellum hunc principio
mutilum esse dictitant. Est enim, inquiunt, colle-
ctiva et rationalis, necessarioque alia praesuppo-
nit, ex quibus dictum illud infertur : adeoque illis ab
illa principium orationis ducere summa religio est.
Verum qui gratiarum Atticarum non ignarus, lasci-

οὖν τῶν συγγραφέων ἐμιμήσαντο, xa ἠθέλησαν περὶ B vientes verborum modulos, novosque in oratione

τούτων διἠγησιν ποιῄσασθαι, χαίτοι λαθόντες ἐντεῦ-
θεν τὰς ἀφορμᾶς, ῆτοι περὶ χόσµου χτίσεως, ἢ περὶ
Φύσεως ἀνθρώπου, xal οὐδὲ τὸ τυχὸν ἕναυσμα ἄξιόν
«V τῆς ἁληθείας ἐξεῖπον. Ιάδοαιο Judzis prohibita
ejus lectio ante tricesimum annum. Hieronymus
Prolog. in Ezechielem, et Ludovicus Fidelis De
structura mundi, in prologo, in quo et diflicultatem,
et hujus capitis ambages ita expressit : Hanc divini
walis Genesim, δεν hujusce pragrandis mundane
molis sex diebus descriptam strueturam veluti sil-
vam quamdam opacam, densam ac tenebrosam, hor-
ridam accessu, difficilem aditu, et instar labyrinihi
ambagibus plenam, et maris vastissimi scopulis re-
fertissimam, semper judicavi. Ingenue fateor, can-
dide lector, me in tota Scriptura sacra hac mun-
dance molis descriptione nihil invenisse difficilius,
abstrusius, atque occultius, ita ut. mirari cessem,
anliquitus ante tricesimum annum hanc. Genesim
legere non licuisse. Cujus ingressum tetricum, ac
prosecutionem tam arduam, toi tantisque vepribus,
euniculis, πι απά τὶς ac difficultatum acervis scaten-
fem inveni, ut una non modo, aique altera vice, sed
ter quaterque a calamo destiterim, rei veritus ardui-
tatem, et emergentibus undequaque obrutus ambigui-
tatibus. Nec immerito, cum Jobius monachus apud
Photium in Bibliotheca tradat opus hoc sex dierum,
quibus mundi creatio perfecta est, sua magnitudine
ac pulchritudine Creatoris esse imaginem, et ad
mysterii Trinitatis cognitionem maxime conducere,
et per hanc materialem, atque compositam cogni-
tionem, simplicis alque incompositze nature sub-
stantizque notitiam advenire, idque sacre Scri-
ptura testimoniis confirimat. Multi tamen non tan-
tum ex antiquioribus provinciam hanc subierunt,
sed ex recentioribus Vicentius Delluacensis episco-
pus omnia ingenti volumine, triginta duobus magnis
libris diviso, sub Speculi naturalis nomine com-
plexus est.

Col. 708,lin, 1. Ἀ.1ήμης μὲν οὖν. Eusebius in
Chronico, Μωῦσέα γένος 'E6patov προφητῶν ἁπάντων
πρὼτον ἀμφὶ τοῦ Σωτήρος ἡμῶν, λέγω δὲ τοῦ Ἆρι-
στοῦ, ἁμφί τε τῆς τῶν ἐθνῶν δι αὐτὸν θεογνωσίας
χρτισμοὺς χαὶ λόγια θείᾳ Γραφῇ παραδεδωχότα, τοῖς

sales non abhorret, fatebitur id quidem sine ulla
reprehensionis nota fieri posse, idque sermonis esse
principium non incommodum. Nec desunt exempla
apud Himerium, Gregorium Nazianzenum et alios.
Porro Clementem Cyrillus Alexandrinus ἄνδρα ἑλλό-
γιμον xaX πολυΐστορα vocat ; et rursus ἄνδρα ἑλλόχι-
pov, καὶ φιλομαθῆ, xa ἀναγνωσμάτων Ἑλληνιχῶν
πολυπραγµονῄσαντα βάθος ὡς ὀλίγοι τάχα που τῶν
πρὸ αὐτοῦ. Plura de Clemente, et ejus scriptis Eu-
sebius De preparatione evangelica, lib. 11; Eccle-
siast. histor., lib. 11, cap. 11, et lib. τι, cap. 5 οἱ
cap. 11; Hieronymus in Catalogo script. ecclesiast.;
Cassiodorus lib. τι Divin. institutionum; Epipha-
nius hzresi 32, Contra Secwndianos, qui refert
quosdam Alexaudrinum, alios Atheniensem fuisse
tradidisse; Photius in Bibliotheca; Nicephorus iq
Hist. lib. iv, cap. 35, et alii ; Moysemn vero omnibus
Gracia sapientibus antiquiorem et Inachi coevum
fuisse demonstrat libro suorum Stromatum i, in
quo et Cassiani cujusdam Χρονογραφίας meminit :
necnon et deJudzis Aristobulum quemdam et De-
metrium, et Eupolemum scriptores adversus gentes
refert, qui in similitudinem Josephi ᾿Αρχαιογονίας,
Moysis et Judaicz gentis antiquitatem asseverarunt :
is inter czetera habet : ᾽Απίων τοίνυν ὁ γραμματιχὸς,
ὁ πλειστονίχης ἐπικληθεὶς Ev τῇ τετάρτῃ τῶν Alrv-
πτιακῶν ἱστοριῶν, χαΐίτοι φιλαπεχθηµένως πρὸς
Ἑδραίους διαχείµενος, ἅτε Αἰγύτπτιος τὸ γένος, ὡς

D xaX χατὰ Ἰουδαίων συντάςαι βιθλίον, ᾽Αμώσιος τοῦ

Αἰγυπτίων βασιλέως µεμνημένος, xal τῶν xav' αὐτὸν
πράξεων, μάρτυρα παρατίθεσθαι Πτολεμαῖον τὸν Mev-
δήσιον, xal τὰ τῆς λέξεως αὑτοῦ ὧδε ἔχει Κατ-
έσχαφε δὲ τὴν ᾽Αθνρίαν "Λμωσις, xatà τὸν ᾽Αργεῖον
γενόμενος Ἴναχον, ὡς ἐν τοῖς χρόνοις ἀνέγραφεν ὁ
Μενδήσιος Πτολεμαῖος. Ὁ δὲ Πτολεμαίος οὗτος {ε-
ρεὺς μὲν fjv: τὰς δὲ τῶν Αἰγυπτίων βασιλέων πράξεις
ἐν τρισὶν ὅλαις ἐχθέμενος βίθλοις, κατὰ ”Αμωσίν φησιν,
Αἰγύπτου βασιλέα, Μωῦσέως Ἡγουμένου γεγονέναι
Ἰουδαίοις τὴν ἐξ Αἰγύπτου πορείαν' ἐξ ὧν συνῶπται
κατὰ Ίναχον Ἠχμακέναι τὸν Μωσέα. Firmum pro-
fecto argumentum ad probandum, et ex ipso adver-
sario ductum. Aimosis tempore lnachi vivebat;

Moyses tempore Amosidis. Quis nisi demens lna-

199 LEONIS ALLATIT

chum et Moysem iisdem temporibus floruisse ne» A in Tacticis, nisi semel cum ejus carpit sententiam,

gabit ?

Ibid. Kal 'Agpixaróc. De Africano, vide Hiero-
nymum, Tritemium, Suidam, Sixtum Senensem et
alios : multa ac varia ingenii sui monumenta maximo
litteratorum commodo reliquit; quorum passim
mentio apud auctores Grecos οἱ Latinos. Legatio-
nem pro instauratione urbis Eminaus suscepit; quae
postea Nicopolis appe:lata est, et obtinuit. Eusebius
lu Chronico, Παλαιστίνης Νικόπολις ἡ πρότερον Ἐμ-
μαοὺς ἐχτίσθη πόλις, πρεσθεύὀντός ὑπὲρ αὐτῆς xol
προϊσταμένου Ἰουλίου ᾿Αϕρικανοῦ ταῦτα Χρογικὰ
σδυγγράψαντος. Sub imperatore Marco Aurelio ΑΠ.
tonino, qui Macrino successerat. Quinque de tem-
poribus volumina conscripsit; incipit a mundi crea-
tione apud Moysem, pervenitque usque ad Christi
adventum, succincte quoque gesta a Christi ztate
usque ad Macrini imperatoris tempora prosequitur,
ita tamen ut nullum necessarium cognitu omittat.
Photius in Biblioth. : ᾽Ανεγνώσθη ᾿Αοριχανοῦ lato—
p:xóv. Οὗτός ἐστιν ὁ χαὶ τοὺς λεγοµένους Κεστοὺς
ἓν λόγοις συντάξας 19. Ἔστι δὲ σύντομος μὲν, ἀλλὰ
μηδὲν τῶν ἀναγχαίων ἱστορηθῆναι παραλιμπάνων.
΄Αρχεται δὲ ἀπὸ τῆς Μωσαϊχῆς χοσµογονίας, xa
κάτειΣιν ἕως τῆς Χριστοῦ παρουσίας. Ἐπιτροχάδην
δὲ διαλαµέάνει xal τὰ ἀπὸ Χριστοῦ µέχρι τῆς Μα-
κρίνου τοῦ 'ΡῬωμαίων βασιλέως βασιλείας, ὅτε αὐτῷ,
ὡς qnot, xai Ἡδε ἡ συγγραφὴ συνετελεῖτο ἑτῶν
οὖσα ϱΨΧΥ’. Τεύχη δὲ τοῦ βιθλίου πέντε. In liis, ut
quidam tradunt, omnia regnorum, nationum, rerum
publicarum initia a capite repetita ad finem de-
duxit : deinde per eerta intervalla, quas ὁμά-
δας vocant, ea inter se comparavit ; postremo eo-
ruin indicem adjecit, quem Canona vocavit, in quo
quie xa0' ὁμάδα in superioribus libris congesta
erant, per aunos expansos, que Graci ἁπλᾶ Écrm
nuncupant, digessit, quos faHi, pace tantorum vi-
rorum dixerim, nemini dubium esse debet ; aliud
enim est canon in Chronicis, et aliud index, nec ὁμά-
62t ex sunt quas ipsi dicunt, sed tantum pleraque
non ita necessaria, nee quorum certa temporis ra-
tio potuit haberi sub aliqua serie temporum in
unum congesta, ὁμάδα facere facile . existimarim,
quemadiiodum sunt. qui in. Clironico Eustathiano
titulo σποράδην explicantur. Quidquid tamen sit,
certissimum est Eusebium omnia Africani in suum
Chronicum transcripsisse, ab eoque omnia hau-
sisse. Quare hujus chronologici operis potissima laus
Africano debetur, cujus et labor, non Eusebio tri-
buenda; neque defuetunt qui Eusebium reprehen-
derent, quod tanta securitate alienam industriam
sibi vindicaret, neque crimen ingrati animi bor-
ruerit, com vix illius meminerit, nisi in iis in qui-
bus ab ejus sententia discedit, quin et optimo scri-
ptori fraudem fecisse, cum verba Africani interpo-
lando invertat, Solemne vitium hoc pluribus fuit,
magnorumque virorum: animos tetigit, inter eos
Leonis imperateris qui Onosaudri nomen, a quu
mullum profecerat, ingrato semper obruit silentio

Optima Dionis sententia oratione Rhodiaca, Τὸ &
τῶν ἁρίστων ἀνδρῶν ἐπιλανθάνεσθαι, xal τὰ τῆς
ἀρετῆς ἆθλα ἀποστερεῖν οὐκ Ev. τυγχάνειν οὐδε.
μιᾶς εὐπρεπῶς προφάσεως, ἀλλ᾽ ἀχαριστία, qUóvec,
μιχρολογία ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἀνάγχη προσ»
χξιν. Neque minus fur est, qui bona aliorum surri-
pit, quam qui mentis monimenta, et aliorum studia
suffuratur, et auctorem silentio przeterit. De quo si
quis plura desiderat, adeat nostros in Longini De
sublimi genere orationis libellum Commentarios,
Chronicorum Africani ἁποσπασμάτια quzdam una
cum Eusebiano Chronico edita sunt a Josepho Sca-
ligero. Porro verba Africani, quibus Moysem ÍInacbe
cogvum scribit, habes apud Eusebium in Chronice,

Bjihro priori. Nec illud silentio prztereundum,

quando de historiis ab Africano scriptis scrmonem
liabemus, Jacobum archiepiscopum Genuensem, lib.
Annwarem solemnitatum, et. Petrum episcopum
Equilinum, lib. ix Catalogi sanctorum, referre,
Abdiam primum Babylonis episcopum, et ab ipsis
apostolis ordinatum, vitas duodecim apostolorum
scripsisse, quas Eutropius Abdiz discipulus tramstu-
lit ex Hebrzo in Grzecum, et Ju'ius Africanus in La-
tinum : et sub titulo hujus Abdiz emissi sunt Ba-
sie: opera Wolfangi Lazii ab Oporino libri decem
certaminis apostolici, ques ut fide indignos, quemad-
modum refert Sixtus Senensis in Bibliotheca, lib. n,
Paulus papa 1V, inter scripta a se damnata re-
jecit.

lbid. Καὶ πρὸς τούτοις Tatiavóc. Clemens
Alexandrinus lib. 1 Strom. : Ἡρότερον δὲ ὅπερ ἀχό-
λουθον ἣν περὶ τῶν xazà Μωσέα χρόνων δη λεχτέον,
δι᾽ ὧν δειχθήσεται ἀναμφτρίστως πάσης σοφίας ἁρ-
χαιοτάτη dj χατὰ Εθραίους φιλοσοφία. Εἴρηται μὲν
οὖν περὶ τούτων ἀχριθῶς Τατιανῷ tv τῷ αρὸς "EJ-
Jgrac: εἴρηται δὲ xal Κασιανῷ £v πρώτῳ τῶν Ἑξη-
γητικὠῶν' ἀπαιτεὶ δὲ ὅμως τὸ ὑπόμντμα xot. ἡμᾶς
ἐπιδραμεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον εἱἰργμένα. Sententism
de ztate Moysis Tatianus pertractat in Oratione ed.
versus Gentes, dé qua inferius. De Tatiano, et ejus
h:wresi et scriptis plura llieronyimus in Catalogo;
lrenxus, lib. 1, cap. 931; Eusebius, lib. vi, Hist.
eccles , cap. 16, 17, 19: Epiphanius hzres. 46;

p Rodiginus, lib. ni, cap. 10; Chronicum Alexendri-

num, pag. 610 et 619; Nicephorus, lib. iv, cap. 4;
"Theodoretus, lib. 1; Philastrius, Damascenus et alii.
Hunc quidam vocarunt, inepte tamen, Alexandri-
num; alii Assyrium; Syrum fuisse tradunt Cle-
mens Alexandrinus lib. 11 Stromat., et Epipbanius
qui hec addit : Scholam suam. erexit ab initio
in Mesopotamia circa xi fere annum Ántonini Pli
Cesaris, maximam vero partem praedicationis sus in
Antiochia, qua: ad Daphnem sita est, fecit, et in
Cilicum partibus, multum autem eL in Pisidia, ubi,
cum tempora quibus vixit signiflcat sub Antonino,
necesse est. mendum esse in Philastrio illud, Post
Decii persecutionem, pro quo forte legendum
Adriani, pam sub ilo passum Justinam Martyrem

IN ΕὐΡΤΑΤΗΙ HEXAEMPRON NOTAE.

testis est pr:ter alios Epiphanius. Neque mirum A detur esse, si pauca de eo edisseram, ut maxima

videri debet unum et eumdeni auctorem, modo As-
syrium, modo Syrum nuncupari. Nam Assyria et
Syria partes Asie adeo inter se sunt vicinz ut
sz pe confundantur, unde Herodotus, lib. vn : Ot
ὑπὸ Ἑλλήνων ἐχαλέοντο Σύριοι, ὑπὸ τῶν βαρθάρων
Ασσύριοι ἐχλήθτσαν, quem locum laudat Eusta-
Lliáus in Dionysium : Οτι δὲ ἄλλοι παρὰ τοὺς Συρίους
οἱ Ασσύριοι, δηλοῖ xaX Ξενογῶν tv τοῖς 'EAAmvi-
«oic. Ἡρόδοτος δὲ δοχεῖ ἄγειν αὐτοὺς εἰς ταὐτὸν ἐν
οἷς φησιν, ὅτι ᾿Ασσύόριοι, etc., et Justinus lib. 1, qui
a barbaris Assyrii, a Graecis Syri, et ut. scribunt
Acron, et Porphyrius super O4. 12 Horatii, et
Ammianus Marcellinus lib. xxi, Que nunc Syria,
olim Assyria vocabatur. Hyginus fabula 275, Semi-
ramis Dercetis filia in. Syria Babylonem condidit.
Hieronymus [δα] xx, Quos veteres Assyrios, nunc nos
vocamts Syros. Transmisit hic :nulta posteritati vo-
lnnina, ex quibus insignis ille Ad gentes liber quem'
spud multos maximo fuisse in pretio et honore
monumentis traditum est, in quo de Moysis anti^
quitate multa disserit. Chronicon Alexandrinum ex
Eusebii De hist. ecclesiast. lib ιν, cap. 27 : Καταλέ-
λοιπε δὲ οὗτος πολύ τι πλῆθος συγγραμμάτων, ὧν
Μάλιστα παρὰ πολλοῖς μνημονεύεται διαθόητος αὐτοῦ
λόγος ὁ xpóc'EAAnvac, ἓν ᾧ χαὶ τῶν ἀνέκαθεν χρό-
νων µνηµονευσας, τῶν παρ) ἝἛλλησιν εὐδοχίμων
ἁπάντων Μωσέα τε xal τοὺς Ἑθραίων προφήτας
ἀπέφηνε προγενεστέρους᾽ ὃς δῆ xaX δοχεῖ τῶν συγ-
γραμμάτων αὐτοῦ πάνέων καλλίων τε xai ὠφελιμώ-
«axo; ὑπάρχειν. In eo cum retro acta tempora com-
ineiorasset, omnibus apud Grecos laudatis, pro-
batisque (ita enim verto, non ut interpres) Moysen
et Hebraeorum vates vetustiores ostendit. Scripsit
Ürationem κά Gentes, qui liber ipsius ex omnibus
quos scripsit longe pulcherrimus est, et utilissi-
mus, et hic liber idem οἱ unus est, non diversus ut
opinabatur Possevinus, cum illo tractatu adversus
eosdem, qui finiL: Ταῦτα μὲν, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες, ὁ
χατὰ βαρθάρους φιλοσοφῶν Τατιανὸς συνέταξα, γεν-
νηθεὶς μὲν ἐν τῇ τῶν' ᾿Ασόυρίων yf, παιδευθεὶς mp
τον μὲν τὰ ὑμέτερα, δεύτερα δὲ ἅτινα νῦν χρύπτειν
(fort. χηρύττειν) ἐπαγγέλλομαι. Γινώσχων δὲ λοιπὺν
τίς ὁ θεὸς, xal τίς χατὰ αὐτὸν ποίησις, ἔτοιμον ἔμαυ-

difficullas, quae inter auctores maximi nominis est
tollatur. In Bibliotheca Patrum editi sunt libelli duo,
unus inscriptione, Sanctorum quatuor Evangeliorum
harmonia Tatiano Alexandrino auctore; aller, Evan-
geliorum quatuor narratio Ammonio Alexandrino,
elc. Harmoniai Victor Capuanus conjecturis qui--
busdam tribuit. Tatiano, et non Απηηοπίο, quem.
maxime labi, et in re aperta czecutire plura sunt are
gumenlo, et in. hoc errasse Victorem manifestum
est, non quia opus De canonibus evangelicis ascri-
pserit Tatiano, quod falso illi imputat Possevinus,
nusquam illud affirmante Victore, imo contrarium,
$i recle verba illius considerentur ; ait enim in Prze-
fatione : Dum fortuito in manus meas incideret unum

B e quatuor Evangelium compositum, et absente titula

non invenirem nomen auctoris, diligenter inquirens
qui.gesta vel dicta Domini et Salvatoris nostri evan-
gelica lectione discreta, in ordinem quo se consequi
videbamur, non.minimo studii labore redegerit, re-
peri Ammonium quemdam Alexandrinum, qui cANo-
NUM QUOQUE EVANGELII FERTUR INVENTOR, Matthei
Evangelio reliquorum trium excerpta junzisse, ac in
unam seriem Evangelium nexuisse, stcul. Eusebius
episcopus Carpiano cuidam scribens in praefatione —
edilionis sum, qua canones memorali Evangelii edi-
dit, supradicti viri imitatus studium , refert in hune
modum : Ammonius quidam Alexandrinus, multum ut
grbitror laboris et studii impendens, unum ez qua-
tuor nobis reliquit Evangelium ; ex historia quoque
ejus comperi, eic. Graeca Eusebii verba illa sunt ;
Αμμώνιος piv ὁ ᾽Αλεξανδρεὺς, πολλὴν, ὡς εἰκὸς,
φιλοπονίαν χαὶ σπουδὴν εἰσαγηοχὼς, τὸ διὰ τεσσάρων
ἡμῖν χαταλέλοιπεν Εὐαγγέλιον, τῷ κατὰ Ματθαῖου
τὰς ὁμοφώνους τῶν Ἰοιπῶν εὐαγγελιστῶν περιχοπὰς
παραθεὶς, ὡς ἐξ ἀνάγχης συµθηναι τὺν τῆς ἀχολου-
θίας εἰρμὸν τῶν τριῶν διαρθαρῖναι ὅσον ἐπὶ τῷ ὕφει
τῆς ἀναγνώσεως, et inferius idem Victor, Arbitror
enim propterea non Ammonii, sed hujus esse edilio-
nem memorali voluminis, quod Ammonius Matthai
fertur relationi , evangelistarum | reliquorum relatio-
mum discretos annexuisse sermones. Hic vero sancti
Luce principia assumpia, reliquorum (rium dicta
conjunzreril ut jure ambigi possit utrum Ammonii, as

τὸν ἡμῖν πρὸς τὴν ἀνάχρισιν τῶν δογμάτων παρ- p Tatiani inventio. ejusdem operis debeat estimari.

ἵστημι, µενούσης pot χατὰ θεὸν πολιτεἰας ἀνεξαρ-
' vijxov. Scripsit et aliud opus quod Diatessaron ap-
pellavit, ex quatuor Evangelistis collectum ; de eó
hzc habet Chronicon Alexandrinum ex Eusebio : Ὁ
µέντοιγε πρότερος αὐτῶν Τατιανὸς συνάφειἀν τινα
χαὶ συναγωγὴν, οὐκ οἵδ' ὅπως, τῶν Εὐαγγελίων ποιη-
σάµενος, τὸ Aut τεσσάρων τοῦτο προσωνόμασεν, ὃ
παρά τισιν εἰσξτι xal νῦν φέρεται. Qui ita. verti-
mus Enimvero his antiquior Tatianus nescio
qua Evangeliorum cobzrentia, et collectione per-
fecta, quam, etc., non confusionem et Synagogam, ut
ejus interpres, sed cum mentio sit de libro hoc Ta-
tiani quem Διατεσσάρων, non ut refert Victor Ca-
puanus, Diapente, Anscripsit, non abs re mibi vi-

Nu!lus ex.his Victoris errer deprehenditur, cum
opus De canonibus apostolicis, quod fuisse «diver-
sum ab opere et [Tarmonia ejusdem Evangeliorum
necesse fuit, non putat esse Tatiani sed Ammonii.
Sed error illius est quem .non est odoratus Posse-
vinus, quamvis alios habuerit ante auctores, qui
illum adnotarint, quod [Jarmoniam Evangeliorum,
qua erat legitimum opus Ammonii, T.tiano falsp
ascripserit. Consimili Victoris errore lapsi sunf
Gregorius Ederus lib. 11 QGEconomie Dibliorum, et
δίνεις Senensis lib. 1v Bibliothece in Ammonio et
Tatiauo. Reddimus itaque genuino parenti suum
fetum, et mutatis in inscriptione nominibus, libel-
lum sive Evangeliorum concordantiam, et, armé

805

LEONIS ALLATII

804

niam, quz sub Tatiani nomine Circumfertur, et in- A sebius, Eccles. hist. lib. ur, cap. 9; Hieronymus, ia

cipit, Quoniam quidem multi conati sunt, quam Vi-
clor Tatiano, et cum eo plures alii referunt, Am-
monio Alexandrino uti genuinum fetum restitui-
mus,alteram vero, que prefert nomen Ammonii,
Tatiano de quo nobis est sermo, et incipit, In prin-
cipio erat Verbum. Etenim qux Eusebius, Chroni-
eum Alexandrinum, Theodoretus, de Diatessaron
Tatiani prodidere huic conveniunt. Eusebius, lib. 1v
Hist. eccles., cap. 27, ita scribit : Tatianus ille qui
erat primus eorum auctor, et princeps conjunctionem
quamdam, etiam collectionem Evangeliorum nescio
quomodo composuit, illudque opus Διὰ τεσσάρων ,
id est, Unum Evangelium ex quatuor collectum nun-
cupavit, quod etiam adhuc quorumdam habetur. in
manibus. Ex Eusebio locum hunc totum descripsit
Chronicum Alexandrinum et Nicephorus, Hist. eccl.
l. rv. c. 4, in quo sane illud, Nescio quomodo, οὐχ
οἵδ' ὅπως, considerandum est ; fraus enim vel do-
lus hzrelici auetoris indecore et non, ut par
eral, opus illud concinnantis nobis significatur,
quod Theodoretus palam exponit, lib. 1 Heret.
fabul., his verbis : Tatianus composuit etiam Evan-
gelium quod dicitur Aux τεσσάρων, amputatis ge-
nealogiis et. aliis, quecunque ostendunt Dominum
natum esse επ David secundum carnem. Eo autem
usi sunt, non ii soli qui sunt illius seca, sed ii etiam
qui dogmata apostolica sequuntur compositionis frau-
dem non cognoscentes, sed simplicius eo tanquam
libro compendioso utentes. Ego quoque inveni plus-
quam ducentos hujusmodi libros, qui in honore habe-
bentur in nostris Ecclesiis, quos cum. omnes simul
coegissem, deposui, et loco eorum reposui quatuor
evangelistarum Evangelia. Sed in hoc secundo opere
aperte recisas genealogias omnes Domini, quz eum
ex David secundum carnem genitum demonstrant
comperimus et alia omnia detruncata, et nova
forma structuraque orationis conversa, non item in
primo, in quo omnia quatuor evangelistarum dicta,
nullo fere pretermisso ad verbum descripta repe-
riuntur. Deinde primum opus cum titulo quo cir-
cumfertur, Harmonia scilicet, ex expressis Evange-
liorum verbis concinnatum illud esse deprehendi-
tur Ammonii Alexandrini, quod Zacharias Chryso-
politanus episcopus ante quingentos annos illustra-
vit commentariis, quos ex sententiis sanctorum
Patrum in unam catenam contextis pulchro artificio
coaptavit. Praeterea quis nescit Tatianum Syrum
vel Ássyrium, non autem Alexandrinum, Ammo-
nium vero Alexandrinum fuisse ?* Restituamus ergo
titulos libris, libros parentibus, ut unusquisque
suos fetus agnoscat, inscribamusque in primo,
Sanctorum quator Evangeliorum Harmonia Amumo-
nio Alexandrino auctore; in secundo, Evangeliorum
Diatessaron Tatiano Assyrio auctore. Si quis plura
desiderat adeat. Cesarem Baronium, tomo lI, ann.
174, ubi accurate plurima de eoopere animadvertit.

Col. 708, lin. 2. Τῶν δὲ ἐκ περιτοµῆς ἹἸώσηπος.
De Josepho historico, ejus vita et scriptis plura Eu

lib. De seriptoribus eccles., et Epistola ad Magnum,
oratorem Romanum; Sozomeuus, lib. 1, eap. 1; Eva-
grius, lib. v, cap. 24; Photius, in Bibliotheca ; Sui-
das, ipse de sepluribus in locis; Josephus Scaliger
in Prolegom. in lib. Deemendatione temporum, vi-
rum hunc summopere laudat, historicisque ompi-
bus Grecis et Latinis anteponit. Diligentissimus,
inquit, xa φιλαληθέστατος omnium scriptorum Jo-
sephus, de quo nos audacter dicimus, non solum ἐν
rebus Judaicis, sed etiam in externis tutius illi credi,
quam omnibus Graecis et Latinis : itaque desinat
mirari doctus vir , cur tot. eruditi et nos quoque qui
non in illis eruditis, sed hujus scriptoris lectione
peregrini non. sumus, tantum illi deferamus, cujus

B fides et eruditio in omnibus elucet. Gaudeo laudes

D

hasce Josepho decantatas audacter dictas esse ab
ipso etiam laudatore cognosci. Quis 2zquo anime
ferret hominem, qui nesciat sibi imperare, ne di-
cat quod contra zquum orne esse fatetur ; auda-
citer dicitur, ergo verum non est, ergo qui dicit
decipitur, si Aristoteli credimus Moralium Eude-
miorum lib. 11, cap. 5; res enim aliter ac sunt vi-
dentur. Twuiius illi credi quam omnibus Grecis et
Latinis, nunquam existimassem hominem ita au-
dacter dicere posse, et humanam historiam, sb bo-
mine οἱ fortassis pessimo conscriptam divinz sa-
creque praeferri. Tutius eredis Josepho quam Evan
gelio? tutius homini, quam Deo? Dices sed au-
dacter dices, quod etiam prius animo audacter
conceptum audacter et evomis, sacra omni bistoria
tutiorem esse Josephi, vis dicam uno verbo? si ut
verus est in historia Josephus, ita et tu in emenda-
tione temporum,. ruent tempora. Multos Josephi
errores in historia, et hallucinationes prudentissi-
me magni viri observarunt, et correxerunt, inter eos
Casar Baronius, in Annalibus; Pererius, in Gen;
Hegesippus et alii. Et sane ctiamsi concederem
Josephum φιλαληθέστατον in rebus, quas ipse vide-
rit, nunquam tamen adduci possum ut credam ia
tanta obscuritate scriptorum, varietate temporum,
diversitate sententiarum, annorum serie veritatem
in omnibus χατορθῶσαι, etiamsi diligentissimus
fuerit. lllud preterea addam quod jam olim Joaa-
nes Picus epistola quadam ad ignotum ainicum de
Josepho animadverterat. Quod petis de Josepho,
scias justum Josephum apud Hebreos non reperiri,
sed Josephi epitomen, id est, breviarium quoddam,
ín quo et multa sunt commentitia, et que de decem
tribubus ibi leguntur, φις post Babylonicam captivi-
tatem postliminio non redierunt, ea esse motha et
aduBtcrina, ex Hebraeis mihi plures confessi sunt,
quapropter illorum Josepho nulla omnino fides adhi-
benda. In Josepho Graco scio esse qurdam, qua de
Christo et fidem, εἰ honorificam faciant. mentionem,
sed eadem esse penitus cum his, qu& in Lotinis co-
dicibus leguntur non assererem nisi exemplar Gre-
cum, cujus hic mihi nulla est cepia, recens legerem.

lbid. Καὶ 'Iovctoc. Hujus parentes, πολιτείαν͵

805

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

50ο

historiam, et stylum expressit Photius in Biblio- A sebius de semetipso in prologo /listorie ecclesia-

theca. Oppido Tiberiensis, parente Pisto homine ne-
quissimo, si Josepho credimus, genere Judzus,
auspicatus esl historiam a Moyse, perduxitque ad
exitum usque Agrippz septimi e familia Herodis,
et Judaicorum regum postremi; stylus maxime
concisus, et pleraque relatu cum primis necessaria
praetermisit. Adesis Hieronymum in Catalogo, Jose-
phum in Vitasua, Suidam. Stephanus item de urbi-
bus hzc de eo : "Ex ταύτης [τῆς Τιθερἰαδος] ἣν Ἰοῦ-
στος ὁ τὸν Ἰουδαϊχὸν πόλεµον τὸν χατὰ Οὐεσπασιανοῦ
ἱστορήσας. Verum non tantum de Justo hoc, sed et
de Josepho Judzo, Tatiano, Africano, Clemente,
Eusebio, necnon et aliis scriptoribus, quorum in
hoc tractatu fit mentio, et eorum scriptis fusius in
nostra de scriptoribus ecclesiasticis Bibliotheca
quam jamdudum paraimnus. Hic:ea tantum tetigi-
mus quz ad rem (acere videbantur.

Col. 708, lin. 6. Tox δὲ ἁγίων τις. Eusebium
esse nulli dubium, quem tacito nomine praeterit,
idque odio οἱ simultale quadam offensus consulto
agit. Homo apostolice veritatis rectseqne fidei se-
etator, tutorem ac vindicem Ariane haereseos, vul-
gatum et notum omnibus Eusebii negotium : illu-
stris in fide conservanda Eustathii provincia syno-
dus illa Nicena 1 et 2, dictaque veteruim histori-
eorum confirmant ipse Eusebii scriptiones. Pio
sanctoque animo ad concipiendum odium causa hzec
plus etiam satis. Hujus eiiam dissidii Origenes ipse
causa altera et singularis. Eusebius totus est in
Origene defendendo; suum studium et operam
impendit in historia; etiam Apologeticos a se scri-
ptos, ut eis addat et robur et pondus sanctissimo
Pamphilo martyri ascribit. Susque deque ruant
omnia, tantum illi solus servetur incolumis Orige-
nes, ab accusalionibus et a delictis liber. Tantum
hominerm, et tantum heroa in Ecclesia (quidui enim
dubitem sic Origenem appellare, multorum et ve-
tustissimorum, eorumque sanctissimorum Patrum
testimonio fultus) a calumniis viudicatum defen-
dere pium est, amicique animi, sed in criminis de-
fensione, et dignitatis propugnatione veritatem
Obvertere, et malum malo trudere pejori, Eusebio
tantum, et illius farine hominibus concedamus.

stice, "Hón μὲν οὖν τούτων xal πρότερον ἓν olg δις-
τευπωσάµην χρονικοῖς χανόσιν ἐπιτομὴν χατεστησά-
µην πληρεστάτην δ᾽ οὖν ὅμως αὐτῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος
ὡρμήθην τὴν ἀφήγησιν ποιῄσασθαι. Mirum sane est
ut Josephus Scaliger in horum verborum perce-
ptione czecutiat, et aliorum omnium censor in his
clarissimis verbis indigeat censore ; ait namque in
animadversionibus ad Eusebium, cum de illius
operis tilulo tractat, Eusebius proemio Historie
ecclesiastice simpliciier, ac in genere Χρονιχά appel-
lat, eorumque sese epitomen conscripsisse dicit.
Nusquam hzc sententia in Eusebii verbis, nusquam
Chronicorum Epitome. Sed de mente Eusebii infe-
rius. Quibus Eusebii verbis, cum non animadver-
tisset Suidas, sibi aliisque pluribus, forte etiam et
Scaligero varia commentandi auclor fuit ; χρονιχῶν
χανόνων παντοδαπῆς ἱστορίας, xai τούτων ἐπιτομή.

Unum opus perfectum absolutumque in duo se-
junctum. divisit, quorum alterum esset Chronicon
late patens, a]terum eadem qua et primuin, decur-
tata tamen, et in epitomen redacta contineret. Joan-
nes Curterius iu epistola quam prefixit fragmentis
Eusebii in editione librorum MHíst. ecclesiastice ,
asseriL solam epitomen nobis superesse, canones
autem chronicos excidisse, argumento sumpto ex
illis fragmentis quz citantur ab Anastasio episcopo
Niceno, Lib. qucst. in S. Scripturam ex Fusebio
in Chronicis, (uz tamen non habentur in Eusebia-
nis Chronicis quz circumferuntur. Huic opinioni
videtur favere Trithemius, dum, lib. De scriptoribus
ecclesiasticis Eusebii opera enumerans, vocat hoc
ipsum opus Eusebii non Chronicon, sed Epitomen
Chronic : sic enim ille, Epitomes Chronicem liber
unus cum hoc initio : Moysem gentis Hebraice. Alii
existimarunt Chronicum quod exstat non esse illam
ab Eusebio confectam Epitomen, nec Hieronymum
illam vertisse : sed esse verum Chronicon historiz
factum ab Eusebio, et translatum ab Hieronynio,
licet in aliam formam redactum et mutilatum. Lu-
dovicus Vives in August. lib. xvi, je civit. Dei,
cap. 8, et Arnoldus Pontacus sentiunt. utrumque
exstare et Chronicon, et Epitomen, et hoc ipsum
esse illud opus quod babemus pre manibus, et

AEgre fert hoc ingenuus Eustathii candor, et pro ve- p) quod vocatur a Hieronymo et aliis. Eusebii Chromi-

ritate, quod aiunt, γυμνῇ xsgaÀfj cum Urigene cer-
tamen init: palamque et voce, εἰ scriptis errores
illius impugnat, et apertam veritatis faciem, non
ambagibus et dolis suspectam amatoribus expo-
nit, volentibusque judicium committit. Ideoque quo-
rum scripta sibi inolesta, et nomina odiosa ducit.
Ne tamen omnino famz detrabere videretur illius,co-
natusque non zestimare, hoc eum elogio, τῶν ἀγίων
τις, quo et perniciosissimos homines exceptos le-
gimus, decoravit.

lbid. Ἀκριδεστάτην τῶν χρόνων. Georgius Syn-
cellus, 'O μέντοι Εὐσέθιος, xalzep πραγµατείαν οὐ
τὴν τυχοῦσαν συλλεξάμενος φιλοπόνως, xal τφύφην

τὴν ἑαυτοῦ χρονικὴν συγγραφἣν χατασεμνύνας. Et Ἐν -

con. Horum varias rationes et explicationes si quis
desiderat, legat Appatatum Pontaciin notas ad Eu-
sebii Chronicon. lbi enim, dum bas quas scripsimus
opiniones refellit, suam probat, et ut ipse existi-
mat validissimis rationibus conürmare nititur, non
«uod sibi proposuerat, sed aliud pr:ter spem et
exspectationem demonstrat; ait namque: Eusebius
enim distinguit libros Historix ecclesiastice a Chro-
nico, quod in illis plenius, in hoc brevius, in illis
singillatim, in hoc summatim, et ut ipse loquitur. per
epitomen, et ita Chronicos canones et epitomen idem
opus esse docet manifestissime; quz eum vera sint,
non tamen propositum illins probant : aliud enim
est una cum Ludovico Vives sentire, utrumque

δ01

LEONIS ALLATII

Eusebii opus, et Chronicon el Epitomen exstare, et A suas notas, multosque dum alios corrigunt, vel exa-

aliud Eusebium libros suz Historie a Chronico
distinxisse, et in illa plenius et singillatim, in
Chronico brevius et summatim , res gestas, et anno-
rum seriem enarrasse. Ridiculum item esset asse.
rere, quod quidam existimarunt, ita opus hoc Chro-
nicon in duas. parles digessisse, ut in priori essent
cecli canones seu ordines aut columne, in quibus
nihil aliud cernebatur, quam nomen regis, et nu-
meri annorum ipsius ; in posteriori continerentur ea
omnia, quz ad historiam pertinerent, quaque nunc
diversas has columnas occupant. Rem igitur hanc
multis difficultatibus obstructam, vel ex sela ver-
boruin Eusebii interpretatione, planissimam elficie-
mus, si que jam predicti auctores iu Eusebio di-

vidunt, et uti duos tractatus agnoscunt, unum et B

eumdem esse existimarint. Etenim Eusebius rerum
preteritarum peritissimus, in Historia ecclesiastica
rerum varios eventus prolixe, et ut historico mu-
neri incumbebat, enariavit, nulli verborum, nulli
parcens sententiarum structurz. llzec omnia ut me-
lius lectori, faciliusque possent occurrere, super-
fluis detractis minusque necessariis detruncatis,
antequam Historiam conscriberet, veluti in epitome
in suo Chronico digesserat. Hoc enim verba ipsa
Eusebii nobis iunuunt, qua 1nale interpretum vitio
excerpta viris eruditissimis magn: fuere difficul-
tati. Sententia quippe illorum verborum recte a
Ruffino expressa ea est : Quamvis jam de his ipsis
nonnulla ctiam in Chronicis (id est, in eo opere quod
de temporum ralione conscripsimus) breviter succin-
cleque perstrinzerim, plenius (amen in prasenti opere
singulorum narrationem aperire tentabimus. Epitome
itaque quam hic laudat Eusebius, non est sui Chro-
nici epitome, ut fere omnes opinati sunt ad hunc
diem, sed est epitome rerum, quas plenius, et pro-
lixiori verborum οἱ sententiarum ambitu in Histo-
ria [uerat prosecutus. Neque Suidam si. minimam
verborum seriein invertas, ab liac nostra sententia
dissidere vel discordare comperies; ait enun de
Eusebio, et ejus scriptis : ἘΕκκ.λησιαστικῆς ἱστορίας
λόγοι, Ἀρονικῶν κανόνων παντοδαπῆς ἱστορίας,
xa τούτων ἐπιτομή. Tu ita legito: ᾿Εκκάησιαστικῆς
ἱστορίας λόγοι V, xal τούτων ἐπιτομὴ Χρονικῶν xa-
νόνων παντοδαπῆς ἱστορίας : nempe Ecclesiasticae
ἱμδίογία libri decem, et horum Epitome Chronicorum
canonum omnimode historie, quasi diceret, Cano-
nes omnimoda histori:? librorum decem, flistoric
ecclesiastice sunt epitome. Conscripsil itaque
Chronicon Eusebius quod est veluti compendium
rerum a se scriptarum in flistoria ecclesiastica, et
non Cbronicon, et Compendium chronici , ut multi
temere opinali sunt.

Col. 708, lin. 7. Toic χρόνοις "Iráxov τὸν μέν.
Eusebium in suo Chronico in mulis esse hallucina-
tum reperit Josephus Scaliger, et alii, et ante eos
Georgius Syncellus. Nec mirum est hominem in
lanta rerum obscuritate, ac ignoratione aliquando
lapsum fuisse. llabent et reliqui omnes scriptores

gitant, peccare et fcedissime deprehensum est ; /le-
mines sumus, aiebat ille, non dii. lllud tamen est
aliqua consideratione non indignuim : num videli-
cet Eusebius dignus sua laude sit, dum spreta tot
scriptorum Jud:orum et Christianorum de zate
Moysis sententia, ad nova quzdam reperta recurrit,
Sane veneranda antiquitas, et sapientum hominum
sententie digne sunt, quas et admiremur, et ho-
noremus, et extra eas vagari nimis periculesum est.
Quare Georgius Syncellus mirum in modum Euse-
bii consilium exagitat his verbis : "Oct μὲν οὖν αὖ-
τὸς ἑαυτῷ τὴν ἀτοπίαν τοῦ λόγου μεμαρτύρηχεν
Εὐσέθιος, ἀρχεῖ πρὸς χατανόησιν τοῖς ys ποσῶὼς µετ-
εσχηχόσι παιδεύσεως, ἄλλης τε xal τῆς bv ἶστο»
ρίαις παλαιαῖς ὁμολογουμένης. "Ev γὰρ αὐτῷ πρῦς
ἀνατροπὴν τῶν ἀυγγεγραµµένων Ίρχει τοῦτο, xal
μόνον τὸ ταῖς τοσαύταις τηλικούέων δόξαις ἀνδρῶν ev
λοσόφων ἀντιπεσεῖν, ἁμάρτυρόν τε τὴν rap! αὑτοῦ
παρεισαγαγεῖν. Τὰ γὰρ ταῖς τῶν πολλῶν, μᾶλλον δὲ
τῶν πάντων δόξαις ἀντεισαγόμενα μόλις ἂν, xal μετὰ
πολλῆς προσδεχθεῖεν ἂν ἀποδείξεως παρὰ τοῖς εὖ ei-
δόσι ταῦτα χρίνειν. Josephus Scaliger Eusebium ab
hac Georgii expostulatione vindicat. Nem qued
omnium consensu receptum est, et tempore fidem, at-
que auctoritatem meruil, non sequitur necessario ve-
rum es:e. Bona ratio, nescio an a recta mente.
Mollem Scaligerum hoc nomine veterum Patrum
cathboliceque Ecclesi: a 8uo exordio continuatas
sentenLias auctoritateque firmata dogmata rejice-
re, intrudendo nova : quia non sequitur necessarie
vera esse. Novatoribus favet ipse novator. Sciat nova
omnia suspecta esse.

Ibid., lin. 9. Χρογικοῦ καγόγος. Ex Eusebio, 'Ev
δὲ τῷ παρόντι ἐπὶ τὸ αὐτὸ τοὺς χρόνους αυναγαγὼν,
ἀντιπαραθεὶς Ex παραλλήλου τὸν παρ ἑχάστῳ ἕθνει
τῶν ἑτῶν ἀριθμὸν, χρονικοῦ χανόνος αύνταξιν ἔποιη»
σάµην. Opus hoc Eusebii variis titulis, seu nomini-
bus insignitur; quibusdam enim dicitur Chronica
in singulari feminino, aliis Chronice, aliis Chroni-
cum, aliis Chronici, aliis Chronica, aliis Chronico-
rum libri, aliis historia Chronica, Historia tempe-
rum, Historia Clronicorum, Annales, Liber tempo-
rum, Chronicorum Canonum multiplez historia,

D Chronicon omnimode historie. Verum ut clariug

omnia haec innotescant, ne variis titulis res una
eademque obscuretur, operz prelium erit explicare,
quisnam fuerit hic Eusebii tractatus, et in qua
membra divisus, et quis praecipuus primusque ejus
scopus. Unum itaque perfectum absolutumque
fuit Eusebii Chronicon, Quod, ut Marcellinus comes
in pr:cfatione sui Chronici asserit, a mundi fabrica
usque ad Constantinum principem | Eusebius Ce-
sarieusis hujus seculi originem, tempora, annos, re-
gna, virtutesque moralium, et variarum artium re-
periores, omniumque pene provinciarum monumenta
Graco edidit stylo, nosterque Hieronymus transtulié
in Latiuum, et usque in Valentem Cesarem Romano
adject eloquio. ]gilur uterque hujus operis auctor

IN ΕΡΤΑΤΗΙΙ HEXAEMERON ΝΟΤΟΣ.

810

wupLIxivni annorüm hunc mundam tunc fore miro A et rei demonstrandz propositum potius id exposce-

eomputatit ingenio. Hujus excellentis εἰ unius
operis partes duas auctor fecit: priorem Κανόνας
φαντοδαπῆς ἱστορίας * posteriorem, Κανόνα χρονι-
xóv inscripsil. In priorem omnium gentium, regno-
rum, civitatum, cunabula, origines, antiquitates
contulerat ; in secundam solum seriem numerorum,
seu annorum imperatorum, el nonnulla alia. Prima
pars prolixior ex variis aucloribus concinnata,
quasi diffusa, et pene comaunis ad quascunque
alias rationes temporum nobis proponitur. Secun-
da striclior et pressior soli demonsirationi dedita,
annos eorumque seriem per strigas et virgulas
manifestat; multa que in priori parle confusa,
in secunda distncta cernuntur : in Canone
enim chronico consideratur et series et re-
ctus ordo numerorum seu annorum, necnon
eorumdem oppositio diversorum ordinum. Arnal-
dus Pontacus putat Canones chronicos nil aliud
esse, quam tabulas aliquas, id est, diversa spatia
dimensa lineis ac lalerculis, qui continent nuine-
ros sibi oppositos ex adverso, quibus indicantur
tempora seu anni diversorum reguui invicem con-
currentes, seu concurdantes, el ex quorum colla-
tione, seu computatione, colligitur canonica, seu re-
gularis el certa temporum suppztatio, el collectio.
Jdeoque unio, seu concordia quatuor evangelista-
rum, que ab Eusebio describitur, per hujusmodi
lineas rectas et transversas, qua complectuntur
ecrtos et diversus numeros invicem sibi oppositos,
quibus indicantur diversa capita in quibus ipsi
evangeliste conveniunt, Canones evangelici dicun-
tur. Sed quid verbis opus, cum hic ipse Eustathius,
quisnam fuerit Chronicus cauon Euscbii clarissime
explicet? Χρονικυῦ γὰρ xavóvog σύνταξιν &xtvofjoag
&x παραλλήλου ἀντιπαρέθηχε τὸν παρ) ἑχάστῳ Evet
δυναστεύοντα. Omnium optime id declarat Eusebius
in procinio secunde partis, in quo quid prima pars
a secunda differat hisce exponit : Ἐγὼ δὲ περὶ πολ -
Aou τὸν ἀληθη λόγον τιμµώμενος, xay τὸ ἀχριρὲς ἀνι-
χνεῦσαι διὰ σπουδῆς προὐθέμην. Ἔνθεν ὀρμηθεὶς, £v
μὲν τῇ πρὸ ταύτης συντάξει Όλας ἐχπορίτων ἐμαυτῷ
Κβόνων ἀναγραφὰς συνελεξάµην, παντρίας ῥασιλείας
τῶν Χαλδαίων, Ασσυρίων, ΝΤῆδων, Περσῶν, Λυδῶν, Ἐς
δραίων, Αἰγυπτίων, Αθηναίων, Ἀργξίων, Σιχνωνίων,
Λαχεδαιμονίων, Κορινθίων, θετταλῶν, Μαχεδόνων,
Λατίνων, οἷς ὕστερον γέγονεν ἐπίχλην ὄνομα Ῥωμαῖοι’
ὁμοῦ γίνονται te! * ἐν δὲ τῷ παρόντι, ἐπὶ τὸ αὐτὸ τοὺς
χρόνους συναγαγὼν. xaY ἀντιπαραθεὶς Ex rapa Aou
τὸν παρ) ἑχάστῳ ἔθνει τῶν ἐτῶν ἀριθμὸν, χρονικοῦ
χανόνος σύνταξιν ἑποιγσάμην. En unius operis per-
fccli ex ipso auctore duo membra distincta, et am-
borum scopum, alique propositum, quibus optime
nobis quis sit Χρονικὸς χανών innotescit.

Col. 708, lin. 19. Ἐκ xagaAAnAov dreizapé-
θηκε. Optime nosler Eustathius verbis hisce, a
Guonam vel unde sui Chronici canonis initium fue-
rit auspicatus exponit, videlicel &x τῆς ἀντιπαρᾶ-
δέσεως᾽ series enim temporum, ralione annorum,

ParaoL, Ga. ΧΥΙΙΙ.

bant ut ab Adam, vel si a regibus a. Belo, vel a
Saturno, vel aliis antiquioribus initium dicendi fa-
ceret. lpse vero a Nino seu. Abraham exorditur.
Cxterum Eusebio, aliisque, qui pro antiquitate, et
veritatis religione cum gentibus certabant, necesse
erat, ut ex rebus apud illos notis, nullique con-
troversis scripta componerent. Etlinicis autem histo-
riographis, tam (οί quam Latinis commune
fuit, ut testatur Paulus Orosius, ut annales suos a
Nino inciperent, cum omnia ante eum penitus igno-
rarent, nec gentilem ullam haberent bistoriam. Et
ipse Eusebius in przfatione : "Ev οἷς οὐδὲν ἐπίση-
pov γεγονὸς ἱστορεῖται παρ᾽ Ἕλλησιν. Hinc Terlul-
lianus lib. De pallio : Piget tristia non minus,

B quam regrorum vices recensere. Quoties et ista mu-

taverint, jam inde a Nino Deli progenie! si tamen
Ninus reqnavit primus, ul autumat superiorum pro-
fanitas, [ermeque apud vos ultra stylus non pro-
greditur. Et Albertus abbas Stadensis in Chronico :
Α primo parente hominum usque ad. Ninum nullos
acius rerum mundalium historiographi posteris altu-
lerunt. Ideoque ab ipso ceperunt, quia ipse primus
aliena invadens minime suis terminis cral contentus.
Jac itaque ratione ducti omnes, et ipse Eusebius
a Nino orditur. Vide Justinum, Diodorum, Oro-
sium, Cassiodorum et alios.

Col. 708, lin. 11. Συνήγαγε δὲ χρόνους. Verba
sunt Eusebii in procmmio sui Chronici canonis, εξ
a nobis superius recitata. Ex quibus regnis duo
exciderunt in Canone, Chaldaicum et Thessalicum.
Sed Chaldaeorum regnum salvum adhuc superest in
reliquiis Grecis prioris libri, Thessalorum neutrobi
exstat.

lbid., lin. 146. Καὶ τούτων τοὺς χρόνους. Ma
puto supplendum, Καὶ τούτων τοὺς χρόνους ἐπὶ τὸ
αὐτὸ συναθροίσας ἑχάστου ἔθνους τῶν βασιλέων
συνεζελέξατο χρόνους, aut quid simile.

lbid., lin. 20. Κατὰ γὰρ τὴν Σεµίραμι». | Euse-
bius : Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως χατὰ μὲν Ἴναχον, ὃν
πρῶτον Ἕλληνες "Apyoug βασιλεῦσαί Φφασι, «bv
Ἑδθραίων προπάτορα Ἱσραὴἡλ γενόµενον εὗρον, ἐξ οὗ
τὸ δωδεχάφυλον τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους τῆς τοῦ Ἱσραὴλ
ἐπωνυμίας ἠξιώθη. κατὰ δὲ Σεμίραμιν «bv ᾽Αθραὰμ,

D Χαλδαῖον μὲν τὸ γένος, ἄλλως Ye ἄνδρα θεοφιλη, xal

πρῶτον τῶν παρ) Ἑδθραίοις προφητῶν elvat πεπι-
στευµένον. Et Joannes Antiochenus in Archeologia :
"Οτι χατὰ τοὺς ᾿Αθραὰμ χρόνους ἩΝίνος, xaY Σεµί-
ραμις ἐθασίλευον.

lbid., lin. 23. Μωῦσῆς δὲ κατὰ Κέκροπα. Euse-
bius: Τούτων γὰρ ἁπάντων τὴν ἱστορίαν νεωτέραν
της Κέχροπος ἡλικίας παΐδες Ἑλλήνων παραδεδώ-
χασι. Μωῦσέα δὲ ἡ παροῦσα ἐξέτασις τῶν χρόνων
γενέσθαι κατὰ Κέκροπα τὸν διφυῆ, ὃν πρῶτόν φασι
της Αττιχῆς βασιλεῦσαι, συνίστησι πρὸ τῶν Ἰλια-
χῶν ἁμοὶ τν ἔτη. Ex quibus suppleuda lacuna
in nostro Eustathio : Ὃν πρὸ τῶν Ἰλιακων ἕτεαι
τριαχοσίοις πεντήχοντα παραδεδώχασι βασιλεῦσαι
πρῶτον της Αττιχῆς Ἑλλήνων παΐδες. imo utrum-

26

811

LEONIS ALLATII

que córrigamus: misere enim in Eusebio, a quo A placent ; quid mirum ? displicuit antea et divino-

noster, non tantum in editis, sed in omnibus fere
manuscriptis positum est τν’ CCCL, pro cccLxxv; sed
castigatio hzc ihità supputatione firmatur. Nam οἱ
"nno ccccLx ab Abraham in quem incidit annus
xixv Moysis, et primus Cecropis, aggregaveris
CCCLXXV, reperies annos Dcécxxxv, quo Trojanum
contigit excidium, et hic quz scribit Eusebius ipse
circa annum ab Abraham pcccxxxv. Quod ut faci-
lius credam facit Africani auctoritas in Chronico,
. ubi ait : Ἀπὸ Κέχροπος ἐπὶ τὴν Ἰλίου ἅλωσιν συν-
άγονται μικρῷ δέοντα ἕτη ν’.

Col. 708, lin. 94. Ὡς εἶναι τῶν παρ᾽ Ε.Ίησι. Ex
Eusebio : Μωῦσέα δὲ, φιλαλήθως εἰπεῖν, τούτων μὲν
νεώτερον, τῶν δὲ παρ᾽ Ἕλλησιν ἀρχαιολογουμένων
πρεσθύτατον, Ὁμήρου λέγω, καὶ Ἡσιόδου, xai αὐτῶν
φῶν Τρωϊκῶν, xal ἔτι Διοσχούρων, ᾿Ασχληπιοῦ,
Διονύσου, ἡρώων τε πάντων, Ἑρμοῦ τε χαὶ ᾽Ἀπόλλω-
νος, τῶν τε λοιπῶν παρ) Ἕλλησι θεῶν, µνστηρίων
πε, χαὶ τελετῶν, Διός τε αὐτοῦ πράξεων τῶν παρ)
Ἕλλησι ᾽μνημονευοµένων. Et inferius : Γίνεται γὰρ
μετὰ Κέχροπα ὁ κατὰ Δευχαλίωνα καταχκλυσμὸς, xal
ἡ ἐπὶ Φαέθοντης ἐχπύρωσις, Ἐριχθονίου τε Ὑένεσις,
xaX ἡ ὑτὸ Δαρδάνου τῆς Δαρδανίας χτίσις, ὃν πρῶ-
φον φησὶν Ὅμηρος,

. . . Τέχετο γεφρεληγερέτα Ζεύς'

Κόρης τε ἁρπαγὴ, xaX Δήμητρος μυστήρια, etc. Qui
locus Eusebii ex hoc nostro Eustathio Hieronymo
duce supplendus est, Ἐριχθονίου τε γένεσις ἐξ
Ἡφαίστου xax Γῆς, quz desiderantur in Greco.
Idem Eusebius in hoc eodem Chronico parte primo :
Πᾶσα αρ) Ἕλλησι θαυμαζομένη πρᾶξις ἀπὸ τῶν
Ἱνάχου χρόνων, xai Φορωνέως εἰς τὸν μετέπειτα
φέρεται. Διὸ χα) Πλάτων ἐν Trpales τῷ διαλόγῳ τοῦ
Φοῤῥωνέως ἐπιμέμνηται χρόνων, ὡς πάνυ παλαιῶν,
παὶ Νιόθης, xal νοῦ χατ Ὠγύγου ἁρχαιοτάτου χατα-
Χλυσμοῦ, ὡς λέγεται.

lbid., lin. 25. Ὁμήρου Aéro» xal Ἡσιόδου. De his
et aliis auctoribus ab Eustathio commemoratis in
' nostra de scriptoribus profanis Bibliotheca plura
dicemus. Non enim videiur presentis negotii plura
de illis referre, quemadmodum et de aliis fabulosis
quorum hic fit mentio. Lege si placet Apollodo-
rum, Phornutum, Palefatum, Hyginum cazterosque

rum hominum acre inculpatumque judicium ; et
quod, utinam bono suo falsum sit! verse catholies-
que veritatis; sed ad ejus sicut et caeterorum ia
Homerum conatus et rationes, in Homero nostro a
calumniis vindicato, ut veritas cause exposcit re-
spondemus. De Homeri et Hesiodi temporibus hzc
habet Joannes Antiochenus, in Archeologia : Φασί
τινες Όμηρον xai Ἡσίοδον Aa616 συναχµάσαι , οἱ δὲ
ὀλίγῳ πρότερον, οἱ δὲ μετὰ ταῦτα γενέσθαι.

lbid., lin. 27. Ἔτι τε Χείρωνος. Josephus Sea-
liger Animadvers. in Eusebii Chronicum, acriter in
Hieronymum invehitur, multisque eum exagitat,
quod multa in illa interpretatiohe necessaria omi-
serit, plura de suo addiderit, in multis etiam non
sit Eusebii mentem assecutus : sic etiam hoc in
loco de Chirone ait homen hoc de swo addidisse
Hieronymum, neque per: omnia attctofis sui vestigiis
institisse. Aliud est infensum esse nomini alicujus,
aliud veritatem qux in scriptis est indagare ; multa
namque forte in codice quem Hieronymus inter-
pretabatur alite? legi poterant, quae ipse Latinis
dedit, etsi modo in textu quem prx manibus ha«
bemus vel superare, vel deficere cernuntur ; idque
ex hoc nomine Chironis patet, quod si in texte
Eusebiano non fuisset, nunquam Eustathius in suis
scriptis retulisset. Sic dicimus et in aliis. At i
multis erravit Hieronymus, nec fidelis interpretis
inunere, uti par erat, functus est. Dicam Scaliger
quod sentio. Erraía praclarissimorum hominum
stuporem, non cóntemptum commovent ; sic in ro-
busto homine gravior morbus, et mors inopina me-
tum incutit, humana fragilitatis non minus valen-
tes, sed et robustissimos admonet et cautiores red-
dit. Qui Catonem ebrium viderunt, mon riserunt,
sed erubuerunt, ldeoque optime dictum, non ab
illis Catonem, sed illos a Catone deprehensos. Nec
minus eque Seneca lib. De tranquillitate animi,
cap. 15: Catoni ebrietas objecta est. At facilius eff-
ciet quisquis objecerit hoe crimen honestum, quam
turpem Catonem. Humanitatis est hominem de re-
publica, de litteris, de historia, de omnibus bene
meritum, et precipue Hieronymum, si quando de-
ficit, venerari. Sed machinam aperiam. Existimat

fabularum scriptores. Non patitur tamen , Homeri p Scaliger, ut et alii multi, si interpretationes Hie-

dignitas ita sicce przeteriri; quare qua de eo scri-
ptis tradidit Velleius hic transcribam : Clarissimsm
deinde Homeri illuxit ingeniwm sine exemplo mazi-
mum : qui magnitudine operum , εί fulgore carmi-
mum solus appellari poeta. meruit. In quo hoc mazi-
ttum est, quod neque. ante illum, quem ille imitare-
tur, neque post illum, qui eum imitari possit inven-
tus est ; neque quemquam alium, cujus operis primus
auctor fuerit, in eo perfectissimum, preter Home-
rum et Archilochum reperiemus. Hic longius a tem-
poribus belli quod composuit, Troici, quam quidum
reutur, abfuit ; nam ferme, etc. De. ejus :tate, et
excellenti natura divinaque , vide Justi Lipsii ani-
miadversiones ibidem. Hec Julio Scaligero non

ronymt exagitando refellant, illius viri auetorita-
tem minuere, et in ejus versionibus fidem deside-
rare : quare postea. concludant et vnigatam sacre
Scripture editionem non esse illius ponderis et
dignitatis, prout illam habet catholica Ecclesia;
quare novas ipst moliantur interpretationes, vera-
que dogmata jam diu confirmata ea conturbent, ul
nova sua simplicioribus communicent : sed stabunt
quales quales sunt Hieronymi interpretationes ;
Scaligeri si quze sunt. perbellze et elegantes, et alio-
run: similium cadent.

Col. 709, lin. 3. Οὗτος voívvr. Justinus Mar-
tyr Cohortatione ad Grecos , dc eodem Moyse :
Τούτῳ πρῶτον ὁ θεὺὸς,. xai τὴν ἄνωθεν ἐπὶ τοὺς

δἱ2

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

£14

ἁγίους ἄνδρας θείαν xal προφητιχὴν τηνικαῦτα xa- Α cellentiam Moysis demonstrant. De Moysis vero

τιοῦσαν παρέσχετο δωρεὰν, xal πρῶτον τῆς θεοσε-
δείας ἡμῶν διδάσχαλον γενέσθαι παρεσχεύασεν * εἶτα
μετ) αὐτὸν τοὺς λοιποὺς προφήτας, τοὺς xat αὑτοὺς
τῆς αὐτῆς αὐτῷ τυχόντας δωρεᾶς, χαὶ τὰ αὐτὰ περὶ
τῶν αὐτῶν διδάξαντας ἡμᾶς. Sic item Basilius Ma-
gnus a Moysis laudatione suas in Πεγαεπιεγοπ ordi,
tur explanationes. |

Col. 709, lin. 5. Τὴν γὰρ τῶν Αἱγυπτίων. Basilius
bomil. 4 in Heraem. : Ὃν cla:zovfsavso μὲν ἡ
θυτάτηρ τοῦ Papa, ἑξέθρεφε δὲ βασιλιχῶς, τοὺς
σοροὺς τῶν Αἰγυπτίων διδασκάλους αὐτῷ τῆς Ίοι-
δεύσεως ἑπίστήσασα. Pluribus hac eadem lib. 1
Strom. Clemens Alexandrinus, et quanam fuerit
AEgyptiorum doctrina, laudatis Philone et Eupo-

parentibus, genere, patria, infra aliquid ex veterum
scriptis delibabimus.

lbid., lin. 7. 'Yx' αὐτοῦ δηΛΊονότι. Hzc enim
cum occultissima essent, et omnem humanz in-
telligentiae captum excederent, non poterat cogno-
scere nisi lumine prophetico illustratus. Non defuit
tamen et humana industria, et solers prudensque
tanti viri consilium ; etenim quz scripserat potuit
a filiis vel nepotibus Josephi patriarchz excipere,
cum inter Josephi mortem et ortum Moysis anni
non plures quatuor οἱ sexaginta interfuerint. Jo-
sephus habuit a patre suo Jacobo, Jacobus ab
I1saaco, Isaacus ab Abraham, Abraham a Sem et
Noe, Noe ab avo suo Mathusalem qui simul cum

lemo, explicat, quein, si libet, adi ; et his anti- Ὦ Adam ducentos et quadraginta tres annos vixit,

quior Justinus Cohortatione ad gentes : Παρ οἷς,
AEgyptiis scilicet, οὐχ ἐτέχθη Μωῦσής µόνον, ἀλλὰ
χαὶ πάσης τῆς Λἰγυπτίων παιδεύσεως μετασχεῖν
ἠξιώθη διὰ τὸ ὑπὸ θυγατρὸς βασιλέως εἰς παιδὸς
φχειῶσθαι χώραν, χαὶ διὰ τὴν προειρηµένην πρό-
Φασιν πολλῆς ἠξιῶσθαι σπουδῃς, ὡς ἱστοροῦσιν οἱ
σοφώτατοι τῶν ἱστοριογράφω", οἱ καὶ τὸν βίον αὐτοῦ
χαὶ τὰς πράξεις, χαὶ τὸ τοῦ γένους ἀξίωμα ἀναγρά-
Ψασθαι προελόμµενοι, Φίλων τὲ xal Ἰώσηπος. Püilo-
nis locus est l. 1 De vita Moysis, pag. 410 ; Josephi
l. it Archaol. Judaic., c. 5 : et Aug. |. xvin De ci-
vit. Dei, c. 31 : Verum quod fatendum est, non qui-
dem in Gracia, sed in barbaris gentibus, sicul. in
4Egypto, jam fuerat ante Moysem nonnulla doctrina,
ipug. illorum sapientia. diceretur ; alioquin non scri-
ptum esset in libris sanctis Moysem eruditum fuissc
omni sapientia /Egyptiorum, (unc. utique quando ibi
natus est, οἱ α filia Pharaonis adoptatus, atque nu-
tritus etiam liberaliter educatus est, Ex quibus ver-
bis, sicut etiam et ex iis qua supra pro antiquitate
Moysis allata sunt, manifestus error Philonis loco
jam dicto, qui ad erudiendum Moysem przceptores
non tantum e praefecluris ;Egypti proximis, sed
eliam magnis premiis e Gracia fuisse invitatos :
Διδάσχαλοι ὃ εὐθὺς ἀλλαχόθεν ἄλλοι παρῆσαν, οἱ μὲν
ἁπῶ τῶν πλησιοχώρων, καὶ τῶν κατ) Αἴγυπτον νομῶν
ἀὐτοχξλευστοι, οἱ δ ἀπὺ τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ µεγάλαις
δωρεαῖς µεταπεμφθέντες. EL inferius : ᾿Δριθμοὺς

quem sapenumero et vidil. pri:ssentem, et loquen-
tem audivit, plurimaque ab eo de rebus divinis
edoctus est. Potuit ergo Moyses hec quamvis di-
vina humana ratione percipere, εἰ AEgyptiorum do-
ctrina explorata verissima et certissima aliis tra-
dere.

lbid., lin, 10. Aal πο.ι]οὶ τῶν) παρ "EAAmct.
Eadem ratione et Theophilus ad Autolycum Ἱ. n, phi-
losophotum ac poetarum super rerum creatione
placita meras esse nugas, atque garrulitates fate-
tur, in quibus neque particulam veritatis cernere
quis potest, idque venenati ac mortiferi pharmaci
exemplo confirmat. Δοχεῖ δὲ τὰ ὑπὸ τῶν φιλοσόφων,
7| συγγοαφέων, xaX ποιητῶν εἰρημένα ἀξιόπιστα μὲν
εἶναι, παρὰ τὸ φράσει χεχαλλωπίσθαι" μωρὸς δὲ xal
κενὸς ὁ λόγος αὐτῶν δείχνυται' ὅτι πολλὴ μὲν mim.
θὺς τῆς φλυαρίας αὐτῶν ἔστι, τὸ τυχὸν δὲ τΏς ἁλιη-
θείας ἐν αὐτοῖς οὐχ εὑρίσχεται. Καὶ γὰρ εἴ τι δοχεῖ
ἀληθὲς δι) αὐτῶν ἑκτεφωνῆσθαι, σύὐγχρασιν ἔχει τῇ
πλάνῃ. Καθάπερ γὰρ φάρμαχόν τι δηλητήριον συγ-
κραθὲν µέλιτι, fj olv, ἡ ἑτέρῳ τινὶ, τὸ πᾶν ποιεΐ
βλαθερὸν καὶ ἄχρηστον, οὕτω xal ἡ &v αὐτοῖς πολυ-
λοχία εὑρίσχεται µαταιοΏόνια, καὶ βλάθη μᾶλλον τοῖς
πειθοµένοις αὐτῇ. Differentiam item, quz est inter
philosophum ethnicum omni' divino lumine deslti-
tutum, et philosophum [fidei fundamentis lultum,
ciam in Moralibus elegantissime expressit Probus
Constantinopolitanus, Epist. ad Armenios, de fide :

μὲν οὖν xai γεωμµετρίαν, τήν τε ῥυθμικὴν, χαὶ ἁρ- D Διαφόρως δὲ ὡρίσαντο περὶ ταύτης ol τε ὑπὸ πλάνης

μονιχὴν, xai μετρικὴν θεωρίαν, xdi μουσίκην τὴν
εύμπασαν διά τε χρήσεως ὀργάνων, xal λόγων τῶν
ἐν ταῖς τέχναις, xal διεξόδοις τοπικωτέραις Αἰγν-
πτίων οἱ λόγιοι παρέδοσαν, καὶ προσέτι τὴν διὰ συµ-
6όλων Φφιλοσοφίαν, ἣν ἐν τοῖς λεγομένοις ἱεροῖς Υράµ-
µασιν ἐπιδείχνυνται, xol διὰ τῆς τῶν ζώων ἁποδο-
χΏς, ἃ xai θεῶν τιμαῖς γεραίρονσι ᾿ τὴν δ' ἄλλην
ἐγχύχλιον παιδείαν Ἕλληνες ἐδίδασχον ' οἱ δὲ ἐχ τῶν
πλησιοχώρων τά τε Άσσύρια γράμματα, xal τὴν
«ῶν οὐρανίων Χαλδαϊχὴν ὀπιστήμην. Nulla ante
Moysem in Gracia doctrina, nullz discipline, qux
si fuissent, utique Moyses non omnibus Graciz sa-
pientibus antiquior ; sicque ruerent omnia chrono-
graphorum argumenta, quibus antiquitatem et ex-

ἀγχόμενοι Ἕλληνες , xai τὸ ἀχριθὲς τῆς διαχρίσεως
ὑπὸ τῆς περὶ τὸ θεῖον ἁγνοίας ἐπισχοτούμενοι, xal
οἱ διὰ πίστεως τοὺς ὁφθαλμοὺς «fc διανοίας πεφωτι”
σµένοι Χριστιανοὶ , xal πρὸς τὸν τῆς δικαιοσύνης
fiov τρανῶς διὰ τῆς ὁμολογίας ἀτενίκειν δυνάµενοι.
Οἱ μὲν γὰρ τοῖς οἰχείοις λογισμοῖς ὥσπερ ἓν σχότει
προσπταίἰοντες, xa ἀντγεμόνευτον ἔχοντες ὑπὸ προ»
λήψεως τὸν νοῦν ἐπισφαλῶς ὁδεύουσι τοῖς λογ.σμοῖς.
µόνην &v ofc δογµατίζουσι Ψηλαφῶντες «hv ῥέουσαν
xai ἄστατον τῶν ὁρωμένων φύσιν’ τὸ δὲ της ἀληθοῦς
θεωρίας ὄμμα, fj ἀμθλυώττοντες ὑπὸ χρόνου, f| πη-
ρωθέντες ὑπὸ πλάνης, ἀπώλεσαν. Legenda omnino
est lepidissima facundissimaque Hermi:x, philoso-

phi philosophorum gentiam irriele, in qua multa

815

LEONIS ALLATII

£16

enarrat, ut. contrarietatem qua? in eorum opinio- Α Pererio, οἱ sententise Joannis Pici ita elaboratz e!

n.bus est patefaciat, et inquisitionem ferum quam
suscipiunt in infinitum vagari, et nullo termino
contineri, eorumque finem esse inexplicoabilem atque
inutilem, quippe quod nulla re evidenti, et ratione
perspicua confirmetur. Qui non tantum reruin sta-
tum modumque non cognoverunt, sed maxima in-
scitia stultaque animi contentione veritatem ipsam
eppugnare summa ope conati sunt, Porphyrius,
Proclus, Eunapius, Zosimus, sexcentique alii dé
quibus in historia sermones prolixi.

Cot. 709, lin. 12. Τὰ γὰρ ἐξ ἀγθρωπίνης. Tamen
quandocunque philosophorum placita atque doctri-
ne a veritate non vacillant, ubi ratio eorum mani-
fesia est, certumque experimentum, cum sacris
litteris minime contrarie sint, non est cur ab eis
abhorreamus : veritas enim Bacfarum litterarum
nusquam humanis rationibus et experimentis con-
traria est. Tuta est super hoc Augustini sententia,
lib. t in Genes. ad liter., cap. 21 : {ος indubitanter
tenendum est, ut quidquid sapientes hujus mündi de
nalura rerum veraciter demonstrare potuerint, osten -
damus nostris litleris non esse contrarium ; quidquid
autem illi in suis voluminibus contrarium sacris lit-
teris docenl, sine ulla dubitatione credamus id (ulsum
esse, el quoquo modo possumus etiam ostendamus :
aique. ita teneamus fidem Domini nostri, in quo sunt
absconditi omnes thesauri sapientie, ut neque false
philosophie loquacitate seducamur neque simulate

explicata dissonant a sententiis Moysis, textusque
illius discordant? si discordant, que est hsec dis-
cordantia? fateatur, deinde animadvertat. Si in-
hzerent sententize Moysis, et verbis sunt accommo-
date, εἰ congruunt, nec a Catholica veritate, nec
sanctorum Patrum dictis abhorrent, utquid culpat
inculpatum? Tentandum est aliquid maximis in-
geniis, qu:e frena pati nesciunt , laxande sunt ia-
genii vires, nec angustissimo antiquorum gyro €o-
rum impetus refringendi. Hzc sicuti laudo, sic et
Cajetani sententiam initio Commentariorum suo-
rum in Genesim accusavi ; ea autem est : Si
quando occurreit aliquis sensus textui conmsomus,
quamvis a torrente doctorum alienus, lector equum

B, prebeat censorem, nullusque detestetur, quod dis-

sonet a priscis doctoribus. Non enim alligavit Deus
expositionem Scripture priscorum doctorum sensibus,
alioquin spes nobis tolleretur exponendi Scripturam,
nisi transferendo, ut aiunt, de libro in quinternum.
Testum autem Eustathii Graecum ita restituo : Τὰ
γὰρ ἐξ ἀνθρωπίνης διανοίας περ'φερόµενα δόγµάτα
ἀσαφῇ τυγχάνει χαὶ ἀνερμάτιστα. Consona tandem
sunt verba Basilii in philosophos, hom. 4 : Πολλὰ
περὶ φύόεως ἑραγματεύσαντο οἱ τῶν Ἑλλήνων o0-
qol, καὶ οὐδὲ εἷς ἠαρ᾽ αὐτοῖς λόγος ἕστηχεν ἀχίνητος
χαὶ ἀσάλευτος, ἀεὶ τοῦ δευτέρου τὸν πρὺ αὐτοῦ χατᾶ-
6άλλοντος : ὥστε ἡμῖν μηδὲν ἔργον εἶναι τὰ ἐχείνων
ἑλέγχειν' ἀρχοῦσὶ γὰρ ἀλλήλοις πρὸς τὴν οἰχείαν

religionis superstitione (εγγέαπιατ. Et ut in re nimis ὁ ἀνατρόπήν. Εί hom. ὅ : Καὶ τί δεῖ πράγματα ἔχειν

agitata et controversa, dicam quod sentiam libere :
Semper illos stultissimos existimavi, qui ita sunt
philosophi et cultioribus litteris infensi, ut ne au-
ditum quidem earum permittant. Alia omnia ab illis
habent, Scripturzque verba ita detorquent ut non
illius sententiam, sed quid exteri senserint curiose
perquirant, et ita illorum sententiz Scripturam ac-
commodant. Ne semper uti prudentíssimos laudavi
eos qui rationes humanas. veraque experimenía ita
explicant, ut idem cum divinis litteris sentire cla-
rissime demonstrent, et mentem illorum cum vero
Scripturzte sensu congruere efficacissime probant.
Quamvis enim divine littere nullo indigeant ex-
terno subsidio, sed suomet divino spiritu fult:x ve-
ritatem nulli dubiam omnibus manifestant : non
est tamen ab earum majestate et dignitate alienam
et indecorum, si illius veritatis tantam esse vim
cognoscamus ita ut et aliis satis patens fuerit ma-
nifestata. Immerito itaque in Genes., lib. 1, Pererius
reprehendit Joannem Picum Mirandulanum, qui
super caput. primum Geneseos Ileptapltm compo-
suerat, et septem novas expositiones, doctrinzeque
Moysis de operibus sex dierum a nullo priorum
scriptorum tentatas, a se autem. primo cogitatas,
inventas, elaboratas, perfectasque pertractavit, li-
brumque il!'um parum ad doctrinam Movsis intelli-
gendem conducere. Q'aesissem utique libenter a

! 9 Psal..cut,.3.. * 4 Tim. vi; 10. * Joan, xvii, 5.

ἡμᾶς τὸ ψευδὲς αὐτῶν διελέγχοντας, οἷς ἐξαρχεῖ,
τὰς αὐτῶν ἑχείνων βίθλους ἀλλίλαις ἀντιπαραθέντας,
ἐν ἡσυχίᾳ πολλῇ θεατὰς αὐτῶν τοῦ πολέμου χαθῆσθαι;
Οὔτε γὰρ ἀριθμῷ ἑλάττους, οὔτε ἀξιώματι ὑύφει”
µένοι, πολυφωνίᾳ δὲ καὶ παρὰ πολὺ διαφέροντες πρὺς
15 ἑναντίον αὐλοῖς ἀντιχαθίστανται λόγων.

lbid., lin. 19. ᾿Εποίησεν ὁ θεὺς τὸν obparór.
Circa hujus loci expositionem a quibusdam Au-
gustinus Eugubinus acerbe admodum reprehen-
ditur, ct ejus expositio veluti falsa et perabsurda,
el a Christiana disciplina abhorrens non solum,
scd tanquarh perversum et impium dogma explo-
ditur. Hic namque in sua Cosmopeia, et tract. De
naturis incorporeis, scribit caelum empyreum esse

D quidpiam sternum et increatum, hoc est, csse

lucem, οἱ claritatem quamdam manantem ex Dei

essentia, in qua Deus est, et ad cujus participe-

tionem atque fruitionem tam boni angeli quam
viri justi sdmittuntur. Hzc enim cst, inquit, illa
eterna lux et claritas Dei, quz in Scriptuga toties
justis hominibus pro mercede laborum promitti-
tur : de qua intelligendum putat illud quod de Deo
in psal. cui. canit David, Amictus lumine sicut vesti-
mento * ; et illud Pauli: Qui lucem habitat inaccss-
sibilem * ; et illud Domini apud Joannem : Clarifico
me, iu Pater, claritate quam habui priusquam
mundus fieret, apud te *. Ejusdem lucis speciinen

817

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOT.&.

quoddam datum est in transfiguratione Domini A Platonis varie explicat, et rationes aperit Proclus

nostri, et in rubo Moysis, et in ejus vultu ex colloquio,
et consuetudine cum Deo habita supra humanum
obtutum resplendente; et hanc suam opinionem
eonfirmat testimonio Basilii Mayni, qui hom. 3
super Genesim tradit eadem omnia iisdem verbis
quas. et noster Eustathius pag. 50. Hanc Eugubini
sententiam si quis velit defendere, omni ipse defen-
sione indignus erit. Collum empyreum Deus non
est, quomodo ergo eternum, quomodo increatum?
Lux hoec manat ex Dei essentia, quomodo ergo
colum empyreum? et si coelum empyreum Deus
est, quomodo Scriptura non insanit de illo dicens,
In principio creavit Deus celum * ? nunquam dice-
rem rem ejusdem cuin Deo essentize non esse Deum.

Lux ergo hzc tua, et ccelum empyreum Deus est, B

et creator, et rursum diversum a Deo et creatura.
Neque sententia Eustathii et Basilii, quos eliam
videtur secutus Theodoretus in Genesim, et Metlo-
dius, sive Timotheus presbyter Hierosolymitanus
oratione ín Hypapantem, illius sententiam probant,
mec pondus addunt, nec firmitatem. Etenim hi
Patres lucem illam et! claritatem quam increatam

statuunt, diversam ab ea qua uua cum coelo, et .

terra, et eadem ratione qua coelum et terra pro-
ducta est, quamvis nullis tenebris, nulli cor-
ruptioni, nulli tempori obnoxia sit, non affirmant
esse colum empyreum, nec oclum illud de quo
dicitur, In principio creavit Deus celum et terram.
Sed de hac Patrum sententia quid sentiendum
sit, e an sit inter memorabilia, et paradoxa reji-
eienda, in przsenti non judico : inferius enim una
cum Eustathio pag. 60, dicemus aliqua, reverentec
tamen. Veneror namque dicta Patrum catholicorum,
et verum dicam, adoro.

Col. 709, lin. 20. 'O στήσας τὸν οὐραγόν. Basilius
hom. 1 in Hexaemeron «Καὶ περὶ τοῦ σχήµατος
δὲ ἰχανὰ ἡμῖν τὰ παρ᾽ αὐτοῦ εἰπόντος ἓν δοξολογία
Θεοῦ, '0 στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ xapápar. Τὰ
αὐτὰ δὲ ταῦτα χαὶ περὶ τῆς γῆς συμθουλεύομεν ἐαν-
τοῖς, μὴ πολυπραγμονεῖν αὐτῆς τὴν οὐσίαν Ἶτις ποτέ
ἐστιν. De figura celi apud veteres maximum fuit
dissidium; eorum placita prxter alios refert Plu-
tarchus, lib. n De placit. philosoph.; Theodoretus, lib.
De natura εἰ mundo; Aristoteles, lib. n De celo,
eap. 4 ; Ptolemzus, lib. 1, c. 5 editionis mag., et
ejus commentator Tbeon Alexandrinus ; Cleomedes
in Meteor. lib. 1, et alii multis rationibus et experi-
mentis sphxricum esse probant. Plato ea de re ita
scripsit in Timeo : Τῷ γὰρ τὰ πάντα Ev αὐτῷ ζῶα
περιέχειν μέλλοντι ζώῳ πρέπην ἂν εἴη σχΏμµα τὸ πε-
ριειληφὸς ἓν αὐτῷ πάντα ὁπύσα σχήματα" δ.» καὶ
σφαιροειδες bx µέσο) πάντη πρὸς τὰς τελευτὰς ἴσον
ἀπέγον χυχλοτερὲς αὐτὸ ἑτορνεύσατο πάντων τελειό-
«aov, ὁμο:ότατόν τε αὐτὸ ἑαυτῷ σχημάτων, νοµίσας
μυρίῳ χάλλιον ὅμοιον ἀνομοίου * λεῖον δὲ κύχλῳ πᾶν
ἔξωθεν αὐτὸ ἀπτκριθοῦτο πολλῶν χάριν. lac verba

* Gen. 1, 1. * Eccle. 1, 5, 6.

Commentar. in Tinaum, et Ciceroetiam n Denat. deo-
rum, Quid, inquit, pulchriusea figura, que sola omnes
alias figuras complexa continet, queque nihil asperita-
tis habere, nihil offensionis potest, nihiLincisum angu-
lis, nihil anfractibus, nihil eminens, nihil lacunosum?
Alcinoris Introductione in Platonis philosophiam,
Σχῆμα δ᾽ αὐτῷ περιέθηχε τὸ σφαιροειδὲς, εὐμορφότατον
σχημάτων, xa πολυχωρότατον χαλ εὐχινητότατον. Quae
non repugnare divinis litteris, quin inde non ob-
scure colligi, confirmari potest ex illis verbis ini-
tio Ecclesiastes : Sol occidit, et in locum suum re-
vertitur, ibique renascens gyrat per. meridiem εἰ fle-
clitur ad aquilonem : (ustrans universa in circuitu
pergit spiritus, et in circulos suos revertitur *. Quare
Hieronymus in Comm. cap. v Epist. ad Ephesios
graviter eos increpat, qui coelum non undique ro-
tundum, sed fornicis modo curvatum faciunt. Quod
omnino certum est cum non rationibus tantum con-
vincatur, sed experimento eliam compertum sit,
duplex hoc hemisphaerium esse, et antipodas a»d-
versa nobis vestigia premere, de quibus Manilius
in Astronom. :

Nec minor est illis mundus, nec [umine pejor ;
Nec numerosa minus nascuntur sidera in orbe :

et alii quorum rationes leges in locis a nobis -lau-
datis. Hec namque figura, ut ait Pliuius lib. 11, c. 3,
omnibus suis partibus vergit in sese, ac sibi ipsa to-
leranda est, seque. includit, εἰ continet, nullarum
egens compaginum. Nec finem aut principium ullis
suis partibus sentiens, nec quia ad motum, quo sub-
inde verti. debeat, ut mor. apparebit, talis aptissima
est, sed oculorum quoque probatione quod convexus,
mediusque quacunque cernatur, cum id accidere in
alia non possit figura. Et Theodorus Prodromus
Dialog. de amic. exsule : "H τίς τὸν εὐρὺν οὐρανὺν
καὶ τὺν µέγαν ἄχαμπτον ὄντα τὸ πρὶν εὐθυωρίαν,
ἀρχῇ πυθέσθαι τοῦ λόγοις τοῦ φαμένου ἔχαμψεν εἰς
τὴν σφαῖραν εἰ μὴ φιλία; olov γὰρ εἰπεῖν ὡς χαλοῦ
καὶ xocplou ἐρῶν ἑαυτοῦ πρὸς χύχλον συνεστράφη,
ἑαυτὸν αὐτῷ φιλιῶν πανταχόθεν xal παντάτασι
συμπερισφίγγων µέρη. In hanc sententiam legi pos-
sunt et qu& habet Clemens Romanus, lib. νι Re-
cognit. Verum antiquis Patribus nirus in hoc fuit
consensus, colum scilicet non esse rotundu:n sed
instar fornicis, ut habemus hic ex nostro Eustathio,
Basilio, Chrysostono hom. 44. εἰ 17 ad. Ile-
breos, Augustino, |. 11. De. Genes. ad litteram, qui
el alibi ait se dubitare, Án terra celo undique cir-
cumfuso contineatur. Ejusdem sententize fuit auctor
libri Christianorum nuncupati, ut refert Photius
in Biblioth. : Ὅτι ὁ οὐρανὸς οὐχ ἔστι aGqa:prxbc, οὐδὲ
ἡ γῆ, ἀλλ᾽ 6 μὲν ὡσεὶ χαµάρα, f5b ἑτερομέχης, xal
Χεχόλληται τὰ πέρατα τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὰ πέρατα. -
τῆς γῆς. Theodorus item episcopus Tarsensis l. 11
Contra fatum multis hoc idem capitibus ersequi-
tur, ut habetur apud Photium : Ἑν δὲ τῷ τρίτῳ πει

ιο

LEONIS ALLATII

83

püsat μὲν διά τε τοῦ χα’ κάτω xai τοῦ xf', xat μὴν A Elenchi conlra heres, : Γεγονέναι 6k, τὰ ἄστρα ix ye

καὶ τοῦ τρίτου xai εἰχοστοῦ, xal x' xaX ὃ ἐλέγχειν
τοὺς τὸν obpaybv σφαιριχὸν ὑποτιθεμένους. Οὐ µέν-
εοιγε διὰ τῶν ἰσχὺν ἐἑχόντων οἱ ἔλεγχοι πρόειαι. Τὸ
σφαιριχὸν δὲ οὗ βούλεται συγχωρεῖν τῷ οὐρανῷ' διότι
νοµίδει τὴν εἱμαρμένην Ex τῆς τοιαύτης εἰσάγεσθαι
βέσεως. Quainvis hujus rationem uti minimi mo-
menti refellat idem Photius ibidem : Καΐτοι οὐδεμία
τοῦτο ἀπόδειξις ÉxOtA,etav* οὐ γὰρ, εἴ γε σφαιρικὸς
ὁ οὐρανὸς, xoi τὸ τῆς εἱμαρμένης && ἀνάγχης συν.
ίσταται. Lactantius |. v Divin. inst., c. 24, deridet
eos qui ccelum rotundum, et in omnes partes de-
vexum crediderunt. Procopius eam mordicus ita
defendit Comm. in Gen., ut eorum sententiam, qui
celum pradicant rotundum, a catholica disciplina

διὰ τὸ τὴν ἱχμάδα Ex. ταύτης ἑνίστασθαι, f. &patov-
µένης τὸ mop Ὑίνεσθαι; Ex δὲ τοῦ πυρὸς µετεωριζο-
µένου τοὺς ἀστέρας συνίστασθαι. Εἶναι δὲ xol γεώ-
δεις φύσεις ἓν τῷ τόπῳ τῶν ἁστέρων συµγεροµένας
ἐκείνοις. Hanc Eustathii sententiam tuetur et Olym-
piodorus in Job super illis verbis cap. xxxvii, Diffa-
sum aulem est sicut terre cinis *. Notanda Joannis
Chrysostomi sententia, "Ott μὲν χαµάρας εἰχόνα
διασώζει, lopev* τίς δέ ἔστι τὴν οὐσίαν, ἀγνοοῦμεν.
Stolidissimus Mohametus affirmat aerem factum ex
fumo, fumum ex vapore aut exhalatione marina.
Primum colum ex aqua viridi constare, secundum
ex aqua clara, tertium ex sparagdo, quartum er
auro, quintum ex hiacyntho, sextum ex tabula lu-

vocet alienam ; ait enim : Assertio dicentium cce- B cida, septimum ex claritate ignis, et de uno colo

lum esse figura: spherice, et circulari motu con-
vert, non concordat orthodoxe veritati, sed con-
tradicit Moysi, prophetis, Paulo, et Christo, qui
banc opinionem ubique in divinis Scripturis refel-
lunt, docentes celum, neque circulo ferri, neque
sphzricam formam babere, sed immobile prorsus
esse. Atque idem hoc repetit infra, cap. 7, et vide-
tur mutuatus a Chrysostomo, a quo item sua hau-
serunt Theophylactus et Theodoretus. Vide Da-
mascenum lib. n Fidei orthod., cap. 6. Ita indu-
cebantur ut crederent, testimonio ducti Scripture
psal. ciui, Extendens. celum sicut pellem *, et 1saize,
KEzpandit colos sicut habitaculum ad habitandum *.

Col. 709, lin. 15. Αὐτοῦ Aeztiv. Basilius hom. lin

ad aliud esse distantiam itineris quingentorum an-
norum. Quis nonmiretur hominis ingenium, in.bis-
ceque describendis patientiam? ut oculatus est vir
iste! αἱ multa videt! Abeant ergo mathematici e&
geometra cum suis mensuris et numeris. Solus
vidit distantiam quam non reliqui omnes homines
nec auctor ipse natura.

lbid., lin. 25. Thr δὲ γῆν φάσχει. Basilius ta-
men ait hom. 1, terre fundamenta naturz homi-
num esse incognita, εἰ locum Palmi, quem hic ad-
ducit Eustathius, explicat. Τὸ γὰρ, Ἐπὶ θα]ασσῶν
ἐθεμε.1ίωσεν» αὐτὴν, «i δηλοῖ 7| τὸ πάντοθεν περι-
κεχύσθαι τῇ yf) τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν; Πῶς οὖν, ῥν-
τὸν ὑπάρχον τὸ ὕδωρ, xal ἐπὶ τὸ πρανὲς πεφυχὸς

Ηεχαεπι.; Αλλὰ περὶ μὲν τῆς αὐσίας τοῦ οὑρανοῦ ἀρχού- C καταπίπτειν, μένει ἀπεωρούμενον, xa οὐδαμοῦ ἀπορ.

µεθα τοῖς παρὰ τοῦ Ἡσαῖου εἰρημένοις, ὃς ἐν ἰδιωτικοῖς
ῥήμασιν ἱκανὴν ἡμῖν τῆς φύσεως αὐτοῦ τὴν διάνοιαν
ἑνεποίησεν, εἰπών' 'O στερεώσας τὺν οὐρανὺν
ὡσεὶ καπνὸν, τουτέστι λεπτὴν φύσιν. χαὶ οὐ στε-
ρεἀὰν, οὐδὲ παχεῖαν ἐς τὴν τοῦ οὐρανοῦ σύστασιν
οὐσιώσας. Ex cujus verbis locum hunc ita restituo ;
Tijv δὲ οὐσίαν αὐτοῦ, vel τὴν φύσιν; in quibus illu-
strem illam controversiam determinat, celi vide-
licet substantiam non esse mistam, sed simplicem,
de qua multa nobis et Plotinus De mundo, et alii
tradiderunt. Quidam enim calum ejusdem esse na-
ture cum elementis arbitrati sunt, quod refert
Theodoretus De materia et mundo, et Philo Judzus
De somno, et Plutarchus. Alii ignez esse nalturz,
cujus opinionis auctores tradit /Egvptios Albertug
Magnus tract. 1 De celo, cap. 4&. Platonis circa
hoc opinionem habes in Alcinoo; Macrobio lib. in
Somn. Scipion.; Augustipo, viu De civitate Dei,
cap. 11; Philopono ad vi et xut Procli. Sed de hoc
plura inferius noster Eustatbius ex quibus ccelum
concretum sit aliis declarandum relinquens, verbis
]saim ejus naturam tenuem, non solidam, neque
crassam esse tradit, eorum opinionem refellens qui
celum solidum veluti crystallum ponebant, et
eorum qui terreum, gravemque, et Anaximenis qui
iliud e terra fabricaverat, de quo Origenes lib. 1

* Psal. c1, 3. 9 Πτα. xL, 29.

ῥέον; Σὺ δὲ οὐ λογίζει, ὅτι τὴν αὐτὴν, xot ἔτι πλείονα
&noplav τῷ λόγῳ παρέχει fj Yr, xa0' ἑαυτὴν χρεµα-
µένη βαρυτέρα τὴν φύσιν οὖσα. Externorum tamea
philosophorum opinio est magis recepta : Fundassa
Deum terram in sphere, que mundum undique
eemplectitur, centro, quippe qui? propter suum
equilibrium ex omni parte tantumdem distat a
coelo, ut ob id ipsum et firmam sedem obtinuerit,
et immota nitatur, et fixam sit nacta basim ; el hoc
Π De celo cap. 14 validissimis rationibus proba
Aristoteles, et sane despicaciori, et deteriori ele-
mento, infimus locus debebatur, terrz elementorum
deterrimz, locus qui maxime a celo distat in(imus.
Centrum mundi maxime a ccelo distat, ideoque in
eo erat collocanda sua natura, unde terra aqvas,
non e contrario terram aqua sustentant. En no-
yam Nebulonis physiologiam. Terra, ait Mobame-
(us, sustinetur a magno bove cujus caput extendi-
tur in orientem, cauda in occidentem, quatuor vere
pedes innituntur lapidi candido. In capite babet
quadraginta cornua, quorum uoum ab altero distal
itinere mille annorum. Subtus lapidem vero esi
mons infernalis dictus Zoth, quem conscendere
coguntur peccatores, et ubi bene oneratus ^et col
labascit, eosque submersos in infernum praecipitat ;
sub hoc monte terra est et postea mare, e£ rursuva

5 Job xxxvii, 58.

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

terra aliudque mare usque ad septem terrarum eL A τῆς εὐσεδείας yapaxst,p ἑνιζάνει αὐτῶν τοῖς flüegty,

marium Bumerum. Ultima vero terrarum est alba
ut lac, mollis ut crocus, odora ut moschus, et clara
ui luna, infra eam magnus piscis cujus caput in
orlentem, cauda versus occidentem porrigitur, su -
per cjus dorso fundantur ac jacent terrz, maria,
aer, usque ad finem mundi. Subtus piscem ventus
est, qui eum sustinet, subtus hunc tonitru, rursus
sub hoc mare obscurum, postmodum laudes, ab
hisce gloria, deinceps thronus, post eum tabula
picta, et penna, et inferius magna Dei nomina : sed
piget ineptiarum, quarum nullus modus apud hunc
pnugatorem.

Col. 709, lin. 96. Καὶ τὸ πῶς ov δεῖ zoAv. Ubi
namque fides humanum intellectum informaverit, et

ἀναζυπυρῶν τὸ Ex τῆς τοιαύτης συνηθείας συνειληµ;:
µένον oz, καὶ κατ ὀλίγον εἰς τὴν τοῦ χαλοῦ αὐτοὺς!

ὄρεξιν ὁδηγῶν. Εἰς πλεῖστα δὲ ταύτης ὑπὸ τῶν Eme
γενοµένων µερισθείσης, ζητήσεις συνέστησαν πλείο-
vec, χαθάπερ ἐν τοῖς ἐριστιχοῖς, ἀφ᾿ ὧν ἐντρεχεστέ-
ρους μὲν ἄλλους ἑτέρων μᾶλλον, xat ζητικωτέρους,
ὡς ἄν τις εἴποι, γεγονέναι συµθέδηχε, xal τινες Ίδη
xai αἱρέσεων προὔστησαν, ἀφ' ὧν dj χατὰ τὸ ἦθος
ἄδηλος χατασχενυἡ ἐμαραίνετο * τῆς μὲν χατὰ τὸν λό-
Yo» ἀχριθείας οὐκ ἐφιχνουμένωγ τούτων, ὅσοι τῶν
αἱρέσεων ἡγεῖσθαι {ξίουν, τοῦ δὲ πολλοῦ πλήθους
στασιαστιχώτερον πρὸς αὐτὸ διατεθέντος, Χανόνος
δὲ οὐδενὸς εἰπόντος, οὐδὲ νόμων, ἀφ᾽ ὧν τῶν ζητί-
σεων πορίσασθαι λύσιν. Καθάπερ δὲ ἐν τοῖς ἄλλοις f)

rationes humanz et experimenta veluti nullius mo- B φιλοτιµία, εἰς ὑπερδολὰς ἐχπίπτουσα, οὐχ ἔστιν ὅ τι

menti re;ici debent, in qua nulla opinio, nulla veri-
similitudo, nulla fallacia, nulla haesitatio, nulla inest
dubitatio, sed in obscuritate patentia omnia, atque
aperta intelligendo firmiter tenet ; et quz non vi-
det, uti certissima credit Christianus et illis assen-
titur. Fides hzc-qualibet demonstratione superior
est, qualibet certitudine certior, qualibet disciplina
excelsior. Quare Joannes Picus sapientissime in
conclusionibus affirmabat : Sicuti fides, que est cre-
dulitas, est infra scientiam; ita fides, que est vere
ᾗάεε, est supersubstantialiter supra scientiam et in—
tellectum nos Deo immediate conjungens. Furor est
divine potentiz opera ita scrutari, ut noster intel-
lectus sit ejus mensura ; furor est humana mente,
divina illa, et qux& mundus non capit agitasse, et
incerta modica fragilique conjectura imn:ensa, sa-
cra, Φίοτηα, admirandaque indagare.

lbid., lin. 27. Τὸ γὰρ ἁπ.οῦν τῆς πίστεως. Ba-
Silius hom. 4, El δὲ μὴ, ἀλλὰ τό γε ἁπλοῦν τῆς πἰ-
στεως ἰσχυρότερον ἔστω τῶν λογικῶν ἀποδείξεων.
Christianorum philosopliiam simplicem et ejus cau-
sam eruditissimus et φιλοσοφιχώτατος Alexander
Lycopolita libello vere aureo contra Manichzos
disertissimis verbis explicat, quem jam paramus
commoditati publice edendum. Ejus verba cum
mon sint quod ego sciam ad hanc, diem edita nec
Grzce, nec Latine, non gravabor hic Graeca appo-
pere, ut quis sit auctor, unusquisque tanquam ex

οὐ λυµαίνεται, οὕτω δὲ xal ἐπὶ τούτων, τῇ χαινότητι
τῶν δοξῶν ἑχάτερος τὸν πρὸ αὐτοῦ ὑπερθάλλεσθαι
σπουδάζων, εἰς ἀνήνυτον πρᾶγμα τὴν αὐτὴν ταύτην
ἐμδεθλέχασι Φφιλοσοφίαν ὥσπερ ὁ λεγόμενος Μανι-
χαῖος, ὃς Πέρσης μέν τίς ἐστι τὸ γένος, χατά ve τὴν
ἐμὴν δόξαν, πάντας ὑπερθαλὼν τὸ θαυμάσια λέγειν.
Καὶ οὐ πάλαι μὲν ἐπεπόλασεν ἡ τούτου χαινοτοµία.

:Πρῶτός γἑ τις Πάπος τοὔνομα, etc.

Jbid., lin. 38. Ανέφικτα γάρ. Elegantissims
prosequitur sententiam hanc Georgius Pisidas De
mundi opificio per totum, quem vide.

lbid., lin. 53. Καὶ τὸ góc. loc lumen fuisse
quoddam luminosum per totam mundi maclinam
diffusum Basilius hom. 6 in Hexaem. Gregorius
Nazianzenus in novam Dominicam, qui qua ratione
intelligi debeat explicat Nicetas. Idem tenuerunt
alii Graeci, Theodoretus quzst. 14 et 16; Athanasius
quest, 74; Anastasius Antiochenus in Ilexaem. lib.
ιν; Procopius, in Genesim; Damascenus, lib. 1 De
fide orthod., cap. 7; Didymus et Apollinarius in
Catena, quod postea quarto die inditum cst lumi-
maribus cceli. Sed de hoc nonnulla inferius.

lbid. Kal πάντα ὀξείᾳ. Basilius hom. 2 in
Ηεταεπι. "Ev δὲ τῷ πλάτει πάντα τὰ µέρη τοῦ xó-
σµου, βὀρειά τε, χαὶ νότια, καὶ ἑφα, χαὶ τὰ ἑσπέρια,
ἐν ὀξείᾳ χαιροῦ ῥοπῇ κατεφώτιζε, cujus etiam usum
et rationem reddit, quam si libet legito. Mira
illius preconia, et plusquam triginta proprietates

ungue leonem possit conjicere: 'H Χριστιανῶν φι- p refert Dionysius Areopagita capite & De divinis

λοσοφία ἁπλῆ χαλεῖται αὑτὴ δὲ ἐπὶ τὴν τοῦ ἤθους
χατασγευἣν τὴν πλείστην ἐπιμέλειαν ποιεῖται αἰνιτ-
τοµένη περὶ τῶν ἀχριθεστέρων λόγων περὶ θεοῦ, ὧν
τὸ χ:Ῥάλαιον τῆς περὶ ταῦτα σπουδΏς εἰχότως ἂν
ἅπαντες ἀποδέξαιντο, Ἔνθα τὸ ποιητιχὸν αἴτιον τι-
Μιώτατον τίθενται, καὶ πρεσθύτατον, xal πάντων
αἴτιον τῶν ὄντων, Ἐπεὶ xai τοῖς ἠθιχοῖς τὰ ipyo-
δέστερα παραλείποντες, οἷόν τίς τε ἡ ἠθικὴ ἀρετὴ,
xaX λογιχὴ, xai ὅσα λέγεται περὶ ἠθῶν xal παθῶν,
περὶ τὸν ὑποθετιχ»ν διατρίδουσι τόπον στοιχεῖα μὲν
«pi ἑχάστης ἀρετῆς ἀνάληφιν οὐκ ἁποδιδόντες, παρ-
αγγέλµατα δὲ παχύτερα, ὡς ἐτύγχανεν, ἐπισωρεύον-
τες, ὧν ὃ πολὺς δῆμος ἀχούων, ὡς Ex τῆς πείρας
kr μαθεῖν, σφόδρα ἐπιδίδωσιν εἰς ἐπιείχειαν, xai

nomin., et cap. 15 Je celesti hierarchia. Nihjl
enim ad mundi decorem et ornatum aptius ; unde
Hugo de Sancto Victore, Quid pulchrius luce? quc
cum in se colorem non habet, omnium tamen rerum
colores ipsa quodammodo colorat. liec item cum iu
omnes partes se effuse communicat, praecipuum
dicitur instrumentum, quo colestia corpora in-
fluant in inferiora, eoque vehente ad nos a ccelo
perveniunt. Quod Avicenna quoque dixit, lib. Me-
teer., lumen vocans vehiculum virtutum omniunt
celestium, et Albertus Magnus lib. De som. el vt-
gil. confirmat. Quare D. Ambrosius lib. 1 Hexaem.,
cap. 9, scripsit, unius naturam non immerito, non

ig mensura, non in pondere esse, ut reg caeteras

4

835

LEONIS ALLATII

eh

a Deo creatas. Quod tamen explicat D. Thomas A tes hasce tenebras esse, quoniam hz e lucis re-

prima part., quist. 5, et alibi. Verum banc Eu-
Sstathii sententiam de celerrima ac momentanea
Jueis' actione, qua sese explicat confirmat przter
Basilium et Ambrosium,. Arist. lib. 1 De anim.,
tex. 70, aliisque contra Empedoclem, qui lucem
moveri aiebat. Nam si trajectio illa non fieret pun-
cto temporis, saltim mora in magno quicem spatio
deprehenderetur. Quod etiam rationi convenit na-
turzque ipsius lucis, cum lux contrarium non ha-
beat : nam et substantie nihil est contrarium, et
quia ita effunditur ut non eadem lucis portio ab
una parte in aliam transeat, sicuti accidit rei locum
mulanti, que una atque eadem singulas partes
spatii decurrit, eisque secundum se respondet ; quo

cessu efficiuntur, et cum eorum natura in luminis
privatione sita sit proprie effectorem Deum habere
non potuerunt, cum Deus non privationum, $ed
rerum qua vere exsistunt auctor sit, quae quidem
tenebrz spectabilis hujus lucis conditionem e Gre»
corum Patrum sententia antecesserunt. Verba Me-
thodii sunt : Ἐμοὶ φιλονειχεῖς, καὶ πρὸς Ep ἵστασαι,
xai τοῖς ἐμοῖς ἀθληταῖς ἀνταγωνίζῃ. Ποῦ δὲ ἧς ὅτε
ἐγὼ τὴν γῆν elpyatóumv ; τὶς ἧς τότε; "Ηδη. φη/,
πεπτώχεις. Καὶ γὰρ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς χοσµοποιίας,
Σχότος ἦν, φποὶν, ἑπάνω τῆς ἀδύσσου, σχότος
τοῦτο οὗ χτισθὲν σχότος, ἀλλὰ προαιρετικῶς ἀρξάμε-
yov σχότος τῇ τοῦ φωτὸς στερήσει. Ex quibus
verbis quomodo Comitolus eliciat eam fuisse

fll ut nunc has nunc illas successione decurrendo B Methodii sententiam quam ipse refert nondum vi-

moras trahat, et tempus consumat. Quare optime
Aristoteles opinionem contrariam ita refellendo ait :
Τοῦτο γάρ στι χαὶ παρὰ τὴν ἓν τῷ λόγῳ ἀλήθειαν
xoi παρὰ τὰ φαινόμενα. oc idem voluisse Ploti-
num, lib. iv, Ennead. 6, existimo, cum de lumine
verha faciens multis rationibus declaravit lumen
non esse divisibile, aut inultiplex propter diyersaq
partes, sed esse totum in qualibet parte, quemad-
modum ct virtus rectrix tota est in qualibet parte
ponderis, et anima corporis. Quod enim partium
successione non extenditur, neque successione 1110-
tus, sed puncto temporis per omnes partes diffun-
«itur. |
Col.709, lin. 55. Πρὸ yàp τούτου. Basiliushom.2 :
T$ γὰρ σχότος οὐχ ὡς πέφυχεν ἐξηγοῦνται, ἀέρα τινά
ἀφώτιστον, 7| τόπον ἐς ἀντιφράξεως σώματος ἁπο-
᾿σχιαζόμενον, f| ὅλως xa0' ὁποιανοῦν αἰτίαν τόπον
«urbs ἑστερημέγον, ἀλλὰ δύναμιν xaxtv, μᾶλλον δὲ
᾽αὐτὺ τὸ xax5v παρ) ἑαυτοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχον, εἰο.; et
inferius : Ἐπεὶ οὖν ἐγένετο οὐρανὸς, προστάγµατ;,
Θεοῦ ἀθρύως περιταθεὶς τοῖς ἐντὸς ὑπὸ τῆς οἰχείας
αὐτοῦ περιφερείας ἀπειλημμένοις, σῶμα ἔχον auv-
εχὲς ἱκανὸν τῶν ἔξω δ.αστησα:ι τὰ ἔνδον, ἀναγχαίως
τὸν ἐνασολειρθέντα av τόπον ἀΡεγγη χατέστησε,
τὴν ἔξωβεν αὐγὴν διαχόψας. Τρία γὰρ δεῖ συνδραμεῖν
ἐπὶ τῆς σχιᾶς, τὸ Que, τὸ σῶμα, τὸν ἁλαμτηῃ τόπον.
Τὸ κοίνυν ἑγκόσμιον σκότος τῇ σχιᾷ τοῦ οὐρανίου
σώματος παρυπέστη. llis consona sunt. quae habet
Joannes Philoponus in ITexaem. referente Pliotio in
Biblioth. : Kal σχότος ἑπάνω τῆς ἀθύσσου' τὸ μὲν
ὕδωρ ἄόθυσσον εἰπὼν, ^b δὲ αγότος τὸν ἀφώτιστον
ἀέρχ. Καὶ γὰρ χυρίως σχότος ἐστὶν ἡ τοῦ φωτὸς
ἀπουσία. Καὶ συνήθεια δὲ σχότος τὸν ἀφώτιστον
λέγει ἀέρα, "vot τὸ νυχτερινὸν τοῦ ἀέρος χατά-
στηµα, f xai τὸ ἄλλως πῶς συµθαϊνον. Certe
nolanda esL sententia Methodii super illis ver-
bis Job, Ubi eras, cum fundarem ego terram *?
Qui negat, uL existimat Paulus Comito!us, has
tenebras conditas fuisse, el tenebras qus illi
horrid:e atque incomptae rerum omnium moli in
prima mundi constitutione, erant obductz, nostra-

* Job xxvi, ϕ. "* Cen, 1,2.

C

D

^ ]I Cor. iv, 6.

deo, cum verba Methodii aliud innuant, nec per-
plexe. Etenim tenebre ille super abyssum, non
eran crealz tenebre, sed libere ipse co»perunt
esse tenebre lucis privatione. Unde ergo est, illas
primas tenebras nostrates has esse? Unde eorum
effectorem Deum non fuisse? Unde Deum non esse
privationum, sed rerum quae exstant auctorem?
An vero lic Methodius una cum Ludovico Fideli
sentiat in notis ad ipsum Methodium planius ex-
plicabimus ; et an idem videatur sensisse Joannes
Pius in Περιαρίο, lib. νι, capit. 1 : Terra autem
eral inanis et vacua, et tenebra erant. super [aciem
abyssi '*.— Non creat Deus inanitatem, non creat tgne-
bras, sed « terra, inquit, inanis et tenebre erunt ; »mon
dicit hac [uisse creata, sed fuisse. Et paucis inter-
jectis, Neque hac fecit Deus, sed hominis malitia,
qui volens se his bonis privavit, quibus illum Deus
ditaverat. Sunt qui lioc loco tenebrarum nomine
quos Ludovicus Fidelis lib. n De undi struct,
cap. 7 οἱ 8, non improbat, aerem caliginosum la-
mine destitutum intelligi velint, ex quo angeli
suum sortiti sunt ortum, nam ut ex limo terrz tan-
quam prajacente materia hominem, sic ex aere ca-
liginoso veluti subjacente substerniculo angelos
Deum condidisse arbitrantur, Pauli fundamento
innixi, dicentis : Quoniam Deus, qui dixit de tenebris
lucem. splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris
ad illuminationem scientie claritatis Dei in facie
Christi Jesu ''. Deus enim, qui dixit de tenebris
lucem splendescere, is est, qui de tencbris dizit,
Fiat lux, et facta est 1. Id aulemintelligi non potest
de simplici luminis carentia, quoniam ex hoc ne-
quit quidquam oriri, et proinde cum dicat Paulus,
de tenebris lucem splendescere , oporlet tenebras
ipsas unde lux prodeat aliquid esse. At quid,
quaeso, existimas, hujuscemodi tenebras esse, nisi
aerem ipsum tenebris obsitum, sed luminis susce-
ptivum ? quod perpulchre his verbis insinuat Isaias,
inquiens, Ego Dominus, et non est alter formans ls-.
cem et creans lenebras **; nomine autem tenebrarum
hoc loco aliquid positivum intelligendum est. Noa,

U Gen, 1, 9... ? Isa, 31v, f.

IN EUSTATHII HEXAEMERON ΟΤΑ.

enim luminis carentiam creavit Deus. Hzc tamen A p!oo γενησόμενον ὑπερόριον, µηδένα δὲ τὸν μετὰ

Opinio minime probanda videtur, vel ex eo solo
quod angelis, qui sunt puri spiritus nullo corpore
obstrictí, materiale principium tribuat, indeque
e0s corporeos materialesque efficiat. Add., hinc non
simul cum ccelo et terra angeli producti referun-
tur, sed post coli et terrz creationem.

Col. 709, lin. 38. "ἔξωθεν δὲ τοῦ οὐρανοῦ. Me-
thodius presbyter Hierosolymitanus, orat. in Hy-
gapantem, sive Timotheus sub cujus nomine hzc
eratio preteritis annis initio mutila excusa est,
quam integram suisque partibus absolutam tibi, lec-
tor, una cum aliis Methodiorum opusculis, et frag-
mentis, Deo dante, quam primum dabimus : isitaque
de hoc eodem lumine sermonem agens ita exorditur :

ταῦτα ἀνθρώπων μέλλοντα πάλιν οἰχήσειν αὐτόν, .:

El γὰρ ἕχαστος xai τῶν εὐσεθῶς βεδιωχότων,. καὶ *
τῶν δυσσεθῶς πολιτευσαµένων, μετὰ τὸ στάδιον φοῦ
παρόντος βίου πρὸς τὸ μὴ ὃν ἀναλύεται, καὶ οὐδεὶς
οὐχ ἔτι διαμένει, ὥστε χαὶ παράδεισον χληρονομεῖν,
καὶ τῆς iv αὐτῷ τρυφῆς ἀπολαύειν ἱερᾶς” πῶς o0
µάτην αὐτὸν γεγενῆσθαι ἡ τοιαύτη ἀγνώμων xal
δυσσεθὴς ὑπόληψις ἀποφανεῖ, xat διὰ τῆς εἰς Exelvov
Όδρεως τὸν χοινὸν ἐξυδρίσει δημιουργὸν, ἐχεῖνα πράτ-
«ety κατηγορῶν, ἃ μηδὲ µέτριος ἄν τις διαπράξοιτο
ἀνήρ ; Sed Eustathius magna Εοο]οσίεε presbyter eo-
dem Photio referente pro veritate sumpta contentione
probavit, "Oct μετὰ τὴν ἁπαλλαγὴν τοῦ σώματος αὐ-
τίχα εὐεργοῦσιν αἱ τῶν ἁγίων φυχαέ. Οὐ μόνον δὲ

Ἀξόνος ἐν ἀνθρώποις τέλειος ἄνθρωπος ὁ τῆς διχαιοσύνης B τῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς κατὰ τὴν οἰχείαν ἑχάστῃ

περὶ πολλοῦ τιθέµενας χτῆμα. ᾿Αείφωτον γὰρ τοῖς
διχαιοπραγοῦσι τὸ τῆς δικαιοσύνης χτῆμα κατὰ τὸ
φάσχον θεῖον ῥητόν' Φῶς δικαίοις διὰ παντός.
Ποῖον φῶς ; 00 τὸ νυχτὶ διαµαχόµενον, xat ἡλιαχαῖς
ἀχτῖσι διπλάσιον εὑρισχόμενον, xal τῷ παρόντι
αἰῶνι ὡς προσχαίρῳ συντριθόµενον. Φῶς διχαίοις
διὰ παντός. Ποῖον φῶς; Τὸ ἑπέχεινα τῶν οὐρανῶν
αὐλιζόμενον, xai τὸ δεσποτικῷ θρόνῳ παριστάµενον.
Ὅπερ ὁ δίχαιος ᾿Αθραὰμ ἑννοῄσας τοὺς αὐτῷ προ-
δεχοµένους προσδέχεται, τοὺς δὲ μὴ τοιούτους τῷ
ἀφεγγεῖ τῆς δικαἰας καταδίχης χωρίῳ παραπέμπει.
Διὰ τοῦτο xíxpaytv ὁ χράζων ' Φῶς δικαίοις διὰ
παντός. Φῶς δὲ ἀσεδῶν σδέν»υται.

Ibid., lin. 44. Elc ὃ καὶ οἱ κα.λῶς βιώσαντες. Ergo
statim post hujus vitae tertninum sanctorum anime
in sempiterne lucis claritatem delatz, gloria sibi
debita períruuntur felicitateque immensa potiun-
tur. Hoc enim tempore qui bene sancteque vitam
duxerunt ab ea illustrati quiescunt, nec aliud ex-
spectant, Quod manifestissime eolligitur ex verbis
ad quz confirmanda non est opus hic reliquorum
Patrum sententias intexere. Theodoretus lib. 1x
De affect. Grac., in fine, Ἐν τῷ κόσµῳ γὰρ, ἔφη,
GAiriv. ἔχετε, καὶ uaxápiol ἐστε, ὅταν ὀνειδίσω-
ctv ὑμᾶς, καὶ διώξωσι, xal εἴπωσι πᾶν πογηρὺν
ῥῆμα καθ ὑμῶν ἔνεχεν ἐμοῦ. Χαίρετε, καὶ áyaA-
ἐ3ιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πο.λὺς ἐν τοῖς οὐραγοῖς.
Καὶ τοὺς μὲν πόνους.χαὶ χινδύνους ὑπέδειξεν τὰ δὲ
βραθεῖα xai τοὺς στεφάνους μετὰ τὸ τοῦ βίου τέλος
ἀποδώσειν ὑπέχετο. Sed his diutius immorari esset
spli lumen addere : hzc tamen res a pluribus con-
troversa habuit suos defensores et propugnatores.
Andreas Casariensis in Apocalypsim, serm, 45, ca-
pit. 45; et serm. 6, cap. 17; et serm. 11, cap. 55,
existimavit justorum animas nondum gloria divi-
nz participes hujus mundi consummationem exspe-
ctare. S. Eulogius in paradiso terrestri eas deferri ;
frustra enim hortus ille deliciarum creatus esset,
nisi jam sanctorum animorum esset receptaculum.
Ejus verba "refert Photius in Biblioth. : TE. δὲ xal
τὸν χατὰ ἀνατολὰς παράδεισον Σφύτευσε τὸν ἐν
Ἐδεμ, bv ᾧ τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασεν, ἔθετο, εἰ
ἐχεῖνου μὲν εὐθὺς παραβέσεσθαι ᾖδει, καὶ τοῦ χω-

ἀξίωσιν πᾶσα ἀνθρωπίνη Φυχἠ. Cujus bic verba li-
bentissime transcriberem, si libelli copia foret ut
eorum pervicaciam comprimerem, qui in aperta
et re manifesta ita czecutiunt, ut οἱ aliis tenebras
offundere impudenter nitantur. Quis enim portenta
circa hoc pessimorum hominum ferre posset ? Ma-
lorum scilicet animas in dzemonas converti, in leo-
nes, lupos, aliasque bestias, sicut et justorum mi-
grare. Paradisum, supernamque Hierusalem in
tertio ccelo sitam esse, quin neque in celo, neque
jn terris. Sed horum magis accuratam explicatio-
nem in tractatu quem de differentiis Grecorum et
Latinorum scribimus, trademus. Nune ista sint
satis.

Ibid., lin. 49. Νοήσεις δὲ τούτου τὴν olxovo-
qua». Basilius hom. 3 in Hexaem. : Νόησον δέ pot
ἀπὸ παραδείγματος ἐναργοῦς τὸ Aevópevov, Ev στα-
0npd µεσηµθρίᾳ σχηνἠν τινα Ex πυχνῆς xal στεγᾶ-
vis Όλης ἑαυτῷ παραστῄσαντα, xal iv σχότῳ αὖ-
τοσχεδίῳ ἑαυτὸν χαθειργοῦντα.

Ibid., lin. 49. Οὕτωτοιοῦτον ἀν υπόστατον. Dasi-
lius explicat hom. 3 : Λέγομεν τοίνυν xal τοῦτο τὸ axé-
τος μὴ χατὰ οὐσίαν ὑφεστηχέναι, xal πάθος εἶναι
περὶ τὸν ἀέρα στερήσει φωτὸς ἐπιγινόμενον. Et infe-
rius : Τοιοῦτον οὖν xàxtivo τὸ σχότος ὑπόθου o0
προηγουμένως ὑφεστηχὸς, ἀλλ᾽ ἐπαχολουθῆσαν ἑτέ-
ροις. Ft hac dicta sunt contra nugas Manichzorum,
asserentium tenebras esse quamdam substantiam

D viernam, et principium rerum non minus quam

lucem. Alexander Lycopolita contra Manicheos : Τὸ
δὲ λαμπρὸν, xat τὸ φῶς, xal τὸ ἄνω, πάντα ταῦτα σὺν
τῷθεῷ εἶναι, τὸ ἀμνδρὺν δὲ χαὶ τὸ σχότος, καὶ τὸ χάτω
σὺν τῇ ὕλη. Et iterum : Τῆς οὖν ὕλης fic ἀπεκρίθησαν
ftog xa σελήνη τὸ µέρος ἑχτὸς τοῦ χόσµου ἀπελη-
λάσθαι, xal εἶναι ἐχεῖνο πῦρ χαυστιχὸν μὲν, σκοτῦ-
δες δὲ xai ἀφεγγὲς νυχτὶ προσόµοιον. Vide Didymum
contra Manicheos, et alios.

Ibid., lin. 592. ᾽Αναχεομένου γὰρ τοῦ φωτός.
Basilius hom. 2 : Τότε δὲ οὐ χατὰ χίνησιν ἡλιαχὴν,
ἀλλ᾽ ἀναχεομένου τοῦ πρώτου φωτὸς ἐχείνου, καὶ κά-
Aw συστελλοµένου κατὰ τὸ ὁρισθὲν µέτρον παρὰ
Θεοῦ ἡμέρα ἐγένετο, χαὶ νὺξ ἀντεπῄει. Quare non
immerito illum diem Afritanus vocavit vasebe Διά.

823]

LEONIS ALLATII

pav. Georgius Syncellus: Τὴν πρώτην ἡμέραν 6 A "Ur τοῖς ἐν Tij παγτοστεγῆ δηµιουργήσας cri-

Αφρικχανὸς νοητὴν λέχει, διὰ τὸ πρῶτον δἰοργανισθῆ-
Ἴναι τέως τὸ πρωτόχτιστον φῶς xal χεχυμένον.
lbid., lin. 54. Ὃθεν καὶ àv τῇ συμµετρήσει.
Basilius bom. 2, Οὐχέτι προσηγόρευσεν ἡμέρα καὶ
νὺξ, ἀλλὰ τῷ ἐπιχρατοῦντι τὴν πᾶσαν προσηγορίαν
ἀπένειμε. Ταύτην ἂν xal ἓν πάσῃ Γραφῇ τὴν συν-
ἠθειαν εὕροις Ev τῇ τοῦ χρόνου μετρήσει ἡμέρας ἀριθ
µουµένας, οὐχὶ δξ xai νύχτας μετὰ τῶν ἡμερῶν,
Idque variis divinz Scripturz testimoniis ostendit.
Nomades etiam ipsi Libycum genus in temporum
dinumeratione non diebus, ut Scriptura, sed nocti-
bus utuntur. Nicolaus Damascenus apud Stobeum :
Οἱ νομάδες τῶν Λιδύων οὐ ταῖς ἡμέραις, ἀλλὰ ταῖς
νυξὶν αὐτὸν ἀριθμοῦσι τὸν χρόνον. ld idem obser-

Ὡνόμασε cts G θεὺς ὁ χα1.1ιτέ
Παρά τὴν Mii, doit de ἑτέραν ὄστα σραῖραν.
[υἱά., lin. 8. Καὶ χρεία MidZovca. De usu firms-
menti plura in astrologorum, pbilosophorumque li-
bris. Ludovicus Fidelis, lib. i1, cap. 2, ait, ut ho-
mini Deus plantavit paradisum terrestrem, in que
feliciter erat cug tota posteritate victurus Adam :
sic angelia hodie locum sus felicitati convenientem
fecit Deus firmamentum : hoc ipso agendi modo loci
designans excellentiam ; non enim propter bruta,
vel animantia quzvis locum quempiam fecisse le-
gitur, sed solis bominibus et angelis; et periada
atque homo ob peccatum perpetuo exsul factus est.

vasse Britannos, et Gallos, illiusque causam refert B €t 8 paradiso voluptatis exelusus, baud secus am-

Gulielmus Camdenus in Britannia.

Col. 712, lin. 4. Ὁ θεὸς τὸ στερέωμα. Zoroaster
et Damascius variorum firmamentorum orbes ponunt,
et eorum primum empyreum, tres sequentes zetha-
reos, et tres ultimos materiales nuncupant. Ludo-
vicus Fidelis De mundi structura, lib. n, c. 4, in
explicatione horum verborum duplex esse ait fir-
mamenlum, unum quod primum mobile vocant,
quod suo motu universos commovet orbes, eta
nullo movetur, omnium orbium coelestium supre-
mum, quod suo ambitu reliquos sub se complecti-
tur orbes, quod empyreum appellant, seu beato-
rum sedem : quoniam qui in eo resident divinis
continuo exuruntur ardoribus ; et id quidem per
antonomasiam vocatum colum celi, seu colum
celorum, sive coeli coelorum, coelum namque apud
Hebreos numero caret singulari, unde apud eos
celi nonnunquam pro ccelo, quandoque pro coelis
sumuntur. Dicitur autem firmamentum ob singula-
rem sui ipsius firmitatem, quod sua natura con-
stans sit, atque semper firmum, de quo nunc fit
mentío. Álterum est firmamentum quod movet si-
mul et movetur, in quo luminaria quarto die a
Moyse referuntur producta. Sed hzcopinio de vere
philosophie principiis abhorrens uti falsa rejici-
tur, sed experimentis ipsis contraria est.

lbid.,lin. 8. Kal εἴρηται τοῖς. Basilius hom. 5:
Εἴρηται μὲν οὖν τισι τῶν πρὸ ἡ μῶν μὴ δευτέρου ob-

pavoü Ὑένεσιν εἶναι ταύτην, ἀλλ᾽ ἐπεξήγησιν τοῦ προ- D

τέρου, διὰ τὸ ἐχεῖ μὲν ἓν κεφαλαίῳ παραδεδόσθαι οὐ-
pavo xai γῆς ποίησιν, ἐνταῦθα δὲ ἐπεξεργαστιχώ-
τερον τὸν τρόπον, καθ ὃν ἔχαστον γέχονε, τὴν Γρα-
φὴν ἡμῖν παραδιδόναι; ex auibus poterit mutilus
hic locus corrigi.

lbid., lin. T. 'Hpsic δέ φαμεν. Basilius hom. 5:
Ἡμεῖς 66$ qauev. ὅτι, ἐπειδῇ ὄνομα ἕτερον, xal
χρεία ἰδιάξουσα τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ παραδέδοται,
ἕτερός ἐστι παρὰ τὸν ἓν ἀρχῇ πεποιηµένον οὗτος,
στερεωτέρας φύσεως, xal χρείαν ἑξαίρετον τῷ παντὶ
παρεχόµενος. ldem sentit Constantinus Manasses
in Annalibus :

Tov δὲ B.agápov .λάμγαντος ἡμέρας τῆς δευτέρας
Jór οὐρανὸν τὸν δεύτερον ἑσραίρωσε πα)σόφως,

geli mali a firmamento sejuncti sunt. illuc nym-
quam reversuri.

llid., lin. 10. Στερεωτέρας ὑπάρχων. Firmamenti
corpus solidum, et firmum fuisse creatum ombes
existimant; placet Augustino, lib. n, De Gen. ee
litteram, c. 10, ita. vocari propter firmitatem, sw
propter intransgressibilem terminum superiorum
εί inferiorum aquarum. Philo De mundi opificie,
ita ait appellatum ut rem corpoream, cum corpes
naturaliter firmum solidumque sit trinas dimensie-
nes habens. Ἐποίει τὸν οὐρανὺν 6 Δημιουργὸς, dv
ἑτύμως στερέωμα προσηγόρευχεν, ἅτε σωματικὸν
ὄντα. Τὸ γὰρ σῶμα φύσει στερεὸν, ὄτιπερ καὶ τριχῆ
διαστατὀν * στερεοῦ δὲ καὶ σώματος ἔννοιά τις ἑτέρα

C πλὴν τὸ πάντη διεστηχός. Joannes Zonares Amne-

lium tom. {: Στερέωμα δὲ ἐχλήθη, ὅτι στεγανὺν τὸ
σῶμα τούτου, xal οὐ λεπτὴν οὐδὲ ἀραιὰν τὴν φύσιν
ἔχει, χατὰ τὰ ὕδατα, ἐξ ὧν τὴν σύστασιν ἔσχηχιν, ὃ
χαὶ οὐρανὸς ὠνομάσθη. Ambrosius Catharinus ia
Genesim putat esse octavam sphzram, quod in es
stelle omnes inerrantes {χα firmaeque sint, mee
variis motibus divagentur; aliam hujus vocis ex-
positionem habet apud Benedictum Pererium, Com-
mentar, in. Genes. lib. 1. [n illius tamen materia,
exponenda minime conveniunt. Theodoretus quae
stion. 14 in Genes. :Propterea, inquit, appellatem
firmamentuin, quod ex aqua, qux prius erat fluxa,
et liquabilis, vehementissime spissata, fortissime.
que indurata concretum fuerit. ldem tradit Josephus
lib. 1 Antiquit. Judaic., cap. 1; Gennadius, Seve-
rianus catena in hunc locum, quibus consentit Beda;
et confirmat verbis Petri commemoratis a Clemente
lib. i Recognit. Hugo Adnot. in Geues., capit. 6,et
alii.Basilius banc sententiam deridet,et puerile voeat,
cejum arbitrari fuisse ex aqua concreta ; et censet
firmamentum ex tenui quadam materia qualis est
aerea, vehementer tamen densata et constipats,
fuisse conflatum, quem sequitur Ambrosius.

Ibid., lin. 11. Kal διεχώρησεν à θεός. Qusenam
sint bz: aqui quz sunt supra firmamentum diu est
quesitum et disputatum. Albertus Magnus 9, di-
slinct. 14, articul. 1; Zgidiusin Hexaem. cap. 14;
Catharinus et, alii Scripturam ita explicant, ut πο;

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

820

mine firmamenti intelligatur ccelum stellatum $u- A lius, hom. 3 in Hexaem.; Epiphanius in Epist. ad

pra quod perhibentur esse aque, id est nonus et de-
cimus orbis aque similitudinem referentes, qui
undique translucidi sunt, nec ullam in se stellam
babent; yel ita ut per firmamentum designetur
ser, aquag vero eas vocari, quz: pluendo decidunt
In terram, illasquc ab his, qua supra tercam sunt,
separari celo, hoc est aere. Et hoc videntur am-
plectj Augustinus lib, 11 De Genesi ad litt., cap. à;
Hieronymus epist. 85, ad Oceanum, refellitur tamen
a Francisco Valesio De sacra philosophia, capit. 4.
Origenes, ut refert Epiphanius Epist. ad Joannem
Bierosolymitanum, et Hieronywus epist. ad Pamma-
chium, dixit aquas, que super firmamentdm sunt,
pon esse aquas, sed esse angelos sanctos ; aquas
yero qus sub firmamento sunt esse demones malos
e colo lapsos. In hanc sententiam quam Epipha-
nius et Hieronymus damnarunt, Basilius hom. ὅ,
ἐν Πεταεπι., suppresso Origenis nomine, hzc pro-
dit : 'Hulv δὲ xai πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ἔστι
τις λόγος περὶ τῶν διαχριθέντων ὑδάτων, ol προ-
Φάσει ἀναγωγῆς xol νοημάτων ὑψηλοτέρων εἰς ἀλλη-
γορίας χατέφυγον, δυνάμεις λέγοντες πνευματιχὰς
xai ἀσωμάτους τροπιχῶς Ex τῶν ὑδάτων σηµαίνε-
σθαι. χαὶ ἄνω μὲν ἐπὶ τοῦ στερεώµατος μεμενηκέναι
τὰς χρείττονας, κάτω δὲ τοῖς περιχείοις xat ὑλιχοῖς
εόποις προσαπομεῖναι τὰς πονηράς. Διὰ τοῦτο δέ φασι
καὶ τὰ ἑπάνω τῶν οὐρανῶν ὕδατα aivelv τὸν θεὸν,
τουτέστι τὰς ἁγαθὰς δυνάµεις ἀξίας οὔσας διὰ χαθα-
ρότητα τοῦ ἡγεμονιχοῦ τὸν πρέποντα ὕμνον ἁποδι-
Bóvat τῷ χτίσαντι' τὰ δὲ ὑποχάτω τῶν οὐρανῶν ὕδα-
φα πνευματιχὰ εἶναι τῆς πονηρίας ἀπὸ τοῦ χατὰ φύ-
σιν Όψους εἰς τὸ τῆς χαχίας βάθος χαταπεσόντα, ἅπερ
ὡς ταραχώδη ὄντα, xat. στασιαστιχὰ, xat τοῖς θορύ-
6οις τῶν παθῶν χυµαινόµενα, θάλασσαν ὠνομάσθαι,
διὰ τὸ µετάθητον xal ἄστατον τῶν χατὰ προαίρεσιν
χινηµάτων. Τοὺς δὴ τοιούτους λόγους ὡς ὀνειράτων
συγχρίσεις, καὶ Υραώδεις μύθους ἀποπεμφάμενοι, τὸ
ὕδωρ ὕδωρ νοῄσωμεν, xaX τὴν διάχρισιν τὴν ὑπὸ τοῦ
στερεώµατος γενοµένην χατὰ τὴν ἁποδοθεῖσαν αἰτίαν
δεξώμεθα. Valesius loco jam dieto ait, coelum illud,
quod plurimi hanc ob causam vocant crystalli-
num, aqueum esse aqua quadam coelesti quz puri-
fate aquam referat, non tamen (rigore, aut humore,

Joannem Hierosolymitanum ; Chrysostomus, hom. 4,
et in psal. cx,vii; Cyrillus Hierosolymitanus, Ce-
tech. 9; Theodoretus «m Gen., quast. 11; Proco-
pius in Genes., cap. 1; Hippolytus et Severianus in
catena, Euthymius in psal. cin; Hilarius im psal.
cxxxvi; Ambrosius, lib. 11 Hexaem., cap. 5 et 4;
Hieronymus Epist. ad Oceanum ; August., lib. 11 De
Gen. ad. [itt., cap. 5, et lib. χι De civitate Dei,
cap. ultimo, et in psal. ci; Dracontius: lispanus,
Marius Victor De opere sex dierum; Drepanius Flo-
rus, in. Hymno trium puerorum; Cassiodorus,
Haymo, Bruno, et alii quos laudat Martinus Delrius
in cap. t Genes. ᾽Αμαθέστατα igitur Calvinus bla-
terat hanc sententiam esse, et a sensu communi
alienam, cum a tot Patribus, iisque doctissimis, sit
uno ore recepta ; et prorsus incredibilem, cum sa-
cra Scriptura id apertissimis verbis, et alibi innuat,
cujus major est. auctoritas, ex Augustino, quam
omnis ingenii humani capacitas. Et quemadmodum in
his fatue delirat, ita et fides ejus accusatur, et veluti
impostor, mendaxque refellitur, cum manifeste
mentitur scribens, Catholicos velle pro fide tenen-
dum, has aquas supra colos veras aquas esse,
cum aliam sententiam quz cum ista minime con-
venit, Catholici viri, maximaque eruditionis vulga"
rint publice, et palam tutati sint. Hareticorum is
mos est, et dementia, ut. qua dixeris accusent, et
refellent etiamsi verissima sint, qua non dixeris

c imponant, ut iterum, et accusationis et reprehen-

sionis ansam arripiant.
Col. 712, lin. 14. Ὥστε xal ἑπάνω εἶναι. Con-
stantinus Manasses in Annal. :
Τότε καὶ tv παντόχιτον φύσιν τὴν ὑδατίαν
Καὶ τὰς ἁδύσσους Obr, καὶ τούτων μὲν ἀρίστην
Πρὸς ὕψος ἀνενγόητον κούφως µετεωρίσας
Τὺ δὲ ἐπὶ γῆς ἀποιπὼν ἔστησε τούτων µέσο».
Tbv οὐρανὸν ὥσπερ φραγμὸν, ὥσπερ στεῤῥὀν τει-
χίον. In versu secundo xa τούτων μὲν ἀρίστην quid
sit non capio. Corrigo xat τούτων τὸ μὲν ἄνω. lta
enim οἱ veritatem Dei, et auctoris mentem 4956”
quemur. Sed ad quid aqu ille quie supra celos
sunt? Procopius et Theodoretus, ne sol, luna et
astra utpote ignita, colum ex aquis quasi congla-

quemadmodum colum, et astra ignea esse igne D ciatum dissolvant; Beda, ad temperandum calorem

quodam coelesti, qui prestantioris, quam elementa-
pis est nature, fulgore solum referens illum, non
eliam calore et siccitate. Itaque nomen ignis, εξ
aqua non proprie dici de utrisque, sed analogia
quadam, ut sit duplex ignis et duplex aqua secun-
dum analogiam, elementaris scilicet et coelestis.
Multorum tamen Patrum quemadmodum et Eusta-
tbii fuit sententia, eas aquas esse veras aquas, ejus-
demque generis et forme cum his inferioribus.
Ideoque has aquas a Deo supra colum positas cen-
went, ut insiti algoris propinquitate , ignem side-
reum, fervoremque axis x&therei minuerent, ac tem-
perarent. Ita Clemens Romanus lib. 1 Recognit. ;
Justinus marliyr, quzst. 95, ad Orthodoxos ; Basi-

ex vi et motu siderum ortum ; Justinus, ad depri-
mendum firmamentum, ne sursum feratur ; Hiero-
nymus Oleaster, ut in diluvio Noe per cataractas
enissz terram obruerent. Alii ut solis et lunze radios
reverbevent eosque deorsum ad terram repellant.
Alii ad ornatum universi, tum ut matrix haec cco-
lorum creationis index exstaret, quam supra se
celi semper intuerentur, tum ad voluptatem san-
celorum, ut aquis hisce crystallinis oculi pascan-
tur. Vel ut sicut aqua bac aeri nostro, ita aquse
ille subservirent e&theri, qui est in ccelo empyreo.
Mitto nugas aliorum.

Ibid., lin. 18. 'Ο δὲ αἰθὴρ πυρώδης. ο ad
hom. 3 : Τὸν δὲ αἰθέρα τις ἀμφιδάλλει μὴ οὐχὶ

821

LEONIS ALLATII

ρώδη εἶναι xal διαχαἩ, ὃς εἰ p; τῷ ἀναγχαίῳ τοῦ Α tur, et est pluvia, seu stilla; si erit spissior, fiat

ποιῄσαντος αὐτὸν ὄρῳ χατείχετο, τί ἂν ἑχώλυσεν
αὑτὸν πάντα φλογίζοντα, κὰὶ χαταπιμπρῶντα συνεχΏ
πᾶσαν ὁμοῦ τὴν bv τοῖς οὖσιν ἐξαναλῶσαι νοτίδα;
Διὰ ταῦτα ὕδωρ ἀέριον γίνεται νεφουµένου τοῦ ἄνω
τόπου ἑχ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀτμῶν, οὓς ποταμοὶ, xat
χρῆναι, xal τενάγη, χαὶ λίμναι, xal πελάγη πάντα
προῖενται ὡς ἂν μὴ πάντα πυρακτῶν ὁ αἰθῆρ ἐπι-
λάθοι. JEther quid sit, non una est omnium senten-
tia; quidam existimarunt esse aerem ignitum, alii
calum. Porphyrius et ante eum Orphcus mentem
et intellectum Jovis appellaruut, Aristoteles lib. 1
De celo, cap. 5, et primo Meteor., necnon et lib.
De mundo, si tamen Aristoteles libri illius auctor
est, ad Alexandrum, zthera cceli siderumque

substantiam, elementum a quatuor aliis sublunari- B

bus diversum, divinum, et corruptionis expers, non
eo quidem nomine; quod cum ignea sit flagret.
Sed quod ἀεὶ θεῖ. ObpavoU δὲ xal ἄστρων οὐσίαν μὲν
αἱθέρα καλοῦμεν, οὐχ ὥς τινες, διὰ τὸ πυρώδη οὖσαν
αἴθεσθαι, πλημμελοῦντες περὶ τὴν πλεῖστον πυρὸς
ἀπτλλαγμέντν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀεὶ θεῖν χυχλο-
φορουµένην στοιχεῖον οὖσαν ἕτερον τῶν τεσσάρων
ἀχήρατόν τε xa θεῖον. Et lib. 1. De calo reprehen-
dit Anaxagoram, quod pro igne, stherem dixit,
quod οἱ alios fecisse .satis notum est. Hi namque
ab αἴθω, non ab ἀεὶ θεῖν, ztherem deducunt, in
quam sententiam et Cicero lib. i1. De natura deo-
rum ivisse videlur; ei Dhornutus item De natura

deorum, cap. De ccelo : Ἡ δὲ οὐσία αὐτοῦ πυρώδης C

ἁστιν, ὡς δηλον Ex τοῦ ἡλίου xai Ex τῶν ἄλλων
ἄστρων. “Ο0ὲν χαὶ αἰθὴρ ἐχλήθη τὸ ἐξώτατον µέρος
τοῦ χόσµου ἀπὸ τοῦ αἴθεσθαι. Eustathius tamen hic
pro zthere quartum elementum intelligit, videlicet
ignem, qui totam terram sua vi et facultate consu-
meret, nisi et jussu divino, et aquis aereis deline-
retur.

Col. 712, lin. 22. Συν ἆγονται περὶ có ὕψος. Basi-
lius hom. 5: Σνναγομένων γὰρ τῶν ἀναθυμιάσεων
περὶ τὸ ὄψος, xal πυκνουµένου τοῦ ἀέρος ταῖς Ex τῶν
πνευμάτων πιλῄσεσι, ὅταν μὲν αἱ τέως ἀτμοειδῶς xat
λεπτῶς ἑνεσπαρμέναι τῷ νέφει νοτίδες ἀλλήλαις προσ-
χωρήσωσι, σταγόνες Ὑίΐνονται τῷ βάρει τῶν συγ-
χριθέντων φερόµεναι τὸ χάτω. Καὶ αὕτη ὑετοῦ y£-
γεσις. Georgius Pisides De mundi opificio, pag. 19,
et Plinius lib. it, capit. 42 : Extra has causas non
᾿πεθαυετίπι exsistere imbres ventosque. Quoniam hu-
midam a terra, alias vero propter vaporem fumidam
exhalare caliginem cerium est. Nubesque liquore
egresso in sublime, aut ex aere. coacto in liquorem
gigni. Densitas earum corpusque haud dubio conje-
ctatur argumento, cum solem obumbrent, perspi-
cuum alias etiam urinantibus in. qualibet profun-
dam aquarum altitudinem, Etenim ex vapore solis
vi elevato in mediam regionem aeris paulatim fri-
gore nubes densantur,quz calore, vel alio quopiam
stimulante liquefiunt, et resolvuntur in aquam; de-
scenduntque diversimode pro vaporis dissimilitu-
dine. : si enim vapor fuit rarior, guttatim dilgbun-

imbres, atque nimbi. Ex quibus ita lacunam stup-
ple : Γίνεται 65 οὕτως ὁ ὑετός. Συνάγονται cw
τὸ, elc.

lbid., lin. 97. 'H δὲ χιὼν ἐκ τῶν ὑδάεων. Basi-
lius, hom. 5: Ὅταν δὲ τὸ ὑγρὸν ἐξαφρισθῃ τεῖς
βίαις τῶν ἀνέμων ἀναχοπὲν, εἶτα εἰς ἄχρον καταἡν-.
χθὲν ὅλον δι) ὅλου παγῇ, θραυοµένου τοῦ νέφους, f
χιὼν χαταφέρεται. Non. dissimilia habet Georgius
Pisides De mundi opificio; Plinius lib. n, c. 60,
Graudinem conglaciato imbre gigni , et nivem eodem
humore mollius coacto, pruinam autem ez rore ge-
lido. Sed brevi id explicemus sermone. Si vapor
humidus in aeris media regione subvectus denga-
tur, nec tum congelatur, fit pluvia, vel congelatar
priusquam in aquam convertatur, et fit mix ez
frigore tum fortiori quam pluvia, vel postquam ig
aquam resolutus fuerit, et fil. grando ; si vapor ia
infima regione aeris subsidet, vel congelatur e£
fil pruina, vel non congelatur, et fit ros. Nivem
candidissimam nigram invilis sensibus volebat esse
Anaxaguoras, quia esset aqua concreta. Sextus Esapi-
ricus Pyrrhon., B ypotyp. lib. 1, cap. 15, Νοούμενε
δὲ φαινοµένοις, ὡς ὁ ᾿Αναξαγόρας τὸ λευχὴν εἶνει
τὴν χιόνα, ἀντετίθει, ὅτι χιὼν ὕδωρ ἐστὶ πεπκητός᾽
τὸ δὲ ὕδωρ ἐστὶ μέλαν, καὶ f) χιὼν ἄρα µέλαινά ἐστι,
Qua argumentatio vel ex illo solo refelli potest,
quod terminos in propositionibus mutet, quos sí
non mutaret, ipsa per se rueret essetque ridicula :
ipse sic formabat, Nix est aqua concreta ; aqua est
nigra, ergo nix est nigra : cum ita esset formands.
Nix est aqua concreta, aqua concreta est nigra,
tunc utique sequeretur, ergo nix esti nigra. Sed
quis concederet aquam concretam esse migram?
cum aquam etiam ipsam elsi non concretam ni-
gram esse non aflirmaret.

lbid., lin. 51. 'H δὲ porri) κατὰ τοῦτον τὸν
Jóyov. Basilius, hom. ὁ : Thv yàp στεῥῥότητα
καὶ ἁἀντιτυπίαν τοῦ πνεύματος τοῦ ἑναπολαμ-
6ανομένου ταῖς κοιλότησι τῶν νεφῶν, xai διὰ ὁ.
βισίως ἐχρήγνυσθαι τοὺς τὰς βροντὰς ἄποις.
λοῦντας ΦΨόφους, στερέωσιν βροντῆς fj Γραφῃ προσ»
Ἠγόρευσεν. Gregorius Naziauzenus De theologia :
Τί po φιλοσοφήσεις περὶ ἀστραπῶν xal ppew

D τῶν, ὦ βροντῶν ἀπὸ γῆς σὺ, xaX οὐδὲ μιχροῖς σπτν

θῆρσι τῆς ἀληθείας λαμπόμενε, τίνας ἀτμοὺς αἰτιάση
νέφους δημιουργοὺς, 7j ἀέρος πύχνωαίν τινα, 9) νεφῶν
τῶν µανοτάτων θλίΨιν f| σύῤῥηξιν; ἵνα ἡ μὲν θλίψις
σοὶ τὴν ἀστραπὴν, fj δὲ ῥῆξις την βροντὴν ἀπεργά-
σηται, ποῖον δὲ πνεῦμα στενοχωρούμενον, εἶτα οὐχ
ἔχον διέξοδον, ἵνα ἀστράψῃ Ολιθόµενον, χαὶ βροντήσῃ
ῥηγνύμενον; ex quibus locum Eustathii ita restitao:
*H δὲ βροντὴ κατὰ voos0v τὸν λόγον τῇ στεῤῥόττι
καὶ τοῦ πνεύματος ἀντιτυπίᾳ γίνεται. Celebris feit
eorum opinio qui existimarurt, tonitru fieri exstia-
ctione ignis nubibus intercepti. Et quemadmodum
ferrum candens in aquam immersum stridet, ita
ignis ille, vel stella ignita, ut opinabatur Kpicurus,
in nubem delapsa stridorem excitat, sic in nubibes

psit Ovidius.
Terribilem stridore sonum dedit, ut dare ferrum
Igne rubens plerumque solet, quod forcipe curva
um [aber eduxit lacubus demittit, at illud
Siridet, el in tepida submersum sibilat unda.

Necnon οι Lucretius,

Fit ubi e nube ia nubem vis incidit ardens
Fulminis, hec multo si forte humore recepit
Ignem continuo πιαφ:ιο clamore trucidet :

t calidis candens ferrum e fornacibus olim
Stridet ubi in gelidum propere demersimus imbrem.

Aristotelis et aliorum veterum philosophorum pla:
eita de generatione tonitrui lege apud Aristotelem,
lib. 1 Meteor., cap. ult.; Senecam lib. i1 Natural.
quaest., cap. 17; Plutarchum lib. 1 De placitis,
eap. 5; Plinium lib. 11, cap. 45, et in cumdem
comment. Jacobi Milichii ; Lucretium lib. v1; Al-
bertum Magnum tractat. 2, lib. it, cap. 2; Joan-
nem Siobzeum, in Eclogis physicis, cap. 15; Ori-
genem lib. 1 Elenchi heret..et alios.

Col. 712, lin. 55. Συνἠχθη τὸ ὕδωρ. De origine
maris non constat inter philosophos. Anaximander
et Diogenes omnem locum, qui terram ambit, fuisse
humidum, et aqua repletum existimarunt, tum so-
lis ardore exsiccatum plurimam ejus partem in
vaporem abiisse, eam vero quz remansit, mare
censtituere. Anaxagoras et Metrodorus putarunt
EAare esse terra sudorem solis incalescentis, ideo-
46 salsum, quia sudor sa!sus est. De his Aristot.
lib. 11 Meteor., cap. 1 ; et Plutarchus, lib. De placi-
is philosoph., cap. 16, et alii in ipso mundi exor-
dio, cum Deus aquas unum in locum secrevisset,
duos globos, unum aquis, alterum terre, etsi inter
se diversos, continuos tamen mansisse.

lbid., lin. 28. "Iva μὴ éx τῶν χωρίων. Dasilius
hom. 4: Ἵνα μὴ τὸ ἐπιῤῥέον ὕδωρ τῶν δεχοµένων
αὐτὸ χωρίων ὑπερχεόμενον, μετεχβαῖνον ἀεὶ, xal
ἆλλα t£ ἄλλων πληροῦν, πᾶσαν χατὰ τὸ συνεχὲς ἔπι-
xÀucy τὴν ἤπειρον, ἐχελεύσθη συναχθῖναι εἰς συν-
αγωγὴν μίαν. Ex quibus ita locum Eustathii supple,
ἵνα μὴ Ex τῶν χωρίων, ἕνθα ἐστὶ, ὑπερχεόμενον xat
ὑπεχθαῖνον ἐπιχ. τὴν f. Hujus autem rationem qui-
dam esse volunt propensionem scilicet, quain habet
aqua υἱ sese in rotundam figuram conglobet, quz
ad ejus impetum cohibendum satis esse sibi autu-
.:ant exemplo guttarum quee e tegulis pendent, nec
fluunt. Alii divinz potenti: et bonitati id acceptum
referunt, que humanze salutis et vitze gratia furens
ae imminens mare, veluti quodam freno compescit,
et jam proclive contundit, idque habent et ex locis
Patrum, quos infra adducemus, et ex aliis sacre
Scripture testimoniis, qux passim cuilibet occur-
runt.

lbid., lin. 40. Διὰ τοῦτο µαινοµένη zoAAáxtc.
Basilius hom. 4: Διὰ τοῦτο µαινοµένη πολλάχις ἐξ
ἀνέμων ἡ θάλασσα χαὶ εἰς Do; µέγιστον διανιστα-
µένη τοῖς χύμασιν. ἐπειδὰν µόνον τῶν αἰγιαλῶν ἄφτ-
ται, εἰς ἀφρὸν διαλύσασα τὴν ὁρμὴν, ἐπανῆῃλθεν. Ἡ
ἑμὲ οὗ φοέηθήσε-θε, λέγει Kopie, tv τιθέµτα

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.
, eontingére fatebantur. Hunc stridorem ita descri- A ἄμμον ὅριον τῇ θα1άσσῃ; To ἁσθενεστάτῳ πάντων

834

τῇ ψάμμῳ ἡ ταῖς βίαις ἀφόρητος χαλινοῦται. Admi-
randam Dei potentiam, et in genus humanum cle-
mentiam, dum furentibus undis terminos constituit,
impetusque fluctuum cohibet, et arena quasi inter-
stitio quodam mare discriminat a continenti, et pe-
riculum arcet, summi viri summa eloquentia pra-
dicare conati sunt ; unam, vel alteram eorum sen-
tentiam, quia elegantissima est, non gravabor de-
scribere. Theophylactus Simocatus, epist. $ : Ὅρους
ὁ δημιουργὸς xal τῷ θαλαττίῳ διετάξατο χλύδωνι, '
xai τοῖς αἰγιαλοῖς τὸ πελάγιον χεχαλίνωται ῥεῖθρον.
Καὶ «άμμος τις ἐπὶ μικρᾷ ἠπείρῳ θαλάττῃ µεταί-
Xutov. Οὐ γὰρ ἁδιχεῖν dj θάλαττα τὴν γείτονα γῆν
συγχεχώρηται’ παλινδρομεῖ δὲ πρὸς ἑαυτὸ τῷ ῥεῖθρον
µαινόμενον μεγάλην ἀπειλῆσαν τῇ χέρσῳ τὴν ἔφοδον ;
Andreas Cretensis oratione : Elg τὸν ἀνθρώπινον βίον
xai εἰς τοὺς χοιµηθέντας. Τίς ὁ τιθεὶς θαλάσση d&p.-
pov ὅριον; Φόδῳ δὲ τίνος χαλινουµένη συστέλλετα:,
καὶ ἡμεροῦται, καὶ τῶν ἰδίων ὅρων ἐντὸς χαθελχο-
µένη συνέχεται, xal ὑγρὰς οὗ παρατρέχει θύρας,
ἀλλ' ὡς φορδαιὰν χαϊὰ στόµα τὸ πρόσίαγμα φέρουσα
τῆς μὲν γείτονος χατεξανίσταται γῆς, εἰς ἑαυτὴν δὲ
ἄναποδίζουσα ὑπτίως τὸν μὲν ἀτμὸν ἑξαφρίζει, πρὸς
δὲ τὰ χείλη τῷ σάλῳ συμφύρεται, χαὶ πρὸς τοὐπίσω
χωρεῖ τὸ δουλικὸν ὑπογράφουσα cynua. Omnium
elegantissime Methodius Patarensis episcopus, lib.
De libero arbitrio, ubi Valentinum ita facit loquen-
tem : Χθὲς τὸ δειλινὸν περιπατῶν, ὦ φίλε, παρὰ τὸν
τῆς θαλάσσης αἱγιαλὸν, χαὶ ὀξέως πῶς ἀτενίζων εἰς
αὐτὲν, ἑώρων ὑπερθολήν τινα θείας δυνάµεως, καὶ
σοφἠς ἐπιστήμης τέχνην, e γε χαὶ τέχντν τὸ τοιοῦτο
καλεῖν χρἠ. Ὥσπερ γὰρ ὁ Ὁμηρικὸς στίχος φθέγγι-
ται Exslyo;"

Ὡς δ' ἄνεμοι δύο πόντον ὀρίνετον ἰχθυόεντα
Bopénc, xal Ζέφυρος, τώτε θρήχηθεν ἄητον'
Ἐ«ὐόντ' é£azivnc, ἅμιδις 06 τε xvpa xeAawór
Κορθύεται, xoAAÓr δὲ zapét dJa φυύυκος ἔχεναν"
οὕτω pot xal χ΄:ὲς Υεγονέναι δοχεῖ. Κορυφαῖς γὰρ
ὀρέων παραπλήσιον ἑώρων κύματα, xal, ὡς λόγον
εἰπεῖν, αὐτοῦ ἐφιχνούμενα.τοῦ οὐρανοῦ. Τὸ δ᾽ ἐντεῦ-
θεν οὐδὲν ἕτερον προσεδόχων 1| ἅπασαν ἐπιχλυσθή-
σεσθαι τὴν γῆν xal pot. φυγῆς ἐν τῷ vot τόπον, xai
τὴν τοῦ Νῶε ἀνέπλαττον Χιθωτόν. Τὸ δ᾽ οὐχ ἦν ὃ

D ἑνόμιξον, ἀλλὰ γὰρ ἅμα χυρτωθῆναι τὴν θάλασσαν,

πάλιν ἀνελύετο εἰς ἑαυτὴν, οὐχ ὑπερθαίνουσα τὸν οἱ-
χεῖον τόπον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, θεῖόν τι πρόσταγμα πε-
φοθηµένη. Καὶ χαθάπερ πολλάκις τῶν οἰκετῶν τις,
ἄχων τι πρὸς τοῦ ὃξσπύτου πράττειν ἀναγχαζόμενος,
τῷ μὲν προστάγµατι διὰ τὸν φόβον πείθεται, ὃ δὲ πά-
σχει πράττειν μὴ θέλων λέχειν τι οὐ τολμᾷ, τονθορύ-
ζει δὲ ἐν ἑαυτῷ θυμοῦ τινος πληρούμενος' οὕτω pot
πως ἐφαίνετο, xat τὴν θάλασσαν ὡσπερεὶ θυµουμένην,
καὶ ἓν ἑαυτῇ φράττουσαν τὴν ὀργὴν χρατοῦσάν τε
ἑαυτῆς, o0 βουλομένη τῷ δεσπότῃ φανερὸν ποιῆσαι
τὸν θυµόν. Quz ego sic vertebam * Heri dum sol ad
occasum vergeret, cum deambularem, o amice, prope
maris littus, el oculorum aciem in il/ul attente con-
jicerem. diving virtutis quamdam — exsuperantiam

831

LEONIS ALLATII

ρώδη εἶναι xa διαχαἩ, ὃς εἰ μὴ τῷ ἀναγχαίῳ τοῦ Α tur, et est pluvia, seu stilla ; si erit spissior, fuat

ποιῄσαντος αὐτὸν ὄρῳ κχατεἰχέτο, τί ἂν ἐχώλυσεν
αὑτὸν πάντα φλογίζοντα, x2X καταπιμπρῶντα συνεχη
πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἐν τοῖς οὖσιν ἐξαναλῶσαι νοτίδα;
Διὰ ταῦτα ὕδωρ ἀέριον γίνεται νεφουµένου τοῦ ἄνω
τόπου Ex τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀτμῶν, οὓς ποταμοὶ, xat
χρῆναι, xal τενάγη, καὶ λίµναι, xal πελάγη πάντα
προΐενται ὡς ἂν μὴ πάντα πυρακτῶν ὁ αἱθὴρ ἔπι-
λάδοι. Ether quid sit, non una est omnium senten-
tia; quidam existimarunt esse aerem ignitum, alii
calum. Porphyrius et ante eum Orpheus mentem
et intellectum Jovis appellaruut, Aristoteles lib. 1
De celo, cap. 5, et primo Meteor., necnon et lib.
De mundo, si tamen Aristoteles libri illius auctor
est, ad Alexandrum, athera cceli siderumque

substantiam, elementum a quatuor aliis sublunari- B

bus diversum, divinum, et corruptionis expers, non
eo quidem nomine; quod cum ignea sit flagret.
Sed quod ἀεὶ θεῖ. Οὁ ρανοῦ δὲ xai ἄστρων οὐσίαν μὲν
alü£pa καλοῦμεν, οὐχ ὣς τινες, διὰ τὸ πυρώδη οὖσαν
αἴθεσθαι, πλημμελοῦντες περὶ τὴν πλεῖστον πυρὸς
ἀπτλλαγμένην δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀεὶ θεῖν χυχλο-
φορουµένην στοιχεῖου οὖσαν ἕτερον τῶν τεσσάρων
ἀχήρατόν τε xai θεῖον. Et lib. 1 De celo reprehen-
dit Anaxagoram, quod pro igne, ztherem dixit,
quod et alios fecisse satis notum est. Hi namque
ab αἴθω, non ab ἀεὶ θεῖν, ztherem deducunt, in
quam sententiam et Cicero lib. n De natura deo-
rum ivisse videlur; οἱ Phornutus item De natura

deorum, cap. De ccelo : Ἡ δὲ οὐσία αὐτοῦ πυρώδης C

ἁστιν, ὡς δηλον Ex τοῦ ἡλίου xa ix τῶν ἄλλων
ἄστρων. "O0sv χαὶ αἰθὴρ ἐχλήθη τὸ ἑξώτατον µέρος
τοῦ χόσµου ἀπὸ τοῦ αἴθεσθαι. Eustathius tamen hic
pro ethere quartum elementum intelligit, videlicet
ignem, qui totam terram sua vi et facultate consu-
meret, nisi et jussu divino, et aquis aereis deline-
retur.

Col. 719, lin. 34. Συν ἆγονται περὶ τὸ ὕψος. Basi-
lius hom. 5: Συναγοµένων γὰρ τῶν ἀναθυμιάσεων
περὶ τὸ Όψος, xal πυκνουµένου τοῦ ἀέρος ταῖς Ex τῶν
πνευμάτων πιλῄσεσι, ὅταν μὲν αἱ τέως ἀτμοειδῶς xat
λεπτῶς ἑνεσπαρμέναι τῷ νέφει νοτίδες ἀλλήλαις προσ-
χωρῄήσωσι, σταγόνες γίνονται τῷ βάρει τῶν συγ-
χριθέντων φερόµεναι τὸ χάτω. Καὶ αὕτη ὑετοῦ γέ-
νεσις. Georgius Pisides De mundi opificio, pag. 19,
et Plinius lib. 11, capit. 42 : Extra has causas non
: negaverim exsistere imbres ventosque. Quoniam hu-
midam a terra, alias vero propter vaporem fumidam
exhalare caliginem cerium θε. Nubesque liquore
egresso in. sublime, aut ex aere. coaclo in liquorem
gigni. Densitas earum corpusque haud dubio conje-
clatur argumento, cum solem obumbrent, perspi-
cuum alias etiam urinantibus in. qualibet profun-
dam aquarum altitudinem. Etenim ex vapore solis
vi elevato in mediam regionem aeris paulatim fri-
gore nubes densantur, quas calore, vel alio quopiam
stimulante liquefiunt, et resolvuntur in aquam, de-
scenduntque diversimode pro vaporis dissimilitu-
dine : sj enim vapor fuit rarior, guttatim dilgbun-

imbres, atque nimbi. Ex quibus ita lacunam stp-
ple : Γίνεται δὲ οὕτως ὁ ὑετός. Συνάγονται απ
τὸ, elc.

Ibid., lin. 97. 'H δὲ χιὼν ἐκ τῶν ὑδάεων. Basi-
lius, hom. 5: Όταν δὲ τὸ ὑγρὸν ἐξαφρισθῇ cel;
βίαις τῶν ἀνέμων ἀνακοπὲν, εἶτα εἰς ἄχρον καταἠν.
χθὲν ὅλον δι ὅλου παγῇ, θραυοµένου τοῦ νέφους, f
χιὼν χαταφέρεται. Νου dissimilia habet Georgius
Pisides De mundi opificio; Plinius lib. n, c. 60,
Grandinem conglaciato imbre gigni , et nivem eodem
humore mollius coacto, pruinam autem ez rore ge-
lido. Sed brevi id explicemus sermone. Si vapor
humidus in aeris media regione subvectas densga-
tur, nec tum congelatur, fit pluvia, vel congelatur
priusquam in aquam convertatur, et fit mix ez
frigore tum fortiori quam pluvia, vel postquam ig
aquam resolutus fuerit, et fit grando; si vapor ia
infima regione aeris subsidet, vel congelatur e£
βι pruina, vel non congelatur, el fit ros. Nivem
candidissimam nigram invitis sensibus volebat esse
Anaxaguras, quia esset aqua concreta. Sextus Ermpi-
ricus Pyrrhon., Bypotyp. lib. 1, cap. 15, Νοούμενα
δὲ φαινοµένοις, ὡς ὁ ᾽Αναξαγόρας τὸ λευχῆν εἶναι
τὴν χιόνα, ἀντετίθει, ὅτι χιὼν ὕδωρ tot πεπηγός'
τὸ δὲ ὕδωρ ἐστὶ μέλαν, xaX ἡ χιὼν ἄρα µέλαινά ἐστ,
Quse argumentatio vel ex ilo solo refelli potest,
quod terminos in propositionibus mutet, quos si
non mutaret, ipsa per se rueret essetque ridicula :.
ipse sic formabat, Nix est aqua concreta ; aqua est.
nigra, ergo nix est nigra : cum ita esset formanda.
Nix est aqua concreta, aqua concreta est nigra,
tunc utique sequeretur, ergo nix est nigra. Sed
quis concederet aquam concretam esse nigram?
cum aquam etiam ipsam etsi non concretam ni-
gram esse non affirinaret,

Ibid., lin. 31. 'H δὲ βρο)τὴ κατὰ τοῦτον τὸν
«λόγον. Basilius, hom. 5 : Τὴν γὰρ στεῤῥότητα
καὶ ἁἀντιτυπίαν τοῦ πνεύματος τοῦ ἑναπολαμ»
6avopévou ταῖς χοιλότησι τῶν νεφῶν, χαὶ διὰ «.
βιαίως ἐχρήγνυσθαι τοὺς τὰς βροντὰς ἄποτε-
λοῦντας Φόφους, στερέωσιν βροντῆς dj Γραφὴ προο-
Ἠγόρευσεν. Gregorius Naziauzenus Je theologia :
Τί μοὶ φιλοσοφήσεις περὶ ἀστραπῶν καὶ Bpew

D τῶν, ὦ βροντῶν ἀπὸ γῆς σὺ, xa οὐδὲ μιχροῖς σπιν»

θῆρσι τῆς ἀληθείας λαμπόμενε, τίνας ἀτμοὺς αξτιάση
νέφους δημιουργοὺς, ἡ ἀέρος πύχνωσίν τινα, 1) VE iiy
τῶν µανοτάτων θλίψιν 3 σύῤῥηδιν: ἵνα ἡ μὲν θλίψις
cot τὴν ἀστραπὴν, ἡ δὲ ῥῆδις τῆν βροντὴν ἀπεργά-
σηται, ποῖον δὲ πνεῦμα στενοχωρούμενον, εἶτα οὐχ
ἔχον διέξοδον, ἵνα ἀστράψῃ θλιθόµενον, xaX βροντήση
ῥηγνύμενον; ex quibus locum Eustathii ita restitao :
Ἡ δὲ βροντὴ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον τῇ στεῤῥότητι
καὶ τοῦ πνεύματος ἀντιτυπίᾳ γίνεται. Celebris feit
eorum opinio qui existimarurt, tonitru fieri ezstia-
ctione ignis nubibus intercepti. Et quemadmodum
ferrum candens in aquam immersum stridet, ita
ignis ille, vel stella ignita, ut opinabatur Kpicurus,
in nubem delapsa stridorem excitat, sic in nubibes

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

834

, eontingére fatebantur. Hune stridorem ita descri- A ἄμμον ὅριον τῇ θα]άσσῃ; TO ἀσθενεστάτῳ πάντων

psit Ovidius.
Terribilem stridore sonum dedit, ut dare ferrum
Igne rubens plerumque solet, quod forcipe curva
um [aber eduxit lacubus demittit, at illud
Stridet, ei in tepida submersum stibilat unda.

Necnon et Lucretius,

Fit quoque ubi e nube ia nubem vis incidit ardens
Fulminis, hrc multo si forte humore recepit
Ignem continuo mag:t0 clamore trucidet :

t calidis candens [errum e fornacibus olim
Stridet ubi in gelidum propere demersimus imbrem.

Aristotelis et aliorum veterum philosophorum pla-
eita de generatione tonitrui lege apud Aristotelem,
lib. τι Meteor., cap. ult. ; Senecam lib. n Natural.
quest., cap. 17; Plutarchum lib. i De placitis,
eap. 9; Plinium lib. n, cap. 45, et in eumdem
comment. Jacobi Milichii ; Lucretium lib. v1; Al-
bertum Magnum tractat. 2, lib. in, cap. 2; Joan-
nem Siobzum, in Eclogis pliysicis, cap. 15; Ori-
genem lib. 1 Elenchi herct..et alios.

Col. 712, lin. 55. Συνἠήχθη τὸ ὕδωρ. De origine
maaris non constat inter philosophos. Anaximander
et Diogenes omnem locum, qui terram ambit, fuisse
humidum, et aqua repletum existimarunt, tum $0-
lis ardore exsiccatum plurimam ejus partem in
vaporem abiisse, eam vero qua remansit, mare
censtituere. Anaxagoras et Metrodorus putarunt
"mare esse terra? sudorem solis incalescentis, ideo-
«ue salsum, quia sudor sa!sus est. De his Aristot.
lib. 11 Meteor., cap. 1; et Plutarchus, lib. De placi-
"ες philosoph., cap. 16, et alii in ipso mundi exor-
.dio, cum Deus aquas unum in locum secrevisset,
duos globos, unum aqus, alterum terre, etsi inter
se diversos, continuos tamen mansisse.

lbid., lin. 28. "Iva μὴ ἐκ τῶν χωρίων. Dasilius
hom. 4: "Iva μὴ τὸ ἐπιῤῥέον ὕδωρ τῶν δεχοµένων
αὐτὸ) χωρίων ὑπερχεόμενον, μµετεχβαϊνον si, xa
ἆλλα ἐξ ἄλλων πληροῦν, πᾶσαν χατὰ τὸ συνεχὲς ἐπι-
κλύσῃ τὴν Ίπειρον, ἐχελεύσθη συναχθῆναι εἰς συν-
αγωγὴν μίαν. Ex quibus ita locum Eustathii supple,
ἵνα μὴ ἐχ τῶν χωρίων, ἔνθα ἐστὶ, ὑπερχεόμενον xat
ὀπεχθαῖνον (vix. τὴν fj. Hujus autem rationem qui-
dam esse volunt propensionem scilicet, quam habet
aqua υἱ sese in rotundam figuram conglobel, quz
ad ejus impetum cohibendum satis esse sibi autu-
.imant exemplo guttarum que e tegulis pendent, nec
fluunt. Alii divine potenti: et bonitati id acceptum
referunt, que humana salutis et vitae gratia furens
ae imminens mare, veluti quodam freno compescit,
et jam proclive contundit, idque habent et ex locis
Patrum, quos infra adducemus, et ex aliis sacre
Scripture testimoniis, que passim cuilibet occur-
runt.

Ibid., lin. 40. Διὰ τοῦτο µαινοµένη xoAAáxic.
Basilius hom. 4: Διὰ τοῦτο µαινοµένη πολλάχις ἐξ
ἀνέμων dj θάλασσα χαὶ εἰς Όψος µέγιστον διανιστα-
µένη τοῖς χύµασιν. ἐπειδὰν μόνον τῶν αἰγιαλῶν ἄφτ-
ται, εἰς ἀφρὸν διαλύσασα τὴν ὁρμὴν, ἐπανῆλθεν. Ἡ
ἑμὲ οὗ φούηθήσεσθε, λένει Κύρος, tv τιθάµτα

τῇ ψάμμῳ ἡ ταῖς βίαις ἀφόρητος χαλινοῦται. Admi-
randam Dei potentiam, et in genus humanum cle-
mentiam, dum furentibus undis terminos constituit,
impetusque fluctuum cohibet, et arena quasi inter-
stitio quodam mare discriminat a continenti, et pe-
riculum arcet, summi viri summa eloquentia pra-
dicare conati sunt ; unam, vel alteram eorum sen-
tentiam, quia elegantissima est, non gravabor de-
scribere. Theophylactus Simocatus, epist. $9: Ὅρους
ὁ δημιουργὸς xat τῷ θαλαττίῳ διετάξατο xAóbnvi, '
xai τοῖς αἰγιαλοῖς τὸ πελάγιον χεχαλίνωται ῥεῖθρον.
Καὶ «άμμος τις ἐπὶ μικρᾷ ἠπείρῳ θαλάττῃ µεταί-
Xutov. Ob γὰρ ἁδιχεῖν dj θάλαττα τὴν γείτονα γῖν
συγχεχώρηται’ παλινδρομεῖ δὲ πρὸς ἑαυτὸ τὸ ῥεῖθρον
µαινόμενον μεγάλην ἀπειλῆσαν τῇ χέρσῳ τὴν ἔφοδον;
Andreas Cretensis oratione : Εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον
xai εἰς τοὺς χοιαηθέντας. Τίς ὁ τιθεὶς θαλάσσῃ ψφάµ-
pov ὅριον; Φόδῳ δὲ τίνος χαλινουµένη συστέλλετας,
καὶ ἡμεροῦται, καὶ τῶν ἰδίων ὅρων ἐντὸς χαθελκο-
µένη συνέχεται, xal ὑγρὰς οὗ παρατρέχει θύρας,
ἀλλ' ὡς φορθαιὰν χατὰ ὁτόμα τὸ πβόσταγμα φέρουσα
τῆς μὲν γείτονος κατεξανίσταται γῆς, εἰς ἑαυτὴν δὲ
ἀναποδίζουσα ὑπτίως τὸν μὲν ἀτμὸν ἑξαφρίζει, πρὸς
δὲ τὰ χείλη τῷ σάλῳ συμφύρεται, χαὶ πρὸς τοὐπίσω
χωρεῖ τὸ δουλιχὸν ὑπογράφουσα σχΏμα. Omnium
elegantissime Methodius Patarensis episcopus, lib.
De libero arbitrio, ubi Valentinum ita facit loquen-
tem : Χθὲς τὸ δειλινὸν περιπατῶν, ὦ φίλε, παρὰ τὸν
τῆς θαλάσσης αἱγιαλὸν, xal ὀξέως ct; ἁτενίζων el;
αὐτὴν, ἑώρων ὑπερθολήν {ινα θείας δυνάµεως, xàl
cogis ἐπιστήμης τέχνην, el ve καὶ τέχντν τὸ τοιοῦτο
χαλεῖν χρἠ. Ὥσπερ γὰρ ὁ Ὁμηρικὸς στίχος φθέγγι-
ται ἐχεῖνος

Ὡς δ᾽ ἄνεμοι δύο zórcov óplvstor ἰχθυόεντα
Bopénc, xal Zégvpoc, tote θρήχηθεν ἄητον
'EAgórc ἐξαπίγης, ἄμυδις δέ τε xvpa xeAawór
Κορθύεται, zoAAór δὲ παρὲξ da φύυκος ἔχεναν'
οὕτω pot xal χ.ὲς γεγονέναι δοχεῖ. Κορυφαῖς γὰρ
ὀρέων παραπλῄσιον ἑώρων χύματα, xal, ὡς λόγον
εἰπεῖν, αὐτοῦ ἐφικνουμενα.τοῦ οὐρανοῦ. Τὸ δ᾽ ἐντεῦ-
θεν οὐδὲν ἕτερον προσεδόχων ἡ ἅπασαν ἐπιχλυσθή-
σεσθαι τὴν γῆν xal uot φυγῆς Ev τῷ vot τόπον, xai
την τοῦ Νῶε ἀνέπλαττον χιδωτόν. Τὸ δ' οὐκ ἦν ὃ

D ἑνόμιξον, ἀλλὰ γὰρ ἅμα χνυρτωθῆναι τὴν θάλασσαν,

πάλιν ἀνελύξτο εἰς ἑαυτὴν, οὐχ ὑπερθαίνουσα τὸν οἱ-
χεῖον τόπον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, θεῖόν τι πρόσταγμα πε-
φοθηµένη. Καὶ χαθάπερ πολλάχις τῶν οἰχετῶν τις,
ἄχων τι πρὸς τοῦ δεσπύτου πράττειν ἀναγχαζόμενος,
τῷ μὲν προστάγµατι διὰ τὸν φόδον πείθεται, ὃ δὲ πἀ-
σχει πράττειν μὴ θέλων λέγειν τι οὗ τολμᾷ, τονθορύ-
ζει δὲ Ev ἑαυτῷ θυμοῦ τινος πληρούμενος. οὕτω [ol
πως ἐφαίνετο, xat τὴν θάλασσαν ὡσπερεὶ θυμουμένην,
χαὶ ἓν ἑαυτῇ φράττουσαν τὴν ὀργὴν χρατοῦσάν τε
ἑαυτῆς, οὗ βονλομένη τῷ δεσπότη φανερὸν ποιῆσαι
τὸν θυµόν. Quz ego sic vertebam * Heri dum sol ad
occasum vergeret, cum deambularem, o amice, prope
maris littus, οἱ oculorum aciem in ilu attente con-
jicerein, divine — virtutis quamdam. exiuperantigm

855

LEONIS ALLATIT

aspectu percipiebam : εἰ excellentiá ας singularis A duo globi efficerentür, sed ita fuerunt omnia dispe-

scientie arlem, ai ars hac vocata est. Etenim ut
Homericis illis versibus relatum est :

Sicut autem ventiduo pontum commobent piscosum
Boreas et Zephyrus, qui e Thracia spirant
Ruentes repente, simul vero et unda nigra
Attollitur, multanique exira mare algam fundunt :
ita. mihi heri contigisse videtur : summitatibus enim
montium similes aspiciebam undas, qua si ditere fas
est, ipsum celum tangebant ; unde hinc tantum hoc
exspeciabam, uiiversam scilicet terram submergen-
dam ; ei mihi locum in quo me fuga reciperem, animo
fingebam, et. Noelice arce exemplar considerabam.
Verumtexspectatio mea frusirata est. Simul enim ac
mare intumuil, iterum vice versa fractum mare dis—

sita, ut ex his duobus aeparatis, contiguis tamen,
unur efficeretur rotundum, et globus unus perfe.
clissimus, non geometrica rotunditate. Quod enim
in aquis abundabat, in cavernis terrse occlusem
est, et in profundissimis vallibus receptum, quod
in terris super aquas emersit, in impendentium
fnonüum altitudines porrectum surrexit; et sie
squaliter undique terra et aquz sustinentur, et sue
tinent, neque exceduntur neque excedunt. Fieri
tamen potest, ut quemadmodum una pars terre
alia eminentior est, alia alia depressior, nec tamea
terrain esse rotundam negabimus, sic et una regio,
et locus sit ipso mare humilior, ita ut si aditus
pateret aquis submergetetur, altera altior et emi-

solvebatur, ulira proprium locum non concedens, di- B acntior; quemadmodum Aristoteles de regiome

vino quodam, ul summalim dicam, jussu perterri-
έαπι. Et quemadmodum sapius servus. quispiam, si
invitus a domino ad opus compellatur, imperio qui-
dem timore ductus audit, at quod subit, cum nolens
agat, palam effari non ausus sub lingua inmurmu—
fal, iracundia exardens : sic mihl quodammodo et
mare videbatur ; etsi enim. ira. e[fferbuerat, in semet
fram continebat sibi frenos injiciens, et furorem
&uum Domiho manifestare notens, Reliqua hujus
orationis Graeca et Latina cum nostro Metho-
dio dabo. Vide przterea Georgium Pisidem De
mundi opificio, el Joánnem Chrysostomum super
illud Hierem. cap. v, vers. 22, Qui posui arenam
terminum mari, in catena quae a nobis Latina facta
jam est publici juris.

Col. 712, lin. 45. Ἑ τεὶ τί ἑχώ.υσε. Basilius hom.
4 :'Entt τί Σχώλυε τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν πᾶσαν
τὴν Αἴγυπτον χοιλοτέραν οὖσαν ἑαυτῆς ἐπελθεῖν, xal
συναφθῆναι τῷ παρακειµένῳ τῇ Αἰγύπτῳ πελάγχει, εἰ
μὴ τῷ .προστάγµατι ἣν πεπεδηµένη τοῦ χτίσαντος;
Et in hoc etiam sunt variantes philosophorum sen-
tentia. Quidam eniin terram mari depressiorem
affirmant, Catharinus ad cap. 1: Genes., Canus,
Burgensis, nostet hic auctor; Basilius et alii : eam
probabiliorem censet S. Thomas, 1 part., q. 69,
art. 4 : idem et Cicero censuisse videtur, 1 De na-
tura deorum n : Mare, inauit, cum supra terram sit,
sedium tamen tert locum expetens. congregatur

AJgyptiorum οἱ mare Rubro tanquam certissimum
notat libr. primo Meteor., cap. ultimo; et ita exi-
Stimo auctores quos supra nominavi esse intelli
gendos, omniaque dubia et argumenta; in utram-
que partem adducta facillimo negotio solvi : divi-
namque sapientiam et bonitatem dilucidius inne-
tescere, qu? omnia ita in pondere et mensura dis-
posuit.

Ibid., lin. 49. "Οτι δὲ ἀληθὲς τοῦτο. Basiliws
hom. 4: Ἐπεὶ «tl ἐχώλνε τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν .
πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον χοιλοτέραν οὖσαν ἑαυτῆς ἐπελ-
θεῖν, xal ὀυναφθηναἰί τῷ παραχειµένῳ τῇ Αἰγύπιῳ
πελάχει, εἰ μὴ τῷ προστάγµατι ἣν πεπεδηµένη τοῦ
Χτίσαντος» "Ότι γὰρ ταπεινοτέρα τῆς Ἐρυθρᾶς ϐα-
λάσσης ἡ Αἴγυπτος, ἔργῳ ἔπεισαν ἡμᾶς ὀἱθελῄσαντες
ἀλλήλοις τὰ πελάγη συνάγαι, τότε Αἰγύπτιον xal τὸ
Ἰνδικὸν, ἐν ᾧ ἡ Ἐρυθρὰ θάλασσα. Διόπερ ἐπέσχον
τὴν ἐπιχείρησιν πρῶτος ἁρξάμενος Σέσωστρις ὁ Αἰ-
γύπτιος, xal ὁ μετὰ ταῦτα βουληθεὶς ἐπεξεργάσα-
σθαι Δαρεῖος ὁ Ἰῆδος. Habuerunt ab Aristotele lib. 1
Meteor., cap. ult: Δηλοϊ δὲ τὸ γινόµενον Οὓς γάρ
φαμεν ἀρχαιοτάτους εἶναι iiv ἀνθρώπων Αἰγυπτίους,
τούτων ἡ χώρα πᾶσα γεγονυῖα φαίνεται xal οὖσε
τοῦ ποταμοῦ ἔργον. Καὶ τοῦτο χατά τε τὴν χώραν
αὐτὴν ὁρῶντι δῆλόν ἔστι, xal τὰ περὶ τὴν Ἐρυθρὰν
θάλασσαν τεχµήριον ἰχανόν. Ταύτην γὰρ τῶν βασι»
λέων τις ἐπειράθη διορύττειν. O6 γὰρ μιχρὰς εἶχεν
ἂν αὐτοῖς ὠφελείας πλωτὸς ἅπας ὁ τόπος γιγνόµενος,

undique equaliter, neque redundat, neque effunditur. p, Λέγεται δὲ πρῶτος Σέσωστρις ἐπιχειρῆσαι τῶν πα-

Alii terram esse mare altiorem, ut Chrysostomus
hom. 9 ad pop. Antioch.; Augustinus in psal. cxxxv;
Hieronymus in illud psal. xxxi, Congsegans sicut in
wire aquas maris; Damascenus lib. i1 Fid. orthod.
cap. 9 et 10; Contarenus lib. τι De elementis, et alii.
Quee dux opiniones etsi multum inter se distare
videntur, ego tamen dixerim neutram falsam, sed
certissimam utramque et veram, si non de universo
terrz elemento; neque aqua, sed parte quadam in-
lelligatur. Quamvis enim Deus aquas terram om-
tiem suo flusu occupantes separatas in unum vel-
"tj locum, οἱ stationem detulerit, et terra eas in
proprio sinu, caverna duntaxat amplissima, mutuo
cómplexu exceperit, non tamen id ita contigit, ut

Aawpv* &AX εὗρεν ὑψηλοτέραν οὖσαν τὴν θάλαττα”
τῆς γῆς. Διὸ ἐχεῖνός τε πρότερον, xat Δαρεῖος ὕστο-
p^v ἑπαύσατο διορύττων, ὅπως μὴ διαφθαρῇ τὸ ῥεῦκε
τοῦ ποταμοῦ συμμµιγείσης τῆς θαλάττης. Strabe
lib. t : Απιθάνως δὲ λέγω, ὅτι πρὸ τῶν Ἐρωϊχῶν ob-
δεµία ἣν διώρυξ. Τὸν δὲ ἐπιχειρήσαντα ποιῆσαι T
σωστῥριν ἁποστῆναί φασι, µετεωροτέραν ὑπολαδόντια
τν τῆς θαλάττης ἐπιράνειαν. Et lib. xvii : Ἐτμθθη
δὲ dj διώρυᾷ χαταρχὰς μὲν ὑπὸ Σεσώστριος πρὸ τῶν
1Ἰ ρωϊκῶν, οἱ δὲ ὑπὸ τοῦ Ψαμμητίχου παιδὸς

µένου µόνον, εἶτα ἐχλιλόντος τὸν βίον" ὕστερον δὲ
ὑπὸ Δαρείου τοῦ πρώτου διαδεξαµένου τὸ ἑξῆς ἔργον. .
Καὶ οὗτος δὲ, δόξῃ φευδεῖ πεισθεὶς, ἀγῆχε τὸ ἔργον
περὶ σωντέλειαν Ίδη. Ἐπείσθη yàp υκτεωροτέραν

851

IN EUSTATHIIL HEXAEMERON NOTAE.

858

εἶναι τὴν Ἐρυθρὰν θάλατταν τῆς Αἰγύπτον, xat εἰ A Reliqua lege apud ipsum; lege prseterea Macro-

διαχοπείη πᾶς 6 μεταξὺ ἰσθμὸς, ἐπιχλυσθήσεσθαι τῇ
θαλάτιῃ τὴν Αίγυπτον. Hi tamen dissentiunt ab
Heredoto, qui omnes fossas et dioryges a Seso-
&tride fuisse effossas auctor est, sed de hac ne ver-
bum quidem, sed ejus effossionem tribuit, lib. n,
Psammeticho regi, qui multis post Sesostrim annis
vixit: Ῥαμμητίκου δὲ Νεχὼς παῖς ἐγένετο, xat ἐδα-
εΒενε Αἰγύπτου, ὃς τῇ διώρυχι ἐπεχείρησε πρῶτος
«fj εἰς Ἐρυθρὰν θάλασσαν φερούσῃ, τὴν Δαρεῖος ὁ
Πέρσης δεύτερα διώρυξε. ldem habetur apud Dio-
dersm. Unde immerito reprehenditur a Pererio
Basilius veluti memoria lapsus, aut mendum ejus
scriptis aliunde irrepsisse.

Col. 712, lin. 55. Kal μὴ ἀπὸ ταύτης &AA4nv. Ba-

bium Saturnalium lib. vi, Plinium, Pomponium
Melam, Solinum, Strabonem, et alios.

lbid, lin. 7. Οὐ τὰ τυχόντα δὲ τῶν ὐδάεων.
Fusius hoc idem Basilius hom. 4 : Οὐ γὰρ δήπου
xai τὰ τελµατιαῖα, xat τὰ ἐξ ὄμέρων συναθροιζό- -
μενα προφέρειν ἡμῖν ὀφείλουσι, xal διὰ τούτων τὸν
λόγον ἡμῶν ἑλέγχειν οἴεσθαι' ἀλλὰ τὴν µεγίστην,
xaX τελεωτάτην αυνδρομὴἣν τῶν ὑδάτων ὠνόμασε συν-
αγωγὴν μίαν. Καὶ γὰρ τὰ φρέατα συναγωγαὶ ὑδά- —
των εἰσὶ χειροοίπτοι, xaX τὸ κθιλανθὲν τῆς γῆς τῆς
ἑνεσπαρμένης νοτίδος ἐπιῤῥεούσης. OO τοίνυν τὰ τυ-
χόντα τῶν ὑδάτων ἀθροίσματα ἡ τῆς συναγωγῆς ἐμ-
φαίνει προσηγορία, ἀλλά τὶν ἐξέχουσαν xat µεγίστην,
ἓν fj xdv τὸ στοιχεῖον ἀθρόον διἀδείκνυται. Ut. enim

silius hom. ἆ : Τουτέστιν ἄλλη ἀπὸ ταύτης μὴ ἀπο- P vastam illam maris molem efficeret, non quicun-

χενηθήτω, ἀλλ᾽ ἐν τῇ πρώτῃ συλλογῇ ἁπομεινάτω τὸ
συναγόµενον.

Ibid., lin. 56. Πο1.1ὰ γὰρ ἦν. Basilius hom. 4:
Ἔνπειτα ὁ εἰπὼν συναχθῆναι τὰ ὕδατα εἰς συναγωγὴν
μίαν, ἔδειξέ σοι, ὅτι πολλὰ ἣν χατὰ πολλοὺς τόπους
διηρημένα τὰ Ὁδατα. Αἴ τε γὰρ τῶν ὁρῶν κοιλότητες
φάραγξι βαθείαις ὑπεῤῥηγμέναι εἶχον τῶν ὑδάτων
εν συλλογἠν. Ex quibus loco huic mutilo reme-
dium, ita enim restitue : Πολλὰ οὖν χατὰ πολλοὺς
«ónouc διῃρηµένα τὰ ὕδατα. Αἴ τε γὰρ τῶν ὁρῶν xot-
λότητες εἶχον τῶν ὑδάτων τὴν συλλογὴν xai αἱ φά-
gares.

Col. 715, lin. 5. Τοὺς xóAxovc σηµαίνει. Basi-
lius hom. 2 : Τὰ δὲ συστήµατα τῶν ὑδάτων, τουτέστι
κοὺς χόλπους τοὺς χατὰ ἴδιον σχηµα ὑπὸ τῆς περι-
χειµένης Ὑῆς ἀπολειφθέντας, θαλάσσας ὁ Κύριος
προσηγόρευσε * θάλασσα ἈἙόρειος, θάλασσα Νότιος,
Ἕψα θάλασσα, xat Ἑσπερία πάλιν ἑτέρα. Καὶ ὀνό-
µατα τῶν πελαγῶν ἱδιάζοντα Πόντος Εὔξεινος, xal
Ἡροπόντιο,, Ἑλλήσποντος, Αἰγαῖος xai Ἰόνιος ,
λαρδονιχὸν Λέλαγος, χαὶ Σιχελιχὸν, xal Τυῤῥη-
νιχὸν ἕτερον, xai µυρία Ὑε ὀνόματα πελαγῶν, ἃ
μαχρὺν ἂν «Ur, xat ἀπειροχαλίας μεστὺν δι ἀχριθείας
ἀπαριθμῄήσασθαι, Gregorius Cyprius in Maris en-
comio :Κόλπους μὲν πολυειδεῖς ἀναλίσσουσα, νήσους
δὲ aD ix µέσης μικχρὰς καὶ µείζους ἀναδιδοῦσα, xal
πορθμοὺς iv. στενῷ εἰς μέσον διήχοντας ἁπεργαζο-
µένη, τίς ἂν λόγος µετρίως εἰπεῖν ἀποχρήσοι. Quse

que res, sed grandes, el immensse requirebantur.
Quid stilla ad tantam aquarum illuvriem? Et lizc
sententia fuit etiam Arist. lib. 11 Meteor. Atque
omnia quidem maria, extra omnem controversiam
cum Oceano continua sunt, preter mare Caspium
de quo non satis convenit ihter auctores.

lbid., lin. 14. Ὥσπερ γὰρ τὸ xvp. Basilius
hom. 4: Ὥσπερ γὰρ τὸ πῦρ καὶ εἰς μιχρὰ xaza-
κερματισμένον ἐστὶν ἐπὶ τῆς ὧδε χρείας, xat ἀθρόον
ἐπὶ τοῦ αἰθέρος χέχυται’ καὶ ὁ ᾽Αἡρ διῄρηται μὲν καὶ
xac μικρὰ χαὶ ἀθρόως δὲ τὸν περἰγειον ἑχπεριείληφα
τόπον 'σὔτω χαὶ ἐπὶ τοῦ ὕδατος, εἰ καὶ μιεχραίτινές εἰαι
δι]ρημέναι συστάσεις; ἀλλὰ µία γε συναγωγὴ ἡ τὸ
ὅλον στοιχεῖον τῶν λοιπῶν ἀποχρίνασα. Ίαο ignis
similitudo, quamvis rem de qua sermo est institu-
tus commode explicet, non tameh in omnibus suis
partibus esse veram opinamar. Aqui namque qux
in paludibus, lacubus, aliisque locis fluitant, ejus-
dem sunt rationis et natur? cum elemento aqueo,
et in ullo alio nisi loco, sapore, et pondere diffe-
runt ; ignis autem quo ulimur nos infra regionem
aeris non est cjusdem formas cum illo elementari,
cum noster impurior sil et crassior, et ideo lumi-
nosior, nec illam siccitatem et calorem in se ha-
bet, quem ignis elementaris, sed longe diversa ra-
tione ardet, et comburit, suosque praestat effectus.

lbid., lin. 15. Πηγἡ γάρ ἐστι τῆς περὶ γῆν.
Eadem habet Basilius hom. 4, et Gregorius Cypriua

omnia elegantissime Dionysius Alexandrinus De p in Maris encomio : Μήτηρ δὲ τοῦ παντὸς ὕδατος, προσ-

situ orbis, que quia Commentarii loco esse possunt
non gravabor ascribere :

Πάντη ὃ ἁκαμάτου φέρεται ῥόος ὠχεαγοῖο
Elec μὲν ἑὼν., πολῇσι ἕ ἐπωγυμίῃσι» ἀρηρώς.
τοι à μὲν Aoxpoio παρ ἑσχατιὴν ζεφύροιο
"AtJac ἑσπέριος χικ.ἑήσχεται᾽ αὐτὰρ Ὀπερθεν
Πρὸς βορέη», ἵγα π«ῖδες ἀρειμανέων Ἀριμασπῶγν,
όντον pv χα.έουσι πεχηχύτα τε. xpóviór τ8.
1 οι δ' αὖ καὶ νεκρὸν ἐφήμισαν, οὔν εκ ἀφαυροῦ
Ηείου. Ἡράδιον ὑπεὶρ dAa τήν δε φαείνει,
Αἰεὶ δὲ σχιεροῖσι παχύγεται ἐν γεφέ.ῃσι».
Αὐτὰρ ὅθι ἀρώτιστα φαείνεται ἀγθρώποισιν
"Hor κα.έουσι καὶ ᾿Ι[γδικὸν οἶδμα 0aAdc onc.
"Arx: δ' Ἐρυθραϊόν τε, xal Αἰθιόπιον xaAÉ£ovc'r
Πρὸς νότον. Ἓνθα δὲ zoAAóc ἁοιχήτου χβογὸς
av

Ἐχκτέταται, μα.εροῖσι xexavpéroc ᾖε.ίοισιν.

κείσθω δὲ xal παντὸς ὑγροῦ θάλασσα εὔδτλον, ὡς
xai χούτὼν οὐχ ἄλλη τις αἰτία τὸ µέρος 10010, ὅτι μὴ
θάλασσα οὗ 6h µόνα ταῦτα τὴν ὑγρὰν, ὡς μητέρα,
πατὰ τὸν εἰρημένον χέχτηται τρόπον.

lbid., lin. 47. Kal πᾶσα ἡ Tj ὑπόνομος. Fusior
Basilius hom. & : Πρῶτον μὲν ὅτι πηγἡ τῆς περὶ γῆν
ἁπάσης νοτίδος ἐστὶ τὸ τῆς θαλάσσης ὕδωρ, τούτο μὲν
ἐν τοῖς ἁφάνέσι πόροις διαδιδόµενον, ὡς δηλοῦσιν αἱ
σομφώδεις τῶν ἠπείρων, xat ὕπαντροι, ὑφ᾽ ἃς ἡ ῥοώ-
δης διαυλωνίζουσα θάλασσα, ἐπειδὰν σχολιαῖς xal
πρὸς τὸ ὕὄρθιον φεροµέναις ἑναπολειφθῇ διεξόδοις,
ὑπὸ τοῦ χενοῦντος αὐτὴν πνεύματος ὠθουμένη φέρε-
ται ἔξω τὴν ἐπιφάνειαν διαῤῥήξασα, καὶ γίνεται mó-
τιµος ix τῆς διηθήσεως τὸ πικρὸν ἰαθεῖσα. "Ἠδη δὲ

LEONIS ALLATII

xai θερµοτέρας ix μετάλλων ποιότητος κατὰ τὴν A corpora enim élerentaria nature lege atque or-

6:££obov προσλαδοῦσα ἐκ τῆς αὐτῆς τοῦ χινοῦντος ai-
τίας ζέουσα γίνεται ὡς τὰ πολλὰ, xal πυρώδης: Ὅπερ
πολλαχοῦ μὲν τῶν νήσων, πολλαχοῦ δὲ τῶν παραλίων
τόπων ἔξεστιν ἱστορῆσαι * ὄπουγε xal κατὰ τὴν µε-
σόγειον τόποι τινὲς τῶν ποταµίων ὑδάτων γείτονες,
ὡς μιχρὰ µεγάλοις εἰχάσαι, τὰ παραπλήσια πάσχρνσι.
Πρὸς οὖν t τοῦτο εἴρηταί pot; "Ott πᾶσα ὑπόνομός
ἐστιν d) γη διὰ πόρων ἀφανῶν ἐκ τῶν ἀρχῶν τῆς 0a-
λάσσης ὑπονοστοῦντος τοῦ ὕδάτοως. De aquarum vi-
ribus, et saporibus, aliisque qualitatibus, vide que
ex Aristotele compendio dicit Stobzus in Physicis
eclogis , cap. 54.

Col. 713, lin. 19. Ἡ γάρ ῥοώδης θάλασσα. De
fluminum fontiumque causa et origine plura Aristo-
teles lib. r Meeor., cap. 15, et lib. n, cap. 2;
Plato, in. Phedone; Georgius Agricola, lib. 1 De
oriu el causis sublerraneorum; Albertus Magnus,
lib. 11 Meteor., tract. 12, capit. 11; Jacobus Mili-
chius, in capit. 105 lib. m Plinii; Valesius De
sacra philosophia, cap. 65, et alii. Fuit quorumdam
opinio intra terram esse quasdam cavitates et al-
veos, quibus imbres excipiantur, atque ex iis fontes
et fluvios dimanare, et aquas illas usque ad futuram
hiemem sufficere, nec exarescere antequam rursus
pluat : siccari vero eos quorum alvei minores sunt,
et ob defectum aquarum non fluitant usque 4d no-
vas pluvias. Aristoteles et alii causam primam ge-
herationis fluviorum statuunt loci naturam, ubi
propter soli raritatem, multus et copiosus spiritus
generatur, qui quam proxime ad vaporis naturam
accedit. Deinde vero frigore loci in aquam co-
gitur, qux ejecta fons et origo fluviorum est.
Nec videtur absurdum si propler eamdem cau-
sam interre visceribus generatur aqua propter
quam supra terram in aere; pari enim ratione in
vaporante aere frigus operatur. Qu: Aristotelis
opinio si recte consideretur suam habet probabili-
tatem, nec ila absona est in philosophia ut ex-
pelli omnino mereatur. Christiano tamen homini, ea
super hoc sententia est amplexanda, qua est san-
ctorum Patrum communis, et sacrz Scripturz testi-
moniis confirmatur. Originem fontium e mari esse
a quo effluunt, et in quod influunt, ita Basilius,

dine coelestibus obediunt. Albertus lib. n Meteer.,
tract. 2, cap. 12, inquit vapores in terris, cavermis
elevatos reflexosque attrahere ad se aquam, eamque
sursum efferre, et continua sua actione, et illis
ad montis latera poros aperire, quibus tandem
erumpit. Alii dicunt, cum terra multis sit pervia
specubus, aquam maris in ejusmodi cava loca sese
inducere, qua quia sunt ahgusta, neque tantam
maris molem capere queunt, eam aquae portionem
compressam ad extrinsecus incumbenle mari egres-
sum qua via possit, qu:xerere, sicque fieri aquarum
exsilitiones. Alioruin alios modos et rationes quaere
in dictis auctoribus.

Ibid., lin. 24. Πάλιν δὲ ἐπειδάν. Causam pre-
pter quam aqu:ze cum ex uno et eodem fonte, mare
scilicet, originem trahant, non eàmdenr servent et
qualitatem, et saporem, sed secundum loti varie-
tatem ipse etidm varientur pete a philosopbis.

Ibid., lin. 37. Αὕτη xal cor ἀερίων ὑδάέων. Βὰ-
silius, hom. 4 : Καλὴ xal διότι τοῖς ἀερίοις ὑδᾶσιν
&pyf τίς ἐστι καὶ πηγη, θαλπομένη μὲν τῇ ἀχτῖνι
τοῦ ἡλίου, ἁποτιθεμένη δὲ τὸ λεπτὸν toU Ὁδατος διὰ
τῶν ἀτμῶν, ὄπερἑλκυσθὲν εἰς τὸν ἄνω cÓfov, εἶτα χατα-
ψυχθὲν διὰ τὸ ὑψηλότερον γενέσθαι τῆς ἀπὸ τοῦ ἑδά-
φοὺς ἀνάχλάσεως τῶν ἀχτίνων, xaX ὁμὸῦ τῆς Ex τοῦ
νέφους σχιᾶς τὴν φύξιν ἐπίτεινούσης ὑετὸς γίνεται,
xaX πιαίνει τὴν γην. Gregorius Cyprius in Maris en-
comio : "Όμθροι δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοις, xal δρόσοι,
χαὶ νιφετοὶ, νεφέλαι τε a0 αἱ τούτους γεννῶσαι, xal
ὅσα πρῶτον εἰς τὸν ἄνω συνιὀτάµενα τόπον, sis" ἐχεῖ-
θεν εἰς γῆν χάτεισιν. Quomodo autem in aere aqve
geherentur explicavimus superius.

Ibid., lin. 55. Kal ἔτι xal vvv. Basilius, nom. 5:
Ἡ γὰρ-τότε φωνὴ, xaX τὸ πρῶτον ἐχεῖνο πρόσταγμα
οἷον νόµος τις ἐγένετο φύσεως, καὶ ἑναπέμεινε τῇ
Y1j, τὴν τοῦ γεννᾷν αὐτῇ xat καρποφορεῖν δύναμιν εἰς
τὸ ἑξῖς παρεχόµενος. Et inferius : Ἵνα πρῶτον. ix-
εἴνο πρόσταγμα διδασχαλεῖον τῇ φύσει γένηται πρὶς
τὴν ἑδῆς ἀχολουθίαν. Et hom. 9 : Nónaov ῥῆμα θεοῦ
διὰ τῆς χτίσεως τρέχον, xat τότε ἀρξάμενον, xal µέ-
χρι νῦν ἐνεργοῦν, xoi εἰς τέλος διεξιὸν ἕως ἂν ὁ χό-
epo; συμπληρωθῇ. Vide locum ; est enim optimus.

homil. 4, noster Eustathius in hoc loco, Hieronymus p Leontius Arabissi episcopus sermone de creatioae

ad primum caput Ecclesiastz, Isidorus, |. τή Ori-
ginum, c.30; Damascenusi Ρε fid. orihod., cap.9;
Gregorius Cyprius in Maris encomio, et ex aliis;
Plato in Phoedone ; Plinius lib. i1, cap. 65 ; Philo
Judzus De mundi opificio. Variant tamen in expli-
catione illius, quomodo videlicet suopte ingenio
gravis possit e nari ascendere in allissimos mon-
tes, e quibus erumpit in tanta copia. Eustathius
aquam maris spiritu, flatuve interius movente sur-
xam ad scaturigines impelli. His consentit Basilius,
Plinius, Plato. S. Thomas, n 3 Sentent, dist. 14,
qusest. 1, ait; fontanam et fluviatilem aquam at-
trahi sursum vi celestium corporum communis
boni gratia, Nec motum hune aque osse violentum,

ei Lazaro redivivo, non incompta similitu.ine ver-
bum illud divinum, ait, loco seminis in rebus ge-
nerandis fuisse, eamque in rebus illis vim habuisse
quam et semen ; et adhuc ad conceptionem con-
currere. Τί λέγεις αἱρετιχέ; Βλέπεις ἀντὶ χατα-
θολῖῆς σπέρματος τὸ τοῦ λόγου γινόµενον πρόσταγµα.
Καὶ πῶς ἀμφίθολον λέγεις τῆς παρθενιχῆς γεννήσεως
τὸ μυστήριον ; "À γὰρ νῦν σπέρµατος ἄνευ οὐ τίχτι-
ται, τούτοις ἡ φωνὴ tÓte συνέτρεχε τοῦ χαλοῦννος
πρὸς γέννησιν, καὶ συλλήψεως τρόπον, ὁ τῆς χελεύ-
σεως ἐμιμεῖτο νόμος, χαὶ διὰ μιᾶς φωνῆς &capxouto
τὰ πάντα. Καὶ ὁ τότε σαρχώσας τὴν χτίσιν, xol
σπόρον ἀσπόρως χορηγήσας τοῖς πᾶσιν, αὑτὸς ἀπὸ
Ἀογιχῆς σαρχωθεὶς γῆς προῖλθεν ἀσπόρως τὸν διὰ

541

IN ΕύΞΤΑΤΗΙΙ HEXAEMERON NOTAE. '

£43

σαρχὸς φυτευθεῖσαν τοῦ θανάτου ῥίχαν τῇ δρεπάνη A τῇ ὀλκῇ τοῦ θερμοῦ συνεπάγεσθαι τοῦ τροφίµου τῆς

«Tn; παρθενιχῆς ἑχχόπτων γεννῄσεως.

Col. 713, lin. 37. Ἡ γὰρ β.Ἰάστησις καθηγεῖται.
Basilius, hom. 5 : ΠἩρῶτον ἐστιν ἐν τῇ γενέσει τῶν
Φυοµένων dj βλάστησις, ἔπειτα, ὅταν mpoxoym µι-
χρὸν τὰ βλαστήμµατα, βοτάνη Ὑίνεται, εἶτα, ἐπειδὰν
αὑξτθῇ, χόρτος ἐστὶ xazà μιχρὸν διαρθρουµένων τῶν
φυομένων, xal µέχρι τῖς ἐπὶ τὸ σπέρμα τελειώσεως
προϊόντων. Quamvis enim germinationum genera
varia, sicut οἱ plantarum, nec uno tenore, nec
Joco conveniant, tamen semper priorem esse et
fructibus, et Büoribus germinationem necesse est,
quemadmodum et in animalium gcneratione con-
ceptum. Plin., Natur. hist., |. xvi, c. 25: Caltula-
&ione:n rustici vocant, gesliente natura. semina acci-

γῆς ὅσον µέτριον, xaX τοῦτο καταμερίζειν εἰς χαλά-
µην, χαὶ φλοιὸν, καὶ τὰς Ofxac τοῦ σίτου xai αὐτὸν
τὸν σἵτον xal τοὺς ἀνθέριχας. Et ideo Aristoteles li-
bello De juventute εἰ senect. vil. mort. et respirat.,
capit., 1, radices esse ait os plantarum ; quemadmo-
dum enim animalia per os cibum excipiunt, quo
vivunt et conservantur, eadein ratione et plautze
per radices humorem et alimentum contrabunt
quo sustentantur. Quare autem hoc contrarie se
habet in plantis et animalibus fuse ibidem explicat,
quem vide; et Theophrastus De hist. plant., lib. 1,
cap. 2 : Ἔστι δὲ ῥίζα μὲν δι’ οὗ τροφὴ Enáyesat.
lbid., lin. 50. Ἡ δὲ κα.]άμη τοῦ σίτου. Basilius,
liom. 5 : Πῶς yóvact διαζώννυται Ἡ καλάµη τοῦ o(-

pere eoque animam | inferente omnibus satis. Conci- B «ov, ἵνα ὥσπερ σύνδεσμοί τινες ῥᾳδίως τὸ βάρος τῶν

piunt variis diebus, et pro sua queque natura, alia
proiinus ut animalia, tardius aliqua, et diutius gra-
vida partus gerent : quod gerininatio ideo vocalur.
Pariunt. vero cum florent, flosque ille ruptis constat
utriculis. Educatio in pomo est : hoc et germinatio.
Vide Theophrastum, De histor. plant., lib. 11, cap. 6,
ex quo sua mutuatus est Plinius. Pulcherrime
Ocellus Lucanus, lib. vii1. De universo, de seminum
ertu, et arborum productione circulum constituit.
Arbores enim fructum ferentes, czetereque plantae ex
seminibus sui ortus initium habent, fructus vero
producti et jain perfecti rersus ab eodem in idem
commeante natura dissolvuntur. Quod et de qua-
tuor elementorum generatione asserit : IIup μὲν γὰρ
εἰς ἓν συνερχόµενον ἀέρα ἀπογεννᾷ, &hp δὲ ὕδωρ,
ὕδωρ δὲ γῆν, ἀπὸ γῆς δὲ ἡ atn περίοδος τῆς µετα-
6ολης µέχρι πυρὸς, ὅθεν ἤρξατο µεταθάλλειν. Οἱ δὲ
χαρποὶ χαὶ τὰ πλεῖστα τῶν ῥιζοφύτων ἀπὸ σαπερµά-

Όων ἀνέλαδον τὴν ἀρχὴν τῆς Ὑενέσεως' χαρπωθέντα᾽

δὲ xoi τελεσφορήσαντα, πάλιν ἐπὶ τὸ σπέρµα τὴν
ἀνάλυσιν ποιεῖται ἀπὸ τοῦ αὑτοῦ, xal ἐπὶ τὸ αὐτὸ
vt διέζοδον ἐπιτελουμένης τῆς φύσεως.

lbid., lin. 38. Νοτίδα γὰρ θερµήν. Basilius,
hom. 5 : Ὅταν ἐς γῆν χαταπέσῃ τὸ axtpp.a συµμµέ-
τρως νοτίδος zat θέρµης ἔχουσαν. χαῦνον γενόµενον
χαὶ πολύπορον, τῆς παραχειµένης γῆς περιδραξάµε-
voy, τὰ οἰχεῖα xal σύμφυλα πρὸς ἑαυτὸ ἐπιαπᾶται.
Ἐμπίπτοντα δὲ τοῖς πόροις, καὶ περιολισθαίνοντα τῆς
γῆς τὰ λεπτότατα µόρια, ἐπὶ πλέον ἀνευρύνει τοὺς
ὄγχους αὑτοῦ, ὥστε ῥιζοῦσθαι μὲν εἰς τὸ κάτω, ἐπὶ
«b ἄνω δὲ προχύπτειν ἰααρίθμων ταῖς ῥίζαις τῶν xa-
λάμων προδαλλοµένων. Joannis xi, Christus optima
similitudine ex grano in terra moriente ducta, suam
glorificationeim, nec non et aliorum ostendit. Quo-
modo autem ex semine, aut planta, aut animal ge-
neretur habes ex Aristotele 11 De generat. anim.,
cap. 1, ubi hzc longe dubia, et coutroversa, satis
acute sicut οἱ czetera. omnia perpenduntur et ex-
plieantur.

Ibid., lin. 45. 8aAzopérov δὲ dcl τοῦ β.Ἰαστή-
qparoc. Basilius, hom. 5 : Θαλπομένου δὲ ἀεὶ τοῦ
Biastiuaco; συροµένην διὰ τῶν ῥιζῶν τὴν νοτίδα,

'* Gen. in, 18.

PATROL. Ga. XVIII.

ἁσταχύων φέρωσιν, ὅταν πλήρεις ὄντες χαρτῶν πρὺς
τὴν Yr» καταχλίνωνται; Διὰ τοῦτο ὁ μὲν βρόµος δι’
Q)ou χενὸς, ἅτε μηδενὶ τὴν χεφαλὴν βαρυνόµενος, τὸν
δὲ σἵτον τοῖς συνδέσµοις τούτοις 1) φύσις κατησφαλ(-
σατο. Ἐν 0fxn δὰ τὸν χόχχον ἀποθεμένη, ὡς μὴ εὖ-
διάρπαστον εἶναι τοῖς σπερµολόχοις, ἔτι xal τῇ περι-
θολῇ τῶν ἀνθερίκων otov ἀχίσι τὰς Ex τῶν μικρῶν
ζώων ἀἁφίστησι βλάδας. Cicero de senectute hzc
omnia diserlissime prosequitur : Quanquam me qui-
dem non fructus modo, sed etiam ipsius terre jus ac
natura delectat : qu& cum | gremio mollito ac sub-
acto semen sparsum excipit : primum id occacatum
eohibet ; ex quo occatio, quam hoc efficit, nominata
est : deinde tepefacium vapore et compressu suo di[f-
[undit, et elicit herbescentem ex eo viriditatem ; qua
vix a fibris stirpium, sensim adolescit, culmoque
erecia geniculato, vaginis jam quasi pubescens inclu-
ditur, e quibus cum emerserit , fundit f(rugem spisso
ordine sructam, et contra avium minorum mersum
munitur vallo aristarum. Hanc. item. nature vim
ita explicat Alexander Aphrodiscus in lib. 1, Pro-
blem. in procim. : Καρποὺς δὲ πάντας xat οπέρµατα
πρὸς γένεσιν xa διαδοχΏν τοῦ γένους τεχτηναµένη ἡ
φύσις, λεπίσιν, ἣ σώμασί τισιν ὑγροῖς ἡ ξυλώδεσιν, ἢ
δέρµασιν, ὁμοίως Ἱσφαλίσατο ' χαθάπερ ἐν κιζωτῷ
τούτους ἀποχρύφασα πρὸς ἀποφυγὴν χρύους 1 θά)λ-
πους, fj ξώων τινῶν ἁδιχούντων. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ περί -
ϐληµα παντελῶς ἀχρεῖον οὗ κατέλειψεν, ἀλλὰ πρὸς
τροφῆν παρεσχεύασεν.

lbid., lin. 57. Καὶ εἰ συ»εθΛάστησε τοῖς τρο-
φίµοις. Basilius, hom. B : Καὶ εὐθέως συνεξεξόθη
τοῖς τροφίµοις τὰ δηλητίρια, μετὰ τοῦ αίτου τὸ κώ-
νειον, μετὰ τῶν λοιπῶν τροφίμων, ἑλλέόορος xol
ἀχόνιτον, xai µανδραγόρας καὶ 6 τῆς µήχωνος ὁπός.
Multis hanc quaestionem proponit, οἱ dissolvit Lu-
dovicus Fidelis, De mundi structura, lib. 1v, cap. 6,
et respondet eorum opinioni, qui herbas noxias
sexto die post primi parentis transgressionem con-
ditas sentiebant, illa suasione permoti, quod Deus
hominem condemnans, futurum respiciens dixerit :
Germinabit tibi terra tribulos et spinas '*, ideoquo
rentur in hujuscemodi transgressionis poenam a€

21

$45 '

LEONIS ALLATII

δη

vindictam herbas noxias post Αάθ prevaricationem A A£fiopov τὸῖς ἀνθρώποις δηλητήρίον ὄντα, φᾶρες δὲ τὸ

eolum fuisse .:producias. Vera tamen est sententia
Eustathii et aliorum qui herbas has noxias una cum
aliis herbis generatas existimat. Noxia enim et ve-
nenosa rebus a!iis commista humano generi in cor-
poris zegritudinibus sanandis usui sunt. Nec non
animalibus quibusdam, eorum corporis constitu-
tione ita poscente, pro alimento deserviunt, ut
exemplis inferius patebit. Lucretius, lib. v :

Preterea nobis veratrum.est acre venenum,

At capris adipes, et coturnicibus auget.
Quippe videre licet pinguescere sepe cicuta
Barbigeras pecudes, hoinini que est acre venenum.

ldem sentiunt Theodoretus et Ambrosius ; et Λι-
sonius ait :

Tozica zelotypo dedit uxor mecha veneno,
Nec satis ad morlem credidit esse datum.
Miscuit argenti lethalia pondera vivi,
Cogerel ut celerem vis geminata necem.
Dividat hec siquis, faciunt discreta venenum,
Antidolum sument quac sociata bibet.

Sic et animantiuia genera pulchra sunt, et bomáai-
bus non minus utilia quam necessaria : nonnulla
tamen perniciosa sunt et nociva. Plinius Naturalis
Ílist. lib. n, cap. 65, aliam hujus rei causam as-
signat : Quin. οἱ venena lerram nostri miseriam in-
stituisse credi potest, ne in tedio dire ze famis
mors, terre meritis alienissima, lenta nos consume-
ret labe, ne lacerum corpus abrupia dispergerent, ne
laquei torqueret pena prapostera, incluso spiritu
cui quareretur exitus : ne in profundo quasita morte,
sepuliura pabulo fieret, ne ferri cruciatus scinderet
corpus. lia est miserta, genuit id cujus facillime
haustu, illibato corpore, et cum toto sanguine ezxlin-
gueremur, nullo labore, sitientibus similes : qualiter
defunctos non volucris, non fera auingeret, terraeque
servaretur, qui sibi ipsi periissel ; et, utverum [ateamur,
lerra nobis malorum remedium genuit, nos illud
vite facimus venenum. Sed quid dicerct homo
ethnicus, omni divino lumine destitutus, praeque
mundi hujus caducis blanditiis, nihil zstimans
eternum, nullam exspectans felicitatem ?

Col. 716, lin. 4. Τὸ μὲν γὰρ κώνειον. Basilius
hom. 5: Τὸ μὲν γὰρ χώνειον οἱ φᾶρες βόσχονται διὰ
τὴν χατασχευὴν τοῦ σώματος τὴν Ex τοῦ δηλητηρίου
βλάδην ἁποδιδράσχοντες. Λεπτοὺς γὰρ ἔχοντες τοὺς
ἀπὸ τῆς καρδίας πόρους, φθάνουσιν ἐχπέψαι τὸ χα-
ταποθὲν, πρὶν τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ ψῦξιν τῶν χαιρίων xa-
θάψασθαι. Alexander Aphrodiseus lib. 1, Problem.
in praefatione. Quare veratro coturnices, et sturni
cicuta vescantur, inter quzstiones inexplicabiles,
Deoque soli duntaxat tanquam eorum artifici so-
lertissiino cognitas rejicit.

lbid., lin. 8. Τὸν δὲ ἐλλέδορον ἐσθίουσι. Basi-
lius hom. 5 ; Ἑλλέθδορος δὲ ὁρτύγων ἐστὶ τροφὴ, ἰδιό-
τητι χράσεως τὴν βλάθην ἀποφευγόντων. Alexander
Aphrodis. loco citat., "Ορτνγές τε σιτοῦνται τὸν ἑλ-

χώνειον. Coturnices ilem venenis pinguescere tra-
dit Plinius lib. x, cap. 25, Coturnicibus veneni se-
men gratissimus cibus : quam ob causam eas damna-
eere mensa, simulque comitiulem propter morbum
despui suelum, quem sole animalium sentiunt, pre-
ter hominem. ln his Plinii verbis obiter id animád-
vertendum de comitiali verbo non omnibus esse
unam sententiam, Aristoteles in Problem. ait, Μό-
νους ἀνθρώπους ἐν τῷ τῶν ζώων γένει ἑπιλήπτους
γίνεσθαι. Plutarchus addit capram ; Jacobus Dele-
campius, el canes, et feles et arietes eo morbe
periisse se vidisse testatur ; capras et oves eo mor-
bo vexari tradit Hippocrates lib. Περὶ τῆς ἱερῆς
νόσου’ equos Apsyrtus; accipitres, el graculos Bro-

B dzus lib. ini, cap 23; Sextus vero Empicicus Pyr-

thon. H ypot. lib. 1, non helleborum, sed cicutam co-
turnices pinguefacere, sicuti hyoscyamus sues refert:
Τὸ γοῦν χώνειον πιαίνει τοὺς ὄρτυχας, xal ὁ ὑοσχύα-
poc τὰς Uc, at 65 χαίρουσι καὶ σαλαμάνδρας ἑσθίουσα:.

lbid., lin. 9. Διὰ δὲ τοῦ pavóparópov. Basilius,
hom. 5: Ἔτι δὲ xaX αὐτὰ ταῦτα ἓν χαιρῷ ποτε xai
ἡμῖν χρήσιμα. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ µανδραγόρου ὕπνον
ἰατροὶ χατεπάγουσιν ^ ὁπίῳ δὲ τὰς σροδρὰς ὀδύνας
τῶν σωμάτων χαταχοιµίζουσιν * Έδη δέ τινες τῷ χω-
welt xal τὸ λυσσῶδες τῶν ὀρέξεων Χχατεµάραναν,
xai τῷ ἑλλεθόρῳ πολλά τῶν χρονίων παθῶν ἐξεμό-
Χλευσαν. Plenam mandragorz herbx consideratio-
nem habes apud Plinium lib. xxv, cap. 15, in que,
ei ejus in medicinis usus explicatur, ejus item vim
somnificam ita explicat : Folia conservantur in mu-
ria efficacius, alias recentium succus pestis est : sie
quoque noxig vires. Gravedinem etiam afferunt ol[e-
ciu : quanquam mala in aliqu.bus terris manduntur,
nimio lamen odore obiulescunt ignari. Potu quidem
largiore etiam moriuntur. Vis somnifica pro viribus
bibentium. Media potio cyathi unius. Bibitur et con-
tra serpentes, el ante secliones punitionesque ne sen-
tiantuwr. Ob hec satis est aliquibus somnum odore
quaesisse. Dibitur et pro helleboro duobus obolis in
mulso, Et Theophrast. ITist. plant. lib. 1x, cap. 10,
Καθάπερ xai τοῦ µανδραγόρου τὸ μὲν φύλλον χρήσι-
μον εἶναί φασι πρὸς τὰ ἕλχη μετ) ἀλφίτου, τὴν δὲ
ῥίζαν πρὸς ἑρυσίπελας ξανθεῖσάν τε χαὶ ὄξει δευθεῖ-
σαν, xal πρὸς τὰ ποδαγριχὰ, χαὶ πρὸς ὕπνον xal φί-
τρα. Διδόασι δὲ ἐν οἵνῳ f| Ev ὄξει. Τέμνουσι δὲ τρο-
χίσχους ὥςπερ ῥαφανίδος, ἑνείραντες δὲ Ev γλεύχει
ἐχρέμασαν ὑπὲρ καπνοῦ. Et Xenophon in Sympesie :
Τῷ γὰρ ὄντι οἶνος ἅρδων τὰς φυχὰς τὰς μὲν λύπας
ὥσπερ ὁ µανδραγόρας τοὺς ἀνθρώπους κοιµίζει, τὰς
6E φιλοφροσύνας, ὥσπερ ἔλαιον φλόγα ἐγείρει. In quo
Xenopliontis loco interpretem allucinatum, et Pie-
rium Valerianus, lib. viii, c. de Mandragora ver-
sione hujus deceptum, optime annotavit vir in sa-
cris explicandis Scripturis nemini secundus Michael
Gislerius, quem semper maximeadmiratus sum ejus-
que verba maximo meo usu et commodo semper
excepi, et in hanc diem excipio, quem multis annis
E-clesie catholicae utilitati bonorum omnium votis

843

IN EUSTATHII HEXAZMERON NOTE.

816

Deus superstitem et incolumem conservet, in eru- A superius dixerat anum quamdam Atticam cicuta

dilissimis, solidaque doclrina, pictate ac vera reli-
gione refertis Commentariis in. Cant. cantic., ca-
pit. vi, vers. 135, expositione prima. De hac eadem
re eadem Dioscorides, indeque factum proverbium
Luciano in Timone, ὅπου γε χαθάπερ ὑπὸ µανδραγό-
poo χαθεύδεις, et Demostheni in iv. Philippica, Αλλ'-
οὐδ ἀνεγερθῆναι δυνάµεβα , ἀλλὰ µμµανδραγόραν
πεπωχόσι, εἶ τι φάρμαχον ἄλλο τοιοῦτον, ἑοίχαμεν
ἀνθρώποις. Vide Rediginum, libr. xvn, capit. 24.
Notandum quod Theophrastus ait mandragoram ad
amores, et philtra conducere, et prater Theopbra-
stum idem testatur Dioscorides, Epiphanius in Phy-
siologo, et alii ; sic enim locum illum Geneseos intel-
liges, sed de hoc in nostris exercitationibus plura.

triginta holcas sine damno sorbuisse. "Hv δὲ, φασὶ,
γραῦς "Acttxh τριάχοντα ὀλχὰς χωνείου ἀχινδύνως
προσφεροµένη. Res eliam notatu digna est. Refert
Theophrastus De histor. plant., lib. 1x, cap. 18,
Eudemum Chium viginti duas aliquando potiones
hellebori uno die sumpsisse, cum fori apud merces
sederet, nec surrexisse priusquam esset meridies,
tunc vero domo petita balneas ingressum, coena-
tumque more solito, nec quidquam evomuisse. Id
tamen auxilio quodam preparato perfecisse, quam-
vis propter bominis consuetudinem pleraque ex
medicamentis vim suam amittere nec amplius me-
dicamenta esse posse negandum non sit ; hocque
refert ex Theophrasto Apollonius in histor. Mira- :

Quid herbarii precipiant in secanda, colligendaque D bilibus, etsi mutato nomine et pro Eudemo, Eu-

wiandragora habetur apud Theophrastum Histor.
plant. lib.ix, c. 9, et Plinium lib. xxv, cap. 15. Plura
de hac herba et ejus virtutibus Levinus Lemniasin
Ezplicaiione herbar. biblic., cap. 9.

Col. 716, lin. (0. Kal τῷ ózío τὰς czoópdc. De
opii praeparatione et usu in medicinis Plinius Hist.
sainr. lib. xx, cap. 18; huic vim non soporiferam
modo, verum si copiosior hauriatur mortiferam
tribuit, et Galenus pluribus in locis.

[bid. Tip δὲ xoveío τὰς «Ἰυσσώδεις. De cicuta
οἱ ejus remediis Plinius lib. xxv, cap. ultimo ; va-
riam autem cicul przparationem ad obitum in-
ferendum (acile.n et absque ullo dolore refert
Theophrast. Hist. plant. |. ix, cap. 17, narratque
eliam Chiorum circa hoc studium et industriam,
qui illam non terebant, sed detracto tegmine quod
difficultatem movet, quoniam concoqui zgre po-
test, pistam in mortario tundebant, et pretenui
cribro transmissam , aqua inspersam bibebant, at-
que ita obitus celer facilisque eveniebat. "Qc: δὲ
διαφέρει τὸ χρῆσθαί πως ἑχάστῳ φανερὸν ἐκ πολ-
λῶν. Ἐτεὶ xai Χίους φασὶ τῷ κωνείῳ πρότερον οὐχ
οὕτω, ἀλλὰ τρίδοντας, χαθάπερ οἱ ἄλλοι, χρῆσθαι.
Nuw δὲ οὐδὲ ἄν εἷς Τρίψειεν, ἀλλὰ περιπτίσαντες
χαὶ ἀφελόντες τὸ χέλυφος (τοῦτο γὰρ τὸ τὴν δυσχέ-
βδιαν παρέχον δυσκατέργαστον ὃν), μετὰ ταῦτα χό-
πτουσιν ἐν τῷ ὄλμω, xat διαπτίσαντες λεπτὰ, ἐπι-
πάττοντες ἑφ ὕδωρ πίνουσιν, ὥστε ταχεῖαν χαὶ ἐλα-

nomum scribat, et Eudemum Pharmacopolam, cun
Eudemo Chio confundat, sed de bis plura in no-
stris synonymis.

Ibid., lin. 15. Καὶ πάντα &v µιᾷ καιροῦ. Basilius
hom. iv : Πάντα ἐν μιᾷ χαιροῦ ῥοπῇ, οὐχ ὄντα πρό-
τερον, ὑπὲρ τῆς Υῆς εἰς τὸ εἶναι παρῆλθε, μετὰ τῆς
οἰκείας ἕχαστον ἰδιότητος ἑναργεστάταις μὲν διαφοραῖς
&nb τῶν ἑ-ερογενῶν χωριζόμενα, οἰχείῳ δὲ ἔχαστον
γνωριζόμµενον χαρακχτΏρι.

lbid., lin. 17. Καὶ τούτων τὰ μέν ἐστι. In αἵ-
boribus sicut et in animalibus esse speciem quam-
dam, et figuram, quam auctor noster characterem
appellat, qua et ab aliis divise cognoscuntur, et
su& nature opus exercere valeant, nulli dubium
unquam fuit nec erit. Qux forma ex omnibus par-
tibus sumi potest, in una enim dum variant, etsi
in aliis conveniunt, diverse tamen nec ejusdem
speciei judicabuntur. Hinc qusdam latis foliis,
alix€ strictis, serratis alie, alie in alium modum
expansis. Sic de cortice, ramis, radicibus, fructi-
bus, et aliis. Summa tamen eorum genera habemus
ex Theophrasto lib. 1 De histor. plant., cap. 6, et
alibi : qusdam enim earum sunt urbanz, quzdam
silvestres, quxdam fructiferz, quzdam steriles,
qu:zedam floriferz, ali: flore carentes, quedam per-
petuo virentes, quzedam perdentes folia, olov ἡμέ-
pov , ἀγρίων, χαρποφόρων , ἀχάρπων, ἀνθοφόρων,
ἀνανθῶν, ἀξιφύλλων, φυλλοδόλών. Plinius etiam lib.

φρὰν γίνεσθαι τὴν ἁπαλλαγὴν. Ideoque Dioscorides p Xvt, cap. 18, arborum differentias prosequitur, et

lib. iv, cap. 79, efficacissimam vim tribuit cicutz,
qua in insula Chio nascitur.

Col. 716, lin. 11. Καὶ τῷ ἑ.1λεδόρῳ τὰ χρόνια De
hellebori speciebus, figuris, vi, facultate et usu lege
Plin. |. xxv, ο. 5; Dioscoridem 1. iv, ο. 150et 151.
Advertit Sextus Empiricus Pyrrhon. Hypot. lib. 1,
cap. 14, helleborum, si tenue et lanuginosum quis
ipsum edat, mortem afferre, sin crassum non item.
Καὶ ὁ ἑλλέδορος λεπτὸς μὲν xal χνοώδης προσφερό-
p.t£vov πνιγμὸν ἐπιφέρει, χριμνώδης δὲ ὧν οὐχέτι, et
Rufinum quemdam apud Chalcidem sine ulla noxa
bibere solitum fuisse. Καὶ Ῥουφΐνος δὲ ὁ ἐν Χαλ-
εἴδι πίνων ἑλλέθορον οὔτε ἥμει, οὔτε ὅλως ἐχαθαίρετο,
ἀλλ ὥς τι τῶν συν{θων προσερέἐοςτο xai ἔπεσσε, et

cap. 19 : Praterea arborum aliis decidunt folia; aliam
sempiterna coma virent, quam differentiam antecedat
necesse est prior. Sunt enim arborum quadam om-
nino silvestres, quedam . urbaniores : quas hic placet
nominibus distinguere. Ergo mites, que fructu, aut
aliqua doté , numbramineve , officio humanius juvant,
non üinprobe dicantur urbana.

lbid., lin. 20. 'Ae(gvAJa δέ ἐστιν ἑλαία. Theo-
phrastus 1, De hist. plant., cap. 15 : Τῶν piv ἡμέρων
ἀείφυλλα ἑλαία, φοίν.ξ, δάφνη, μύῤῥινος, πεύχης τι
γένος, χυπάριττος' τῶν δὲ &yplov, ἑλάτη, πεύχη,
ἄρχευθος, σμῖλαξ, θυία, καὶ ἦν ᾿Αρχάδες χαλοῦσε
φελλόδρυν, φιλύρα, χέδρος, πίτυς, µνῤῥίχη, πύξος,
πρῖνος, ἀγρία, χήλαστρον, φιλύχη, ἀφάρχη. Ταῦτα

847

LEONIS ALLATII

813

δὲ φύεται περὶ τὸν Ὄλυμπον, ἀνδράχνη. xópapoc, Α τὸ χρῶμα, φλοϊσθέντος τοῦ ξύλου, λευχότερον μὲν

κέρµινθος, ἀγρία, δάφνη. Δοχαῖ δὲ fj ἀνδράχνη xal
6 οἴναρος τὰ μὲν χάτω φυλλοθολέῖν, τὰ δὲ ἔσχατα
τῶν ἀχρεμόνων ἀεί;υλλα ἔχειν ἐπιρύειν δὲ ἀεὶ τοὺς
ἀχρέμονας. Et Plinius ex Theophrasto Hist. nat. ,
lib. xvi, cap. 20 : Urbanarum generi non decidunt ,
olee, lauro, palme, myrto, cupresso, pinis, hedera,
rhododendro; et cap. 21 : Silrestrium generi folia
non decidunt, abieti, lorici, pinastro, junipero, cedro,
therebintho, buxo, ilici , equifolio, saberi, taxo, ta-
marici; inler utraque genera sunt adrachne in ὅτα-
cia, εἰ ubique unedo. Reliqua enim folia decidunt
bis, preterquam. in cacuminibus. Et auctor Geopo-
nic. : Δένδρα ἀειθαλή ἐστι, μ:δέ ποτε φυλληῤῥοοῦντα
dv τῷ χειμῶνι, l0. φοίνιξ, χίτρον, στρόθιλος, δάφνη,
ἔλαία, χυπάρισσος, χξρατία, πίτυς, πρῖνος, πύξος,
µυρσίνη, Χέδρος, ἱτέα, xai ἄρχευθος. Artemidorus
Oueirocr. lib. 1, cap. 79 : Φοίνικος 88 xaX ἑλαίας
στέφανοι Υάμους ἑλευθέρων περιποιοῦσι γυναικῶν
bà τὴν πλοχήν. Καὶ τέχνα πρισαγορεύουσι πολυ-
χρόνια διὰ τὸ ἀειθαλὲς, υἱὸν μὲν ὁ φοίνιξ, θυγατέρα
δὲ fj ἑλαία. Plutarchus in Sympos. 8, quast. 9, pal-
mam esse ait qaxpó6tov, ἐμπεδόφυλλον, βεθαίως
ἀείφυλλον, ideoque esse victoris premium, "Οτι δεῖ
τὴν τῶν νικηφόρων δόξαν ἄφθιτον xai ἀγήρω δια-
µένειν. Phornutus, capit. de Musis, in ea agnoscit
τὸ ἀείζωον. In Tylo insula, Plinius lih. xu, cap.
11, nulli arborum folia decidere tradit ; et lib. xvi,
cap. 21 : In Thurino agro, ubi Sybaris fuit, ez ipsa
urbe prospiciebatur quercus una, nunquam [olia di-
miLtens, nec anle mediam estatem germinans. Idque
mirum est, Graecis auctoribus proditum, apud nos
postea. sileri. Nam locorum tanta vis est, ul circa
Memphim .£gyp!i, et in Elephantine Thebaidis nulli
arbori decidant, ne vitibus quidem. Vide Varronem
lib. 1, cap. 7, De re rustica; et Theophrastum De
histor. plant, lib. », capit. 15, ubi et de platano
Gortinensi et de Elephantino agro. Περὶ γὰρ Ἐλε-
φαντίνην οὐδὲ τὰς ἀμπέλους, οὐδὲ τὰς συχᾶς φασι
φυλλοθολεῖν. In quibus sicut et in aliis an Plinius
fidelis interpretis munere functus sit aliis judican-
dum relinquo : hoc verum est, quedain. de suo ad-
didisse , alia omisisse. At non ex Theophrasto
transtulit, sed ex aliis, (Γελιο ut erant in illis

τοῦ πρίνου, οἰνωπότερον δὲ τῆς δρυός’ τὰ 55 φύλλα
προσέοιχε μὲν ἀμφοῖν, ἔχει δὲ µείνω ἡ ὡς πρῖνος,
ἑλάττω δὲ f$ ὡς δρῦς. Καὶ τὸν χαρπὺν μὲν τοῦ πρί-
νου χατὰ zb μέγεθος ἑλάττω, ταῖς ἑλαχίσταις δὲ βα-
λάνοις ἴσον' xaX γλυχύτερον μὲν τοῦ πρίνου, πιχρό-
τερον δὲ τῆς δρυός. Καλοῦσι δέ τινες τὸν μὲν τοῦ
molvou, xal τὸν ταύτης χαρπὸὺν ἄχνλον, τὸν δὲ τῆς
δρυὺς βάλανον. Μήτραν δὲ ἔχει φανερώτερον, ἢ ὁ
πρῖνος Καὶ ἡ μὲν φελλόδρυς τοιαύτην τινὰ ἔχει
φύσιν. Plura possem cougerere ab aliis de arbori-
bus, quorum hic fit mentio, dicta et dubitata, sed
notas in Eustathium, non herbarum historiam
scribimus. Sufficit ejus dicta dictis aliorum con-
firmasse vcl declarasse.

Ibid. lin. 25. Τὸ ῥόδον ἄνευ τῆς ἀχάνθης. Bssi-
lius, hom. 5 : Πλήν γε ὅτι τὸ ῥόδον τότε ἄνευ ἀχάν-
θης fjv. Ὕστερον δὲ τῷ κάλλει τοῦ ἄνθους ἡ ἄχανθα
παρεζεύχθη, ἵνα τὸ τερπνὸν τῆς ἀπολαύσεως ἐΥγύθεν
ἔχωμεν ποαραχειµένην τὴν λύπην, μεαντμένοι τὴς
ἁμαρτίας, δι ἣν ἀχάνθας xoi τριθόλους ἡμῖν &ve-
τέλλειν χατεδιχάσθη fj yr. Pia et prudens comme-
nefactio, ut videlicet homo in rosam aspectu in-
jecto, statiun pristini et antiqui primi parentis, et
sui lapsus memoriam repetat ; et calamitate in-
specia, in quam propter peccatum incidit, corde
fremat el intime doleat, suique creatoris opem ez-
poscat, et sibi caveat. Continuata enim peccatorum
menioria nullam remedium aptius ad veniam impe-
trandam, nec ullum aliud ita segnem reddit homi-
nem ad nequitiam perpetrandam, ut scribit Chry-
sostomus in Fpist. ad llebreos, cap. xii, hom. $1,
el in catena in cap. xiv Hieremiee : "Eri τὸ λειπόµε-
νον φάρµαχον χαταφεύχει τῶν ἁμαρττμάτων τὴν Yval-
σιν. Nec dissentit August. lib. 1, De Gen. contra Masi-
ελσοε, c. 15 : Per peccatum hominis terra maledicta
est, ut. spinas pareret, non ut ipsa ponas sentiret,
qua sine sensu est, sed ut peccati humani crimen
semper hominibus ante oculos poneret, quo admone-
rentur aliquando aterti α peccatis, et ad Dei pre-
cepta converti. Herbe autem, etc. Hc tamen sen-
tentia Pererio l. 1, in. Gen. non arridet. Nec enim
potest adduci ut credat rosam ante peccatum fa-
ctam fuisse absque spinis. Deus enim tales coadi-

auctoribus Latina fecit. Esto : tamen suspectus ad- D dit res quales sunt secundum naturam suam, nec

huc est cum et in aliis eodem modo se gerat ; sed
non est przsentis negotii.

Col. 716, lin. 29. Kal ἡν Αρκάδες φἰοδρυγ. Cor-
rige ex Theophrasto, φελλόδρυν. Hujus naturam et
accuratain descriptionem habet idem Theophrastus
De histor. plant. lib. 11, capit. 16 : Ὁ 0$ χαλοῦσιν
Ἀρχάδες φελλόδρυν τοιάνδε ἔχει τὴν φύσιν, ὡς μὲν
ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀνὰ μέσον πρίνου xat δρυός ἐστι. Καὶ
ἔνιοι ὑπολαμθάνουσιν εἶναι θῆλυν mplvov, διὸ xal
ὅπου μὴ φύεται πρῖνος, τούτῳ χρῶνται πρὸς τὰς
ἀμάξας, xal τὰ τοιαῦτα, χαθάπερ fj περὶ Aaxsóal-
pova xai Ἠλείαν. Καλοῦσι δὲ οἵ γε Δωριεῖς xol
&yplav τὸ δένδρον. Ἔστι δὲ µαλαχώτερον τοῦ πρί-
νου, σκληρότερον δὲ χαὶ πυχνότεοον τῆς δρυός. Καὶ

peccatum Ádz mutavit earum proprietates atque
conditiones, cum nec ea quidem, quai vera sunt
secundum naturam hominis peccatum ejus quid-
quam variaverit. Rosam vero nasci inter spinas
naturalem ross constitutionem atque generatio-
nem consequitur. Quare elsi ante peccatum Ade
erant liec humanz nature noxia, non fuissent ei
in poenam, si non peccasset, sed ita esset animo
corporeque effectus, ut facillime hxc exitiosa in-
ternoscere et vitare posset. Verum est, Deum tales
res condidisse quales sunt secundum naturam.
Sanz mentis est fateri rerum proprietates et na-
turas peccato primorum parentum non fuisse immu-
tatas, Exploratum est, ante peccatum cum nulla

859

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

850

culpa neque corpus neque animum afficeret, neque A nm matsrat; et cap. 96, Perdunt facillime ante

penam ullam fuisse inditam. Vero verius est Ada-
mum tunc ita animo et corpore fuisse effectum, ut
et exitiosa cognosceret, οἱ po-set vitare. 190 οἱ vo-
sam cum spinis natam aflirmabimus, et in spinis
nasci, naturalem ros:x constitutionem et generatio-
nem consequi * Alia nobis aliunde ei rose natura
et naturalis constitutio querenda. Quod natura in-
situm est atque datum, et naturalem constitutio-

nem consequitur, lex est, qua nullo hominum inge-.

nio, nulla temporum vicissitudine, nulla rerum
varietate, nullo etiam ipsius naturze, si fleri posset,
impetu, violatur; sed semper eamdem rem ad exi-
tum usque consequitur. Quod si tollas, vel in aliud
transmutare tentaveris, rem et ipsam perdes, et in
aliam immutabis. Et scimus etiam dubitari an id
virtute et facultate divina fieri possel, et conclu-
dunt ex natura rei id implieare. AL nos nostris
bisce temporibus agricolarum industria ita rosas
institui cernimus, ut absque spinis erumpant, neque
mánus veuustiores, neque minus o.loratiores. Quo-
wodo ergo a natura ita comparatum esse affirma-
bimus? ldem est inter spinas nasci naturalem rosa:
constitutionem consequi affirmare, acinter domesti-
cos parietes hominem | nasci, naturalem hominis
constitutionem. Et mirum est, quod cum in hoc
flore omnium pulcherrimo plura possurt conside-
rari que ejus naturam consequi non absurde dice-
remus, neglectis illis, ad spinas, quz pessima sunt,
animum attendamus, Ex Peripateticorum et inge-
nvorum philosophorum schola notum id, ac satis
certum habemus, ita propria esse rei illa, quz ad
naturalem constitutionem consequuntur, ut de aliis
dici, et aliis communicari minime possint salva
oütrorumque natura. Αἱ inter spinas nasci soline
ros: convenit? Ergo inter spinas nasci non conse-
quitur naturalem τος constitutionem. Át non ita
propria ut.sit aliis inconjuncta, ergo non matura
data, ergo potest generari rosa, et sine spinis ge-
nerari. Sed demus etiam rem ita se habere, et
inter spinas nasci, consequi rosze naturalem consti-
tationem. Quid inde? Culture, soli, aque, coeli
tantam esse jam et facultatem in plantis, si Theo-
plrasto aliisque credimus, ut miras alterationes

maturilatem, palma, ficus, amygdala, malus, py-
vits, ilem punica, qua. eliam roribus nimiis, et prui-
* nis florem amittit. Qua de causa. inflectunt ramos
ejus ne subjecti humerem infestum. excipiant, atque
contineant, Pyrus et amygdala, etiam si non p'uat,
sed fiet. austrinum. celum, aut nubilum, amittunt
florem, et primos fructus, si cum defloruere. tales
dies [uerint. Idem refert lib. xvii, cap. 2, quie ha-
buit ex Theophrasto, De causis plant. lib. v, cp.
41: Ἀποθλητιχὰ δὲ μάλιστα τῶν καρπῶν πρὶν πε-
πᾶναι συχη, χαὶ φοίνιξ, καὶ ἀμυγδαλτ, xal µηλέα,
xai ἄπιος. Ἱχανὺν γὰρ xai ὁτιοῦν διυγρᾶναι, xoi
ἀαθενὲς ποιῆσαι, xal ἃμα τούτοις Ye xal πνευμάτων
ἐπιγίνεται μέγεθος. Ἡ δὲ ῥόα τοῖς μὲν ἄνθεσιν εὖ-
χατάπτωτος. ᾿Ασθενὶς γὰρ αὐτῶν f) πρόσφυσις, ὡς
& ὅταν ψεχάδια, καὶ δρόσοι πέσωσιν, εἰσδυόμενα
χατὰ τὸ ἄνθος ἀνυγραίνει xal ποιεῖ τὴν βολήν. Ai
xa κατάγουσι tà δένδρα, xaX οὐκ ἀφιᾶσιν εἰς Uoc,
ὅπως οἱ χύτινοις μὴ ὀρθοὶ γενόµενοι δέχωνται τὸ
ὑγρόν. Οἱ δὲ xal ἀνάπαλιν χελεύουσι φυτεύειν τὰς
ῥάδδους τούτου χάριν, ὅπως εὐθὺυς χατανεύσωσιν.
Ὅτι ὃ) ὑγρότης αἰτία τῆς ἁποδολῆς, χἀχεῖθεν δηλον.
Al γὰρ ἄπιοι xal ἁμυγδαλαὶ, xàv μὴ βρέχῃ, νότιος
δὲ jj ὁ ἀ]ρ χαὶ ἐπινεφῆς, ἀποδάλλουσι xal τὰ ἄνθη
xat τοὺς πρώτους καρποὺς, ἐὰν εὐθὺς μετὰ τὴν
ἀπάνθησιν ᾗ. Theodoretus in capit. 1 Hieremia,
Ἱστέον, ὅτι 6 "E6palo; ἀντὶ καρυῖνης ἀμυγδαλίνην
φησίν. Ἡ δὲ ἁμυγδαλίνη τὸ ταχὺ τῆς τιμωρίας al-
νέττεται πρὺ γὰρ τῶν ἄλλων δένδρων ἀνθεῖ.

Ibid., lin. 30. Ἡ δὲ πικρὰ dpvyóaAR. Basilius,
Hom.5 : Τινὰ δὲ καὶ τὴν Ex φύσεως χαχίαν ἔπιμε-
λείαις γεωργῶν θεραπευόµενα ἔγνωμεν. olov τὰς
ὀξείας ῥοιὰς, χαὶ τῶν ἁμυγδαλῶν τὰς πικροτέρας,
ὅταν διατρηθεῖσαι τὸ πρὸς τῇ ῥίζη στέλεχος σφῆνα
πεύχης λιπαρὸν τῆς ἑἐντεριώνης μέσης δ.ελαθέντα
δέξωντα:, sl, εὐχρηστίαν µεταθάλλουσι τότε τοῦ χυ-
μοῦ τὴν δυσχέρειαν, Theophrastus, Histor. plamt.
lib. », cap, 8, amygdalam ex amara dulcem effici
vult, si quis caudice cireumfosso praterforatoque
mensura .dodrantali undique lacrymam effluentem
in idem defluere sinat. Vide ejusdem, De causis
plant. lib. 1, capit. 21, quo loco amygdalam humo-
ris abundantia sterilem sic castigari tradit Plin.

mutationesque iin iis quoiidie cernantur, et Hippon p lib. xvii, cap. 27: Amygdale ex amaris dulces fiunt

auctor est, omnem plantam, et silvestrem, et urba-
nam cultum adeptam, aut nun adeptaim effici posse,
et peccatum id non faciet? pena peccati? Deus
ipse? Adde, spinas et tribulos germiuabit tibi. Si
jam erant spiuz, si jam tribuli, inania divina ver-
ba, inanis poena et maledictio, quamvis dicas fuisse,
sed non in ponam, liec sunt, Pereri, quz, et si
non essct. Eustathii, Dasilii, Augustini, quorum pa-
trum ! auctoritas, inducunt ut credam rosam ante
peccatum factam esse absque spinis.

Col. 716. lin. 28. Ἡ δὲ djvróaAm πρὠτη. Plinius
Vibr. xvi, Natur. Hist., cap. 25, Ex. his que hieme
aquila exorieute, ut diximus, concipiunt, floret prima
einniin amygdala. mense Januario, Martio cero po-

si circumfosso slipite, et ab ima parte circumforato
defluens pituita abstergatur. Africanus apud Geor-
gicorum. collectorem lib. x, medicinz hujus memi-
nit et alias subdit : Γλυχεῖαν 65 &x πιχρᾶς ποιῄσεις
εἰ, ἐκσρυπήσας τὸ mpéavov ἐπὶ παλαιστὴν Ev. τετρα-
γώνῳφ, τὸ δάχρυον ἐχδέξῃ τὸ vat! ἐνιανυτὸν, ἕως ἂν.
γλυχανθῇ. Κάλλιον δέ τινες ποιοῦντες περιαρύττοὺσι,
καὶ περιδάλλουσι κόπρον ὑείαν ἐπιχέαντες xal οὗ-
pov, εἶτα προσχώσαντες ἁρδεύουσι κατ ἐνιαντὸν,
ἕως οὗ γλυκανθῶσι. Πᾶν δὲ στέλεχος ἀμυγδαλῆς ix-
κοπὲν ἀποθάλλει τὸν xapmóv. ᾿Απαλὴν δὲ xal Υλυ-
χεῖαν kx σχληρᾶς xal πικρᾶς ποιήσεις, εἰ τὰ 13 ρὶ
τὸ στέλεχος ἕως τῶν ἐπὶ πολλῆς ῥιζῶν γυµνώνειας,
χαὶ ἁρδεύσειας συνεχῶς Όδατι θερμῷ πρὸ τὴς ἀν-

shi

LEONIS ALLATII

θοδολήσεως. In quibus ultimis verbis ea sic cor- A visu ipso recreari, corporeque excitari, et quasi com-

rigo, ἕως τῶν ἐπιπολῆς ῥιζῶν.

Col. 716, lin. 54. Tv αὐτὴν δὲ θεραπείαν. Aris-
toieles lib. 1, De plantis, cap. 5, Amygdala quoque, et
mala granata suam malitiam per culturam amittunt,
ei mala granata stercore porcino radicibus injecto, et
aqua dulci frigida rigata meliora redduntur. Sed
amygdali clavis confize, gummi per multum tempus
stillantes meliores redduntur, multaque silvestres
plagte per hoc artificium Rorlenses fiunt ; ek Paxac
mus apud collectorem Georgicorum lib. x, Ilspto-
ρύξας τοῦ δένδρου τὰς ῥίζας χόπρον ὑείαν ἐπίχρισον,
καὶ χώσας ῥᾶνον οὔρῳ ἀνθρωπείῳ. Τὰ δὲ περὶ τού-
του EV τῷ ἄλλῳ µου γεωργικῷ βιθλίφ τρίτῳ ἐν τῷ
χερ. ζχε τελεύτερον εὑρήσεις.

Πυἱὰ., lin. 55. Ἡ δὲ θή.εια φοίγιξ. Basilius,
hom. 5: Καὶ ἴδοις ἄν ποτε τὴν παρ᾽ αὐτῶν ὀνομα-
φομένην θήλειαν χαθεῖσαν τοὺς κλάδους olov. ὀργῶ-
σαν, xai τῆς συμπλοχῆς ἐφιεμένην τοῦ ἄῤῥενος
εοὓς δὲ θεραπευτὰς τῶν φυτῶν ἑἐμδάλλοντας τοῖς

Β

κλάδοις οἵόν τινα σπέρματα τῶν ἀῤῥένων, τοὺς λε- ᾿

ἵομένους ψῆνας. xal οὕτως olov ἐν αἰσθήσει τῆς ἁπο-
λαύσεως Ὑένεσθαι xai ἀνορθοῦσθα: πάλιν τοὺς χλά-
δους, xai πρὸς τὸ οἰχεῖον σχῆμα τοῦ φυτοῦ τὴν xó-
µην ἀποχαθίστασθαι. Plin. lib. xti, cap. 4 : Arboribus,
imo potius omnibus qua terra gignat, herbisque.etiam
utrumque sexum esse diligentissimi nature tradunt,
Quod in plenum satis sit dixisse hoc in loco ; nullis
tamen arboribus manifestius, mas in palmite. floret,
femina citra florem. germinat tantum spine modo;
el inferius, Cetero non sine maribus gignere feminas
sponte edito nemore. confirmant : circaque. singulos
plures nutare in eum pronas blaniioribus comis, il-
lum erectis hispidum afflatu, visuque ipso, et pulvere
etiam reliquas maritare. Hujus arbore excisa viduas
post sterilescere | [eminas. Adeoque est veneris intel-
lectus, ut coitus etiam excogitalus sit ab homine ex
maribus flore, aelanugine, interim vero tantum pul-
vere insperso [emimis. Guillandinus in. Egypto et
. Oriente observavit ne feminz steriles sint, aut im-
snaturaum fructum perdant, mares eo intervallo seri
νἱ ab iis pulverem ventus in illas perferat. Quod. si
Jongius distent, quam ut pulvis. odorve pervenire
possit, tum a mare funem religatum ad feminam

C

plexu quodam reviviscere. Agricole subscribunt,
testantur philosophi, experientis ipsa rerum ma-
gistra ducimur ad consentiendum. Hoc zquo animo
ferre possemus, at quod refert Florentinus in Geor-
gicis, palmam feminam non maris cujuscunque de-
sidero teneri, sed uniustantum ad quem inclinat, ita
ne et apprehensa pulchritudo arboris ingenium alte-
rat, οἱ cujus solius amplexum exposcit ; quem postea
agricole arte quadam deprehendunt, multis simul
ramis ex diversis maribus col'ectis, et ad feminam
egram atque amore fatigatam propositis; statim
enim ipsa, neglectis caeteris, ad arborem sibi dilectam
inclinat, et lzetitia quadam subsilit voti compos ; hoc,
inquam, quis crederet? affectum, ::morem, inclinatio-
nemque ad similes arbores paluie non denegave-
rim; cogni&onem quomodo concedere debcam ad-
huc hareo. Surculos ab arbore decisos, ideoque
vita privatos, optime distinguendo, ac cognoscen-
do, signa in surculo arboris amat:x optime dijudi-
cal; sed audiamus verba. Florentini : '0 ἂξ φοίνιξ
ἐρᾷ xai δριµέως ἑτέρου φοίνιχος, χαὶ οὗ πρήτερον
παυρται τοῦ πόθου, ἕως àv αὑτὴν ὁ ἐρώμενος παρα-
µυθῄσεται. Ἔστι γὰρ ἰδεῖν τὸ δένδρον ἐπιχεχαμμέ-
vow xat μὴ φἐρον, τὴν ἰδίαν βάσιν, μηδὲ χαρποφο-
ροῦν. Τοῦτα οὐ λανθάνει τὸν γεωργὸν, ἀλλ᾽ὅτι μὲν ἐρᾷ
χαὶ ἐρᾶται τἐχµαίρεται, ἀγνοεῖ δὲ ποίου * διὸδ παρα-
πτόµενος φοινίχων πολλῶν, xai πάλιν ἐπὶ την ἐρῷ-
σαν ἐπανιὼν, καὶ ἑφαπτόμενος τῇ χειρὶ, Goxet φιλέµα-
τιῶσπερ διαχονεῖν Ποίου δὲ φοίνικός ἐστιν αὑτῇ πόθος,
σηµαίνε, τρόπον τινὰ τῇ τῶν παθῶν χαὶ τῇ τῶν χειρῶν,
ὡς ἄν τις εἴπῃ νεύσει. Πρὸς ἐχεῖνον γὰρ ἀποθλέπει, xal
ἐπὶ ἐχεῖνον πρόῤῥιξος ὥσπερ σπεύδουσα ἑαυτὴν ἐπιῤ-
ῥίττει. "Αχος οὖν γίνεται τῇ ἑρώσῃ τὸ τοῦ γεωργοῦ
συνεχῶς ἁπτομένου τοῦ ἄῤῥενρς τὰς χεῖρας αὐτοῦ
προσπελάζειν τῇ ἑρωμένῃ μάλιστα δὲ πραΆνει τὸν
ἔρωτα, εἰ κατὰ τὴν ἄνθην ἐξελὼν ἀπὸ τῆς σχαφῖς
τοῦ ἄῤῥενας ἐνθήσει τῇ χεφαλῇ τῆς ἑρώστς, xal λοι-
πὸν dj qol ἀγλαϊζομένη χάλλιστον χαρπὸν, οἵσει.
In quibus necessario corrigendus est locus, et ita
restituendus, εἰ χατὰ τὴν ἄνθην ἐξελὼν ἀπὸ τῆς
σπάθης τοῦ ἄῤῥενος, ita enim ea arboris pars ex
qua fructus pendent vocatur. Julius Pollux, One-
niast. lib. 1, cap. 12, 0 δὲ χαρπὸς 6 μὲν τοῦ &pfe-

perduci, ut maris fecunda vis per eam copulam ac f) voc ψὴν . ὁ δὲ τῆς θηλείας βάλανος, ἐξ οὗ δὲ χρέµαν-

winculum irrepat. ReferL Jovianus Pontanus Eri-
dani. 1, palmas duas, marem Brundusii satum, fe-
minam. Hydrunti steriles tandiu fuisse, quoad
adulte fusis ramis se invicem conspexerint, et tum
quamvis. longo tractu dissitas fructum edidisse.
-Nonnus Dionysiacor., 42.

"Apcera xal φοίνιχα γεγηθότα θήἠλεῖ-µίσ]γω.
Mirus, ac perditus amor arbores etiam vexans omni
sensu destitutas.! Quis haec non fabulosa putaret?
Plantas mutuo. amore capi, ex iis molestissimum
palmam sentire, οἱ procul marem 4 femina conseri
contingat, alteram amantetn arescere, versus. ama-
tum sese inclinare, surculo, lanugine vel etiam pul-
vere si aspergatur, et, quod admirabilius, odore,

ται οἱ βάλανοι oxá0v,. Εἴρηχε τὸ ὄνομα Ξεναφῶν xal
Ἡρόδοτος, λέγων, ὅτι χαὶ τόξα τινὲς εἴχον ἐκ ταύτης
τῆς σπάθης. Ad liac hujus arboris ingenium expli-
candum multi summi viri vires ingenii contulerunt,
ut alter altero eloquentior videretur. Inter,caeteros
Philostratus in Icon., lib. 1, in £s, Achilles Ta-
tius De Clisophrontis εἰ Leucippes Amorvibus , lib. 1,
et Theophylactus Siniocatus, epist. 18, et in Quest,
naluralibus , quzest. 5.

lbid., lin. 59. 'H δὲ cvxdguroc ὀγ ὁ μέν. Plinius,
lib. xvi, cap. 22, Morus autem novissima germinat,
cum primis folia demittit; et cap. 95, Serotino quo-
dam germinatu florent, maturanique celeriter, sicuti
morus, qua novissima urbanarum qerminat, mec, niaj.

855

IN EUSTATIIlI HEXAEMERON NOTAE.

$54

exacto frigore, ob id ἀἰεία sapientissima arborum. A «Quz ἀντέχῃ, καὶ τὴν ἀχτῖνα τοῦ ἡλίου διὰ τὶς ἁοαιό-

Sed cum capit, in tantum unitersa germinatio erum-
pit, *t una nocle peragat. eiiam cum strepitu ; ex
Theophrasto De causis plont., lib. 1, cap. 30, Ταῦτα
μὲν πρωῖχαρπα χαθάπερ ἄμπελος, xal συχῃ, gá-
λιστα δὲ συχάµινος. Αὕτη μὲν γὰρ γυμνὸν ἔχει τὸν
χαρπὀν' ὥσθ' ὅταν ὁ ἥλιος ἐπιθῇ, ταχὺ προγλλοίω-
σε, βραχείας δεόµενος θερµότητος. "Apa δὲ xat Ev
αὐτῷ συνεργάζεται δύναμις ἰσχυρὰ, xal ἀθρόως
ἐπιοῦσα χαθάπερ xal πρὸς «hv βλάστησιν, ἡ γὰρ
ὀψιότης ἐποίησεν ἀθροισμὸν. "Όθεν ἅτε βλαστήσεις
ἀθρόαι, καὶ μετὰ φορᾶς γίνονται νεανιχῆς, ὥστε xal
ψόφον ποιεῖν, καθάπερ τινές φασι, xal πέψεις τα-
χεῖς. Et cap. 21: Ἡ μὶν οὖν τῆς συχαµίνου διὰ τοῦ-
το πρώϊος * ὡς δὲ Μενέστωρ φησὶν, fj μὲν ῥλάστησις

τητος δαφιλῶς ὑποδέχηται ;

lbid. lin. 57. Οὗτος οὐδὲν ἀργόν. Rosilius,
hom. 5, Οὐδὲν ἀναίτιον οὐδὲν ἁπὸ ταύτομάτου, πάντα
ἔχει τινἁ σοφίαν ἀπόῤῥητον. Augustinus lib. 1, De
Genes., contra Manichagos, cap. 30, confutat eorum
inscitiam, qui quarum rerum ipsi usum ignorant,
eas prorsus inutiliter et supervacue conditas cen-
sent. Aristoteles pluribus in locis Deum et naturam
nibil agere frustra contendit, et przcipue 1, De εα-
lo, text. 31, etlib. i text. 50, et text. 59 ; et lib. 1,
Polit., cap. 9, et alibi; et Theophrastus De causis
plant., initio, Οὔτε γὰρ 1j φύσις οὐδὲν µάτην ποιεῖ, f
τε διάνοια βοηθεῖν ἐθέλει τῇ φύσει. Et Plinius progem.
lib. 92 : Nihil a rerum natura sine aliqua occultiore

αὐτῆς ὁψία διὰ τῆς Φυχρότητος τοῦ τόπου, ἡ δὲ πέψις Β causa gigni, scribit; εἰ lib. xxvin, cap. 24, Adeo

ταχεῖα διὰ τὴν ἀσθένειαν.

Col. 716, lin. 44. 'H δὲ ἑλαία. Oleas et reliquas
arbores, quarum hic mentio fit, post zstivum sol-
stitium (olia convertere narrat collector Geopon.
ex Florent., cap. 2, Προσημαίνει δὲ καὶ τὰς τροτὰς
θερινὰς στραφέντα τὰ φύλλα τῆς ἑλαίας, ὥσπερ ἡ φι-
λύρα xai ἡ πτελέα xai fj λεύχη. Quod experientia
certum esse confirmat Antonius Mizaldus De secret.
agrorum, lib. 1Η, cap. 11, et Gellius lib. ix, cap. 7,
Vulgo εἰ scriptum εἰ creditum est, [olia olearum
arborum brumali et solstitiali die converti, et que
pars eorum [werat inferior, atque occultior, eam su-
perfieri, atque exponi ad oeulos, et ad solem, quod
&obis quoque semel atque iterum experiri volentibus
ita esse propemodum visum est.

lbid., lin. 44. Τῆς δὲ ἡμέρου συκῆς. Basilius,
bom. 5: Τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα xal περὶ τῶν συχῶν ca-
ety ἔθεν οἱ μὲν τὰς ἀγρίας συχᾶς παραφυτεύουσι
: "tal; ἡμέροις, οἱ δὲ τοὺς ὀλύνθους ἐχθήσαντες, τῶν
εὐχάρπων xal ἡμέρων συχῶν τὴν ἀτονίαν ἰῶνται
ῥέοντα Ίδη, χαὶ σχεδαννύμενον τὸν χαρπὸὺν τοῖς ὁλύν-
Got ἐπέχοντες. Theophrastus, Hist. plant. libr. n,
cap. 9, ait caprificationem compertam ad auxilium,
ne ficus fructus anittant. Ideoque in regionibus illis
jn quibus fructuum jactura mon fit, caprificandi
usum nullum penitus esse, ut in Italia, in locis item
aquiloniis et macris, ut inPhalcio Megarensis agri,
et quibusdam. partibus. Corinthii, οἱ in eodein ca-
pite capriffcandi rationem multis prosequitur, quem
vide sicut et Plinium lib. xiv, cap. 19, et Palladium,
10. 1, cap. 10.

lbid., lin. 51. Ἐπειδὴ δὲ ἁπα.ός ἐστι. Baosi-
lius, hom. 5, Καὶ ὧν μὲν ἁπαλὸς ὁ χαρπός ' παχὺ
τοῦ φύλλου τὸ σχεπαστήριον, ὡς ἐπὶ τῆς συχΏς ' ὧν
δὲ οἱ χαρποὶ στεγανώτεροι ἑλαφρὰ τῶν φύλλων fj
προσθολὴ, ὡς ἐπὶ τῆς χκαρύας. "Ότι ἐχεῖνα μὲν
διὰ τὸ ἀσθενὲς πλείονος ἑδεῖτο «fg βοηθείας * τού-
φοις δ' ἂν προσθλαθὴς ἐγένξτο f) παχωτέρα περιθολὴ
&x τῆς &x αὑτῶν σκιᾶς.

lbid., lin. 54 Διά δὴ τοῦτο xal τὸ giLlov. Ba-
silius, hoin. 5, Πῶς χατέσχισται τῖς ἀμπέλω τὸ
φύλλο», ἵνα καὶ πρὸς τὰς ἐν τοῦ &ipo; ῥλάδας ὁ Ρό-

nihil parens illa rerum omnium sine ingentibus cau-
sis genuit ; et Palingenius in Vitze zodiaco,
Quam nihil incassum faciat natura, Deusque,

Qui secum hec reputat non casu, sed ratione,
Consilio jussuque Dei fieri omnia dicet

Gol. 717, lin. 4. Εν γὰρ ὕδωρ διὰ τῆς ῥίζης.
Basilius, hom. 5, "Ev ὕδωρ, διὰ τῖς ῥίζης ἑλχόμε-
vov, ἄλλως μὲν τρέφει τὴν ῥίξαν αὐτὴν, ἄλλως δὲ τὸν
φλοιὸν τοῦ στελέχους, xal ἄλλως τὸ ξύλον, καὶ τὴν
ἐντεριώνην ἑτέρως. Τὸ αὐτὸ χαὶ φύλλον γίνεται, χαὶ
εἰς ἀχρέμονας, xat χλάδους χατασχίξεται, xat τοῖς
καρποῖς παρέχει τὴν αὔξησιν, xa óáxpuov τοῦ φν-
τοῦ, xal ὀπὸς ix τῖς αὐτῆς αἰτίας προέρχεται. In

C eamdem sententiam Sextus Empir. Pyrrhon. Hg-

poth. lib. 1, Kat ὥσπερ τὸ ὕδωρ ἓν χαὶ μονοειδὲς
διαδόµενον εἰς τὰ δένδρα ὅπον μὲν γίνεται φλοιὸς,
ὅπου δὲ κλάδος, ὅπου δὲ καρπὸς, xat ἤδη σύκον, xat
ῥοιὰ καὶ τῶν ἄλλων ἔχαστον ' lioc siquidem ita eve-
nit quemadmodum idem cibus concoctus aliquando
fit vena, interdum arteria, interdum os, nonnun-
quam nervus et unumquodque aliorum; et in mu-
sicis unus et idem musicorum flatus in tibiam in-
spiratus, modo acutus fit, modo gravis ; eL manus
lyre impressa nonnunquam gravem sonum, non-
nunquani acutum reddit ; et in aliis rebus idem con-
tingere cernimus

Ibid., lin. 4. Καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς γοτίδος. Dasi-
lius, hom. 5, Πῶς πάλιν x τῆς αὐτῆς νοτίδος tv μὲν
τῇ ἀμπέλῳ οἶνος συνίσταται, ἓν δὲ τῇ ala τὸ ἔλαιον ΄
xai οὐ τοῦτο µόνον θαυμαστὸν, πῶς ὧδε μὲν τὸ ὐ-
γρὸν ἀπεγλυκάνθη, ἐχεῖ δὲ λιπαρὸν Υέγονεν, ἀλλ᾽ ὅτι
xai ἐν τοῖς γλυχέσι χαρποῖς ἀμύθητος ἡ παραλλαγὴ
τῆς ποιότητος. "Αλλο γὰρ τὸ ἐν ἀμπέλῳ γλυχὺ, καὶ
ἄλλο τὸ ἐν µηλέᾳ, καὶ σύχῳ, καὶ φοίνιχι. De succo-
rum in plantis differentiis adesis Theophrastum De
Histor. plant. lib. 1, cap. 19, et ejus interpretem
Plinium lib. xv, cap. 98, qui diffusissime horum
varietatem pertractant.

lbid., lin. 9. Καὶ αὐτὰ δὲ τῶν δένδρων. Dasi-
lius, hom. 5, "Αλλο γὰρ τοῦ σχίνου τὸ δάχρυον, xat
ἄλλος ὁ. ὁπὸς τοῦ βαλσάµου, xal νάρθηχές τινες ἐπὶ
tfc Αἰγύπτου, xal Λιθύης ἕτερον ὁτῶὼν γένος: ἁποῦα-

t35

LEONIS ALLATII

856

χρύουσι. Qus sint arborum lacrymz, et qui succi A eam qua superest sibi reservare; falsum itetn

explicat Theophrast. De causis plant. libr. vi,
cap. 18, Καλοῦσι δὲ τὰ μὲν ὀποὺς, τὰ δὲ δάχρνα.
. Κοινότερον δὲ ὁ ὁπός. Διαφέρει δὲ ἴσως οὐδὲν, ἐπεὶ
πό Υε χοινότατον ἀνωνύμως λεγόμµενον ἢἡ ὑγρότης
οἰχεία xa0* ἕχαστον πέφιν ἔχουσα. Διὰ δὲ τὸ σωµατω-
δεστέρας εἶναι χαὶ γλίσχρας, τὰς b ὑδατώδεις, ἁγλί-
σχρους, τῶν μὲν γίνεται πῆξαι, τῶν δ᾽ οὗ. Πρὸς ἑνίας
δὲ xol παρεμθάλλουσί τι τοῦ πῆΏξαι, xal συλλέγειν.

lbid., lin. 10. "Α.Ί 1ο γὰρ τῆς σχίνου. Lentisci
lacrymam mastichem esse colligitur ex Theophrasto
De hist. plant, lib. ix. c. 1, Σννίσταται δὲ χαὶ ἐπὶ
τῆς σχίνου, xal ἐπὶ τῆς ἀχάνθης τῆς ἱξίνης χαλου-
µένης, ἐξ ὧν ἡ µαστίχη. Qux autem sit ixine et
quam mastichem procreet idem prosequitur, lib. vi,

cap. 4, Ἡ ἰξίνη φύεται μὲν οὗ πολλαχοῦ. ῥιζόφυλλον B

δέ ἐστιν ἀπὸ δὲ τῆς ῥίζης µέσης ὁ σπερματιχὸς ἄχα-
vos ἐπιπέφυχεν, ὥσπερ μῆλον eU µάλα ἐπιχεχρυμμένον
ἐπὶ τῶν φύλλων. Οὗτος δὲ ἐπὶ τοῦ ἄκρου φέρει τὸ
δάχρυον εὔστομον, χαὶ τοῦτό ἐστιν ἡ ἀχανθιχὴ καὶ
ἡ µαστίχη. Ego tamen magis ad mentem auctoris
et ad sententiam legerem, xai τοὺτό ἐστιν ἡ ἀχάν-
0x µαστίχη, et ni vererer ab aliquibus tanquam
audax accusari, libenter utique pro ἄχανος, &xav-

θος legerem, ut modus phrasisque una eademque
"Theophrasto servetur; dicit enim hanc mastichem
generari ἐπὶ τῆς ἀχάνθης, non ἐπὶ τοῦ ἀχάνου, ex
quo non ἀχανθιχή, sed ἀχανιχὴά, diceretur, quemad -
modum et ἀχανιχαὶ ἄχανθαι apud ipsum leguntur,
lib. »v, cap. 7, Hist. plant. Etsi ἄχανος velis reti-
nere, quare ejus sententiam non concludes, xal
τοῦτό ἐστιν ἡ ἀχανιχὴ µαστίχη Ἱ Sed dubitasse satis
de liac. Plinius lib. xn, cap. 17, Sed mastiche quo-
que gemina est, quoniam et in Asia Graciaque repe-
fius, herba radice folia emittens, et. carduum simi-
lem malo seminis plenum, lacrymaque erumpit incisa
parie summa viz. ut dignosci possit a mastiche vera.
Aec non ei. tertia in. Ponto est bituminis similior.
Laudatissima autem. est Cliia candida, cujus pre-
tum in. libras xx, nigre vero xu. Chia e lentisco
&raditur gigni gummi modo, adulteratur ut. thura,
resina. Petrus Bellonius, Observation. lib. 11, cap. 8,
Mastiches proventus in ea. insula Chio tantus est, ut
singulis annis Turcico imperalori pro quaternis vel
quinis millibus ducatorum pendant in deductionem ejus
summe quam illi tributi nomine dare debent, et sin-
gulas centenas libras centenisquinis ducatis estimant,

quidquid ejus superest sibi reservant. Galli mercatores.

mastiches pretium idem perpetuo esse considerantes exi-
stimant; atque etiam referunt incolas,collecta ejus certa
quantitate, reliquam abjicere. Sed id veritati mazime
con&rarium est : nam uli aizimus magnas impen-
sas in lentisci [ruticibus colendis, εἰ curandis [α-
ciunt; sed quoniam Turcico imperatori singulis annis
pro qualuor, aut plurium millium dwcatorum eesti-
malione pendunt, ejus pretium vel augere, vel immi-
nuere non licet. In quibus multis labitur Dellonius.
Verum enim est, incolas przscripta quantitate col-
l»cta reliquam vel abjicere, vel negligere. Falsum,

pretium mastiches Turcico imperatori nomine tri-
buti persolvi : sed hiec sunt alterius negotii. Dale-
campius Plinium reprehendit quod falso masticbem
resinis liquidis annumeraverit, lib. xiv, cap. 90,

"5ο immerito. Mastiche enim dum - effluit, ante-

quam coalescat, fluida est quemadmodum et tere-
binthus. Et forsan tempore Plinii res aliter se ha-
bebat ac modo videmus. Communis est omnium
in ea insula traditio a majoribus excepta masti-
chem prius liquidam fluidamque fuisse. Verum
postquam sanctus Dei martyr Isidorus in ea insula
martyris corona ditatus, ad coelestem patriam
commigravit, in durum corpus veluti gummi con-
crevisse, idque sanguine tanti martyris prastitum
fuisse, dum per illas arbores dilacerandus equis
immaníbus. ligatus trahebatur. Facti hujus memi-
nit Nicolaus Pepagomenus oratione in dictum san-
ctum, quam Latinam a nobis factam una cum Grzca
publico commodo, Deo dante, edemus. [6 itaque ait:
Λόγος δὲ τις φέρεται xal ἡμῶν ἄχρι φθάσας, ὡς τὸν
νᾶν χαταῤῥέοντα τῶν σχίνω» ὁπὸν, χαὶ πηγνάᾶμενον,
ἴατε πάντες ὁπόσα τούτον παρὰ τοῖς Χίοις µόνοις
qopà, xaX ὡς εἴπερ τι τῷ βίῳ τούτῳ λυσιτελέστατον
καθ) αὑτόν τε καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιμιγνύμενον, μὴ
πρόσθεν ἰσχυρὰν εἰωθότα λαμθάνειν τὴν mr Er, xàv-
τεῦθεν τοῖς ὕδασιν, ὕοντος, συμπαραφερόμενόν τε xal
ἀπολλύμενον. "Oct μὴ πάνυ µετρίου τινὸς ἄνευ οἱ τοῦ
μάρτυρος ἆθλοι, xal τὰ λαμπρὰ κατὰ τῶν ἐχθρῶν
ἀγωνίσματα, χαὶ τὸ τῆς γνώμης ἀνένδοτον, xal αἱ
αυχναὶ καρτερήσεις, εἰς ὃ νῦν ἁρᾶται, πρὸς λίθου
φύσιν ἐγγὺς µετεποίησαν, ἅμα τε τούτου τοκαύτην
εἰργάσατο τὴν ἑπίδοσιν, ὡς µηδένα μιχροῦ τῶν ὁπή-
ποτε γῆς οἰχούντων μὴ τῆς xav' ἔτος ἀπολαύειν φο-
ρᾶς. Μηδὲ γὰρ ἂν τοῖς πρὸ τοῦ πᾶσιν Ασχληπιάδαις,
οὐδενὸς ὅτου τῶν πρὸς lavpelav παθῶν οὗ µεμνημέ-
νοις, πολλάκις σχεδὸν ἁμνημοσύνη τούτου προσῆν,
χαΐπερ τοῖς χαιριωτάτοις συµβαλλομένου τὰ τεριτ-
τεύοντα τῶν ὑγρῶν ἁποχαθᾶραι καὶ ἀλγηδόνας ἔστιν
ἃς ἐπικουφίσαι τε χαὶ χοιµίσαι, xal τὰ παρειµένα
του σώματος ἰσχνροποιῆσαι, xal νευρῶσαι, φύσιν
ἔχοντος. "Όντως ἀρίστοι xal θαυμαστοῦ γεωργῶώ
παρπὸς Ίδιστος xav' ἐπωνυμίαν αὑτοῦ τὴν ἑνέργειαν
χεχτηµένος. Πλὴν ὅσον ὁ μὲν xai φυχὰς χαμνούσας
ἀτιοῖ θεραπείας, xal τοῖς τὸ σῶμα πονήρως ἔχουσι

D δωρεῖται τὴν ἴασιν ὁ δὲ τῷδε βραχεῖαν ἑνίησι τῆς

ἰατρείας ἁπόῤῥοιαν.

Ihid., lin. 14. Καὶ &AAoc ὁ τῆς BaAcdpov. Tbeo-
plirastus ig valle Syriz nasci, fructuny magis odo-
ratum esse quam lacrymam, et incisura facta ex
caudice, sive parte superna, sstate tota succum,
$ed illum paucissimum colligi, lib. 1x Je histor.
plant., cap. 6, Τὸ δὲ βάλσαμον γίνεται μὲν iv τῷ
Αὐλών, τῷ περὶ Συρίαν, παραδείσους δ' εἶναί φασι -
δύο µόνους, τὸν μὲν ὅσον εἴχοσι πλέθρων τὺν δ' ἕτερον
πολλῷ ἑλάττονα. Reliqua vide apud 'Teophrastum,
ex quo P'linius lib. xit cap. 25, sua accepit, nes
convenit in omnibus de liietoria balsami auctorum
sententia. Plinius dicit balsamum uni terrarura
Judae concessum ; Dioscorides concedil etiam.

827

IN EUSTATIIHI HEXAEMERON NOTE.

8358

JEgypto; Strabo lib. xvi silvestre nasci tradit in A seculis ercoctum, glebam liabui erutam prope Nar-

maritimis Sabeorum ; Theophrastus silvestre bal-
samum nullum usquam repertum accepit ; Pausa-
nias in Beoticis arbores in Arabia describit, inyr-
torum magnitudine, foliis amaraci. Vide reliquam
historiam viperarum sub ejus fronde latitantium.
Plinius incidi vitro, lapide osseisque cultellis, ferro
lzedi, Theophrastus ferreis unguibus caedi , Plinius
primam gratiam esse lacrymae, secundam semini,
tertiam corlici, minimam ligno ait; Theophrastus
primam fructus, secundam lacrymz, ultimam vir-
garum. Diversam hujus balsami colligendi ratio-
nen sine censura narrat Drocardus monachus et
se vidisse fatetur, in descriptione terr: sancte:
Est etiam ibi hortus Balsami, qui irrigatur a fonte
parvo. uberrime (amen fluente, in quo aiunt beatam
Virginem puerum Jesum lavisse : ob id habetur fons
ille in venerulione, nedum a Christianis, verum et a
Saracenis. Modum colligendi balsamum hune mihi
Saraceni ostenderunt. Carpebaut folium unum a sti-
pite, adherent enim folia stipiti, et contra radium
solis illud discerpentes, guttam. lucidissimam et su-
pra modum odoriferam elicuerunt : et is est. verus
liquor balsami : qui in phialas vitreas colligitur, et
ad diversas mundi partes miltitur, tametsi raro sine
miriura ad regiones nostras perveniat. Aiunt eliam,
si folium illud contra radium solis non [rangeretur,
minime succum illum stillaret.

Col. 717, lin. 13. Ἱστοροῦσι δέτιγες xal τὸ ᾖ.ϊδ-
xtpor. Basilius, hom. 95, Aóyo; δέ τίς ἐστι χα) τὸ
fextpoy ὁπὸν εἶναι φυτῶν εἰς λίθου φύαιν ἀποπηγνύ-
µενον. Psellus de lapidibus duplex eleetrum consti-
tuit, «uum lidicum, alterum Libyticum, et dicit
reperiri juxta fluvium Eridanum, subdit, Ἔνιοι δὲ
xa δάχρυον αὐτό φασι δένδρου τινός. Κοῦφον γάρ ἐστι
xa» θυμιᾶται, ὡς ὁ λιθανωτὸς xat ἡ µαστίχη. Varias
Suctorum sentenlias de succino, ct cjus origine
collegit Plinius, lib. xxxvii, cap. 2 et 5, quas
hic recensere ineptum esse duxi. Si quis eruditio-
pem tanti viri οἱ admirari οἱ venerari desiderat,
adeat locum mirum sane. et omnimoda prudentia
doctrinaque refertissimum. Nos miselli item εἰ
pauperes ad illum quid addemus? Aristoteles lib.
De mirabilibus auscultation, ad fictitia poetarum

boncm in. ejus lapidis fodinis dimidia ex parte »i-
gram , allera flavam, succini modo : quod. argu-
menlo certissimo est, succinum eo modo gigni quo
dirimus.

lbid., lin. 19. Τοῦτο τὸ ἡ.1ιακὺν φῶς. Quznam
fuerit lux illa prima priscis illis temporibus nec
non hisce nostris controversum adhuc est: de qua
fuse et enucleate multi disputarunt. Damascenus
lib. τι, Fid. orthod., c. ", existimat, lucem illam
fuisse elemcntum ignis. Anibrosius Catharinus ait
lucem illam fuisse lucem solis perfectam, zeque ac
nunc est; cujus perfectionis et pulchritudinis ma-
gnum esse argumentum, quod ea Deus ipsesuo ju-
dicio comprobavit. Beda in Hezcem., Nicolaus De
lyra, Tostatus, et alii arbitrantur primam illam
lucem non fuisse solem, sed corpus quoddam lu-
cidum ad similitudinem dens: lucentisque nubis
in superiori parte mundi videlicet, in qua postea
sol est positus, quod circa densiorem materiz par-

.tem, qua medium mundi locum circumplectebatur,

in orbem conversum, dierum et noctium vicissi-
tudines efliciebat, et ex illo lucido corpore postea,
quarto die formatus cst sol amplioris przsiantio-
risque lucis additiune. Dionysius Areopagita part. 1,
cap. 4, De divin, nomin., quem sequuntur D. Tho-
mas prima parte quist. 67, art. 4, el quaest. 70,
art. 1 ; Dionysius Carthusianus super primum cap.
Genes. art. 9; Pererius et alii existimant, non

C aliam fuisse, quam lucein solis, sed primo quidem

die veluti informem, et imperfectam esso factam,
quarto autem die fuisse absolutam et consummatam.
Αὐτὸ Υάρ ἐστι τὸ φῶς, el χαὶ τότε ἀσχημάτιστον fv,
ὅπερ ὁ θεῖος ἔφη Μωσῖς, χαὶ αὐτὴν ἐχείνην τὴν
πρὠτην ὁρίσαι τῶν καθ ἡμᾶς ἡμερῶν τριάδα. Καὶ
ὥσπερ, etc. Noster auctor, et Basilius cum eo hom.
6, cujus verba hic ascribam, ne eadem szpius co-
gar repetere, tradit primam hanc lucem fuisse crea-
tam per se, et immaterialem, quarto autem die
factum esse corpus solis, tanquam ejus vehiculum
cui insita εἰ impressa est. Τότε μὲν γὰρ αὐτὴ τοῦ
φωτὸς ἡ φύσις παρήχθη, νῦν δὲ τὸ ἡλιακὸν τοῦτο σώµα
ὄχημα εἶναι τῷ πρωτογόνῳ ἐχείνῳ φωτὶ παρεσκεύα-
σται. Ὡς γὰρ ἄλλο τὸ πῦρ χαὶ ἄλλο ὁ λύχνος, τὸ μὲν

commenta refugit, Dalecampius aliam succini ori. D τὴν τοῦ φωτίζειν δύναμιν ἔχον, τὸ δὲ παραφαίνειν τοῖς

gipem contra. Plinium ita narrat : In regione, αμα
succinum mittit, vesinifera nulle sunt arbores. At
ín. septentrionalium | littorum tractu bituminis certe
genus flavum est ut nigrum apud mos in. Arvernis,
ejusque naphtha flava, qualem e Saxonibus afferunt,
et petroleum. vocant, ut apud nos atra. Cum. ergo
fonte suo scaturit. bitumen id molle adhuc, et liqui-.
dum, obvia quaque amplectitur, retinet, includit.
Pluctu vero lambente in alitum provolutum magis
vertigine, et salsugine, temporisque diuturnitate du-
rescit, ut apud. nos pissasphaltum, et jam tum suc-
cinum est, sicque concretum in littore cjus scaturi-
gini opposito adversis ventis ejicitur. Gagatis, qui
procul dubio bitumen est in. visceribus terrae multis

δεομένοις πεποιηµένον. οὕτω xal τῷ χαθαρωτάτφ
ἑχείνῳ καὶ εἱλικρινεῖ, xaX ἁθλω φωτὶ, ὄχτμα vuv
ol φωστῆρες κατεσχευάσθησαν. Idem videtur sentire
Gregorius Nazianzenus, ei alii, quos supra lau-
davimus. llane ultimam sententiam, quamvis mi-
ram a quibusdam existimatam, et novum inducen-
tem niiraculum quod minime admittendum in histo.
ria creationis , ut multis videtur, in sua doctrina
ita defenderet Palingenius ex sui Zodiaci Vite
libr. xi, aitenim Deum sua omnipotentia ac scien-

: tia extra caelum plura et majora creasse, quinimo

cum potuerit

— Facere infinita, putandum est
Fecisse infinita omnemque explesse cigosem,

859

LEONIS ALLATIt:

Nec servasse in se sanum, vel. inutile quidquam. A beeus in. Eclogis physicis, Julianus Apostata , hymno

Hoc auteni infinitum esse

Puram, immensam, el. sina corpore lucem,
Lucem, qua nostri solis longe minor est lux,
Lucem, quam terreni oculi non cernere possent,
Lucem, quam ez sese e[fundit. Deus infinitam.

Et illam lucet esse sine corpore quod minime
videtur inconveniens, cum lux non proveniat a ma-
teria, sed a forma,

— Ez qua vis et decor. effluit omnis.

Quz cum concedantur formis corporeis, multo:

magis concedendum est formis incorporeis.

Prasertim cum sint purg magis, et tenues, et
Participes multo uberius pulchrique boxr.ique.
Imo inter divos quo quisque potentior est, et
Dignior hoc etiam majori lumine fulget.

Uique inter stellas multo nitidissimus est sol,
Sic inter divos lucel rex ille deorum.

Non tamen obscurat reliquos, quin perficit illos.

Nec requiritur aer, in quo tanquain in subjecto lu-
men illud inhzreat, cum aer minime sit luminis

subjectum, neque lumen sit in aere : Imo ar con-.

tra est. in lumine, et lux, stare potest absque aeris
eisu. Lux vero quz est in sole,est particula lucis di-

vinz, ideoque in sole nitescit, quamvis in Deo non.
comprehendatur propter materiam illius, quz est.

luci aptissima.

Jlla etiam [ux divina est impressa aliorum
Divorum formis, quamvis non omnibus aque,
Ut non stelle omues quali lumine lucent,

Sed magis una alia, quanto hac perfectior illa est.
Utque una candela alias accendere plures,

Nec tamen ipsa suum amittit, miuuitve nitorem ;
Jlaud secus illa Dei lux inviolata , nihilque
Decrescens alios impertit lumine divos.

Ρα] ηρεμίας itaque oppugnatoribus bujus sententia
ita responderet : Lucem illam ita creatam siue ulla
materia potuisse per se subsistere sine aere, in se-
metipsa veluti in propria forma, qu:e erat ab oinni
corpore et. materia separata, et sic. nullum novum
inducitur miraculum; illa postea lux quarto die fuit
soli communicala, non per mutationem substantia-
lem, sed per diversam applicationem, quemadmo-
dum lumen divinum communicatur beatis, qua
communicatione fiunt luminosi, sicuti multe can-
del: accens:e a prima candela. Sed de hac Palinge-
nii sententia aliorum esto judicium ; quzedam esse
qui et caute legi, et prudenter explicari debere
censeo. Verum mibi semper in his rebus, in quibus
:maturz vis οἱ facultas, rerum difficultate oppressa
decumbit, et mentis hbumanz acies, oculique cali-
gant, nec nisi afflatu divino confirmari possunt,
sanctorum Patrum sententia videtur probabilior,
minimeque curiosus intellectum captivo, etsi non
eadem quise et ego, sentientes invenero.

Col. 711, lin. 95. Kal ὡς ἕτερόν τι. Basilius, hom.
6 : Ὡς οὖν ἕτερον μέν τι τῇ φύσει ἡ λευχότης, ἕτερον
δέ νι τὸ λελευχασμένον cua οὕτω xal τὰ νῦν εἰρτ-
μένα, διάφορα ὄντα ὄνωται τῇ δυνάµει τοῦ χτίσαντος.

lbid., lin. 38. "Ezeiza τὸν Ato ἐκ τοῦ πυρός.
De solis natura, magnitudine, figura, conversioni-
bus. defectu, signis, et motu, vide qua» rcfert Sto-

in Solem, et Proclus.

lbid., lin. 47. Τὸ δ' αὐτὸ παράξειγµα. Hoc idesa
uberius prosequitur Basilius hom. 6. Lunam vero
solis fulgore tegi, et in totum mutuata ab co luce
fulgere, refert Plinius lib. 1, cap. 9, cujás verba
cum ad rem faciant bic as^ribam. Solis fulgoreeam,
ul reliqua sidera,tegi : si quidem in totum πικ[καία
ab eo luce [ulgere, qualem in repercussu aque voli-
lare conspicimus. Ideo molliore εἰ imperfecta $
solvere, tantum liumorem, atque etiam augere, quem
solis radii assumant. Ideo et incquali lumine aspici:
quin ex adverso demum plena, reliquis diebus tantirm
ex se lerris ostendat, quantum ez sole ipsa concipiat.
In coitu quidem non: cerni : quoniam haustum om-

mem lucis aversa illo regerat unde acceperit. Apu-

leius lib. De Deo Socratis : Luna solis &mwula, no-
ctis deus, seu corniculata, seu dividua, seu prolwmi-
da, seu plena sit, varia ignium [ace, quanto longius
absit a sole, lanto largius illuminata pars incre-
mento itineris et [uminis mensem suis actibus ac pa-
ribus dispendiis estimat. Et hauc ob causam Graci
peet: solis filiam vocant, Euripides in Pienissis,

"D JAJuxapotoxov θύγατερ

'HeA(ov ,

Σεαγαία, ypuvccóxuxJor φέγγος.

Hesiodus vero et Virgilius sororem :

Nec fratris radiis obnoxia surgere [una.

Thales. dixit eam a sole illustrari , quod etiam

C Pythagoras, Parmenides, Empedocles, Anaxagoras

el Metrodorus senserunt. Avicenna et Macrobius
lunam a sole mutuari lumen credunt : reliqua verc
astra de suo collucere. Antipho proprio cam lucere
lumine, partes autem ejus absconditas accessu solis
obscurari, tanquam imbecillius a fortiori, quemad-
modum et aliis stellis contingit ; Anaximauder,
Xenophanes proprium lunain habere lumen dixe-
ruunt; Áristoteles proprium quidem, sed rarius;
Stoici subobscurum, et aereum ; Berosus auctore
Cleomede, atque etiam Vitruvio lib. ix, cap. 4, quem
vide, putavit lunz corpus pilam esse altera parte
candentem, altera czruleam , ejusque mutationem
fieri, prout magis minusve a sole corripitur. Cáu-
sas diversitatis apparentiarum in luna optime ex-

p ponit Jacobus Milichius, comment. in locum Plinii

a nobis supra positum. Verum eorum opinio, qui
lunam et proprium lumen àabere, itemque a sole
mutuari, quam etiam sequitur noster Eustathius,
verior est et probabilior; habet enim suum pro-
prium obscurum quodammodo nec luminosum,
carbonum instar, recipit vero solare splendens,
clarum quo sese ostendat, aliisque ad videndum
quemadmodum) interdiu sol viam aperit. Plura
de his Cleomedes lib. τι Meteor., inter cetera:
"Ἠδεσαν δὲ καὶ οἱ παλαίτατοι τῶν φυσιχῶν τε xa!
ἀστρολόγων, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἡλίου ἡ σελήνη τὸ φῶς ἔχει,
ὡς δΏλόν ἐστι πρῶτον μὲν ix τῆς ἑτυμολογίας τοῦ
ὀνόματος αὐτῆς, οὕτως ὠνομασμένης ἐκ τοῦ Gia:
αὐτὴν νέον ἔχειν ἀεὶ, xal ix τοῦ ἐπιδίδοσθαι δᾷδας

861

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

863

«ol; εἰς τὰ Αρτεμίσ.α εἰσιοῦσι. Τοῦτο γὰρ μὲν σύμ- A gere et roborari cernimus. Ludovicus Fidelis De

θολόν ἐστι τοῦ ἔζωθεν ἔχειν τὸν σελήνην τὸ φῶς.
lbid., lin. ult. Τῆς ἡμέρας ἐκείνης µήτε οὔσης.
Lego μὴ χαιοήσης, μήτε etc., ad mentem auctoris,
qui hzc duo in sole consideravit, lumen et calo-
rem, lumen dedit diei, calorem soli : et ideo hic
ait solem tantum ab illa die neque urente, neque
calefaciente, sed solum illuminante lumen accipere.
Col. 720, lin. 3. "Οτι δὲ ix πυρὸς συγέστηχεν.
Omnes fere veteres philosophi uno ore solem ca-
lidlun θἱ candens quid esse affirmarunt, etsi in
calido hoc exprimendo non convenerint. Euripides
in Phonissis ignem vocavit ,
"HAue θοαῖς ἵπποισιν eidleo wv φ.όγα,
etin Phuetonte ,

θερμὴ δὲ áraxcoc
$406 ὑπερτέλΊονσα γῆς,

Anaxagoras, et Democritus ferrum, vel saxum carn-
dens ; Parmenides solem et lunam de circulo lacteo
voluit excerni, illum quidemarariore calidi mistura,
hanc a densiore frigidi ; Xenophanes de nubibus in-
censis ortum solem putat, et defectum iisdem ex-
stinctis evenire, et alium rursus oriri ; Theophrastus,
physicis igniculis de humida exbalatione componi ;
Anaximandri et. aliorum opiniones vide apud Sto-
bzum in Éclogis physicis, pag. 55 ; et Patres anti-
qui, Basilius, hom. 6; Augustinus pluribus in lo-

cis; Ambrosius lib. 1t. Hexaem. et alii. Et ex re-.

centioribus, Hugo de S. Victore Adnot.. in Genes ,
cap. 6, solum, inquit, solem proprium habere lu-
cem, et ipsum ex igne essc factum, reliquas vero
stellas ex aerea materia relucere polius, quam
lucere. Solem tamen, sicut et cztera astra non
esse calid:e, nec ignez nature multi doctores, va-
lidivsimis rationibus concludunt. Sol enim incor-
ruptibilis est, nec admittit qualitates corruptivas,
tales sunt calor et frigus. Astra et sol nec preter
natumam, nec violenter moventur : quod si essent
ignea id accideret, ignis enim sursum movetur. Sic
eliam nullum essel. securum et tutum, omnia
enim astrorum illo igne conflagrassent, cum non
per lucem solum sed etiam per calorem, caleface-
rent et torrerent. Dicamus igitur, solarem calorem
nihil aliud esse quam calorem ignis, solis fulgore,

mundi struct. lib. v, cap. 5, quistionem de calore
solis proponit, et. ad mentem nostri auctoris ita
dissolvit : Verum hic, inquit, nonnihil suboritur au-
ziclalis, an soli perpeluus lurreat. calor, an. calere
prorsus sit destitutus ? Circa id varia circum[erun-
tur sensa ; niliil tamen. alienum a veritate existima-
verim, si ul soli splendor semper haerens, eiiam in-
ternus. tribuatur calor : qui. circumquaque. diffusus
hec cale[aciat inferiora. ITinc quanto propius ad nos
accedit sol, et nostro. zenith vicinior apparet, tanto
illius inteusior, εἰ quo remotior a nobis, eo debilior

percipiatur calor. Et proinde qui zona subsunt tor-

ride vehementiori exuruntur estu, quod illis sil solis
perpendicularis calor, et qui absunt longius, majori

B rigent frigore. Hinc fit, ut qui sub polo arctico, vel

antarctico resident immensis alyoribus, sicut. qui sub
zona lorrida continuis subjaceant ardoribus. "it etiam
ul sole horizontem nosirum occupante aer fervidior, .
et abscedente rigidior deprehendatur.

Ibid., lin. 4. Tov διαχωρίζειν árà uécor. Basi-
lius, hom. 6, Nov δὲ ἦλιον ἐπέταξε τοῖς µέτροις τῆς
ἡμέρας, χαὶ σελήνην, ὅταν ποτὲ πρὸς τὸν ἴδιον χύχλον
ἁπαρτισθῇ, ἀρχηγὸν ἑποίησε τῆς νυχτός. Constant.
Man. in Annal.

Οὕτω οὗ» τετέἼΊετο τὰ κατὰ τοὺς ἁστέρας

Καὶ τέτακτο μὲν ἤ.Ίιος ἀστὴρ ἡμεροκράτωρ'

TO δὲ σεὀήγης β.Ἱέραρον ἀπύρσευσε τὴν ύχτα.
Ibid., lin. 7. "Εστι δὲ ἡ νὺξ σκίασµα. Basilius,

hom. 6, Καὶ ἡ νὺξ ἐπὶ τὸ ἐναντίον ταῖς ἀχτῖσιν ὑπο-

6 χωρεῖ, οὐδὲν ἕτερον οὖσα χατὰ τὴν φύσιν ἢ σχίασµα

γῆς. Ὡς γὰρ ἓν ἡμέρᾳ fj σχιὰ τῷ ἀντιφράστσοντι τὴν
αὐγὴν παρυφίσταται, οὕτως ἡ νὺξ, σχιαζομένου τοῦ
περὶ γην ἀέρος, συνίστασθαι πέφυκεν. Plinius |. ut,
cap. 10, Terra subeunte repentinas obduci tenebras,
rursumque illius um!ra sidus hebelari. Neque aliud
essa noctem quam terre umbram. Palingenius in
Zadiaco vita, lib. i.

— Sed noz adrersa in parte creatur,
Quippe 4liud non est quam terre atque aquoris umbra.

Ibid., lin. 14. Kal ὁ μὲν Atc. ὥσπερ. De solis
prestantia, dignitate, vi admiranda, et potentia
Dionysius Areopagita De divin. nominibus, cap. 4;
lulianus Apostata, Orpheus, Proclus, Lycius, hymn.
in solem, Plinius lib 11, cap. 6, elegantissime *

quo naturaliter trahatur, niodificatum. Namque cum, D Eorum medius sol fertur, amplissima magnitudine ac

inter alimentaria corpora igneum solum coelestem
imitatur fulgorem, ipsum vero ita αἱ plurimi ve-
terum philosophorum, ob eam similitudinem astra
. ignea esse suspicati sint, fit; valde consentaneum,
ut similitudinis illius causa facile trahatur ignis
celesti lumine, quod etiam vestigium quoddam
divinitatis ejus corporis est. Si plura cupis, adesis
Franciscum Valesium De sacra philosophia, cap. |.
Denique sententia est Peripateticorum, solem per
lumen facere tam calorem, tam frigus, diversa ta-
men ratione, illum quidem per se, hoc autem per
accidens; nam presentia luminis facit calorem,
absentia vero frigus: quo enim lumen solis, aut
nullo mnode ^^t tenuiter pertingit, inibi frigus vi-

potestate : nec temporum modo, terrarumque, sed side-
tum eliam ipsorum cclique rector. liunc mundi esse
talius animum, ac planius mentem : hunc principale
naturg regimen ac numen credere docet, oyera ejus
estimantes. Hic lucem. rebus ministrat. auferique
tenebras ; hie reliqua sidera occultat : hic vices tem-
porum annunmque semper renascen'em ex usu nctura
temperat; hic celi tristitiam discuiil, alque etiain
humani nubila animi serenat; hic suum lumen ce-
teris quoque sideribus [απεταί. Pra'clarus, eximius,
omnia intuens, omnia eliam exaudiens, qu principi
literarum. [lomero placuisse it uno «ο video. Do
solis encomiis lege Plutarchum Iib. De dortrina
principum ; Macrobium 1 Saturnalium *. Ambrosium

865

Γὔ]γσται ἀμδο.λίη διόθεν χειμῶνος lórroc.
E! ye μὲν ἐκ βορέαο uU οἵη φοιγίσσοιτο,

'Ex βορέω αγοιὰς xs φέρου γοτίη δὲ γότοιο.

Ἓ καί xov ῥαθάμιγγες ἐπιτροχόωσ᾽ ὑετοῖο,

Ἑσπερίοις χαὶ uaAAor ἐπιπρεπὲς ἤματι τούτοις

Ἱσπερόθεν γὰρ ὁμῶς σηµαίνεται ἐμμεγὲς αἱεί.
De antheliis, sive pareliis, Aristoteles, Plinius, et
alii.

Col. 720, lin. 53 : Kal záAuv. ἡνίκα ῥάδδοις. Ari-
stoteles Meteor. lib. ni, parelia scribit,et virgas ea-
dem ex causa fieri, sed nubis habitu diverso, siqui-
dem cum illa caliginosa, οἱ aequalis, ac preterea
aquosa densaque fuerit, tum visum tanquam a levi
speculo ad solem reflexum candorem concipere.
Solem eniin et colore et figura referre parelium,
30 nubis quidem zqualitatem coloris esse causam,

reflexionem autem visus ad nubem tanquam specu- D

lum figurz, cuin illa ut nondum sit aqua, ita con-
festim sit in ea mutanda, ideoque pluviam porten-
dere parelium magis ad austrum quam ad boream
situm, quod illius aer facilius quam hujus in aquam
transeat. Denique oriente et occidente sole cerni,
non alte sed oblique sita, ut et virgas, quz? propter
nubium inzqualitatem sic vocantur.
lbid., lin. 58. Ἡ δὲ σελήνη ἐπειδὰν dv τῇ

ερίτῃ. Basilius, hom. 6, Λεπτὴ μὲν γὰρ οὖσα περὶ
ερίτην ἡμέραν καὶ χαθαρὰ, σταθερὰν εὐδίαν χατ-
επαγγέλλεται’ maysta δὲ ταῖς χεραίαις, xat ὑπέρνυθρος
Φαινομένη, ἢ χαὶ ὕδωρ λάθρον ἀπὸ νεφῶν, f) νότου
βιαίαν χίνησιν ἀπειλεῖ. Ex quibus corrigo textum
Eustathii, ὕδωρ λάθρον, f) νότον βίαιον. Aratus lucu-
lenter hec omnia :

Αεπτὴ μὲν καθαρή τε περὶ τρίτον ἡμαρ ἑοῦσα,

Εὔδιος x' &ln, «λεπτὴ δὲ xal ov udA' ἐρευθὴς

ΗΠγευµατίη. Hay(n δὲ καὶ áp6.Asinct κεραίαις

Τέτρατον éx τριατάτοιο góc ἀμεγην ὃν ἔχουσα

Ἡ vóto ἀμδύγετα,, ἡ ὕδατος ἑγγὺς ἑόντος.
Varro : Si quarto. die (uua erit directa, magnam
tempestatem in mari prasagiet, nisi si coronam cir-
εα se habebit, et eam sinceram : quoniam illo modo
non ante planam lunam hiematurum ostendit, si ple-
nilunio per dimidium pura erit, dies serenos signifi-
cabit : si rutila, ventos : nigrescens, imbres. Si caligo
orbis nubem incluserit, ventos qua se ruperit : si ge-
mini orbes junzerint, majorem tempestatem, et magis
8i tres erunt, aut. nigri, aut interrupti, atque distra-
cti. Nascens luna si cornu superiore obatro surget,
pinvias decrescens dabit, si inferiore, ante plenilu-
xium, si in media nigritia illa fuerit, imbrem ir. ple-
nilunio. Si plena circa se habebit orbem, ex qua
parte his mazime splendebit, ex ea ventum ostendet ;
εἰ in ortu cornua crassiora fuerint, horridam tem-
pestatem. Si ante quartam non apparuit, vento Favo-
siio flante, hiemalis toto mense erit. Si decima sexta
tehemeniius flanmea apparuerit, asperas tempesta-
tes prasagiet. His similia habet Plinius libro dicto,
et auctor Geoponicorum, lib. 1; Ruellius collect.
De nativitate stirpium, lib. n, cap. De presagiis so-
lis et lune ; et Theophrastus.

lbid., lin. 42. "Όργανα οὖν χρόνων. Augustinus

De Genesi ad liu. fib. wu, cap. 16, Certe, inquit, vel

IN EUSTATHII HEXAEM-ZRON NOTAE.

860

A Ίος conceaant ocuis ncstris, ut ea auo siaera, mani—

festum sit amplius ca'eris lucere super terram, nec
diem clarescere nisi luce solis, nec noctem tot stellis
fulgentibus, ita lucere si luna desit, quemad modum
presentia illius illustratur.

Ibid., lin. 44. Τὰ δὲ ἄστρα xal μηνών. De varia
astrorüm observatione: in agrorum cultura, multa
veteres, Plinius, Theophrastus, Varro, auctor Geo-
ponicorum, et alii. ,

Ibid., lin. 46. Καὶ αἱ π.]ειάδες áracéAAovcat.
Hesiodus in Ἔργοις xal ἡμέραις, |. n.

Πωηϊάδων 'AcAdyevéov ἐπιτεΛ.Ίομεγάων,

Nn ἁμητοῦ" ἀρότοιο δὲ δυσσοµενάων"

AI δή τοι γύκτας τα xal ἤματα ceccapáxovca

Κεχρύφαται αὗτις δὲ περιπΛομέγου éviavcoU

Φαίγονται, τὰ πρὠτα χαρασσομένοιο σιδήρου.
Et Columella, De re rustica, lib. 11, cap. 8, l'lacet
nostro poele adoreum, atque etiam triticum non
ante seminare quam occiderint Virgilie : quod ipsum
numeris sic edisseril :

AL si (riticeam in messem, robuslaque farra

Exzercebis humum solisque instabis aristis ,

Ante tibi Εοα Atlaniides abscondantur.
Absconduntur autem allero. et tricesimo die post au-
Iumnale. ααἱποείίμπε, quod fere conficitur. nono
Kalend. Octobris : propter quod intelligi debet tritics
salio dierum sex et quadraginia ab occasu Virgilia-
rum qui fit ante diem 1x Kalend. Novembris ad bru-
mec lempora : sic enim servant. prudentes agricole,
ut quindecim diebus prius quam conficiatur bruma,

C totidemque post eam confectam neque arent, neaue

vitem aut arborem putent.
Ibid., lin. 54. Πρὸ δὲ τούζων χρόνος. Idque de-

monstrari potest argumento validissimo ex Aristo-

telis doctrina, yrasupposito tempus esse numerum
motus. In quo autein differat ze:vum a tempore
plura Proclus Diadochus in Theologia Platonica.
lbid., lin. 57. Καιρους δὲ A£rew ἡγούμεθα. Ba-
silius, hom. 6, Καιροὺς δὲ λέγειν ἠγούμεθα τὰς τῶν
ὡρῶν ἑναλλαγὰς, χειμῶνος, xat ἔαρος, xai θέρους,
χαὶ µετοπώρου’ ἃς εὐτάχτως περιοδεύειν ἡμᾶς τὸ τε-
ταγμένον τῆς χινῄήσεως τῶν φωστήρων παρέχει. De
quatuor anni temporum vicissitudine nonnulla, etsi
pueriliter philosophatur , et quasi plastice proponit
Eustathius, sive Eumathius Macrembolita lib. iv

D De amoribus Ismenes et Ismenic.

Col. 791, lin. 1. Kal χειμὼν μὲν γίνεται. Basi-
lius, hom. 6, Χειμὼν μὲν γὰρ vlvexac τοῖς νοτίοις
µέρεσι τοῦ ἡλίου προσδιατρἰθοντος, χαὶ πολὺ τὸ νυ-
χτερινὸν σχἰασµα περὶ τὸν καθ ἡμᾶς τόπον ἆποτε-
λοῦντος, ὥστε χαταφύχεσθαι μὲν τὸν περὶ γῆν ἀέρα,
πάσας ὃΣ τὰς ὑγρὰς ἀναθυμιάσεις, συνισταµένας
περὶ ἡμᾶς, ὄμθρων τε αἰτίαν xaX xpupuov, xaX νιφά-
δος ἀμυθήτου παρέχειν. Gemin. De apparent. cc-
lest., Τροπῆ δέ ἐστι χειμερινὴ, ὅταν 6 foc ποῤῥω-
τάτῳ ἡμῶν τῆς οἰκήσεως γένηται, xat ταπεινότατος
ὡς πρὸς τὸν ὁρίζοντα, xal νοτιὠτατον χύχλον ΥράΦῃ,
χαὶ μεγίστην πασῶν τῶν ἐν ἑνιαυτῷ νύχτα ποιῄση.
ται, ἑλαχίστην δὲ ἡμέραν.

lbid., lin. 7. Ἐπειδὰν δὲ ἑπαγιών. Pasi'ius,

867

LEONIS ALLATII

hom. 6, Ἑτειδὰν δὲ $zavuov πάλιν ἁπὸ τῶν µεσηµ- A Aw ἐπὶ τοῦ ἰσημερινοῦ γένηται χύχλου, xat ἴσην τὴν

6ρινων χωρίων ἐπὶ τοῦ μέσου γένηται, ὥστε ἐξ (oou
µερίζειν νυχτὶ πρὸς ἡμέραν τὸν χρόνον, ὅσον πλεῖστον
τοῖς ὑπεργείοις προσδιατρίδει τόποις, τοσούτωῳ κατά
µέρος ἐπανάχει τὴν εὐχρασίαν, καὶ Ἠίνεται ἔαρ πᾶσι
μὲν φυτοῖς τῆς βλαστήσεως ἀρχηγὸν, δένδρων δὲ τοῖς
πλείστοις παρέχον «hv ἀναδίωσιν, ζώοις δὲ χερσαίοις,
χαὶ ἐνύδροις ἅπασι τὸ Ὑένος φυλάσσον Ex τῆς τῶν
ἐπιγινομένων διαδοχΏς. Geminus : Ἐαρινὴ μὲν οὖν
ἰσημερία Ὑίνεται περι τὴν τῶν ἀνθέων ἀκμὴν ἐν
Kptou μιᾷ µοίρᾳ. Vide de hoc plura apud Cicero-
nem, it De natur. Deorum.

Col. 71, lin. 11. Καὶ γίνεται ξαρ τοῖς μὲν φυτοῖς.
Longus sophista Pemenicon lib. 1, Ἡρος ἣν ἀρχὴ,
χαὶ πάντα Üixpatev ἄνθη, τὰ Ev δρυμοῖς, τὰ ἐν λει-

ἡμέραν τῇ νυχτὶ ποιβσηται. De modo incrementi, et
decrementi dierum ac noctium, ac temporum mu-
tatione, vicissitudine, ca'oris et frigoris succes-
sione, sole per spatia zediaci qua: sunt inter sequi-
noctialia οἱ tropica punclia percurrente, et eorum
causa diligenter admodum Cleomedes libr. jam
dicto, 1, Meteororum; et Plinius lib. xvirt, cap. 25.

lbid., lin. 25. Ob zou: δὲ τὴν ἡμέραν. Basi-
lius, hom. 6, Ἔστωσαν δὲ xoi εἰς ἡμέρας, οὐχ
ὥστε ἡμέρας ποιεῖν, ἁλλ' ὥστε χατάρχειν τῶν
ἡμερῶν. Ἡμέρα γὰρ χαὶ νὺξ πρεσθύτερα τῆς τῶν
φωστήρων Ὑενέσεως. Τοῦτο Τὰρ ἑνδξίχνυται ἡμῖν
καὶ ó φαλμὸς λέγων ' Ἔθετο ἤ.ιον εἰς ἑξουσίαν
τῆς ἡμέρας, σε.Ίήνην καὶ ἀστέρας εἰς ἐξουσίαν

μῶσι, xaY ὅσα ἔρεια. Βόμθος ἦν ἤδη μελιττῶν, fo; B τῆς vvxzóc. Ili οὖν ἔχει τὴν ἐξουσίαν τΏς ἡμέρας

ὀρνίθων μουσιχῶν, σχιρτήµατα ποιμνίων ἀρτιγεν-
νήτων ἄρνες ἐσχίρτων ἐν τοῖς ὄρεσιν, ἑδόμθουν ἓν
τοῖς λειμῶσιν αἱ µἐἑλιτται, τὰς λόχμας χατῇδον ὅρ-
νιθες.

lbid., lin. 15. Ἐκεῖθεν δὲ ἤδη. Basilius, hom.
6, Ἐκεῖθεν δὲ ἤδη πρὸς θερινὰς τροπὰς ἐπ᾽ αὐτὴν
«hv "Apxiov ἀπελαύνων ὁ ἥλιος τὰς µεγίστας ἡμῖν
τῶν ἡμερῶν παρίσττσι, xat διὰ τὸ ἐπὶ πλεῖστον ππροσ-
ομιλεῖν τῷ ἀέρι, αὐτόν τε χαταφρίσσει τὸν ὑπὲρ κε-
φαλῆς ἡμῶν ἀέρα, καὶ τὴν Y,» πᾶσαν χαταξτηραίνει,
«ol; τε σπέρµασιν £x τούτου συνεργῶν πρὸς τὴν
ἄδρησιν xal τῶν δένδρων χαρποὺς χατεπείγων ἐπὶ
«hy πἐφιν, ὅτε xai φλογωδέστατός ἐστιν ἑαυτοῦ ὁ
fios, βραχείας ποιῶν τὰς σχιὰς ἐπὶ τῆς µεσημθρίας,
διὰ τὸ ἀφ᾽ ὑφηλοῦ τὸν περὶ ἡμᾶς χαταλάμπειν τόπον.
Geminus: Τροπὴ δὲ θερινἠἣ γίνεται περὶ τὴν τῶν
χαυμάτων ἐπίτασιν ἓν Καρχίνου μιᾷ µοίρᾳ, ὅπου ὁ
Ίλιος τὸν ῥορξιότατον χύκλον γράφει, xal µεγίστην
πασῶν τῶν ἐν ἐνιαυτῷ ἡμέραν ἐπιτελεῖ, ἑλαχίστην δὲ
τὴν νύχτα. Longus Peomenicon libr. 1, "Hog οὖν
Ίδη τέλος, xai θέρους ἀρχὴ, xai πάντα ἓν ἀχμῇ,
δένδρα ἐν καρποῖς, πεδία ἐν ληϊΐοις * ἠδεῖα μὲν τεττί-
Tov th, γλυχεῖα xai ἢ τῆς ὁπώρας ὁδμὴ, τερπνὴ
δὲ ποιµνίων βληχή. Εἴχασεν ἄν τις χαὶ τοὺς ποταμοὺς
δειν Ἠρέμα ῥέοντας, xal τοὺς ἀνέμους συρίττειν
ταῖς πίτνσιν ἑμπνέοντας, xaX τὸν ἥλιον φιλόχαλον ὄντα
πάντας ἀποδύειν

lbid., lin. 19. Ἐν γὰρ ταῖς βραχυτάταις. Ba-

Silius, hom. 6, Μέγισται (áp εἶσιν ἡμερῶν, ἐν αἷς D

βραχύταταί εἰσιν αἱ cial, χαὶ βραχύταται πάλιν
ἡμέραι αἱ τὰς σχιὰς ἔχουσαι µακροτάτας * xal τοῦτο
παρ ἡμῖν τοῖς ἑτεροσχίοις λεγοµένοις, ὅσοι τὰ
ἀρχτῷα τῆς γῆς ἐποιχοῦμεν. Horum accuratam ex-
positionem habes apud Cleomedeim, Meteor. lib. 1.

lbid., lin. 20. Kal zá4w ἀπὸ τῶν zpocapxtior.
Basilius, hom. 6, Ἐντεῦθεν διαδεξαµένη ἡμᾶς τοῦ
µετοπώρου ἡ (pa ἀποθραύει μὲν τοῦ πνίγους τὸ
ὑπερθάλλον, κατὰ μιχρὸν δὲ ὑφιεῖσα τῆς θέρµης διὰ
τῆς xatà τὴν χρᾶσιν µεσότητος ἀθλαδῶς ἡμᾶς δι
ἑαυτῆς τῷ χειμῶνι, προσάχει δηλονότι τοῦ ἡλίου πά-
λιν ἀπὸ τῶν προσαρχτίων ἐπὶ τὰ νότια ὑποστρέφον-
τος. Geminus : Ἰσημερία δὲ ἐστι φθινοπωρινὴ, ὅταν ὁ
Άλιος ἀπ ἄρχτων noh; µεσημθρίαν παροδεύων, πά-

ὁ Άλιος;, "Ort τὸ qug ἐν ἑαυτῷ περιφέρων, ἐπειδάν
ποτε τὸν χαθ᾽ ἡμᾶς ὀρίσοντα ὑπεράρηῃ, ἡμέραν παρ-
έχει διαλύσας τὸ σχότος.

lbid., lin. 54. 'H δὲ σελήνη ἐπειδάν. Dasilius,
hom. 6, Σελήνη μὲν, ἐπειδὰν δωδεχάχις τὸν ἑαυτῆς
ἐχτελέσῃ δρόµον, ἑνιαντοῦ ἐστι ποιητική ' πλὴν ὅτι
μηνὸς ἑμθολίμου δεῖται πολλάκις πρὸς τὶν ἀχριδη τῶν
ὡρῶν συνδροµήν’ ὡς 'E6patot τὸ παλαιὸν τὸν Σνιαυτὸν
ἦγον, xal τῶν Ἑλλίνων οἱ ἀρχαιότατοι. Ludovicus
Fidelis De mundi structura, lib. v, cap. 5, Sunt as-
lem annorum hi, ut aiunt, lunares, illi solares. Lunares
tredecim lung revoluiionibus : solares una completa
solis a puncto Arietis, usque ad idem punctum reto-
lutione duodecim menses, seu Lrecentos sexaginta quin-
que dies complectente, uno addito quadrante perf-
ciuntur. Annus autem bisseztilis dicitur, qui quarto
quoque anno $66 diebus completur. l'lura de hoc
anno Censorinus, Josephus Scaliger et alii.

Ibid., lin. 55. IIA4v. ὅτι μηνὸς ép60Apov. Pli-
nius libr. n, capit. 8, Deinde solis meatum esse par-
tium quidem trecenturum sexaginta : sed ut observa-
tio umbrarum ejus redeat ad notas, quinos amnis
dies adjici, superque quartam partem diei, quam ob
causam quinto anno unus. inlercalaris dies additur,
wt lemporum ratio solis. itineri. congruat. De anuo
intercalari et mense vide Solinum capit. 11, Pe-
turum Nannium Symmicton lib. v, et alios qui de
emendatione temporum scripserunt.

lbid., lin. 37. 'O γὰρ ἡλιακὸς ἐγιαυτός. Basi-
lius, hom. 6, Ἡλιαχὸς δέ ἐστιν ἐνιαυτὸς fj ἀπὸ τοῦ
αὐτοῦ σημείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον χατὰ τὴν οἰχείαν
χίνησιν τοῦ flou ἀποχατάστασις. Ei Isaacus Argy-
rus in Canone paschali, cap. 4, Ἐπειδὴ Υὰρ 6 ἑνι-
αντὸς τῇ τοῦ ἡλίου κινήσει παραμετρεῖται, ἡ δὲ τοῦ
iio χίνησις χυχλιχῶς ἐἑνεργουμένη xai &mb τοῦ
αὐτοῦ σηµείου εἰς τὸ αὐτὸ ἀποχαθισταμένη τὸν Evta»-
τὸν ὀρίζει. Et Gemirtus libello De Apparent. celest ,
Ὁ δὲ ἥλιος ἐνιαυτῷ διαπορεύεται τὸν ζωδιαχὸν χή-
χλον * ἔστι γὰρ ἐνιαύσιος χρόνος, &v ip ὁ ἅλιος περι-
πορεύεται τὸν ζωδιαχὸν χύχλον, xal ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ
σηµείου ἐπὶ τὸ αὑτὸ σημεῖον ἀποχαθίσταται. υ δὲ
χρόνος οὗτός ἐστιν ἡμερῶν τξεδον’” kv τοσαύταις γὰρ
ἡμέραις τὰς *& μοίρας παροδεύει ὁ ἥλιος' ὥατεο

869

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

870

παρὰ pixpbv iv μιᾷ ἡμέρᾳ μοῖραν χινεῖσθαι «bv A sus vel recessus. liquido monstrant. Nurunt. pariter

fiov.

Col. 791, lin. 59. Τῆς δὲ σε.1ήνης 4Anmovonc. Basi-
lius, bom. 6, Οἶμαι δὲ καὶ τῇ τῶν ἑώων χατασχευῇ,
καὶ τοῖς ἀπὸ γῆς φυομένοις, μὴ μικρὰν ὑπάρχειν ἐκ
ve χατὰ τὴν σελένην μεταθολῆς τὴν συντέλειαν.
Ἄλλως γὰρ διατίθεται μειουμένης αὐτῆς, xal ἄλλως
αὐξομένης τὰ σώματα, νῦν μὲν ληγούστς ἁραιὰ γενό-
μενα, xal χενὰ, νῦν δὲ αὑξομένης, χαὶ πρὸς τὸ πλη-
pec ἐπειγομένης, χα) αὐτὰ πάλιν ἀναπληρούμενα.
Sextus Empyricus-in eamdem sententiam 1. vin,
Adr. matliem., Κατὰ γὰρ τὰς τῆς σελήνης αὐξή-
σεις χαὶ φθίσεις πολλὰ τῶν τε ἐπιγείων ζώων xal
θαλασσίων ὠθίνει τε xal αὔζει, ἁμπώτεις τε xal
πλημμυρίδες περἱ τινα µέρη τῆς θαλάσσης Υίνονται.
Hzc eadem incremento ejusdem augeri, decremento
minui dicit Plinius lib. 5, cap. 44, et cap. 99, ubi
potestatem lun: et. terrenam et marinam explicat.
Consule item Alianum De list. anim. lib. 1x, cap. 4,
qui etiam lib. xii, cap. 15, narrat, physam /Egyp-
tium piscem, necnon et illius jecur cum luna pa-
riter decrescere, pariterque recrescere. Plura qua
δυµπάθειαν habeut cum luna augescente, et. sene-
scente enumerat Gellius lib. x«, cap. 8, refertque
Lucili versus huc pertinentes. Manilius proom.
lib. 11, sic ait,

Sic submersa fretis, concharum et carcere clausa

Ad lune motum variant animalia corpus.

Hippccrates, sive quis alius libello De Astronomia,

ex interpretatione Gulideoli Mordici : Aspice lunam C

quando est plena lumine, quia (um crescit sanguis,
et medulla in omni homine, et bestiis omnibus. ]dem
fit in. mari et cunctis in rebus mundanis. Ῥιο]οπιδιβ,
"H τε σελήνη ὡς περιγειοτάτη 0:009: τοῖς πρὸς τῇ
Tl] τὴν ἁπόῤῥοιαν, συμπαθούντων αὑτῇ, xal συντρε-
ποµένων τῶν πλείστων, xaX ἑμφψύχων xal ἀφύχων'
χαὶ ποταμῶν συναυζόντων xal συμμειούντων τοῖς
φωσὶν αὐτῆς τὰ ῥεύματα, θαλασσῶν δὲ συντρεπουσῶν
ταῖς ἀνατολαῖς ' et interpres anonymus Tab. Ριο-
lem.,'Opi) μὲν γὰρ χαὶ τὰ θαλάττια ζῶα συναυξανό.
μενα xai συμμειούμενα τῇ σελήνη, xoi ἡμῶν δὲ
αὐτῶν τινα µέρη τοῦ σώματος, olov ὄνυχας xal
τρίχας fjv δέ τι xoa ἱερὸν ζῶον ἐν τῇ Αἰγύπτῳ
ταῦρος ἀναχείμενος τῇ θεῷ, οὗ ἡ σόδη συνηύξανεν

experli medici morbos, morborumque periodos, et ipso
lunc incremento, plenilunio, vel decremento nau α vela
committunt ;. agripole aspectu lung. diverso terras
aratro findunt, fimo impinguant, semina. spargunt,
segetes metunt, ceteraque agris ac hortis colendis di.
ligenter adaptant, et id generis plurima astrorum re-
ferri possent. signa. Oppianus 'AJtevzixóv. quinto,
versu 589 :

"E0vca δ᾽ ὀστράκινα, τὰ 0' ἑρπύζουσι θαΊάσσῃ
Πάντα φάτις, µήνης μὲν ἀεξομέγης χατὰ xóxAor,
Σαρκὶ περιπ.1ήἠθειν, καὶ π.λείονα γαιέμεν οἶκον *
Φθιγούσης δ' ἐἑξαῦτις ἁφαυροτέροις µε έεσσι
᾿Ρικγοῦσθαι ' τυίη τις él σφίσι ἑστὶν ἀγάγχη.
Et Plinius lib. »x, cap. 31, Cancri et omuia ejus ge-
neris hieme !a duntur, autumno el vere . pinguescunt
et pleuilunio magis, quia nocte sidus tepido [ulgore
milificat. Quibus manifestum est, non tantum con-
chilia, sed animalia, et multos prxterea lapides
aliaque diversissimi generis cum luna crescere, et
decrescere. Nonnus Diouysiacon v, de selenete la-
pide |
— Tq δὲ σε.Ἰήνης

Εἶχε .1θον πἀ.1.Ίευχον, ὃς εὐκεράοιο θεαίνγης
Λειπομέγης μινὖθει, καὶ ἀέξεται ἑππότε µήνη
Ἀρτιφανὴῆς σέλας ὑγρὸν ἀποστίθουσα χεραίης
'"HeAiov γδνετήρυς ἁμέλγεται αὐτόγονον πρ.

Psellus de lapidibus: Ὁ σεληνίτης. Καλεῖται δὰ
οὕτως, ὅτι ὀφθαλμὸν οἷόν τινα συναυξόµενον τοῦτον
xaX συμμειούμενον ταῖς τῆς σελήνης αὐξήσεσι καὶ
συμμειώσεσι δείχνυται. Vide Philippum Maussacum
in notat. ad Plutarehum de flumin. in Hydaspe, et
Casarem ZEvolum Neapolitanum De causis. anti-
pathie et sympathie rerum neturalium in fine. Et
Rodulphus Goclenius in Morosophia Joannis Ro-
berti pag. 171, et sequent., plura ex laudatis aucto-
ribus congerit, de vi et efficacia lune in his infe-
rioribus. Mirum item est quod in Herbarii cujus-
dam schedis legitur, lunariam herbam in summis
Alpibus nasci prope fontes aut flumina, fuliis par-
vulis , rotundis instar nummuli ad amaraci fere
similitudinem, czsii vel czrulei coloris, caule ru-
bro, et odorato, radice crocea; lunariamque id-
circo appellari, quod ad lun: auctus, vel imminu-
tiones crescere ac decrescere consueverit, totidem-

αὐτῇ, xal συνεμειοῦτο. Εἰσὶ δὲ xat νῦν συμφθί- D que folia habere dicitur, quot luna habet dies.

νοντες, xai συναυξοῦντες λίθοι τινὲς τῇ θεῷ. Horat.
18, sermonum 4 :

Lubrica nascentes implent conchilia lunc.

Isidorus Ebr. xn, cap. 6, Omnium clausorum ma-
ris animalium, atque concharum incremento lune
membra iurgescunt ; defectu evacuantur. Lune enim,
cum in augmento fuerit, auget humorem, cum vero
in defeclum venerit, humores minuuntur, etc. Ludo-
vicus Fidelis De mund. struct. libr. v, cap. 65,
Lune, inquit, diversitate, incremento vel decremento,
augentur vel minuuntur, impinguantur, vel. marce-
scunt corpora in(eriora, quod animantia bruta, aves

ac pisces, illorumque medulle, imo et maris acces- -

Ibid., lin. 42. Διότι ὑγρότητα. Basilius, hom. 6,
Διότι ὑγρότιτά τινα θερµότητι χεκραμέντν ἐπὶ τὸ
βάθος φθάνουσαν λεληθότως ἑνίησιν. Aristoteles,
lib. v, De part. animal., cap. 5, rationem augimnenti
tradit esse noctes tepidiores, quemadmodum et de-
crementi frigidiores; cum enim animalia hzc ex-
sanguia, ut ostreze, conchylia, et id generis alia sint
frigidioris naturz, frigore vexata calorem deside-
rant, cujus ope pleniora evadunt, propter enim lu-
cem pleniorem noctes sunt tepidiores, et non quia
perid tempus copiosius pascuntur ut. multi dixe-
runt. Quinimo ipse Aristoteles l. 1v, De generatione
animal., cap. 2, docet sicuti sol per totuni annum
zstalem atque hiemem facit, ita lunam per men-

gii

LEONIS ALLATII!

8:4

sem, uon quidem accessu, decessuque ut solem, A rhzrum. Sita autem Pyrrha erat in occiduo Lesbi

sed incremento, et decremento luminis. Luna enim
plena calorem, quem reliquo tempore liabet minus
intensum, iutendit ; sicut et sol gsiate plus calefa-
cit, h:eme minus.

Col. 721, lin. 45. Οἱ γὰρ χαθεύδοντες. Basilius,
hom.6 : Δηλοῦσι δὲ οἱ χαθευδοντες ὑπὸ σελήνην ὑγρό
τητος περισσης τὰς τῆς χεραλῆς εὑρυχωρίας πληρού-
pevot, xal τὰ νεοσφαγῃ τῶν κρεῶν ταχὺ τρεπόµενα
τῇ προσθολῇ τῆς σελήνης, xal ζώων ἐγχέφαλοι, καὶ
τῶν θαλαττίων τὰ ὑγρότατα, xal αἱ τῶν δένδρων Ev-
τεριῶναι. Galenus lib. n: De dieb. decretor., de
luna : Πάντα μὲν γὰρ & δρᾷν πέφυχεν &pobpi γίνε-
vat, μηνοειδοῦς γενομένης αὐτῆς ἅπαντα δὲ ἰσχυρὰ
πεπληρωμένης, ὥστε xai τοὺς χαρποὺς ἓν τῷδε πε-
παΐνει xai αὐξάνει τάχιστα, xal τὰ νεκρὰ σώματα
διασήπει, καὶ τοὺς ὑπὸ τὴν αὐγὴν αὐτῆς χοιµηθέντας,
ἡ xaX ἄλλως ἐπὶ πλέον διατρίφαντας, ὠχροὺς xai xa-
ρηθαριχοὺς ἀπεργάνεται. Omnia siquidem qua fa-
cere nata est, ubi falcis figuram repr:esentat, lan-
guida fiunt; va'ida omnia, cum plena fuerit. Qua-
propter et fruges tunc adauget, maturatque celer-
rime, mortua corpora in tabem dissolvit, somnoque
sopitis sub ejus lumine, vel aliter diutius immora-
tis pallorem, et capitis dolorem conciliat,

Ibid., lin. 46. Ὁμοίως δὲ xal τὰ περἰ. Basilius,
hom. 6 : Καὶ τὰ περὶ τὸν ἀέρα δὲ πάθη ταῖς usza-
θολαῖς ταύτης συνδιατίθεται, ὡς μαρτυροῦσιν ἡμῖν
ai τε χατὰ τὴν νουμηνίαν πολλάχις ἀπὸ γαλήνης καὶ

Υηνεµίας αἰφνίδιοι ταραχαὶ νεφῶν χλονουµένων, καὶ (c

συµπιπτόντων ἀλλήλοις,

Ibid. lin. 50. Kal γίνονται περὶ τοὺς εὑρίπους.
Basilius, hom. 6 : Καὶ αἱ περὶ τοὺς εὐρίπους πα-
λίῤῥοιαι, xal ἡ περὶ τὸν λεγόµενον ὠχεανὸν ἅμπωτις,
ἣν ταῖς περιόδοις τῆς σελήνης τεταγµένως ἑπομένην
ἐξεύρον οἱ προσοικοῦντες. Οἱ μὲν γὰρ εὕριποι µεταῤ-
ῥέουσιν ἐφ᾽ ἑχάτερα κατὰ τὰ λοιπὰ τῆς σελήνης, ἓν
0b τῷ xatpip τῆς γενέσεως οὐδὲ τὸ βραχύτατον ἁτρε-
μοῦσιν, ἀλλ᾽ ἐν σάλῳ καὶ ταλαντώσει διηνεχεῖ χαθε-
στήχασιν, ἕως, ἐχφανεῖσα πάλιν, ἀχολονθίαν τινὰ
τῇ παλιῤῥοίᾳ παράσχηται. Ἡ δὲ ἑσπερία θάλασσα
τὰς ἀμπώτεις ὑφίσταται, νῦν μὲν ὑπονοστοῦσα ,
πάνιν 6E ἐπικλύδουσα, ὥσπερ ἀναπνοαϊς τῆς GEM, vns
ὑφελκομένη πρὸς τὸ ὀπίσω, καὶ πάλιν ταῖς ἀπ' αὐ-

latere C a Malia stadiis, ita referente Strabone lib.
xii; et mare inter Eubeam et Cbalcidem, quod
ponte duum jugerum jungebatur. Quod et aliis
fuisse commune satis manifestum est in historia,
et quamvis Eustatbius videatur refluxam maris ia
Euripis tantum af(lirmare; tamen si recte ejus
verba perpendantur, de universa !otius maris mole,
sive (ut ita dicam) barathro intelliguntur. Euripo-
rum autem mentionem induxit, quod in illis pre-
cipue fluxus iste cernatur. Et circa littora, ut in-
quil Plinius, magis quam in alto hi &quoris motus
deprehenduntur. Qui quo mauifestior oculis spe-
ctantium est, eo perplexior angit considerantium
animos, el veritatem sensu patentem deturbat
alque confundit. Quidam ezistimarunt, nocte, et
interdiu reciproci :zequoris fluxu zstuantem re-
labi septies. Seneca in Hercule OEtzo :

Euripus undas flectit instabiles vagas

Seplemque cursus [ert et totidem re[ert.

Dum lapsum Titan mergat Oceano jubar.
Livius lib. xxvir non assentitur huic sententize : Ei
fretum ipsum, inquit, Euripi non septies die, sicai
fama fert, temporibus statis reciprocal, sed temere
in modum venti, nunc huc, nunc iliue verso mari
velut monte. praecipiti devolutus torrens rapitur. Àn-
tiphilus Byzantius ejus reciprocationem Antholeg.
Eyig. lib. 1, cap. 56, elegantissime expressit :

Εὐδοϊκοῦ κό-Ίποιο xuJAuwóivnte θάλασσα,

IIAavxcóv ὕδωρ, ἰδίοις ῥεύμασιν ἀντίπα ον

HeAiq xnv νγυλκτὶ τεταγµέγον ἐς τρὶς ἄπιστον '

Ναυσὶν ὅσον πέµπεις χεῦμα δαγειζόµενο»,

θαῦμα βίου θαμθῶ σε tó , μυρίον, οὐδὲ µατεύω

Σὴν στάσιν. ᾽Αῤῥήτῳ ταῦτα μἐμη.ῖε φύσει.
Diu item quiesitum a philosophis, quanam ratione,
et quo impellente mare accederet, rursusque rece-
deret; eorum placita refert Plutarchus. Euripides
in Iphigenia Taurica a ventis quibusdam illic flanti-
bus ita rapi credit. Quid, si id idem fieri nulls
flante aura compertum est? Aristotelem, quod rei
hujus naturam invenire non posset, t»dio animam
efflasse perhibet Nanzianzenus, Justinus martyr ia
illius profundum se przcipitem dedisse, sicque da-
mersum animum abjecisse. Communior tamen sea-
tentia et veritati magis consona videtur, quam se-

τῆς ἐχπνοίαις εἰς τὸ οἰχεῖον µέτρον προωθρυµένης. D cuti sunt. nonnulli antiqui philosophi et viri pre-

Εὐρίπους, vel εὕριπος, est fretum seu ductus aqua-
rum terram utraque parte adjacentem dividens.
Cicero lib. v, De legibzs : Ductus aquarum quos
isti Nilos Euriposque vocant, quis cum viderit non
irriserit? Pollux lib. 1x, cap. 4 : "Iva δὲ ἡ θάλασσα
ἑκατέρωθεν οὖσαν τὴν γῆν διαιρεῖ, τοῦτο θαλάσσης
αὐλῶνα, καὶ εὕριπον, xa πορθμὸν δεῖ καλεῖν. Magis
proprie tamen id nomeu fuit impositum ad illa ex-
plicanda quae moventur atque recurrunt, fluendo
vel refluendo. Longus Poemen. 1 : Πόλις ἐστὶ A£-
σ6ου Μιτυλήνη µεγάλη xa καλή" διείληπται γὰρ
εὑρίποις, ὑπεισρεούσης τῆς θαλάττης, xal Ιχεχόσµη-
ται Ὑεφύραις ξεστοῦ xal λευχοῦ λίθου. Propriissime
tamen Euripus dicebatur aprd veteres fretum Pyr-

--ᾱ-.

stantissimi, sed etiam multi catholicze Ecclesise
Patres, et quam amplectitur noster Eustathius, lo-
nam scilicet esse causam hujus motus, quomodo
autem id fiat, explicatur a philosophis in meteoris,
εἰ nos infra quadam dicemus. ]ia sensere Piole-
mzus, Cicero, Plinius, Strabo, Marsilius Ficinus,
Levinus Lemnius, et alii. Idem placuit Ambrosio
lib. 1ν Hexaem., cap. 7, Dasilio, hom. 6.

. bbid., lin. 51. Kal περὶ τὸν ὠκεανόν'. De sstu
maris, et ejus consideratione, et causa, et aliorum
circa hoc opinionibus plura habes apud Franci-
scum Vallesium, De sacra philosophia, cap. 52, et
adversus Eratosthenem, qui soli ἁγωμααίας hujus
causam esse volebat, et maris ejusdem aliam at-

875

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

8,4

que aliam superficiem disertisaime disputat Strabo A volantem sequi non possint, fluxus quidem it

lib. i. Consule praeterea. Laurentium Gorvinum iu
sua Geograph., c. 14; Joannem Franciscum Picum,
Ἱ.ι De examine vanit., c. 12; Joannem Picum,
lib. n1 Contra Astrol., cap. 15; Ficinum, cap. 6,
ad Plotin. lib. i1, Énnead. 2; Contarenum, lib. εἰ
De elementis; et Levinum Lemnium De occult. nat,
mirac., lib. 1, cap. 44, cujus verba, quia contro-
versie hujus nodum dilucide expediunt, et omne
dubium amovent, lucemque afferunt auctori, hic
describere non gravabor : Magna sane, inquit, et
lung. opera, in rerum natura. apparent : verum solis
effectibus posteriora. Solis enim beneficio illa [ruitur,
lucemque ab illo sortitur, s:c ut tanta illius pars il-
lustreiur, quantam sol suo splendore irradiat ; deficit

autem lucisque expers redditur, ubi terr interventu B

luz illi intercipitur. Tunc autem potissime in terrena
vires suas explicat, cum vel soli ex adverso opposita
impletur, atque orbiculata efficitur, vel ubi primum
illi conjungitur. His enim dierum spatiis augescunt
&egetes , conchilia turgescunt, ena sanguine, 0ssa-
que medullis implentur. Quo fil ut concubitus iis tem»
poribus minus officiat. Et quoniam omnia humore
imbuit, fil ut carnes radiis illius exposite tabescant,
aique homines somno vinoque sopiti, pallorem εαρὶ-
tisque gruavedinem contrahant, ac morbo comitiali
afficiantur : relaxat. eni nervos, ac cerebrum plus
satis humeclat, mentique vi algifica stuporem infert.
Oceani quoque «stus. excilare, causamque recipro-
candi illi prebere non est quod quis ambigat. Si qui-
dem cum perspicimus silenti atque obscura (una;
eaque vel medio orbe dissecta, vel in cornua falcata
site augescat, aut minuatur, nullos propemodum
feri aquarum concursus, nec in. ullam altitudinem
attolli oceanum , quecunque etiam littora. alluit.
Rursum ubi cum sole congreditur, atque innovari
incipit, aut in orbem circumducia plena. conspicitur
maximos excitari es(us, fluctusque attolli in immen-
sam, quis alio quam in (ung motum, fluxum, re-
fluxwnque oceani re[erat? Ut enim magnes ferrum
allicit, sic sidus hoc terra proximum mare attrahit
concitaique. Nam cum luna oritur, oceanus circa
íllas plagas devolvitur, nempe orientales, partesque
occidentales deserit. (uando vero ad occasum vergit,

Oceani sub torrida in occidentem, quoad impinyit
ad contraria littora, curvaturque ab iis : dissolvi-
tur vero discessu lunz concilium aquarum, quod
cst in itinere versus torridam, qua desertz'a tra-.
ctu qui illas exciverat, impetu capto, remeat, et.
assultat ad littora sua; ei hic impetus est alius
generatus per absentiam lunc, donec ipsa rediens
frena impetus hujus recipiat moder. turque, et una
cum suo motu circumagat. lta littora qualiter
patentia iisdem horis implentur omnia, reductiora
vero tardius, nonnulla diversimode ob diversos
oceani aditus.

lbid., lin. 55. Κάτωθεν γὰρ ἡ σελήνη. In ecli-
psibus solaribus, quanam ratione solis radii lunam
non penetrent, et quomodo luna, cum sit longe mi-
Dor, totum tamen solem obscuret, diserte explicat
Cleomedes, Meteor. lib. 11, pag. 80 editionis Paris.

lbid., lin. 55. Μέγα δὲ xal αὐτὴ ἡ σελήνη.
De magnitudine lunz, et aliorum planetarum plura
Cleomedes loco d. et alii. Anaxagoras auctore
Plutarcho lunam dicebat esse parem Peloponneso.
Ludovicus Fidelis De mun. str., |. v, c. 7, quzrere
atque scrutari de magnitudine οἱ quantitate solis
et lun: arrogans esse contendit, nosque contentos
egse debere descripto solis, et luuz, ac stellarum
hoc munere, ut sol diei, et luna nocti pr«sint, di-
vidántque inter lucem et tenebras, diem et noctem.
Vanum est enim, inquit, praeclarum terere tempus,
et sudore mulio exquirere, auge Deus ignota esse
voluit,

Ibid. Μύδοι δὲ «Ἰηρώδεις ὑπὸ µεθυόνεων. Basi-
lius, hom. 6 : Μύθοί τινες χαταγέλαστοι, ὑπὸ γραϊ-
δίων χωθωνιζοµένων παραληρούμενοι, πανταχοῦ δι-
εδόθησαν, ὅτι µαγγανείαις τισὶ τῆς οἰχείας ἕδρας
ἀποχινηθεῖσα σελήνη πρὸς Υῆν καταφέρεται. Πῶς
μὲν οὖν χινήσε Ὑοήτων ἐπαοιδὴ, ἣν αὐτὸς ἐθεμελίω-
σεν ὁ Ὕψιστος' ποῖος δ᾽ ἂν χαὶ τόπος χατασπασθεῖσαν
αὐτὴν ὑπεδέξατοι Sagas, magosque coelum depoe-
nere, terram suspendere, ut verbis Apuleii utar,
fontes durare, montes diluere, manes sublimare,
deos infirmare, sidera exstinguere, tartarum ipsum
illuminare, mare pigrum colligare, solem inhibere,
lunam deducere, stellas evellere, et alia multa

in illis partibus crebrescunt fluctus, in iis vero qu& Ὦ dictu gravia, et maxime admirationis, suis maguis

ad orium speciant detumescunt, idque affluentibus vel
parcius pro incremento defectuque lucis quam luna-
res radii exhibent. Cetera. ad hoc idem spectantia
lege apud ipsum. Joannes Kepplerus in Introdu-
ctione ad suam Astrologiam novam αἰτιολόγητον
rationes fluxus et refluxus maris ita insinuat : lu-
nam scilicet sua attractoria vi, qux» ad terras us-
que porrigitur, aquas sub zonam torridam prole-
ctare, quo facto nudari littora zonarum, et clima-
tum lateralium. ltaque aquis in latiori alveo ocea-
ni assurgentibus, (fleri potest, ut in angustioribus
ejus sinubus, modo non niniis arcte conclusis, aqua
presente luna etiam aufugere ab ea videantur.
Cum autem aqua lunam verticem celeriter trans-
Ρλτκα.. Gr. XVIII.

susurraminibus, quandocunque, et ubicunque li-
buerit multi credidere, et maxime omnium poete.
Dido ad Annam sororem ait, lib, iv /Encid. Vir-
giliana: :

Hinc mihi Massyle gentis monstrata sacerdos :
Hcc se carminibus promittit solvere mentes
Quas velit, ast aliis duras immittere curas,
Sistere aquam fluviis, el flumina vertere retro,
Nocturnosque ciet manes : mugire videbis

Sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.

Propertius, Eleg. lib. 1, eleg. 1 :

At vos deducta quibus est fallacia lunc
Et labor in magicis sacra piare focis.
En agedum domine mentem convertite-.nostra,
Et facite illa meo palleat ore magis.
23

815

Tunc ego crediderim vobis, et sidera, et amnes
Posse Cyte cis ducere carminibus.

Tibullus, Eleg. 2, lib. 1 :

Hanc ego de celo ducentem sidera vidi,
Fluminis hec rapidi carmine vertit iter.

Apollonius, Argon. lib. 1 :

Kal ποταμοὺς lotno" ἱεροὺς κε.]αδεινὰ ῥέογτας *
"Αστρα τε καὶ µήνης ἱερῆς ἐπέδησε κχε.εύθους.

Lucanus, lib. vi:

Et patitur tantos cantu depressa labores,
Donec suppositas propior despumet in herbas.

Ovid., xiu Metamorph. :

Maier erat Mycale, quam deduxisse canendo
Saye reluctaniis constabat cornua luna.

Horatius, oda v, Epod. :

- Que sidera excantata voce Thessala

Lunamque colo diripit.
Plura collegit Joannes Passeratius in dictum locum
Properlii. Qux omnia uti stolida, fabulosa, quis
«ang mentis non rejiciet, cum auctores ipsi, qui
illa mentibus hominum ingerere conati sunt, ea sibi
contradicentes vituperant? Medea, si potuisset,
non ita clamasset, Si possem sanior essem, scd fra-
hit invitam nova vis. Ciree quz quidquid vellet posse
credebatur, suum nequivit Ulyssem remorari : qua
sic cecinit Ovidius, lib. 1, De remed. amor. :
Omnia fecisti ne callidus hostis abiret,

Jlle dedit certe lintea: plena fuga.
Omnia fecisti. ne te ferus ureret ignis;

Longus in invito pectore sedit.amor.
Sciteque ab Hippocrate diluitur libelo De epilepsta :
Si enim, inquit, homo carminibus lunam deducere
.eclo potset, tum certe. Deus, εἰ mens divina, astro-
rum conditor εἰ rector, hominum potestati, magno-
rumque incantamentis, qucd dicere ne[as est, esset
obnoxius, Fabula οἱ erroris hujusce origo nata est,
ut refert Plutarchus libr. De precept. connubial.,
-quod homines lunae deliquium ignorarent, cjusque
luminis in eclipsi defectum. Aganice, verba sunt
Plutarchi, Hegetoris Thessali filia, siderum in pleni-
[uniis defectus perita, ac temporis quo [una objectu
terre umbra obnubilaretur gnara, cum haec mulier-
culis credulis presaga futuri prediceret, precanta-
Lione lunam subducere calo credebatur. Moc idem
conürmat fragmentum veleris poet: apud Turne-
bum, Adversar. lib. xix, cap. 5; et Martinum Del-
rium Disquisitionum magicarum lib. 11, quzst. 14,
οἱ preeter alios Cleomedes loco dicto. Τούτοις ἑξης
τὸν περὶ τῆς ἐχλείψεως αὐτῆς ποιησώµεθα λόγον,
ὅπως ph παραπλησίως τοῖς Υραΐδίοις καὶ ἡμεῖς
δοξάσωµεν, ὁπόταν ἐχλείπει ἡ σελήνη, ὅτι φαρµαχί-
δὲ: εἰσὶν αἱ χαθαιροῦσαι αὐτὴν. Multa in hanc sen-
tentiam habet Joannes Wierus De prastigiis demo-
num lib. u, cap. 17; et Delrius dicto loco, qui,
Que sit magorum potestas in orbes. celestes, sidera
ei elementa, pluribus explicat.

lbid., lin. 59. Mi γὰρ ἐξαπατάτω σε τὸ φαι-

LEONIS ALLATII
A όμενον. Basilius, hom. 6, De sole: Mj ἑξαπατάτω

8:6

σε τὸ φαινόμενον, μἠδ' ὅτι πηχναῖος τοῖς ὁρῶσι δο-
χεῖ, τοσοῦτον αὐτὸν εἶναι λογίσῃ. Συναιρεῖσθαι yàp
πέφυχεν kv τοῖς µεγάλοις διαστήµασι τὰ µετέθη τῶν
ὁρωμένων, τῆς ὁρατιχῆς δυνάµεως οὐχ ἑξαρχουμά-
γῆς τὸν μεταξὺ τόπον διαπερᾷν, ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἔνδαπα-
νωµένης τῷ µέσῳ, xai χατὰ ὀλίγον αὐτῆς µέρος
προσθαλλούσης τοῖς ὁρατοῖς. -Mixp& οὖν ἡ ὅψις ἡμῶν
γενοµένη, μιχρὰ ἐποίησε νοµίξεσθαι τὰ ὀρώμενα, τὸ
οἰχεῖον πάθος τοῖς ὁρατοῖς ἐπιφέρουσα. "Ὥστε εἰ
ψεύδεται ἡ ὄψις, ἄπιστον τὸ χριτήριον. Multi tamen
ex antiquis philosophis etiam solem illius esse
magnitudinis, qua se hominum oculis ostendit, af-
firmarunt, iuter eos princeps fuisse videtur Epicu-
rus, quem elegantissime, et non invalidis argumen-

B tis refellit Cleomedes, lib. n Meteor.

Col. 724, lin. 4. Ὥσπερ Τὰρ εἴ τις. Basilius,
bom. 6 : Ὑπομνήσθητι δὲ τῶν οἰχείων παθῶν, xol
παρὰ σεαυτοῦ ἕξεις τῶν λεγομένων τὴν πίστιν. Εί
ποτε ἀπὸ ἀχρωρείας μεγάλης πεδίον εἶδες πολύ τε
xaX ὕπτιον, fixa μὲν σοι χατεφάνη τὰ ζεύγη, στ;
λίχοι δὲ οἱ ἀροτῆρες αὐτοί;, εἰ μὴ µυρµήχων τινά
σοι παρέσχον φαντασίαν. El δὲ καὶ ἁπὸ σχοπιᾶς xai
μέγα πέλαγος τετραμµένης τῇ θαλάσσῃ τὰς ὄψεις
ἐπέθαλες, ἡλίχαι μέν σοι ἔδοζαν εἶναι τῶν νήσων al
µέγισται, πηλίχη 66 σοι χατεφάνη µία τῶν µυριοφό-
v ὀλχάδων λευχοῖς ἱστίοις ὑπὲρ χυανῆς χοµιξομένη,
θαλάσσης; εἰ μὴ πάσης περιστερᾶς µικροτέραν aot
παρέσχετο τὴν φαντασίαν.

lbid., lin. 7. Ενδαπαγηθεῖσα γάρ. Basilius,
hom. 6 : Διότι, χαθάπερ ἔφην, ἑνδαπανηθεῖσα τῷ
ἀέρι fj ὅψις, ἐξίτηλος Υενομένη, πρὸς τὴν ἀχρισή
κατάληφιν τῶν ὀρωμένων οὐχ ἑξαρχεῖ. Eadem ra-
tione Aristoteles De generat. anim. lib. v, cap, 1,
aitea qua oculis prominentibus sunt procul cernere
nequeunt, quz contra intus in cavo oculos habent po-
sitos, longe aspicere possunt, διὰ τὸ «hv χίνησιν uh
δ.ασχεδάννυσθαι εἰς ἀχανὲς, ἀλλ᾽ εὐθυπορεῖν. Quibus
verbis opinionem Platonis amplexus videtur Aristo-
teles, quemadmodum et 11 Meteor. cap. 5, À et 6,
et Problem. sectione $1, problem. 16, ad dubitatio-
nes quasdam dissolvendas hac eadem utitur, quam-
vis contrariam secutus videatur. De opinione Pla
tonis, aspectum scilicet affici imagine aliqua a re

p visa effluente, sed emicare ex oculis lucem, qua

objectum comprehendat, tractant Priscianus Ly-
dus lib. De phantasia; Chalcidius Comment. in Ti-
meum Platonis ; Alcinóus in Introductione ad Pla-
ton. Philosophiam : Nemesius De nat. hom., cap. 7;
Macrobius, Saturn. lib. vi, cap. 14; Plotinus lib.
De visione ; Euclides libello De prospectiva, et alii.

Ibid., lin. 9. Kal ὅτι παµµέχεθες. Basilius,
hom. 6 : Βούλει ἀπὸ μικρῶν τεχµηρίων λαθδεῖν τοῦ
μεγέθους αὐτῆς τὴν ἀπόδειξιν; AL κατὰ τὴν οἰχουμέ-
νην πόλεις πλεῖστον ἀλλήλων ἀπῳχισμέναι χατὰ τὶν
ἀνατολὴν τετραμµέναις ῥυμοτομίαις ἐξ ἴσου πᾶσαι
τὸ σεληναῖον φῶς ὑποδέχονται. Plura de hoc vide
apud Cleomedem loco dicto.

Ibid., lin. 14. Ko! ὁμοίως αὐτήν. Similia le-

8177

IN EUSTATHII DEXAEMERON NOTE.

878

guntur apud Basilium, hom. 6 : Ὁμοίως γὰρ αὑτῆς A ἔνι τὰ πελάγια, τὰ αἰγιαλώδη, τὰ βύθια, τὰ πετρώδη,

ἀπὺ τῶν ἰσημερινῶν τόπων ἀνατελλούσης, οἵ τε
προσοιχοῦντες τῇ χατεφυγµένῃ, xal ὑπὸ τὰς περι-
στροφὰς τῆς ἄρχτου χεἰμενοι µεταλαμδάνουσι, xal
οἱ χατὰ τὰ χοῖλα τῆς µεσημθρίας τῆς διαχεχαυµένης
γείτονες’ οἷς πᾶσι κατὰ τὸ πλάτος ἀντιπαρήχουσα,
δαφεστάτην μαρτυρἰαν τοῦ μεγέθους παρέχεται.
Ibid., lin. 18. Καὶ εὐθέως ἡ μὲν θάλασσα. Ba-
silius, hom. Ἴ: ΗἨλθε πρόσταγμα, xaX εὐθὺς xat
ποταμοὶ ἐνεργοὶ, xaX λίμναι Ὑόνιμοι, τῶν οἰχείων
ἔχαστον αὐτῶν xai χατὰ φύσιν γενῶν' xol Ἡ θά-
λασσα τὰ παντοδαπὰ γένη τῶν πλωτῶν (Dus, καὶ

οὐδὲ ὅσον ἐν ἱλύσι καὶ τέλµασι τοῦ ὕδατος fv, οὐδὲ

τοῦτο ἀργὸν οὐδὲ ἅμοιρον τῆς κατὰ τὴν χτίσιν συν-
τελείας ἀπέμεινε,

Ibid., lin. 19. Tov γὰρ ἐνα.]ίων. Basilius, hom.
4 : Μάλιστα μὲν ἀμφίθια τὰ πολλὰ τοῦτων ἑστὶν
οἷον φῶκαι, χαὶ χροχόδειλοι, καὶ οἱ ποτάµιοι ἵπποι,
καὶ βάτραχοι, χαὶ xapxivot* ἀλλ οὖν προηγούμενον
ἔχει τὸ νηκτιχόν. Plinius, lib. xxxi, cap. 11 : Jam
canicula, dromones, cornutze, gladii, serre com-
munesque mari, terre, amni hippopotami, croco-
d.li : et amni tantum, ac mari, thymni, thymnides,
sHuri, coracini, perc; et lib. ix, cap. 5, de In-
dici maris belluis sermonem babens : Exeunt, ait,
el pecori similes bellum ibi in terram, pasteque ra-
dices fructuum remeant, et quedam equorum, asino-
ΥΗΠΕ, taurorum capitibus que depascuntur sata. Vide
Plinium lib. 1x, cap. 19, et cap. 57, et Athenzunm,
lib. viii, pag. 248. Onesicritus, apud Strabonem, c.
15, narrat circa Taprobanem Indizx belluas marinas
ancipites vit:e nasci, alias bobus similes, alias equis,
alias variis animalibus terrestribus. Κήτη δὲ ἀμφίθια
περὶ αὐτὴν γίνεσθαι, τὰ μὲν βουσὶ, τὰ δ᾽ ἵπποις, τὰ 0 ἅλ-
Ἆοις χερσαίοις ἑοιχότα. Ambrosius item lib. v Hex :
Quin etiam cum pleraque pedes habeant, et am-
bulandi usum, eo quod sint amphibia, qua vel in aquis,
vel in terra vivunt, etc. Varro, iv De lingua. Latina:
Graci ea que in aqua et in terra possunt vivere vo-
eant amphibia. Columella, lib. vu, cap. 12: Venio
nunc ad eas aves quas Graci ἀμφιθίους vocant, quia
men tantum terrestria, sed aquatilia quoque deside-
tant pabula; nec magis humo quam stagno consue -
fWAL: ejusque generis anser precipue rusticis gratus

τὰ ἀγελαῖα, τὰ σποραδιχὰ, τὰ χήτη, τὰ ὑπέρογχα, τὰ
λεπτότατα τῶν ἰχθύων. T$ γὰρ αὐτῇ δυνάµει xal
τῷ [ew προστάγµατι τό τε µέγα xal τὸ μιχρὸν µε-
ταλαγχάνει τοῦ εἶναι.

lbid., lin. 97. Τὰ ἀγελαῖα, τὰ σποραδικά. Cice-
ro, Tuscul. v, Congregata et solivaga. Theodorus
Gaza, Gregalia et incivilia; nam ct Aristoteles do-
cet 1 De hist. aním., cap. 1, ex gregalibus, quem-
admodum et ex solitariis quaedam esse παλιτιχά,
civilia, quzedam σποραδικά,

lIbid., lin. 28. Συγγένειαν πρὸς τὸ ὕδωρ. Basi-

lius, hom. 7 : Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα. Ἐξείξεσι τὴν
φυσιχἣν τῶν νηκτῶν πρὸς τὸ ὕδωρ συγγένειαν * 655
μιχρὸν οἱ ἰχθύες χωρισθέντες τοῦ ὕδατος δια ρθείρον-
ται. Οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν ἀναπνοὶν, ὥστε ἕλχειν τὸν
ἀέρα τοῦτον * ἀλλ ὅπερ τοῖς χερσαίοις ἐστὶν ἁἩρ,
τοῦτο τῷ πλωτῷ γένει τὸ ὕξωρ.
. lbid., lin. 50. Ἡ γὰρ τῶν βραγχείων. Basilius,
hom. 7 : Καὶ ἡ αἰτία δήλη, ὅτι ἡμῖν 6 πνεύµων Éy-
χειται ἀραιὸν xal πολύπορον σπλάγχνον, ὃ διὰ τῆς
τοῦ θώραχος υιαστολῖς τὸν ἀέρα δεχόµενον, τὸ Év-
δον ἡμῶν θερμὸν διαῤῥιπίξει, χαὶ ἀναφύχει. Ἐχεί-
νοις δὲ ἡ τῶν βραγχίων διαστολὴ χαὶ Επίπτυξις δεχο-
µένων τὸ ὕδωρ χαὶ διέντων τὸν τῆς ἀναπνοῖς λόγον
ἀναπληροϊ. lloc idem sentit Aristoteles, 1Η De part,
anim., cap. 6, dum ait, piscium nul*um habere
pulmonem, sed pro eo branchias obtinere; aqua
enim pisces refrigerantur, ut aere qu;e spirant, Ft
lib. 1v, «αρ 1, pisces pulmone carere, et branchias
vice pulmonis sortiri. Ambrosius, lib. v Hezaem.,
cap. 4, item ait, quod czeris animantibus est aer,
boc piscibus esse aquam, extra quam vivere ne-
queunt sicut intercluso spiritus commeatu animalia
emori necesse est. Oppianus Α.λιευτ. 1 :

Καὶ γὰρ xal γεκόδεσσι xaA(éfooc δ.Ίκεται ἀήρ.
De hac quzstione Plinius, lib. 1x, cap. 7, οἱ Ceelius
Rhodiginus, lib. iv, cap. 15.

lbid., lin. 95. Ot0é παρ αὐτοῖς ἓξ ἡμισείας. Ba-
silius, bom. 7 : 0ὐδὲν παρὰ τοῖς ἰχθύσιν ἐξ ἡμισείας
ὤπλισται τοῖς ὁδοῦσιν, ὡς βοῦς παρ᾽ ἡμῖν καὶ mpó-
6ατον. Οὐδὲ γὰρ µηρυχάζει τι παρ αὐτοῖς, εἰ μὴ τὸν
σκάρον µόνον ἱστοροῦσί τινες. Πάντα δὲ ὀξυτάτα:-
ἀχμαῖς ὀδόντων χαταπεπύχνωται, ἵνα uh τῇ χρονία

est. H»c Cicero vocavit ancipites bestias, lib. 1 De p µασήσει dj τροφῇ διαῤῥέῃ * ἔμελλε γὰρ, εἰ μὴ ὀξέως

nat. deorum : Bestiarum autem lerreng sunt. alic,
partim aquatiles, alie quasi ancipiles in utraque
sede viventes.

Ibid., lin. 95. Τὰ δὲ ζωοτόκα. Basilius, hom. 7:
᾿Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετά. Ἐν τούτοις τοῖς µι-
χροῖς ῥήμασι τί παρεῖται γένος; τί οὐκ ἑμπεριεί-
ληπται τῷ προστάγµατι τῆς δημιουργίας; Οὐ τὰ
ζωοτοχοῦντα, οἷον φῶχαι, καὶ δελφῖνες, χαὶ νάρχαι,
xaX τὰ ὅμοια τούτοις τὰ σελάχη λεγόμενα; οὐ τὰ ὡο-
τόκα, ἅπερ ἐστὶ πάντα σχεδὺν τῶν ἰχθύων τὰ γένη:
οὐχ ὅσα φολιδωτὰ, οὐχ olg ἐστι πτερύγια, καὶ οἷς
μή ἐστιν;

Ibid., lin. 23. Μένον à? xpocéca£sv. Basilius,
hom. 7 : Ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετά. Ἐν τούτοις

χατατεµνοµένη τῇ Υαστρὶ παρεπέµπετο, Ev τῇ λεπτο-
ποιήσει διαφορεῖσθαι τοῦ ὕδατος. Aristoteles ho
idem, nec ejusdem causam θοπ)άθπη cum hoc nostr!
auctore reddit, lib. n1 De part. anim., c. 1: 0
0 ἶχθύες πάντες εἰσὶ χκαρχαρόδοντες, πλην τοῦ bb;
409 χαλουµένου σχάρου. Πολλοὶ δ᾽ Éyouct xat ἐν sai;
γλώτταις ὁδόντας χαὶ ἓν τοῖς οὐρανοῖς. Τούτου δ᾽ αἴ-
τιον ὅτι ἀναγχαῖον ἓν ὑγροῖς οὖσι παρεισδἐχεσθαι «à
ὑγρὸν ἅμα τῇ «pofi, xal τοῦτο ταχέως ἑχπέμπειν.
Οὐ γὰρ ἑνδέχεται λεαίΐνοντας διατρίδειν * εἰσρέει
γὰρ τὸ ὑγρὸν ἐν τῇ χοιλίᾳ : διὰ τοῦτο πάντες εἰσὶν
ὀξεῖς πρὸς τὴν διαἰρεσιν ' πάλιν καὶ πολλοὶ, xat πο)-
λαχῆ, ἵνα ἀντὶ τοῦ λεαίνειν εἰς πολλὰ χερματίζωσι τῷ

πλἠθει. Γ0αμφοὶ δὲ διὰ τὸ τὸν ἀλκὴν σχεδὺν ἅπα-αν

δι

LEONIS ALLATII

αὐτοῖς διὰ τούτων εἶναι. Plinius, lib. xi, cap. 57, A autem sit hoc µηρυχάκειν optime explicat Oppia.

sua ab Aristotele mutuatus, in causa tamen traden-
da ab eo discrepat, convenit cum Eustathio. Piscium
omnibus serrati, prater scarum : huic uni aquatilium
plani. Ceterum multis eorum in lingua, et toto ore ut
turba. vulnerum molliant, que attritu subigere non
queant. Multis εἰ in palato, atque etiam in cauda.
Praeterea in os vergentes, ne excidant ubi nullum ha-
bentibus retinendi adminiculum.

lbid., lin. 57. Μηρυχάξει δὲ οὐδὲν áAAo.. Basi-
lius, hom. 7, Aristot. u De hist. anim., cap. 17, et
.Yib. vir, cap. 2. Idem, 11 De part. animal., cap. 14
et alibi. Plinius, lib. 1x, cap. 17 : Solus piscium di-
citur ruminare, herbisque vesci, non aliis piscibus,

-mari Carpathio mazime frequens. Etsi Horus Apollo B

aliter sentiat, ait enim hunc omnes occursantes
pisciculos deverare. Οὗτος γὰρ uóvog τῶν ἰχθύων
μηρυχᾶται xai πάντα τὰ προσπίπτοντα ἰχθύδια
ἐσθ[ει. Vide AElianum De histor. anim., lib. 1, c. 2,
lib. 1, cap. 54, lib. xu, cap. 42; Ambrosium
Hexaem. lib. v, cap. 5; Athenz2um lib. vni; Ma-
crobium, iu Saturn., cap. 16; Isidorus lib. xi,
cap. 6, escarum vocat : Escarus, inquit, dictus eo quod
solus escam rwninarc perhibetur. Denique alii pi-
&ces non ruminant. Idem tamen scribunt Arist. ix
Hist. anim., cap. nlt., de quodam pisce, qui μήρυξ
vocatur, qui an unus cum scaro non est przsentis
negotii. lllud sane ridiculum est, a Rittershusio,
murem ponticum inter pisces adnumerari notis in Op-
pian. 'AJtevr. l. 1, vers. 154 , Aristotelis verbis male
intellectis decepto. Dicto enim loco ait Aristoteles:
postquam determinaveral animalia, quz superiore
erdine dentium carent, ruminare ut boves, oves,
capre et alia, duhium adbuc remanebat, an ex
dentatis utrinque sit animal aliquod ruminans, et
respondendo ait esse nonnulla, ut mures Pontici, et
pisces, et qui ob eam rem ruminalis a quibus-
dani appellatur. Ita enim locus ille vertendus erat,
Μηρυχάζουσι δὲ καὶ τῶν ἀμφοδόντων ἔνια, οἵ τε μύες
οἱ Iovz:xot, xat οἱ ἰχθύες, xal ὃν χαλοῦσιν Évtot ἀπὸ
τοῦ ἔργου Mfjguxa. Qux verba, quamvis ita legantur
ab omnibus, corrupta esse minime dubitarim, vel
certe Aristotelis maxima deprehenderetur iuscitia.
Quomodo enim pisces ruminant, cum inter eos
solus scarus id faciat. Et si iste (f, pv piscis est,
cum inter pisces includatur frustra fit ejus men-
tio; si non piscis, quare muribus Ponticis non
conjunxit. Sed sinamus hsec. Certe ex his verbis
nunquam mureimn Ponticum esse piscem deprehen-
demus, cum eum Aristoteles a piscibus separatum,
el tanquam quid diversum ab illis in Historia refe-

"rat. Preterea. Aristoteles libr. vii De histor. ani-

Imal., capit. 17, scribit murem Ponticum album,
, sicuti el glires in arboribus conditos latitare hieme.
Confirmat Plinius libr. vii, capit, 57 ; et Alianus
| Ρε histor. animal. libr. vi, capit. 44, in montem
more exercitus acie instructa decedere narrat que
nullus de piscibus, nisi somnians affirmaret. Quid

nus, 'AA« veux. V:

Kal σκάρο», ὃς δὴ μοῦνος àv Ισχθύσι xaciw
ἀν αύδοις

Φθέγγεται ἱκμαέην AaAayhy, καὶ µουνος or

" πμοΐῖησι’ ἀγὰ στόµα δεύτερον αὖθ
ο rrroc ar Aot ur drusxcroer. ica sape. *
EL JElianus Suida citante, Μόνος ὁ θαλάσσιος σχά-
poe τὴν τροφὴν ἀναπολεῖ ὥσπερ xal τὰ βλήχοντα,
& δὴ μηρυχᾶται. Hujus nominis ignoratione maxime
hallucinatus est Billius in versione illorum verborum
Isidori Pelusiotz libr. 11, epist. 119 : Τῶν ζώων τὰ
μὲν διαμασσώμενα τὴν τρορὴν ζωοτοχεῖ, τὰ δὲ xa-
ταπἰνοντα ὠοτοχεῖ. Sic enim verlit : Ex animanti-
bus ee qug cibum ruminant, animalia pariunt ; que
autem bibunt, ova procreant. Multiplex hallueinatio :
plures animantes sunt vivipare quam quz rumi-
nant. Si omnes qus bibunt animantes ovipare
sunt, et vaccze igitur, et. equi, et oves, etc.; aliu
est διαμασσᾶσθαι τὴν τροφἠν, aliud μηρυκᾷν, aliué
masticare, aliud ruminare, aliud πίνειν, aliud xe-
ταπἰνειν , illud bibere significat, hoc deglutire.
Quare optime animadvertiL in eumdem locum, e
vertit. Rittershusius : Animantium ea qua cibum
masticant, atque comminuunt vivipare sunt, que vero
deglutiunt. integrum, ovipare. De ruminatione ani-
malium multa adnotavit Hieronym. Mercurialis,
libr. v Variar. lectionum, cap. 15, et tribus se-
quent.

Ibid. lin. 358. "Ecr« δὲ xal ἡ τροφή. Basilius,
hom. 7: Τροφῃ δὲ ἰχθύων ἄλλοις ἄλλη χατὰ γένος
διωρισµένη. Οἱ μὲν γὰρ ἱλύῖ τρέφονται, οἱ δὲ τοῖς
Φφυχίοις, ἄλλοι δὲ ταῖς βοτάναις ταῖς ἑντρεφομέναις
τῷ ὕδατι ἀρχοῦνται. ᾽Αλληλοφάγοι δὲ τῶν ἐχθύων οἱ
πλεῖστοι" καὶ ὁ µιχρότερος παρ᾽ ἐχείνοις βρῶμά ἐστι
τοῦ μείζονος. K&v ποτε συμδῇ τὸν τοῦ ἑλάττονος χρα-
τήσαντα ἑτέρου Ὑενέσθαι θήραμα, ὑπὸ τὴν μίαν
ἄγονται Υαστέρα τοῦ τελευταίου. De piscium ϱ9868-
ribus, differentiis, proprietatibus, ac cibis, plura
Aristoteles, Plinius, JElianus, Conradus Gesnerus,
Achilles Aldrovandus, et alii.

Ibid., lin. 42. Ὁ πρἰων πτέρυγας. Hxc eadem
ita narrat Petrus Damianus, lib. n, epist. 18: Ser-
ra, marina scilicet bellua, que cum prolixas habeet

D pennas, mot ut viderit navem velificantem, alerum

et ipsa pracincta remigiis contendit velificare pest
navem. Sed vix per quadraginta stadia in hujus cer-
taminis labore persistens deficit, et sic defessa alas
inter discrimina marina deponit, fluctu itaque vo-
lante. compellitur, et ad locum unde remigrare co-
perat, ilerum. relabitur. Serre piscis meminit et
Plinius libr. xxxn Natur. histor., capit. 11. Sed
dubium est, an de hoc intelligat, cum nec in expli-
canda serrz piscis natura conveniant auctores.
Ibid., lin. 50. Τὸ δὲ κῆτος ὃ καεῖται μέν. Ba-
silius, hom. 7 : Αλλ’ ἐπειδὴ τοῖς µεγίστοις past τῷ
ὄγχῳ τοῦ σώματος παρισάξεται, ἅ γε xaX νήσων πολ-
λάχις φαντασίαν παρέχεται, ἐπειδάν ποτε ἐπὶ τὴν
&xpav ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος ἀνανήχηται ταῦτα

8t1

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

882*

μέντοι, τηλικοῦτα ὄντα, o) περὶ ἀχτὰς, οὐδὲ περὶ A χωρίοις μεθ) ἡδονῆς διαθαλπόμενον, καὶ πρὸς civ

αἰγιαλοὺς διατρίθει, ἀλλὰ τὸ ᾽Ατλαντιχὸν λεγόμενον
πέλαγος ἑνοιχεῖ. Pelrus Damianus, lib. n, epist.
48 : Cetus. εί ille marinus nobis in memoriam revo-
catur : qui nimirum super enorme corpus sabulum
portat, ac terga sua super undas elevat, ut lanquam
insula fluctus marinos excedat. Hanc igitur incuncian-
ter insulam esse credentes remiges, applicant, pazillos
figunt, navim sistunt, foros instruunt ; sed bellua mox
ut ignis sentit ardorem, illico mergitur in profundum,
ei navem simul ac nautas vorat [erale naufragium.
Nam et Gerardus noster. videlicet monachus retulit
in Normandie littoribus captam se vidisse baleuam
de cujus lingue carnibus quatuordecim agmarii sunt
mom leviter onerati. Plinius, lib. xxxn, capit. 1:
Cetos sexcentorum pedum longitudinis el trecentorum
sexaginta latitudinis in flumen Arabice intrasse,
pinguique ejus negotiatores, et omnium piscium adipe
camelos perungere in eo situ, ut. asilos ab his fugent
odore. De cetorum generibus, et eorum naturis
εἰ proprietate /Elianus, lib..1, De histor. anim.,
cap. 15; lib. 1x, cap. 49; lib. xvi, cap. 15; lib. xvii,
cap. 6; ex opinione Onesicriti, Ortbagore οἱ
Theoclis: θεοκλῆς δὲ ἐν τῇ δ΄ περὶ τὴν Σύρτιν λέγει
Ὑΐνεσθαι xin τριἠρων μείζονα. Περὶ δὲ τὴν Γεδρω-
σίαν χώραν (ἔστι δὲ μοῖρα τῆς γῆς τῆς Ἰνδικῆς οὐκ
ἄδοξος) ἸὈνησίχριτος λέγει, καὶ Ὀρθαγόρας, Ὑίνεσθαι
κήτη ἥμισυ ἔχοντα σταδίου τὸ µῆχος,. πλάτος δὲ χατὰ
λόγον τοῦ ήχους. χαὶ τοῦτο δηλονότι. Τοσαύτην δέ
φασιν ἔχειν δύναμιν αὐτὰ, ὡς πολλάχις, ὅταν άναφυ-
σήσῃ τοῖς μυχτῆρσιν, ἐς τοσοῦτον ἀναῤῥίπτειν τῆς θα-
λάττης τὸ χλυδώνιον, ὡς δοχεῖν τοῖς ἁμαθέσι χαὶ
ἀπείροις πρηστῆρας εἶναι ταῦτα. Et lib. xvi, cap. 18,
varias cetorum formas et figuras monstrosas per-
currit, vulique ἀμφίδια esse, et noclu segetes et
herbas in terra depasci instar aliorum animalium,
erepusculo vero matutino in mare redire, mersas-
que abdi. His non dissimilia refert Theodoretus, et
lib. xxi. Histor. septentr., cap. 44, Olaus Magnus
commemorat. De eorum magnitudine et piscatione
elegantissime Oppianus 'A.tevr. lib. v. Hebrzi ba-
lsenas duas tantum creatas esse dicunt, ne si plures
essent, pisces omnes devorarent, ct naves omnes
absorberent, scilicet feminam, quam Deus occidit,

e&t reservat justis ad epulandum tempore Mea- D

siz, et masculum quem reservat ul cum eo certis
horis ladat singulis diebus, ut psalm. cin : Draco
iste quem. formasti ad' illudendum ei, Hebrzus, ut
(iudas cum eo. Hanc fabellam sumpserunt ex. libr. 1v
'Esdre, cap. vi, uti refert Lyranus, et Abulensis.

Col. 725, lin. 7. Τῷ δὲ καρχίνῳ ἡ σἀρξ. Basi-
lius, hom. 7: Ὁ καρχῖνος τῆς σαρχὸς ἐπιθυμεῖ τοῦ
ὁστρέου. Αλλά δυσάλωτος ἡ ἄγρα αὐτῷ διὰ τὴν περι-
θολὴν τοῦ«ὁστράχου γίνεται. ᾽Αῤῥαγεϊ γὰρ ἐρχίῳ τὸ
ἁπαλὸν τῆς σαρχὸς ἡ φύσις χατγσφαλίσατο. Διὸ xal
ὁστρακόδερμον προσηγόρευται. Καὶ ἐπειδὴ δύο χοιλό-
τητες ἀχριθῶς ἀλλήλαις προσηρμοσμέναι τὸ ὅστρεον
περιπτύσσονται, ἀναγχαίως ἄπρακτοί εἰσιν αἱ χηλα)
τοῦ xapxivou. Tí οὖν ποιεῖ; Ὅταν ἴδῃ ἐν ἀπηνέμοις

ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου τὰς πτύχας ἑαυτοῦ διαπλώσαντα,
τότε δὴ λάθρα ψηφῖδα παρεμέαλὼν διαχωλύει την
σύμπτυξιν xai εὑρίσχεται τὸ Asimov τῆς δυνάµεως
διὰ τῆς ἐπινοίας περιεχόµενος. Eadem habet Απι-
brosius, lib. v, «αρ. 8; ἱείάυγις lib. χι, cap. 6.
Disertissime item l:ec omnia Oppianus 'AAtevre. n.
Consule Plutarchum et Plinium, et Petrum Damia-
num lib. 11, cpist. 18.

Ibid., lin. 14. Ὁ δὲ ἐχῖνος προγιγώσχει. Basi-
lius, hom. 7 : "Hxouca ἐγὼ τῶν παραλίων τινὸς, ὅτι
ὁ θαλάσσιος ἐχῖνος, τὸ μιχκρὸν παντελῶς xai εὖὐχατα-
φρόνητον ζῶον, διδάσχαλος πολλάχις γαλήνης xai
χλύδωνος τοῖς πλέουσι γίνεται, ὃς ὅταν προϊδῃ ταρα-
yh» ἐξ ἀνέμων φηφῖδά τινα ὑπελθὼν γενναίαν, ἐπ᾽
αὑτῆς ὥσπερ ἐπ ἀγχύρας σαλεύει χατεχόµενος τῷ
βάρει, πρὸς τὸ μὴ ῥᾳδίως τοῖς χύμασιν ἀποσύρε-

-σθαι. Similia scribit Ambrosius hom. 5, capit. 9 ;

Phile in Jambis.; Aristoteles v De generat. animal.
cap 3; /Elianus De histor. animal., libr. vir, capit.
95: Plutarchus in Dialogo , Utrum prudentiora sint.
terrestria, an. aquatilia ; et Plinius libr. 1x , capit.
9l. Tradunt sevitiam maris presagire eos, corre-
ptisque operari lapillis, mobilitatem pondere stabi-
lientes. Nolunt volutatione spinas atterere : quod ubi
videre naulici, statim pluribus anchoris navigia in[re-
nant. Oppianus, Α.λευτικ., libr. 1:
στι καὶ ὀξυκόμοισι vóoc, xal µητις Bx roue
Οἵ «€ ἀνέμων ἴσασι βίας, ζαμεγεῖς τε 0véAAac
'Opxvpérac, γώτοισι δ' dvoxAltovcw ἕκαστος
Aaax, ὅσον βαρύθοντα περὶ σφετέροισιν ἀχάνθαις
᾿Ρηϊδίως φορέοιεγ, ir' ἀντία κύματος épym
Βριθόµεγοι µίµγωσι. Τὸ γὰρ τροµέουσι μάἀ.ιστα,
Μὴ σφας ἐπὶ ᾖόγεσσι χυχώµεγον οἶδμα xvAlecq.
lbid., lin. 17. 'Ο δὲ πο.ύπους. Basilius, hom.
7: 09x ἂν παρέλθοιµι τὸ τοῦ πολύποδος δολερὸν,
xaX ἐπίχλοπον, ὃς ὁποίᾳ ποτ ἂν ἑκάστοτε πέτρᾳ πε--
ριπλαχῇ, τὴν ἐχείνης ὑπέρχεται χρόαν ' ὥστε τοὺς
πολλοὺς τῶν ἰχθύων ἁπροόπτως νηχοµένους τῷ πο-
λύποδι περιπίπτειν, ὡς τῇ πέτρᾳ δηθεν, xal ἔτοιμον
γίνεσθαι θήραμα τῷ πανούργῳ. Polypodem ad simi-
litudinem loci colorem mutare cum iisdem scribunt
Aristoteles, De histor. animal., libr. 1x, cap. 37;
Plutarchus, Quost. natur. 19; Plinius, libr. ix, cap.
29 ; Philo Περὶ µέθης * Nazianzenus, hom. et carm.
Εἰς a2:6v* Clemens Alexandrinus, lib. in. Peda-
gogi, capit. 11; Lucianus , De saltatione ; et Dialogo
Menelai et Protei; Ambrosius, lib. v Heraem.,
capit. 8; Nonnus, Dionysiacon. primo ; /Elianus,
Variar. histor. libr. 1, capit. 1; Phile in Jambis;
Oppianus 'AJievz. 11, Phocylidcs :
Μήἠδ' ὡς πετρορυὴς πο.ύπους κατὰ yopor dpet-
Ov.

Πᾶσιν δ᾽ ἅπ.Ίοος ἴσθι, τὰ 0 ἐκ Vvxnc ἀγόρευε.
lon apud Athenzum: Καὶ τὸν πετραῖον π.Ίεχτά-
vac ἀναίμοσι στυγῶ µετα..Ἰαχτῆρα πολύπουν,
χροός. Plutarchus ex Theugnide, Περὶ z04vguag :
Theophrastus, lib. Περὶ τῶν peca6aAAcvco» τὰς
χρόας * Petrus Damianus, libr. 11, epist. 18 : Ludovi-
cus Fidelis, De struct. mund., libr. vi, cap. 5; Ovi-...
dius Halieut. : )

ORC

At contra scopulis crinali corpore segnis

Polypus heret, ct hac eludit retia fraude,

f sub. lege loci sumit, mutatque colorem

Semper ei similis quam contigit, aque ubi predam
Pendentem setis avidus rapit, hic quoque fallit
I-lato calamo cum demum emersus in auras
Brachia dissolvit, populatumque exspuit hamum.
llinc nata adagia Polgpus, Polypi caput, Polypi mentem
obtinere* consule adagiorum collectores. Nec silen-
dum est. multorum fuisse opinionem, polypos seip-
sos, vel pedes, vel cyrrhos fame coactos absumere
rodendo. Hesiodus, lib. 1, "Ot" ἀνόστεος ὃν πόδα
τένδει ; Carneades apud Stobzum Περὶ γραμμάτων’
Καρνεάδης τὴν διαλεκτιχὴν ἔλεγε πολύποδι ἐοιχέναι
καὶ γὰρ ἐχεῖνον αὐξηθείσας τὰς πλεχτάνας χατ-
εσθ[ειν, xal τούτους προϊούσης τῆς δυνάμεως, xal τὰ

LEONIS ALLATII
A et inferius, Echeneis ergo figit in fluctibus. lsidorus

88i

lib. τι, cap. 2, Echeneis, inquit, parews et semi-
pedalis piscicu!'us nomen sumpsit quod navem adhe-
rendo retineat. Ruant licet venti, et s&viant procelle,
navis tamen quasi radicata in mari stare videtur,
nec moveri, non retinendo, sed tantum adharendo.
Hunc Latini moram appellarunt, eo quod stare cogat
navigia. Plinius, lib. 1x, cap. 25, idem confirmat, et
lib. xxxn, cap. 1: Tamen omnia hac pariterque eo-
dem impellentia, ac parvus admodum pisciculus eche-
neis appellatus, in se tenet. Ruant venti licet, et sa-
viant procelle, imperat [urori, viresque tantes com-
pescit, et cogit stare navigia : quod non vincula ulla,
non anchorg pondere irrevocabili jacte. In[renat
impetus, εἰ domat. mundi rabiem nullo suo labore,

σφἑτερ' ἀνατρέπειν. Alczeus: "Ἔδωδα ἐμαυτὸν ὡς πο- B non retinendo, aut alio modo, quam adherendo. Hec

λύπους. Oppianus 'A.teve. n; Rhodiginus lib. xiu,
cap. 32. Hoc idem scribunt Athenzeus, Horus, Eu-
stathius, Hesycbius, Suidas et alii. Negant Aristo-
teles libe. vi, capit. 2, De histor. anim., Οἱ δὲ
ΥόγΥροι τοὺς πολύποδας xaceoOlouc.y * et mox, *O
δὲ λέγουσίτινες, ὡς αὐιὸς αὗτὸν ἐσθίει, ψεῦδός kay.
᾽Αλλὰ περιεδηδεσµένας ἔχουσιν ἔνιοι τὰς πλεχτάνας ὑπὸ
τῶν γόγγρων. Plutarchus Dialogo, Utrum pruden-
tiora sint, etc., a congris et murzenis scribit cirrhos
consumi. Plinius, libr. ix, capit. 29 : Ipsum brachia
sua rodere falsa opinio est. Id enim a congris evenit
ei ; sed renasci sicut colotis, et lacertis caudam, huud
[alsum.

Ibid., lin. 20. Mixpócazov δὲ τῇ φύσει. Basilius,

tantilla est satis contra tot impetus ut vetet. ire me-
vigia. Sed armate classes imponunt sibi turrium
propugnacula ut in mari quoqwe pugnelur velut e
muris. Heu! vanitas humana, cum rostra - illa. ere
[erroque ad ictus armata, semipedalis inhibere possit,
ac tenere ἀεεϊπεία pisciculus ! Isidorus itaque sua ες
Plinianis hisce mutuatus est, etsi mavis compilavit,
non ex Ambrosio, ut animadvertit Rittershusius in
Oppiani ΑἉ.1ιευτ. lib. 1. Subdit Plinius Attiaco marte
preetoriam navem Antonii pisciculum hunc tenuisse :
et sua memoria Caii principis ab Astura Antium
remigantis : hoc et experientüs nostrorum tempo-
rum comprobatum est. Testatur Guilelmus Rondele-
tius se cognovissetriremem, in qua cardinalis quidam

hom. 7 : Ἐὰν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι τὰ μέγιστα τῶν πλοίων C Turonensis Romam vectus est, medio cursu ormpi-

ἠπλωμένοις ἱστίοις ἐξ οὐρίας φερόμενα τὸ µιχρότα-
τον ἰχθύδιον dj ἐχενηῖς οὕτω ῥᾳδίως ἵστησιν, ὥστε
ἀχίνητον ἐπὶ πλεΐῖστον φυλάσσειν, ὥσπερ χαταῤῥιζω-
θὲν ἐν αὐτῷ τῷ πελάχει;' ἄρ) οὐχὶ xal ἐν τῷ μιχρῷ
τούτῳ τὴν αὐτὴν τῆς τοῦ χτίσαντος δυνάµεως λαµ-
Φάνεις ἀπόδειξιν, Nonnus, Dionys. 21 :
"ExAvec &lvaA(inv. ἐχενηΐδα, πῶς àvl πόντῳ
Ἰχθὺς Batóc, ἄναγκις πέχραε zoAAdxi ναύταις
"Ay, ἀνασειράζω». Ο.1ἴχῳ δ' ὑπὸ χάσματι .Ία,μοῦ
Μηκεδαγἡν' ἀν ἐχοψε κατάσχετο»ν óAxdóa δεσμφῷ.
Eadem eleganter et copiose Oppianus 'A.Levr. lib.
ι οἱ Lucanus, lib. vi :
Non puppim renitens euro tendente rudentes
In mediis echeneis aquis.
Ovidius :
Parva echeneis adest, mirum, mora puppibus ingens.

Jdem scribit Plutarchus, i1 Sympos. quzst. 7 et u
problem. quist. 7; Ambrosius, lib. v, Hexaem.,
cap. 10; Franciacus Petrarcha, przefat., lib. si De
remed. utr. [ort.; Lilius Giraldus, De navigiis, cap.
5; Joannes Sambucus Emblem. 205; Phile in Jam-
bis eas ναυχράτας vocavit. Meminit Cassiodorus
lib. 1 Var. Echeneidem remoram Latini vocarunt ;
Afranius οἱ Plautus apud Festum remaliginem ; Pe-
trus Damianus, lib. 11, epist. 18, echeneidem, echi-
παιι vocat, quod puto incuria scriptorum, et simi-
litudine nominis id accidisse; ergo Damiano pro-
prium, ei scribatur, Quod echeneis ctiam brevis, etc.,

bus admirantibus inhibitam. Et ego dum "Venetiis
commorarer, alias conchas idem valere ejusdemque
esse potentie deprehendi. Qux et navis impetum
impediunt, et cursum segniorem reddunt, si es&-
rinz vel iis partibus navigii, quz aquis mersse la.
lent. applicentur, ideo nautis in: more positum est
eas ex illis partibus, dum ad iter agendum se prz-
parant, extrahere. In. hoc tamen naturz consensu,
nullique dubia experientia quidam esse volunt οὐ τα-
χυπειθεῖς, et ea quae diximus uti fabulosa, et com-
mentitia damnant. Inter eos est Gerartus Falken-
burgius in lectionibus et conjecturis ad Nonni Die-
nysica : quibus responsio in promptu ex Oppiano.
Quid vero sit hzc echeneis qu: cogitatare navigia,
controversum adhuc est. Qui temporibus Caii illam
viderunt, limaci magne similem esse dixerunt.
Mutianus, muricem esse latiorem purpura meque
aspero neque rotundo ore, neque in angulos prodeunte
rostro, sed simplice concha utroque latere sese colli-
gente , referente Plinio. Straboni est f$); alis
pisciculus. Cardanus una cum torpedine confundit,
aitque, nominum similitudine, ct effectus deceptum
Aristotelem deceptus ipse rerum naturalium igno-
ratione, et minus attenta Aristotelic:e doctrinse le-
ctione. Sic etiam Trebius Niger pedalem esse, et
crassitudine quinque digitorum affirmavit, Plinius
semipedalem, Oppianus ἱσόπηχυν. Neque in tra-.

. denda causa conveniunt, Hieronymus Fracastoriue;

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

656

De sympathia εἰ antipathia rerum, cap. 8, non ab A neget. lib. 11, quod hydri Eustathius ichneumoni

ecbenelde navim cohiberi, sed echeneidem esse si-
gnum scopuli, qui subsit sub aquis cujus saxi vis
navem remorari valeat. lilum Julius Scaliger de sub-
üilitate ad Cardanum, exerc. 219, pluribusargumentis
refellit, cum nihil ipse de suo in medium afferat, sed
ad occultas quasdam qualitates ab elementis rebus
communicatas, quas nesciant animi temperati : et ad
manifestas omnia. deducere qualitates summa impu-
dentia est. Scilicet hoc est in sententiis doctissimo-
rum seexercere, quz ipse nescias refellere, et aliorum
in rerum causis indagandis studium et impetum op-
pugnando, quid ipse postea possit, quantum valeat
in ingenii humani vires imbecilles, vel occultissima
nature secreta amandare. O vere lepidum! o do-

etum caput! habent quem sequantur frugi in scien- B

tiis homines, qus ignorant, jam se acire compro-
babunt, si ad qualitates illas occultas, quas ipsi
nesciunt scilicet, deducent. Sed nobis tantillis ho-
muncionibus id forsan esset satis. At Scaligero,
«uein nihil in rerum natura fugit unquam, et qui
nihil cum aliis commune.

[bid., lin. 25. "Y6poc δέ ἐστι iv τῷ ποταμφῷ.
Petrus Damianus, lib. 1, epist. 18 : Hydrus animal
est habitans in gurgitibus fluminum, crocodilis fera-
Ber. inimicum. Hic itaque cum viderit crocodilum
aperto ore in crepidine fluminis dormientem, provol-
vitur in limo [uti, ut faucibus illius lubrico corpore
facilius possit illabi. Tunc in os crocodili dormientis
perniciter insilit, quem ille desubitatus repente deglu-
tit. Hydrus vero viscera ejus cuncta dilaniat, donec
et jam prorsus exstincto de cadavere illius vivus et
victor erumpat. Hujus animalis meminit etiam Mi-
€bael Glycas, lib. iv Annalium ; David Hoeschelius,
et Conradus Rittershusius, hic notis ad Oppiani
Cyneget. lib. i, ver. 407, ille notisin Horum lib. it,
eap. 95, animal hoc cum ichneumone videntur
confundere, et Rittershusius locum [Isidori ex
Jib. xii, cap. 6, adducit. Verba quz laudat Isidori,
sunt: Bestiola ex eo nuncupata quod in aquis verse-
fur, et maxime in Nilo (nomen bestiolie ἔνυδρος
est), qua si invenerit dormientem crocoditum, volutat
se in lutum primum et intrat in os ejus per ventrem

- tribuit.

Ἰχγεύμω» βαιὸς μὲν, ἁτὰρ dAouwtv ὁμοίως
Μέ.Ίπεσθαι θήρεσσι πανάξιος ο νεκα fovARe,
,Adxiic τε κρατερῆς ὑπὸ »ηπεδανοῖς µε.έεσσι

Η γάρ τι κέρδεσσι κατέχτανε διπ.1όᾳ φῦ.α,
Ερπυστῆρας ὄφειςτεκαὶ ἁρ]α.Ίέους κροκοδεί-Ίους.
Κείνους ΝειΊφους, φόνιον γέγος' ὁππότε γάρτις
Onpov «ευγα.]έων εὔδῃ, τρίστοιχα πετάσσας
ΧείΊεα, xal χάος εὐρὺ, καὶ ἄσπετον αἱό.Ίον ἔρχορ
Aij fa τότ' Ιχγεύμων δοίην ἐπὶ μῆτιν ὑφαίνων
Λοξοϊῖς ὀφθα.Ίμοισιω ἀπείρογα cvAa δοκεύοι,
Εἰσόκε δὴ βαθύν Üzvor ἐπὶ φρεσὶ πιστεύσηται.
Alva δ' ἄρ' ἐν ψαμάθοισι καὶ àv πη.λοῖσιν ἐλισθεὶς,
'Ρίμφ’ ἔθορεν, xvAsiva διιπτάµεγος θανἀτοιο
ToAyunpn κχραδίῃ, διὰ δ' εὐρέος fj1v0& ἀαιμοῦ.

Αὐτὰρ ὄγ ἐξ ὕπγου βαρνυαέος ἔγρετο δει.]ὸς
Καὶ καχὸν ἐν «Ἰαγχόγεσσι φόρων τόσον ἀπροτίε-

πτον,
Πάντη µαινόµεγος, καὶ ἀμήχανος ἁμφαάλτα,
"AA.Aote ποτὶ cépuat' kovr nvxácov ποταμοῖο,
"AAAore Ó αὖ ψΨαμάθοισι κυ.ἒινδόµενος ποτὶ xépcov
"Armpiov ἀσθμαίνων, ecpugopnevoc ápo' ὀδύνῃσυ"'
Αὐτὰρ u^ οὐκ dAérer TAvxepri δ' ἐπιεέρπετ ἑλωδῇ
Ἠπατι Ó' ἄγχι μάΊιστα παρήµεγνος εἰλαπινάζει.
Ὁψὲ δέ cot προ.ιπὼν x&rsór δέµας ἔχθορε θηρός.
Dubium auget Diodorus qui ichneumonem parvo
cani similem facit, etsi mustelze Nicander. Timo-
theus sive Theophilus Alexandrinus, oratione Tí»
ὁμοιοῦται ὁ ἀνθρώπινος βἰος, animal hoc quod
per os crocodili insilit, subiens in ventrem, et dis-
cerpto ejus ventre exit bellua: mortua derelicta,
hyfum appellat, vultque alitem esse. Καὶ χαθάπερ
τὸ ὄρνεον ὕλλος τηρεῖ τὸν κροχόδειλον, ἕως ἂν ἴδῃ αὖ-
τὸν ἡδέως xat ἁμερίμνως ὑπνώσσοντα, xal τὸ στόµα
ἀνεφγμένον ἔχοντα" χαὶ τότε εἰσπηδῆσαν εἰσέρχεται
διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ εἰς τὴν κοιλίαν αὐτοῦ, xal
διαῤῥηξαν τὴν Υαστέρα αὑτοῦ ἐξέρχεται, καταλιπὼν
αὐτὸν νεχρόν. Sed de ichneumone inferius.

Ibid., lin. 50. "Ec: δὲ ὁ κροκόδειος. Plinius,
lib. xxn, cap. 14 : Communesque terre, mari, amni
hippepotami , crocodili. Eustathiana hzc eadem
ad verbum leguntur apud Achillem Statium De Cli-
tophontis e. Leucippes amoribus, lib. 1v. Crocodili
accuratam descriptionem habes apud Herodotum
in Euterpe; Aristotelem, lib. ix Histor. anim., cap.
6; Heliodorum, lib. vi; Ammianum Marcellinum,
]. xxii ; Isidorum, lib. xii, cap. 6; Diodorum Sicu-
jum, lib. 1, part. 1; Plinium, lib. ντ, cap. 27;

et carpens omnia interiorc ejus exit viva de visceri- D Joannem Leonem in Descript. Africe, lib. ix. Soli-

bus crocodilo ipso mortuo.Crocodili cum ichneumone
internecinum Eellum sciunt omnes, nec alio modo
nisi mersum limo, eoque veluti coriis loricatum
in dimicationem pergere. Crederem tamen hydrim
diversum quid esse ab iclineumone, cum inferius
noster Eustathius de ichneumone sermonem ha-
beat, ejusque bellum cum aspide luculenter expli-
cet, de qua hydri et verba Isidori intelligenda sunt.
Nec aliud existimasse Solinum comperio, cum, cap.
$5, hzc scribat, Quod enydrus conspicatus, alterum
sichneumonum genus, penetrat belluam, populatisque
vitalibus, erosa exit alveo. Quamvis Delrius illa,
Alterum ichneumonum genus, veteres libros non con.
tinere affirmet. Non permittit Oppianus qui Cy-

nus lhi:zxc de eo, cap. 55 : Crocodilus malum quadru-
pes, οί in terra, el in flumine pariter valet, linguam :
non habet, mazillam movet superiorem : morsus ejus
herribili tenacitate conveniunt, stipante se dentium
serie pectinatim : plerumque ad viginti ulnas magni- -
tudinis coalescit : qualia anseres edit ota; metatur
locum nido naturali providentia, nec alibi fetus pre-
mit, quam quo crescentis Nili aque non possunt -
pervenire. In partu fovendo mas et femina vices ser- -
vant. Prwter hiatum oris armatus est etiam unguium:
immanitate. Noctibus in aqua degit; per diem humi
acquiescit. Circumdatur. maxima cutis. firmitate; in
lantum, ut ictus quovis tormento adactos tergore re-
percutiat. Dogs

$891 .

LEONIS ALLATII

835

lbid., lia. 42. 'Eà» δὲ ydrn. Mirum est qued de A Achilles Statius lib. iv, et simile quid, etsi in re

eorum victu narrat Joannes Leo in Descriptione
Africe, lib. »x : Harum belluarum amplius trecenta
capita Cane manibus diducto rictu affiza vidi, adeo
magne ac είκρεπάσ amplitudinis , ul vaccam inte-
gram capere potuissent, dentibus acutis et pragran-
dibus. Solent autem /£gyptii piscatores «rocodilo ca-
put prescindere, oppidorumque manibus, quemadmo-
dum venatores [ferarum capita affigere.

Ibid., lin. 45. Ὁ δὲ Aeyópevoc ἱπποπόταμος.
Eamdem descriptionem iisdem fere verbis paucis
immutatis habes apud Achillem Statium, lib. 1v:
Ἔτυχον ποτάµμιον 'θηρίον ἄνδρες τεθηραχότες θέας
ἄξιον. Ἴππον δὲ αὐτὸν τοῦ Νείλου ἐχάλουν οἱ Αἰγύ-
πτιοι’ χαὶ ἔστι μὲν ἵππος, ὡς ὁ λόγος βούλεται, τὴν

diversa, legitur apud Longum sophistam, lib. 1 Ποι-
μενιχῶν, in quo simili dolo pastores lupos capiunt.

Col. 798, lin. 5. Δεύτερον βοός. Cave hunc locum
ita intelligas, ut hbippopotamum magnitudine supe-
rari existimes, ea enim maximum quemquem bo-
vem squiparat. Achilles Statius, μέγεθος δὲ χατὰ
βοῦν τὸν µέγιστον. Quare locum hunc ita restituo,
videtur enim mutilus, Καὶ ol θτρευταὶ εὐθὺς ἆπο-
χλείουσι. Καὶ ἔστι μὲν εἰς ἀλχὴν ἑλέφαντος "Ivbov
δεύτερον’ Bobo δὲ ἔχει τὸ θηρίον τὸ μέγεθος.

lbid., lin. 5. Ἑν δὲ τοῖς ἰχβύσι πο.ὶ.τή εις. Απὶ-
stoteles tamen De generatione anim., lib. wm, cap. 1,
piscium naturam frigidiorem esse affirmat, ideoque
ita illis sicut et avibus menstrua nulla prodire, ei

Υαστέρα xai τοὺς πόδας πλὴν ὅσον ἐν χηλῇ σχίζει D conceptum consistere sine coitu; et lib. vut, cap.

τἣν ὁπλήν. Μέγεθος δὲ χατὰ βοῦν τὸν µέγιστον.
Οὐρὰ βραχεῖα, χαὶ duh τριχῶν, ὅτι xaX τὸ πᾶν τοῦ

δώματος οὕτως ἔχει χεφαλὴ περιφερὴς οὐ σμιχρα.”

Ἐγγὺς ἵππου παρειαὶ, uoxtho ἐπὶ µέγα χεχηνὼς, καὶ
πνέων πυρώδη χαπνὸν, ὡς ἀπὸ πηγῆς πυρός γένυς
εὑρεῖα, ὡσεὶ χαὶ παρειά. Μέχρι τῶν χροτάφων &vol-
γει «5 στόµα. Έχει δὲ χαὶ χυνόδοντας χαμπύλους,
κατὰ μὲν τὴν ἰδέαν xal τὴν θέσιν ὡς ἵππος, τὸ
δὲ μέγεθος εἰς τριπλάσιον. Et Plinius lib. vii,
cap. 39 : Major altitudine in eodem Nilo bellua hip-
popotamus editur : ungulis bifidis, quales bubus,
dorso equi, et juba, et hinnitu, rosito resimo, cauda,
et dentibus aprorum, aduncis sed minus noziis ; ter-
gori» ad scuta galeasque impenetrabilis preter quam
εἰ humore ππαάεαι. Depascitur segetes, destinalione
ante, ul. [erunt, determinatas in. diem, et ex. agro
[erentibus vestigiis, ne qua revertenti insidie compa-
rentur. Et lib. ix, cap. 11, diversa ab Achille et
Eustathio scribit, bippopotamos duntaxat, sicut et
vitulos aquatiles corio el pilis integi. De hoc Aristo-
teles, De hist. anim. lib. 11, cap. 7; Strabo, lib. xv;
Joannes Leo, Descripiionis Africe lib. ix, qui
etiam eos depiles esse scribit. De ejus in parentes
impietate et injustitia Plutarchus, lib. De solertia
anim.; et quomodo symbolice notet. impudentiam.
ldem, lib. De Iside. Vide Elianum, lib. vit, cap. 19,
De hist. anim., et preler ceteros Ilorum, lib i1,
εκρ. 16. |

19, De histor. anim., pisces in locis frigidis parum
vigere. Quare minime mirum est gelidam biemem
omnes sentire, maximeque eos, qui lapidem habe-
re in capite existimantur : et cum asperze hiemes
fuerunt multos czcos captos fuisse, ita referente
Plinio lib. 1x, cap. 16; ex Aristotele De hist. anim.,
lib. vin, cap. 19; sicque his mensibus jacere spe-
luncis conditos, alios arenis, alios taxorum angu-
stiis. Ubi vero temperiem aeris, et maris tranquilli-
tatem prssenserint, continuo se efferre choreas-
qué ducere. Cultissimus /Elianus, lib. ix, cap. 57:
'Ev δὲ τῷ χειμῶνι βιαιοτάτῳ, χυμαινούσης μὲν τῆς
θαλάσσης, σχληρόν γε τῶν ἀνέμων χαὶ βίαιον χατα-
πνεόντων, φρίττουσι τὴν σὐντροφόν τε ἅμα χαὶ φίλην
οἱ ἰχθύες θάλατταν. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν τοῖς ἵτερυ-
γίοις ἐπαμῶνται τὴν ψάμμον, xal ἑαυτοὺς ἐπτλυ-
γάσαντες ὑποθάλπουσιν' οἱ δὲ ὑπειλοῦνταί τινα πέ-
εραν, Ev σχέπῃ τε τοῦ χρύους, χαὶ εὖ µάλα γε ἀσμένως
ἠσυχάξουσιν' οἱ δὲ ἐς τοὺς μυχοὺς τοῦ πελάγους χα-
ταθέοντες, εἶτα την ἄνωθεν φρίχην ἐξέχλιναν χάτω
καὶ ἓν βυθῷ. Οὐχ οὕτως Υάρ φασιν, ὥσπερ οὖν ἄνω
διοιδαίνειν τε xai τύπτειν τὸ χῦμα ἀγριαϊνον. Ὑπαρ-
χαμένου δὲ τοῦ Ἶρος, xal τοῦ μὲν ἀέρος φαιδροῦ Τι-
νοµένου, τῶν δὲ φυτῶν θάλλειν ἀρχομένων, xat τῶν
λειμώνων τὰ σύντροφα χομώντων, Υαληνά τε τὰ τοῦ
πελάγους χαὶ ὑπεύδια αἱσθόμενοι οἱ ἰχθύες, ἀναθέουσι
xai πηδῶσι, xal πλησίον τῆς γῆς νήχονται ὡσπεροῦν
Άχοντες ἐξ ἀποδημίας. Nec propterea Aristoteles

Ibid., lin. 54. Καὶ ἔστιν ἀδηφαγώτατον. Achil- p) negat pisces voraces esse et gulosos, sed id adaliam

les Statius, lib. 1v: Πρῶτον μὲν τὴν φύσιν τοῦ θη-
plo καταλέγων, εἶτα xal τὸν τρόπον τῆς ἄγρας, ὥς
ἐστι μὲν ἁδηφαγώτατον, xal ποιεῖται τρορὴν ὅλον
)fiov. Nonnus Dionysiacon lib. xxvi :

— ἑώιοο Ἰνδὸς ᾿Υδάσπης.
Κεῖθι µε.ῖα Ψηρίδι διαξύων ῥόον ὁπ.Ἱῃ
ΜΝήχεται ὑδαε εις ποταμήϊος ἵππος ἁ-ϊήτης
Οἷος ἐμοῦ Νεἰ.Άοιο θερειγεγὲς οἶδμα χαράσσων
Λαιετάει βυθἰοιο δὲ ὕδατος ὑγρὸς ὁδίτης
Μηκεδανὺς ἠεγέεσσι», ἐπ᾽ αἰγια.]οῖο δὲ βαίνει
Αιλμη χαρχαρόδοντι διασχίζων fy 04nc
K Duepim ἀχάρακτον Éyur γένυν ἅρπαγα xapzor
Μιμη1ῇ δρεπάγῃ σταχυηφόρα «ήϊα τέμνει
Ἀμητὴρ ἀσίδηρος ἁμα.ἱλοφόρου τοχετοῖο.
/Elianus, lib. v, cap. 53, et Plinius, lib. vur.

lbid., lin. 55. 'Axdtq δὲ θηρᾶται. Eadem habet

causam, non ad calorem refert, quz et magis verosi-
milis videtur ; libro enim ii, De part. anim., cap. 414 .
Genus piscium omne, quoniam cibum minus conficere
possit, crudaque egerat, et vorax et gulosum est.
Cetera etiam omnia, quibus intestina sunt recta, ci-
borum avida sunt. Cum enim cibus celeriter egeratur,
proindeque brevis usus fruendi sit, brevi repetant ci-
bum avida necesse est.

lbid., lin. 9. Ἡ δὲ θα]άσσιος dAoxnt. Alüet
hoc narrat AElianus De hist. anim., lib. ix, cap. 12;
sit enim vulpem marinam hamo devorato omnia in
teriora evomere tanquam vestem invertentem, do-
nec bamum egerat, deinde resorbere. Ex 4Eliano
exscripsit Phile in Jam^ís :

5εὺ

Τὴν χερδα.1ῆν 66 φασι τὴν θαλατεία»,

Τοῖς ἐγκάτοις ἄγκιστρον εἰσδεδαεγμένη».,

Σοφῶς ἑαυτὴν τῶν áz' ἐξ ἔνδον στρέφει,

Ὡς ματισμῶν σηριχκῶν ὑφασμάτων,

Ὡς ἂν ὁ xaAxéc ἐμπαγεὶς διεκπέσῃ.
Nec minus oscitanter id idem scripsit Plutarchus,
Dialogo, Utrum prudentiora, etc. Hos ergo confu-
disse pisces, et quod erat unius alteri tribuisse, sa-
tis liquet ex his quz ex Aristotele aliisque scri-
ptoribus adducemus. Aristoteles enim disertissimis
verbis De histor. anim., lib. xx, cap. 37 : "Hy δὲ χα-
λοῦσι σχολόπενδραν, ὅταν χαταπίῃ τὸ ἄγχιστρον,
ἐχτρέπεται τὰ ἑντὸς, ἑἐχτὸς ἕως ἂν ἐχδάλλη τὸ ἅγ-
Χιστρον, εἶθ' οὕτως εἱστρέπεται πάλιν ἑντός. Et
Plinius, lib. 1x, cap. 43: Scolopendre terrestribus
similes, quas centipedes vocant, hamo devorato omnia
interanea evomunt, donec hamum egerant, deinde re-
sorbent. At vulpes maring simili in periculo glutiunt
amplius, usque ad infirma linee que facile prero-
dant ; εἰ Oppianus 'AJtevr. lib. in :

Aarymnpal δ᾽ ἁμίαι καὶ dAozxexac, εὖ c ἂν ἔχωνται,
Εὐθὺς ἄγω σπεύδουσω ὑποφθαδὸν, alya δὲ

vene ὑπ' ὁδοῦσι διέτµαγον, ἠδὲ xal ae
Xaítac tobvsxa τῇσιν éxaAxeócave ἁ λιῆες
AbJAór éx' ἁγκίστρῳ Ó6oAiyócepor dAroc ὀδόντων.
Quos etiam noster hic auctor sequitur; et ita sane
rem se habere certo certius tenendum est. Error
autem JEliani, Plutarchi et aliorum inde videtur
flu«isse. Nam cum in textu Aristotelis, a quo acce-
perunt sua, ipsi legissent vulpem marinam, eodem
niodo ac centipedem hamum effugere, Τῶν δ᾽ χθύων
al ὀνομαζόμεναι ἀλώπεχες, ὅταν αἴσθωνται, ὅτι τὸ
ἄγχιστρον χαταπεπώχασι, βοηθοῦσι πρὸς τοῦτο,
ὥσπερ xal ἡ σχκολόπενδρα, hisce verbis contenti,
reliqua verba Aristotelis neglexerunt , in quibus
discrimen explicat , ideoque quod erat tribuendum
centipedibus vel scolopendris, vulpi marinz dede-
runt, et inverterunt historiam ; vel saltem primum
memoria lapsum affirmabimus, czteros verbis illius
delusos. Huc videtur allusisse Horatius, 9, Serm. sat.
— Si vafer unus et alter
Insidíatorem praroso [ug?rit hamum.
Theodorus Gaza in Aristotelicis vertendis, À risto-
telis sententian) non expressit, de suoque nonnulla
addidit; que in Aristotele non habentur. Anthiz

IN EUSTATHII HÉXAEMERON NOTE.

890

A lbid, lin. 94. Περὶ γὰρ τὴν γαστέρα. Plinius '

lib. vm, cap. 15: Et unguibus hic armatus est,
conira omnes ictus cute invicta ; οἱ inferius : In ventre
mollis est tenuisque cutis crocodilo. Consule Soli-
num, et alios qui de crocodilo scribunt. Ideoque
delphini immeantes Nilo, quorum dorso tanquam
ad hunc usum cultellata inest pinna, subeuntes,
crocodilorum alvum illa secant spina. Solinus,
lib. xxxv: Est οἱ delphiuum genua in. Nilo, quorum
dorsa serratas habent cristas. Hi delphines crocodi-
los studio eliciunt ad natandum , demersique astu
[raudulento tenera ventrium — subternatantes. secant
εί interimunt, Hi capita hominum, quos vorarunt,
deflent, et mortuorum reliquias deplorant, ut tradit
Asterius Amasez episcopus, non facti poenitentia
adducti , sed dolentes quod ipsum caput carne
careat, quam ipsi devorent : homilia de jejunio: Τί
σοι βούλεται ἡ νηστεία, 7) τοὺς Νειλῴους χροχοδείλους
Όμιμεῖσθαι;, οὓς φασι ταῖς χεφαλαῖς ἐπιθρηνεῖν τῶν
ἀνθρώπων, ὧν ἔφαγον, xal δαχρύειν ἐπὶ τοῖς λειφά-
vot; τῶν φόνων, οὗ µετάνοιαν τῶν γεγενηµένων
λαμθάνοντας, ἀλλὰ τὸ ἄσαρχον τῆς χεφαλῖς, ἐμοὶ
δοκεῖν, ὀδυρομένους, ὡς εἰς βρῶσιν οὐχ ἐπιτήδειον.
Ibid., lin. 90. Ἔδωκε δὲ αὐτοῖς. Basilius, hom.
8 : Aux τί ἐξ ὑδάτων xal τοῖς πτηνοῖς τὴν Yévecty ἔδω
xtv; Ὅτι ὥσπερ συγγέἑνειά clc ἐστι τοῖς πετοµένοις
πρὸς τὰ νηχτά. Καὶ γὰρ ὥσπερ οἱ ἰχθῦς τὸ ὕδωρ τέ-
μνουσι, τῇ μὲν χινήσει τῶν πτερύγων εἰς τὸ πρόσω
χωροῦντες, τῇ δὲ τοῦ οὐραίου µεταθολῇ τάς τε περι
στροφὰς χαὶ τὰς εὐθείας ὁρμὰς ἑαυτοῖς οἰαχίζοντες"
οὕτω χαὶ ἐπὶ τῶν πτηνῶν ἔστιν ἰδεῖν διανηχοµένων
τὸν ἀέρα τοῖς πτεροῖς κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον’ ὥστε
ἐπειδὴ Ev ἰδίωμα ἐν ἑκατέροις τὸ νῄχεσθαι, µία τες
αὐτοῖς ἡ συγγένεια &x τῆς τῶν ὑδάτων γενέσεως παρ-
εσχέθη. Prater hanc rationem optime Aristoteles,
De hist. anim., lib. vi, cap. 10, explicat piscium ge-
neralioni ex ovo quid diversum, quidque commune
cum avium procreatione; et lib. De anim. incessu,
cap. 17: Aves autem quodammodo, et pisces aimiliter
ae habent. Avibus namque ale in superiori sunt parte,
illis vero pinng due parte prona, εἰ avibus quidem
in supina corporis parie sunt pedes, illis vero in su-
pinis juxia pronas pinna sunt pluribus, et aves pre-
terea uropygium habent, illi vere caudam. Aves au-

quoque funem, vel lineam abrumpunt, non ure sed D tem ex aquis fuisse productas probabilior videtur

spinis tergi dissectam. Ovidius in fragmento Πα.
lieut., e& Oppianus, lib. 11. Phile in Jumbis similia
tradit de trocta, et dicit banc rem nomen pisci de-
disse. Aristoteles glanidem ἀγχιστροφάγον vocat, et
Plinius. De mugile hoc tradit Plutarchus d. loco.

lbid., lin. 45. Ὁ δὲ κροκόδει.Ίος. Plinius, libr.
vi, capit. 20, hos humani corporis avidissimos vo-
cat. Joannes Leo in Descriptione Africa, libr. 1x,
refert eos circa littora reconditos magno astu bho-
mines vel propinqua animalia observare, quos su-
bito cauda involutos in aquam perirahere, ac de-
vorare. ldque probi senis successu comprobat, qui
longs crocodili cauda cinctus ex ipsa navi mo-
mento temporis detractus fuit.

sententia, cum nulla de aere in avium productione
θαἱ mentio. Et gravissimi doctores id censuerunt,
Hieronymus , Augustinus , Rupertus, Ainbrosius,
lib. v Hexzaem. cap. 14; Cyrillus in primum Gene-
se05; Theodoretus, lib. v Divinorum decret. ; Marius
Victor, lib. 1 in Genes.; Damascenus, lib. 11 Fio,
Ortkodoze, cap. 9; Hugo, Richardus, et alii. Non
conveniunt tamen inter se, qui sint hz» aquz ex
quibus divina eloquia aves esse productas aflirmant.
Non defuerunt uti Cajetanus, Catharinus et. alii,
qui non ex aquis aves, sed ex ipsa terra fuisse fa-
ctas contendunt verbis sacre Scripture in dialecto
Hebraico et paraphrasi Chald:zea nixi.

lbid., lin. 24. Ἔστι δὲ αὑτῶν τὰ μέν. Basilius.

,

8)1

ἄλλη χατασχευἣ πρέπουσα τῷ τρόπῳ τῆς διαίτης αὖ-
τῶν, ἐνύχων ἀχμαὶ, χαὶ χεῖλος ἀγχύλον, χαὶ πτερὸν
ὀξὺ, ὥστε χαὶ συλληφθῆναι ῥᾳδίως τὸ θήραμα, xai
διασπαραγὲν τροφὴν τῷ ἑλόντι γενέσθαι. ἄλλη τῶν
σπερµολόγων χατασχευἡ, ἄλλη τῶν Ex παντὸς τρεφο-
µένων τοῦ συντυχόντος, xat Ev τούτοις πλεῖσται διαφο-
pal. De avium generibus, ingeniis, facultatibus,
ceterisque ad eas spectantibus plura, et Aristoteles,
et Plinius, et /Elianus, et Albertus Magnus et alii,
quos si libet adi. Unum tantum Aristotelis locum
in medium afferam ex lib. i1 De partibus anim.,
capit. 11, qui omnia bec qus a nostro auctore
stcictis et paucissimis verbis attinguntur, exponit,
quaque commentarii loco deservire possunt : Avibus

os, quod rostrum vocatur, hoc enim pro labris et B

dentibus habent, sed varie pro usu et auxilio; que
enim aduncis unguibus sunt, quoniam carne vivunt,

et nullo fructu vescuntur, rostrum omnia habente

adwncum. Tale enim tum ad. retinendum, tum vero
ad vim inferendam commodíus atque aptius est ; vis
autem in hoc, εἰ in unguibus sita est. Unde fit, ut
wngues etiam habeant adunciores. Caterarum avium
rostrum ulile ad victum cujusque est, verbi gratia
foborti generis, et corvini robustum, atque predu-
rum os est : minuti generis latum ad terre (ructws
colligendos, et ad bestiolas capiendas idoneum. Que
autem herbis vivunt, queque apud paludes victitant,
ut nantes, et palmipedes partim. alio quodam modo
rostri commoditatem obtinent , partim — latitudine
rostri sibi su(ficiunt : quippe qua rostro ejusmodi
infodere possint, quale inter quadrupedes etiam suis
est ; nam is quod radicum appetens est. Quin etiam
aves, que lato sunt rostro radicesque esitant, et reli-
quarum viclus similis nonnulle serratum rostri extre-
mum habent : ita enim herbarum carptus quo vivunt
facilius agitur. Nec tantum ad necessaria compa-
randa ita nata sunt animalia, sed ut instrumenta
habeant, quibus se ab inimicorum insidiis, sive ii
homines sint, sive belluz defendant, qux&& omnia
optime norunt, et dum occasio fuerit scientes
utuntur. Theophylactus Simocatus in Quest. natu-
ralibus, quest. 5 : "Ἔστιν αἴσθησις xai τοῖς ἀλόγοις
ζώοις, Πολύχρατες, xa0' ἣν τῆς οἰχείας σωτηρίας

LEONIS ARLATII
hom. 8 : ΄Αλλο μὲν οὖν γένος τὸ τῶν σαρχοφάχων, καὶ A

Λέουσι χάσμ' ὁδόγντων,
Τοῖς ἰχθύσι τὸ »nxcóv,
Τοις cpréoic glirdin
Τοῖς σι φρόνημα.
Γυναιξῖν. οὐκάτ' εἶχεν.
Τί οὖν δίδωσι; Κά.ῑ.Ίος,
'Avc ἀσπίδων ἁπασῶγν.
Ἁντ' ἑγχέων ἁπάντων'
Νικᾷ δὲ xal σίδηρο»,
Καὶ πῦρ κα.ή τις οὖσα.

Et Phocylides :
"OxAov ἑχάστῳ veiu& θεὸς φύσω" Περόφαιτον-
Ὄργισι μὲν ποᾶ.λ1ἡν ταχύτητ , dAxtiv δὲ A&ovgi,
Ταύροις ὃ αὐτοχύτοις χεράεσσι,κἐγτραμε.ίσσαις,
Ἔμφυτον ἆ Ίκαρ ἔδωκεγν.
Plinius, lib. x, cap. 24, hirundinem solam avem ex
iis, qux aduncos ungues non babent, carnibes
vesci notat.

lbid., lin. 40. Kal τὰ μὲν Kcti ἄναρχα. Basi-
lius, hom. 8: Πάλιν ἓν τούτοις τὰ μὲν ἄναρχά kam,
καὶ οἷον αὐτὸ ὄνομα, τὰ δὲ ὑφ᾽ ἡγεμόνι τετάχθαι κα-
ταδεχόµενα, ὡς αἱ γἐρανοι. "Ηδη δέ τις καὶ ἑτέρα iv
τούτοις ἐστὶ διαφορὰ, καθ᾽ ἣν τὰ μὲν ἐπιδημητιχά
τέ ἐστι χαὶ ἐγχώρια, τὰ δὲ ἀἁπαίρειν πέφυχε ποῤῥω-
τάτω, xaX χειμῶνος ἐγγίζοντος ἐχτοπίζειν ὣς τὰ πολλά.

Kjid., lin. 44. Γαῦρον ó ἁλεχτρυών. Basilius,
hom. 8: Γαῦρον ὁ ἀλεχτρυὼν, φιλόχαλον ὁ ταὼς,
λάγνοι al περιστεραὶ xat αἱ κατοιχίδιοι ὄρνεις, ἐπὶ
παντὸς χαιροῦ τὸ συνουσιαστιχὸν ἔχουσαι. Lueillius :

Galliuaceus, cum victor se gallus honeste
Sustulit, in digitos primoresque erigit ungues.

Ibid. Ὁ δὲ ἱἐέραξ εὐνούστατος. Aristoteles, lib.
1x De histor. anim., cap. 36 : Ἐν δὲ θράχῃ τῇ xe-
λουμένῃ ποτὲ Κεδροπόλει Ey τῷ ἔλει θηρεύουσιν et
ἄνθρωποι τὰ ὀρνίθια χοινῇ μετὰ τῶν ἱεράχων. Οἱ μὲν
γὰρ ἔχοντες ξύλα σοθοῦσι τὸν χάλαμον χαὶ τὴν ὕλην,
ἵνα πέτωνται τὰ ὀρνίθια' οἱ δὲ ἱέραχες ἄνωθεν ὑπερ-
φαινόμενοι χαταδιώχουσι’ ταῦτα δὲ φοθούµενα χάτω
πέτεται πάλιν πρὸς τὴν γῆν, οἱ δὲ ἄνθρωποι τύπτον-
τες τοῖς ξύλοις λαµθάνουσι, χαὶ τῆς θήρας µεταδι-
δόασιν αὐτοῖς, ῥίπτουσι γὰρ τῶν ὀρνίθων, οἱ δὲ ὑπο-
λαμθάνουσιν. Eadem repetit libello Περὶ θαυμα-
σίων ἁκουσμάτων, ubi tamen ᾽Αμϕίπολιν pro
Cedropoli nominat, quz ita vertebat Plin. lib. x,
c. 8 : In Thracie parte super Amphipolim homines

ἀπειλήφασι τὴν διάγνωσιν. Οἶδεν ἡ σηπἰα τῆς οἰχείας p atque accipitres societate quadam aucupantur. Ili es

ἀχλύος τὸ σόφιαμα xal που θηραταῖς ἀορασίαν ἄγρας
ἑνέθηχεν. Οἶδε τὰ γαμφώνυχα τὴν διὰ τῶν ὀνύχων ἆλ-
xtjv. Οἶδεν ὁ λαγωὸς διὰ τοῦ δρόμου xat τῆς τῶν ποδῶν
ὀξύτητος χυνηγέτου ἐπιδουλὰς ἀποπέμπεσθαι. ὐΐδεν
ἡ ἔλαφος ἀποχειραμένη τὰ χέρατα ἀσθενεστέραν τὴν
φύσιν ἀμύνεσθαι τοὺς λυπήσαντας, etc. Cicero, De
finibus lib. v, qui laudatur à Nonio Marcello : Ser-
pere anguiculos, natare anaticulas, volare merulas,
cornibus uti videamus boves (ego legerem cornibus
niti), nepas aculeis, suam denique cuique naturam
esse ad vivendum ducem; et mellitissimus Anacreon:

Φύσις πάρατα ταύροις,
'OxAàc Ó' ἔδωκεν ἵπποις,
.Ποδωχίην ἁαγωοῖς,

silvis, et arundinetis excitant aves : illi supervolen-
tes deprimunt. Rursus captas aucupes dividunt com
iis. Traditum est missas in sublime sibi excipere ees -
et cum lempus sit capturg clangore ac volatus ge-
nere invitare ad occasionem. Similia habet Alianus,
De hist. anim., lib. 11, cap. 42, qui ait homines ex-
plicatis retibus quiescere, accipitres supervolantes
aves, metu ineusse, in retia compellere. Thraces
captas aves cum illis partiri, ut fidos socios ad ae-
cupium habeant. Sin accipitres ab illis distracti di,

sociantur. Quz repetit eliam Antigonus Carystius .
cap. 94; Joannes Meursius in not., cum Cedropo |
leos pullus veterum mentionem habuerit, suspica

tur esse mendum in Aristotele non hodie aut. hesb

805

IN EUSTATITI] HEXAEMERON NOTE.

894

natum, sed jam ante Antigoni tempora, qui ita in- Α πέφωσιν, ἐξεμοῦσιν, ἵνα χασχουσῶν τὰ xpla ἑξαιροῦν-

ventum expressit, restituitque Κεχροπίδι qua Ste-
phano Thraciz regio est; conciliatque secum Ari-
stotelem, dum Amphipolim urbem in Thracia sitam
in Cecropide regione ponit.

Col. 729, lin. 5. Φι]ότεκνον ὁ πελεκάν. 08.
Physiologus Epiphanii, et Petrus Damianus, lib. 11,
epist. 18; Hieronymus, sive auctor epistole
ad Presidium, pelecanorum filios a serpentibus
occidi, et parentum sanguine vivificari auctor est.
Isidorus lib. xit, c. 7 : Pelicanus avis Zgyptia ha-
bilans in solitudine Nili fluminis, unde et nomen
sumpsit. Nam Canopius /£gyptus dicitur. Fertur si
verum est, eam occidere natos suos, eosque per tri-
duum lugere, deinde seipsam tulnerare, et. asper-
sione sui sanguinis vivificare filios. Idem habet Au-
gustinus in psalm. ci, et Gregorius super v psalm.
Ῥαπίϊεπί. ; Albertus Magnus cum nostro Eustathio
convenit, qui ait. parentes a filiis provocatos, eos
interficere. Consule Michaelem Glycam, Annal.
libr. 1; Illorum libr i, capit. 54. Aliam φιλοτεχνίας
causam habes apud /Elianum, De nistor. onimalium,

lib. irj, capit. 24. Hunc Plinius plateam, plataleam,

Cicero, Hieronymus, et Eucherius onocrotalum vo-
carunt. Consalus Pontius notis in Physiologum Epi-
phanii, que de pelecano narrotur, nullo aut expe-
rimento, aut veteri probato testimonio affirmari
posse contendit. Quare putat pro pictorum arbitrio
hominibus exhibitam, nec ullam hujusce nature
avem usquam esse, comprobatque Ilebrzorum sen-
tentia, qui fatentur nescire se quz avis sit peleca-
nus. Quidquid tamen sit, avis hzc fuit insigne Ju-
lii Antonii Sanctorii cardinalis, post Gregorium
decimum tertium pontificem optimum, collegii Grze-
corum primum patrem, primi propugnatoris ac de-
fensoris, qui, ut Grecorum filii ex impia illa Tur-
carum tyrannide et ignorantiz* tenebris elapsi, et
bonis artibus, et lectissimis moribus instruerentur,
adversus malesanos nebulones, qui tantum opus
evertere conabantur, propriis officiis opibusque bo-
na 3 Gregorio legata, alumnorum educationi , diu
jam corruentia, immunia, sanaque suslinuit, et
confirmavit nutantia, suis commodis Gracorum
eruditionem anteponens, et quos jam charitatis

τες ἐσθίωσι. Cicero, lib. n, De natur. deorum : Legi
eliam scriptum esse avem quamdam, qua platalea no-
minaretur, eam sibi cibum querere advolantem ad eas
ates, que sc in mari mergerent, que cum emersissent,
piscemque cepissent, usque eo premere earum capita
mordicus dum captum ille amitlerent, id quod ipsa
invaderet. Eademque hac avis scribitur conchis se
&olere complere, easque cum stomachi calore con-
cozerit, evomere, atque ita eligere ez iis quo sunt
esculenta. Plinius, lib. x, cap. 40 ; Platea cum de-
voratis se implevit conchis, calore ventris coctas evo-
mit, alque ita ex iis esculenta legit testas excerpens.
Et Alianus, De hist. anim. lib. 11, cap. 20: 0l πε-
λεχᾶνες &v τοῖς ποταμοῖς χόγχας mepryalvovtec, εἶτα
χαταπίνουσιν. ΈἜνδον δὲ xai iv μυχῷ τῆς γαστρὸς
ὑποθάλφαντες ἀνεμοῦσι. Καὶ τὰ μὲν ὁστράκια Ex τῆς
ἁλέας διέστη ὡσπεροῦν τῶν ἐφθῶν' οἱ δὲ ἐξορύττουσι
τὰ χρέα, χαὶ ἔχουσι δεῖπνον. Qux carmine iambico
ita reddidit Phile :

Κόγχην δὲ zseAsxàr ἆμδα.ὼν τοῖς ἑγκάτοις,
Κάνάπαλι αὐτὴν ἐξενεγχὼὰν», ὀστράχοις

TO σαρκἰον βέδρωχε .ηφθὲν εὐστόχως.

Tov γὰρ τόνου 04dcaca τὰς κ.εῖς ἡ ἅσις,

'Εάνσεν dc ἔσφιγξεν ἡ κόγχη πτύχας.

lbid., lin. 26. $.1óxaAov ὁ ταώς. Hujus descri-
ptionem iisdem pene verbis habes apud Achillem
Tatium, lib. 1 : Ταύτῃ νῦν οὗτος τὸ χάλλος ἐπιδεί -
xvutat λειμῶνα πτερῶν. 'O δὲ τοῦ tac» λειμὼν αὖαν-
θέστερος. Πεφύτευται γὰρ σὐτῷ καὶ χρυσὸς ἐν τοῖς
πτεροῖς) χύχλῳ δὲ τὸ ἆλουργες τὸν ypuabv περιθέει τὸν
ἔσον χύχλον, χαὶ ἔστιν ὀφθαλμὸς ἓν τῷ πτερῷ. Arístote-
les, lib. 1 De hist. anim., eum φθονἑρὸν χαὶ φιλόχαλον
vocat; ejus ostentationem, superbiam ac fastum
explicat /Elianus lib. v De histor. anim., cap. 21;
Oppianus, De venatione, lib. 1, et lib. 111, qui ait nil
jucundius ac pulchrius pavone in rebus a natura
profectum; Phile, in lambis; Georgius Pisida,
De mundi opific.; Philostratus Junior Heroic. 2, in
Alexandro; Gregorius Nazianzenus Κατὰ γνυναι-
x&v κα. λωπιζομέγων , Athenzus, libr. »x, Deipuo-
sopliist.; Cicero, 11 De finibus; Columella, lib. vi:i,
capit. 414 ; Lucianus, Dedomo ; Gellius, lib. vit, cap.
17; Dio Chrysostomus, oratione Olympica ; Theo-

studio uti filios complexus fuerat, etiam si opus p phylactus Simocatus, epist. 31 ; Epiphanius iu PAy-

fuisset, sui sanguinis fovens effusione, o vere pelc-
canum, vere aureum, vere φιλότεχνον. Ne felicem
te Greciam, felices tuos adolescentulos, tanti pa-
troni przsidio in maxima necessitate vere defensos.
Gaude, gaude, tanti viri exemplo przstantissimi
quinque praesules tuos filios, et alunt, et moribus
scientiisque informant, quorum laudes nunc non tam
pratermittimus, quam ad majorem scribendi diligen-
tiam reservamus.

Ibid., lin. 14. Οὗτοι δὲ οἱ zx&Jsexavec. ldem nar-
rat Aristoteles lib. Περὶ θαυμασίων ἀχουσμάτων,
et lib. 1x De hist, anim., cap. 10: 0ἱδὲ πελεχᾶνες oi
ἐν τοῖς ποταμοῖς γινόμενοι χαταπίνουσι τὰς µεγάλας
χέγχσς χαὶ λείας, ὅταν ὃ ἐν τῷ πρὸ τῆς χοιλίας có

siologo; Ovidius, et alii. Plinius, lib. x, cap. 20:
Gemmantes laudatus expandit colores, adverso mazi-
me sole, quia sic fulgentius radiant. Simul umbre
quosdam repercussus ceteris, in opaco clarius micant,
conchata querit cauda : omnesque in acervum con-
trahit pennarum, quos spectari gaudet oculos. Ter-
tullianus, lib. De pallio : Pavo pluma vestis, et
quidem de cataclitis, imo omni conchylio depresaior,
qua colla florent, εἰ omni patagio inauratior, qua
terga. [ulgent; et omni syrmate solutior, qua caudee
jacent, multicolor, et discolor, et versicolor, nun-
quam ipsa semper alia, elsi semper ipsa quando alia ;
toties denique mutanda quoties movwenda. Vide prz-
teres Joannem Passeratium, et Ulyssem. Aldrovan-
e

897
ληξ γεννᾶται, χαὶ αὐτὸς αὖθις εἰς πτηνὸν µεταθάλ-
λεται τὸν φοίνιχα. Nonnus, d. loco :

Καὶ ξύ.]ᾳ κηώεντα φέρων γαμνώνυχι rape
Χελιετὴς cogóc ὄρνις ἐπ᾽ εὐόδμῳ σέο βωμῷ
Φοῖγιξ τέρμα βἰοιο φέρων αὐτόσπο ἀρχὴ»
"1ἴκτεται ἱσοτύποιο χρόνου παλινάγρετος εἰκὼν,
Avcac δ᾽ ἐν πυρὶ γῆρας, ἀμείδεται ἐκ πυρὸς ἠόη».

Alcimus Avitus :

Hic que donari mentitur fama Sabeis
Cynnama nascuntur, vivax que colligit ales,
utali cum fine perit, nidoque perusto
Succedens sibimet quaesita. morte resurgit ;
Nec contenta suo tantum semel ordine nasci,
Longa veternosi renovatur corporis ctas,
Insensamque levant incendia crebra senectam.

Aliter tamen narrant ejus mortem Horus, lib. i1,

cap. 57; Origenes, lib. iv contra Celsum; Achilles B

Tatius, lib. nm, in fine. Epiphanius in Physiologo
ait : Postquam in cinerem tota consumpta est, se-
quenti die alis renatis inveniri, tertio integram sa-
cerdotem salutare, restauratamque abire. ' Albertus,
ignis vi in cinerem verti, die altero vermem in ci-
nere nasci, qui alis die tertia assumptis intra pau-
cos dies in avem pristine figurze commutatur, et
avolat. Artemidorus, Onerocrit. lih., cap. 49, lo-
«um ex quo phoenix evolet in Egyptum, et ad quem
ynox reverlatur, ait. ignorari. Artemidorum trans-
cripsit Suidas verbo Φοῖνιξ. De phoenice et ejus rogo
vide Petrum Damianum, lib. n, epist. 48.

Ibid., lin. 10. Ὁ δὲ ἀετὸς περὶ τὴν ἀνατροφή».
Basilius, hom. 8: ᾿Αδιχώτατος περὶ τὴν τῶν ἐχγό-
νων ἐχτροφὴν ὁ ἀετός. Δύο γὰρ ἑξαγαγὼν νεοσσοὺς,
τὸν ἕτερον αὐτῶν εἰς γῆν χαταῤῥήγνυσι, ταῖς πληγαϊς
τῶν πτερῶν ὑπωθούμενος. Τὸν δ' ἕτερον µόνον &va-
λαδὼν οἰχειοῦται, διὰ τὸ τῆς τροφῖς ἐπίπονον
ἀποποιούμενος ὃν ἐγέννησεν. Αλλ' οὐχ Ed. τοῦτον,
ὥς φασι, διαφθαρΏναι ἡ φῄνη, ἀλλ ὑπολαδοῦσα
αὐτὸν τοῖς οἰχείοις ἑαυτῆς νεοσσοῖς συνεχτρέφει.
Quare aquila suos pullos ejiciat aliam affert cau-
sam Aristoteles, lib. ix. De hist. an., cap. 54 : Mit-
€it namque suos aquila antequam. tempus sit, adhuc
parentis operam desiderantes, nec. volandi adeptos
facultatem : quod per invidiam id facere creditur :
natura enim invida et [amelica est, nec copiosa vena-
tione : magnum tamen quid nanciscitur cum venatur.
Invidet ergo suis filiis jam masculis, atque edaciuscu-

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.
A Versus Muszi de numero ovorum aquilarum is est

quem refert Aristoteles dicto loco, et Plutarchus in
Mario :

Ὃς τρία μὲν τίχτει, δύο δἐχλέπει, ἓν δ' ἀλεγίζει»
Hoc ultimo Dalecampius legit, ἓν $' ἁλιθάζει, et
sententiam eam esse vult, aquilam unum ovum cor-
rumpere, perdere, duo excludere, tria parere,
animadvertitque in interpretem qui illud £v ad pul-
lum, non ad ovum retulerit ; nec ipse tamen Musei
sententiam assecutus est, quam ex aquilarum histo-
ria claram, nescio quoinodo pervertit, ea enim est :
Aquilam tria ova generare, duo excludere, unum
scilicet pullum, cum jam ova non sunt, educare,

' alereque ejus curam gerendo. Quare postea Aristo-

teles subdit : Quamvis magna ex parte id flat, vide-
licet, unum educere, tamen aliquando et tres visi
sunt pulli. Nec Aristotelis sententiam integram ex-
pressit Plinius : Pariunt ova trina : excludunt pullos
binos : visi sunt et tres aliquando; omisit enim íllud
quod erat summe necessarium, unum alit. Sic enim
sententiz: absolute exceptio illa, et quasi ex iis
qui raro conlüingunt notatiuncule, Visi sunt et
tres aliquando, corresponderet, Nec dubito exscri-
ptorum id incurie potius, quam Plinii oscitantize
tribuendum ; qui optima quaeque ab aliis dictata,
vel scripta, perversissime excipiunt, pervertunt-
que.

lbid., lin. 15. Ἡ δὲ φήνη τὸν ἁποποι. Aristoteles,
lib. νι De histor. anim., cap. 6, Τὸν δὲ ἐχδληθέντα
δέχεται, xal τρέφει ἡ φήνη, et lib. ix, cap. 34, Οἱ δὲ
ἐχδαλλόμενοι βοῶσι, xai οὕτως ὑπολαμδάνει αὐτοὺς
1j φήνη. Plinius, lib. x, cap. 5: Sed ejectos ab his
cognatum genus ossifrage excipiunt, et-educanl cum
suis. Hanc ossifragam non multum oculis valere
tradit Aristoteles. De aquila hoc idem habet Petrus
Damianus, lib. i, epist. 18. Obiter tamen notaue
dum hic est illum aflirmare pullum aquile deje-
ctum non ab aquila, quz ossifraga dicitur, suscipi
et enutriri, sed a plebeia quadam avi, fulica vide-
licet : secundum vult fulicam φήνην Grace nuncu-
pari. Falsum utrumque et preter historiz veri:a-
tem. Nec enim pullusille a plebeia avi suscipitur ;
et aliud est fulica, aliud φήνη.

Ihid., lin. 15. 8p£rac δὲ τὸν γεοττόν. Eadem ha-

lis, et ob eam rem unguibus secat. Pulli etiaminter se D bet Aristoteles loco d., et Plinius: Halicetus tantum

pugnare incipiunt de sede et pastu; itaque a parente
ejiciuntur, ct pulsaniur, dejecti vociferantur, pericli-
taenturque ; et lib. vi, cap. 6, tedio etiam nutriendi
3llos expellere fatetur, eo enim tempore degenerare,
et hebescere dicitur, ungues inverti, pennas albe-
acere, quare ut ad rapinam inepta, pullos quos edu-
care nequeunt, odio quodam tzdioque mittunt.
Plinius, lib. x, cap. 5: Nidificant in petris et ar-
boribus : pariunt ova lerna, excludunt pullos binos :
visi aunt. et ires aliquando, alterum expellunt tedio
nuirtendi. Quippe eo tempore ipsis cibum negavit na-
lera prospiciens, nc omnium ferarum [etus raperen-
iur. Ungues quoque earum invertuntur diebus xv ; αἰ-
bescunt inedia penne , ut merito parius suos oderint,

implumes etiamnum pullos suos percutiens subinde
cogit adversos intueri solis radios, et si conniventem,
humectantemque animadvertit, praecipitat e nido sel-
κί adulterinum atque degenerem : illum cujus. acies
firma contra steterit , educat. Apud Aristotelem est
aquila ἀετός͵ non halizetos, quamvis de halizeto
intelligendum esse nemini dubium, cum aquilam
hanc per mare et littora, unde nomen accepit, va-
gari tradat Phile in Jambis

"Oc τοὺς veottovc ὄντας ἁπτῆνας τέως

Ἐπὶ ξέγην βάσανον ὡς νόθους ἄγων,

Ποιεῖ δικαστὴν zpaxzixór cóy Fon i ,

'O μὲν avcov ταῖς BoAaic ávcióAéxur,

Tov φι]τάτων cic ἐστι, καὶ τῶν ἐκκρίτων.,

᾿ὀφθείς γε χαθαρὺς δυσγεγοῦς ὑπογίαα ".

$99

'0 &' ao, πρὸς αὐτὸν σκαρδαμύξας, εὐθέως

Ἁ.1Λοτρίου tóxoc 0' εὑρέθη σπέρματος,

Kal τῆς καλιᾶς δυστυχῶς ἀπεκρίθη.
Huc allusisse videtur Cassiodorus, Variarum l. vit,
epist. 21 : Sic fetus tui more aqwile se probantes,
regales oculos ab ipsis pene cunabulis pertulerunt.

lbid., lin. 21. Φασὶ γὰρ γηράσαντα. Plinius,
lib. x, cap. 3: Oppetunt non senio, nec agritudine,
sed (ame, in tantum superiore accrescenle rostro, ut
aduncitas aperiri ποπ queat. Similia habet Horus,
lib. n, cap. 96, Aristoteles, lib. ix, De histor. anim.,
cap. 32; Epiphanius in Phgsiologo, et alii.

lbid., lin. 22. Καὶ εἰς πηγὴ» ἀφικγεῖσθαι. Wanc

aquilae renovationem alii aliter narrant. Epiphanius

ait in altum sese attollere, et in przruptam se

LEONIS ALLATII 9090
A Nam herile ego te barba continuo arripiam et ia

[ignem conjiciam,
Teque ambustulatwm objiciam magnis avibus pabulum.
Vide preterea Theophylactum Simocatum, in Que-
alionibus naturalibus, quest. 8, qui sua. ex /Eliano
mutuatus est, et Gasparum Bauchinum, De herma-
phroditorum monstrosorumque pariuum natura, lib.
H, cap. ultimo.

Ibid., lin. 34. AóA/(sra:. Aristoteles, lib. τι De
histor. anim., cap. 5, scribit vultures nidificare ia
excelsissimis rupibus, unde fit ut raro nidus οἱ
pulli vulturis cernantur. Quocirca Herodotus Bry-
sonis rhetoris pater vultures ex diverso orbe nobis
incognito advolare credebat. Eadem repetit et lib.
ix, cap. 14, affirinatque, quamvis id. sit difficile, vi-

projicere rupem, ad quam rostrum allidit; et cum B sum tamen aliquando ejus nidum. Plinius, lib. x,

se [rigidis immerserit aquis, ad solares radios sese
opponere, tuncque ex oculis cadere lippitudines, et
ita juvenescere. Petrus Damianus, lib. 1, epist. 18 :
Aquila, ait, cum senuerit, et gravari caperint ale
ejus, aque. oculi caligare, lunc querit fontem aque
conira quem posita volat usque ad circulum solis,
illicque in puriori etheris vastitate librata ad vapo-
vem solis εί alas incendit et caliginem oculorum
prorsus exurit, moxque descendens tribus in fontem
vicibus mergitur, et sic alarum vigor, εἰ oculorum
acies multo melius quam juventus. attulerat, reno-
vaiur. Multa in hanc sententiam ex Hieronymo,
Augustino, rabbi David, Vincentio, colligit Pontius
in diclum locum Epiphanii, quem consule. Theodo-

cap. 6 : Vulturum prevalent nigri. Nídos nemo atti-
git. Ideo etiam fuere qui putaret illos. ex. «άνετο
orbe advolare. Falso : nidificant enim in excelsissi-
mis rupibus. Juvenalis , satyr. 15, credidit in arbo-
ribus nidos facere :
Vultur, jumento et canibus crucibusque relictis,
Ad fetus properat partemque cadaveris affert,
Hic est ergo cibus magni quoque vulturis, et se
Pascentis, propria cum jam (acit arbore nidos.
lbid., lin. 33. Καὶ «Ἰαδὼν τὸν εὐτόκιον. Euto-
cium lapidem aeltitem esse, nemini dubium esse de-
bet, cum quz de eutocio Eustathius refert, de aetite
alii dicant. Plinius, lib. x, capit. iv : Tribus primis,
εἰ quiuto aquilarum generi inadificatur mido lapis

rus tamen Heracleensis, Comment. in psal. cn, ne- C aetites, quem aliqui dixere gagatem, ad multa reme-

gat aquilam renovari : Ob τοῦτο βούλεται εἰπεῖν,
ὅτι ἀνακαινίζεται ὁ ἀετός ' οὐ γὰρ ἀναχαινίζεται, el
Uh µόνον, ὣς φασιν, ὁ φοῖνιξ τὸ ὄρνεον ' ἀλλ᾽ ἐπειδὴ
ὁ ἀετὸς δοχεῖ βασιλεύειν τῶν πετεινῶν ἁπάντων, βού-
λεται εἰπεῖν, ὅτι ἡ παλαιότης ἡμῶν dj ἐν Βαθυλῶνι
ἀναχαινισθήσεται εἰς βασιλείαν αὖθις, ὥσπερ μέν
ποτε. Διὰ γὰρ τοῦ ὄρνιθος τοῦ ἀετοῦ τὴν βασιλείαν
αἰνίττεται. Consule item Calium Rodigium, I. xin,
cap. 20.

Ibid., lin. 29. '0 δὲ γὺψ óxnréjyov. Petrus Da-
mianus, lib. n, epist. 18 : Perhibentur vultures. εα-
terarum avium more, toncubitui nullatenus indulgere:
sed absque ulla prorsus masculini sexus admistione
concipere. Quomodo autem id αι pluribus narrat
Horus lib. 1, cap. 11; Plutarchus, Romanarum
quastion. 95 : θῆλυ xdv τὸ γένος ἐστὶ xal χυῖσχον-
ται δεχόµεναι τὸν ἁπηλιώτην, ὥσπερ τὰ δένδρα τὸν
ζέφυρον. Α]ίαπις, lib. i, cap. 46 : Γῦπα δὲ ἄῤῥενα
οὐ φασὶ γενέσθαι ποτὲ, ἀλλὰ θηλείας ἁπάσας. "περ
ἐπιστάμενα τὰ Qua, χαὶ ἐρημίαν τέχνων δεδιότα, εἰς
ἐπιγονὴν τέχνων τοιαῦτα δρᾷ. ᾽Αντίπρωροι τῷ νότῳ
πέτονται, εἰ δὲ μὴ εἴη νότος, τῷ εὕρῳ κεχήνασι,
xaX τὸ πνεῦμα εἰσρέον πληροϊ αὐτὰς, xal χύουσι

| «piv ἐτῶν. Qua carmine reddidit in Jambis Phile.

Adrianus Turnebus, lib. xxvi, capit. 2, et lib.
xxi, capit. 5, et Dalecampius scribunt vultures
magnas aves a Plauto in. Πκάεπίε nuncupatas in
Mis versibus :

dia utilis, nihil igne deperdens. Est autem lapis iste
pragnans, intus cum quatias, al. veiut im utero so-
nante, sed vis illa medica non nisi nido direptis. Ove
Plinius non satis distinguil, dum gagatem cum
aetite confundit. Consule ipsum lib. xxxvi, capit.
21 et capit. 19, Galenum et Dioscoridem. Lapidem
hunc Harpocratio Alexandrinus ocytocion vocat,
distinguitque ab aelite : 'üxutóxtog; λίθος ἑστν
ἑοιχὼς τῷ ἀετίτῃ, µιχρότερος δὲ ἐχείνου, πλὴν ἁπῃ-
χῶν, ὡς ἐχεῖνος, kv τῷ χινεῖσθαι παρὰ τὸ οὓς. Ἔστι
6b xat λεῖος τῇ θέᾳ.

lbid., lib. 35. Καὶ ἁποτίκτει. Plinius, lib. x, cap.
6 : Fetus quidem cernuntur fere bini. Umbricins
aruspicum in nostro avo peritissimus parere tredit
ora tria : uno ex iis reliqua ova nidumque lustrare,
moz abjicere. Idem habet Aristot. De hist. enim.,-
cap. 6. Tamen, lib. ix, cap. 14, scribit : Edit nea
plus quam unum ovum, aut duo complurimum. Quae si
naturam avium recte consideres, quis ita iniquus ut
negare audeat vulturem avem ova gignere? At fuere
qui dicerent eos ová non excludere, sed pullos pa-
rere, eosque statim a partu volatiles esse. /Elianus,
lib. 11, cap. 46 : Γὔπας δὲ μὴ e τίχτειν πέπεισμαι,
νεοττοὺς δὲ cbivevv. Καὶ ὡς ἀπὸ γενεᾶς χατάπτι-
pol εἶσι, χαὶ τοῦτο Ίχουσα. Et Theophylactus Simo-
catus, in Quest. natur., quiest. 8, de vulturibus :
Καὶ τίχτουσι ζῶα, οὐχ cà ὑπηνέμια. Διὸ πλείστου
χρόνου δεῖται ἡ Φφύσις πρὸς ζώου τελεσιουργίαν, tIo-

901

etc., et Phile, in Jambis :

Gn.lvc δὲ aac roy, xal σπορᾶς &rev χύει.
Χαίνων ἁντίπρωρος ὑνοῦ πρὸς »ότον,
Συ 1αμόάνει τὸ πνεῦμα, καὶ τρίτου χρόνου
Στρουθοὺς πτερωτοὺς áp' ἀπὸ βἹερας ἑξάγει.
Οἵ ἕωσυ εὐθὺς 8E ὀνύχων ἁρπάγων

Πγίγους καλιῶν εὑρεθέντες χρείττογες.

lbid., lin. 38. Φασὶ δὲ τὸν γῦπα. Plinius vultures
edore fugari, lib. u, cap. 43, scribit. Idem AElia-
nus, lib. ui, cap. 7, et lib. iv, cap. 18; Aristoteles,
lib. Περὶ θαυµασίων ἀχουσμάτων. Theophrastus,
lib. De odoribus : Πονεῖν δὲ ἕἔνια φαίνεται ταῖς
ὀσμαῖς χαὶ ταῖς εὐωδίαις, εἰ ἀληθὲς τὸ ἐπὶ τῶν γν-
πῶν xat χανθάρων. Et collector Geoponicor. lib.

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.
ἀύχρατες. Χαλεπὸν γὰρ καὶ λίαν ἐργῶδες τῇ φύσει, A

903
Ciconia etiam grata, peregrina, hoapita,
Pietatis cultriz, gracilipes, glotoristria
Avis exsul hiemis, elc.

Consule Adriani Junii Animadrer. lib. vi, cap. 15.

lbid., lin. 47. Τετραυμµατισµέναι ydp. Qua ra
tione sibi medeantur ciconie cum vulnus accepe-
rint, AElianus, lib. v, cap. 46; et Aristoteles.

Ibid., lin. 48. 'Eàv δὲ γηράσῃ. Basilius, hom.

8: Ἐχεῖνοι τὸν πατέρα, ὑπὸ τοῦ γήρως πτεροῤῥυή-

σαντα, περιστάντες ἓν χύχλῳ, τοῖς οἰχείοις πτεροῖς

διαθάλπουσι, xal τὰς τροφὰς ἀφθόνως παρασχευά-
ζοντες, τὴν δυνατὴν καὶ ἐν τῇ πτήσει παρέχονται
βοήθειαν, Ῥρέμα τῷ πτερῷ κουφίζοντες ἑχατέρωθεν.

Καὶ οὕτω τοῦτο παρὰ πᾶσι διαθεδόηται, ὥστε ἤδη

τινὲς τὴν τῶν εὐεργετημάτων ἀντίδοσιν, ἀντιπελάρ-

ιν: Αριστοτέλης qnot γῦπας µύρου ὀσμῆῃ ἀπόλλν- B Υωσιν ὀνομάξουσι. Aristophanes, in Atibus :

σθαι' χανθάρους δὲ τῇ ὀσμῇ τῶν ῥόδων. Εἶναι γὰρ
τούτοις σωτήριον τὴν δυσωδίαν.

lbid., lin. 4. 'Hríxa δέ gaotv ἄνδρες. Basilius,
hom. 8: Τίς τοῖς YwjA προαπαγγέλλων τῶν ἀνθρώ-
πων τὸν θάνατον, ὅταν xaz' ἀλλήλων ἐπιστρατεύσω-
ety ; Ἴδοις γὰρ ἂν µυρίας ἀγέλας γυπῶν τοῖς στρα-
τοπέδοις παρεποµένας, ix τῆς τῶν ὅπλων mapa-
σχευῆς τεχµαιροµένων τὴν ἔχδασιν. Idem habet
AElianus, lib. 11, capit. 46: Plinius, lib. x, capit.
6: Triduo autem ante, aut biduo volare eos, ubi
cadavera futura sunt. Et Plautus in Truculento :

Σίνα est : vide ut jam quasi volturii, triduo
Prius pradisinant quo die esuri sient.

Ἁ.1.1 ἔστιν ἡμῖν coto ὄργισιν νόμος
. Παλαιὸς, ἐν τοῖς τῶν πεΛαργῶν χύρδεσιν'

Ἐπὴν ὁ πατὴρ ὁ πεΛΊαργὸς ἐχπετησίμους

Πάντας ποιῆσῃ τοὺς πε.ἰαργιδεῖς τρέφων,

Δεῖ τοὺς γεοττοὺς τὸν πατέρα πἀ»ιν τρέφει.
Ciconias juvenes jam senescentibus parentibus
opem ferre eosque educare tradit Plato, Alcibiade
primo χατὰ τὸ τέλος. Aristoteles De histor. animal.
lib. 1x, cap. 15; ZElianus, lib. 111, cap. 36, et lib. x,
cap. 16; Artemidorus, Onerocrit. lib. n, cap. 90;
Plinius, lib. x, cap. 25; Horus, lib. n, cap. 51;
Philo, in Expositione Decalogi; Origenes, contra
Celsum, lib. 1v ; Philostratus, De vit. Apollonii Tya-
nei, pag. 19; Basilius Magnus, orat. de honore quo

Olim etiam Iberis vultures fuere sepulcri loco. ᾳ sunt afficiendi parentes ; Epiphanius, in Phyaiologo,

Silius :

Tellure, ut perhibent, is mos antiquus Ibera

Exanima obscenus consumit corpora vultur.

lbid., lin. 44. Οἱ δὲ πελαργοί. Basilius, hom. 8 :
Τὸ δὲ τῶν πελαργῶν οὐδὲ πόῤῥω ἑστὶ συνέσεως λο-
χικῆς, οὕτω μὲν χατὰ τὸν ἕνα χαιρὸν πάντας ἔπιδη-
μεῖν τοῖς τῇδε χωρίοις, οὕτω δὲ ὑφ᾽ ἑνὶ συνθήµατι
πάντας ἁπαίρειν. Δορυφοροῦσι δὲ αὐτοὺς αἱ map'
ἡμῖν χορῶναι xal παραπέµπουσιν, ἐμοὶ δοχεῖν, καὶ
Suppaylav τινὰ παρεχόµεναι πρὸς ὄρνιθας πολε-
µίους. Σημεῖον δὲ πρῶτον μὲν τὸ pd φαίνεσθαι ὑπὸ
εὺν χαιρὸν ἐχεῖνον χορώνην παντάπασιν ἔπειθ᾽ ὅτι
μετὰ τραυμάτων ἑπανερχόμεναι ἑναργη τοῦ συν-
ασπισμοῦ χαὶ τῆς ἐπιμαχίας τὰ σημεῖα χοµίξουσι,

cap. 25. Hinc natum proverbium ἀντιπελαργεῖν, mu-
tuam officii vicem rependere. Zenobius, Erasmus,
Aristznetus, lib. 1, epist. 25, Τί δὲ οὐχ ἔμελλον ζέ-
λην ἐμοὶ χαθορῶσα τὴν ἐμὴν ἁδελφὴν, fiv ταῖς ἐμαῖς
ἀνέτρεφον ἀγχάλαις ; Τοιαῦτά µοι παρ αὐτῆς τὰ τρο-
φεῖα, οὕτω µε νῦν ἀντιπελαργοῦσα διχαίαν ἀποδίδωσι
χάριν. Et Crates cynicus scribens Hipparchize uxo-
ri de fllio nato, pollicetur sibi cure futurum, ut
illum matri ciconiam pro cane remittat in senecta.
Horus ciconiam solam ex animantibus ratione ca-
rentibus educatam a parentibus iisdem parem re-
ferre gratiam dicit. Aristoteles, Plinius, lib. x, c. 50;
AElianus, ix De histor. anim., cap. $0; Meropas
idem facere scribunt. Scaliger, Exercitat. contra

Plinius, lib. x, cap. 51 : Ciconie quonam e loco ve- D Cardanum, 25, 4, refert Africanum vulturem

miant, aut quo se conferant incompertum adhuc est.
K lenginquo venire non dubium, eodem quo grues
snodo : illas hiemis, has «statis advenas. Abiture
congregantur in loco certo, comitaigque sic, ul
nulla sui generis relinquatur , nisi captiva et serva,
ceu lege praedicta die recedunt. Nemo vidit agmen dis-
cedentium cum discessurum appareat : nec venire, sed
senisse cernimus; utrumque nocturnis fit tempori-
bus. Et. quamvis µία citrave pervolent , nunquam
tamen. advenisse usquam nisi noctu existimantur.
Pühonos comen vocant in Asia patentibus campis,
ubi congregata inter se commurmurant, eamque quc
novissima advenit lacerant, atque ita abeunt. Petro-
nius Arbiter his epithetis ita eam honestal :

tandiu in Libya et Atlante monte ubi eum Sner
vocant, vivere, quoad nudus pennisa suis alatur
pullis. Hinc lepidissime jocatur in Graecos, quasi
ex hac, quam ipse vocat novam historiam nec con-
temnendam, fingendum sit iis aliud nomen, quam
ἀντιπελαργεῖν, nempe ἀντοιωνεῖν. Hxc tamen tantus
homo, Grece lingux Latineque corrector et pro-
pagator ἀποῤῥοιθδεϊ, xai τοίους Ex τρίπολδος βδέει
λιθανωτούς, et sibi bene olere videtur. Nomen Grz-
cis effingendum a vulture desumi debet, cujus na-
tura ingeniumque exprimendum, non ab avibus,
quorui plerique in parentes impii esse deprehen-
duntur, Cum enim sententiam hanc pre se ferre de-
beat, vices videlicet beneficii rependere, quod aliti-

905

LEONIS ALLATII

904

bus omnibus non convenit, non ab illis, sed a^re, Α pretatus est verba Greca Georgius Dousa in Geor-

de qua id quod per nomen explicatur dicitur, at de
vulture id tantum verum esse; quomodo ergo ἀν-
τοιωνεῖν id explicaret. Sed Scaligero sicut sonant
omnia, ita et hoc; et Scaliger ita effingit, Graecus
non item, qui, si a vulture id vellet formare, utique
nec incongrue diceret ἀντιγυπίξειν, υἱ naturam
hanc vulturis exprimeret, sicul ad ciconiz naturam
exprimendam ἀντιπελαργεῖν vocabulo usus fucrat.
En Grzculos -ciolos, quos tu male contra fas omne
laceras iniquus, utut sunt, tuas tameu cognoscunt,
et inscitias, et nugamenta : aliis fumum vendita ;
illi lucem possident.

JEgre fert calamus ciconiarum in Byzantios be-
neficii non. comminisci, quarum ope civitas illa
noxam serpentum depulit. Dinzo namque Byzan-
tiorum duce plurimi dracones illam infestabant, et
perniciem civibus afferebant; eos inductarum cico-
niarum ope sustulerunt. Postea eum ciconie noxise
essent civibus multisque mortem afferrent, quod
serpentes in puteos injicerent, sicque aquas infesta-
rent, vel quod in cives in triviis insperato projice-
rent, populo metu anxio, et concilii inopi opem tu-
lit Tyaneus Apollonius tribus ciconiis e lapide inter
se obversis erectis, quxe deinceps aliis ciconiis ne
urbem ascenderent erant impedimento. llujus hi-
storix auctor est Hesychius Milesius libello De re-
bus patriis. Constantinopolitanis. Verba ejus sunt :
Μικρὸν μὲν ὕστερον διαθὰς, Dinzus nempe, ἐν τῇ
πόλει, xaX τοὺς βαρθάρους ἀπωσάμενος, αὐτὸς ἐστρα-
τήγησε τοῦ δἠµου τῶν Βυζαντίων. Καθ᾽ οὓς δὴ χρό-
νους xai δραχόντων πλεῖστα γένη ἐπεφοίτησε τῇ πό-
λει, ὡς τοὺς οἰχοῦντας αὐτὴν διαφθείρεσθαι * οὓς δὴ
τῇ τῶν χαλουµένων πελαργῶν ὀρνίθων ἐπιφορᾶ δι-
εχρήῄσαντο, Ποσειδῶνος, ὥς qaot, συνεργήσαντος. Οὐ
μετὰ πολὺ δὲ xal τῶν ὀρνίθων αὐτοῖς ἑναντία Φρο-
νούντων, xai θανάτων αἰτίαν ἑπαγόντων, τοὺς τε
ἁλισχομένους αὐτοῖς ὄφεις πρὸς τὰς τῶν ὑδάτων δεξα-
μενὰς ἀχοντιζόντων, xal τοῖς γε πολίταις ἀφανῶς
ἐπιθαλλόντων, ἐν ἀφασίᾳ διετέλουν. "Avhp δέ τις τῶν
ἐχ Τυάνων, τοὔνομα ᾽Απολλώνιος, Ex λίθου ξεστοῦ τρεῖς
ἀνεστήσατο πελαργοὺς ἀντιπροσώπως ἀλλήλοις ὁρῶν-
τας, οἳ χαὶ.µέχρι τῶν νῦν διαµένουσι τῶν χρόνων,
οὐ συγχωροῦντες ἐπιφοιτῆσαι τῇ πόλει τὸ τῶν πε-

gii Codini libello De rebus patriis Constantinopoleos,
cum ita scripserit : Non longe post, cum aces inimi
cum animum induissent, mortem insuper inferrent, et
serpentes in aqua captos in viam publicam projice-
rent, cives slupore perculsi erant.

Ibid., lin. 54. Αἱ δὲ γέρανοι ὁμοῦ πᾶσαι. Basi-
lius, hom. 8: IIo; μὲν αἱ Yépavot τὰς Ev τῇ νυχτὶ
φυλαχὰς ix περιτροπής ὑποδέχονται; xol al μὲν
χαθεύδουσιν, ai δὲ χύχλῳ περιῖοῦσαι πᾶσαν αὐταῖς àv
τῷ ὕπνῳ παρέχονται τὴν ἀσφάλειαν. Εἶτα τοῦ χαιροῦ
τῆς φυλακῆς πληρουμένου, ἡ μὲν βοήσάσα πρὸς
ὕπνον ἑτράπετο, ἡ δὲ τὴν διαδοχην ὑποδεξαμένη. fic
ἔτυχεν ἀσφαλείας ἀντέδωχεν ἓν τῷ µέρει. Ταύτην xal
ἐν τῇ πτήσει τὴν εὐταξίαν χατόψει. "Άλλοτε γὰρ ἄλλη
τὴν ὁδηγίαν ἐχδέχετα:, καὶ ταχτόν τινα χρόνον προ-
χαθηγησαμένη τῆς πτήσεως, εἰς τὸ χατόπιν περιελ-
θοὔσα τῇ μεθ αὑτὴν τὴν ἡγεμονίαν τῆς ὁδοῦ παραδί-
δωσιν. Similia scribit Aristoteles, lib. ix De hist.
anim., cap. 10; Plinius, lib. x, eap. 95; Phile, in
Iambis ; &lianus, lib. i1 De hist. anim., cap. 4.

Col. 732, lin. 1. "Ev δὲ τῷ καθεύδειν. Plinius,
lib. x, cap. 95; Plutarchus, De solert. animal;
Horus, lib. 1, cap. 94; Aristoteles, lib. 1x, De ki-
stor. animal., cap. 10; Gregorius Nazianzenus,
orat. 2, de Theologia; JElianus, lib. m, De kist.
anim., cap. 135; Maximus Tyrius, orat. 40; Cicero,
n De natura deorum ; Solinus, Andreas Alciatus,
lib. 1 Parergon., cap. 20, qui tum de gruum exca-
biis, tum volatu tractant. Et Cassiodorus, lib. 1x,
epist. 2 : Grues moralem noterunt exercere comcer-
diam : inter quas. nullus primatus quaritur; quia
iniquitatis ambitus non. habetwr. Vigilant vicissim,
communi se cautela custodiunt, ipse pastus alternus
est. Sic honor nullis adimitur, dum omnia sub com-
munione servantur. His etiam volatus vicaria equali-
late disponitur, ultima fit prima, et que primatum
tenuit esse posterior non recusat, Sic quadam com-
munione sociale sibi sine regibus obsequuntur, sine
dominatu parent, sine terrore famulantur. Volnnta-
rim serviendo libere sunt, el invicem se diligendo
muniuntur. Quarum rerum scriptores, rerum natura-
lium contuentes, politiam quodammodo inter ipsos
esse commemorant, quas civico affectu vivere cognote-

λαργῶν γένος. Qui perperam aliter Latine inter- p runt. Quod autem multi narrant de lapide, quo

pretata sunt, cum sententie auctoris Grzca La-
tina non respondeant. Non enim ciconiz ex aquis
extrahebant serpenles, quos in plateas publicas
projicerent; sed ciconiz sublatos serpentes, par-
iim in puteos, sive cisternas demittebant, quorum
veneno aqua inficiebantur, ideoque civibus biben-
tibus noxiz, vel saltem suspectze reddebantur, par-
tim super ipsos cives aliud agentes, vel rebus aliis
in triviis et plateis publicis incumbentes prater
spem, et absqueeo quod ipsi id odorarentur, conji-
ciebant. Quare cives et. melu periculi, et remedii
ignari, maximis urgebantur angustiis. Simili errore,

. et pari sententie ignoratione in similibus verbis et

eadem materia, quamvis in auctore diverso inter-

grues tanquam fulcimento utuntur, dum volant,
falsum «esse dicit Aristoteles, lib. vim, De hist.
anim., cap. 12: Sed avium grues, ut dictum est, ες
ultimis in ultima abeunt, volant flatu secundo. (Quod
de lapide narrant, falsum est, lapidem enim eas te-
nere fulcimento, quem ubi deciderit, accipi utilem ed
auri probationem aiunt. Neque silentio pretereun-
dum quod Julius Scaliger in Poeticis in Graecos
animadvertit, Fabulam esse greculam, quz: Home-
rus refert de gruum cum pygmzis pugna. Quod
cum esset Homericum, ab Homero dictum, nibil
mirum si non arridet Scaligero. Illud mirum quo-
modo illi non arriserit, idem affirmante Aristotele.
Hic namque, lib. vim. De hist. anim., cap. 19 vel

905

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOT 4r.

906

45, ut vult Scaliger, ita scribit, "Ἔστι δὲ 6 τόπος A pluvia divino quodam numine canes latratibus ci-

οὗτος περὶ ὃν οἱ Πυγμαῖοι xacotxoo3tv. 0ὐ γάρ ἐστι
τοῦτο μῦθος, ἁλλ᾽ ἔστι χατὰ τὴν ἀλήθειαν , γένος µι-
xpbv μὲν ὥσπερ λέγεται, χαὶ αὑτοὶ καὶ οἱ ἵπποι,
τρωγλοθύται ὃ) εἰσὶ τὸν βίον. (uorum ca est senten-
tia, /s locus est, quem pygm«ei habitant : neque enim
hoc [abula est, sed est. secundum veritatem, genus
pusillum, ut traditur et ipsi, el cqui, et ut troglodytee
reliqui vitam degunt. Quibus verbis quid manife-
Stius * negat esse fabulam, confirmat secundum ve-
ritatem ita se habere, quod vulgo circumfertur,

pygmaos, eorumque equos pusillos esse. Quomodo.

ergo fabula? Ait, philosophum semper moderatum,
et prudentem illud addidisse ὥσπερ λέγεται. Certe
nec Aristotelis mentem nec sententiam assecutus est.

ves jam somno sopitos excitarunt; quibus cum
lampades, seu nubes accensa periculum jam inmnii-
nens ostendissent alacri animo hostem ab illa ur-
bis obsidione repulerunt. Hesichius Milesius, lib.
De rebus patriis Constantinopolitanis : "Ec' οὕπερ
Φίλιππος ὁ τῶν Μακεδόνων βᾳσ'λεὺς, ὁ ᾽Αμύντου
«al; γεγονὼς, πολλὴν ἐταγόμενος δύναμιν ἐπολιόρ-
χει τὴν πόλιν, διώρυξἰ τε xal παντοίοις πολεμιχοῖς
μγχανήµασι τοῖς τείχεσι προσπελάζων. Καὶ δη ἂν
ταύτην ἐξεῖλε νυχτὸς ἐπι)αθόμενος ἀἁσελήνου , xai
ὄμδρου χαταῤῥαγέντος ἐξαισίου, εἰ μή τις αὐτοῖς
τοῦ θείου γεγόνε συμμαχία τοὺς κατὰ τὴν πόλιν x$-
νας πρὸς ὑλαχὴν ἀναστήσαντος, xai νεφέλας πυρὺς
τοῖς ἀρχτῴοις ἑπαγαγόντος µέρεσιν. ἐξ οὗπερ οἱ

Namque illud ὥσπερ λέγεται, et una mecum Aristo- B ὅημοι διεγερθέντες, καὶ θερμῶς τοῖς πολεμίοις συν-

telis verba, lector, considera, non refertur ad fabu-
lam, quasi velit Aristoteles pygmeorum famam
nonu esse fabulam ὥσπερ λέγεται, sed ad pygmaos
ipsos, qui ut dicuntur, pusillo sunt genere, cum eos
Aristoteles non viderit. Sed vide pessimam homi-
nis audaciam, atque temeritatem, in sua interpre-
tatione Latina oinisit quz contra se militare existi-
mabat, et reddidit, Ea loca sunt que pygmai inco-
unt : pusillum genus, ut aiunt ipsi, atque etium
equi: cavernasque habitant. Hzcne est, Scaliger,
vera, fida, et quam in aliis non reprehenderes, iu-
terpretatio? Omiltere qua contra tuam opinionem
faciunt? verba illa ob γάρ ἐστι τοῦτο μῦθος, ἀλλ) ἔστι
χατὰ τὴν ἁἀλήθειαν, Sorex quispiam, ut pulo, ex
tuo exemplari erosit, cui ne ingratus vices repende-
res, hec tua qualia qualia sunt potius erodenda
committere debuisti. Sed ea manent pejora fata. lte
nunc quibus tantus homo deus est, et ejus interpre-
tationibus, ac sententiis mentem inflate. Sed de his
latius agemus in nostro Homero a calumniis vindi-
cato.

Jbid., lin. 6. Τὸ δὲ γηνῶν γένος. Basilius,
bom. 8, Πῶς *&vpurvov τὸ τῶν γηνῶν Ὑένος, xal
πρὸς τὴν τῶν λανθανόντων αἴσθησιν ὀκύτατον. Ot vé
ποτε χαὶ τὴν βασιλίδα πόλιν περιεσώσαντο, Άπολε-
ploug τινὰς ἀφανεῖς, δ᾽ ὑπονόμων ἀφανῶν fjón μµέλ-
Ἄοντας τὴν ἄχραν τῆς ῥώμης καταλαμθάνειν xaza-
µηνύσαντες. Et Plinius, lib. x, cap. 22, Est et anse-
ri vigil cura; et Isidorus, lib. xu, cap. 7, Iste vigi-
lias noctis assiduitate clangoris testatur.

lbid., lin. 8. Οὕτω γοῦν πο.εμίων. lsidorus,
loco dicto : Nullum autem animal ita odorem homi-
nis sentit uL anser : unde et clangore ejus Gallorum
ascensus in Capitolio deprehensus est. Meminit bujus
historie Plinius, lib. x, cap. 22, et lib. xxix, cap.
5, necnon etiam honoris, quem meruere, quomodo
autem id acciderit narrat JElianus, De histor. ani-
mal. lib. xu, capit. 23. Consule Livium et alios
Romane historie scriptores. Nec dissimili ratione
canes servarunt juniorem Romam, tunc Byzantium.
Dum enim Philippus, copiis adductis aliisque in-
strumentis bellicis, moenibus immineret et tantum
mon cepisset, in lanto perieulo, nocte illumi, e'

PATROL, G8. XVIII.

ενεχθέντες, ἤδη τὴν πόλιν ὑπὸ τῷ Φιλίππῳ γενοµέ-
γην ἑρύσαντο.

lbid., lin. 9. Δι ὑπονόμων ὑποδύντων. Livius,
lib. v, scribit Gallos animadverso ad Carmentis
sarum ascensu (cquo, Ἱοείε sublustri cum primo
inermem, qui tentaret viam pra misissent ,. tradentes
inde arma, ubi quid iniqui esset, alterni innixi, sub-
levantesque invicem, et trahentes alii alios prout po-
stularet locus, in summum evasisse. Et Plutarchus
Camillo : Περὶ µέσας νύχτας ἐπιθάντες ἅμα πολλο.
τῆς πέτρας ἐχώρουν ἄνω μετὰ σιωπῆς ; Servius ta-
men, viii ZEneidos in illud :

Galli per dumos aderant, arcemque triumphant,

C liec adnotat : Gallos, alii per dumeta et saxa aspe-

ra, alii per cuniculos, dicunt conatos esse ascendere.

lbid., lin. 15. 'A4xvow ἐστι θα-]άττιον. Basilius.
hom. 8 : Αλκυών ἐστι θαλάττιον ὄρνεον. Αὕτη παρ)
αὐτοὺς νοσσεύειν τοὺς αἱγιαλοὺς πέφυχεν, ἐπ᾽ αὗττις
τὰ € τῆς Ψάμμρυ καταθεµένη * xat νοσσεύει χατὰ
μέσον που τὸν χειμῶνα, ὅτε πολλοῖς xai βιαίοις
ἀνέμοις f) θάλαττα τῇ Υῆ προσαράσσεται. Ἁλλ' ὅμως
χοιµίζονται μὲν πάντες ἄνεμοι, ἡσυχάζει δὲ χΌμα
θαλάττιον, ὅταν ἀλχνὼν ἑπωάζῃ τὰς ἑπτὰ ἡμέρας.
'Ev τοσαύτα:ς γὰρ µόναις ἐχλεπίζει τοὺς νεοττούς.
Ἐπεὶ δὲ xoi τροφῆς αὐτοῖς χρεία, ἄλλας ἑπτάὰ πρὺς
τὴν τῶν νεοττῶν αὔξησιν ὁ µεγαλόδωρος θεὸς τῷ
µικροτάτῳ ζώῳ παρέσχετο. Il;s affinia tradit Petrus
Damianus, lib. 1, epist. 18; alcyonem describit

D Plinius, lib. x, cap. 32: Ipsa avis paulo amplior

passere, colore cyaneo, ex parle majore , tantum:
purpureis et candidis admistic pennis, collo gracili
ac procero. Qu: omnia habuit ex Aristotele, De
histor. animal. lib. v, cap. 8, et lib. 1x, cap. 14.
Hujus avis, quz rarissima videtur, ut Aristoteles
et Plinius referunt, meminere Pacuvius in Teucro :
Flexanima tanquam lymphata ét Bacchi sacris

Commoia, in tumulis Teucrum commorans meun,
Alcyonis ritu littus pervolans feror.

Plautus in Pseudolo ;
Jam, hercle! tu peristi, nisi illam mihi tam tranquil-
[lam facis
Quam mare est olim, cum ibi alcedo 11 educit
2405.

29

907

LEONIS ALLATII

Marum duo genera tradunt, eaque distingui ma- A ferunt alio. llle quidem et maritos sues (allum,

gnitudiae et cantu : et minores in arundinetis ca-
nere. Mares ceryli vocantur, ut animadvertit. Anti-
gouus Caristius, lib. De mirabil. narrat. Qui, cum
senio viribus amissis, volare posse desinunt, ge-
stantur alis femellarum. lloc senex jam et eger
Alcman, nec una cum puellis choros ducere valens
ad cerylorum similitudinem cupit gestari a virgi-
nibus.
Οὔ μ’ ἔτι παρθεγικαὶ με.Ίιγάρυες ἱερόρωνοι
Pvia φέρει δύναται. Bác δὴ, βάλε. Κηρύ.ος
Ὅστ ἐπὶ κύματος ἄνθος ἅμ' ' ἀλνυόνεσσι αστῆται
ΜΝη.1εὲς ἧτορ ἔχων ἁ.ἰιπόρςυρος εἴαρος ὄργις.
lllud ἁλιπόρφυρος ad cerylum ipsum spectat, qui
coloribus cyaneo purpureoque distinguitur, non ad
undas marinas ut Guilielmus !Xylander temere
vertit.
lbid., lin. 30, Kal παρὰ τοὺς τῆς 0aJdrtmc.
Plutarchus, lib. De amore parentum in filios, alcyo-
nei nidi structuram miram elegantissimis verbis
prosequitur, quod prolixius exsequitur, lib. De
industria animalium. Vide omnino JEÉlianum, lib.
ix, De histor, animal., cap. 17, qui admirabili
verborum eloquio talis nidi structuram exponit.
lbid., lin. 15."Ocax οὖν ἐπωάζηται. Ideoque dies
ili alcyonides vocantur, de tranquillam et otio-
sam vitam agentibus. Aristophanes in Avibns.
Λλ.1χυογίδας «' ᾖγεθ) ἡμέρας dsl.
Consule Luciani Dialogum cui titulus Αλκυών.

Virgilius inter prognostica future tempestatis hoc (C

quoque refert :

Non tepidum ad solem peunas in littore pandunt
Dilecte Thetidi alcyones.

Ad hoc allusit et Theocritus in

Χά.Ίκυόνες στορεσεῦντι τὰ κύματα, τάν τε 0d-
|4accav,

Τόν τεγότο», τόν & εὗρον, ὃς ἔσχατα φυχία χιγεῖ.
Α.χυόγες y Aavxaic Νηρηϊσι ταί τε ud duca
Ὀργίθων 'Eg(Aa0ev, ὅσαις cé περ ἐξ ἁνὸς ἄγρα.
lbid., lin. 18. Επειδὰν οὖν περιγλύψῃ. Varize
eliam sunt scriptorum opiniones. Aristoteles, et
Simonides quinque, Demagoras Samius septem,
Philochorus novem, nonnulli quatuordecitn. Con-
sule Rodiginum, lib. xiv, cap. 11. Dignum tandem

notatu est, quod de alcyonum pelle animadvertit D

Theophrastus Paracelsus de coelesti medicina,
tract, 4, Jtem vires adhuc retinere post mortem ali-
qua probo per alcyonem avem, cujus pellis a suo
cadavere separala clavo suspensa el exsiccata singu-
lis annis plumas rejicit, alieque nascuntur ei, ne dum
uno vel duobus annis, at pluribus uno post alium.
Ibid., lin. 21. AoAepór ὁ πέἐρδιξ. Multa hic pos-
sent, ex /Eliano, Plinio, Aristotele aliisque afferri,
quibus boc animal δολερὸν, πανοῦργον, xat ζηλό-
τυπον posset convinci ; nam spina et frutice, refe-
vente Plinio, sic muniunt receptaculum, ut contra
feras abunde vallentur. Qui stragulum, molli pul-
eere coniumulant, nec in quo loco peperere incubant,
nete cui (requentior conversatio sit suspecta, trans-

quoniam intemperantia libidinis [rangunt earum ove,
ne incubando detineantur. Und?» et Aristopbani
fictum verbum in Avibus ἐχπερδιχίζειν, i. e. astute
elabi periculumque vitare. Vide liodiginum, lib,
xxix, cap. 26. Ta:wen, ut ego opinor, auctor hie
noster eam πανοῦργον appellavit ob Ll; bidinis intem-
perantiam, de qua vide llorum, lib. ir, cap. 95;
Plinium d. loco; Atbenzum, lib. jx; /£lianum,
lib. 11; cap. 16; Aristot. 1x, De hist. anim., cap. 8,
qu: aliorum animalium viribus non contenta, ne-
farie in masculos sese agitat ; nec cum eadem specie,
sed el cum diversi generis avibus se commuiiscet,
si Aristoteli credimus De generatione animal, cap. 5.
Origenes, hom. 4. in Jeremiam : Ἔστι δὲ xol ἀχά-

D θαρτον, ὥστε τοὺς θηρεύοντας (lego χηρεύοντας)

μονομαχεῖν ἀλλήλοις περὶ τῆς µἰξεως, xal ἄῤῥενα
μετὰ νίχην ἐπιθαίνειν τοῦ ἄῤῥενος. Nisi tamen aliter
locum velis ex Basilio, hoin. 8, legere : Δολερὸν ὁ
πέρδιξ, xaX ζηλότυπον, χαχούργως συμπράττων τοῖς
θηρευταῖς πρὸς τὴν ἄγραν. Sic eniin. non ad ejus
libidinem, sed ad callidum, malitiosumque referes
ingenium, quo venatoribus ut alias deceptas ca-
piant, operam praestat.

lbid. lin. 22. Συμπράττων τοῖς θηρευταϊῖς. Voce
enim alias alliciunt, laqueosque ργαραταηί amicis
inexspeclatos, priedamque objiciunt hominibus.
Theodoretus, caten. in Jerem., cap. xvii. Λέγοιτο
δ ἂν πέρδιξ θπρατιχὸς xal ó Βαθυλώνιος. Τοιούτους
yàp οἱ τῶν περδίκων περιφέρουσι θηρευταλὶ, ὧν πρὸς
την φωνὴν οἱ ὁμογενεῖς συντρέχοντες πέρδιχες ule
θηράτροις ἐμτίπτουσιν. lllices Latinis, Graecis πα-
λευτρίαι. Quare et. Turnebus, adrers. lib. xxiv,
cap. 58, locum Plinii ita legit : Capiuntur quoque
pugnacitate, contra aucupis illicem exeunte in pre-
lium duce totius gregis. Oppianus De venatione,
lib. i. Perdicibus homines uti ad damas capien-
das, damisque ad. perdices, mutua namque familia-
ritate, et contubernio devictze, vicina, habent cubi-
lia, eodemque pascuntur in loco.
Πἐρδιχες θοῦροι δὲ πυρώδεες αἱο.1όδειροι
Δόρχοισιν, φιλίΠΥ παρὰ τἐμπεσιν ἐσπείσαντο.
oa decl τε zélouctr. xal dA Ar Aowc te ἅμαυ.λοι,
Εὐνάς τ ἐγγὺς ἔχουσι, καὶ οὐχ ἀπάγευθε νέµονται.
"H uda On μετόπισθεν ἑτωιρείης τάχα πικρῆς
Kal φιίης ἀπέ.αυσαν ἀμειδέος. ὁππότε φώτες
Κερδα.λέοι δειλοῖσι ἐπίαρονα µητίσαιντο
Πέρδιχας δόρχοισι φί.Ίοις ἁπατή.λια θέντες
"Εμπα.ῖι δ' ab δόρχους ἑτάροις ἴσα περδίχεσσυ..

Ibid. ᾿Α.1Λλότρια δὲ κ έπτων. Isidorus, lib. xu.
capit. 7, Adeo autem fraudulenta, wt alteri osa
diripiens foveat : fraus fructum non habet. Denique
dum pulli proprie vocem genitricis audierint, natu-
rali quodam instinctu hanc, qua eos [ovit, relinquuat,
el ad eamdem quae genuit. revertuntur. Consimilia
habet Anmibrosius, lib. vi, cap. 9, in Hezaem.;
Phile ín iambis; Epiphanius iu PAysiologo, cap.9;
Hieronymus in cap. xvi Jeremiz, in quem locum
et llippolytus martyr in catena, O0 µάτην 6
προφήτης ἀπεφήνετο τὸ ῥητὸν τῇ τοῦ (uou παραθο-
M) χρώµενος. Tou γὰρ πέρδιχος χενοδόξου ζώου ὑπάρ'

IN EUSTATIHI HEXAEMERON ΝΟΤΑ.

910

χοντος, ἐπὰν πλησίον ἵδῃ ἑτέρου πέρδιχος χαλιὰν A aut pavonis cauda non dignosci, ob continuum

νεοττοὺς ἔχουσαν, ἀποπτάντος τοῦ πατρὸς αὐτῶν ἐπὶ
τὴν νομὴν, μιµούμενος τὴν τοῦ ἀλλοτρίου φωνἣν προσ-
χαλεῖται ποὺς ἑαυτὸν τοὺς νεοττούς. Οἱ δὲ νεοσσοὶ,
νοµίααντες τὸν ἴδιον αὐτῶν ὑπάρχειν πατέρα, προσ-
τρέχονσιν αὐτῷ. Ὁ δὲ ἐγγαυριᾷ ἐν ἀλλοτρίοις τὲ-
χνοις ὡς ἰδίοις. Ἑλθόντος δὲ τοῦ ἰδίου πατρὸς, xal
βοῄσαντος, τὴν ἰδίαν φωνῖν ἐπιγνόντες οἱ νεοσσοὶ,
χαταλιπὀντες τὸν νόθον, πρὸς τὸν ἴδιον πατέρα πορεύ-
ονται- Et Olympiodorus : Ὁ πἐρδιξ, ὥς φασιν, ὑπερ-
figavos àv, διὰ τῆς φωνῆς τοὺς ἀλλοτρίους προσχαλεῖ-
ται νεοττοὺς Οἵτινες Υνόντες ὕστερον, ὃτι οὐχ εἰσὶν
αὐτοῦ, χαταλιµπάνουσιν αὐτόν. Chrysostomus in
eumdem locum. Perdicibus, aiunt, hoc esse in usu
post ovorum exclusionem pullos clamore advocare,
lisque matrem privare. Ἔθος, φησὶ (lego φασὶ), τοὺς
πέρδιχας, μετὰ τὸ ἀποτεχθῆναι τῶν ὡῶν τοὺς νεοτ-
τοὺς τῇ φωνῇ προσκαλεῖσθαι, xal γυμνοῦν τὴν τε-
χκοὺσαν.

Ibid., lin. 26. Λάγγον ἡ περιστερά. Mas enim,
ut tradit lHlorus, ubi robustior evaserit ex consor-
tio matris, patrem expellit, sicque ei connubio jun-
gitur. 'O γὰρ ἄρσην, ἰσχυρότερος γενόμενος, διώχει
τὸν ἑαυτοῦ πατέρα ἀπὸ τῆς μητρὸς, xal οὕτως ati)
πρὸς Υάμον µίσγεται : vel ut Aristoteles tradit,

libr. ix, De histor. anim., cap. 7, pullos adultos:

jam, cum tempus prodeundi ex nido est, mas sub-
igit. Vel quia ex eodem lib. vi, cap. 2, et Plinio
lib. x, cap. 58, peculiare sit illis, ut in coitu nisi
ante mutuo osculentur, mas non ascendat, vel quia,
ut ex Aristotele refert Athenzus lib. ix, femine
absente mare sese osculantur, subigunt, et cum
in sese geniturz nihil effundant, ova pariunt, e
quibus pullus non editur. Quare et Veneri sacra,
apud £lianum De histor. anima., lib. 1v, cap. 2,
et De varia histor., lib. 1, cap. 15, legitur tamen
de illis, pudicitiam illis esse primam, et neutri nota
adulteria, conjugiique fidem non violare, commu-
nemque servare domum.

lbid. "Ecc: δὲ 6évópor. Petrus Damianus, lib. 11,
ep. 18, Est, inquit, in Indie finibus arbor, qua
Grace peridexium vocatur, cujus utique fructus nimis
est dulcis, εἰ valde suavis, in hujus arboris igitur
graiia columbe non modice delectantur; cujus nimi-

lucis, et atomorum effluxuin, quod Lucretius, lib. n.
his versibus asseruit :

Pluma columbarum quo pacto in sole videtur
Quo sila cervices circum, collumque coronat.
Namque alias fit uti claro sit rubra pyropo ;
Interdum quodam sensu fit uti videatur
Inter ceruleum virides miscere smaragdos,
Caudaque pavonis larga cum luce repleta est
Consimili mutat ratione obversa colores.
Sextus Empiricus, Pyrrhon. Hypotyp. lib. 1, cap. 14,
Καὶ ol τράχηλοι δὲ τῶν περιστερῶν παρὰ τὰς διαφό-
ρους ἐπικλίσεις διάφοροι Φαΐνοντα, xaxà χρῶμα.
Quod ita expressit Hieronymus. Columbarum colla
ad singulas conversiones colorem mutant. Martianus
De nuptiis Philo : Arcesilas, inquit, collum intuens
columbinum dubitabat : siquidem hac permotus
varietatis incertitudine amplius astruere ἀχανταλι-
ψίαν cepit. Apuleius, De asino, lib. t1 : Nunc cor-
vina nigredine caeruleus, columbarum colli flosculus
emulatur, vel cum guttis Arabicis obunctus, et pe-
clinis erguti dente tenui discriminatur. Modum au-
tem qvo columhz versicolores efficiantur ita ex-
pressit Oppianus, lib. 1, De venat., vers. 548 :
Toid vv xáxeivot τοῖσι δόναχες µεμέληνται,
Μησάθην πυχκιγοῖσι ν»οήμασιν ἱξευτῆρες
᾿ὁπαπότε δαιδἀΊ.Ίωσι πε«ηϊάδεσσι γεοσσούς.
Εὖτε γὰρ ἐς φιλότητα θοαὶ τρήρωγες ἵωσι,
Μιγνύμενγαι στοµάτεσοι βαρυφθόγγοις ἀ.]όχοιο.
Ad τότε untur ὕφαυε κ.λυτὴν τιθασοτρόφος ἀγὴρ,
”Αγχι δὲ θη.Ίυτέρῃσι ἐθήκατο δαίδα.Ία πο.].1ὰ
Εἵματα πορφύρεα. Tal δὲ χ.1ιδὺν ὅσσε faAovca:,
θυμὸν ἰαιόμεγαι τίκτουσ᾽ ἀνιπόρρυρα τέκνα.
lbid., lin. 40. ΦιἸότεχνον ἡ κορώνη. Basilius,
hom. 8, Ἐπαινετὺν τῆς χορώνης τὸ Φφιλότεχνον * f)
xai πετοµένοις fjr παρέπεται σ.τίκουσα αὐτοὺς, xal
ἑχτρέφουσα μέχρι πλείστον. Hujus φιλοστοργίαν ex-
plicat Horus, lib. 1, cap. 97, et Aristoteles, De
histor. animal. lib. vi, cap. 6, Omnes fere alites
quibus ungues adunci pullos, cum primum provolan-
di facultas fuerit, nido expellunt, percutientesque
cogunt discedere; εἰ celere quoque aves maxima fere
sui parle , ut. dictum est, idem hoc faciunt : cumque
enutrierint nihil praterea adhibent cure excepta cor-
nice, qua aliquandiu providet : quippe qua: volantes
jam suos pullos pasceus ipsa comitetur. Et Plinius,

rum eas, ei. fructus reficit, εἰ umbra defendit. Te- D lib. x, cap. 19, Preterea sela hec etiam volantes

derrimus. enim draco ferali eas immanitate perse-
quitur, εἰ cruenti gutluris barathro inhiantes absor-
bere molitur. Sed sicut columbee draconem, ita nihilo-
minus draco formidat eam, quam praediximus arbo-
rem, sed. praecipue timet umbram, ita ut si umbra
[uerit a parie. arboris dextra, illa licet procul fugiat
ad sinistram, quod si umbra cernitur in sinistra, ille
vertatur ad dexieram. Donec ergo columba sub ar-
boris illius umbraculo fuerint commorata, nullis eas
crudelis illa bestia valet insidiis ledere, alioquin si
procul eas invenerit, sine ullo contradictionis obsta-
culo repentinus invadit.

lbid., lin. 54. Ola δέ éotiv ἡ φύσις. Anaxago-
"as colorem certum plumaruam in collo columbarum

pullos aliquandiu pascit inauspicatissima fetus tem-
pore, hoc est gost solstitium. Catere omnes ex eodem
genere pellunt nidis pullos, ac volare cogunt, sicut
el corri : qui el ipsi non carne tantum aluntur, sed
et robustos quoque felus suos fugant longius.

lbid. Kal µόνανδρον. Mares feminis connubio
junctis semper fidos, nunquam ad alteram divertere
comitem, ac nec ipsas quidem feminas, quoad vi-
vunt, ad alterum, sed disjunctos solos deinceps
semper degere testatur Horus, lib. 1, cap. 8. Plu-
tarchus Gryllo, Gregorius Nazianzenus Parzn. ad
Virg.; JElianus item, lib. 11, De histor. anim. c. 9,
Κορῶναι ἀλλύήλαις εἰσὶ πιστόταται * καὶ ὅταν εἰς χοι-
νωνίαν συνέλθωσι πάνν σφόδρα ἀγαπῶςσί Gode, καὶ

9ti

LEONIS ALLATII

o0x ἄν ἴδοι τις μιγνύµενα ταῦτα τὰ ζῶα ἀνέδην, xal A ovis, simul ne durus sit infantibus pullis. Alianus

ὡς ἔτυχε. Λέγουσι δὲ οἱ τὰ περὶ τούτων ἀχριθοῦν-
τες, ὅτι, XÀv ἀποθάνοι τὸ ἕτερον, τὸ λοιπὺν χηρεύει.
Αχούω δὲ τοὺς πάλαι χαὶ Ev. τοῖς Υάμοις μετὰ τὸν
ὑμέναιον τὴν χορώνην καλεῖν, ἀύνθημα ὁμονοίας τοῦτο
τοῖς συνιοῦσιν ἐπὶ παιδοποιίᾳ διδόντες. Ob hanc
ergo maris el feminz concordiam, et perpetuam
connubii legem ac fidem, solitarizs cornicis occur-
sus malum omen faciebat /Elianus dicto loco et
alii.

lbid., lin. 49. Ὁ δὲ γυκτικόραξ. Hujus meminit
Basilius, hom. 8 in Hexaem.; Horus, lib. i1, c. 25;
Aristoteles, De histor. anim., lib. vini, cap. 3, et
lib. 1x, cap. 39. Apollinario psalm. ci, est νυχτὺς
χόραξ.

Δέρχεσθαι φαίης xev ἐρημονόμον πε.εκᾶντα,

"H νυκτὸς κόραχα ψιὰῶν δαπέδων vascnpa,

"Ἠστρουθόν τιν ἀθπνον ἑόντ ἐν δώµατι pobrov.

Ibid., lin. 45. Φιλ]όστοργος ὁ ἔποψ. /Elianus,
lib. x, cap. 16, /Egyptios ait ciconias, vulpanse-
res, el upupas in honore habere, quod senectute
allectos parentes alunt. Upupam nidum e stercore
precipue humano conficere tradit Aristoteles lib. 1v,
cap. 15, De hist. anim.; qui tamen, cap. 4, lib. vi,
upupam non nidiücare ait, sed in cavis arborum
parere sine ullo stramento, '05' Εποφ μόνος οὗ ποιεῖ-
ται νεοττείαν τῶν καθ) ἑαυτὸν νεοττευόντων, ἀλλ'
εἰσδυόμενος εἰς τὰ στελέχη, Ev τοῖς χοίλοις αὐτῶν
είχτει, οὐδὲν συμφορούμενος.

lbid., lin. 49. 'H δὲ χελιδὼν ἅπαξ verra. Ari- c.

stoteles tamen lib. v, De hist. anim., cap. 15, hi-
rundinem ait bis anno parere, quod confirmat et
Pliniws, lib. x, cap. 55, Hirundines et merula et pa-
lumbi, et turtures bis anno pariunt, cetera aves fere
semel. Àvis hxc inter alias multa habet illis non
commania, quz referunt ii qui de animalibus histo-
rias scripsere. Sed praecipuum et maxime admi-
randum illud esse mihi videtur, quod de earum
coitu scribit /Elianus, De histor. anim., lib. n, cap.
5: Οἱ μὲν ὄρνιθες οἱ ἕτεροι ἀναθαίνονται, ὡς λόγος, αἱ
δὲ χελιδόνες o0, ἁλλὰ τούτων γε ἑναντία ἡ µίξις ἐστὶ,
xai τὸ αἴτιον οἶδεν ἡ φύσις' Λέγει δὲ ὁ πλείων λόγος,
ὅτι πεφρίχασι «by τηρέα, xal δεδοίχασι, μήποτε ἅρα
προσερπύσας λάθρα, εἶτα ἐργάσηται τραγῳδίαν xol
νῦν,

Ibid., ΠηΥΥυμέγη δὲ τήν. Basilius, hom. 8 :
Ἐχείνη γὰρ τὴν χαλιὰν πηγνυµένη, τὰ μὲν κάρφη
τῷ στόµατι διαχοµίζει, πηλὸν δὲ τοῖς ποσὶν ἆραι μὴ
δυναµένη, τὰ &xpa τῶν ποδῶν ὕδατι βρέξασα, εἶτα
τῇ λεπτοτάτῃ χόνει ἐνειληθεῖσα, οὕτως ἐπινοεῖ τοῦ
πηλοῦ τὴν χρείαν, καὶ κατὰ μικρὺν ἀλλήλοις τὰ
χάρφη οἷον χόλλῃ τινὶ τῷ πηλῷ συνδήόασα, ἓν αὑτῇ
τοὺς νξοττοὺς ἑχτρέφει. De hirundinum industria
in nidis conficiendis Aristoteles, lib. ix, cap. 7, De
histor. animal.,ex quo sua babuit Plinius lib. x,
cap. 99, Hirundines luto construunt, stramento ro-
borant. Si quando inopia est luti, made[acig mulia
aqua pennis pulverem spargunt, ipsum vero nidum
mollibus plumis, floccisque consternunt tepefaciendis

De histor. anim., lib. 11, cap. 94, Ἡ δὲ χελιδὼν,
ὅτε εὐποροίη πηλοῦ τοῖς ὄνυξι φέρει, xal συμ.πλάττει
τὴν χαλιάν. El δὲ ἁπορία εἴη, ὡς ᾿Αριστοτέλης λέγει,
ἑαυτὴν βρέχει, χαὶ εἰς χόνιν φύρει τὰ πτερὰ ἆἔμπε-
σοῦσα, χαὶ τοῦ πηλοῦ περιπαχέντος, ἐντεῦθεν ὑπαπο-
Φβχουσα τῷ ῥάμφει τὴν προχειµένην οἰχοδομίαν
χειρουρχεῖ. 'Απαλά τε ὄντα τὰ νεόττια, xal τῶν πτί-
λων γυμνὰ οἵδε καλῶς ἐπὶ φιλῶν χκαρφῶν εἰ &va-
παύοιτο, ὅτι χολασθήσεται ἁλγοῦντα. θὐχοῦν ἐπὶ τὸ
νῶτα τῶν προθάτων ἱκάνει xal ἁποσπᾷ τοῦ μαλλον,
xai ἐντεῦθεν τοῖς ἑαυτῆς βρέφεσι τὸ λέχος μαλαχὸν
ἕστρωσε. Vide Plutarchum, De solertia animalium.
Neque silentio przetereundum quod tradit Horus,
lib. n, cap 31, illam jam morti proximam luto se
ipsam volutare, et pullis latebras comparare.
Ἐχείνη γὰρ χυλίει ἑαυτὴν εἰς πηλὸν, καὶ χτίζει «ol;
νεοττοῖς φωλεὸν μέλλουσα τεθνάναι: quod non me-
mini me alibi legisse.

lbid., lin. 51. Móravópoc ἡ τρυγών. Basilius,
hom. 8, Tt» τρυγόνα φασὶ, διαζευχθεῖσαν ποτὲ τοῦ
ὁμόξυγος, µηχέτι τὴν πρὸς ἕτερον χαταδέχεσθαι χοι-
γωνίαν, ἀλλὰ µένειν ἀσννδύαστον μνήμη τοῦ ποτε
συζευχθέντος, την πρὸς ἕτερον χοινωνίαν ἁπαρνουμέ-
νην. Clemens Alexandrinus, Strom. 2; Gregorius
Nazianzen., Carm. ad virg. Mirum id quod narrat
/Elianus de turturum ac columbarum albarum
castitate, Si enim impudicis amoribus, externisque
inservisse persenserint, reliqua turtures, et colum-
μα maren discerpunt, ei pessime perdunt : femi-
p: vero misericordia permotza, nulla illata mole-
stia in viduitate reliquam zetatein ducere permit-
tunt, hoc idem et palumbes f..cerc aflirmat, praeter-
quam quod illi, et marem, et feminam occidunt.

. De histor. animal., lib. 1n, cap. 44, Σωφρονέσταται

ὀρνίθων al φᾶτται ἄδονται. Ὁ Youv ἅῤῥην xat ὁ θη-
Àug, συνδυασθέντες, xal οἱονεὶ συμπνεύσαντες, εἰς
γάµον ἀλλήλων ἔχονται, χαὶ σωφρονοῦσι, xal οὐχ. ἂν
ὀθνείου λέχους οὐδέτερος ἄψεται τῶν ὀρνίθων τῶνδε.
Ἐὰν δὲ ἐποφθαλμιάσωσιν ἑτέροις, περιέρχονται αὖ-
τοὺς οἱ λοιποί: καὶ τὸν μὲν ἄῤῥενα οἱ ὁμογενεῖς δια-
σπῶσιν, αἱ θήλειαι ὃΣ by θηλυν. Οὕτως ἄρα ὁ τῆς
σωφροσύνης νόμος καὶ ἐς τὰς τρυγόνας ἀφικχνεῖται,
xai ἄτρεπτος μένει, xal ἐς τὰς περιστερὰς τὰς

D λευχὰς, πλην τοῦ θανατοῦσθαι ἑχάτερον τὸν ὄρνιν

ἐπεὶ τὸν μὲν ἄῤῥενα ἀναιροῦσι, τὴν δὲ θήλυν ᾧχτει-
βαν, xal εἴασαν ἁπαθῃ καὶ περίεισι χΏρος. Hic
dum de turture sermonem babemus, nuilo modo
silendus est Davidis H«schelii error maximus ἀνι-
στορησίας. Cum enim Horus lib. u, cap. 112, de
turture marina loqueretur, illiusque ingenium ex
JEgyptiorum sententia exponeret, Hoeschelius non
animadvertens de quonam sermo esset, hzret, et
ut videtur de turture accilorum illum intelligit, ct
quedam alia mápspya, xaX ἔξω τοῦ σχοποῦ in me-
dium afferi, que, ut ipse opinabatur, a subjecia
materia minime erant aliena, puto hoc illi jam 1a-
boribus potius in notis illis conficiendis defesso,
quam inscitia evenisse. Antiquorum itaque senien-

M35

tiis ducti, Horum non de terrestri turture, et ave, À

sed de pastinaca marina, locutum dicimus. Ipsa
enim hamo implicita, spinani quam in cauda habet
abjicit : et hic videtur sensus Hori. De qua plura
Oppianus Halicut, lib. 1, et 11; Aristot., lib. ix,
eap. 37; Dioscorides, lib. vii, cap. 8, et lib. viti,
cap, 7; Plinius, lib. ix, cap. 48; Nicander in The-
riacis ; Phile in iambis, et alii, quod hic recensere
superfluum esse duxi. Confirmat autem meam sen-
tentiam quod scribit Cornelius Celsus lib. vi, cap. 9.
Plani piscis, inquit, quem pastinacam nostri, τρυ-
γόνα Graci vocant, aculeus torretur, deinde conteri-
tur, γεείπαφιε excipitur, que denti circumdata hunc
solvit, Et Plinius, lib. ix, cap. 48, Sed nullum us-
quam ezsecrabilius, quam radius super caudam emi-

mens irygonis, quem mostri pastinacam appellant B

quincunci magnitudine. ldeoque eam vocavit ὀπισθό -
κεντρον Epicharmus, teste Athenzo, lib. vit, sed
in re clara et aperta haec innuisse satis sit.

Ibid., lin. 58. Αἱ δὲ χατοιχἰδιοι. Basilius, hom.
8, Kat αἱ κατοιχίδιοι ὄρνεις ἐπὶ παντὸς χαιροῦ τὸ
συνουσιαστιχὸν ἔχουσαι : et Aristoteles, lib. v De
hist. animal., cap. 12; et Plinius, lib, x, cap. 53.
Et ratio est in promptu : quia callidiores, et minus
revolutionibus temporum obnoxia, nec laboribus
fract», aut metu, vel tempestate fugatze.

Col. 126. lin. 1. Τὰ δὲ φίΊυδρα. Basilius, hom.
8, Πάλιν τὰ φίλυδρα τῶν ζώων καταμαθὼν, ἑτέραν
&v αὐτοῖς χατασχευὴν εὑρήσεις, πόδας οὔτε διεσχι-

σµένους, ὡς τοὺς τῆς χορώνης, οὔτε ἀγχύλους, ὡς C

ποὺς τῶν σαρχοφάγων, ἀλλὰ πλατεῖς xal ὑμενώδεις,
ἵνα ῥαδίως ἐπινήχωνται τῷ ὕδατι, οἱονεὶ χώπαις τισὶ
τοῖς τῶν Toby ὑμέσι τὸ ὑγρὸν διωθούµενοι.

Ibid., lin. θ. Ὁ δὲ κύκνος µακρότερον. Basilius,
hom. 8, Ἐὰν δὲ καταµάθῃς ὅπως εἰς βάθος ὁ χύχνος
χαθιεὶς τὸν αὐχένα κάτωθεν ἑαυτῷ τὴν vpoghy &va-
φέρει, τέτε εὑρήσεις τὴν σοφίαν τοῦ χτίσαντος, ὅτι
διὰ τοῦτο µακρότερον τῶν ποδῶν τὸν αὐχένα προσ-
έθηχεν, ἵνα ὥσπερ τινὰ ὁρμιὰν κατάγων τὴν ἐν τῷ
βάθει χεχρυμµένην τροφὴν ἐκπορίζηται.

Tbid., lin. 8. Tov δὲ ἐργέων zoAAd. De hoc
plura Aristoteles, lib. 11. De hist. anim., cap. 12,
et lib. 1x, cap. 44, et Plinius, lib. x, cap. 19.

IN EUSTATIIII HEXAEMERON NOTE.

911

lbid., lin. 14. Ἔγια δὲ τῶν cpréor. De his vide
Aristotelem, JElianum, Plinium et alios.

lbid., lin. 16. 'AAAà xal τὰς ὑπογαστρίους.
Consule Aristotelem, lib. vi, De; hist. anim., cap. 4,
et Plinium, lib. 11, cap. 55.

Ibid., lin. 19. Ai δὲ θή.ειαι ὄργεις. Aristoteles,
lib. 1v, De gener. anim. cap. 5, póva, inquit, τῶν
ζώων ὀχείαν ἐπιδέχονται χνοῦντα γύνη καὶ ἵππος.
Horus de aquila scribit : Cum reliqua animalia non
Semper mari ad omnem mistionem parere velint,
aquila semper. Terdecies enim in die compressa
postquam surrexit, si mas vocet, denuo accurrit,
adeo in Venerem prona est. Sic Oppianus, lib. rmi,
Κυνηγ. Ursarum effrenem ait esse libidinem,.adeo
ut ne quidem gestationis tempore a concubitu ab-
stineant ; Plinius, lib. vii, cap. 11. Prater mulierem
pauca animalia coitum novere gravida. Unum qui-
dem aut alterum superfetat. Hujus autem causam
reddit Lactantius, lib. vi. Divin. institutionum, cap.
25; quam etiam incertitudinis in tempore coitus
causam Ambrosius, v, Hexaem., cap. 10, ait esse,
cur in genere humano mulier nullum habeat fixum
ac statum anni tempus ad pariendum, ut fere c-
tera animalia. Exemplum super hoc Zenobiz castis-
simz Palmirenorum reginz habes apud Trebellium
Pollionem,

Ibid., lin. 22, Οἱ δὲ xáv0apo: édv. Idem refert
Theophrastus, De odoribus : Collector Geoponicon.,
lib. xiv, cap. uit. ; Aristoteles, lib. Περὶ θαυµασίων
ἀκουσμάτων; JElianus, lib. 1v, cap. 18, Κάνθαρον
δὲ ἀπολεῖς, εἰ ἐπιθάλῃς τῶν ῥόδων αὐτῷ: Quare nil
mirum, si impurissimum boc animal impurissimo
Moamethi ita fuerit charum, et in deliciis, ut jussu
Dei id in sacrificium obtulerit. Ita enim dicit ex
persona Dei, Ἡμεῖς δεδώχαµέν cot, ita scribente
Euthymio in Panoplia, τὸν κάνθαρον, εὖδαι πρὸς
τὸν χύριόν σου, χαὶ σφάξον. Admirandum sane ϱὰ-
crificium, et magnificum, talique legislatore di-
gnum.

lbid., lin. 23. Αἱ δὲ µέλισσαι xal σφῆκες. Ba-
silias, hom. 8, de iisdem, Διόπερ xal &Aalu χατα-
θρεχθέντα φθείρεται τῶν πόρων. ἀποφραγέντων.
Ὄξους δὲ εὐθὺς ἐπιθληθέντος, πάλιν ἀναθιώσχεται,
τῶν διεξόδων ἀνοιγομένων. Plinius, lib. xxi, eap,

lbid., lin. 9. Ὁ γὰρ xótcvgoc. Aristoteles, lib. »x D 12, ait constare apes olive flerem non attingere,

De hist. anim., cap. 49, Καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ τῶν ὁρ-
νίθων µεταθάλλουσι χατὰ τὰς ὥρας. xai τὸ χρῶμα,
xaX τὴν φωνὴν, οἷον ὁ κόττνφος ἀντὶ µέλανος ξανθὸς,
xat τὴν φωνὴν ἴσχει. Ἐν μὲν γὰρ τῷ θέρει bet, τοῦ
δὲ χειμῶνος παταχεῖ, καὶ γίνεται θορυθώδες. Ex quo
sua habuit Plinius d. loco. Merula ex nigra rufle-
scit, cabit state, hieme balbutit, circa solstitium
muta.

Ibid., lin. 10. Ἡ δὲ ἀηδὼν τὸ γρῶμα. Basilius,
bom. 8, Πῶς ἄγρυπνον ἡ ἀηδὼν, ὅταν ἑπωάζῃ διὰ
πάσης νυχτὸς τῆς µελῳδίας μὴ ἀπολήγουσα. Con-
sule Aristot. d. loco. Lusciniarum cantus varieta-
tem, et suavitatem elegantissime expressit Plinius,
lib. x, cap. 29, ct Homerus.

ideoque lianc arborem procul esse melius est : quod
antea vanum, falsumque esse tradiderat, lib. xi,
cap. 8. Falso, et oleas excipi arbitror, quippe olive
proventu plurima examina gigni certum est. Nec
aliud sensisse Aristoteles videtur, lib. v, cap. 22,
De histor. anim., ilis verbis, 'AJÀà' αὐχμοῦ μὲν
ὄντος, μέλι ἐργάζονται μᾶλλον, ἐπομθρίας δὲ, γόνον.
Διὸ xai ἅμα συµδαίνει ἐλαιῶν φορὰ xat ἑσμῶν. Bo-
dem igitur naturz ingenio feruntur ad fructus eden-
dos olive, et apes, et quod olive damnum affert,
idem et apibus nocumento est. [mbribus olivas mi-
nus olei facere multis rationibus et experimentis
compertum est, et confirmavit Theophrastus, Le
causis plant., lib. vi, cap. 14, "Οτι δ' οὐχ ἓν πλήθει

9!5

LEONIS ALLATI!

τροφῖς, οὐδ ἐν εὐσαρχίᾳ τῶν ἑλαιῶν τὸ τοῦ ἑλαίου Α que tusas, ad [ores earum posmisse conveniet. liea

πλτθος, ἐκ πολλῶν φανερόν. A? τε γὰρ ἑπομβρίαι ποιοῦ-

σιν ἔλαττον, ai τ᾽ ἀρδόμεναι χεῖρον ῥέουσιν. Consule -

locum et cap. 12 ejusdem libri. Quod autem ait
hic noster Eustathius verum esse quisque arbitra-
bitur, qui meatus horum animalium angustissimos
esse non ignorat; quare et foedis odoribus, quin et
unguentorum deliciis maxime cruciantur, et percu -
tiunt. illis delibuios. Aristoteles, lib. 1x, De histor.
anim., cap. 40, Mundissimum omnium hoc animal
est, quamobrem saepenumero, cum alvi necessitas
est, avolant, εί in secessu. reddunt excrementum,
quoniam male oleat ; oderunt non solum [αάος odo-
res, sed eliam unguentorum delicias : επ quo fit ut
homines his delibutos percutiant. Eadem narrat
/Elianus, De hist. anim., lib. v, cap. 14. Hinc etiam
fit ut nullum cadaver attingant. Plinius, lib. xi,
cap. 20.

Ibid., lin. 25. Ὄξει οὖν ἀναθιοῦσι. Alium repa-
rationis modum narrat Plinius, lib. xi, cap. 20,
Sunt qui mortuas, si intra tectum hieme serventur,
deinde sole verno torreantur, ac ficulneo cinere toto
die (oveantur, putent reviviscere. ld autem Hyginius
majores secutus auctores prodiderat. Columella,
De re rust., lib. 1x, cap. 15, Nam illud quod Higi-
nius majores secutus auclores prodidit, ipse non
expertus asseverare non audeo : volentibus tamen
licebit experiri ; siquidem precipit apum corpora,
que cum ejusmodi pestis incessit, sub favis acerva-

tim enecte reperiuntur, sicco loco per hiemem repo- C

sita circa aquinorium vernum, cum clementia diei
suaserit post horam tertiam in solem proferre, ficul-
neoque. cinere obruere. Quo facto affirmat intra duas
horas cum vivido halitu caloris animate sunt, re-
sumpto spiritu in praeparatum vas, si objiciatur, ir-
repere.

lbid. Τρέφονται δὲ τῷ ἔαρι. Basilius, hom. 8,
'AXX ὅλα δι᾽ ὅλου τρέφεται τῷ ἀέρι. Aristoteles, De
hist. anim., lib. 1x, cap. 40, aflirmat eas esurire ab
hieme potissimum cum opus incipiunt, et lib. iv,
De part. anim., cap. 6, ait eas ideo essc quadripen-
nes, et corpulentiam habere leviorem, quia et pa-
scuis vivunt, et necesse habent pabuli causa eva-
gari, et lib. ix, De hist. anim., cap. 40, determinat

lanas tractas madentes passo, aut defruto, aut. aqea
mulsa. Gallinarum etiam crudas carnes. Quibusdam
eliam estatibus iidem cibi prastandi, cum siccitas
continua florum alimentum abstulit, Eadem fere ba-
bet Columella, lib. d., cap. 14, differt tamen ab eo,
quod non gallinas, sed aves, iisque interaneis exem-
ptis includant hiberno tempore ut plumis przebeant
leporem apibus dicit, Tum etiamsi sunt absumpta
cibaria commode pascuntur esuricntes, nec nisi ossa
earum relinquunt. Sin autem (avi sufficient perma-
nent illibate, nec quamvis amantissimas munditia-
rum offendunt odore suo. Verum JElianus nullius
animalis carnes edere, sed illis satis esse floribus
vesci contendit, lib. v, De hist. anim., cap. 11,

B Βἰον δὲ χαθαρὸν C3] µέλιττα, xat ζῴου οὐκ ἂν οὐδενὸς

πάσαιτό ποτε, xal o9 δεῖται Πυθαγόρου συμθούλευ
οὐδὲ ἕν, quod et ante eum Aristoteles insinuaverat,
lib. 1x, De hist. anim., cap. 40, Πρὸς σάρκα δὲ οὐξε-
νὸς καθίζει, οὐδ' ὀψοφαγεῖ. Quis ergo hasce in tanta
ciborum copia, succorum affluentia aere nutriri un-
quam existimaret? quis cibos przpararet, quis eas
curaret alendas, quibus nec cibus deeese potest,
nec famis cruciare, cum seniper habeant aerem
patentem, quo possint enutriri ?

[bid., lin. 26. Ἔχουσι δὲ βασιλέα. Basilius,
hom. 8, Ἔστι δξέ τινα xal πολιτικὰ τῶν ἁλόγων'
εἴπερ πολιτείας ἴδιον τὸ πρὸς Ev πέρας κοινὸν Guv-
νεύειν τὴν ἐνέργειαν τῶν καθ) ἕχαστον, ὥσπερ ἐπὶ τῶν
μελισσῶν ἄν τις ἴδοι. Καὶ γὰρ ἐχείνων χοινὴ μὲν ἡ
οἴχησις, χοινἡ δὲ dj πτῆσις, ἐργασία δὲ πάντων µία”
καὶ τὸν µέγιστον, ὅτι ὑπὸ βασιλεῖ χαὶ ταξιάρχῳ τηλ
τῶν ἔργων ἅπτονται, οὐ πρότερον χαταδεχόµεναι ἐπὶ
τοὺς λειμῶνας ἐλθεῖν, πρὶν ἂν ἴξωσι χατάρξαντα τὸν
βασιλέα τῆς πτήσεως. Καὶ ἔστιν αὐταῖς οὗ χειροτο-
νητὸς βασιλεύς. Et inferius, Ἁλλ' ἐχ φύσεως ἔχων τὸ
χατὰ πάντων πρωτεῖον, καὶ µεχέθει διαφέρων, xal
σχήµατι, καὶ τῇ τοῦ ἤθους πραότττι. Ἔστι μὲν γὰρ
χέντρον τῷ βασιλεῖ, ἀλλὰ οὗ χρῆται τοῦτο πρὸς ἅμν-
vay. Sole enim hz ex omnium animantium genere,
ut auctor est Horus, lib. 1, cap. 62, et regem babent,
et illi non secus ac vulgus regi obtemperant. Καὶ
γὰρ µόνον τῶν ἄλλων ζώων βασιλέα ἔχει, ᾧ τὸ λοιπὸν
τῶν μελισσῶν ἔπεται πλήθος, χαθὸ xat οἱ ἄνοι ἔπονται

eas nihil venari, sed ipsis sibi cibaria facere, et p βασιλεῖ. Et Didymus, in Georgicis, Καὶ ἡ πολιτεία

recondere, et earum cibum esse mel, cujus rei in-
dicium faciunt, cum apiarii eximere incipiunt favos ;
quamris eniin suffiantur, velementerque ex fumo la-
borent ; tamen plus mellis tunc edunt, quam prius.
Quod enim cibi causa sibi recondiderint, parcius eo
temporibus ceteris utuntur. Sed. habent. etiam. quo
altero cibo alantur, quod quidam ceraginem, alii ce-
reum tocant, verum hoc deterius est, et. dulcedine
prope ficus : congerunt id quoque ut ceram suis cruri-
bus. Et inferius, Pastus gratissimus apibus thymwum
est : sed rubidc. album pra'fertur.. Et lib. vini, cap.
11, Apis «na nullis putidis assidet, nec utitur alio
Cho quam. dulci. Plin., lib. xxi, cap. 14, Si cibus
deese Censeatur apibus uvas. vassas aiccaste, ficos-

τοῦτου τοῦ ζώου προσέοιχε ταῖς μάλιστα εὐνομουμέ-
ναις τῶν πόλεων. Tác τε γὰρ ἑξόδους xa0' Ἠγεμόνα
xa πρὸς τὸ ἑπίταγμα ποιεῖται. Et Aristoteles, lib: 1
De histor. anim., cap.1, etiam grues sub duce
agere asserit, Civilis generis est homo, apis, vespa,
formica, grus. Quarum alie sub duce degunt, at
grues, ut apes, alie nulli subdite imperio sunt, ut
formice et alia innumera pene genera.

Ibid., lin. 28. Kal οὐδεμία προχείρως. Apes pro-
prium ducem, atque imperatorem, omnibus officiis
prosequi affirmant /Elianus, De histor. animal.,
lib. v, cap. 10 et 11 : Aristoteles, et Plinius, lib. xi,
cap. 6, et cap. 17. Mira plebis circa eum obe-
dientia. Cum procedit una est totum examen, circe-

017

IN EUSTATHII HEXAEMERON NUT.

918

eus eum conglobatur, cingit, protegit, cerni non pa- A την ταῖς κοιλότησι τῶν χηρίων évnoww* ὅθεν xxi

titur. Quibus addit /E£lianus loco d. etiam regem
fugitivum accersere, et in regnum reducere. Τὸν
βασιλέα αὑτῶν αἱ µέλιτται πρᾶον ὄντα xa fyuspov,
xaX ὁμοῦ τι xal ἄχεντρον, ὅταν αὑτὰς ἀπολίπη, µετα-
θέουσἰ τε, xal διώχουσι φυγάδα τῆς ἀρχῆς ὄντα.
Ῥινηλατοῦσι δὲ αὑτὸν ἁποδῥήτως, xal tx τῆς ὀσμΏς
τῆς περὶ αὐτὸν αἱροῦσ., xal ἐς τὴν βασ.λείαν ἑπανά-
Ύουσιν, ἐχοῦσαί[ τε χαὶ βουλόμεναι τοῦ τρόπου ἀγά-
µενα:. Quomodo autem una cum rege migrant, quo
signo, qua voce, et observantia, Aristoteles De
histor. anim., lib. 1x, cap. 40, et Plinius, d. loco.

lbid., lin. 29. "Ecc: δὲ αὐταῖς οὗτος. Non enim
eligunt, sed successione et genere optimos quosque
conservant, ac fovendo lutantur, improbos occi-
dunt, ut ex supra dictis auctoribus manifestum ap-
paret. Hunc porro magnitudine, figura ac morum
suavitate czeteras apes antecellere narrat Aristote-
les, De generat. animal., lib. ni, eapit. 10; Plinius,
lib. xi, capit. 16, Reges plures iuchoantur, ne desint.
Postca ex his soboles cum adulta esse cagit, concordi
suffragio deterrimos necant, πο distrahant agmina.
Duo autem genera eorum, melior rufus quam niger
yariusque. Omnibus forma semper egregia, et duplo
quam celeris major, penne breviores, crura recta,
ingressus celsior, in fronte macula quodam diade-
mate candicans, mulio etiam nitore a vulgo diffe-
sunt. Vide /£lianum, lib. v, cap. 10 et 11; Geopo-
micon collect., el alios.

lbid. lin. 32. Ἔστι μὲν yàp κέντρον. 1d idem C

babet Aristoleles, De histor. anim., cap. 91, Acu-
leum apes possident, fuci eo carent, reges. ducesque
habent, sed non utuntur ; quocirca eos carere aculeo
nonnulli existimant. /Elianus, De histor. animal.,
lib. 1, cap. 60, Λέγει pév τις λόγος ἀχέντρους εἶναι
τοὺς τούτων βασιλέας: λέγει δὲ xal ἕτερος xai πάν»
ἑῤῥωμένα τὰ χέντρα συμπεφυχέναι αὐτοῖς, xa τε-
θηγµένα ἀνδρειότατα. Οὔτε δὲ ἐπ᾽ ἀνδρί ποτε χρῆσθαι
αὐτοῖς οὔτε ἐπὶ ταῖς µελίτταις ἀλλὰ χαι ὑποπε-
πλάσθαι φόθον ἄλλως. Mt γὰρ θέµιν εἶναι τὸν ἄρ-
χοντα xal τὸν τοσοῦτον ἔφορον χαχὸν ἑργάσασθαι.
Qus non integre sed mutile reddita sunt ab inter-
prete ; Plinius, lib. xi, cap. 17, hzeret, nec aliquid
cerli determinat. Querat nunc aliquis, unusne
Hercules (uerit, et quod Liberi Patris sepulcrum, et
reliqua vetustatis situ obruta. Ecce in ve parva vil-
lisque nostris annexa, cujus assidua copia est, non
cunsiat inter auctores : Πες nullumne solus habeat
aculeum, majestale lantum. armatus : an. dederit
eum quidem natura, sed usum ejus illi tantum nega-
verit. Illud constat imperatorem aculeo non uti. Ne-
gat Seneca, lib. i, De clementia, cap. 19, Iracun-
dissime, ac pro corporis captu pugnacissime sunl
apes, et aculeos ín vulnere relinquunt ; Itex ipse sine
aculeo est. Consule Brodeum, lib. iv, cap. 10.
lbid., lin. 50. Συνάγουσι δὲ ἐκ τῶν. Basilius,
hom. 8 : Τὸν μὲν γὰρ κπρὸν ἀπὸ τῶν ἀνθῶν φανερῶς
αυναχεἰρει’ τὸ δὲ µέλ:, τὴν δροσοειδῶς ἑνεσπαρμέντν
vo-l6g. οὓς ἄνθεσιν ἐπισπασαμένη τῷ στοµατι, ταῦ

ὑγρὸν παρὰ τὴν πρώτην ἐστὶν, εἶτα τῷ χρόνῳ συµ-
πεφθὲν, πρὸς τὴν οἰχείαν σύὐστασιν xai ἡδονὴν
ἐπανέργεται. Qui siut isti flores, ex quibus apes
colligendo succos sua conficiunt mella enumerat
Aristoteles, v, De histor. animal., cap. 299 ; Plinius,
lib. xi, cap. 8, quedam ex illis excip:t, et quosdam
qui quzedam exceperant reprehendit : Ceras ez om-
nium arborum satorumque floribus confingunl, ez-
cepta rumice et chenopode, herbarum hac genera.
Falso excipitur el spartum, quippe cum in Hispania
multa in spartariis mella herbam eam sapiant. Falso
el oleas excipi arbitror, guippe olive proventu plu-
rima exanima gigni cerium est. Fruciibus nullis no-
cetur : mortuis ne floribus quidem non modo corpo-
ribus insidunt. Sed Plinius, in nonnullis animad-
versione dignus videtur. De oleis superius quaedam
dixiinus ; de mortuis corporibus nec sibi constal;
mortuas quippe gallinas apibus cibum esse nos in
alüs admonuit. Sed quis in tanta rerum varietate
el diversitate opinionum ita sibi memoria poterit
constare ut ea labi quandoque non contingat?

Ibid.. Jin. 34. Καὶ τὴν δροσοειδῶς. Accuratissime
hzc omnia Aristoteles d. loco : Gongtrsunt favos
e floribus, ceram, ex lacryma arborum fingunt, mella
ex rore aeris, siderum eaorlu potissimum, et arcus
celestis incubitu contrahunt. Omnino ante Vergilia-
rum exorium mel non fit. Favos itaque, ut. dictum
est, e floribus faciunt. Mel autem non ipsas facere
apes, sed rorem candentem deferre argumento. est
quod uno aut allero die cellas melle plenas inve-
niunt apiarii. Et lib. τσ, cap. 40, observavit morein
apun, ne videlicet florum plura genera petant uno
eodemque profectu, sed singulis singula, verbi gra-
tia a viola ad violain advolant, nec al:ud attingunt,
quousque suum in alveum redeant, hic se quatiunt;
et singulas tres aut qualuor sequuntur. Sed quid
accipiant haud facile videris; nec vero quemad-
modum operentur visum adhuc est.

Kid., lin. 57. "00er xal ὑγρόν ἐστι. Aristoteles,
lib. v De histor. animal., cap. 92, Σλυνίατατα. δὲ
τὸ μέλι πεττόµενον. "EZ ἀρχῖς yàp οἷον ὕδωρ Υίνε-
ται, xai ἐφ᾽ ἡμέρας μέν τινας ὑγρόν ἐστι διὸ χᾶν
ὑφαιρεθῇ £v αὐταῖς ταῖς ἡμέραις, οὐχ ἴσχει πάχος,

D ἓν εἴχοσι δὲ μάλιστα συνἰαταται. ΔΏλον δέ ἐστιν εὖ-

θέως τὸ ἀπὸ τοῦ χυμοῦ μάλιστα. Qus ita vertit Pli-
nius, lib. xt, cap. 15 : Est autem initio mel, wu
aqua, dilutum, et primis diebus fervet, ut mustum,
seque purgat : vicesimo die crassescit ; mox obducitur
lenui membrana, qua fervoris ipsius spuma con-
crescit.

Ibid., lin. 59. ᾿Σοφῶς δὲ καὶ tác. De hoc miro
apium artificio in favis construendis consule Basi -
lium, hom. 8; Aristotelem, lib. ix, cap. 40, et
JElianum, De histor. aniul., iib. v, cap. 45, qui
elegantissimis verbis industriam hanc prosequun.
tur.

lbid., lin. 45. Al δὲ ἀκρίδες &rl. Basilius, how.
δ: Πῶς σο, τὰς φοθερὰς ἐπ.οτρατείας τῆς ἀκρίέως

919

LEONIS ALLATII 938

διηγήσοµαε, fj 0q' ἑνὶ συνθήµατι πᾶσα ἀρθεῖσα, xai Α preter rationem sunt qu& Democritus apud eolle-.

στρατοπεδευσαµένη χατὰ τὸ πλάτος τῆς χώρας, οὐ
πρότερον ἅπτεται τῶν χαρπῶν πρὶν ἑνδοθηναι αὐτῇ
4» θεῖον πρόσταγμα; Πῶς dj σελευχὶς ἐφέπεται [aya
τῆς πληγῆς ἀπέραντον ἔχουσα τοῦ ἐσθίειν την δύνα-
µιν, τοῦ φιλανθρώπου θεοῦ ἀχόρεστον αὐτῆς τὴν
φύσιν ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ τῶν ἀνθρώπων κατασχευάσαν-
τος. Plinius, lib. 1t, cap. 29, in quo ir» deorum
pestem eas nuncupat, eas summe noxias frugibus
quas exedunt et perdunt ad internecionem, maximo
mortalium incommodo universus orbis quandoque
experitur. Eas ita descripsit Claudianus :

Horret apez capitis, medio fera lumina surgunt

Vertice cognatus dorso durescit amictus :

Armavil natura cutem, dumique rubentes
Cuspidibus parvis multis acuere rubores.

lbid., lin. 49. Μετέπειτα δὲ αὐτοῖς. Plinius,
lib. x, capit. 97 : Seleucides aves vocaniur, quarum
adventum a Jove precibus impetrant Casi montis
incole fruges eorum locustis vastantibus. Nec unde
veniant, quove abeant compertum, nunquam conspe-
ctis, nisi cum presidio earum indigetur. Galenus eas
ὄβνεον εἶπε χαὶ ἀχόρεστον, xat πανοῦργον, et lib. τι,
cap. 9$, de loc. affect. Áviculas quas nostrates Se-
leucidas vocant, jugiter locustas edunt, easque ce-
leriter excernunt. Eadem qu:e et noster Eustathius
habet Ambrosius, lib. v ffexaemer., cap. 25. Vide
praterea Conradum Gesnerum, lib. im De avibus ;
Antonium Galatinum, De situ lapygie; Zosinum
comitem , Hist. lib. 1; Diodorus Taraensis apud
Photium ita las aves locustis esse inimicas tradit,
ut vel umbra sola eas interimant : Καὶ ἡ σελευχὶς
τὸ πτηνὸν οὕτως ἐστὶν ἀχρίσιν ὀλέθριον, ὥστε xal ὅσαι
ἂν τῇ σχιᾷ ταύτης καταλειφθεῖεν, φθείρονται. Et hoc
precibus a Deo impetrari tantum, ut immanz mul-
titudinis voracitati possit occurri, etiam Plinius
homo ethnicus videtur innuere. Earum namque
adventum soli Deo in tanta miseria ascribendum
non solum Eustathius noster pr:edicat, sed quilibet,
qui locustarum noxam , et, ut ita dicam, venenum
omnia iuficiens unquam vidit, censebit necessario.
labet tamen et humana natura, quamvis sz»pissime
fallatur, suas vires, et ut ita dicam, solertiam, qui-
bus quidquid infestat a se propellit, et ab inimico

se tutam defendit. Ideo leges non tantum in homi- D

num moribus instituendis, sed etiam in hoc de
quo agimus evulgavit, et inodum pr.rscripsit ut
videlicet locuste vel procul arceantur ne irrum-
pant, vel presentes jam atque omnia vastantes
absumant, Refert Plinius, lib. xi, cap. 29 : In Cy-
renacia regione legem fuisse ter anno eas debellandi,
primo ova obterqydo, deinde (etum , postremo adul-
ias : desertoris pena in eum qui cessaverit.. Et in
Lemno insula certa mensura prr[inita est, guam
singuli enecatarum ad magistratus re[erant. EX infe-
rius : Necare εἰ in Syria militari imperio coguntur.
Quod et in Lucania hodie nec non lapygia lege
csse sancitum, dum hoc malum terras hominesque
jufestat, mihi relatum cst, et ego observavi. Nec

ctorem Geoponicon, lib. xii, refert, et ad eas jam
irruentes impediendas, vel, si irrepserint, absumen-
das, sunt enim et nature rerum consentanea, mul
tisque experimentis comprobata. De quibus alibi
opportunius.

lLid., lin. 52. Ty *Aavxd φασι. Basilius, hom.
8: Κα γὰρ ἐχείνης fj ὄψις νυκτὸς μὲν ἔῤῥωται,
ἡλίου δὲ λάμφαντος ἁμαυροῦται. Ideoque noctu eam
vagari refert Aristoteles, De histor. animal., lib. 1,
cap. {, et lib. ix, cap. δὲ, ait. noctuas, vicinias,
et reliqua quse interdiu cernere nequeunt, noetu
venando cibum sibi acquirere. Verum non tota
nocte id facere, sed vespertino, et matutino. Apud
Photium in Bibliotheca, Antonius Diogenes in Incre-

B dibilium libris de insula Thule meminit civitatis, ca-

jus incolz? noctu quidem vident, interdiu czecutiunt.

lbid., p. 94. Hrixa &' al νγυκτερίδες. Basilius,
hom.8: Πῶς τετράπους τὸ αὐτὸ xai πτηνὸν fj νν-
χτερὶς, πῶς µόνη τῶν ὀρνίθων ὁδοῦσι χέχρτται, χαὶ
ζωοτοχεῖ μὲν ὡς τετράποδα, ἐπιπολάζει δὲ τῷ ἀέρι
οὐχὶ πτέρῳ κουφιζοµένη, ἀλλ᾽ ὑμένι τινὶ δερµατίνῳ.
Πῶς μέντοι καὶ τοῦτο ἔχει τι φιλάλληλον ἐν τῇ φύσει"
χαὶ γὰρ ὥσπερ ὁρμαθὸς ἀλλήλων al νυχτερίδες Eyov-
ται, xal µία τῆς μιᾶς Πρτηνται' ὅπερ ἐφ᾽ ἡμῶν τῶν
ἀνθρώπων οὗ ῥάδιον κατορθωθῆνα;. Et ante hos Ho-
merus, lib. ultimo Οάψεεεα :
Ὡς δ᾽ ὅτε γυκτερίδες μυχῷ ἄντρου θεσπεσίἰοιο
Τρίζουσαι ποτέονται, ἐπεὶ χέτις ἀποπέσῃσιν
Ορμαθοῦ ἐκ πέτρης, ἀγά &'. ἁ1λήλῃσιν ἔχονται.

lbid., lin. 56. Μόνον δὲ τῶν πετεινῶν. Hune
nec murem esse, nec volucrem dicebat Varro apcd
Nonium : Vespertilio animal volucre biforme (elii
diforme) dictum quod vespere se ad volatum proferat
noctis. Var. Agathone :

Quid multa? Vespertilio factus sum, neque

In muribus plane, neque in volucribus sum.
Et Angelus Politianus in quadam epistola : Dum
nec mures plane, nec aves sumus, uirisque tamen nes
probare tentamus, causam hujus hasitationis optime
explicat Aristoteles, lib. De partibus anim., cap.
15, quem consule. |

Ibid., liu. 57. Πέτρα cxsAéc. Forsan τετρασχε-
λές, ut idem innuat quod Basilius loco supradicto
voce τετράπουν. Qux idem est quod πεξόν, et ες
adverso respondet πτηνῷ. Horus, lib. 1, cap. 33,
inter omnes volucres vespertilionem dentes et mam-
mas habere dicit. Αὕτη γὰρ uóvr τῶν ἄλλων πτη-
νῶν ὁδόντας xai μαστοὺς ἔχει. Et Plinius, lib. σι,
cap. 597 οί 359 : Volucrum nulli dentes prater. ve-
spertilionem ; ek lib. x, c. 61: Volucrum animal pa-
rit vespertilio tantum, cui et membranacem pinne
uni. Eadem sola volucrum lacte nutrit, ubera ad-
movens, geminos volitat. amplexa infantes : secum-
que deportat, Eidem coxendix una traditur, et in ci-
batu culices. gratissimi. Isidorus. Lib. xm, cap. Ἱ,
hac omnia ita complexus est : Vespertilio pro tem-
pore nomen accepit, eo quod lueem (ugiens. crepu-
sculo vespertino circumrolat, vracipiti motu acta, et

901

IN EUSTATHII HEXAEMERON ΔΟΤΑ.

923

fenuissimis brachiorum membris suspensa : animal À (ita enim corrigo) sunt, nec usquam alibi. Quod vel

murium simile, non tam voce resonans quam stridore,
specie quoque volatilis simul et. quadrupes, quod in
aliis avibus. reperiri non solet. Quze cum brachia pe-
desque habeat, quid mirum οἱ τετρασχελές sit no-
stro auctori? quamvis unum tantum σχέλος illi
tradi Plinius affirmet. id tamen notum est esse sine
genuum, malleolorum pedumque articulis.

lbid., lin. 59. Οἱ δὲ τέττιγες. Basilius, hom. 8,
Τίς 4 τρόπος τῖς µελῳδίας τοῦ τέττιγος. Πῶς ἐν τῇ
µεσημθρίᾳ ἑαυτῶν εἰσιν ᾠδικώτεροι τῇ ὀλχῇ τοῦ
ἀέρος, ἣν ἐν τῇ διαστολῇ ποιοῦνται τοῦ θώραχος Ex-
διδοµένου τοῦ φθόγγου. Aristoteles, De histor. ani-
imal., cap. 50, Proveniunt large copie imbrium.

Ibid. Ἡσυχάζουσι δὲ καιρόν. Aristoteles, lib.
σι, De histor. anim., cap. 17 : Cicade ubi erupe-
funt, oleis, aut arundinibus insidunt : et, cum rupto
operculo exeunt, parvum quiddam in eo relinquunt
hymoris, nec multo post volant, et incipiunt cazere.

Col. 737, lin. 1. Π.Ιήττειν' δὲ καὶ δει». Causam
quare cicade canant exponit Aristoteles, lib. De
juvent. et senect.. vita. et mort. et respir., -cap. 11.
Videntur enim ea ratione illa scilicet membranarum
elatione anhelare, et refrigerari quodammodo ; et
lib. 1v De histor. animal. , cap. 9, declarat modum
hujus soni. Ait enim membranas illas spiritu inte-
riori moveri, non exteriori, illiusque spiritus at-
tritu sonum edi. Τά μὲν οὖν ἕντομα οὔτε φωνεῖ,
οὔτε διαλέγεται, ψοφεῖ δὲ τῷ ἔσω πνεύµατι, ob τῷ
θύραζε. Οὐδὲν γὰρ ἀναπνεῖ αὐτῶν, ἀλλὰ τὰ μὲν
βομθεῖν, οἷον µέλιττα, xal τὰ πτηνὰ αὐτῶν, τὰ
δὲ ἄδειν λέγεται, οἷον οἱ τέττιγες. Πάντα δὲ ταῦτα
ψοφοῖ τῷ ὑμήνι ὑπὸ τὸ ζῶμα ὅσον διἠρητον, olov
τὸ τῶν τεττίγων Ὑγένὸς τῇ τρίψφει τοῦ πνεύματος.
ideoque ad hoc ut canant necesse est, ut sint
prsecinctu. dividuze, et sub septo transverso dis-
sectum esse illis, sive majores] sint, sive mino-
res, nam non dividuis, et quibus non est scissum,
mute sunt omnino. Dorso illas resonare scripsit
Horus, lib. n, cap. 55, Οὗτος γὰρ διὰ τοῦ στόματος
οὐ Aalct ἀλλά διὰ τῆς ῥάχεως φθεγγόµενος χαλὸν
μέλος ἀείδει. Et. /E£lianus, De histor. animal., lib. 1,
cap. 20. Τὰ μὲν ἄλλα τῶν Ἰνδιχῶν ὀρνέων εὔστο-
pst, χαὶ «Tj γλὠττῃ φθέγγεται δίχην ἀνθρώπου '

solo /Eliani testimonio refellet quis : is enim, lib.
"n, De histor. anim., cap. 55, ait in Macedonia sues,
et genus quoddam cicadarum esse mutum; et ad-
ducta ratione à Strabone facili id negotio posset
probari, cum ea causa non in Rheginis tantum, sed
et in aliis etiam vim suam obtineat. Quin Theo-
phylactus Simocatus, quaest. natur. 15, affirmat ci-
cadas omnes feminas mulas esse, earumque frigi-
ditatem causam esse vult, Τέττιξ οὖν θήλεια κατὰ
πολὺ φυχροτέρα τοῦ ἄῤῥενος, xal φύσις αὐτῇ τὴν
σιωπὴν ἐγχελεύεται, ἐπίτασιν ἐντιθεῖσα ψυχρότητος.
Διὸ χωτίλος τέττιξ οὐχ ἔστι θήλεια. Quod et de Seri-
phiis ranis, quie muta sunt, quzst. 48, tradit.
Ibid., lin. 7. "Azep κοιν μέν. Omnium illa fuit
sententia, hominem esse divisum in partes duas,
corpus et animam, et hac aliquid habere cum Deo,
commune, illo cum brutis, et belluis, Et sicut ani-
mo cateris animantibus longe przsiat, animalia
arboribus, et virgultis, czeterisque sensu carentibus,
homini ex animo ratio, illis sensus ex corpore : ita
tamen ut et homini uti corporis compoti sensus
non denegetur. Interest autem inter hominem et
belluam illud maxime, quod bellua si movetur,
sensu movetur tantum, et ad przsens fertur, nihil-
que prater voluptatem sentit, ad eamque toto im-
petu rapitur; homo, cum sit rationis particeps,
eiiam dum sentit, quamvis sensu ducatur, elevat
sc tamen ad altiora consideranda, et divina intelli-

C genda, et in proprium usum non sensu actus, sed

ratione omnia accommodat. Quare etiam et causas
rerum et consecutiones videt, earumque progres-
sus uon ignorat. Utrorumque tamen sensus in ea-
dem fertur objecta et pari ratione abillis commutari
manifestum est, quidquid dicat Jamblichus. Neque
negariim in aliquibus ab hominibus belluas, in aliis
homines a belluis superari, quz est communis opi-
nio, et Aristotelic:e doctrin:e magis accommodata.
Sed hzc alterius sunt negotii. Satis sit illud, con-
stare hominem animo, boc est rationis compote
aliis animantibus esse praestantiorem, et eo solui
ab illis distingui. Quare szpius uno mecum reputo
Sallustiana illa vere aureain procemio De conjuratio-
ne Catiline, que veluti commentariorum huic no-

ol δὲ τέττιγες χατὰ τὴν ἰξύν εἰσι λαλίστατοι. Et D stro auctori lucem afferre possunt : Omnes homines

ante /Elianum Aristoteles, De histor. animal.,
lib. iv, cap. 7 : Cicada inter hec, et omnino in ani-
malium genere una ore carel : prolixum quiddam
campactum, indivisumque gerit, simile eis quod lin-
gua speciem refert; in iis quibus aculeus in ore : eo-
que ipso rorem hauril , alimentum unum et peculiare.
De cicadarum Rlieginarum silentio multa Strabo
Geographic lib. v1; Solinus, cap. 8, de silentio con-
venit, de causa dissentit, Et ex Granio ad fabulas,
οἱ poetarum deliramenta hzc rejicit ; nec in omni-
bus que ibi narrat verax, ait enim : Cicade apud
Rheginos mute, nec usquam alibi. Et eum secutus
Jsidorus, lib. xir, cap. 8 : Cicade ex cuculorum
naseuntur sputo. Hx in ltalia apud Rheginos mutze

qui sese student prestare ceteris animantibus, sum -
ma ope niti decet, ne vitam silentio transigant veluti
pecora, que natura prona atque ventri obedientia
finxit, sed omnis nostra vis in animo, el corpore sita
est. Animi imperio, corporis servitio magis utimur.
Alterum nobis cum diis, alterum cum belluis com-
mune est. (Quo mihi rectius esse videtur, ingenii
quam virium opibus gloriam querere : et quoniam
vila ipsa qua fruimur, brevis est, memoriam nostri,
quam maxime longam e[ficere. Nam divitiarum et
forme gloria, fluxa, atque fragilis est : virtus clara,
eternaque habetur. Disce tu, o homo Christiana di-
sciplina imbutus a viro ethnico, tuo animo, tuaque
ratione, ut jus, fasque requirit, uti; quid majesta-

9

LEONIS ALLATII

9924

tem tuam vilissimis animantium ductibus conspur- Α constantia, utilitate, pulchritudine, temperatione ,

cas feedissime? Homo es ad superiora destinatus,
ne contemnas quod in te elucet Divinitatis.

Ibid., lin. 9. Kal κινούµεγα κίνησιν. Multa hic
possent afferri de ratione motus animalium, quz
facultas requiratur, et quid tandem concurrat ad
motum hunc exsequendum, sed ea subtilioribus
philosophis relinquo. Adducam tamen unum vel
alterum ad hujus loci explicationem. Noster enim
Eustathius cum in verbis superioribus videretur
nescio quomodo , aninium brutis pecudibusque de-
negasse, et tantum sensum illis attribuisse, in his
se explicat, de quonam animo loquebatur ; ait enim,
animalia hzc, quz sensum una cum hominibus
communein habent, non tamen ejusdem perfectio-
nis animum, vivere et. moveri. non motu quo
moventur homines ; tunc enim et zqualem animum
participarent. Cum homo non intelligatur unquam
moveri, nisi ratione et fine primo ab intellectu
per discursum sibimetipsi proposito, quod animan-
tibus czteris omnino non convenit : ipsa enim ap-
petitu tantum, et imaginatione moventur. Quod
nobis auctor innuit, dum dicit : ο animalia ho-
mine minus perfectiora, natur: vi quadam, sangui-
ne atque aere impellente agi. De causa motus aui-
malium Aristoteles, lib. i11, De anima, text. 48, et
sequent. Refellit itaque his verbis eorum opinionem,
qui brutis rotionis vim et discursum attribuerunt.
Porphyrius, lib. im, De abstinentia ab esu carnium,

statuit, naturam omnibus animantibus, quibus sen- C

sum et memoriam dedit, rationem quoque, imo et
orationem, tam internam quam externam tribuisse,
idque pluribus argumentis, et Empedoclis, Platonis
et Aristotelis etiam testimoniis conatur ostendere.
Plutarchus, lib. v De placitis, cap. 20, Anaxagoram,
et Pythagoram idem sensisse testatur, «quibus ipse
suffragatur in Dialogo quem inscripsit, Quod brutis
ralio insit. Quo quid absurdius? quid insulsius?
Pluriimis rationibus hanc sententiam refellunt phi-
losophi apud Aristotelem, quos, si libet, consule.
Nobis vel hujusce rei meminisse satis sit.

lbid., lin. 11. Ἔστι δὲ xal ἐν αὐτοῖς. Sane
pulcherrima est hzc digressio in qua, ex omnibus
rebus a Deo creatis in hoc mundo, zeternam ejus-
dem Dei in hzc inferiora providentiam validissimis
rationibus confirmat; et qu:e alii longis ac divulsis
verborum structuris, pie tamen pertractarunt, ipse
compendiosa quadam arguinentoruin οἱ demon-
strationum enumeratione, succincte ac breviter
explicat. Elegantissime hoc argumentum pertractavit
Tbeodoretus decem sermonibus. Quare superfluum
mihi videtur hic aliorum testimonia ad hanc nostri
auctoris sententiam probandam inserere. Adjungam
tamen hic corollarii loco verba Lactantii Firmiani,
De [αίεα religione, cap. 2 : Nemo est enim tam ru-
dis, tam feris moribus, quin oculos suos in. colum
tollens, tametsi nesciat cujus Dei providentia regatur
hoc omne, quod cernitur, aliquam tamen esse intelli-
gat ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione,

nec posse fieri quin id quod mirabili ratione constat,
consilio majori aliquo sit instructum.

lbid. lin. 98. Ποῦ 4óroc ἐρεῖ. Rationem hane
fuse, disertissimeque prosequitur Methodius Pata-
rensis, lib. De libero arbitrio, contra Yalentinianos,
quem vide, et Ciceroi Denat. deorum. Quod Aristo-
telem negasse refert Atticus apud Eusebium, Ἆρι-
στοτέλης µέχρι σελήνης στήσας τὸ θεῖον, τὰ λοιπὰ
τοῦ χόσµου περιγράφει τῆς τοῦ θεοῦ προνοίας.

lbid., lin. 40. dei γὰρ τὰ αρὸς τίνος. Aristo-
teles, sivealiusquispiam de mundo ad Alexandrum,
exemplo animz, quas in homine non videtur, et ta-
men necesse est fateri omnia, quz per hominem
fiunt ab illa provenire probat, Deum, vel potius ad

B Dei cognitionem nos ex illius operibus posse per-

venire, qui elsi nostri aspectus aciem fugit, fit ta-
men ipsis operibus perspicuus et manifeslus : et
hoc nullo modo obesse aut illi ad agenduim, »ut no-
bis ad fidem hisce rebus accommodandam, Καὶ γὰρ
ἡ Φυχἠ, δι’ ἣν ζῶμέν τε καὶ πόλεις xoY οἴχους ἔχο-
μεν, ἀόρατος οὖσα τοῖς ἔργοις αὐτοῖς ὁρᾶται. Πᾶς
γὰρ ὁ τοῦ βίος διάχοσµος ὑπὸ ταύτης εὕρηται, xai
διατέταχται, xal συνέχεται. Et inferius, Ταῦτα χρὴ
καὶ περ) θεοῦ διανοεῖσθαι, δυνάμει μὲν ὄντος ἴσχυ-
ροτάτον, κάλλει δὲ εὐπρεπεστάτου, ζωῇ δὲ ἀθανάτου,
ἀρετῇῃ δὲ χρατίστου. Διὸ πάση θνττῇ φύσει γενόμενος
ἀθεώρητος ἀπ᾿ αὐτῶν τῶν ἔργων θεωρεῖτα;. Τὰ γὰρ
πάθη, καὶ τὰ δι ἀέρος ἅπαντα, xai τὰ ἐπὶ γης, xal
τὰ ἐν ὕδατι θεοῦ λέγοιτο ἂν ὄντως ἔργα εἶναι, τοῦ τὸν
χόσμον ἐπέχοντος, ἐς οὗ, χατὰ τὸν φυσιχὸν Ἐμπε-
δοχλέα,

Iláv0' ὅσα «€ ἦν, ὅσα τ' ἐσεὶν ἰδ' ὅσσα τε ἔσται
[ἀπίσσω,

Δέγδρεά c ἐ6δ.άστησε, xal ἀνγέρες ἠδὲ γυναἴχες,
Θἡρές τ) οἷωνοί τε, xal ὑδατοθρέμμογες ἰχθὺς.

Vide etiam αι sequuntur.

lbid., lin. 47. ΣυγγεΥγᾶται μὲν γάρ. Basilius,
hom. 9, Συναπεγεννίέθη ὁ θυμὸς τῷ λέοντι, τὸ µο-
ναστιχὸν αὑτοῦ τῆς ζωῆς, τὸ ἀχοινώνητον πρὸς τὸ
ὁμόφυλον. Οἷον γάρ τις τύραννος τῶν ἁλόγων διὰ τὴν
Ex φύσεως ὑπεροψίαν, τὴν πρὸς τοὺς πολλοὺς όμοτι-
μίαν o9 χαταδέχεται' ὅσγε οὐδὲ χθιξὴν τροφὴν mpos-
[ετα:, οὐδ) àv τὰ λείψανα τῆς ἑαυτοῦ θήᾳρας ἐπέλθοι”
ᾧ xai τηλικαῦτα τῆς φωνῖῆς τὰ ὄργανα ἡ quate
ἑνέθηχεν, ὥστε πολλὰ τῶν ζώων, ὑπερθάλλοντα τῇ
ταχύτητι, µόνῳ πολλάχις ἁλίσχεσθαι τῷ Bouyf uat.
Similia leguntur apud Eliam Cretensem episcopum,
et Glycam lib. 1 Aunal., θυμός apud Gr:ecos vox est
πολύσημος, ideoque variis interpretalionibus sub-
jecta, maxime in hac re de qua agitur, omnes enim
leoni aptari posse videntur. Quare quidam fsrorem,
alii animum, iram, furorem, quidam etiam, animum
generosum. Ego potius iracundiam, cum generositate
conjunxi, ul vim Graece vocis, el leonis naturam
clarius explicarem. Horus, lib. 11, cap. 17, θυμὸν
βουλόμενοι δηλῶσαι λέοντα ζωγραςοῦσιν. Sed difficile
est causam generositatis potissimam explicare.
Martialis, lib. xi, epigram. de Ligurra :

935

In tauros Libyci ruunt leones ,

Non sunt papilionibus molesti.
Matthzus Raderus, quem semper eruditionis, do-
ctring, elegantizeque ergo admiratus sum, quoque
monachii familiarissime usus sum, dum bibliothe-
cam Palatinam Heidelberga, spolium factam, et
tropeum missam Gregorio decimo quinto a Maxi-
miliano utriusque Bavarie duce (cujus eximias
laudes et virtutes, pietatem in Deum, animum in
religionem catholicam ardentem, in subditos libe-
ralem, in alios generosum, austerum in senietipsum
silentio lic prietereo, aliis σαλπιγχταῖς τε xal xf-
ρυξι pondus hoc et laborem relinquens), Romam
transvehendam curarem, quam tandem Dei mu-
nere, et tanti principis gloria, ope, ac beneficiis

sanam incolumemque iransvexi, inquam, Raderus B

ibidem ait : Leo Ὑενναιότατον θηρίον mon savit
ἐπ bestiolas, et minores feras, hinnulos, lepores, cu-
niculos, mullo minus papiliones, sed in (auros, in-
gentesque belluas , cujus ingenii,et indolis fuisse le-
guniur et canes apud Plinium, lib. viu, cap. 40,
missi Alexandro Macedonum, elc, /£lianus tamen
ita ex liac gencrositate delabi refert, ut assuescant
mansuefacti a venatoribus, veluti canes ad venan-
dos hinnulos, apros, cervos et alia, lib. xvi, cap.
$6, et hunc AElani locum in suis Comment. in
Martialem ; lib. 1, epig. 9, ipse Raderus retulit, El δὲ
ἁλῶναι δυνηθεῖεν, πραῦνονταί γε, ἀλλ οὐχ οἱ µέγιστοι,
χαὶ ἡμεροῦνταί ve, xaX γίνουταί γε ῥᾷστα τιθασσοὶ, ὡς
ἄγειν τε ὑπὸ ῥυτΏῆρος, καὶ χατὰ κυναγωγοὺς ἐπὶ θήραν
χεµάδων, χαὶ ἑλάφων, καὶ συῶν, χα) ταύρων, xat ἀγρίων
ὄνων' cla γὰρ χαὶ ῥινηλατῆσαι, ὡς ἀχούω, δεινοί. Et
Marcus Pauli Venetus, lib. i1 De moribus et consuet.
Orient. regionum et Tartarorum, de magno Kam
verba faciens, Habet, scribit, rez pro suc venatio-
nis solatio leopardos multos domesticos, qui cum ho-
minibus ad venationem assueti. sunt, et. pro hujus
venatione optimi, multasque bestias capiunt. Simili-
ter linceos habet αά venandum | industrios. [labet
elium leones maximos et pulcherrimos, mc3ores illis
qui in. Babylonia sunt, qui in pilo pellium ungulas
habent per. longum coloris varii, nigri et rubri. Qui
etiam docti sunt. cum. hominibus venari, et apros,
€rsos, cervos, capras, onaaros, bovesque silvesires

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOT E.
À σώματος ῥώμῃ θαῤῥοῦντος ἄμφω, εἶτα οὐ δεῖται θατέ-

ρου ὁ ἕτερος, ὥς φασιν οἱ πρεσθύτεροι. Plinius, lib.vin,
cap. 16, alias hujus rei causas affert : Generositas in
periculis ma.cime deprehenditur : non in illo tantum-
modo, quod spernens tela diu se terrore solo tuetur,
ac velut cogi testatur : cooriturque non tanquam pe-
riculo coactus, sed tanquam amentic iratus. Bla no-
bilior animi significatio, quamlibet magna canum
εἰ venantium urgente vi, contemplim, restitansque
cedit in campis et. ubi spectari potest. Idem ubi vir-
gulta silvasque penetravit, acerrimo cursu. fertur,
velut. abscondente turpitudinem loco. Noster auctoft
quasdam ex Lis alligit, alias adjunxit, dum illi
solitudirem et recessum amica, et cibos externos
dedignando novos capessere affirmat.

lbid., lin. 49. 0006 x0 τροφή». JAlianvs
De hist. animal., lib. v, cap. 59, hujus rei causam
et modum narrat, nec in omnibus verum esse vult.
Ὅταν δὲ εἰς κόρον ἐμπλησθῇ, βούλεται μὲν ταµιεύ-
σασθαι χαὶ εἰσαῦθις αἰδὼς δὲ ἴσχει αὐτὸν φρουρεῖν
παραµένοντα, ὡς τροφῆς χήτει λιμὸν δεδιότα. θὐχοῦν
περιχανὼν ἐμπνεῖ μὲν τοῦ χαθ) αὑτὸν ἄσθματος, xat
τούτῳ τὴν φυλαχὴν ἐπιτρέπει, ἁπαλλάττεταί γε μὴν
αὐτός. Τὰ δὲ ἄλλα ζῶα Έκοντα, χαὶ αἰσθόμενα ὅπου
λείφανον ἐστι τὸ χείµενο», οὗ τολμῶσι προσάψασθαι,
ἀλλ᾽ ἁπαλλάττεται δεδιότα δοχεῖν συλᾷν, xal περιχό-
πτειν τι τοῦ σφετέρου βασιλέως. Τὸν δὲ ἄρα, εἰ μὲν
εὐθηρία Υένοιτο xal ἑτέρου, χαὶ εὐερμία, λήθη τοῦ
πρὠτου λαμθάνει, xaX ὡς ἕωλον ἀτιμάσας, ἁπαλλάτ-
τεται, εἰ δὲ μὴ ὡς ἐπ᾽ οἰχεῖον θησαύρισμα παραγένε-
ται. Eadem habet Phile in lambis, quomodo autem
vescatur carnibus et cibo utatur immodico, ine-
diamque patiatur, scribit Aristoteles, De nistoria
anim., lib. vir, cap. 5.

Ihid. lin. 30. ᾿Οξεῖαν δ ἔχει τὴν αἴσθησι'.
/Elianus, lib. xvi, cap. 26, Εἰσὶ γὰρ ὡς ἀχούω xal
ῥινηλατήσαι δεινοί.

lbid., lin. 53. Τὰ ἴχνγη τῇ σόδῃ. Elianus, De
histor. animal., lib. 1x, cap. 50, Λέων δὲ ὅταν βα-
δίζῃ οὐκ εὐθύωρον πρόεισιν, αὐδὲ £d τῶν ἰχνῶν Éav-
τοῦ ἁπλᾶ εἶναι xal τὰ ἱνδάλματα, ἀλλὰ mh μὲν πρό-
εισι, T δὲ ἐπάνεισι, xal ao πάλιν τοῦ πρόσω ἔχεται,
χαὶ μέντοι xal ἴεται τοὔμπαλιν. Εἶτα προχωρεὶ τὴν
ὁδὸν, xaX ἀφανίσει τοῖς θηραταῖς lévat χατὰ στίδον,

eum venaloribus capere. (Quando regis venalores ϱ την ἑαυτοῦ, xat ῥᾳδίως τῶν χοίτην ἔνθα ἀναπαύεται,

leones volunt secum αά venationem ducere, duos ex
eis in cclvea. ducunt, quorum quilibet comites habet
aquilas mulas domesticas, que adeo feroces sunt, ut
lepores, capras, damulas, vulpes capiant ; intes quas
tante audacie plurime sunt, ut magno impetu | in
«προς insiliaut, nec ab eis se possint lupi defendere,
donec capiantur. Leonum itaque generositatis cau-
5310 ad aliud caput videtur referre idem JElianus,
lib. iv, cap. 25. Quod non simul leo, et lezna, sed
seorsim ad venationem et potum abeant, quod
suis uterque viribus confisus, alterius opem non
desideret. Λύχω συννόµω, xa ἵππω, λέοντέ γε μὴν
οὐκ ἑστόν. Λέαινα γὰρ χαὶ λέων obse τὴν αὐτὴν ἴασιν,
οὔτε ἐπὶ θήρας, οὔτε πιόµενοι. Τὸ δὲ αἴτιον τῇ τοῦ

xaX οἰχεῖ σὺν τοῖς σχύμνοις εὑρίσχειν. Et Petrus
Damianus, lib. n, epist. 18, Leo cum a venatoribus
qua'rritur, eorum proiiuus odore concepto ut perse-
quentium se deludat indaginem, versute struit frau-
duleutig novitatem. Caudam quippe per lerram
trahens vestigia sua dum graditur operit, sicque ve-
nantium laqueos ne capiatur evadit.

lbid., liu. 54. Πηρὸς δὲ αὐτοῦ d. Leonem nasci
oculis apertis Democritus aiebat, tanquam statim
a partu iracundum. ZElianus, lib. v, cap. 39: Aéyet
Δημόκριτος τῶν ζώων µόνον τὸν λέοντα ἐχπεπτω-
µένοις τίχτεσθαι τοῖς ὀφθαλμοῖς, Ίδη τρόπον τινά
τεθυμωμένον, καὶ ἐξ ὠδίνων δρασείοντά τι µανικόν,
]pse tamen, cap. 24. Οἱ δὲ σχύµνοι ἀρτιγεννεῖς µι»

921
xpo c£ εἶσι xai τνφλοί, et Pbile, in iambis

Avoir δὲ pnvóv τὰ βρέφη προέρχεται,

Σχύλαξι τυρ.λοῖς ἐἔμφερη, καὶ µετρίως,

Καὶ Aevxór ἑμπίπτογτα µαστεύει ydAa.
Et ridiculus sane censeri deberet, si quis pro De-
mocrito, diceret eum non ideo leonum liberos c:-
cos non esse affirmare quod apertis oculis nasci
dixisset. Videmus enim quaedam animalia, qua
etsi patentes habent oculos, tamen non vident, ut
lepus dum dormit, et nos etiam infra de leone
dicemus. Pari itaque ratione possemus dicere,
leones dum nascuntur, quamvis apertis et hian-
tibus sint oculis, czecos esse, neque cernere. Nani-
que Aristoteles, cui in hoc sicut et in aliis potior
fides, lib. De gener. anim. c. &, ait, circa medium,

LEONIS ALLATII
A Τι, cap. 8. Nicolaus Leonicenus in quzstionibus

933

naturalibus duas hujusce proprietatis causas reddit.
Cur leones iracundi terga sua cauda flagellant? An
quia leonum animi indez est cauda ? et reliqua Plinii
verba. An quod iracundia, accenso circa precordia
calore, provenire dicitur ? calidi enim est movere cum
omnia, tum ea magis et crebrius, qug mobiliore ezsi-
stunt, qualis sane in animantibus omnibus est cauda,
Hinc cauda ἀλκαία dicta, quod illa se ad fortitudinem
excitet. Interpres Apollonii lib. rv, ᾽Αλχκαίη λέγεται
χυρίως fj τοῦ λέοντος οὐρὰ, àmb δ' αὐτῆς εἰς ἀλχὶν
πρέπεσθαι.

Jbid., lin. 7. Γηράσας δὲ xal sic. Origenes,
cat. ín Jerem. cap. v, y. 0, Ὁ δὲ λέων, ὡς ἱστορεῖ-
ται, γηράσας, περὶ τὰς πόλεις νέµεται, θηρεύειν

Quadrupedum qua multifida sunt, ut canis, leo, lupus B θέ]ων ἀνθρώπους. JElianus, De histor. animal.

vulpes, lupus cervarius, omnia «508 generant, post
palpebra dehiscunt; et lib. 1v, cap. 6, Quedam enim
ez iis catulos inarticulatos propemodum pariunt, ut
vulpes, ursa, leena, et alia nonnulla, sed omnia fere
ε9608, «t ea qu& modo dixi atque etiam canis, lupa,
lupus cervarius. Et inter hos tantum excipit suem,
qu$ sola parit perfectos. Ex quibus clarum est,
legnam oculis occlusis filios gignere. Vana ergo
erit ac futilis illa pro Democrito responsio. Deme-
criti opinionem secutus est etiam Plutarchus.

Ibid., lin. 55. Kal τρεῖς ἡμέρας. Epiphanius in
Physiologo, cap. 2, Οταν τέξηται τὸν αὐτῆς σχύμνον
ἡ λέαινα, ἄπνουν τε χαὶ τυφλὸν τυγχανόντα, ἐμθλέ-
πουσα προκαθέζεται προσέχουσα αὐτῷ τρ.ἡµερον.
Μετὰ δὲ τὸ συμπληρωθῆναι τὰς τρεῖς τῶν ἡμερῶν
προσπελάζων ἄῤῥην λέων, xat ἐμφυσήσας αὐτῷ, xal
εὐθὺς βλέπει, καὶ C1). Locum PhAysiologi laudat Ori-
genes, hom. 17 in cap. xvix, Genes. : Physiologus
de catulo leonum hac scribit, quod, cum fuerit natus,
tribus diebus et tribus noctibus dormiat. Tunc deinde
patris gemitu, vel rugitu, tanquam treme[actus cu-
bilis locus suscitat. catulum. dormientem. Isidorus
eamdem sententiam ex Origene exscripsit. Et Ru-
finus, lib. De benedict. patriarch. refert tradi a
physiologis hanc esse catuli leonis naturam, cum
natus est triduum dormire, tertio autem die fremitu
patris tremefacto cubili excitari.

Col. 740, lin. 1. Ἡνίκα &" ἀνθρώπῳ. Lucanus
lib. 11,

Moz ubi se seva stimulavit verbere caude.
Jlianus, lib. vt, cap. 4, Καὶ μέντοι xal ὁ λέων
τῇ ἀλχαίᾳ ἑαυτῶν ἐπεγείρει µαστίζων, xoi βλα-
κξύειν, χαὶ ἑλινύειν οὐχ ἐπιτρέπων. Καὶ τοῦτο δὲ ὁ
ποιητῆς εἰδὼς ὥδει περὶ τοῦ λέοντος. EL lib. xii,
eap. 14. Plinius, lib. vir, cap. 16, Leonum animi
indez cauda, sicut et ipsorum aures. Namque el has
nolas generosissimo cuique natura tribuit. Immota
ergo , placidus, clemens, blandientique similis, quod
rarum est : crebrior enim iracundia ejus in prinei-
pio terra verberatur, incremento terga, ceu quodam
incitamento flagellautur. — Theocritus, Idyl. 23,
Μαχρὶνδὲ map! ἰγνύῇσιν ἕἔλιξεν Κέρχον, ἄφαρ δὲ
μάχης ἐμνήσατο Consule Caium Rodiginum, lib.

lib. τν, cap. 54, Τοῦ γήρως δὲ ἐἑπαρχόμενος, καὶ
ὑπὸ τὰ αὔλια ἔρχεται, xot ἐπὶ τὰς χαλύδας, xax ἐπὶ
πὰς οἰχῆσεις τὰς τῶν νοµέων τὰς ὑπάντρους. Ta
γὰρ ὀρείοις ἔτι θήραις ἐπιθαῤῥεῖν ἀδύνατὸς ἐστιν.
Quz ita carmine expressit Phile in iambis.

"Οταν δὲ γηρᾷ, xal τροφῆς χρείαν ἔχει,

Ἐπεὶ τὸ θαῤῥεϊν elc τὸ 0npgv οὐκ ἔχεε,

Φοιτᾷ πρὸς ἀγροὺς xal γομαῖς ἐγαυ.λίοις.

Et horum primus Aristoteles lib. 1, cap. M,
Adeunt urbes, et injsriam hominibus inferunt, potis-
simum tempore sud senectutis : tunc enim per corpo-
ris imbecillitatem, οἱ dentium defectionem venari ne-
queunt.

lbid., lin. 8. "Ecc: δὲ αὐτοῦ τὸ στόμα. Chry-
sostomus, in cap. vi Jobi, Δυσῶδες γὰρ τοῦτο τὸ
θηρίον μεθ) ὑπερθολῆς. Ἐπειδὴ γὰρ ἔχει την ἀπὸ τῆς
φύσεως πλεονεξίαν, ἑτέρως αὐτὸν τῶν ἄλλων φαυ-
λότερον ἐποίησεν ὁ Θεός. De ejus δυσωδίᾳ plura Ari-
stoteles, et alii.

Jbid. lin. 9. Καθεύδων δὲ dvd. Horus, lib. 1,
e. 19, Ἐπειδὴ ὁ λέων ἐν τῷ ἐγρηγορέναι μέμυχε
τοὺς ὀφθαλμοὺς, Χοιμώμενος δὲ ἀνεωγότας κούσους
ἔχει. Plutarchus , 1v. Sympos., quaest. 5, oculos
leonis dormientis ait, suffulgere, dormire autem
momento temporis.:Phile, in iambis, etiam caudam
ipsum in quiete movere, ait. Vide de hoc /£lianum,
lib. v, cap. 39, Plinium et alios. De eorum sono
ita cecinit Oppianus Kvrnret. 9.

D
Οὐδ' ὕπγον μυχάτοισι» ἔχει παρὰ τέρµασι πέτρης,

᾽Αμϕαδὸν ὑπνώει δὲ θρασύφρονα θυμὸν ἑλίσσων.
Εὔδει δ᾽ ἔγθα κίχησι’ ὑπείροχος ἑσπερίῃ vot.

Ibid. Ἡ δὲ Aéawa μόλις ἑνός. Πα existimavit
Basilius, hom. 9, "O0ev λέοντος ἑνὸς μόλις ἡ λέαινα
µήτηρ Ὑίνεται. Ταῖς γὰρ ἀχμαῖς τῶν ὀνύχων διασκα-
ράξας τὴν µήτραν, οὕτω πρόεισιν, ὥς φασιν. Hujus
esse δεπίἰοπίίω videtur JEsopus in fabulis; ibi
enim lezna vulpi, glorianti multos se fetus edere,
unum respondit se tantum parere, sed leonem. He-
rodotus, lib. n, 'H δὲ δὴ λέαινα, ἓὸν ἰσχυρότατων
καὶ θρασύτατον, ἅπαξ bv τῷ βίῳ τίχτει ἕν. Tortooes
γὰρ συνεχδάλλει τῷ τέχνῳ τὰς μήτρας. Et AEgyptii,
ut est apud Horum, mulierem, que semel tentum

909

v

IN EUSTATHII HEXAEMERON ΝΟΤΑ.. ui

9.0

peperit significare volentes, leznam pingunt. Hzc A Plutarchus tv τοῖς Πολιτιμοῖς παβαγγέλμασιν,

enim bis non gerit uterum. Homerus aliter sentit :

Elotüxei ὥς εἰς τε Aéur περὶ οἷσι céxsccuv,

*Q ῥάτε νἡπι' ἄγοντι συγαγτήσονται ἐν 0A

"Αγ δρες ἑπαχτηρες.

Et alio in loco :

Πυκνὰ ud.la στεγά t

*) ῥά 0 ὑπὸ Cx V Oi eH eee rho
*"YA4nc éx πυχιγῆς.

Kt Aristoteles, De histor. animal., lib. τι, cap. 31,
lesenam vulvam cum partu emittere, deliram fabu-
lam ait, factaque ex eo, quod rarum genus ani-
malis est, nec rationem cur ;ta esset comperire
auctor ille [αυ] poterat. Et tradit lezenam primo
fetu parere quinque catulos, ac per annos singulos
uno minus ab uno sterilescente. Et lib. nt, De ge-
nerat. anim., cap. 14, hoc idem tradit, et ejus cau-
sam subdit, flyperine enim, 1d est, effetm, εἰ aves
et plante sunt; quod vitium nimia excrementi seces-
sio est, ut exhauste, effeueque dicantur, quo ita affi-
ciuntur. Hac eadem affectio cause leene etiam est,
ut sterilescat. Primum enim quinque aut sez parit
catulos, tum anno secundo quatuor, moz tres, deinde
pari modo per annos singulos minus uno, postremo
nullum, cum et excrementum omne consumptum jam
sit et etate desinente semen una de[ecerit. Hunc se-
quitur Plinius, lib. viti, cap.16 ; /Elianus, lib. iv, cap.
56: Phile, in lambis. Oppianus Κυγεγ. 5, v. 57:
Πεντάχι θη.Ίυτέρη δὲ τόκων ἀπελύσατο ζώνη»,
Βάξις áp' ἀτρεχέως ἀνεμώ-αιος, ὡς ἕνα τίκτει,
Πέντε φέρει πρὠτον ' ἁτὰρ πίσυρας μετέπειτα
Ὡδίνει σχύμγους, κατά ϐ) ἑξείης ὑπάγερθεν
Νηδύος ix τριτάτης τρεῖς ἔκθορον * ἐκ δὲ τε-
Ἁμϕίδυμοι παῖδες. Πύματον ὃ ἕνα velvacd benc
Γαστρὸς ἀριστόχοιο x.Avcór βασι]ῆα Aéorza.
Apud Philostratum ingens lezna octo catulos in
Utero gestare comperta. ldem auctor scribit leenam
sex mensibus uterum ferre, parere ter, primum tres,
post duos, ac unum postremo. Hic quadam addam
observatione non indigna. Philostratus lezenam sex
mensibus, /Elianus duobus wvterum ferre tradit.
Aristoteles, De gener. anim., lib. v, cap. 6, leonem
inter unicolora ponit, unicolora autem appellat
quorum genus totum unum colorem habet, quomo-
do leones fu!vi sunt semper. Plinius, lib. vii, cap.
41, scribit, Leonum tantum in Syria niger. Oppianus,
lib. ut, KvrnT. In eodem genere quosdam fulvos,
quosdam nigros, quos μελανοχρόους vocat, ut sunt
Athiopici, et lianus Indos nigri esse coloris affir-
mat lib. xvi, cap. 26, Δέρη ἑχείνων λεόντων µέ-
λαινά τε ἰδεῖν, καὶ φρίξασα ὀρθὴ ἑπανίσταται. Ari-
ιυἰοἰορ problem. sect. 10, num. 44, scribit leones
nunquam domesticos fieri, et pluribus hoc rationi-

bus, argumentisque probat. ld tamen aliter usu:

venisse habemus ex Plinio; nam ipse, lib. viij, cap.
16, narrat primum hominum leonem manu tractare
ausum, et ostendisse mansuefacturm, ideoque dam-
natum illo argumento, quod | niliil non persuasurus
vir tam artificis ingenii videbatur. Et male credi li-
berias. εἰ, cui. in tantum. cessisset eliam | feritas. Et

C

D

wadit eum leonem babuisse in castris σχευοφόρον,
quare solum vertere coactum, quod ad tyrannideni
aspirare id argumento foret. Et Alianus, lib. v,
cap. 359, de hoc idem scribit, et alio leone Beroni-
c0, ΠἩμερωθείς vs μὲν ἐξ ἔτι νεαροῦ, πραότατόν
ἐστι, xat ἐντυχεῖν ἠδυς, xa ἔστι φιλόπαις, καὶ πᾶν
ὁτιοῦν ὑπεμένει πραόνως τῷ τροφεῖ χαριζόµενος.
"Αννων γοῦν λέοντα εἶχε σχευαγωγὺν, xai Βερενίχῃ
λέων πρᾶος συνΏν, τῶν χομώντων διαφέρων οὐδέν'
ἐφαίδρυνε γοῦν τῇ γλώττῃ τὸ πρόσωπον αὐτῆς, xal
τὰς ῥυτίδας ἑλέαινε, καὶ fjv ὁμοτράπεζος, πράω»
τε xaX εὐτάχτως ἐσθίων, xal ἀνθρωπικῶς. 'Uvó-
µαρχος δὲ ὁ Κατάνης τύραννος, χαὶ ὁ Κλεομένους
υἱὸς συσσίτους εἶχον λέοντας, et lib. xu, cap.
25, in Elymma regione Adonidis templum esse,
et in eo mansuetos leones, qui homines templum
ingredientes adulando exciperent. Eos si ad ci-
bum advores, tanquam invitatos convivas adesse,
et quidquid porrexeris, postquam acceperint, mo-
deste et decenter abire; et lib. xvii, cap. 26, de
leonibus Indis sermonem habens, eos adeo assue-
fieri, ut et venatoribus ad alias feras venandas
$uam opem przstent, quem locum supra retulimus.
Illud item addam. Quemadmodum Aristoteles, loco
citato, opinionem illorum de uno tantum fetu lea:-
ns, ita et lib. vi, Hist. anim., refutat eorum opi-
nionem, qui putabant lupam semel tantum in vila
parere, et quidem duodecim anni diebus. ltein qua
supra ex llerodoto, et aliis de leenarum povotox!z
ascripsimus, de trigide tradit lsidorus, lib. xit,
cap. 2.

I5id., lin. 15. 'Payóator ἡ zdp&aJic. Basilius,
hom. 9, ᾿Ῥαγδαῖον fj πάρδαλις χαὶ ὀξύῤῥοπον «ai;
ὁρμαῖς. Ἐπιτήδειον αὐτῇῃ τὸ σῶμα cuvéQeuxcat τῇ
ὑγρότητι xal τῷ χούφῳ τοῖς τῆς φυχῆς χινήµασι
συνεπόµενον. Quidam pardalem, pardum et pan-
theram unum et idem esse opinati sunt. Alii distinxe-
runt, ita ut inter pantheras pardus sit mas, parda-
lis femina. Nos tamen pardalim sive pardum, a
panthera maxime differre una cum nostro Eustathio
existimamus, qui larum, veluti duorum specie di-
stinctorum mentionem facit. Habent enim et for-
mam diversam, et colores et multa alia, in quibus,
si idem essent, non differrent. Pardalim Oppianus
in duo genera distinxit, et depinxit, Κυνηγ. lib. t1,
quem consule : nos etiam infra nonnulla dice-
mus.

Ibid., lin. 14. Kal τῶν &AAur διαφέρων. Oppia-
nus, dicto libro :

Ὠκύτατον θείει. καὶ € áAxipov. 10vc ópobvec
Φαίης, ὁππότ ἴδοιο διηερίη» φορέεσθαι.

Vide item Philostratum.

lbid., lin. 46. Νωθρὰ ἡ φύσις. Basilius, hom. 9,
Νωθρὰ ἡ φύσις τῆς ἄρχου, ἰδιότροπον, καὶ τὸ ἦθος
Όπουλον, Bau ἑνδεδυχός' ὅμοιον ἡμφίεσται xa τὸ

᾿σῶμα, βαρὺ, συμπεπηγὸς, ἁδιάρθρωτον, πρέπον τῷ

ὄντι φωλάδι κατεφυγµένη.

933

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

954

Aristoteles, Περὶ θαυμασίων ἀχουσμάτων; Tbeo- A non resistit, Ρίφγιογ duriorqué materies, visibilem

phrastus, fragmento Περὶ τῶν µεταθαλλόντων τὰς
χρόας. Ὁ δὲ τάρανδος τὸ μὲν μέγεθός ἐστι χατὰ
βοῦν, τὸ ““ρόσωπον δὲ ὅμοιος ἑλάφῳ, πλὴν πλατύτε-
poc, ὡσανεὶ ἐχ δύο συγχείµενος ἐλαφείων προσώπων.
Δίχηλον δέ bot. xal χερασφόρον. Ἔχει δὲ τὸ χέρας
ἀτοφυάδας, ὥσπερ τὸ ἑλάφου, χαὶ τριχωτόν ἐστι δι᾽
ὅλου) περὶ γὰρ τὸ ὁστοῦν δέρµαιός ἐστιν ἑἐπίτασις,
ὅθεν ἡ ἔχφυσις. Τὸ δὲ δέρµα τῷ πάχει δαχτυλιαϊῖόν
ἐστιν, ἰσχυρὸν δὲ σφόδρα. Διὸ xaX τοῦ θώραχος ἐξανά-
ζοντες αὐτὸ ἰῶναι. Σπἀνιον δὲ τὸ ζῶον xal ὁλιγάχις
φαινόμενον. Θαυμαστὴ δὲ d µεταδολὴ, xoi ἐγγὺς
ἀπιστίας. Tol; μὲν γὰρ ἄλλοις ἓν τῷ δέρµατι γίνεται
ἡ µεταθολὴ, ἁλλοιουμένης τῆς ἑντὸς ὐγρότητος, εἴτε
αἱματώδους, εἰ xal τινος ἄλλης τοιαύττς οὖστς' ὥστε

speciem coloremque commulel, licet videre corpuscu-
lum chamaleontis ad colores quos videt facillima
conversione variari, Alii dicunt polypum et chamz-
leontein, aliaque similis naturze ct ingenii animalia
colores illos reddere, non quod iis reipsa imbuan-
tur, sed quia eum habeant corpus rarum οἱ trans-
meabile, per id tanquain per vitrum cernuntur re-
rum subjacentium colores, qui tamen allucinato
aspectu in ipsis animanlibus videntur insidere,
quemadmodum ct vitrum rebus coloratis imposi-
(um p'ngi videtur coloribus, qui per ipsum trans-
jucent. Aristoteles, lib. in, De hist. anim., lib. xi,
ait, chaimnzlleontem colorem mutare inflatum; quod
etiam de polypode dixit Theophrastus dicto loco,

φανερὰν εἶναι τὴν συµπάθειαν' fj δὲ τριχῶν µετα- B ut. legit. Henricus Stephanus, quam et meliorem

60) ξηρῶν τε ὄντων, χαὶ ἁπηρτημένων, xaX ἀθρόον
οὐ πεφυχότων ἀλλοιοῦσθαι, παράδοξος ἀληθῶς xai
ἀπίθανος µάλιστα πρὸς πολλὰ ποιχιλλοµένη. Ea-
dem Solinus, cap. 33, Mittit et Larandum boum
magniludine, bisulco vestigio, ramosis cornibus, ca-
pute cervino, ursino colore, et pariter villo profundo.
Hunc tarandum a(firmant habitum metu vertere ; et
cum. delitescit fieri assimilem cuicunque rei prozi-
macerit, sive illa saxo alba sit, seu fructelo virens,
sive quem alium modum praeferat. Faciunt hoc idem
in mari polypi, in terru chameleontes, sed et polypus
et chameleon glabra sunt, et pronius est cutis levi-
tate proximantia emulari. In hoc novum est, et sin-
gulare, hirsutiam pili colorum vices facere. Verum
ὡς ἐν προσθήκης µέρει non. ingratum fore lectori-
bus existimo. Si qus hujus colorum mutationis
causa sil investigemus. Superius enim quod im
presenti de tarando, de polypode dictum est, et
inferius de chamzleonte dicelur quam mutationem
preter tantorum lhominum auctoritaten. veram
esse, et. ipsa experientia compertum est. Et pri-
mum de polypo Plutarchus, lib. De causis naturali-
bus, cap. 19, ait, polypum carnem foraminibus,
meatibusque compluribus distinctam habere, ideo-
que defluxu atomorum a marinis saxis ad se at-
tracto receptoque, iis corpusculis vestiri eL eorum
colore circeumquaque perfuudi. Et cum quidam di-
cerent, ac rejicerent mutationem banc in genuinam

quamdam animalis ignaviam et pavorem, quod de p

chamaleonte etiam affirmarat Aristcteles, lib. 1v,
De part. animal., capit. 11. Pre nimio namque
metu multiformis eflücituar. ldem Plutarchus ait,
polypuui non trepidatione, sed ex industria id fa-
cere, et hac mutaüone ac veste, veluti dolo et
stratagemate, non caventibus insidias struere, lib.
quo disserit plusne rationis insit aquatilibus be-
stiis, quam terrenis. De chamzleonte idem Plutar-
ehus ibidem, illum ait, ex metu colores sibi proxi-
mos representare. D. Augustinus, lib. x: δε
Trinitate, cap. 2, eam colorum mutationem in
Chamzleonte ex imaginatione nasci auctor est.
Voluntas, inquit, circa imaginem sensui impressam

fantam vim habet, ut si admodum violenta. sit, ubi.

lectionem esse existimo, namque potius polypo qu:e
Theophrastus refert quam cham:eleonti conveniunt,
quamvis idem Stephanus in melioris not: codice
suspicelur χαµαιλέων fuisse scriptum. Quo deleto
in ejus locum πολύπους repositum sit; litura enim
quadam vestigia in illo videbantur superesse. Theo-
phrastus itaque ait : Ὁ δὲ πολύπους δοχεῖ τῷ πνεύ-
µατι ποιεῖν τὰς µεταθολάς. Πνευματιχὸν γὰρ φύσει.
Σημεῖον δὲ τὸ τοῦ πνεύματος (alii τοῦ πνεύμονος)
μέγεθος) σχεδὸν γὰρ δι ὅλου τοῦ σώματος τέταται.
"Apa δὲ χαὶ ἐξαιρόμενος αὐτὸς xal φυσσώμενος δηλός
ἐστιν. Et Aristoteles, De part. anim., lib. 1v, cap.
b, idem refert. Quid certi in hac restatuendum sit
difficlle quis posset excogitare, vel solum auctori-
tas, el si nulla esset ratio, tantorum virorum, tan-
quam certum statueret, quidquid dictum est. Ne
quid itaque tantos viros, vel eorum sententias im-
pugnare videaniur, absit hoc, semper magni feci,
semper adiniratus sum magnorum virorum ingenia,
dicainus omnes in hac re veras enarrasse, causas-
que certissimas, concludamusque ideo polypum et
chamzleontein defluxu. atomorum, hoc est, spiri-
tuum, quos unaqueque res pr: se fert, metu sive
dolo, sive alio quopiam naturze motu, per imagina-
tionem sensui inpressam, in corpore quasi aereo,
et translucido, et transmeabili, ideoque aptissimo
ad quamlibet mutationem £uscipiendam, omnes
colores admittere. Non subito multas adhuc et dif-
ficultates, et dubia superesse, sed qu: facillimo
negotio possint explicari, vel sola hac nostra eonclu-
sione, qu:?, ne prolixiores simus, omittimus, sed sat
id bene de chamzleonte, et polypo dicet quis ; quid de
tarando corpore crassiori quod et mirum, sed mirabi-
lius et villo? dicam quod et Theophrastus dicto locu.
Toi; μὲν γὰρ ἄλλοις ἐν τῷ δέρµατι γίνεται ἡ µετα-
θολὴ, ἀλλοιουμένης τῆς ἐντὸς ὑγρότητος, εἴτε αἷμα-
τώδους, ἡ xai τινος ἄλλης τοιαύτης οὔσης ὥστε
φανερὰν εἶναι τὴν συµπάθειαν' dj δὲ τριχῶν µετα-
60Xh, ξηρῶν τε ὄντων χαὶ ἁπηρτημένων, xal ἀθρόον
οὐ πεφυχότων ἀλλοιοῦσθαι, παράδοξος ἀληθῶς, xat
ἀπίθανος μάλιστα πρὸς πολλὰ ποικιλλοµένη. Quidni?
Non vereor id fateri Deum aliquid posse praestare,
cujus ego causas non assequar.

αὅ

LEONIS ALLATII

956

Ibid., lin. 46. Ὁμοίως δὲ xal ὁ χαμαι λέων. Cha- A οὔτε ὁρᾶσθαι, οὔτε γνωρίζεσθαι. Κλέπτει γὰρ ἑαυτὸν

mzleontem Aristoteles, lib. n De hist. anim., cap.
11, deseripsit fuse, οἱ Plinius, lib, vini, c. 93: Fi-
gura εί magnitudo erat lacerte nisi. crura. essent
recta el excelsiora, latera ventri junguntur, μὲ pisci-
bus, et spina simili modo ; eminet rostrum, ut. in
parvo haud absimile suillo, cauda praelonga in tenui-
tatem desinens, et implicans se viperinis orbibus ;
κριός adunci ; motus tardior, ut. testudini ; corpus
asperum ceu crocodilo : oculi in recessu cavo tenui
discrimine pregrandes, et corpori concolores; nun-
quam eos operit : nec pupillae motu, sed. totius oculi
versione circumspicit. Ipse celsus hianti semper ore.
Mutare colorem refert Aristoteles loco d. et 2, et
hic Plinius, Alianus, Plutarchus in Sympos. et
commentar. De adulatione; Gregorius Nazianz. 4
invectiva in Julianum ; Augustinus lib. n De Trini-
tate, cap. 2: Isidorus, lib. «t, cap. 2; Tertullianus
lib. De pallio, et Justinus martyr, Epist. ad Zenam
et Serenum. 'O δὲ νῦν μὲν ὠχρὸς, εἶτα ἑρυθρός. Τῷ
δὲ συγχρἰµατι τοῦ σώματος ποιχιλλόμενος, οὗτος
ὥσπερ χαμµαιλέων Ey τῷ χαύσων., xaX τῇ ἑἐρημίᾳ
περινοστεῖ, et Theodorus Tarsensis apud Photium
in Biblioth. Χαμαιλέων τὸ ζῶον εἰς πολλὰ χρώματα
«b σῶμα μεταδάλλει, xaX τοιοῦτος φαίνεται οἷον τὸ
πλησιάζον καὶ παραχείµενον αὐτῷ xàv ξύλον, χἂν λί-
θος, κἂν 6 τι τοιοῦτον f). Πρὸς γὰρ τὴν ἐχείνου χροιὰν
ἁρμολοχεῖ τὴν ἑαυτοῦ, εἰ Antigonus Carystius, cap.
90, Γίνεται δὲ ταὐτὸν χαὶ περὶ τὸν χαµαιλέοντα. Καὶ

πλανῶν τε ἅμα xal παρατρέπων τὴν τῶν ὁρωμένων
by. El γὰρ παρατύχῃς µέλανι τὸ εἶδος, ὁ δὲ
ἐξέτρεφε τὸ µόρφωμα εἰς χλωρότητα, ὥσπερ Tv us-
ταμφιεσάµενος. Εἶτα μέντοι ἀλλοῖος ἐφάνη λευχότητα
ὑποδὺς, καθάπερ προσωπεῖον ἕτερον, ἡ στολὴν ύπο-
κριτῆς ἄλλην. Plinius solo aere nec alio cibo ali
hoc animal tradidit. Ipse celsus hianti semper ore,
solus animalium nec cibo, nec potu alitur, nec alio
quam aeris alimento. Hoc tamen falsum esse ait
Franciseus Sanctius Commentar. in. Emblem. 52,
Alciati, et venari museas, scarabzos, locustas, for-
micas, et alia insecta quibus prsecipue vescitur.
Jacobus Dalecampius annot. in Plinii locum d.,
Quamvis famem multos menses toleret, lingua tamen
sesquipalmum [longa exerta, ac vibrata, mucoque
oblita, locustas, f(ormicas, muscas scarabeos et alia
insecta quibus vescitur, corripit, retinet, ad se addu-

it. Brodzus cap. 21, lib. vi, Theophrasto auctore

parum abest, quin pulmo totum corpus impleat,
ideoque dum auram captat οἱ consectatur avidius,
ea vivere sola crediderunt multi: quod et Pliniana
opinionis origo. Joannes Landius in ultima Syria
cum essel, ait, se vidisse unum e quinque quos
emerat chamzleonibus lingus repentino momen-
taneoque jaculatu muscam qua in ejus esset pe-
ctori legisse. Propterea illius a se dissecti linguam
narrabat inventam palmi longitudine, cavam, ina-
nem, in summa tanquam acetabulum cum muco,

γὰρ τοῖς στελέχεσι τῶν δένδρων, xal τοῖς φύλλοις, c quo predam tolleret. Julius Scaliger exerc. 196

καὶ τῇ 17j τὸν αὐτὸν τρόπον ἅπαντι τόπῳ συµµετα-
6άλλει τὴν χροιάν. Aristoteles ait mutari colorem in
toto corpore, nam et oculi concolores reliquo cor-
pori redduntur, et cauda eumdem colorem accipit.
Plinius, et coloris natura mutabilior, mutat namque
eum subinde, et oculis, et cauda, et toto corpore.
Theophrastus, lib. Περὶ τῶν ueca6uAAóvcov τὴν
χρόαν semper reddere queincunque attigerit prz-
ter rubrum, candidumque, Μεταθάλλει δὲ ὁ χαµαι-
λέων εἰς πάντα τὰ χρώματα” πλὴν τὴν εἰς τὸ λευ-
xbv xai τὸ ἐρυθρὸν οὐ δέχεται µεταθολἠν. Καὶ o)
πρὸς τὰ παραχείµενα µόνον χρώματα μεταθάλλει,
ἀλλὰ καὶ αὐτὸς καθ) ἑαυτὸν, ἑάν τις µόνον ἄψτται
αὑτοῦ, τὸ χρῶμα μεταθάλλει. Eandem habet Plinius,

in Cardanum, n. À, qui et multa alia quze sequun-
tur de forma, colore ejusque mutatione, item a
quibus vincatur coloribus, a quibus non, a Landio
accipit. Mirum est quod de chamzleontis in ser-
pentes odio narrat Scaliger diclo l. Is ex illis unum
quempiam speculatus in umbra captantem auras, aut
in radiis apricantem, in eam scandit arborem, que
illi imminet * unde ex ore filum demittit araneorum
more, in cujus filli extremo guttula s1t, margarite
splendore, ea lactum in vertice serpentem mori. Illud
etiam admirabilius si ad perpendiculum nequeat β-
lum demittere : quod. minus adamussim respondeat
ramus, in quo est inferiori loco ubi cubat serpens .
ita filum corrigere pedibus anterioribus, atque ejus

Plutarchus, lib. De dignoscendo amico ab adula- D tractum temperare, ut ad lineam quasi catheton de.

tore, et Solinus, Polyhist. cap. 45, idem sentiunt.
Phile inlambis concedit rubrum colorem, candidum
negat :

Χαμαι λέων, κράτιστε, τὸν χρὠτα τρέπει.
Zavpoc γὰρ àv ἄγτικρυς οὐκ ἔχει τρίχας
Kal νῦν μὲν ὠχρὸς, vor δὲ φαιὸς ylvecat,
Εἶτα πε.Ίιδνὸς, εἶτα χιῤῥὸς εἰς βάθος.

Καὶ vor ἐρυόρὸς, καὶ παραυτίκα uéAuc,

Καὶ στικτὸς ἂν γἐνοιτο δορκάδος δίκη».
Καὶ ξανθὸς ἂν φαίνοιθ) ὅδε, καθάπερ «Ἰέων.
Οὔὕτω δὲ σώματος τοῦδ᾽ ἆ.1λοιουμένου,

Τὸ «ευχὸν ἠγγόησεν "| φύσις µόνον.

AElianus, lib. χμ, De histor. animal. , cap. 14,

etiam candidi coloris mutationem in eo admittit. Xa-
µαιλέων τὸ ζῶον εἰς ἰδίαν ulav ypóav οὐ πέφυκεν

scendat.

lbid., lin. 49. Ac«Aór ἡ EAagoc. Aristot., lib. xi
De hist. anim., c. 1, cervos inter animalia inge-
niosa et timida annumerat. Oppianus Κυνηγες. lib.
n, De cervis :

A6Anxp) κραδίη, xal θυμὲς ἔσωῦύεν ἄνα.λχις,
Kal xwzal κεράτων αἱγμαὶ τὀσον árréAAovctr.
Οὕποτε γὰρ κεφα.1ῇφω ἑναντία δηρἰσαιντο.

Οὐ θηρσὶ χρατεροῖς, οὐκ ἀργαλέοισι κύνεσσω,
0ὐδ᾽ αὐτοῖς δει.]οῖς «ἰασιοκνήμοισι ἁαγωοις.
Quare et cervorum timiditas in proverbium vulga
abiit, ἐλάφειος àvhp, ἐπὶ τοῦ δξιλου Ex pet290pà;
τοῦ ζώου * δειλὸν γὰρ ἡ ἔλαφος, Sujdas et Zeno
bius. Unde, et Agamemnoni apud Homerum ες-

931

IN EUSTATHII HEXAEMERON ΝΟΤΑ..

028

probtálur Κυνὸς ὄμματ ἔχειν, χραδίην Ó* ἐλά- A At Eustathius non anhelitu sed attritu cornuum ad

goto. Boetius De consolatione philos. |. 1v, pro. 5:
Pavidus ac fugax non metuenda formidat : cervi
similis habeatur, ideoque ab Oppiano, l. iv 'A-
Ausvr., dvaAxe(n ἐλάφοιο vocatur. Hujus timiditatis
causa assignatur 3b Arist. De par. anim. 1. ni, c. 4,
cor magnum, et grandius, quoniam calorem pro-
portione cordis non habent, sed parum caloris in
Biagno conceptaculo erolescat ; itaque sanguis fri-
gidior est, et quod in ventriculis cordis, id etiam
in venis evenit. Sunt enim frigidiores, εἰ vena am-
pliores, εἰ ventriculi ampliores ; nam ut in parvo
et in magno domicilio, tantumdem ignis non aeque
calefacit, sed minus in magno, sic et in iis. calor
non pariler agit ; vas enim tam vena, quam veniricu-
lus est. Aliam hujus causam habet ]. it, ο. 4, quia
videlicct sanguis eorum dilutus, fibrasque non lia-
bet. Quorum enim sanguis fibris admodum multis
crassisque refertus est, hec terrena amplius constant
nalura, et animosa iracundia, proindeque furibunda
eunt, ira enim calorifica est. Verum si cervi libi-
dine flagrant, efferantur sicut et cetera animantia,
idque ex Aristotele De hist. anim. et Virgilio 1
Georgicorum nonnulli tradiderunt.

Ibid., lin. 49. Καὶ πρὸς tà ἑρπετά. Odia et ini-
micitias inter serpentes et cervos, et quanam ra-
tione alius in alium invehitur elegantissimis versi-
bus cecinit Oppiauus Κυγηγ. n et 'AAivc. n:
Ὡς &' óc. ἀνὰ ξυΊόχους ὁφίων ὁδὸν ἑξερεείψωγ

ύχδρως δ.Ίαφος ῥι'ή-Ίατον ἴχγος ávsvps ,
Χειὴν δ᾽ εἰσαφίχανε, καὶ ἑρπετὸν εἴρυσεν ἔξω,
Δάπτει Ó' ἐμμενέως. Ὁ ὅδ' ἑίσσεται ἁμφρί τε

[τοῦνα,
ΔΑρήν τε, στέργον τε. Τὰ δ' ἡμίδρωτα χέχυνται
Ἄνεα, x0.44à δ' ὀδόντες ὑπὸ στόμα δα
Et Nicander in Theriacis :
"H ὁπότε σκαρθμοὺς ἑλάφων ὀχεῇσιν d AíGac
Ἀνδρὸς ἐνισχήνψ'ῃ χοέων θυµοφθόρον lóv.
"Εξοχα γὰρ δο.]ιχοῖσι κινωπησταῖς κοτέουσι

Νεδροτόκοι καὶ ζόρκες. Αγιχγεύουσι δὲ πάντα
Τρόχμα.]ά 6᾽ αἱμασιάς τε, xal εἰ λυοὺς ἐρέοντες
Σμερδα.1έῃ µυκτηρος ἐπισπέρχοντες ἀῦτμῃ.

Theophrastus, lib. wv De causis plant., cap. 10: Οὐ
πῦαι ταῦτα πρόσφορα χατὰ τὰς τροφὰς, ἀλλ᾽ ἑχάστοις
χατὰ τὰς ἰδίας φύσεις' ὅπερ àv πολλοῖς μὲν Φανε--

pbv, ix πλείστης 5 ἀποφάσεως, ὡς εἰπεῖν, τῶν γε

γνωρίµων τὰ περὶ τοὺς ἐλάφους δῆλα * at τοὺς ὄφεις D

ἑσθίουσιν, ὑφ ὧν τὰ ἄλλα θνήῄσχουσι πολὺ µείζω
xaX ἱἰσχυρότερα vhv φύσιν ὄντα. Lucretius, lib. vi,
qui verborum Theophrasti initium sic interpretatus
est :

Et magis esse aliis alias animantibus aptas

Ries ad vitai rationem.
AElianus narrat hoc idem De hist. anim. lib. viu,
cap. 6, et libr. 11, cap. 9; Basilius Magnus in expo-
sitione psalm. xxvim ; Plinius libr. vini, capit. 352,
Kt iis est. cum serpente pugna, vestigant cavernas,
nariumque spiritu extrahunt, renitentes; Nicander in
Theriacis ; Martialis epigram. lib. xu :

Cervinus geliduni sorbet sic halitus anguem,
Caeuras alte sic rapit iris aquas.

ParnoL. Ga. XVIII.

petram eorumque ἀναθυμιάσει id facere cervum
scribit. Ideoque Plutarchus recte existimavit dictam
a Grecis ἔλαφον, non 8 cursu sed serpentes attra-
hendi facilitate : Οὐ παρὰ τὴν ἑλαφρότητα, ἀλλὰ
παρὰ τὴν ἕλξιν τοῦ ὄφεως. Et Athanasius in quse-
stionibus eamdem etymologiam servat. lta Epipha^
nius, in PAysiologo, cap. 5: Διὰ τοῦτο ἔλαφος ὀνο»
µάζεται, διὰ τὸ EXely τοὺς ὄφεις Ex τοῦ βάθονς. Sie
etiam in enarranda hac historia auctores non con-
veniunt, Eustathius namque prius cervum aquam
haurire, deinde serpentem de latebris ducere. Alii
eo pasto aquam expetere; qua si se infra scriptum
spatium non explerit, emori.

Col. 74, lin. 4. EL δὲ xal τῶν x£pdtov. Plinius,

B lib. x, capit. 70 : Cornus cervini odore serpentes fu-.—

gantur, sed mazime styracis, Et lib, xxvin, cap. 9 :
Ezitio serpentibus esse cervos nemo ignorat, ut. si
que sunt emtractas cavernis mandentes. Nec vero
fpsi spirantesque tantum. adversantur, sed membra-
tim quoque fugati eas nidore cornus, si uratur, di-
ctum est: at e summo gutture ustis ossibus congree
gari dicuntur, etc. Et lib. vim, cap. 22 : Ideo sin-
gulare abigendis serpentibus odor, adwsto cerviuo
cornu. Ea est bujus animantis in serpentes ἁντι-
πάθεια, ut et mortuum illis, et membratim sit exi-
tiosum, /Elianus, De histor. onim., lib. ix, cap.
20 : Τὸ τοῦ ἐλάφου χέρας θυμιώμενον , ἔτι τοὺς
ὄφεις διώχει δῆλόν ἐστιν. Et lib. 11, cap. 9 : "Ηδη
μέντοι χαὶ χέρας ἐλάφου τις ξέσας, εἶτα τὸ ξέσμα εἰς
πὺρ ἑνέδαλε, χαὶ ὁ χαπνὸς ἀνιὼν διώχει τοὺς ὄφεις
πανταχόθεν μηδὲ τὴν ὀσμὴν ὑπομόνοντας. Scholiastes
Apollonii lib. 11 Argonast., scribit: Cervinum corntü
adustum serpentes fugat, quemadmodum fumus
apes. Theophrastus fragmento Περὶ tow JAeyoyié-
Φων ζώων φθσνεῖν. Nicander in Alexipharmacis.
Orpheus in suo de lapidibus poemate, cervum,
cervi dotes, medicasque vites diligenter prosecutus
est.

lbid., lin. 6. Ἐπειδὰν δὲ dnzo6dAn. Cervorum
cornua quotannis abjici, et iterum germinare satis
notum in bistoria. Horus, Aristoteles, Plinius,
ZBlianus et alii. Hujus causa ex Democrito babetur
apud JElianum, lib. xu, cap. 18 : Αἱτίαν δὲ αὐτὸς,
Democritus scilicet, λέγει τῆς τῶν χεράτων τοῖς
ἑλάφοις ἀναφύσεως ἐκείνην εἶναι. Vide, Delapsa in
locis abditis et inaccessis terra olruunt. Aristot.,
De hist. anim., lib. 1x, cap. 5: Cornua etiam locis
difficillimis amittit, et qua inveniri nequeant, unde
illud proverbium ortum, Qua cervi amittunt cornua.
Plinius, lib. vi, cap. 52 : Cornua mares habent,
solique animalium omnibus annis stato veris tempore
amittunt. Ideo sub ipsa die quam mazime invía pe
tunt. Oppianus Κυνηγ. n :
Ἔξοχα &' ἐν θήρεσσιν ἐπ ἀγλαῖη χοµόωσι».
΄Ἄρσεγες εὐχέραοι, πο.ϊυδαίδα.ἰον Éproc ἔχοντες,
ὮἩ γὰρ ἐθσχιδέων κεράων ὥρῃσι πεσόντων
Βόθρον μὲν κατὰ γαῖαν ὀρυξάμενοι κατέθαφαν,
Ὄρρα κα µήεις ἔλῃσν’ àx' aüAdxoc ἀγτιδο]ήσας.
Απ auteni cervis femisig ^—--^ tint infra dicetur.

90

939

LEONIS ALLATII

910

ilbid., lin. 9. Ὡς àxoCadovca πρός. Amissis A διὰ τὸ θαῤῥεῖν ὡς ἔχοντες ᾧ ἀμύνονται. Quz ita La-

enim cornibus solitudinem petunt et loca inaccessa ;
quare id agant varii varie tradiderunt. Oppianus
KvrnT. 11 ad pudorem refert :

Κεύθονται 6" αὐτοὶ πυµἀάτοις Jaclowl τε θάµγοις

οι θήρεσσι χαρήατα cout ναι

νὰ, τά "E Ὃνιἄρριθ μετήορον ἀδίροντο.

Aristoteles tamen cum aliis eamdem quam hic no-
ster auctor causam affert, nimium quia muscarum
morsum metuunt, qua radices cornuum teneras
facile perforarent, cum summo eorum dolore. ltem
quia non babeant, quo se ab aliie feris propugnando
defendant, De hist. anim., lib. 1x, cap. 5 : Quasi
enim sua amiserit arma, cavet ne inermis reperia-
tur. Et inferius : Amitiunt singulis annis cornua

tine expressit Plinius : Erumpunt autem. renascen-
libus tuberibus primo aridam cutis similia. Eadem
teneris. iucrescunt. ferulis arundineas in particulas
molli plumata lanugine. Quandiu carent. iis, moc'i-
bus procedunt ad pabula, increscentia solis vapore
durant, ad arbores subinde experientes, ubi placuit
robur in aperta prodeunt. Sed n-fas est. hic omit-
tere in subjecta materia verbum Aristotelis, quod
magnis viris negotium facessisse, ex eorum inter-
pretationibus manifestum est. Ait Aristotelés :
"Hór δὲ εἴληπται ἀχαίτης ἔλαφος ἐπὶ τῶν χεράτων
ἔχον χιττὸν πολὺν πεφυχότα χλωρὸν, ὡς ἁπαλῶν bv-
των τῶν χεράτων ἑμφύοντα, ὥσπερ ἓν ξύλῳ χλωρῷ.
Theodorus Gaza ita vertil : Captus jam cervus est,

mense Aprili : que cum amiserint, occultant se inter- B hederam suis enatam cornibus gerens viridem, eic. EA

diu, ut superius dixi, idque opacis (aciunt locis, ut
riuscarum Ledio vacent, Et lib. Περὶ θαυμασίων
ἀκουσμάτων, de cervis Achaicis : Φασί τινες iv
"'Ayata τῶν ἐλάφων, ὅταν ἁποθάλωσι τὰ χέρατα, εἰς
κούτους τοὺς τόπους ἔρχεσθαι, ὥστε μὴ ῥᾳδίως εὑ-
ρεθῆναι. Τοῦτο δὲ ποιεῖν διὰ τὸ μὴ ἔχειν, p ἀμύνωντα:,
καὶ διὰ τὸ πονεῖν τοὺς τόπους, ὅθεν τὰ χέρατα ἀπέδα-
λον. Et Theophylactus Simocatus in Quast. natural.
B : Οἶδεν dj ἔλαφος, ἀποχειραμένη τὰ κέρατα, ἆσθε-
νεσθέραν τὴν φύσιν ἀμύνεσθαι τοὺς λυπήσαντα».
Οὐχοῦν ἀποχρύπτεται ola στρατιώτης τις ἄοπλος
αεδιὼς παρατάττεσθαι. Καὶ πύόῤῥω που ἁπόμαχος
εἶναι βουλόμενος, πρὸς ἐπὶ τούτοις ἀλγεῖ τὸ ζῶον
τὴν xápa δεινότατα. Plinius, lib. vin, cap. 33:

Plinius hoc idem vertens : Captique jam sunt hedera
in cornibus viridaute ex attritu arborum at in aliquo
ligno teneris, dum experiuntur innata. Sat bene om-
nia, quidni? Mentem Aristotelis habeo, plana vi-
dentur esse omnia. Verum quid sit ἀχαίτης illud
cervo additum nondum video. Quod cum posuissel
Aristoteles , interpretes sine inscite nota omittere
minime debuerunt. Sed modestissimis bisce viris
aliquid condonandum est. Quid oculatissimus Julius
Scaliger, quem nihil praeterit, et in quo, si conce-
das errores et lapsus, de ejus etiam divinitate
tollere necesse est, nec dedignabitur etiam ipse
quandoque semet hominem esse lateri. Scaliger
itaque Aristotelem ita vertit : Jam vero cap:us cer-

Latent amissis velut inermes. Sed. et hi bono suo in- C vus est. gerens in cornibus enatam hederam multam

videntes. /Elianus, lib. vi De histor. anim., cap.
b, eadem refert. Multi etiam causam quare cervi
cornua latenter dimitlant, vel terram fodientes oc-
cultent, investigarunt. Plinius ad invidiam retulit ;
cui consentit. /Elianus, lib. qu, cap. 47 : Οἷδε δὲ
xai ἔλαφος τὸ δεξιὸν χέρας ἔχων εἰς πολλὰ ἀγαθὸν,
xai μέντοι χατορύττει αὐτὸ xal ἆ τοχρύπτει φθόνῳ, τοῦ
μὴ τοσοῦτον (ila enim corrigo) τινὰ àzoAaUsat. Theo-
phrastus Περὶ τῶν «λεγομένων ζώων φθογεῖν, aperte
id negat non tantum in cervis, sed εἰ in aliis ani-
malibus, quz res aliis utiles vel abscondunt vel cor-
rumpunt. Tantum enim ait hoc existimatione homi-
num falsa accusari. Ea namque naturali quodam
instinctu, sive etiam aliquando timore id agere,
quorum tamen rationem nos nequimus reddere.

]bil., lin. 45. Kal vvxróc νέµεται. JElianus,
lib. vi, cap. 9 : Λέγονται δὲ xal φυλάττεσθαι, µήποτε
ἄρα νεαροῖς οὖσιν αὐτῶν τοῖς fAxeat, εἶτα προσπί-
πτουσα ἡ ἀχτὶς πρὶν ἡ παγῆναι, xaX τοὺς χαλουµέ-
νους χόνδρους λαθεῖν. Μδε τὴν σάρχα ὑποσήφῃ.
Aristoteles, lib. ix De hist. anim., cap. 5 : Pascun-
tur per id tempus noctu donec recipiant cornua, qug
primum quasi cute vestita et hiriiuscula emittunt ;
sed cum creverint soli exponunt, ut. excoquantur et
&iccent.

lbid., lin. 45. BovAop£rn δὲ δοχιµάσαι. Aristote-
les ibidem : Ὅταν δὲ µηχέτι πονῶσι πρὸς τὰ δένδρα
κνώμενοι αὐτὰ, τότε ἐχλείπουσι τοὺς τόπους τούτους

viridem, quasi que cum Μεπε[(ία essent, innata [uerit
lanquam in arbore viridi. Ne hilo quidem melius,
Adhuc nomen ἀχαίτης nescio qua ratione explosum.
Quz nescias preetermittere. Sed videamus, quid in-
nuerit Aristoteles. Diu in ea fui sententia, loco il-
lius rest.tuendum esse ᾿Αχαϊχός, Achaicus, ex
Achaia regione, nisi id idem retinendum esset nova
quadam formatione ᾿Αχαΐτης, ex Achaia, Aristote-
lemque locutum de cervo capto videlicet in Achaia.
Confirmabat meam sententiam idem Aristoteles, qui
libello Περὶ 0avpaciov ἀκουσμάτων in Achaia di-
cit cervos, amissis cornibus, solitudines petere.
Φασὶ δέ τινας ἐν "Ayatg τῶν ἑλάφων, quem locum
superius exscripsimus, ibi enim subdit : Πολλαῖς
δὲ χισσὸν ἐπιπεφυχότα ἓν τῷ τῶν χεράτων τόπῳ
ὁρᾶσθαι. Hzc tamen nec dubio, nec hominum er-
spectationi videbantur satis, cum adhuc esset incer-
tum an de cervis Achaicis loqueretur, quorum
nulla facta mentione, sed alio ducto principio dicit :
Πολλαῖς δὲ χισσὺν ἐπιπεφυχότα. Sed re melius inspe-
cta considerataque, ita locum Aristotelis restituo:
Ἴδη δὲ εἴληπται ἀχαϊνὴ ἔλαφος, vel ἀχαῖνης, quod
et melius. Libet enim cervum hunc ita appellare,
quod Etymologo referente circa Achzinam urbem,
sive etiam regionem, sint genera cervorum ma-
gnorum, ideoque cervos ita vocatos : ᾿Αχαιϊνέα d
ἔλαφος, ᾽Απολλώνιος.., fiv z' ἀγρῶται ἁχαιῖνέην xa-
λέουσιν ἀπὸ᾽ Αχαιϊνέας πόλεως, ἓν fj εἴδη εἰσῖν ἑλά-

911

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOT.E.

943

quv μεγάλων. Bt Aristoteles, lib. n De 4istor. A nus, cervus, dama, et paulo post : ()uamobrem pul-

animal., cap. 15, Αχαϊνάς appellavit. Τῶν δὲ ἑλά-
Φφων αἱ ἀχαϊναὶ χαλούμεναι δοχοῦσιν ἔχειν ἐν τῇ
χέρχῳ χολήν, quos Scaliger in ix vult vocatas
ἀχαῖτας. Quam recte aliorum esto judicium. Ex
Aristotele Antigonws Carystius in Mirab. : Τῶν
δὲ ἑλάφων τοὺς ἀχαιῖνους xaAoupévoug δοχεῖν ἐν τῇ
κέρκῳ τὴν χολὴν ἔχειν. Dubium tamen omne solvit
idem Antigonus , verba exscribens .Aristotelis :
"Hór δὲ διειλήφθαι ἀχαιῖνην ἔλαφον χιττὸν ἔχουσαν
ἐπὶ τῶν χεράτων, ὡς ἂν ἑνύγρων ὄντων. Quare scri-
bendüm existimo, ἤδη δὲ εἵληπται ἀχαιῖνης ἔλαφος,
οἱ reddendum, Jam vero captus est. acheines cervus.
lpid.. lin. 19. Πρὸς δὲ τὰ δήγµατα. Aristoteles
eodcm loco : Cerei morsi vel a phalangio vel a quo-
tis generis ejusdem, cancros edunt. Quod idem etiam
homini prodesse putatur ; sed non caret fastidio.
Plutarchus, |. Πότερα τῶν (oov, Nicander in The-
riacis, Oppianus Kuxnr. i :
Αὐτὰρ D, γΨώσκων θεόθεν τόπερ ἅλλαχε δῶρον,
Πάντῃ µαστεύει δγοφερὸν ποταμοῖο ῥέεθρο».

Kst0ev χαρχινἆδας δὲ φἰᾶαις γένγγεσσι δαµάσσας
Φἁρμακον αὐτοδίδακτον ἔχει πολυπήμογος ἄτης.

Adnotanda videntur nonnulla de cervis, in quibus
auctores dissident. Aristoteles lib. γι Jlistor.
anim., cap. 28; Strabo, Plinius, Seneca, Lucanus,
Antigonus, Herodotus Melpomene uno ore fatentur
in Libya neque cervum neque aprum ullum esse.
Oppianus Afric tribuit, lib. n Kvrnr. Commune
id babuit cum Virgilio, qui lib. 1 et ιν, neam in
littore Africze cervos agitantem, et configentem fa-
cít, et cum Philostrato Albericus gentilis, lib. Vir-
gil. lect., c. 8, existimat Virgilium cum cervos in
Africa posuit, secutum esse Timaeum historicum,
cujus haud mediocris auctoritas est. Et Brodzus
tradit, lib. Miscellan. vii, cap. 12, Italos a. se Gal-
s:0sque qui fuissent in Africa barbarorum captivi,
ea de re interrogatos esse, ac respondisse, in Africa
cervos se vidisse perinultos. Quidam etiam ex ve-
natoribus ita Virgilium defendere visi sunt; nempe
illum locutum fuisse per anticipationem, figuram
poetis familiarem. Dicunt enim, eorum qui id ne-
garunt ὤνο cervos nullos in Africa fuisse, Virgilii
autem ztate jam aliunde advectos exstitisse, adeo-
que poetam ea uti voluisse figura, qux: Grace dici-
tur πρόλτψις. Quod probabiliter dici videbitur Car-
pathios lepores, necnon et Siculos considerantibus,
qui cum non essent importati, ad fastidium usque οἱ
noxam increverunt. Levis tamen est illa vindicatio
si verum fateri volumus. Cum Plinius, Seneca,
Strabo, Lucanus, Antigonus, Virgiliano Φνο pares,
ut ita dicam, vel inferiores, id non animadverte-
runt, qui omnes osci:antiz, ut unus Virgilius judi-
cetur, redarguendi sunt. Alia igitur vindicatio peten-
da, Aristotel. lib. t1, cap. 15, negat fel in cervo et
dama, sicut et aliis quibusdam animalibus, et sub-
dit : Cervis Achainis cognomine contineri in cauda
ereditur; et. lib. ww, De part. animal., capit. 3,
Quadam felle omnino carent, ut equus, mulus, asi-

chre a veteribus dicitur illis, qui causam cur diutius
vivatur, fellis vacuitatem esse aiunt, argumento ez
solipedum cervorumque genere deducto : heec enim
et felle vacant, et diu vivunt. Plinius lib. xt, cap.
$1, quod de Achaino solo Aristoteles : ipse de om-
nibus tradit: Sunt qui equo non quidem in jecore
esse, sed in alvo puteni, et cervo in cauda aut inte-
stinis. Plinius ibideni, intestina cervorum tantam
habere tradit amaritudinem, ut a canibus non at-
tingantur. Aristoteles , De hist. anim. lib. i, cap.
15, ea scribit, a canibus non attiugl, nisi cervus
prepinguis sit. Falsum id esse experientia, et ve-
natores docent, qui capto cervo in morem habent
ejus visceribus, intestinis, et sanguine canes cibare.

B Aristoteles, De hist. anim. lib. iv, cap. ultimo,

Generis cervini femina cornuum inops, mutilaque est,
et De part. anim. lib. i1, cap. 1, Quapropter in cer-
vorum genere, cum maribus cornua sint, (eminis de-
suni; et hujus in eodem capite rationem subdit.
Pollux Onomast. lib. v, τῶν ἑλάφων ἄκερως tj θεί-
λεια" ὁ 6 ἄῤῥην χεροφόρος, ἡ χεράστης. Alii fe-
minis cornua tribuerunt : Pindarus Olymp. ὅ,
χρυσόχερων ἔλαον θήλειαν. Callimachus hymn. in
Dianam cum de cervis feminis loqueretur, κεραίων
δ' ἀπελάμπετο χρυσός. Ubi Scholiastes hoe tanquam
novum notat, σηµείωσαι, inquit, ὅτι τὰς θηλείας
ἑλάφους χερατοφόρους εἶπε. Quid hic adnotarem in
tanta rerum inscitia? Solemne hoc fuit poetis con-
trari& sententie assertoribus, quorum nonnullos
aggregavit /Elianus, De hist. anim. lib. vit, cap. 55,
Sophoclem scilicet in Aloadis; Euripidem in Jphi-
genia et Temenidis ; Pindarum, Anacreontem ; et Ju-
lius Scaliger, lib. ni, Poet., cap. 4, scribit sua
etate in Gallia captam fuisse cervam cornigeram
εἰ ejus etiam caput servari. Joannes Langius, Ερί-
&tol. medicinal., ep. 70, lib. 1, referente Henrico Sal-
muthio, commentario in Guidonis Panciroli nova
repert. tit. 10, de horologiis, scribunt in utero cervi
cornigeri, quam Ottho Henricus, comes Palatinus
prope Odewangh ceperat, repertum fuisse, dum
evisceraretur hinnulum membranulis circeumseptum,
et quidem cervos quosdam sexus naturam varíare,
inde colligit, quod observatum sit cervas quandoque

p cornua, quz virilia cervorum arma sunt, gestare.

Quali marchio quidam Badensis capta ejus cornua
regi Gallorum dono miserat, quz? Ambasi in regio
horto prope januam interiorem parieti affixa, sub-
scriptis in tabella testibus, qui venationi interfue-

' rant, etiamnum cerni. Quare Salmuthius colligit ex

illa cornuum gestatione sexus mutationem satis
non probari. Aristoteles, lib. 1x, capit. ultimo, ait,
cervis, si quidem nondum cornuti evirentur, non
crescere cornua; sin autem jam cornuti exsecen-
tur, manere illa semper ejusdem magnitudinis.
Cervi si cum. per aatem. nondum cornua gerunt,
castrentur, non edunt cornua : sed. si cornigeri exci-
duniur non decidunt cornua, et magnitudine eadem
servaniur, Plinius, Non decidunt castratis eorz.xa,

915

LEONIS ALLATHI

94

nec nascuntur. ldem sentiunt. Solinus et Porphyrius A deantur convenire. Sic etiam Xenop'ion in Kuvrnre-

Περὶ ἁπογῆς ἐμνψόγω». Oppianus tainen Κυνη}. tu,

contrarium cecinit :

Κεύθουσι «Ἰαγόγεσσι δ' ὑπ αὐτὴν ἔνδοθι νηδὺν

Αμϕιδύμους ὀλκοὺς, τοὺς εἰ xai τις ἀμήσειεν,

Αὐτίκα 0nAvr ἔθηχε, πρόπαν δ᾽ ἀπέρευσε καρή-
γω»

Ὀξύκχομον κεράων πο.υδαίδα.ον αἱόλον ἔργος.

lbid., lin. 91. Ἡ δὲ αἲξ ἡ ἁγρία. Aristoteles Περὶ
θαυμασἰων ἁχουσμάτων et lib. De hist. anim., ix,
cap. 6; Antigonus, Plinius, lib. xxv, cap. 8: Dicta-
mum ostendere, ut iudicavimus vulnerato paste, sta-
tim decidentibus telis. Theophrast. De hist. plant.
lib. 1x, cap. 16, Αληθὲς δέ φασιν εἶναι xal τὸ περὶ
τῶν βελῶν, ὅτι φαγούσας, ὅταν τοξευθῶσιν, ἐχδάλ-
— Atv. Virgilius, lib. xit ZEneid.
lpid., lin. 22. Τὸ xaAoUpsror δίχταµο». Δίχτον
vocavit Nicander. Crete proprium est, nec alibi
nascitur, et ibi non spatiose. Ad plura conducere
tradit Theophrastus De hist. plant. lib. xxv, cap.
8, ejusque tres species inter se distinctas facit. Ex
quo sua habuit Plinius: Theophrastus enim, Χρῶν-
τὰι δὲ τοῖς φύλλοις, οὗ τοῖς χλωσὶν, οὐδὲ τῷ χαρπῷ,
id est, usus foliorum, non ramorum, nec fructus
est. Plinius ita, Foliis tantum utuntur. Flos nullus
ei, aut semen, aut caulis. Si dictamo non est. neque
caulis, neque semen, ergo vel inviti foliis uti de-
bent. At utique et floret, et fructum affert ex hoc
Theophrasti loco, et Dioscoridis tentata lectione,
οὔτε ἄνθος, οὔτε χαρπὸς συμφέρει, et. Virgilii lib.
xii /Eneid., vers. 442 :
Dictamnum genitrix Cretea carpit ab Ida
Puberibus caulem foliis, et flore comantem
Purpureo, non illa feris incegnita capris
Gramina, cum tergo volucres hesere sagitte.
Ergo est et caulis, et flos, et semen, Plini, ἁλλ᾽ οὐ
συμφέρει, eL ideo Foliis tantum utuntur, ut optime
verteras.
lbid., lin. 24. AJ δὲ zapódAsic. Superius eorum
opiniones retulimus, qui unum et idem animal pu-
tarunt esse pardalim, et pantheram et quanam ra-
tione distinguant. In qua re sane facilius est quod
alii dixerunt pugnare, quam quid certi in medium
afferre, quod alii non impugnent. Etenim si Plinii,
Theophrasti et Aristotelis vestigiis insistendum

τικῷ, et Oppianus Κυνηγ. 1, qui de bis separatim
agunt. Oppianus enim loco d. ad Musam suum
convertens sermonem, ait se diu nolle morari
circa parva, sed missas facere bestias imbelles, et
infelices, uti pantheras, mustelas, glires; et postea
lib. i1, peracto sermone de leonibus, pardalium
genus, uii et robore, et pulchritudine, et genere
nobile subdit. Satis liquet ergo Oppianum aliud e&
aliud esse pardalim et pantheram existimasse, et
horum duplex statuit genus. Quzdam enim aspe-
ctu majores, et dorso ampliores sunt, alie mino-
res, sed pari robore, simili forma, non inz:qualibus
maculis, nec corporis lineamentis, si caudam de-
traxeris, quz» minoribus major, et minor majori-

B bus est.

HlopódAisc 9" óJAoal, δίδυµον γένος, αἱ (μὲν ἔασο

Μείζογές εἰἶσι δέειν, καὶ πἀσσογες εὑρέα voca:

Al δ' Ec ὁλιζότραι μὲν, ἁτὰρ μένος οὔτι χε-
ίους.

Εἴδεα δ' ἁμφοτέροισο ὁμοίῖα δαιδάἀ.1λονται,
Νόσφι µόνης οὐρῆς, τῇ c ἔμπα.ιν εἰσοράαται.
Μείοσι μὲν μείζων τε.έθει, μεγά.ῃσι δὲ µείων.
lbid. Zagóc γὰρ εἰδυῖαι. Cztera animalia par-
dalium odore, veluti illecebra trahi retulit AElianua,
lib. v De hist. animal., cap. 40: Εὐωδίας τινὸς θαν-
µαστῆς τὴν πάρδαλιν µετειληχέναι φησὶν ἡμῖν μὲν
ἀποῤῥήτου ' αὐτὴ δὲ οἶδε τὸ πλεονέχτηµα τὸ εἰχοῖον,
χαὶ μέντοι xal τὰ ἄλλα ζῶα συνεπίσταται τοῦτο τῇ
παρδάλει, xal ἁλίσχεται τοῦτον τὸν τρόπον. Ἐκείνη
ἡ πάρδαλις, τροφῆς δεοµένη. ἑαυτὴν ὑπαποκρύπτει
1j λόχμῃ πολλῇ f] φυλλάδι βαθείᾳ, xaX ἐντυχεῖν ἐστιν
ἀφανῆς, µόνον δὲ ἀναπνεῖ. Οὐχοῦν οἱ νεθροὶ, xal
δορχάδες χαὶ αἶγες αἱ ἄγριαι, xal τὰ τριαῦτα τῶν
ξώων, ὡς ὑπό τινος ἔνγγος τῆς εὐωδίας ἕλκχεται xal
γίνεται πλησίον" ἡ δὲ ἐχπηδᾷ, xat ἔχει τὸ θᾳραµα.
Consule Plutarchum De animalium solertia ; Aristo-
telem, De histor. animal. lib. ix, cap. 6; Theophra-
stum, De causis plant. lib. vi, cap. 5, qui talis odo-
ris causam reddere conantur. Aristoteles graveolen-
tiam ad cruditatem quamdam refert excrementi,
qua et vivis causa fadi halitus est, et mortuis cam
putrescit : et. ideo pingue, os, pilus feedum nwa-
quam reddunt odorem, quia pingue concoctum est,
ossa οἱ pili humore vacant. Genus autem planta-

est, ejusdem generis animalia esse non inficiabi- D rum nullum intra se contrahit excrementum, et si

mur. Theophrastus enim, De causis plantar. lib. νι,
cap. 36, nullum animal ait esse odoratum, nisi
quis dixerit pardalim animantibus bene olere. Ζῶον
δὲ οὐδὲν, εἰ μὴ τὴν πάρδαλίν qam, χαθάπερ ἑλέχθη
τοῖς θηρίοις. Aristot. Problem. sect. 15, 4, nullum
animal suaviter olere excepta pardali qux οἱ ipsa
nonnisi bestiis ita olere affirinat. Plinius etiam illa
confundit lib. vin, cap. 17, Nunc parias et pardos,
qui mares sunt, appellant in eo omni genere, creber-
rimo in Asia Syriaque. Quidam ab iis pantheras
candore solo discernunt : nec adhuc aliam differen-
tiam inveni. Sed diversa esse hec animalium genera
docet hic hoster, qui tanquam de duobus diversis-
simis sermonem instituit : etsi in quibusdam vi-

quid inesset, calida siccaque natura illud expedi
lius concoquit, et ideo humor eorum non est fzcu-
lentus; idque confirmatur plagis terr, qus wt
ferventiores, sic odoratiores sunt. Theophrastus in
quibusdam convenit cum Aristotele, in quibusdam
dissentit, ad quz, ne diutius evagemur, remittimus
lectorem. Neuter tamen ad primam quaestionem
respondit, nec nodum dissolvit difficultatis. Nec
enim dum de pardali, quam solam inter animalia
odoratam esse concedebant, agebatur, satis erat
causam propter quam arbores et plantz? odoraie
sunt, animalia non item assignare. Sed illud erat
explicandum, quanam ratione inter casera animan-
tia sola pardalis bene olet, et hujus animantis odo-

915

IN EUSTATHU HEXAEMERON NOTE.

946

rati, et aliorum non odoratorum discrimen. Tunc A animal. lib. vi, cap. 27 : Ferendi uteri tempus alii

enim optime quistioni responderetur, Διὰ τί τῶν
μὲν ζώων οὐδὲν εὐῶδές ἐστιν ἔξω τῆς παρδάλεως,
αὕτη δὲ xai αὐτοῖς τοῖς θηρίοις; elsi Theophrastus
etiam in aliis et non in sola pardali odorem conce-
dat. Tunc erat ulterius ab ipso explicandum, quare
ergo ab animalibus odor hic non sentitur in aliis
nisi in sola pardali?* Verum dum Theophrastus et
Aristoteles tanti viri proposita quzstione, alio se
convertunt, et subterfugiunt, quis ita audax se id
assequi confidet? Potest Deus multa moliri, et varia
conficere, quae intellectus humanus non capiet.
Multa sibi Deus soli, eorumque cognitionem reser-
vavit. In paucis, in minimis, in οὐτιδανοῖς felix, et
ejus ope ita superbis et insolescis; si in secretiori-
bus potior esses, quid faceres? Cave tuo ingenio,
tuis viribus metiare Deum; nimis angustus es, o
homuncio.

lbid., lin. 29. Ὁ δὲ xáv0np plAov. De panthera
similia babet Petrus Damianus, lib. 1, epist. 18;
Plinius, lib. vii, cap. 17, Panthera. et tigris macu-
larum varietate prope sole bestiarum spectantur, ce-
tcris unus, ac suus cujusque generis color est. Inde
tigrinz et pantherinz mense, et βάλιος πανθήρων
δίχην.

lbid., lin. 31. Καὶ ἕως μὲν οὗ χρή. Oppianus,
lib. un. Kvrnr., pantherarum et aliorum animalium
somnum et inertiam cecinit, quem vide.

lbid., lin. 55. Ac ἧς τὰ &L1a. Quz superius de

annum el sex menses, alii triennium statuunt ; οἱ hu-
jus differentize et incertitudinis causam addit, quod
non pateat coitus. Et lib. v, cap. 14 : Uterum bien-
nio gerit : parit singulos : uniparum namque est, et
libr. 1v De generat. animal., cap. ultimo, idem allir-
mat, el causam dat, exsuperantiam magnitudinis.
Plinius, libr. vii, eap. 10, utrumque refert : De-
cem aunis gestare in utero vulgus existimat, Áristo-
teles biennio, nec amplius quam semel gignere, plu
resve quam singulos. Hoc tamen videlicel singtlos
et semel parere, non posse ex Aristotele Plinium
profiteri Scaliger, exercit. 205, de subtilitate, ad
Cardanum, asserit. Nec additum a librariis in-
sinuat ex Solino, qui more suo ad verbum hoc
idem fidelis reposuerat, et ratione id esse fal-
sum palam ostendit : Nam si binis parentibus una
succedit soboles, necesse est ad nihilum tandem.
Non solum vero plus semel parit, verum et plures
singulis, ulti dicebamus. Dicebat enim superius,
Neque singulos modo parere, quippe et ternos,
et quaternos, tot. enim comitari vise sunt. Hac
ultima Scaligeri verba in doctrina Peripatetica non
salis tuta esse videntur. Elephautes scilicet uno et
eodem partu plures gignere; etsi non me fugit £lia-
num, lib. viri, cap. 27, id quodammodo insinuasse,
tamen ex aliorum sententia id scripsisse ipsis ver-
bis clarissimum est. Τέχτεται ἑλέφας χατὰ τὴν χε-
φαλὴν ἐχπηδῶν. Τὸ δὲ μέγεθός ἐστι τοῦ τιχτοµένου

pardali, ejus odore et solertia explicavimus, multi C xacà δέλφαχα τὴν µεγίστην. Mid δὲ μητρὶ πλείω

panthere ascribunt, vel eo solum quod animalia
diversissima confundunt et miscent, ideo lectorem
ad illa remittimus, ne iterum eadem repetendo
molesti simus. Hic possemus etiam dubitare, qua-
nam ratione animalia odore pantherarum allician-
tur, ut a multis auctoribus traditum est, cum Theo-
phrastus, De causis plantar. lib. v, cap. 5, dicat,
inter bruta omnino vel nullum, vel certe rarum

;nodum esse quod odorem persequatur, neque
gratia odcris sentire, neque dijudicare, quandoqui-
dem, etsi quedam sentirent, eorum tamen nature
adversari, et de insectorum genere dicitur, qui oleo
infestantur, fugiunt enim vehementer ejus odorem,
paucis hunc nodum expediam; haud constare ho-

ἐλεφαντίσχια ἔπεται, φασίν. Et ratione validissima
Scaligeri id affirmare saltem in elephanto Indico,
vel invitus cogeretur, dum, lib. vin, cap. 17, ait,
eos elephantos semel in vita coire. "Απαξ Υοῦν ἐν
τῷ pip τῷ σφετέρῳ μνημονεύουσιν ᾿Αφϕροδίτης *
ὅταν fj θήλεια ὑπομένῃ χαὶ αὐτή. Εἶτα ἐμπλήσας
ἕχαστος τὴν σύννομον, τὸ ἐντεῦθεν ἐπὶ τούτοις οὖχ
εἶδεν αὐτήν. Vel igitur genus hoc elephantorum
plures singulis partubus generant, vel cum binis
parentibus una succedet soboles, tandem ad nibhi-
lum esset deveniendum. Sed ulterius ita Plinius,
lib. x, cap. 55, Singulos gignunt, elephanti, cameli,
equi; e& inferius, Elephanti, ut diximus, pariunt sin-
gulos, magnitudine vituli trimestris. Nec hec. ΒΕΠ”

minibus, an odorem sentiant, ejusque gratia rem D tentia videtur ab Aristotelica dissentire. Aristoteles

odoratam persequantur, an appetitus tantum fera-
tur ad ipsum pabulum, ejusque causa sit. Et
quamvis animantia olfactum ipsis hominibus ob-
tineant exquisitiorem, non tamen certum est vel
odorem sentire, vel ejus gratia duci.

Ibid., lin. 41. Ὁ δὲ ἐλέφας ἐγκυμ. Plautus in
Sticho :

Audivi sepe vulgo a multis dicier,
Solere elephantum gravidam perpetuos decem
Esse annos : ejus e semine hec certo est fames.

AElianus, De hist. anim. 1l. 1v, cap. 31 : Κύειν δὲ
πυνθάνοµαι δύο ἑτῶν τὸν ἑλέφαντα. Οἱ δὲ οὗ τοσοῦ-
τον χρόνον, ἀλλὰ ὀχτωχαίδεχα μηνῶν ὁμολογοῦ-
ew. Aristoleles, cx aliorum sententia, Je histor.

namque, De generat. animal. lib, wv, cap. 4 : Πρῶτα
μὲν οὖν διὰ τί τὰ μὲν ἔστι πολυτόχα, τὰ δὲ µονοτόχα, '
τοῦτ) ἄν τις δόξειεν εὐλόγως θαυμάζει. Τὰ γὰρ µέ-
γιστα µονοτόχα τῶν ζώων ἐστὶν, oov ἑλέφας, χάµη»
λος, ἵππος, καὶ τὰ μώνυχα. Et quia probabilius id
videbatur, majora animalia, cum plus seminis .ef-
ferre possent, plura etiam generare, cujus contra-
rium mirum est. Respondet hoic argumento vali-
dissima ratione, maximeque idonea, magnitudinem
acilicet eorum id facere ne multa pariant; cibus
enim in iis absumitur in corporis incrementum ;
minoribus vero natura demendo de magnitudine,
augere in excremento seminali exsuperantian.
]dque confirmat alia ratione, videlicct plus seminis

947

LEONIS ALLATII

9:8

genitalis esse, quod majoris est animalis, minus A ticas solitudines, et in Mauritania : feryun' /Eth epex

autem quod minoris necesse est. Át multa effici
parva in eodem possunt, multa magna effici diffi-
cile est ; mediocribus vero magnitudinis medium a
natura datum est, Quid igitur in doctrina Aristote-
lis clarius? quid certius? Elephantes propter sui
corporis molem, ingentemque magnitudinem, plura
eodem nixu parere, nec possunt, nec debent; si
vim juraque nalure violare non velimus. Contra
lac tamen ex ipso Aristotele, nescio quid dubium
illa afferre possent : ait namque : Sunt alia unipara,
alia paucipara, alia multipara, et magna ex parte
unipara sunt, quz solipeda; paucipara, qux bi-
sulca ; inultipara, quz? multifida, sed elephas sen-
tentia ipsiusmet Aristotelis multifidum est; et lib.
W De hist. anim., cap. 1, scribit, Elephantum di-
gitos numero quinque indivisos, leviterque discretos
habere, et lib. n De part. anim., cap. 16, Elephan-
ies non bisulcos, non solidos pedes habent, sed digi-
tatos. Necesse itaque est, eos non unum sed plures
uno nixu parere. Nolo hie diutius immorari. Pete
eoruin solutionein ex ipsomet Aristotele loco d. De
gener. anim. Magnitudo et moles corporis ad par-
tum conducit, non pedum diversa genera, et nota
verba illa, Magna ex parie; non enim sententia
llla regulaque semper vera, etsi quandoque oppo-
situm, vel Scaliger, vel alius nescio quis, vidit et
observavit : habet tamen suum pondus el vim
Aristotelica ratio, nec ideo falsam esse coustitue-
mus. Omnes enim semper dixerunt, mulierem uno
partu, unum tantum parere ; quis id negabit? vidi-
mus nihilominus multoties, unam eodem partu plu-
res fllios genuisse, et alia animalia etsi solipeda
sunt. Quid inde? quod in natura raro accidit, in
uno, vel in quibusdam, non in omnibus et semper;
sffirmabimus. Gignuntur etiam quandoque monstra
et ἀλλοειδῆ, non tamen id uti proprium ascri-
bemus.

lbid., lin. 45. "Όταν δ' ἐς βόθρο». Plinius, lib.
viri, cap. 8, Africa foveis capit, in quas deerrante
aliquo protinus ceteri congerunt ramos, moles devol-
vunt, aggeres consiruunt, omnique vi conantur exira-
here. Alias capiendi domandique rationes vide
apud eumdem ibidem, et Strabonem, lil. xv. Nec

et Troglodyte, ut dictum est : sed imaximos India,
bellantesque cum | iis. perpetua discordia draccnes
tante magnitudinis, ut et ipsos circumflexu facili
ambiant, nexuque nodi prestringant. Commoritur ee
dimicatio, victusque corruens complexum elidit pon-
dere. De draconum et elephantorum nece et pugna
elegantissime Philo Περὶ ἀφθαρσίας xócpov. Cu-
jus verba hic non gravabor scribere : Τὸ παρα πλ{σιον
μέντοι xal τοὺς χατὰ τὴν Ἰνδιχὴν δράχοντάς qam
πἀσχειν. ᾿Ανέρποντας γὰρ ἐπὶ τὰ μέγιστα ζώων ἑλέ-
φαντας, περὶ τὰ νῶτα xai νηδὺν ἅπασαν εἰλεῖσθαι"
φλέθα δ' ἣν ἂν τύχῃ διελόντας ἐμπίνειν τοῦ αἵματοςι
ἁπλίήστως ἐπισπωμένους βιαίῳ πνεύματι xal συν-
τόνῳ ῥοίζῳ. Μέχρι μὲν οὖν τινος ἐξαναλουμένης

B ἐχείνους ἀντέχειν ὑπ ἁμηχανίας ἀνασχιρτῶντας, xal

κῇ προνοµαίᾳ τὴν πλευρὰν τύπτόοντας, ὡς χαθιο-
µένους τῶν ὁραχόντων' εἶτα, ἀεὶ κενουµένου τοῦ
ζωτιχοῦ, πτδᾶν μὲν μηχέτι δύνασθαι, χραδαινοµέ-
νους δ' ἑστάναι. Mixpby δ ὕστερον xaX τῶν σχελῶν
ἐξασθενησάντων, κατασεισθέντας ἀποφύχειν. Πεσόν-
τας δὲ τοὺς αἱτίους τοῦ θανάτου συναπολλύναι τρὀ
up τοιῷδε. Μηχέτ᾽ ἔχοντες τροφὴν ol. δράκοντες, ὃν
περιέθεσαν δεσμὸν ἐπιχειροῦσιν ἐχλύειν, ἁ παλλαγὴν
ἤδη ποθοῦντες. Ὑπὸ δὲ τοῦ βάρους τῶν ἑλεφάντων
θλιδόµενοι πιέζονται, xal πολὺ μᾶλλον ἐπειδὰν τύχη
στέριφος, xal λιθῶδες ἔδαφος. Ἱλυσπώμενοι γὰρ xai
πάντα ποιοῖντες εἰς διάλυσιν ὑπὸ τῆς τοῦ πεσόντος
βίας πεδηθέντες ἑαυτοὺς πολυτρόπως Ev ἁμηχάνοις
καὶ ἁπόροις γυµνάσαντες ἐξασθενοῦσι, χαθάπερ οἱ xa-
ταλευσθέντες, ot τείχους αἰφνίδιον ὑπενεχθέντος προ-
καταληφθέντες, οὐ δ' ὅσον ἀνακύψαι δυνάµενοι πνιχῇ
τελευτῶσιν. Aliam hujus pugna rationem explicat
AElianus, lib. νι, cap. 21, quem vide. Áttingam et
hic nonnulla de elephanto more meo, breviter et
succincte, in quibus gravissimi auctores non con-
veniunt. Plinius, lib. vut, cap. 10, elephantos ail

animaliuro maxime odisse inurem, ita ut pabulum in

prasepio positum fastidiat, si a mure tactum compe-
rerit. /Elianus De histor. animal., lib. vi, capit. 58,
et lib. xvi, cap. 56, suem non murem odisse, scri-
bit, Et Plutarchus, Εἰχότως δὲ xal λέοντι πρὸς
τὸν ἀλεκτρυόνα, xai τῷ ἑλέφαντι πρὸς τὸν Ov. μῖσος
ἰσχυρὸν γεγενηχέναι, xat τὸν φόθον. Gregorius item

invenustum est, nec ab ingenio elephantorum alie- p Pisides, De πιωπαϊ opificio,

num, quod parrat JElianus de his, lib. vii. De hist.
' anim., cap. 15, dum fossas transilire non queunt.
Ὅταν ὑπερθῆναι τάφρ»ν οἱ ἑλέφαντες pit] δύνωνται,
εἷς ὁ μέγιστος ἑαυτὸν ἑμδάλλει, xal πλάγιος ἵστα-
παι, xai γεφυροῖ τὸ κενὸν, xal xa*' αὐτοῦ βαίνοντες
εἰς τὸ ἀντιπέραν ἴασι, xal ἀποδιδράσχουσι πρότερον
μέντοι ἐχεῖνον ἀνασώσαντες. Ὁ δὲ τῆς σωτηρίας
τρόπος οὗτός ἐστιν. "Ανωθέν τις τὸν πόδα προτείνει,
καὶ ἐχείνῳ παρέχει τὴν προθοσχίδα περιπλέξαι. Οἱ
δὲ Kot φρύγανα ἐμδάλλουσιν ἐξ ὕλης ἕχαστα, ὧν
ἐπιθαίνων εἰλημένος τοὺς πόδας, µάλα ἑἐγχρατῶς τε
xa εὐλαθῶς ἀνασπᾶται ῥᾷστα.

lbid., lin. 47. Ὁ δὲ δράχων ὁ κατά. Plinius,
lib. viu, capit. 11, Elephantes fert Africa, ultra Syr-

Καὶ τῶν ἑλεράντων ἐκφοδοῖσι τὸ xpátoc

Τὰ μικρὰ γρυ.ὶλίζοντα τῶν χοίρων βρέφη.
Quidam Plinium deceptum fuisse affinitate vocum ὃς
et poc asseverant. Catterum Plinius, sub fine cap.
9, eosdem minimo suis stridori terreri dixit ; Ho-
rus, lib. n, cap. 85 et 86, arietem et suem horrere;
conürmat Alianus, lib. 1 De hist. anim , cap. 38.
Sicque Romanos Pyrrhi Epirotarum regis elephan-
tos in fugam vertisse, et victoriam retulisse, '0-
ῥωδεῖ ὁ ἑλέφας κεράστην χριὸν, καὶ χοίρου Bof.
Οὕτω τοίνυν, qaot, xal Ῥωμαῖοι τοὺς σὺν Πύῤῥῳ τῷ
Ἠπειρώτῃ ἑτρέψαντο ἑλέφαντας * xal ἡ νίχη σὺν τοῖς
Ῥωμαίοις λαμπρῶς ἐγένετο. Idem Plinius, lib. viti,
cap. 5, Pudore nunquam nisi ín abdito coeunt, που

IN EUSTATH HEXAEMERON NOTAE.

0:0

quinquennu, [emina decennis. Aristoteles , lib. νι A πρὸς φιλίαν μνημονικόν. Aristoteles, De histor. anim.,

De histor. anim., cap. 27, nonnisi vicesimo ztatis
anno coire tradit. Elephantus, tam mas quam fe-
mina, incipit coire anno «tatis vicesimo. Mirum sane
quanam ratione quidam in d. locum Plinii ex Ari-

stotele adnotarunt, eum tradere, elephantos non nisi

post vicesimum annum coire, aut gignere. Plinius
de eorum appellatione in Italia, cap. 6, Elephantos
Jtalia primum vidit Pyrrhi regis bello, et boves Lu-
cas appellavit, in Lucanis visos anno urbis quadrin-
gentesimo septuagesimo secundo. Hinc εἰ boves Lu-
cani vocantur ab lsidoro, lib. 11, capit. 2; Varro,
lib. vi, De lingua Latina, nec a Libya, nec a Lu-
cania dictos putat, sed a /uce, quod longe reluce-
bant propter inauratos regios clypeos, quibus tur-

lib. νι, cap. 22, Salacissimum omnium, tum femina-
rum tum marium, equus est, homine excepto, et equas
libidine maxime incendi auctor est /Elianus, lib.
iv De histor. animal., cap. 11; quare et inulieres
libidinosas ab eis qui convicium facere student vo-
cari solere equas. Móvaq ἀχούω τῶν ζώων τὰς ἵπ-
πους καὶ χνυούσας ὑπομένειν τὴν τῶν ἀῤῥένων µίξιν.
Είναι γὰρ λαγνιστάτας * διὰ ταῦτά τοι xal τῶν γυναι-
Xv τὰς ἀχολάστους, ὑπὸ τῶν σεµνοτέρως αὐτὰς εὖ-
θυνόντων καλεῖσθαι ἵππους. Et Aristoteles equam
natura libidinosam vocavit, lib. iv De gener. anim.,
cap. 5. Sola enim animaliun, ut idem inquit, nt«-
lier et equa. gravida coitum patiuntur ; et libr. vn
De histor. animal., cap. 4, Mulier et equa, omnium

. Tes eorum ornatz fuerunt. Arma eorum, ut ex Pli- B mazime animalium, gravida coitum patiuntur: cetera,

nio, cap. $5, habemus, Juba rex cornua appellavit.
Varro quoque, lib. v1 De lingua Latina, illa esse
cornua putat, et Pausanias, lib. v, et /Elianus
libr. xiv De histor. anim., capit. v, et lib. 1v, cap.
$1; et Oppianus, libr. i Κυνηγ., reprehendit vul-
garem opinionem de dente elephanti, et probat
duobus argumentis, tum quod e capite oriatur, sive
ex cranio, quod cornua proprium habent; tum
quod se poliendum, secandum, fingendum, forman-
dumque praebeat, quod nusquam dentes faciunt.
Dentes tamen esse , et non cornua tuentur Hero-
dotus ; Aristoteles, lib. 11 De partib. animal., cap.
2, et libr. n. Histor. animal., cap. 5; Dionysius
Afer, ᾿Περιηγήσει, Plinius, libr. vitt, cap. 5; Clau-

ubi gravida fuerint, fugiunt mares, ea scilicet quorum
natura super[etare more leporis recusat. Plinius, lib. x,
cap. 45, et suem conjungit. Mirum ut quadrupedum
pragnantes Venerem arcent, preter equam et suem.
Rationem hujus habes apud Aristotelem, lib. iv
De generatione animal., cap. 5. Et quia solid* na-
tura est : et solida sunt Veneris appetentiora, cum
careant purgatione, quz perinde est feminis, ut coi-
tus maribus; et equa menstrua minime emittit. Et
quod illi aliquid spatii in utero superest, amplius
quam ut ab uno occupetur, arctius quam ut alterum
perfecte possit superfetari; et lib. vi1 De histor.
animal., cap. 22, equorum tunc armentum perfe-
ctuin esse, cum parentes suam ineunt prolem, vel

dianus, lib. u1. De laudibus Stiliconis; Horus, libr. C Pulli matres. Quidquid tamen sit, insignis legitur

tt, cap. 88. Hanc sententiam multis rationibus con-
firmat Philostratus, libr. 1 De Vita Apollonii. Pau-
sanis argumenta pro prima sententia quam sint
infirma docet Joannes Bodinus. Juvenalis, Sa-
tyr. 11:

Dentibus ez illis quos mittit porca syenes,

Et Mauri celeres, et. Mauro obscurior Indus,

Et quos deposuit Nabatheo bellua saltu,

Jom nimios, capitique graves.
Et tandem ut his controversiis enarrandis finem im-
ponam, Cardanus negat ulluin animal tandiu vivere,
duce et. magistro Aristotele, qui lib. De longit. et
brevitate vite ait animalium elephantum esse
et longissima vitz? : et varie causam longitudinis

narratio de castitate equorum; ubi enim pullus, do-
losis vaframentis, oleisque fragrantibus et odoribus
deceptus, cum matre, et ipsa inscia, incestum admi-
Sisset; re post tale flagitium cognita, et pullus et
mater precipites se egerunt. Eam habes apud AElia-
num, De hist. animal. lib. iv, cap. 7; Oppianum
Κυνηγ. lib. n ; Aristotelem , lib. ix De histor. axi-
mal., cap. 47; Plinium, lib. vin, cap. 42; Varro-
nem, lib. n De re rustica, cap. 7. Qui elsi non
omnes in omnibus conveniunt, sed aliter alius com-
memoret, statum id est, (irmumque, equosque ος
su: castimonize monumenta, morte propria poste-
ris reliquisse. Similia quoque de camelis Aristate-
les ibid. narrat, et repetit Περὶ θαυµασίων áxov-

brevitatis vit: prosequitur, et De generat. ani- D σµάτων, et ZElianus lib. 1), cap. 47.

mal. lib. wv, cap. 10, hominem plus temporis quam
quodvis animal vivere scribit, excepto elephanto.
Julius Scaliger exercit. 204 contrarium vult. Ni
majora me ab harum exercitationum studio distra-
berent, ostenderem tanto viro, quantum in Aristo-
t lis doctrina varius : quantum ab ipso Aristoteles,
et ejus argumentandi modo, perquirendzque veri-
tatis ratione diversus aberret.

Col. 744, lin. 4. Θερμὸς ὁ ἵππος. Basilius,
hom. 9: Ἰδιώμασι δὲ διαφόροις ἕχαστον τῶν ζῴων
Χέχριται, Εὐσταθὴς μὲν γὰρ ὁ βοῦς, νωθὴς δὲ ὁ ὄνος,
θερμὸς δὲ ὁ ἵππος πρὺς ἐπιθυμίαν τοῦ θήλεος, ἁτι-
θάσσευτος ὁ λύχος, δολερὸν ἡ ἀλώπηξ, δειλὸν ἡ ἔλα-
σος, ὁ μύρμης φιλόπονος, εὐχάριστον ὁ χύων, xal

Ibid. Νωθὸς ὁ ὄνος xal. Basilius, hom. 8:
Οἶδε τὴν συνήθη φωνὴν ὁ ὄνος, olBzy ὁδὺν ἣν πολλά-
xi ἐθάδισε, xal mou χαὶ ὁδηγὸς ἑνίοτε ἁποσφαλέντι
γίνεται τῷ ἄνω. Τὸ δὲ ὀξυήχοον τοῦ ζώου, οὐδὲ ἄλλο
τι ἔχειν λέγεται τῶν χερσαίων. JElianus, lib. vir,
cap. {9 : Καὶ ταῦτα δὲ τὰ ἴδια τῶν ζώων εἰπεῖν οὐ
χεῖρόν ἐστι. Νωθέστερόν πως δοχεῖ πρόδατον xoi
ὄνος.

Ibid., lin. 5. Μγησίχακον xápgmAoc. Basilius ,
hom. 8: Τὸ δὲ τῶν χαµήλων µνησἰχαχον, xat βαρύ-
µηνι, χαὶ δ,αρχὲς πρὸς ὀργὴν τί ἂν µιµήσασθαι τῶν
θαλαττίων δύνα:το; Πάλαι moti πληγεῖσα χάμηλος,
paxpi χρόνῳ ταμιευσαµένη τὴν μῆνιν, ἐπειδὰν ε.-
χαιρίας λάδηται, τὸ χαχὸν ἀντιδίδωσιν. Confirmawt-

931

LEONIS ALLATII .

952

que exemplo ab Aristotele et liano allato: morsu A vav ἐναλλὰξ ἀμείδειν τὸ ἄῤῥεν ἐς τὸ θῆλυ tap" ἔτος

enim defixo, postquam coitum absolvit camelarium
interemit. Non tacebo Aristotelis in uteri ferendi
tempore camelis statuendo πλάνην; ipse enim,
lib, v, cap. 14, De histor. anim., ait ferre ventrem
duodecim menses, Κύει δὲ δώδεχα ufjvaz* τίχτει δὲ
£y. Ἔστι γὰρ µονοτόχον. Et lib. vi, cap. 26, ait
menses decem, Ἡ δὲ χάµηλος χύει μὲν δέχα μῆνας,
τίχτει δὲ αἱεὶ ἓν µόνον. Μονοτόχον γάρ ἐστιν. Quis
hoc in Aristotele non admiraretur, et erubesceret?

lbid,, lin. 6. ἸΑνγήμερος JUxoc. Aristoteles, De
hist, anim. lib. 1, cap. 1. Addo etiam alias esse
cicures, alias feras; et alias perpetuo cicures ut
hominem, et mulum, alias perpetuo feras ut pan-
theram, et lupum,

lbid., lin, 7. Εὐχάριστος ὁ κύων. Plinius, lib. viti,
capit. 40: Ez his quoque animalibus que nobiscum
degunt,multa sunt. cognitu digna : fidelissimumque
ante omnia homini canis, atque equus. Puguasse ad-
versus latrones canem pro domino, accepimus, con-
[ectumque plagis a corpore non recessisse, volucres
et [eras abigentem. Ab alio in Epiro agnitum in con-
yntu percussorem domini laniatu et latratu coacium [α-
teri scelus. In eodem capite plura de amore et bene-
volentia erga dominos. De his plurima et memora-
bilia Rodiginus, lib. xvii, cap. 18; Alexander ab
Alexandro, lib. 1, cap. 3; JElianus, De hist, ani.
lib. vit, cap. 29 ; lib. 11, cap. 40; lib. vii, cap. 38
et 10 ; lib. vi, cap. 25 et 62; lib. xi, cap. 55;

ἕχαστον. Sic scribit Artemidorus Oneirocrit. lib. n,
cap. 12, et Plinius hujus opinionis meminit lib. vit,
cap. 50. Hyznis utramque esse naturam, et akernis
annis mares, alternis feminas fieri, parere sine
mare vulgus credit. Similia habet et Petrus Damia-
nus, lib. 11, epistol. 48; et Tertullianus, Hyanem
si observes, sexus annalis est, marem εί feminam
alternat. Aristoteles negat : pro quo vide Bauchinum
De hermaphrod. lib. i, cap. ὅ.

lbid., lin. 14. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτως. Pro auctore
nostro facit Aristoteles, qui stulte eos magnoque er-
rore scribere, lib. 11 De gener. anim., ait, qui hyze-
nam iniri et inire annis alternis affirmabant, et
visam esse hyz»nam marem, el feminam sui discri-

"mine genitalis; et lib. νι De histor. animal., cap.

99, scribit: Quod autem de ea fertur genitale simul
et maris et femina eamdem habere, commentitium est.

Ibid., lin. 15. IIpó τοῦ πόρου ὑπὸ τήν. Aristoteles
loco dicto, Αλλ᾽ ἔχει τὸ μὲν τοῦ ἄῤῥενος ὅμοιον τῷ τῶν
λύχων χαὶ τῶν κυνῶν τὸ δὲ δοχοῦν θηλείας εἶναι ὑποχάτα
μὲν ἔστι τῆς χέρχου, παραπλῄσιον δ' ἐστὶ τῷ σχήµατι
τοῦ θήλεος. Οὐκ ἔχει μέντοι οὐδένα πόρον. Ὑποχάτω €
ἑστὶν αὐτοῦ ὁ τῆς περιττώσεως τόπος. Ἡ δὲ θήλεις
ὕαινα ἔχει μέντοι ὅμοιον τῷ τῆς θηλείας λεγομένφ
αἰδοίῳ, ἔχει δ ὥσπερ ὁ ἄῤῥην αὐτὸ ὑποχάτω τῆς
xépxou * πόρον δὲ οὐδένα ἔχει. Μετὰ &b τοῦτο ὁ τῆς
περιττὠσεώς ἐστι πόρος, ὑποχάτω δὲ τούτου ἀληθι-
νὸν αἰδοῖον. Et De generat. animal., Verum hyena

lib. t, cap. 8; Aristoteles, Belisarius Áquivivus de c (am mares quam femine habent. sub cauda lineam

venatione, et alii, quidquid dicat Julius Scaliger. De
prestantia canum Britannicorum vide Gulielmum
Camdenum in Britannia, pag. 195.

Ibid., lin. 12. TA» δὲ ὕαιναν. Hanc hyznze na-

turam monstrificam nuncupavit Plinius, lib. xxvii,
cap. 8, propter ea, qua ipsa admiranda aggreditur,
vel audit. Sermonem humanum inter pastorum sta-
bula assimulat. Nomina addicit eorum, quos evoca-
tos laceret. Voinitionem hominis imitatur, ad solli -
ritandos canes quos invadit. Sepulcra corporum
inquisitionis ergo eruit. Huic utramque esse natu-
ram, et quotannis mutari in marem et feminam
prodidit Oppianus, lib. 1n Kvrmr. :
θαὔμα δὲ xal τόδ' ἄχουσα περὶ στικτῇσιν ῥαίνῃς'
"Αρσεγα xal θή.ἒειαν ἀμείθεσθαι .υκάδαντι"
Kal ῥ' ὁτὲ μὲν τεέθει' δυσδερκέα νγυμφευτῆρα
Βωλεμὲς ipsiporta γάμων, ποτὲ ὃ᾽ αὖθις ὁρᾶσθαι
6nAvtépu* voóugnr, Aoxinv, καὶ μητέρα κεδνήν.
Phile in Jambis. /Elianus, lib. 1, cap. 25 : Τὴν ὕαι-
ναν τῆτες μὲν ἄῤῥενα εἰ θεάσοιο, τὴν αὐτὴν ἐς νέωτα
ὄψει θήλειαν (ita enim corrigo), xaX μετὰ ταῦτα ἅῤ-
ῥενα. Κοινωνοῦσί τε ᾿Αϕροδίτης ἑχατέρας, χαὶ Υα-
μοῦσί τε χαὶ γαμοῦνται ἀνὰ ἔτος πᾶν ἀμείδουσαι τὸ
γένος. Morus, lib. n, cap. 69 : Αὕτη γὰρ ὁτὲ
μὲν ἄῤῥην Ὑίνεται, ὁτὲ δὲ θήλεια. Ovidius Meta-
πιοτρῇ. xv: -—

e. Quae modo femina tergo
Passa marem est, nunc esse murem miremur μαμα n.

Clemens Alexandrinus n Pedag. c. 18, Τὴν δὲ ὕαι-

quamdam similem genitali femineo, que quidem nota
quamvis communis sit, tamen in maribus potius cerni-
(ur, quia mares, quam femine magis capiuntur.

Ibid., lin, 95. "06εν σπαγιώτατον. Aristoteles
locis citatis, Mares quam femine magis capiuntur,
el, Sed raro hyana femina capitur, jam inter unde-
cim numero unam tantum cepisse venator retulit qui-
dam. Et Plinius, lib. vii1, cop. 50, feminam raro
capi auctor est.

Ibid., lin. 90. 'O δὲ Aaqoóc πρός. Leporis libi-
dinem, et petulcam salacitatem, itemque fecundi-
tatem cecinit Oppianus Kvrnr. 1:

NoAepéc lpeipovot: γάμων Ó ἔτι ἐγγὺς ἑοῦσαι:ι
Οὔποτ ἀναίνονται πόσιος πολύθουρον ἐρωὴν,

D 0ὐδ᾽ ὅτε γαστρὶ φέρουσι ποῖύσπορον «xiv

ὀϊΐστόν.
᾿Εξοχα γὰρ εόδε gv Aor, óc" ἅπ.Ίετος Erpsper ala,
Πο λὐγονον τεέθει. Τὸ μὲν ἄρ᾽ 1001 νηδύος ἐκτὸς
"Ἔμόρυον ἑἐκθρώσχει τετεεσμένον ἅ..1ο δ'
emn
Νόσφι τριχὸς φορέει, τὸ δ᾽ áp' ἡμιτελεστον ἀέξει'
"AAlo 6' ἄναρθρον ἔχει θορόεν βρέφος ὠπή-
[σασθαι.

᾿Εξείης τίκτει δὲ, καὶ οὕποτε θή.ῖυνς ἀναιδὴς
Λήθετο pax Aon rnc, τεέει δ' ὅσα θυμὸς ἀνώγει
0ὐδ) αὑταις ὡδῖσιν ἀναινομέγη Ἀνθέρειαν.
Alianus lib. i, De hist. anim., cap. 12, Φέρει δὲ
καὶ ἓν τῇ νηδὐϊ τὰ μὲν ἡμιτελῆ τὰ δὲ ὠδίνει, τὰ δὲ
ᾖδη οἱ τέτεχται. Phile in. Jambis ; Plinius, lib. x.
cap. 45, Dasypodes omni mense pariunt, et super[e-
(ani sicut. lepores. Aristoteles Dc hist, anim. lib. vi,

955

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOT £.

954

eap. 535, Singulis mensibus generant, sed. [etus edunt A τοι τῶν λεόντων παραπλησίους. Κατάπτερον δὲ τὰ

non universos ; interpositis enim diebus, quot res tu-
lerut peragunt partionem. Eorum fecunditatem retu-
lerunt, Plinius, lib. vii, cap. 99 et 55; Strabo,
lib. 111; Basilius, hom. 8 Hexaem.; Symeon Logo-
theta ex eodem Basilio, orat. v; Ambrosius lib. De
Tobia, cap. 15, et causam preter Aristotelem Pro-
blem. sect. 107 et iv De. generat. animal. cap. 5,
reddit Herodotus in Thalia : Kaí χως τοῦ θείου ἡ
προνοίη ὥσπερ xai εἰχός ἐστιν ἑοῦσα σοφή’ ὅσα μὲν
Υὰρ φυχἠν τε δειλὰ, χαὶ ἐδώδιµα, ταῦτα μὲν πάντα
πολύγονα πεποίηχεν, ἵνα μὴ ἐπιλείπηται χατεσθιό-
μενα, ὅσα δὲ σχέτλια xal ἀνιηρὰ ὁλιγόγονα, τοῦτο μὲν
ὅτι λαγωὸς, ὑπὸ παντὸς θηρεύεται θηρίου, xai ὄρνι-
θος, xai ἀνθρώπον. Οὕτω δἠ τοι τὸ πολύγονόν ἐστιν *
ἐπιχυῖσχεται μοῦνον πάντων τῶν θηρίων * xai τὸ μὲν
δασὺ τῶν τέχνων ἐν τῇ Υαστρὶ, τὸ δὲ φιλὸν, τὸ δὲ
ἄρτι ἓν τῇσι µήτρῃσι πλάσσεται, τὸ δὲ ἀναιρέεται.
Hic etiam illud animadvertendum in boc genere
animalium, non tantum feminas uterum ferre et
gignere observatum esse, sed, quod est mirabile
dictu, etiam mares ex sese parere et nutrire. Alia-
nus scribit probatque hominis auctoritate flde digni,
lib. xni De hist. anim., cap. 12, θηρατοῦ δὲ ávbpbc xal
τὰ ἕτερα ἀγαθοῦ, οἵου yh ἂν φεύσασθαι, λόγον ἤχουσα,
xai αὐτῷ πεπίστευχα, lege experimentum, et narra-
tionem non injucundam, quibus subdit : Mh πιστεύειν
οὖν τῷ λόγῳ πεῖσαι ἑμαυτὸν o) δύναµαι, τὸ δὲ
αἴτιον fj τοῦ ἀνδ[ὸς γλῶττα, οὔτε φεῦδος οὔτε

νῶτα, xai τούτων τῶν πτερῶν τὴν χρόαν µέλαιναν
εἶναι ὥδουσι. Τὰ δὲ πρόσθια ἑρυθρά φασι, τάς γε
μὴν πτέρυγας αὐτὰς οὐχέτι τοιαύτας, ἀλλὰ λευχὰς,
τὴν δέρην δὲ αὐτῶν χνανοῖς διηνθἰσθαι τοῖς πτε-
ροῖς Κτησίας ἱστορεί. Στόμα δὲ ἔχειν ἀετῶδες, χαὶ τὴν
χεφαλὴν ὁποίαν οἱ χειρουργοῦντες Υράφουσί τε xal
πλάττουσι. Φλογώδεις δέ φασι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτοῦ.
Plinius, lib. vii, cap. 2: Arimaspis assidue, δείέκηι
esse circa metalla cum gryphis, ferarum volucri genere
quale vulgo traditur, eruente ex cuniculis aurum,
mira cupiditate, εί feris custodientibus, εί arimaspis
rapientibus, multi, sed maxime illustres Herodotus
εἰ Aristeas | Proconnesius, scribunt. Eorum etiam
meminere Solinus, Pausanius in Arcadicis, Philo-

B étratus in Vita Apollonii. Hzc tamen esse fabulosa

existimavit Plinius libr. x, cap. 49, Pegasos equino
capite volucres, et gryphas aurita aduncitate ro-
atri, fabulosos reor illos in Scythia, hos in /Ethiopia.

lbid., lin. 314. 'Apzxdist δὲ Aéorta. Georgius
Pisides, De mundi opificio, eum et bovem rapidis-
sime arreptum alte elevare affirmat.

Πόθεν δὲ γρὺγ εὐσθεγὲς Aa6o κράτος,

Καὶ βοῦν ἀνασπῶν ἐξ ἑτοίμων ἁρπαγων

Καὶ ατηνὸς "prat, xal βαδίζει τετράπους;
AKlianus tamen cum aliis animantibus gryphas
concertare et vincere scribit, sed pugnam leonuta
et elephantorum abhorrere, neque cum eis in cer-
tamen descendere ibidem. Καὶ διαγωνίζεσθαι μὲν

κόµπον ἡπίστατο. Ideoque nec mirum videri debet C πρὸς τὰ ἄλλα ζῶα, καὶ χρατεῖν ῥᾷστα. Λέοντι δὲ μὴ

si quidam existimarint lepores esse utriusque sexus
participes. Cum enim eumdem viderent et muliebria
pati et item agere, et quod potius gignere, sobo-
lemque educare, non sine ratione id ut crederent,
ducti sunt. Quod Plinius Archelaum affirmasse
scribit, e& Democritus in Geoponicis tradidit.

lbid.,lin. 27. Καὶ τεκοῦσα xd. Plinius, lib, x,
cap. 45: A partu statim. implentur; concipiunt,
qxamtíis ubera siccante fetu. Et lib. vin, cap. 35:
Lepus omnium prede nascens, solus prater dasypo-
dem super(etat, aliud educans, aliud in utero pilis
vestitum, aliud implume, aliud inchoatum gerens pa-
riter. Solum superfetare, ut verum sit, viderit ipse
Plinius. Equas et mulieres quoque superfetare pro
indubitato habetur. Sed ad rem Aristoteles item,
libr. vi De histor. animal., capit. 55 : Habet fe-
»nina lac prius quam pariat, et α partu continuo
repetit coitum : et lactans adhuc concipit fetum. Hzc
item omnia in Queastionibus physicis, quzst. 14,
complexus est Theophylactus Simocatus.

lbid., lin. 50. Τὸν' δὲ ypbzd φασιν. Alianus e
Ctesia eorum formam describit; esse enim gryphes
quadrupedes, robustissimis unguibus; anteriori
corporis parte rubros, alis candidis, dorso pennis
nigris indutos, cervice czruleis, et floridis, ore
aquilino, et capite, oculis igneis, lib. iv De histor.
animal., cap. 27: Τὸν γρύπα ἀχούω τὸ ζῶον τὸ Ἰνδι-
xlv τετράπουν εἶναι χατὰ τοὺς λέοντας, xai ἔχειν
ὄνυχας χαρτεροὺς ὡς ὅτι μάλιστα, xaY τούτους uév-

ἀνθίστασθαι, μηδὲ ἑλέφαντι. -

[bid., lin. 32. "Aecóc παρ) ἡμί». Mristoteles, lib.
ix De hist. anim. c. 32: Venatur aquila lepores, hin-
nulos, vulpes, et reliqua que vincere valeat. /Elianus
lib. ix De hist. anim., cap. 10 : Αξτὸς ζῶον πλεονεχτι-
xby, xal δι ἁρπαγῶν ποιοῦνται τροφὰς, xal σαρχῶν
ἐσθίουσι' χαὶ γὰρ λαγὼ ἁρπάζουσι, xat νεθρὸν, καὶ
χῆνα ἐξ αὐλῆς, xax ἄλλα. Ideoque eum aquilarum vo-
cem maxime tinere, sicut οἱ aliarum avium, a
quibus wale exceptus interimitur. Idem ait lib. xim,
cap. 11 ; Plinius, lib. x, cap. 4, aquilarum primo et
secundo generi, non minorum tantum quadrupedum
rapina, sed etiam cum cervis praelia. Multum pulve-
rem volutatu collectum, insidens cornibus excutit in

D oculos , pennis ora verberans, denec pra'cipitel in

rupes. Nec non et tauros venari auctor est Phile in
Iambis,
δὲ xal τὺν χῆνα, καὶ δορκάδα
Pih "ror λαγωὸ»ν, z τὸ τῶν cip. op γένος.
Et /Elianus, De histor. animal. lib. n, cap. 39,
aquilarum genus, quod quidam χρυσαίετον, alii
ἁστερίαν, in Creta vi quadam et industria singulari
tauros ipsos invadere, et predam sibi cibunique
parare : ex insidiis enim cervici insidens rostro
quam acerrime pungit. Taurus ictibus pulsus, furi.
bundus in fugam vertitur, ubi locum proclivein prze-
cipitemque accesserit, explicatis in orbem alis il-
lius oculos tegit, qui precipitii ignarus subsilit, et
przceps dilaniatus emoritur ; etlib. ix, capit. 10, ait,

355

LEONIS ALLATII 9

334

aquilam quam Jovis appellarunt, carnes non attin- À auctor noster scribit nemo non videt, cum illum

gere, sed herbam ei ad victum satis esse.

Ibid., lin. 33. "Εστι δὲ ζῶον χαραδριός. Hec
Eustathii ante oculos videtur habuisse omnia Pe-
trus Damianus, dum lib. 11, epist. 48, de charadrio
loqueretur. Hujus proprietatis causam reddit Theo-
phylactus Simocatus in Quest. nat., quzst. 15,
pag. 18. Ita vocatus ἀπὸ τοῦ τὰς χαράδρας διατρί-
δειν, ex Scholiaste Aristophanis, et Aristoteles,
lib. ix, cap. 11, Τὰς δὲ οἰχήσεις ὁ μὲν περὶ τὰς χα-
ῥάδρας, οἱ δὲ χηραμοὺς ποιοῦνται, xai πέτρας, olov
ὁ χαλαύµενος χαραδριός. Hunc bitumine necari nar-
rat /Elianus, lib. vi, De histor. animal., capit. 46.

Ibid., p. 54. Λευκότατος δι &Aov. Epiphanius in
Physiologo , cap. 25, 'O φνσιολόγος ἔλεξε περὶ τού-
του, ὅτι ὅλον λευχόν ἐστι, μηδὲ ὅλως µελανίαν ἔχον.
Aristoteles, libr. ix De histor. auimal. cap. 14,
avem hanc pravam et colore, et voce ait, noctu
apparere, diu aufugere. Albertus cum Eustathio
$cnLit, et albam esse totam testatur.

lbid , lin. 59: "Οταν γάρ φασι. Epiphanius
dicto loco: Καὶ &&v τις νοσῇ, ἡ νόσος τοῦ ἀνθρώπου,
εἰ ἔστιν εἰς θάνατον, ἀποστρέφει ἀπὺ τοῦ νοσοῦντος
τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὁ χαραδριὸς, ἐὰν δὲ ἡ νόσος πρὸς
ξωήν ἐστιν, ἀτενίζει τὸν νοσοῦντα ὁ χαραδριὸς, xal ὁ
νοσῶν τὸν αὐτόν. Non dissimilia refert Albertus,
auctor anonymus Psalm. comment. psaliu. Lxxxiv,
versu, Deus tu conversus vivificabis nos, e alii recen-
tiores, Magis commune tamen est. charadrii pro-

spectum regio morbo laborantibus prodesse. JElia- C

nus lib, xvii, cap. 15: Χαραδριοῦ δὲ fiv ἄρα δῶρον
τοῦτο, ὃν οὐ μὰ Διὰ ἀτιμάζειν ἄξιον. "Hv γοῦν, ὑπ-
αναπλησθεὶς τὸ σῶμα ἱκτέρου τις, εἶτά οἱ δριμὺ Evo-
ρώῃ, ὁ δὲ ἀντιθλέπῃη, χαὶ µάλα τε ἀτρέπτωρ, ὥσπερ
οὖν ἀντιθυμούμενος, ἡ τοιαύτη ἀνάθλεφις ἰἄται τοῦ
προειρηµένου πάθους τὸν ἄνθρωπον.

lbid., lin. 45. Ὁ δὲ µονόκερως ζῶον. Petrus Da-
mianus, lib. 1i, ep. 18: Quis hanc ingenuitatem uni-
corni contulit, ut dedignelur viribus vinci, humili-
tatis arte patiatur se facile superari ? nunquam sci-
licet. a venatoribus capitur, nisi prius in virginis
gremio reclinetur. Cardanus monocerota cum rhino-
cerote confudisse reprehenditur a Julio Scaligero,
exerc. 205. Alij orygem atque monocerotem eum-

dem esse arbitrati sunt. llujus confusionis illa fuit D

origo, quod pleraque animalia unico tantum cornu
decorarentur, atque armarentur. Quare nonnulli
septem animalium genera unico cornu adnotarunt
in Plinio. Scaliger loco d. ex corporis forma diver-
sissimum esse rhinocerota a monocerote demonstrat.
Plinius ita, graphice, lib. viii, cap. 91 : Asperrimam
autem feram monocerotem reliquo corpore equo simi-
lem, capite cervo, pedibus elephanto, cauda apro,
mugitu gravi, uno cornu nigro media [ronte cubito-
rum decem eminente. Hanc feram vivam negant capi.
ltem Solinus, cap. 35 ; Vartomannus ex Scaligero :
Unicornibus equi magnitudo, crura, pedes, caput
cervi, pili color balius, »qui juba rarior, brevior coxe
veillose , etc. Quem maxime differre ab boc quem

parvum, hzedi eragnitudine, eximia pernicitale οἱ ve-. .
hementia, cornu in suinniitate capitis unico, dicat
esse.

lbid., lin. 46. Δριμύτατον σφόδρα. Pbile in Iem-
bis, ad pugnam promptitudinem, ex vulneribus
aliis animantibus pericula, cornu quale sit, ipsum
animal, quomodo mansuescat inullis prosequitar.
Negat tamen Vartomannus ferocem esse.

lbid., lin. 54. Ἔστι δὲ ζῶον κα.ἰούμεγον. Petrus
Damianus libr. u, epist. xvut ad Desiderium abba-
tem, Castor itaque cum se videl a venatore propter
genitalia persequi, hec mordicus abscindit, εἰ ante
venatoris faciem projicit. Sic illico venator accedii,
dum id propter quod eum persequebatur extorsit. Si
vero contigerit, μι aller eum cursus. venator ἴπου-
nial, eumque acrius et instantius persequens, eve-
dendi aditum jamjam desperare. compellat, in arcte
silus in os se venaloris erigit sibique deesse virilis,
propter que perurgetur, ostendit. Sic ab insectan-
(t5 venabulo liberatur dum ostendit sibi. deesse quod
quaeritur, Plinius, lib. vri, cap. 39, Animal her-
rendi morsus, arbores juxia flumina-t fero ccdit.

Hominis parte. comprehensa. non. antequam [ταεία

concrepuerint ossa, morsus resolvit. liujus in pro-
sternendis arboribus soleriiam ei scopum ab ocu-
lato teste sibi relatum tradit Conradus Ritthershu-
sius, Comiment. in lib. 1 'A.Levr. Oppiani. Mirem
predícant esse hujus bestiole solertiam, qua in pre-
sternendis arboribus utatur. (Quoties dentibus suis
ictum inflixit. arbori, toties ob eadem procurril, vi-
sum an nutet, απ ruinam minelur, ne (orte ab ea
opprimatur ; ubi nihil periculi esse videt. arbore adkuc
firma plagam repetit, dum ea tandem prolabatur.
Cur aulem arbores cedit ac proruit? nimirum ideo,
ui in aquas prolapsa, foliis ct ramis limo obductis
pisces alliciant, quos capiat ac devoret fiber. Hec
amicus quidam paternus, qui ejus rei αὐτόστης fuit,
aliquando mihi reiwlit. Mansuetum esse castora
contra Cardanum negat Sealiger, exerc. 211,
num. 6.

lbid., lin. 52. Χρησιμεύει δὲ τὰ αἰδοῖα. Eorum
in medicinis usum habes apud Plinium, lib. xsxi,
capit. 9, et alios medicos.

Ibid., lin. 53. Διωχόμεγον οὗν. Si quando ia
periculo sunt, insequentibus canibus et venatori-
bus, praemorsa sibi sua genitalia abjicere, atque iza
evadere, a. pluribus scriptoribus memoris prodi-
tum est, seque ea parte corporis redimere propter
quam maxime expetuntur. Horus lib. n, cap. 65:
Ἐχεῖνος yàp χαταδιωχόµενος εἰς τὴν ἄγραν τοὺς
ἰδίους διδύµους ἁποσπῶν ῥίπτει,. Plinius lib. τι,
cap. 50 : Easdem partes sibi ipsi Pontici amputent
fibri periculo urgente, ob hoc se peti gnari. Juvena-
lis, Sat. 12,

... Imitatus castora, qui se

Eunuclhum ipse facit cupiens evadere damno,
Tesiiculorum adeo meditatum intelligit. ingwem.

Ammianus Marcellinus lib. xv ; Alianus De £i.

957

IN EUSTATHI! HEXAEMERON NOTE.

anim. lib. v1, cap. 54; Solinus, capit. 25, qui idem A lib. vin, cap. 50: Africa asinorum silvestrium mul-

capit. 28 de elephantis scribit; Alciatus, em-
blem. 152:
Et pedibus segnis, tumida et. propendulus alvo

Hec tamen insidias effugit arie fiber.
Mordicus ipse sibi mcdicata virilia vellit,

Atque abjicit, sese gnarus ob illa peti.
Heins ab exemplo disces non parcere rebus,

t vitam ut redimas, hostibus ara dare.

Et plures alii. Hinc et fabula /Esopica, et Apuleius,
lib. 1 Asini, Thessalam veneficam scribit amato-
rem suum, quoniam alterius mulieris consuetudine
usus fuisset, in castorem mutasse, ut amputaret
sibi genitalia, si quando venatores insequerentur.
Longe tamen alia est sententia. Sextii medici apud
Plinium, lib. xxut, cap. 3: Spectabilis nature po-
tentia in his quoque, quibus et in lerris, et in aqua
victus est, sicut εἰ fibris, quos castoras vocant, et
eastorea tesies eorum. Ampulari hos ab ipsis, cum
eapiantur, negat. Sextius diligentissimus medicina.
Quinimo parvos esse, subsirictosque, et adherentes
ορίπα, neque adimi sine vita animalis posse. Negavit
idem Dioscorides, lib. 11, cap. 29, et Franciscus
Wallesius, De sacra philosoph. cap. 5.

lbid., lin. 55. Ἐπιδιωκόντων δὲ dAAuv. /£lia-
nus De hist. anim. libr. vi, cap. 31: Ἐὰν δὲ ᾗ πρό-
φερον ἐχτεμὼν xal σωθεὶς, εἶτα πάλιν διώχηται * ὁ
δὲ ἀναστήσας ἑαυτὸν, xal ἐπιδείξας, ὅτι τῆς αὐτῶν
σπουδῆς οὐχ ἔχει τὴν ὑπόθεσιν τοῦ περαιτέρω χαμά-
του, παρέλυσε τοὺς θηρατάς. Ίττον γὰρ ἔτι τῶν
κρεῶν ἐχείνοις φροντίς ἐστι. Πολλάχις δὲ χαὶ ἕνορ-
χοι ὄντες, ὡς ποῤῥωτάτω ἑαυτοὺς ἀποσπάσαντες τῷ
δρόµῳ, εἶτα ὑποστείλαντες τὸ σπουδαζόµενον µέρος,
πάνυ σοφῶς xai πανούργως ἑξηπάτησαν, ὡς οὖκ
ἔχοντες ἃ χρύφαντες ἔχουσιν. Hic obiter animadver-
tendum a Scaligero Cardanum reprehendi quod fl.
bri testes cum moscho temere confuderit, dece-

ptum ex mala interpretatione Vartomanni esere. :

911, num. 6, et exerc. 210. num. 5. Érrorem notat
Varronis, qui fibrum, lutiram vel enhydrim unum
feceril quz et Olaus Magnus recte distinguit, lib.
xviti, et alii.

Col. 745, lin. 1. 'O δὲ μµυρμηκοέων. Myrmeco-
leonis naturz fundamentum absque dubio est quod
legitur apud Job, cap. iv, vers. t1, Myrmecoleo

periit eo quod non haberet predam. Hujus loci opti- D

mam explicationem habes apud Photium ex Ewulogii
Alexandrini libr. 1v, contra Novatianos. De his Aga-
tharcbides : Τῶν δὲ χαλουµένων μυρμηκολεόντων ol
μὲν πλεῖστοι χατὰ τὴν ἰδέαν τῶν λοιπῶν αὐδὲν παραλ.
λάττουσι, τὴν δὲ τῶν αἱδοίων φύσιν ἀπεστραμμένην
ἔχουσιν ἑναντίαν τοῖς ἄλλοις. Alii dicunt, esse exi-
guum animalculum formicis adversum, quod se sub
pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes
interficit, interfectas consumit. Sicque vocatum :
nam quemadimiodum leo imbecilliorum animalium,
ita hoc animalculum formicarum praedam agit :
cum tamen volucribus nihil aliud sit quain for-
mica.

lbid., lin. 8. Ὁ δὲ ὄναγρος dyeAdpync. Plinius,

titudinem fundit. Mares in eo genere singuli femina-
rum gregibus imperitant. Oppianus Kvrnr. ni ; Agqi-
mianus Marcellinus, lib. xxiv : Asinorum aorestium
multitudo in tractibus Patsthicis est. innumera. Ιάεο
simul incedens, ut constipattone denso feroces leonum
f[rustretur assultus.

lbid. Καὶ τῶν γενοµένων. Plinius, ibidem : Ti-
ment libidinis emulos, et ideo gravidas custodiunt,
morsuque naios mares castrant, contra gravida late-
bras petunt, εἰ parere furto cupiunt, gaudentque co-
pia libidinis. Oppianus ibid. disertissime, quem om-
nino consule; lsidorus, l. xii, cap. 1; Olaus Magnus
confundit male onagros cum alcibus. Est. et imemo-
rix: non indignum quod Phile in Jambis, et Ammia-
nus Marcellinus |. ασ, de illis scribit : Asini, in-
quit, feri cum venatibus agitantur ita eminus lapides
post terga calcitrando emittunt, ut perforent pectora
sequentium, aut perforatis ossibus capita ipsa dis-
plodant. Neque illud silebo. Oppianus, loco d.
onagrorum carnes esse bonum pabulum feris scri-
bit:
'A4A' αὐτὸς κρατεροῖς ἀγαθὴ βόσις Ex Agco θηρσίν
Et consentit Xenophom, |. 1 'Axa6. Κύρ., et Pli-
nius. /Elianus lib. v De hist. anim., eorum car-
nem amaram esse scribit, et Phile in Janibis, οὗ τὸ
χρέας t' ἄθρωτον ἓξ ἁηδίας.

lbid.. lin. 10. Ὁ δὲ ἐχίνος ὡς σφαῖρα. Horum
duo genera facit Oppianus Κυγη}. lib. u:

QC Ox ἑἐρέω κρυερὸν γένος ὀκρυόεντος àxylvov

Μείζονος, (ἀμφίδυμοι γὰρ ἐχίγοις ὀξυκόμοισιν
Ἀργα-έαι µορφαί *) xpvepór τε περἰδροµον ἔρχος.
ΟΙ μὲν γὰρ βαιοί τε καὶ οὐτιδανοὶ τεἸέθουσυ»,
Τυτθῇσι φρίσσοντες ἐπὶ προδο.ῇσιν ἀκάνθαις"
Οἱ Ó' ἄρα xai µεγέθει xoAU μείζονες, ἠδ ἑκάτερ-
0er

Ὀξέα πεφρἰίκασιν ápsiotépmcur ádxoxatc.

Ibid., lin. 19. Πορεύεται γοῦν ἐπὶ τόν. Eadem
habet Petrus Damianus, |. 11, ep. 18. Versus anti-
qui illi non inelegantes,

KogavAoc, τὸν ἐχῖγον ἰδὼν ἐπὶ νῶτα φέροντα
Ῥᾶγας, ἀπέχτεινεν τῷ ὃ᾽ ἐπὶ θειλοπέδῳ.

Et ille,
ParoAóTur γλυχερῶν σίντορα 08Aoxéóo.
Nec absimile illud Philes in l'ambis,

'Exiroc ἐκ γῆς οἵ δ' ἀκάνθαισι βρίων
Kal τῇσι πρασιαϊῖς ἐχχυ.1ιν δεῖται χρύφα,
Καὶ τὰς ἐχεῖθεν ἑμπαρείσας ἰσχάδας
Elc τοὺς ἑαυτοῦ guAcobc θησαυρίσας,
Οὐκ ἔχε AipoD συμφορὰν ὁλοθρίου.

Ibid., lin. 16. Δο.ερὸὺν ἡ d-Aozmq£. Multa sane
sunt, quae vulpem fallacem et improbam esse con-
vincunt, quibus et semetipsam ab hostium insidiis
tuetur, et illis necem, sibi cibum et medicinam
parat ; quare ab Aristotele De histor. anim. lib. 1,
cap. 1, inter inaliliosa, astuta εἰ callida annuine-
ratur. Oppianus Κυνηγ. ui narrat, ne a venatoribus
insidiantibus in laqueos conjiciatu: septem forami-
nibus nidos cavernasque suas cucummuniri, ut
fuga sit tutior faciliorque.

ouv

Nai μὴν aloAó6ovAoc. ἐπ᾽ ἀγραύλοισι μάλιστα 4

θηρσὶ πέ.ει κερδὼ ud ἀρήϊος ἐγ πραπίδεσσι,
hal πιν’υτὴ ναΐει πυμάτοις ἐνὶ οω.ειοῖσιν,
Ἑπταπύ.ους εἴξασα δόµους τρητάς τε κα.λιὰς
Τη.1ό6 ἀπ᾿ d 11ήλων, µή µε θηρήτορες ἄνγδρες
Angl θύρῃ «Ἰοχόωντες ὑπὸ βροχίδεσσιν ἄγωνται.
Ad quod respexit et Lactantius Firmianus, De ira
Dei, cap. 7: Sunt animalia, inquit, que latibulis
suis diversos εἰ plures exitus pandunt, ut, si. quod
periculum inciderit, fuga pateat obsessis; quod non
facerent nisi inesset. illis. intelligentia εἰ cogitatio.
Plura alia apud auctores videre poteris; nos enim
in presenti non animalium historiam scribimus,
sed tantum nostrum auctorem in rebus naturalibus
non nova, neque peregrina, sed genuina, et ab aliis
tradita enuntiare ostendimus. Nec opus est lric
plura congerere ad ejus astutiam et calliditatem
demonstrandam.

Ibid., lin. 17. Εὐροῦσα γὰρ τελμισεήν. Plura
de ejus in venatu et piscatu artibus /Elianus, lib.
vi, cap. 24, et lib. 1, cap. 26; lib. iv, cap. 38;
lib. vi, cap. 65; lib. xir. Ejus contra aves insidias
quemadmodum et hic noster auctor optime expli-
cavit Oppianus 'AJtevr. n, et Epiphan. in PAysio-
logo : Ἡ ἁλώπηξ ἐστὶ πολύτροπον ζῶον. Πεινάσασα
δὲ xal ἁ ποροῦσα τροφῆς ἀπέρχεται ἐπὶ τοὺς ἡλια-
χοὺς τόπους ' χαταῤῥίπτουσα αὑτὴν ic γῆν, xal &v-
εχοµένη τὴν πνοὴν, χαὶ ὑποχρίνουσα τεθνηχυῖαν χεζ-
ται ὑπτία, τοὺς ὀφθαλμοὺς χαὶ τοὺς πόδας ἄνω
ἔχουσα. Ἐπερχομένων δὲ τῶν πετεινῶν, xal αὐτὴν
χατεσθ[ειν βουλοµένων, ἑχείνη ἑτοίμως αὐτὰ κρατεῖ,
xat ὅσα βούλεται χατατρώχει. Eadem. sunt apud [δὶ-
dorum, lib. xii, cap. 2; Petrum Damianum, lib. 11,
ep. 18; Albertum, Georgium Agricolam, Michaelem
Glycam, et alios recentiores.

Ibid., lin. 94. 'Ἡ σαῦρα γηράσασα. Aristoteles
lacertum, et senectutem exuere, et oculis connivere
tradidit; quomodo autem lumen oculorum senectute
amissum recuperet non explicavit.

lbid., lin. 58. 'AA4&à xal αὔξησυ pusitora. De
magnitudine draconum et serpentum e Metasthe-
ne et aliis, vide Plinium, lib. vti, cap. 12, 15 et

14; apud Strabonem, lib. xv. Onesicritus refert

apud Abisarum India regem duos fuisse dracones,
alterum pedum 140 , alterum 80. Nearchus autem

LEONIS ALLATII

90
se coriis loricavit, in dimicationem pergit : in ea cas-
dam attollens ictus. irritos adversus excipit, donec
obliquo capite speculatus invadat in fauces. Nec hec
contentus, aliud haud mitius debellat animal. Et Op-
pianus , lib. i1 ΚυνηΥ., hec nostra elegantissime
expressit. Nicander item in Theriacis ; JElis-
nus Je histor. anim. , lib. 11, cap. 22, et lib. x,
cap. 47, et lib. vi, cap. 38, scribit ichneumo-
nem aspidis ova disperdere, et tanquam catulis suis
futuram bostilem perniciem submovere. Horus,
lib. t, cap. 35, non solum in serpentem irruere,
sed vocatis prius clamore aliis, que omnia simul
addidit Aristoteles, De histor. anim., lib. i1, cap. 6,
Ichneumo Egypti, ubi aspidem anguem suum hostem
aspexerit, non prius aggreditur quam socios vocet,
et limo obducto, contra ictus morsusque sese lorscet,
modus armandi ut primum madefaciat corpus, et in
terra se volutet.

Col. 748 , lin. 1. Σαῦρα δὲ ἡ Aevop£rmn. Petrus
Damianus, lib. n, ep. 18: Salamandra, quoque licet
ecigua, mirabilem fertur habere naturam ; adeo ut εἰ
casu aliquando in igne mergitur, omnis ignes vis
tanquam inundantis aque profluvie protinus ezstis-
guatur. Nicander, in Theriacis :

Kal σα.ἰαμάγδρειον 6óAwov δἀάκος αἰὲν' ἀπεχθὲς
τε xal ἀσθέστοιο δι ἐκ πυρὸς οἶμον ἔχονσα
Ἔσσυται ἄκμηνος, xal ἀνώδυνος, οὐδέ tl οἱ

| gA5€
Σίνεται ἀσδέστη ῥαγόεν δέρος ἄνρα τε γυίων.
Et in Alexzipharmacis :
"Hr δὲ JAuxoirow ποτὸν δυσἀ.σαχτον ldyen

C Φαρμακίδος σαύρης xoAvuxnÓéoc , v σαλαμάν»

.. OOpnuv
KAslovctr, τὴν οὐδὲ πυρὸς «ἑωδήσάτο Aiyroc.
Serenus :

Seu Salamandra potens, nullisque obnoxia flammis.
Plinius, lib. x, cap. 67 : Sicut Salamandra lacerti
figura, stellatum , nunquam nisi magnis imbribus,
proveniens, et serenitate deficiens. Huic tantus rigor,
ut ignem tactum ezstingual non alio modo quam gle-
cies. /Elianus, De hist. anim., lib. τι, cap. 31; Pi-
sides, De mundi opificio : .

Ποίαις δὲ πηγαῖς 1) βυθοῖς χεκρυμμµένοις
Δρᾷ σα-αμάνδρα τὰς καµίγους alüd Any ;
Olympiodorus apud Scaligerum de subtilitate ad
Cardanum exerc. 74, num. 3$, Tot; ὑελέψαις, inquit,

visam viperam feminam cubitorum sedecim. Vide D πολλὴ φροντὶς τοῦ τινάσσειν τὴν πάπυρον , ἵνα μὴ

AElianum, lib. x De hist. anim., cap. 39.

lbid. ᾿Επὰν ob» τὸν ópicp. Horus, lib. 1, cap.
4: Ἐπειδὴ, τριῶν γενῶν ὄφεων καθεστώτων, τὰ
μὲν λοιπὰ θνητὰ ὑπάρχει, τοῦτο δὲ µόνον ἀθάνατον,
& καὶ προσφυσῆσαν ἑτέρῳ παντὶ ζώφ δίχα xal τοῦ
δαχεῖν ἀναιρεῖ.

lbid., lin. 42. Τούτῳ ὁ Ιχγεύμων. Quomodo ser-
pentes et crocodilos necat, eleganter Oppianus Kv-
yn. lib. 11.

lbid. , lin. 44. 'A44à μὴν xal zpóc. Plinius,
lib. viu, cap. 24: Aspis habet deinde internecinum
bellum cum. ichneumone. Notum est animal hac glo-
ria mazime in eadem natum /Fgypio. Mergit se limo
gapius, siccatque sole. Mox ubi pl«ribus eodem modo

ἑντὸς περιέχηται dj σαλαμάνδρα’ ζημιῶδες γὰρ αὖ-
τοῖς τῷ σθἐσαι τὴν χάµινον. Aristoteles, lib. v De
hist. anim., cap. 19; Nazianzenus in Basilium, et
Ραγσπεεὶ ad Virgines. Huie tamen sententiss Dios-
corides refragatur, et Galenus in Simplic. , σαλα-
µάνδρας χανθείσης meminit ; el iv Κατὰ τόπ., Σα-
λαμάνδρας χεκαυµένης σποδὀν requirit.

lbid., lin. 5. Φασὶ δὲ cv ἔχιδναν. Basilius,
hom. 9 : Καὶ ἔχιδναι τὰς μήτρας ἐχφαγοῦσαι, xpo-
έρχονται, πρέποντας τῇ γεννησαμένῃ τοὺς μισθοὺς
ἐχτιννύουσαι. Notandum est quod narrat Petrus
Damianus, lib. 11, epistol. 18, de bac eadem re.
Vipera, inquit, hac coeundi vel pariendi consuetu-
dine naturali potiuntur imperio μὲ masculus in 6

-— cn

o3

LEONIS ALLATII

nire senpentibus idem quod pullis. hirundinum non— A τας ΄ xax τοὺς ἱδόντας αὐτόν ^ χαὶ ὅτι τῶν ἄλλων ζώων

nulli aiunt ; oculis enim serpentum laceratis, subnasci
alios referunt ; caude etiam lacertis atque serpenti-
bus amputate renascuntur., Plinius, lib. xt, cap. 57,
Serpentum catulis et hirundinum pullis, si quis eruat,
renasci tradunt.

lbid. Kal γηστεύσας ἡμέρας. Aristoteles, De hist.
anim. |. vi, c. 4, diu οἱ serpentes et phalangia vi-
vere posse sine cibo affirmat, quod ex iis, quos
pharmacopole alunt perspicuum est. Epiphanius,
in Physiol. c. 45 : Ὅταν γηράσχῃ, ἀμθλύνονται ao-
τοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ ἐὰν ἀνανεάζειν ἑαυτὸν βούλη-
ται, νηστεύει ημέρας τεσσαράκοντα, ἕως ἂν τὸ δέµας
αὐτοῦ χαυνωθῇ, xai εὑρίσκει πέτραν, καὶ ῥαγα-
δαστεύει’ προχύψας δὲ διὰ τῆς ὁπῆς ὠθεῖται περά-
σαι, καὶ ἐχδάλλει τὸ Υγῆρας, xal ἀποθαλὼν αὐτὸ
τερπωλὴν παρέχει νεανίσχων.

lbid., lin. 10. Καὶ εἰσέρχεται εἰς far. Serpen-
tes senectam exuere scribunt Aristoteles, De hist.
anim. lib. vut, c. 17; JElionus, |. ix, c. 16; Ni-
cander, in Theriacis; Virgilins, n Georg. et n
4Eneid. ; Nonnus, Dionysiacon |. xui; Simmias, in
Ala.; Theodor. |. 1 Therapeut. ; Plinius, |. viu, c.
21 : Anguis hyberno situ membrana corporis obducta
[eniculi succo impedimentum illud exuit, nitidusque
vernat.. Exuit autem a capite primum, nec celerius
quam uno die, ac nocte replicans, ut extra fiat mem-
brana, quod fuerat intus; Morus, |. 1, c. 2. Nec
parcit hac in re Cardano Scaliger, exerc. 189, n.
$, sed causam adductam quare serpentes senectu-
tem exuant propler siccitatem duntaxat refellit
exeinp!o stellionis, qui non est siccus et exuit, et
arborum sicciorum, qui corticam nullum mutant ;
cantharidum, quz inter insecta siccissimz sunt, et
cimicum volantium, quos ipse se igneos expertum
esse fatetur.

[bid., lin. 10. Οταν δὲ διψήσῃ. De vipera, quse
venenum exspuit dum cum murzna congreditur,
klem scribunt Oppianus 'AJusvr. 1; PhileinIambis ;
Achilles Tatius, et alii.

lbid., lin. 19. 'O δὲ facto xoc lóv. Basiliscum
et olfactu necantem, et hominem si aspiciat tantum
interimere dicit Plinius, lib. xxix, cap. 4, in quo
loco pro olfactw, afflatu restituerem ex communi

εἴ τι xal ἄφαιτο τοῦ ζώου ἀνηρμένου, xat αὐτὸ «s-
λευτᾷ εὐθέως, xat διὰ τοῦτο πᾶν αὐτοῦ τὸ γένος τῶν
ἄλλων θηρἰων ἐγγὺς εἶναι φυλάττεται. Eadem re-
fert Horus, lib. 1, cap. 1, et lib. it, cap. 61; ΛΙ-
bertus Magnus, lib. xxv De anim., nominum diver-
sitate deceptus, basiliscum congeminando duas il-
lius species diversas constituit; siquidem due
capita facit, alterum de basilisco, alterum de ar-
mene. Ávicenna dubitat, sitne idem serpens armene
cum basilisco, vel diversus. Nicolaus Leonicenus
armenem et basiliscum unicam esse speciem et noa
duas multis argumentis ac rationibus probat, re-
fellitque Albertum, et Avicennam, et quorumdam
aliorum opinionem, qui armenem unum cum eale-
blepa constituebant. Decepti, ut puto, auctoritste
Plinii, qui lib. ντ, capit. 21, ait, quemadmodum
basiliscum, ita et catoblepam vel solo aspectu homi-
nes atque alia animalia interimere. Mons item qui
Narsinge regnum dividit a Malabaris multas alit
feras, inter quas alatos angues arboribus insiaten-
les, quos aiunt solo afflatu; vel etiam obtuta, eos
qui propius accedunt interficere. Julius Scaliger
in Cardanum, exercit. 249. refert, se legisse apud
recentiores Romas Leone pontifice maximo ad sedes
Lucie sub fornice stabulatum esse basiliscum, cu-
jus afflatu magna lue affecta Roma fuerit, eumque
illico pontificis precibus exstinctum. — Basiliscum
non incantari testatum est sacris Litteris : Ecce ego,
inquit Dominus, mittam vobis serpentes regulos, qui-
bus non est incantatio, et mordebunt vos'. Quin etiam
quidam crediderunt basiliscum incantamenta disce-
tere, et ab his jam captos alios serpentes solvi et
Mberari. Obiter notanda est bic Augustini Eugu-
bini sententia, qui in Cosmopeia serpentem qui
Evam decepit fuisse basiliscum censet, ut sicm
diabolus, qui tentavit Evam, princeps fuisse credi-
tur daemonum, ita usus sit ut organo eo serpente,
qui omnium serpentum tanquam rex babetur.
lunc vero esse basiliscum, et nomen ipsum indi-
cat, et que de incredibili ejus ad nocendum
Plinius et Solinus tradunt. '
Ibid., lin. 22. ᾿Ιστυροῦσι δὲ αὐτόν. Origenes ia
catena Graca in Jerem., cap. 49 : Καὶ ὄφεις Υὰδρ

auctorum sententia, qui afflatu suum virus cir- D ἰοθόλλους εἰ χαταχλείσεις, ὄψει τοὺς ἀσθενεῖς iz

cumspargere dicunt, et ipsius Plinii verbis, 1. viu,
c. 91 : Eadem et basilisci serpentis est vis. Cyrenaica
hunc generat provincia, xiu non amplius. aigitorum
magnitudine, candida in capite macula, wt quodam
diademate insignem. Sibilo omnes fugat serpentes,
nec flexu multiplici u& relique corpus impellit, sed
celsus et erectus. in. medio incedens. Necat frutices
non contactos modo, verum et afflatos : exurit her-
bas : rumpit saxa, talis vis malo est. Galenus, lib.
De Theriaca ad. Pisonem : 'O μὲν γὰρ βασιλίσχος.
Ἔστι γὰρ τὸ θηρίον ὑπόξανθον, xal ἐπὶ τῇ χεφαλῇ
τρεῖς ὑπεροχὰς ἔχων, ὥς φασιν, ὅτι xal ὁραθεὶς
µόνον xal συρίττων ἀχουσθεὶς ἀναιρεῖ τοὺς ἀχούσαν-
: 9 Jerem. τι, 17.

τῶν δυνατωτέρων ἀπὸ λιμοῦ χατεσβιοµένους, ἕως οὗ
ὁ πάντων ἰσχυρότατος πληρωθεὶς ὑπὸ τῶν ὄφεων οὓς
κατεδ/δοχεν ὁ xaloóusvo; γέντται βασιλίσχος, lby
ἔχων ix. µόνης θέας καρποφόρον δένδρον ξτρεί-
νοντα. Epiphanius, Advers. heres. lib. 1, tom. Il,
heres. 22, narrat banc a. veteribus bistoriam pro-
ditam esse : Cum plures aliquando aspides in unum
fictile vas conjecte , et in fundamentis angulorum
qualuor cujusque idolorum templi in. £gypto deps-
sit essent, ex iis aspidibus qua fortior erat in alias
invasit, easque devoravit, que cum sola remansissst,
el quo se aleret habere nihil, in se ipsam returia e
a cauda paulatim arrudens perte se aliquatenus cor-

965

IN EUSTATH] HEXAEMERON ΝΟΤΗ.

960

poris depasta est, adeo ut non amplius integra sed Α &ignito, tergo czeruleo, cauda turbinata atque in-

dimidia aswi parie mutilata permanserit : idcirco
Aspidogorgonem eam appellarunt. Sic apud Spar-
tianum in Antonino Pio, Visus est in Arabia jubatus
anguis major solitis, qui se a cauda medium comedit.
Sepius me memini audisse, et vulgus sine ulla hze-
sitatione affirmat, basiliscum nasci ex ovo galli, si
quando a rubeta, seu bufone fotum sit. Sane id
sine dubio certum est, et experientia quotidie vide-
mus gallos jam :etate defessos cum veneris, virium
imbecillitate, neque fructum neque usum: ullum
habeant, ovum parerc, orbiculata figura, colore lu-
teo,. flavescenti, lurido. Et mihi, dum Lucanis»
eram, ostensum fuit, in quo przter hosce colores
circumcirca figura qua»dam ex cortice ovis exube-
Fans spectabatur, tactuque optime dignoscebatur
variis flexibus contortisque gyris in formam ser-
pentis desinens, relatumque fuit ovum illud ex
gallo natum. Ἐγὼ δὲ τοι οὐ ταχυπειθής, me eorum
inscitiam mirari dicebam ; fleri enim posse, ut gal-
lus pareret : illi reprehensionis impatientes plures
adducunt testes aliis annis id etiam evenisse, et il-
los esse testes in hoc oculatos, et fide dignos. Dum
adhuc obstarem, et quasi eorum fidei contemptor
abirem aversus , contrahunt vestem, vique raptum
cogunt, ut una procederem. Quid facerem? pro-
cessi, domum in quo gallus erat, invisimus, et
ovum unde abstulerant deponunt. Gallus qui vide-
batur nescio quomodo turbatus, statim agnito fetu
acclamat, accurrit, rostro quasi deosculans, alis
expansis superinsedit. Discedimwus. Post tertium
diem accedo vocatus : gallus ovum fovebat, cibi po-
tunsque immemor; nunquam illo triduo cistam re-
liquerat. Eo minis, baculoque depulso ovum in
fornacem abjicitur. Pariunt itaque galli, et incu-
bant. Verum an ex iila incubatione basiliscus gi-
gneretur? Dicerem aliquod animal, idque veneno-
sum prodire, cum putris illa materia, quae in ovo
latet, concreta id habeat quod similia producat,
quz et galli halitu, vel alterius animantis animari
posse non dubito, ut videmus in iis, quz ex putri-
dis corporibus enascuntur. Quare et sua laude
dignum est /Egyptiorum inventum, qui ovis ibidem
insidiantur, repertaque frangunt, ne noxium quid-
piam inde trahat origiuem, sive, uL ipsi existimabant,
basiliscus. Etenim cum ibides venatorum venatio-
nibus gaudeant, serpentibusque inferciantur, nulli
dubium aliquando ex eorum ovis pestiferum quid
pasciturum. Consule Theophylactum Simocatum,
Q. nat., quzst. 14, Ποίῳ λόγῳ τὰ τῶν ἴδεων ὡὰ
εὐχερέστατα τίχτουσι βασιλίσχους ὄφεις; Aliam ta-
men basilisci generationem narrat hic Eustathius.
Quidquid tamen sit, historici tradunt illos in Africa
generari, οἱ torridis illis regionibus nidulari. Re-
fert Levinus Lemnius, De occult. nat. mirac. lib. 1v,
cap. 12, in Saxonia basilisci quoddam genus sil-
vestre passim conspici, capite acuminato, colore
flavo, longitudine dodrantali, inusitata crassitudine,
ventre maculoso, multisque candidis punctis in-

curva, hiatu rictuque oris pro corporis propor .
tione immenso. Quod inter serpentes potius, quam
basiliscos referendum est, cum nec halitu conta.
gione afficiant, nec aspectu necent-adorientes agri-
colas, ni regionis illius frigus aerisque certa tem-
peries venenum illud ita compescere, impedireque
ne effundatur aílirmare velimus. Quod in adustis
regionibus torrentibusque non eveniret. Oppianus,
lib. 1 'AJ«eve., piscis cujusdam basilisci nomine
meninit.

Ibid., lin. 28. 'Jór ἔχων χαλεπώτ. Ea hujus ve-
neni vis, ut non solum tactu absumat, sed eam
etiam rebus a se consumptis pestifere repens inge-
rat, ita ut et ille etiam venenum spargant et inte-
rimant. Plinius, lib. vin, cap. 21 : Creditum quon-
dam er equo occiso hasta, et per eam subeunte vi
non equitem modo sed equum quoque absumptum.
Alianus, lib. n De hist. anim., cap. 5, El δὲ ὄν-
θρωπος κατέχει ῥά6δον, εἶτα ταύτην ἐχεῖνος δάχῃ,
τέθνηχεν ὁ χύριος τῆς λύγον.

Ibid., lin. 29. Ὡς xal ἀπὸ μόνου. Superius
diximus, basiliscum solo oculorum aspectu homi-
nibus necem inferre, variis historiis id refercati-
bus. Franciseus Vallesius, De sacra philosoph. cap.
68, hzec fabulosa esse contendit, nec posse adduci
ut credat, Quod dictum quam sit in vi^o philoso-
pho ineptum, non est opus multis explicare, cum
rationibus et experientiis, non pertinacia, non igna-
via in rebus physicis agendum sit. Nec videtur sa-
pientis id esse, dum se opponit diflicultas quam
non intelligit, illico tanquam fabulosa, qus ab aliis
uno consensu dicuntur, rejicere. Sed ut hzc
quastio habeat lucem aliquam, consideranda est
causa qus Vallesium impulit, ut haec tasaquam
falsa damnaret. Cum enim ageret de fascinatione,
nec eorum opinionem vellet admittere, qui fasci-
nationem fieri dicebant exeuntibus visoriis radiis, et
cum his deferri vapores venenosos, quz opinio non
videbatur illi communis, sed tantum Platonicorum,
ne cogeretur, quamvis ipse id non attingat, in eam
ire sententiam, si basilisci venenosum aspectum
concederet, fabulosa esse qux de basilisco tanti
viri tradiderunt contendit. Quod quamvis contra

p Aristotelis sententiam nescio quomodo facere vide-

tur, tamen nec Platonicorum opinio confirmatur,
nec Peripateticorum refellitur. Dasiliscus namque
non emissione radiorum, quibus tanquam vehiculis
venenum et noxa viso deferatur, sed humido ocu-
lorum, in quo tanquam subjecto venenum est, in-
ficit aera, et per illum hominem, et aspectus tan-
tum requiritur ut dirigat illud venenum in homi-
nem quem videt. Nulli enim dubium esse debet,
hoc animal suum pestilentem halitum, non tantum
quem ore spirat, sed et quem toto corpore exha-
lat, effundere circumcirca per totum aerem am-
bientem, eumque inficere. S:ngulari tamen modo

oculorum motu, aerem commovere, et perniciosio- .

vem reddere. Sed multa fabulosa et fieta Vaillesi-

967

LEONIS ALLATII

etiam, proh nefas! ex sacris Seripturis, quod quam A poc ἓν εὐδινῇ χαταστάσει φυλαττομένου. ᾽Αμέλει οὐχ ἂν

pium, quam tutum, quam Christianum alii judicent.
Melius est inscitiam fateri suam, quam ubi res
ipsas non noveris, scientie sapientieque obtutu
inficias ire : et qux» Spiritus sanctus ipse dictavit
negando in sensum alium detorquere.

Ibid., lin. 50. Ὁ δὲ κάνθαρος. Ita etiam Horus,
lib. 1», cap. 10, Bob; ἀφόδευμα. Suidas tamen
ὄνου. Plinius ex Virgilio, Virgilius juvencorum cor-
pore exanimato, sicut equorum vespas, aique crabro-
nes, sicut asinorum scarabeos mutante natura, ez
aliis quedam in alia. Vide Epiphanium in Ancirot.
Clemens item Hypot. v1, homines voluptatibus im-
pensius deditos, et. iunmersos, ac ebrios tanquam
cantharos in stercore volutari scribit.

ἴδοις ὄμβρον Ex νεφῶν ἀποῤῥυέντα παρ᾽ ὅσον χρόνον ix
τῶν µυρµήχων ὁ αἴτος προθέθληται. Horus, lib. 1,cap.
92, ait, formicas in hiemem sibi cibos congerere et 60»
rum studium in parando sibi cibo, et colligendis fru-
clibus expressit Aristoteles, lib. »x, cap. 38. Plinius,
lib. xs, cap. 30, ex Aristotele, Semina arrosa con-
dunt, ne rursus in (ruges exeant e terra. Majora
ad introitum dividunt. Made[acta imbre proferunt,
atque siccant. Operantur et nociu plena (una. Ecdem
interlunio cessant. Jam in opere qui labor ! que seds-
litas! Jlianus, lib. n, cap. 25; Georgius Pisides,
De mundi opificio ; Epiphanius, in Physiologo, c5.
xvin; auctor epistole ad praesidium, Dio Chry-
sostomus, oratione politica in concione, Καὶ μέντοι

lbid. Κυκ.λοτερὲς σχηµα. Horus, lib. 1, cap. 10 : B καὶ μύρμηχας πάνν ἡδέως ἰδεῖν ἐστιν, ὅπως μὲν o.

Πλάσσει σφαιροειδὲς παραπλήσιον τῷ xócjup σχῆμα,
ὃ £x τῶν ὀπισθίων μερῶν χυλίσας ἀπὸ ἀνατολῆς εἰς
δύσιν αὐτὸς πρὸς ἀνατολὴν βλέπει, ἵνα ἁ ποδῷ τὸ τοῦ
χόσµου σχῆμα. Georgius Pisides, De mundi opifi-
cio; JElianus, lib. x, cap. 15 : '0 xáv6apoc ἄθηλυ
ζῶόν ἐστι. Σπείρει δὲ εἰς τὴν σφαῖραν fiv χυλίει’ ὀχτὼ
δὲ καὶ εἴχοσι ἡμερῶν τοῦτο δράσας, xai θάλψας
αὐτὴν, εἶτα μέντοι τῇ ἐπὶ ταύταις προάγει τὸν νεοττόν.

lbid., lin. 91. Φασὶ δὲ αὐτόν. Forte ad hoc re-
spexit Aristoteles, De hist. ani. lib. v, cap. 19,
Scarabai pilularii in fino quem volvunt. conduntur
per hiemem parvosque vermiculos pariunt, ez qui-
hus ipsi procreantur.

χοῦσι μετ) ἀλλήλων εὐχόλως, ὅπως δὲ ἑξίασιν, ὅπως
δὲ τὰ βάρη µεταλαμθάνουσιν, ὅπως δὲ παραχωροῦσιν
ἀλλήλοις τῶν ὁδῶν. De formicarum in labore assi-
duitate non injucunda est Aphthonii sophistze fabella.

Ibid., lin. 45. BóéAJa σχωληκοειδές. De hiru-
dinibus Dioscorides, lib. vi, cap. $2, et Apsyrtus
apud collect. Geoponic. lib. xvi.

lbid., lin. 54. Tcr δὲ 6psor xal τῶν. Theopby-
lactus Simocatus in Quaest. naturalibus, quaest. 14,
de ibide, "Ἠδεται τουτὶ τὸ ὄρνεον τινὰ δυσώδη σιτού-
μενον * χαίρει δὲ μάλιστα χαὶ ταῖς τῶν ἱοθόλων ἄγραις,
πολυθορὠτατον ὃν. ᾽Αλλὰ χαὶ τοῖς ὄφεσιν ἴδις, χαθά,
περ ὁ βασιλίσχος, πολέμιον. Διὸ xal πτερὰ ἴδεων

Ibid., lin. 32. Οὐ γὰρ θῆλυς ὑπάρ. Horus, loco ϱ πολέμία ὄφεσιν. Ἐμφορεῖται δὲ σαρκῶν ὄφεων xal

citato De hist. anim. lib. x, cap. 15, scribit /Egy-
ptiorum bellatores in annulis insculptum scarabeum
gestasse ad significandum solis maribus pro patria
esse bellandum, quod scarabeus caret femina. Λἰ-
γυπτίων δὲ οἱ µάχιμοι ἐπὶ τῶν δαχτυλίων εἶχον
ἐγγεγλυμμένον χάνθαρον, αἰνιττομένου τοῦ νοµοθέ-
του δεῖν ἄῤῥενας εἶναι πάντας πάντη τοὺς µαχομέ-
νους ὑπὲρ τῆς χώρας. Ἐπεὶ καὶ ὁ χάνθαρος θηλέίας
φύσεως οὗ µετείληχεν.

lbid. Kal οἱ Αἰγύπτιοι διὰ τήν. Praeter Plutar-
: ehum et Alianum, Eusebius lib. imi. De preparat.
evangel. idem affert ex lib. Porphyr. Περὶ τῆς τῶν
ἐμγύχων ἀποχῆς. Αἰγύπτιοι δὲ ἐσέφθησαν ὡς εἰχόνα
fou ἔμψυχον, iu quem acerrime invehitur Pisi-

σχορπἰων, xaX γέγηθεν ἐπὶ ταύτῃ τῇ Of oq. Vide Pe-
trum Damianuni, lib. 11, cap. 18. Sed deibide inferius.

lbid. Toic δὲ κεράσταις. .Elianus, De histor.
animal. lib. x, cap. 14, "Ügscv τε xat δαχετῶν ϐ1-
plv αὐτός ἐστιν ἔχθιστος. Οὐκ ἂν γοῦν αὐτὸν &a-
λάθῃ, οὔτε ὄφις, οὔτε σχορπίος, οὔτε μὴν πονηρᾶς
ὕλης ἄλλο τι ἔχτοχον.

Ibid., lin. 57. "Ecc: δὲ τοῦτο συµπ. JKElianus,
lib. 11 De hist. anim., cap. 42 : Nexpbv δὲ ἄνθρωπον
l£pa& ἰδὼν, ἐπιθάλλει γῆς τῷ ἁτάφῳφ. Καὶ τοῦτο μὲν
οὐ χελεύει αὐτῷ ὁ Σόλων, ὡς Αθηναίους ἐχέλενςς
ὁρᾷν ' οὐδὲ σώματος (ita enim corrigo) ἄφεται. Μέ-
νει δὲ ἄγευστος xai ποτοῦ ἐὰν εἰς αὕλακα ἔποχεν-
τεύῃ εἷς ἄνθρωπος * πεπίστευχε γὰρ αὐτὸν πονούμε-

des, De mund. opific.; Plinius, lib. xxx, cap. 14, sca- D νον ζημιοῦν ὑφαιρούμενος Ex τῆς ἐχείνου χρείας Op.

rabeum qui pilulas volvit, Propter hunc /Egypti
magna pars scarabeos inter numina colit, curiosa
Apionis interpretatione, qua colligat solis operum
similitudinem huic animali esse ad excusandos gentis
sue ritus. Horus preterea aliam hujus veneratio-
nis causam reddit, quod scilicet mares sint. om-
nes scarabsi, nulla femina. Vide Rodiginum, lib.
vin, cap. 5.

Ibid., lin. 39. Οἱ δὲ µύρμηχκες τόν. Basilius, hom.
9, inter reliqua : Διαχόπτει γὰρ ταῖς ἑαυτοῦ χηλαϊῖς
τῶν χαρπῶν τὸ µεσαίτατον, ὡς ἂν μὴ ἐχφυέντες
ἄχρηστοι πρὺς τροφὴν αὐτῷ γένοιντο” xal δ.αψύχει
τούτους, ὅταν αἴσθηται αὐτῶν διαθρόχων, καὶ οὐχ ἓν
παντὶ προθάλλει χαιρῷ, ἀλλ᾽ ὅταν προαίσθηται τοῦ ἀέ-

Ei δὲ πλείους ἑπάρδοιεν, ἀφθονίαν τοῦ ῥεύματος
ὁρῶν ὡς φιλοτησίας τινὸς ἐξ αὐτῶν µεταλαμόδάνει,
xa πίνει ἡδέως.

Col. 749, lin. 4. Μετὰ δὲ cv τοῦ κόσμου. Sicut
de priucipio et creatione hujus mundi variz apud
illos, quibus lumen Evangelii non affulsit, conttv-
verse sententie fuere, que omnes a veritate aber-
rarunt ; ita et in creatione hominis varii dissidiis
semetipsos vexarunt. Quidam enim naturam bu-
manam :eternam .asseverarunt : alii primum in ΛΙ
tica natos fuisse homines; alii in Arcadia ; alii iu
Agypto. Tlieodoretus, Grec. affect. lib. v ; Jpstinus,
Histor. lib. 11, diuturnz contentionis ínter Scythas
et /£gyptios de generis vetustate meminit ; et eo-

963

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

970

rum argumentis*expositis ZEgyptiis superatis anti- A nem comparatum exprimerent? futurum namque

quiores Scytliss semper visos narrat.

Col. 749, lin? 5. To μὲν θερμῷ. Necesse enim
erst, ut hono apte, ac temperate constitueretur, ne
urgentibus humorum liinc inde differentiis, οἱ con-
trarietatibus distractus gravissime offenderetur ; sic
enim promptus οἱ alacris, illi, ad quod erat natus,
instructus incumberet, mentique deserviret spectator
superarum rerum, atque caelestium. Quze omnia aliis
animantibus denegata sunt : et hoc quidem calidius ,
ideoque iracundum, rapax, superbum ; illud frigidius,
ideoque segne, pestiferum, somnolentum ; et sic de
aliis possumus philosopbari. Optime itaque a Deo
extreina compressa sunt ; et homo ab omni parte in
media quadam frigidi et calidi, sicci et humidi con-

est ut pariter caelum hoc volubile, terra mutationi.
Lus obnoxia, cuncta denique his comprehensa, cum
co ipso quod ambit, universa intereant. Verum
posset Eustathius respondere: ueque solam ani-
mam, neque solum corpus hominem esse, sed
utrumque unum efficere hominem, qui quamvis
corpore ποτ! obnoxius vivat, animo tamen im-
mortalis, prastantia ct excellentia, et. ccelum, et
terram, ezteraque qua intereunt superat, maxima-
que in homine illa laus est, quain certe nulli cou-
cessam cognovimus, si parvus mundus appellatur.
Quo nomine non una totius universi pars esse vi-
detur, sed totum, οἱ omnes omnium partium per-
fectiones in se solo complecti, quod de aliis aflir-

stitutione formatus, mirifice promptus ad actus neces: Ü nare non possumus. Homo enim solus, et colo,

sarios comperitur. loc postea liumorum tempera-
mentum sicut et multa alia dona a Dco sibi collata,
peccato, et prazcepti violatione infirmavit.

Ibid., lin. 7. Ἔχοντα πάντα τὰ µέρη. ldeoque
non insulse nec oscitanter homo, parvus mundus,
a& plerisque nuncupatur. Gregorius Nazionz. in
Christi nativilatem : Τούτο δὴ βουλγθεὶς ὁ τεχνίτης
Απιδείξασθαι Λόγος, xaX ζῶον Ev ἐξ ἁμφοτέρων, &opá-
του τε λέγω, χαὶ ὁρατΏς φύσεως, δημιουργεῖ τὸν ἅν-
θρωπον” xaX παρὰ μὲν τῆς ὕλης λαθὼν τὸ copa,
Ίδη προὔποστάσης, παρ) ἑαυτοῦ δὲ ξωὴν ἐνθεὶς, 6 δὴ
νοερὰν twuyhv xal εἰχόνα Θεοῦ εἶδεν ὁ Λόγος, οἷόν
τινα χόσμον δσύτερον ἐν μικρῷ µέγαν ἐπὶ τῆς Υῆς
ἵστησιν, ἄγγελον ἄλλον προσχυνττὴν μικτὸν, ἑπόπτην
τῖς ὁρατΏς χτίσεως, μῦστην τῆς νοουµέντς, βασιλέα
τῶν ἐπὶ γῆς, βασιλευόμενον ἄνωθεν, ἐπίγειον καὶ
οὐράνιον, πρόσχα!ρον xaX ἀθάνατον, ὁρατὸν «zt νουῦ-
µενον, μέσον μεγέθους xaX ταπεινότητος. τὸν αὐτὺν
πνευμα x3Y σάρχα, πνεῦμα δ:ὰ τν χάριν, σάρχα διὰ
τὸν ἔπαρσιν, τὸ μὲν ἵνα µένῃ, xal δοξάΣῃ τὸν εὖερ-
χέτην, τὸ δὲ ἵνα πάσχη, χαὶ πάσχον ὑπομιμνῆσκητα:,
καὶ παιδεύητα., τῷ µεγέθει φιλοτιμούμενος, ζῶον
ἐνταῦθα οἰκονομούμενον, z3Y ἀλλαχου µεθισ-άμενον,
xai πέρας τοῦ μυσττρίου τῇ πρὸς θεὸν νεύσξι θεοῦ-
μενον. Nicetas, Comment. in eumdem : Καὶ E07: τὸν
ἄνθ(ωπον ἐπὶ τῆς Yt µέγαν χόσμο» ἐν μ.κρῷ xósu
τῷ αἰσθητῷ. Mixpbz vào ὁ παρὼν χόσμος πρὸς τὸν
ἄνθρωπον, οὗ ἕνεκα πάντα ἐγένοντο τὸ Υὰρ οὗ ἕνεκα
μεῖτον χαὶ τιμιώτερον. xaX κατέστησε τὸν ἄνθθωπον
βαδιλέα τῶν ὑπὸ τὴν σελήνην ἁτάντων, ἵνα δεστ;ςῃ
τῶν ὑπ αὐτοῦ γενοµένων κτισμάτων. Vide Chry-
eostomum sermone in magnam Parasceven. Geor-
gius Pisides, De vanitate vite,

Σμικρὸς γάρ ἐστι xóc uoc ἀνθρώπου «ύσις.

Gregorius tamen Nyssenus, De opijicio hominis,
cap. 16, videtur improbare corum opinionem, qui
cum hominem vellent extollere, ejus cum hoc mundo
facta collatione, parvum mundum vocavere ; indigna
enim humans excellentie imaginabatur, cum
hzc sint communia, et culici et muri, cum et
bzc ex quatuor constent elementis, δὲ sensu prze-
dita sint. Quid inde dignum homine loquebantur,
dum hominem ad mundi imaginem ct similitudi-

PaTnoL. Gn. XVII,

C

D

ct terr», οἱ omnibus animantibus par esse conspi-
citur, et omnium aliorum pcrfectionibus, una sui
solius perfectio, non inferior respondet. Quemad-
modum enim calum, ct colorum varietate, et
motuum perenni et ordinata mensura, suoguc in-
fluxu terrena h:c et. fovet. et alit, nulli ingratum,
oinibus amicum complexu suo ambiens; sic et in
homine animus ac mens suis facultatibus corporis
partes illuminando, ad officia quamque sua impel-
lendo, dirigit et compeilat, vitam, spiritus, motus,
et sexcenta alia elargiento. Et quod adinirabilius,
non tanquam quid motu, sensu ac ratione carexs
ad operationes vi quadam naturali ducitur, sed
prius re intellecta, tandem sibi finem proponit, ad
quem sua dirigit, non coactus,'sed liber, ac veluti
dominus ministris ut sibi placuerit imperans. Quod
nulli alii concessum est, tantum abest ut pulici et
muri. Quo preconio ac laude quid prostantius?
quid excelsius?

Ibid., lin. 8. "Ὥσπερ γὰρ 9) yn. Haud dubiis, scd
certissimis rationibus constat terram mundi to-
tius mediam, el quasi centrum. Plinius, ]. n, ο,
(9, plurimis id argumentis probavit. Primo ex cer-
tis horis zequinoctii, secundo ex dioptris, seu in-
strumentorum regulis; tertio a soistitiali exortu.
Cleomedes, lib. 1 Meteor., uberrime id idem pro-
bat ab umbrarum differentiis. Aristoteles, lib. Ἡ
De calo, cap. 14, pluribus confirmat; et lib. De
mundi fabrica ad Alexand. Unde Lucretius poeta,
lib. v :

Terraque ut in media mundi regione quiescat,

Partibus aereis mundi, quibus insita, vivit.

Propterea non est oneri, neque deprimit auras,

Ut sua cuique homini nullo sint pondere membra.
Plurimis de hac re philosophi, lllud tamen hic
notandum ex hoc auctore, terram a duobus ele-
mentis, aere scilicet et aqua, circumagi. Quamvis
enim supra terram aquas diffundi necesse essct,
tamen id divina contigisse providentia : ne aquis
nos homines obvoluti suffocaremur intercluso spi-
ritu, sed aere circuinfuso spiraremus.

Ibid., lin. 11. Οὕτω δὴ xal ὁ dv. De admi,
randa bominis structura plura antiqui philosoplis

31

9:4

LEONIS ALLATII

974

et Patres. Basilius Magnus, Gregorius Nyssenus, A abhorruisse aliquando videtur, Comment. super Ec-

Basilius Seleucius, Nemesius, Ambrosius, Geor-
gius Pisides, ita ut minime operz pretium sit plura
in horum dictorum explicationem congerere. Vide
preterea. Galenum De usu. partium, Theophilum,
Melctium, Ándream Vessalium et alios.

Col. 749, lin. 25. Τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῆς γῆς. Nu-
gacissime in hac re delirant Mahuneetani, qui di-
cunt Deum creasse mundum ex pulvere omnium
colorum, et Adamum ex [πο omnis generis terra-
rum. Nam si fuissent unius ejusdemque coloris,
omnes res invicem similes futuras fuisse, nec ho-
minem unum ab alterno secerni potuisse. Ridicula
Mem est Mohametis doctrina de factura hominis,
qua dicit hominem ex humo, stilla hirundinis sive
sanguisug.e, et manducatione fictum esse. Ordo qui
observatur super iis qui a Saracenis ad Christia-
nam fidem se convertunt : ᾿Ἀναθεματίζω τὴν περὶ
τῆς πλάσεως τοῦ ἀνθρώπου διδασκαλἰαν τοῦ Μωά-
μεδ, ἐν ᾗ φῃσιν, ὅτι ἑπλάσθτ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ χώ-
µατος xai σταγόνος, xat βδελλῶν, χαὶ µασσήματος.
Et Eutliymius in. l'unoplia : Ἐκ βδέλλτς ἄνθρωτον
γίνεσθαι λέγει. ᾽Αλλὰ πῶς ix τοῦ ἀτιμοτάτου τὸ
τιμ.ώτατο», Xa Ex τοῦ ἁλόγου τὸ λογιχὸν, xol Ex τοῦ
φευχτοῦ τὸ εὐχτόν; Nec minus Mahumetanis absur-
dus Franciscus Georgius, qui de limo terra ita ex-
plicet, ut concludat, animam tantum esse hominem ;
ita enim ait: Formarit Deus hominem puwerem de
terra, id est, induit eum veste terrea, corpus videlicet
terrenum, Primo enim Deus. decrevit hominem [α-
cere; postea. creavit eum in ccelo ; tertio formavit cor-
pus ejus veluti vestem. Qus sententia reprehensione
non caret, in concilio Viennensi damnata. Vide
plura hujus Francisci nugamenta apud Sixtum Se-
nensem, Biblioth. sanct. lib. 1. Augustinus preeterea
lib. n De Genes. ullegor. docet, cerpus hominia non
fuisse conditum ante anima creationem, &ed una
cum ipsa anima in eodem simul tempore. Quod
postea reprobavit lib. 1 Retract., cap. 10. Jcse-
phus, Antiq. Jud. lib. 1, cap. 2, Adamum ait crea-
tuin e rufa humo fermentata, talis. enim est intacta
lerra οἳ vera; ideoque vocatum Adamum quasi
rufum : Ὁ δὲ ἄνθρωπος οὗτος "Αδαµος ἐχλίθη: ση-
µαίνει δὲ τοῦτο χατὰ γλῶτταν τὴν Ἑθραίων mois,
ἐπειδήπερ ἀπὸ τῆς πυῤῥᾶς Υῆς φυραθείσης ἐγεγόνει.
Τς:αύτη γάρ ἐστιν t; παρθένος γἢ χαὶ ἁληθινή.

lbid. Καὶ δοὺς αὐτῷ. Ma ut hoc solo animo,
rationis duntaxat compole a csleris aliis, sive his
inferioribus sive superioribus, creaturis differat ;
in eoque suum omne decus, et excellentiam sitam
agnoscat. Quod ab homine si demas, nusquam vel
brutis, vel vermibus, vel plantis, vel lapidibus ipsis
&uperior erit. Quin omnium infelicissimus, et mi-
serrimus vitam ageret. Non defuere tamen, iique
przestantissimi viri, qui animui ratiocinantem si-
detibus, rebusque aliis assignarunt, veluti Philo
judzus, lib. De somniis et De vpif. sex dierum;
Origenes, tom. 1, Comment. in Joan. et primo Περὶ
ἀρχῶν, cap. 7. Hieronymus ab liac sententia. non

clesiast.; Cajetanus, in psalm. cxxxv; Augustinus,
lib. tt De Genes. ad. litt., cap. 18, οἱ Enchir. ad
Laurentium, cap. 58. Refellunt eam Basilius Ma-
gnus, hom. 5 in Hexaem., et Damascenus, lib. 11 De
Ride orthod., cap. 6. Quid sit in hac re sentiendum
optime explicat S. Thomas, 1 part., quzst. 70, e
nuper de hac eadem re singulari pietate, et erudi-
Lione vir, e& mei amicissimus Julius Cxsar Lagaila,
libellum de hac re scripserat; quem ego ob elegan-
tíam, et doctrine peripatetice summam peritiam,
dum Haidelberge commorarer, maximo philosopho-
rum desiderio edendum curavi. Quem adesis, lector,
si purz philosophis fontibus delectaris; si nostra
hzc tempora antiquioribus illis, nec inferiora lit-

B teris, nec cogitationibus obscuriora, nec methodis

D

πο scientiis ignobiliora cognoscere appetis.

lbid., lin. 2&. Tov παραδείσου. Plura apud Pa
tres de paradiso voluptatis, varieque de co non
tantum apud antiquos, sed et recenüores scripto-
res, difficultates elucubratz. Multi item libros inte-
gros de hoc paradiso conscriptos in vulgus edide-
runt, in quibus sat plura.

lbid. 'Exipox0ov αὐτῷ. Delrius tn cap. m Ge-
nes. : In paradiso innocenti Adamo tellus ionge
omnia suppeditasset, levem cum voluptate operam
impendenii : peccatori, et extra paradisum eadem mz-
ligna nutrix inarata nihil, arata parce quedam, et
quibusdam locis redditura denuntiatur. Et Basilius
Seleuciensis, orat. 2 De Adam : Ἐπικατάρατος ἡ
ΥΠ ἓν τοῖς ἔργοις σου. Τρυφῆς ἑφάνης ἀνάξιος, tol;
περὶ γῆν ἱδρῶσιν ὑπάρξεις χατάρατος, xai πύνοις
µετρήσας τῆς ζωῆς σου τὸν χρόνον, τάφον εὑρήσεις
τοῦ βίου διάδχον.

Ibid., ΠΠ. 29. Γνγωρίσας οὖν τήν. Rabbinoruem
quidam οδµδόΠὶ Eve zonam in paradiso solutam,
Adamumque operam liberis dedisse statitn ut ad il»
lum adducta est Eva. Quod insinuatur etiam lib. t
Sibyllinorum oraculorum circa principium. Cabe-
lista: insulsissime asserunt genios noxios lilith ap-
pellatos genitos fuisse ex profluvio seminis Adami,
antequam cum Eva uxore congrederetur. et babere
quidem eos corpus palpabile, et sensibus subjectum,
sed aereum, subtile et evanidum. Eorum vitam an-
norum mille statuunt vegelari, et senescere more
reliquorum hominuim, propagari eorum speciem pol-
lutionibus nocturnis, et Venereis virorum somniis;
cum sint libidinosi plurimum delectari menstruo-
rum fluxibus, quibus robur assumunt, ideoque
noctu accubare juvenibus, titillare, spiritus semie
nales excitare, relaxare vasa seminalia, ut sese
his pollutionibus reficiant. Quis non videt nugas?
Alii item, quos οἱ nostrz? tempestatis haeretici .noa-
nulli sequuntur, statim post peccatum. Alii ex ve-
riori opinione, post expulsionem e paradiso. lia
lrenzeus, lib. 111, cap. 35; Procopius, cap. iv in Ge-
nes.; Epiphanius, lib. i Contra heres., Justinus
dialogo Contra Tryphonem. Quandic enim in para-
diso fuere, virgines permansisse existimant Ter.

975

IN EUSTATHII BEXAEMERON NOT &.

974

tullianus, lib. De veland. virgin., cap. 5; Hierony- A probari. Reclamat Justinus Martyr ad Orthodoxos

mus, Contra Jovinianum; Ambrosius, lib. De instit.
virginum; Basilius, epist. ad Letorium, De vera vir.
ginitate ; Chrysostom., hom. 18 in Genes.; Marius
Victor, lib. 11. ín Genes.; Augustinus, lib. αι De
Genes. ad litt.; Delrius, in Genes. cap. 1v. Nec ali-
ter sentit Procopius. Et in Cyrilli Hierosolymitani
catechesi 12, ita reponendum nonnulli contendunt :
Accessit ad mulierem adliuc virginem. Nam post ca-
sum in. paradiso, tunc primum cognovit. Evam. Et
hoc Eustathii loco cognoscimus, primos liomines,
quoad fuerunt in paradiso, virgines fuisse. Prima
enim eorum comniaslio post egressum e paradiso
commemoratur. Recteque Methodius in libro De
fine nandi : Ἰστέον, ὅτι, ἐξελθόντες ὅτε Αδὰμ xal

quast. 449, in qua fruciuum οἱ carnium usum
Abeli et Caino concedit,

Jbid., lin. 52. Προσήνεγκε δὲ "A6&A. Primum
Deo Abelem litasse est communis fere omnium
opinio. Judzi Adamo id tribuunt, et eum primum
bovem sacrificasse, et ritum illum filios docuisse.
Gilbertus Genebrardus, Chronol. lib. 1.

Ibid., lin. 33. Kal ἡ θυσία αὐτοῦ. Quod scilicet
igne de celis demisso oblationem ejus absumpserit,
Caini intactam reliquerit. lta Procopius, Hierony-
mus; Cyrillus im Genes. cap. iw et Glaphyr ín
Genes. libr. 1; Faustus Rhegiensis, lib. u De lib.
arbit., cap. 6, et alii : quud et consentaneum est
mori diviuo. Levit. ix,24; Jud. v1,21; I Paralip. xxi,

Εύα £x τοῦ παραδείσου, παρθένοι ἐτύγχανον. Ἐν δὲ B 2.11 Paralip. vn ; I1I Reg. xvinet xxxvin ; 77 Macha-

τῷ τριαχοστῷ ἔτει τῆς ἐξόδου αὐτῶν τοῦ παραδείσου
τέτοχαν Κάῑν τὸν πρωτότὸχον xal τὴν ἁδελφὴν αὖ-
τοῦ Καλμάναν. Nota est item super hac re Gregorii
Nysseni sententia, qui De opific. hominis, cap. 24,
«it : Quod generatio prolis, et propagatio humani
generis, si primi parentes non peccassent, non
fuisset per coitum, sed fuissent multiplicati multi-
plicationis modo quodam perfectissimo, quemad-
'" modum angeli : generatio namque hzc, quz fit per
concubitum, per peccatum est introducta. Idem sen-
tit Joan. Chrysostom., hom. 18 in Genes. ; Proco-
pius in Genes. cap. iv; Dawascenus, lib. iv De fide
orthod,, cap. 25; Euthymius in psalm. 1; Au-
gustinus in Genes. Quid autem in hac re statuen-
dum sit, S. Thomas explicat prima part., quzst. 98,
art. 2, et cum eo plures alii doctores.

C01. 749, lin. 99. Υἱοὺς δύο ἐγένγησε». Non gemel-
los, ut cum rabbinis coll;git ausu temerario Calvinus
ambigua Methodii lectione deceptus, sed diverso
partu, uno scilicet Cain, Abel altero : verba Me-
thodii sunt : Ἐν δὲ τῷ τριαχοστῷ χρόνῳ τῆς ἑξόδου
αὐτῶν τοῦ παραδείσου τέτοκαν Κάῑν τὸν πρωτότοχον,
xai τὴν ἁδελφὴν αὐτοῦ Καλμάναν. Καὶ μετὰ τρια-
κοστὸν ἕτερον ἔτος ἐγέννησε τὸν "Αδελ σὺν τῇ Λεμ-
6όρᾳ τῇ ἁδελφῇ αὐτοῦ. Qux quis non videt diversam
a Calvino sententiam continere?

[bid., lin. 50. Τὸν Κάῑν. Hujus nominis etymon
et declaratio habetur in ipsis sacris Litteris : Et pe-

beorum 1. Lutherus et Calvinus veritatis infeusissimi
hostes, et sacrarum Scripturarum obLrectatores, id
tantorum Patrum auctoritate firmatum negant inju-
rij, fabulasque Judaicas esse nugacissime autumant.

lbid. 'O δὲ Ká'v πρῶτος. Verissima sane cauaa,
et efficacissima ad explicandum quare Deus sacri-
ficium potius Abelis quam Caini aspezrerit ; aliam
affert Josephus, sed, ut apparet, non inulti roboris,
maleque ab,ipso confictam, videlicct quod. sacrifi-
cium Abelis sponte nature genitis constaret, sua
vero Cain bomo avarus et industrius per vim
quamdam a natura extorserat. θῦσαι τῷ sip δόξαν
αὐτοῖς, ὁ μὲν Κάῑν ἀπὸ τῆς γεωργίας χαὶ τῶν φυτῶν
χαρποὺς ἀπήνεγχεν, "Αθελος δὲ γάλα, xai τὰ πρω-
τότοχα τῶν βοσκημ.άτων. Ὁ θεὺὸς δὲ ταύτῃ μᾶλλον
Ίδεται τῇ Ουσίᾳ, τοῖς αὐτομάτοις, xal χατὰ φύσιν
γεγονόσι τιμώμενος, ἀλλ οὐχὶ τοῖς xaz' ἐπίνοιαν
ἀνθρώπου πλεονέκτου χατὰ βίαν πεφυχόσιν. Basilius
Seleucius oratione de Cain et Abele ad rem : Κάῑν
μὲν γὰρ τὴν Üuclay ζτμίαν ἡγούμενος &x τῶν ἁδοχί-
µων τὴν τιμὴν τῷ τιμωμένῳ προσεχόµικσε νενοθευ-
μένῃ γνώμµῃ τὴν τιμὴν καπηλεύων ΄ ὁ δὲ "Αδελ οὐχ
οὕτως ΄ ὅλος δὲ τοῦ δώρου γενόμενος εἱλιχρινεῖ δια-
νοίᾳ θεραπεύει τὸν Κρείττονα. Καὶ τὸν τῆς ποίµνης

τῆρα τοῖς τῆς ποίµνης ἑἐξαιρέτοις ἑτίμα, t5; γνώ-
µης τὴν ἀρετὴν συνάπτων τοῖς δώροις, καὶ αὐτὴν τὴν
Φυχὴν συµπροσφέρων τῷ δεχοµένῳ. EL Cyrillus
Alexandrinus Glaphyr. in Genes. lib. 1 : "Άγει δη

perit. Cain, dicens, Possedi hominem per Deum '*. D οὖν ὁ μὲν ἱερός τε xal πάνσοφος "Αθελ τὰ τῆς ἀγέ-

Quare non recte Eusebius, lib. 11 De praeparat.
evang., cap. 4, Cain interpretatur invidiam, quod
scilicet Cain, fratris sui sacrificii ergo invidens,
eum occiderit.

Ibid. Καὶ ὁ μὲν Κάῑν 1v. Joannes Zonaras ΑΠ-
nalium tom. 1: Καὶ ὁ μὲν "Λθελ νομεὺς ἣν ποιμνίου,
xai ἀρετῆς ἐπεμέλετο, ὁ δὲ Κάῑν ἐγεώρχει τὴν γην
πονηρότατος ὧν. Hic notandum carnium esum ante
diluvium non fuisse receptum, Genes. cap. 1x. Et
oleribus, herbisque genus humanum ante diluvium
potuisse sustentari facillimo negotio posset ex ver-
bis Juliani Apostatz, quie refert Suidas in Herodoto,

* Gen. iw, 1.

ληςἀτόλεχτα καὶ ἀριστίνδην ἐγχεκρυμμένα: "Hvevxe
Υὰρ, φησὶν, ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν ἀμνῶν xat ἀπὸ
τῶν στεάτων αὐτῶν, τουτέστι τὰ προὔχοντα, χαὶ ἑξα[-
peca* καὶ τὸν τῆς ἱερουργίας οὐκ ἀγνοήσας τρόπον,
παρξτίθει τὰ στέατα". Κάῑν δὲ οὐχ οὕτω, πολὺ δὲ
λίαν ἀτημελῶς tà μὲν γὰρ ὅτι μάλιστα τῶν ὡρί-
µων ἔκπρεπη ταῖς ἰδίαις ἐχαρίζετο τρυφαῖς ' ἑλύπει
65 τοῖς δευτέροις τὸν ἐπὶ πάντων θεόν.

Ibid., lin. 56. ᾿Οργισθεὶς ἐπὶ τούτῳ. Methodius
Patarensis Abelis cedem anno ducentesimo vite
Adami contigisse, et. planctum Adami et Ενα per
centum fuisse protractum, scribit. Τῷ δὲ διαχοσιο-

9:5

705 ἔτει τῆς σῶης τοῦ Αδάμ ἀπέχτεινε Κάῑν "A62. A

τὸν ἁδελφὸν αὐτοῦ. Καὶ ἐποίησαν τὸν χοπετὸν ὅ v:
Ἀδὰμ χαὶ Εὔα ἓπ' αὐτοῦ ἐπὶ χρόνους p'. ldeoque
Constantinus Manasses in Annal. luctum inconsola-
bilem nuncupavit, πένθος ἁπαράκλητον.

Col. 749, lin. 58. '0 δὲ πο..1ὴν περιγοστήσας.
Zonaras, Annal. tom. 1 : 'O δὲ φθονῄσας ἐπὶ τῇ προ-
τιμήσει xvelvet αὐτὸν χαὶ ἑπάρατος γίνεται τῷ θεῷ,
xaX στένειν, xat τρέµειν χαταδεδίκασται. Ἐκθληθεὶς
δὲ ἁπὸ τοῦ προσώπου του Θεοῦ, ἐν γῇ Nató ῴᾧχησεν,
ἕνθα χαὶ παϊῖδας ἐγείνατο. Constantinus Manasses,
in Annalibus : Ἐντεῦθεν Κάῑν ἑλασθεὶς τῆς πρώτης
παροιχίας,

Kal γῆν πο.λὴν ἐπιδραμὼν ἔπηξε τὰς αὐ-αίας,
"Ev0u κα.ιὸν τοῖς ὀφρθαλμοῖς ἑχείνου xategárm.
Et Josephus, Antig. Judaic. lib. 1, cap. 5 : Πολλὴν
δὲ ἐπελθὼν vTy, ἱδρύξται μετὰ τῖς Yuvatxb; Κάῑν
Natóa τόπον οὕτω χαλούμενον, xal αὐτόθι ποιεῖται
τὴν κατοίχησιν, ἔνθα xal παῖδες ἐγένοντο. Prima
igitur orbis terrarum civitas Henochia fuit a Cain
exstructa. Derosus fictitius lib. De temporibus, Heno-
chiam civitatem scribit esse conditam circa Liba-
num montem, qui est ad orientem comparatione
regionis Damascen:, fuisseque amplissimam ur-
bem, et habitationem gigantum. His addit An-
nius, suo cliam lempore illius civitatis dirut:ze
cerni in monte Libano maxima et ingentia funda-
menta, οἱ vulgo ab incolis illius regionis nominari
civitatem Cain, atque id se ex iercatoribus et
peregrinis, qui in Libano et Damasco versati erant,

accepisse. IMieronymus tamen et alii alter expli- C

eant, Nod non esse nomen proprium loci, sed ap-
pellativum Latine significans, vagum, fluctuans, in-
stabile, ac sedis incertz.

lbid., lin. 40. Kal πᾶσα» ἀῤῥητοαπ. losephus
lib. 1 Antiquit. Judaic., cap. 5 : Οὐκ ἐπὶ νουθεσίᾳ
δὲ τὴν χόλασιν ἔλαθεν, ἀλλ ἐπ᾽ αὑςῆσει τΏς χαχίας,
ἡδονὴν μὲν πᾶσαν ἐχπορίζων αὐτοῦ τῷ σώματι, χἂν
μεθ) Όθρεως τῶν σωνόντων δέῃ ταύτην ἔχειν αὔξων
0* τὸν οἶκον πλῆθει χρημάτων ἐξ ἁρπανῖς xx βίας
πρὸς ἡδονὺν xa ληστείαν τοὺς ἐντωγχάνοντας παρχ-
χαλῶν, διδάσκαλος αὐτοῖς πονηρῶν ὑπῆρχεν ἐπιτηδε"-
µάτων. Manasses in Απιαί.ς
Καὶ πρῶτος éxerónce πό.εις ἀχυροπύργους.
Ληχύτου γενομέγου δὲ τοῦ γένους τῶν ἀγθρώπωγ,
᾿Οδίταις ἐπετίθετο, «Ἰῃστείαις ἑπεχείρει,
Ἐσκύ-ευε, διήςπαζεν, ἔχραινε χείρας Φόνοις.
Non Caino, sed ejus filiis et filiabus flagitiosam,
ac nefandam libidinem lianc Methodius Patarensis
tribuit. Τῷ δὲ πεντακοσιοστῷ χρόνῳ τῖς a! χιλιάδος
οἱ vlo τοῦ Κάῑν χατεστρώννυον τὰς γυναῖΐχας τῶν
ἁδελφῶν αὐτῶν. 1νοὺς δὲ ταῦτα ὁ ᾿Αδὰμ ἑλυπίθη σφό-
δρα. Ἐν δὲ τῷ ἑξαχοσιοστῷ ἔτει τῆς πρώττς χιλιά-
Go; οἵστρῳ ἔρωτος πορνείας ai τούτων γυναῖχες χατ-
εσχέθησαν καὶ εἰς µανίαν ἑτράπησαν, καὶ τοῖς ἱδίοις
ἀνδράσιν ἅτε γυναιςιν ἐχέχρηντο, χχὶ γέγονεν ἀλτθῶς
προῦπτος αἰσχύνη τοῖς ὁρῶσι. To δὲ ὀχταχοσιο-
στῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς τοῦ Αδὰμ χατεπλάτυνε τὸ
μῖτος τῆς πορνείας ἐν τῇ yf ὑπὸ τῶν υἱῶν τοῦ ἁδελ-
φοκτόνου Κάῑν.

LEONIS ALLATTI

976

Jbid., lin. 45. Πρῶτος δὲ Kdir. Joannes Zonaras
Annal. tom. [ : Οὗτος µέτρα τε xaX στάθµια ἐπενότσε,
xai πρῶτος ὅρους ἐπίέξατο γῆς πονηρίας χαθηγητὴς
χρηματισθεὶς, xal πόλιν εἰς ὄνομα τοῦ πρωτοτόχου
ν]οῦ αὐτοῦ Ἑνὼς ᾠχοδόμησεν. Josephus item inven-
tionem ponderum et mensurarum acceptam fert
lib. 1 Aniiquit,, cap. 5. Καὶ τὴν ἁπραγμοσύνην μὲν
ᾗ πρότερον συνένων οἱ ἄνθρωποι µέτρων Extvola καὶ
σταθμῶν µετεστήσατο, ἀχέραιον αὑτοῖς ὄντα τὸν βίου
ix τής τούτων ἁμαθίας, xaX µεγαλόψυχον εἰς παν-
ουργίας ἀγαγών. Eutropius, lib. t, initio (hzesitat
tamen Christophorus Rofiniacus in Comm. hist.
num vera sunt que de exteris rebus admista sunt
Eutropio : nam is solas Romanas. ut doctissimi
scriptores testantur, contexuit), eo tempore mensa-
ras et pondera inventa tradit, quo apud Albanos
Procas, apud Judzos Aza regnarunt. Alii Palamedi
inventionem hanc ascripserunt, a quibus non dis-
sentit Gorgias Leontinus oratione apologet. pro
Palamede : Τίς γὰρ ἂν ἐποίτσε τὺν ἀνθρώπινον βίον
πόρ.βον ἐξ ἁπόρου, χαὶ χεχοσμημµένον t£ ἀχόσμον,
τάξεις τε πολεμικὰς εὑὐρὼν µέγχιστον εἰς πλεονεκτί-
µατα, νόµους τε γραπτοὺς, φύλαχάς τε τοῦ διχα!ου,
γράμματά τε µνήµης ὄργανον, µέτρα τε xal σταθμὰ,
συναλλαγῶν εὐπόρους διαλλαγᾶς, ἀρ:Όμόν τε χριµά-
των φύλακα, πυρσούς τε χρατίστους, xal ταχίστους
ἀγγέλους, πεσσούς τε σχολες ἄλυπων διατριθήν; kt
Alcidamas acerrimus Palamedis accusator in ea
quam contra Palamedem conscripsit oratione etsi
rerum aliarum, in quibus inventoribus laus aliqua
est, ipsi denegel, εἰ alios Palamede antiquiores
commemorat, quibus humana natura inventa illa
debet, tamen hanc mensurarum et ponderum in-
ventionem Palamedi non denegal: Μέτρα δὲ xol

ταθμὰ ἑξεῦρε, Χαπήλοις, xaX ἁγοραίοις ἀνθρώποις
ἁπάτας xai ἐπιορχίας, πεττούὺς Ys μὴν τοῖς ἀργοῖ,
τῶν ἀνδρῶν ἔριδας καὶ λοιδορίας. Καὶ χύθδους aj
µέγιστον xaxby ἑδίδαξεν, τοῖς μὲν ἡστηθεῖσι λύσας
καὶ ζημίας, τοῖς δὲ νικῶσι χαταγέλωτα xai ὄνειδο;.
Et Gellius referente Plinio ]. vii, c. 56, id idem
Phidoni Argivo tribuit, cui sententie et. Eusebius
in Chronologia subscripsisse videtur. Strabo item
lib. vui hujus meminit, et illius inventionis : Καὶ
µέτρα ἔξεῦρε τὰ φειδώνια xat σταθμοὺς, xal νόμι-

D σµα χεχαραγµένον, τό τε ἄλλο xai «b ἀργυροῦν' et

Pollux, lib. vii, cap. 56 : Ef ἂν xaY φείδων τι ἆγ-
γεῖον ἑλαιηρὸν ἀπὸ τῶν φειξωνείων µέτρων ὠνομα-
σµένων, ὑπὲρ ὧν ἐν ᾿Αργείῳ πολιτείᾳ ᾿Αριστοτέλις
λέγει, et in Scholiis Pindaricis hzc reperiuntur:
Φείδων τις Κορίνθιος εὗρε µέτρα xat σταθµά * voca-
tur autem Corinthius, non quia Corinthi natus es-
set, sed quod ibi 1naneret. Ex his quatuor in uno
versiculo lapsus Rofiniaci deprehendes. Primum ex
Phidone, Phzdonem facit in Strabone. Secundum,
alium hunc atque diversum ab eo cujus mentio
apud Plinium est, constituit, cum sit idem. Ter-
tium hujus artis auctorem appellari a Strabone af-
firmat, cum nec verum id fuerit, nec Strabo un-
quam somniavit. Earum enim mensurarum, qoz

971

IN ELSTATIHII HEXAEMERON ΝΟΤΑΕ.

9,8

ab ejus nomine Philonis vocata sunt, inventor A sent eumdem superna matre natum, quam perhi-

exstitit ; id et scripsit S:rabo, ceterique scriptores
confirmant. Quartum ex Argivo, Elidensem facit.
Quanvis enim et Argos, et Elis in Peloponneso : at
quantum distant? *

Col. 749, lin. 45. Καὶ ὄρους γῆς éxev.Caino quoque
limitum, qui agris finem decernerent, et urbium z-
dificandarum primam rationem acceptam ferunt. Jo -
sephus Antiq. lib. 1, cap. 5: Ὅρους τε γῆς πρῶτος
ἔθετο, xai πόλιν ἐδείματο, χαὶ τείχεσιν ὠχύρωσεν,
εἰς ταὑτὸ συνελθεῖν τοὺς οἰχείους χαταναγχάσας, xal
τὴν πόλιν δὲ ταύτην ἀπὸ Ἐνώσου τοῦ πτρεσθυτάτου
παιδὸς Ἐνώσαν ἐχάλεσεν. Theophilus Antiochenus,
lib. n ad Autelycum : Ὁ οὖν Κάῑν καὶ αὐτὸς ἔσχεν
υἱὸν ὄνομα Ἐνὼχ, καὶ ᾠχοδόμησε πόλιν, ἣν ἐἑπωνόμα-

σεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἐνώχ. ᾽Απὸ τότε n

ἀρχὴ ἐγένετο τοῦ οἰχοδομεῖσθαι πόλεις, xal τοῦτο
σρὸ χαταχλυσμοῦ, οὐχ ὡς Ὅμτρος φεύδεται λέγων,
Ob γάρ πω πεπὀ.Ίιστο πό.ις µερόπων ἀνθρώπων.
lbid., lin. 48. Ὁ δὲ Ἀδὰμ µένων. Filias duas
Adamum procreasse, Azuram et Asvam, tradunt,
alii Calmanam et Lemboram. Epiphanius, hzres.
$9, ex Jobilris refert Azuram Sethi fuisse conju-
gem, Ásvam vero, sive Savam, ut ipse appellat,
Caini. Cedrenus eamdem Setho assignat, quam
Asvam vocat. Methodius Patarensis : Ἐν δὲ τῷ
τριακοστῷ χρόνῳ τῆς ἐξάδου αὐτῶν τοῦ παραδείσου
τέτοχαν Κάῑν τὸν πρωτότοχον xat τὴν ἁδελφὴν αὐτοῦ
Καλμάναν. Καὶ μετὰ τριαχοστὸν ἕτερον ἔτος ἐχέ.-
νησε τὸν "Α6ελ σὺν τῇ Λεμθόρᾳ τῇ ἀδελφῇ αὐτοῦ.
lbid., lin. 49. Ἐν οἷς ἐξαίρετος. Josephus, Α-
tiguit. lib. 1, cap. 3 : Γίνονται μὲν οὖν παῖδες αὐτοῦ
ἄλλοι τε xai πλείους, καὶ ΣἼθος. ᾽Αλλὰ περὶ μὲν τῶν
ἄλλων μαχρὺὸν ἂν εἴη λέγειν ' πειράσοµαι δὲ µόνα τὰ
τῶν ἀπὸ Σήθου διελθεῖν. Τραφεὶς γὰρ οὗτος, xat παρ-
ελθὼν εἰς ἡλιχίαν, ἤδη τὰ χαλὰ κρἰνειν δυνάµενος,
ἀρετὴν ἐπετήδευσε, xai γενόμενος αὐτὸς ἄριστοης,
μιμητάς αὐτοῦ τοὺς ἀπογόνους χατέλιπεν. Οἱ δὲ,
πάντες ἄγαθο, φύντες γῆν 2: a2zhv ἁστασίαστοι χατ-
ᾠχήῄσαντες, εὐδαιμόνησαν, μτδενὸς αὐτοῖς ἄχρι τὰ-
λευτῆς δυσχόλου προσπεσόντος. Eadem habet Zona-
ras, Annal. tom. |. Is itaque et vitz sanctimonia
insignis, οἱ virintum omaium honoribus condeco-
ratus, pietatis divini nominis studiosus, Deus ipse,

bent convenisse cum superno patre ut inde divinum
semen aliud nasceretur tanquam filiorum Dei. De
quorum vana opinione vide D. August. lib. De
heresibus, ad Quodvultdeum. Delrius tamen, in
line cap. 1v Genes., rejicit hanc opinionem tanto-
rum Patrum testimoniis firmatam. Domini, ἴε-
braice, inquit, est tetragrammaton, quod soli sem
per Deo datum : quare nunquam tributum Enocho,
aut filiis ejus ; ideo non sunt audiendi (nota viri re-
ligiosi in sanctos Patres reverentiam) graves alio-
quin scriptores, Cyrillus, Theodoretus, Emisenus, et
Suidas, qui exponunt tunc Enocho, propter insignem
pietatem, Dei, et liberis, filiorum Dei nomen datum :
quibus resistit Hebreo us contextus. Decepit eos, quod
non dislinxere inter Ileloim, quod est cap. vi, 4.
εἰ ineffabile nomen quod hic positum.

Ibid.. lin. 52. Οὗτος γὰρ πρῶτος. Suidas : 8ztv
γὰρ τὸν Xt0 ol τότε ἄνθρωποι προσηγόρευον, διὰ τὸ
ἐξευρηχέναι τά το Ἑθραϊχὰ γράµµατα, τάς τε των
ἁστέρων ὀνομασίας, χαὶ πρὸς τούτοις πολλὴν tücC-
θε:αν αὐτοῦ θαυμάσαντες, ὣς Υε xol πρῶτος ἐπινα-
λεῖσθα, Osbc xat ὀνομάξεσθαι. Manasses in. Annal. :
Τὸν Xr9 αὐτοῖς τὸν δίχαιον θεὸς ἀντιδωρεῖται.

"Oc Éünxer ὀνόματα τοῖς οὐρεφίοις ἄστροις.
Alexander Polylistor apud Eusebism, De propara-
tione evangel. cap. ult., et Josephus, Antiq. lib. », di-
cunt Abraliamum primum ZEgyptiis astrologize artem
aperuisse, deinde a Chaldzis in Graeciam fluxisse ;
de quibus inferius. Josephus tamen inventum lioc
Setlio tribuit. Cujus sane divinz artis inventionem
a profanis, profanis hominibus ascribi quid mi-
rum? Plinius lib. vit, cap. $6, Astrologiam Atlas
Libye filius, ut alii AEgyptii, ut alii Assyrii. ldco-
que coelum humeris gestasse tradiderunt, Diodorus
JEgyptiis. exordium, Servius 6 Virgilii Ecloga Pro-
metheo sideralis hujus scientie tribuit. €atcna
Grzea in Exodum : Ἐνὼχ πρῶτος ἔμανε γράμμµατ1,
xat ἔγραψε τὰ σημεῖα τοῦ ojoavoU xai τὰς τροπὰς,
χαὶ τοὺς µΏνας.

lbid., lin. 55. MéAAcvr γὰρ c&Aevcar. Josephus,
Antiq. lib. 1, cap. 5: Σοφίαν τε τὴν περὶ τὰ οὐράνια
xa τὴν τούτου διχχόσμήσιν ἐπενόησαν. Ὑπὲρ o5 του
ph διαρυγεῖν τοὺς ἀνθρώπους τὰ εὑρημένα, purs,

ut videre est ex Suida et aliis, meruit appellari, et D πρὶν εἰς γνῶσιν ἐλθεῖν, φθαρῆναι, προῃρηκότος ἀφανι-

filii ejus, filii Dci, non tantum quia corpore ro-
busto, procero, et eleganti erant, et reiiquis etiam
rerum humanarum excellentiis longe czeteris essent
insigniores. Vide Cyrillum, lib. ix contra Julia-
sum; el de illis locum illum sacre Scripture, Vi-
dentes filii Dei filias hominum *^, etc., csse intelli-
gendum existimat Chrysostomus, hom. 22 in Ge-
nes. ; Àuguslinus, lib. xv De civitate Dei, cap. 25;
Theodoretus, quaest. 47 in Genes. ; Joaunes Cassia-
nus, collat. 8, cap 21; Cyrillus, lib. ix contra Ju-
lisnum; Rupertus, lib. iv in Genes , cap. 19 et alii.
vuaem utinam non fabulosa, οἱ lizretica dignatione
Sethiani hzretici honorassent. Non cuim aflirmas-
** Gen. vi, 2.

σμὸν "Abápou τῶν ὅλων ἔσεσθαι τὸν μὲν xaz' ἰσχὺν
πυρὸς, τὸν ἕτερον δὲ κατὰ βίαν xaX πληθος ὕδατος.

víÀag δύο ποιησάµενοι, thv μὲν Ex πλίνθου, τὴν o
ἑτέραν Ex λίθων, ἀμφοτέραις ἐνέγραφαν τὰ εὑρῃ-
(ένα, ἵνα, καὶ τῆς “Ξιινθίνης ἅ ανισόστς ὑπὸ τις
ἑπομθρίας, tj λιθίνη µείνασα παράσχη μαθεῖν τοῖς
ἀνθρώποις τὰ ἐγγεγραμμένα, δηλοῦσα xaX πλινθίνην
δ' ὑπ' αὐτῶν ἀνατεθτναι. Μένει δ' ἄχρι τοῦ ὃςορο
κατὰ ^h» Σνριάδα. Eadem fere Zonaras, Annal.
tom. J, quibus columnas hasce a Setho sive etiam
ejus nepotibus superstite Adamo fuisse exstructas
manifestum est. Marianus Sectus non ab Adamo.
sed ab Abrahamo constructas refert. Geuerafc i8

9'/9

LEONIS ALLATII

980

Chronograph. lib. 1, eas modo tabulas, modo vocat A mine ubi regnare!ur. condita est civitas. Τετιῖκε

columnas ; tandem scribit eas fuisse tabulas, unam
sneam contra aqua illuviones, alteram lateritiam
contra ignis conflagrationes ; in quarum prima libe-
rales artes presertim doctrinam de Deo, et mathe-
matica, in altera promissionem de semine, id est
Christo, Ade factam, czlatam, scripserunt ; sed
auctores unde hzc habeat Genebrardus non laudat,
quos puto non multos exstare, et si quis ille esset
non probabilia dicerent, nec in historia tuta et pri-
mum contra Genebrardum necessario affirmandum
est, in illis tabulis sive columnis czlata non fuisse
diversa, et alia ac alia: sed qux in una, eadem et
in alia. Demus enim quod οἱ de Deo, et mathema-
Wca, et de promissione seminis, quod esset adhuc
difficile probatu, scripserint in aenea : necessario
tamen fatendum est, hxc eadem et in lateritia de-
scripsisse, et non diversa. Sciebant mundum col-
lapsurum, dubii an aquis immersum, vel ignibus
conflagratum : ut doctrinam servarent, et utrique
incommodo subvenirent exstruunt bas duas co-
lumnas, alteram ex :ere, vel ut placet nostro au-
clori, digniorisque not» scriptoribus, ex lapide,
alteram ex coctilibus laterculis. Sic enim zre vel
lapide aquis, laterculis igni resisterent, et sic do-
cirinam mandarent ad posteros. Quid igitur illis
profuisset si diversa scripsissent? Quomodo igne
iJato quie erant. in lapide, aquis effusis qux in
laterculis conservassent ? Dicet fortasse Genebrar-

dus, illos non dubios, sed certos de modo et ratione C

consummationis mundi columnas erexisse. Frustra
jgitur diversa illa columnarum materies; et una,
qui? mundi excidio incolumis posset superesse, satis
fuisset ; sed, quia incerti materiam banc vel aliam
incerto modo, et rationi excidii prepararunt. Pli-
nius, lib. vii, cap. 56, ex Epigene de bis columnis
hee habet: E direrso Epigenes apud Babylonios
ΡΟΟΧΧ annorum observationes siderum coctilibus
laterculis inscriptas docet, gravis auctor in primis :
qui minimum Berosus, et Critodemus ccccuxxx an-
«orum. Ex quo apparet eternus litterarum usus.
Col. 752, lin. 41. 'Eréryrnce δὲ ὁ Κάῑν. Hanc
Caini sobolem multi parvi duxerunt, cum in aqua-
rum inundatione penitus absumpta sit, ideoque in

Gaidad, quem genuit Enoch : quartus Maniel, quem
gentit Gaidad : quintus Mathusael, quem genxit
Maniel : sextus Lamech, quem qenuit Mathusael, qui
septimus est ab Adam per Cain. Generationem bane
vulgata editio etsi mutato nomine habet cap. iv
Genes. : Porro ipsi Henoch natus est Irad, Irad az.
tem genuit Mehviael, Mehviael genuit Mathusael, Ma-
thusael vero genuit. Lamech; ^ Lamech duzit, etc.
Septuaginta legunt Μαθουσάλα. Levissimam hanc
exscriptoris πλάνην agnovit Catena Gr:zeca im Genes. :
Παρὰ τοῖς Ἑδδομίχοντα Μαθουσάλα χεῖται. Τοῦτο
δὲ πλάνη Υραφιχή ἐστιν. Ὁ γὰρ Μαθουσάλα ἐκ τῆς
συνεστώσης Ὑγενεᾶς ἐστι του Σή0. Ὁ ͵ὰρ ἀπὸ του
Κάῑν Μαθουσάλα χαλεῖται, ὡς ἑξώρισται μετὰ τῶν
λοιπῶν.

lbid. Καὶ ὁ Adpex 90o.Theophilus ad Autolycum,
lib. 1t : Ὁ δὲ Λάμεχ ἔλαδεν ἑαυτῷ δύο γνναῖχας, ats
ὀνόματα ᾿Αδᾶ xal Σελᾶ. Ἔχτοτε ἀρχὴ ἐγένετο τῆς
πολυµιξίας, ἀλλά χαὶ τῆς μουσιχῖς. Nugantur rab-
bini, qui volunt prius ab eo viros necatos, post ad-
ductas uxores. Primus Lamech ante diluvium fors
et ultimus polygamiam | ausus, et unam. curnem iz
duas uxores divisit, ait Hieron. lib. 1 Contra Jori-
nianum ; et Tertull., lib. Deexhori. cast., cap. 5:
Primus tres in unam carnem effecit. Peccavit itaque
Lamech, non quia plures uxores babuit, sed quia
plures uno tempore. Lege Delrii, cap. iv Gen., opti-
mam animadversionem in errorem Tertulliani De
manogamia. Genebrardus refert ex rabbinis, Lamech
venationis exemplum posteris reliquissc, arma inve-
nisse, et fabricasse, quibus czdes fierent. Josepb.,
lib. 1 Ántiq., cap. 5, scribit hunc sacrarum rerum
peritum se luiturum penas predixisse Íraternz
cexdis a Caino facte, haud dubie diluvie. Idem,
Genebrardus.

Ibid., lin. 15. Ἐκ μὲν cric 'Aóur. Non ipse pasto-
ritiz arlis institutor vel auctor : sed nece Abelis
intermortuam, et quasi sopitam suo studio ingenio-
que restituit, et ipse gregem pavit. Tabernaculorum
item usum adjecit. Theophilus ad Autol., lib. n : Καὶ
ὁ μὲν ᾽Αθλλ ἐγένετο ἀνἣρ Ev σχηνη χτηνοτρόφων.

Ibid., lin. 10. Καὶ τὸν "Iov6dA. Psalterii et ci-
(αγ usum invenisse tradunt przter sacras Litteras

ea non conveniunt auctores ; in ea tamen enarranda p Josephus, Theophilus d.loco: Ἰουθὰλ δέ ἐστιν ὁ xa-

noster Eustathius secutus est divinas Litteras, quze
non alia ratione, nisi parva nominuni formulz im-
mutatione prosequuntur.

Ibid., lin. 15. Kal οὗτος tóx Λάμεχ. Genebrar-
dus ait eos errare, qui Lamcch filium Matbusala
accipiunt ; rationem tamen quare id dicat nullam
$dducit. Errant ergo maximi quique Patres, cum
iis Eustatliius, Theophilus ad Autolygeum lib. u : To
nb Ἐνὼχ ἐγεννήθη υἱὸς ὀνόματι l'aiód;, ὃς ἐγέννησε
τὸν καλούμενον Μεἡλ, xaX Mgt τὸν Μαθουσάλα, καὶ
Μαθουσάλα tbv Λάμεχ. Ὁ δὲ Λάμεχ ἔλαδεν αὑτῷ
300 γυναῖχας. Erravit Augustinus, lib. xv De civi-
:ate Dei, cap. 20 : Horum regum primus esse potuit
ipse Cain : secundus filius ejus. Enoch, in cujus no-

ταδείξας daXcft prov καὶ κιθάραν. De his Methodius:
Τῷ *p:axoctogzi τεσσαραχοστῷ τῆς δευτέρας χιλιά-
bog ἔτει ἐπανέστησαν χαχότεχνοι ἄνδρες, ποντ ροὶ xal
παράνομοι, πλήρεις ἀνομίας ἐκ τῶν viv τοῦ Κάῑν,
Ἰο,6ἡλ xaX θουχιδὴλ, τἐχνα τοῦ Λάμεχ τοῦ τυφλου,
νοῦ ἀποχτείναντος τὸν Κάῑν, ὧν xal χυριεύσας ὁ διά-
θολος ἑτροπώσατο αὐτοὺς ἅπαν εἶδος μουσικὸν xata-
σχευάσας. Horum usum sicut et aliorum nationes
recentiores suis, vel aliis sibi cognatis ascripserunt.
Alii enim Amphioni, alii Orpheo, quidam Apollini,
et alii aliis inventionem hanc acceptam referunt.
Theophilus ibidem : ᾽Αλλὰ μὴν xal τὰ περὶ τῖς
μουσιχῆς ἐφλνάρησάν τινες εὑρετην ᾿Απόλλωνα Υε-
γενῆσθαι ΄ ἄλλοι δὲ Ὀρφέα ἀπὺ τῆς τῶν ὀρνίθων ἠὲν-

981

IN EUSTATH] HEXAEMERON NOTE.

932

Φφωνίας φασὶν ἐξευρπχέναι τὴν µουσιχήν, Κενὸς δὲ A τοῦ Σὴθ δίκαιοι γεγόνασιν, ὅθεν f, Γραφὴ ἑαυτῇ Xxo-

xc μάταισς᾽ ὁ λόγος αὐτῶν δείχνυται. Μετὰ γὰρ πολ-
ic ἔτη τοῦ χαταχλυσμοῦ οὗτοι ἐγένοντο. Plura de liis
Polydorus Virgilius De invent. rerum. Dicuntur au-
temet hi suum musices inventum quemadmodum
et filii Sethi ea, que de siderum motihus et disci-
plina repererant, in columnis calasse.

Col. 752, lin. 17. Ἐκ 62 tc Σελάµμ. Sculptura: fuit
auctor, fabrilem artem invenit, metalla effodit, eo-
yum usum aperuit. Theophilus ibidem : θόδελ δὲ
ἐγένετο σφυροχόπος, χαλχεὺς χαλχοῦ xal σιδήρου.
liujus artis nacli occasionem homines, ut Philo
et Josephus tradiderunt, primo sculptilium et ido-
lorum imaginibus adorandis se dederunt. Secundo
ferrum, et »s rude in belli instrumenta. exacuendi,

et conformandi auctores fuere; utrumque naturz B

lhuman:ze perniciosissimum.

lbid , lin. 19. 'O δὲ ᾿Αδὰμ ζήσας. Editio Greca
Septuaginta Interpretum in enumerandis humani
generis auctorum annis cum Iebraica Judaeorum
non convenit; eorum differentiam plures tractarunt.
Vide apud Sixtum Senensem, Pereriem et alios.
Greci centum annos plus tribuunt quam Hebrzi,
preter Lamecli annos, ubi sex annis tantum di-
stant, et Noethi, in quibus quingentesimo el sexa-
gesimo omnino conveniunt. De sepultura Adami
constans est llehreorum traditio, Adamum mor-
tuum et sepultum in terra lsrael prope agrum
Damascenum, ibi enim fuerat procreatus, ibi et

vitam traduxit. Alii ex Josua: 1v aiunt iilum sepul- C

tun in Ebron. Nostrorum tamen sententia est, in
monte Gclgota, in quo Dominus crucifixus fuit.
Origenes tract. 55 in Marcum, Epiphanius in fine
Pangrii, Avhanasius De pessione Domini, Theophy-
lactus. in Math. xxvn, Euthymius ibid., Cyprianus
sermone De resurrectione, Ambrosius lib. v, epist.
19, et alibi.

lbid., lin. 21. 'Eróc δὲ vióc τοῦ. Paternz pieta-
tis vestigia amplexatus, proniori animo Deum in
quem sua omnia referebat, publice, nec tenebrarum
involucris adoravit, avitam religionem retinens.
Latius hzc prosequitur Vatablus comment. in hunc
jorum. Απίο Enos, Adam, Abel, Seth et Deum co-
luere, et sacrificiis oblatis propitium sibi reddidere

λουθοῦσα μετὰ ταῦτά φησιν « E δον οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ
τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων,» τουτέστιν αἱ δίχαιοι.
Οὐ γὰρ fj» ἐπιμιξία τῶν viov Σὴθ πρὸς τὰς ἀπὸ τοῦ
Κάῑν.

lbid., lin. 27. Tov δὲ ᾿Ιάρεδ υἱός. Zonaras, ΑΛ-
nal. tom. 1 : Ἐὐηρέστησε δὲ Ἐνὼχ τῷ Kuoplp, xai
µετετέθη, xal οὐχ εὑρίσχετο ἑτῶν γεγονὼς τριαχο-
σίων ἑξήχοντα xaX πέντε. Primum hic advertendum
Hieronymum veluti memoria lapsum notari a Pe-
rerio in Genes., lib. vir (id quod, ut ipse ait, ma-
gnis viris, vel nimia memoriz fiducia, vel alia in
re studio curaque vehementer intentis non raro
contingit; si quidem quod hoc loco Scriptura tradit

de Enoch, qui septimus fuit ab Adamo, ipse attri-

buit Enos filio Seth, Adami nepoti. Sic eniin scri-
bit. lib. 1 Adversus Jovinianum : Non reor idcirco
(rauslatum Enoch, quod uxorem habuerit, sed quod
primus invocaverit. Deum, et crediderit in Salvato-
rem. Αί primum omnium, qui nomen Domini coepit
invocare non Enoch, sed Enos fuisse cap. iv, Genes.
tradit Moyses. Secundum : Procopius Gazeus ex
verbis Scripture putat Enoch ante fuisse improl:um,
el flagitiosum, sed postea digna et perfecta suorum
scelerum ponitentia non tantum emendasse vitam,
sed adeo Deo placuisse, ui. mereretur mortis ex-
pers in felicem vite statum transferri. Tertium
Abenezram cum aliis contendisse : Enochum mor-
tuum esse, et ita Scripturze locum intelligendum,
multis rationibus, sed temcre conatur demonstrare.
Mera prodigia sunt, et aniles fabulz, qua hzretici
de morte Enochi tradiderunt. Enochum non esse
mortuum separatione anima a corpore violenta ,
sed alio novo modo, nempe exuta tantum corrupti-
bili natura, et absolutum a miseriis hujus szculi
placida quadam ex hoc mundo migratione. Et ad-
dunt, se loqui de tali, qualis fuisset transitus in
Statu. innocentie, et qualis futurus eorum, qua
dies ultimus superstites inveniet ; atque ita in co-
lestem patriam Enoch translatum fuisse, non qui-
dem futurum illic participem gloriz coelestis, se ab-
solutum duntaxat a miseriis seculi, donec Christus
in celum ascenderet, Marünus item Borrhaius, ejus-
dem farinz homo. fatetur Enochum vere mortuum

Quin Cyrillus lib. 1 Contra Julianum, scribit, ho- f) quoad corpus more c:zterorum, sed sepulto cor-

mines ab Adam, usque ad Sem filium Noe, Deum
conditorem coluisse, nec ullum reprehendi quod
. ante diluvium diis alienis, vel dz:emonibus deditus
obtulerit. De solemniori autem cultu locum hunc
intelligimus. Et cum c:eteri artium inventione, rebus
hisce terrenis incumbentes, lucrum et commoda
praepararent, Enos ipse spretis omnibus, Deum sibi
solum pra ceteris prepositum adoravit, suis for-
tunis in eo collocatis. llli res ad hanc vitam utiles
excogitabant, hi ad futuram. Quare hi Dei filii, iili
filii hominum. Eusebius Emissenus Catena in Gen. :
Ἐν τῷ 'E6paixQ οὐχ οὕτω λέγει, ἁλλ᾽ οὕτως "H2-
πισεν ἐπιχαλεῖσθαι τῷ ὀνόματι Κυρίου τοῦ θεοῦ"
ςοντέστιν Yi); θεοῦ λέγεσθαι xaX θεός. UL γὰρ ἀπὸ

pore quoad animam propter lilei praestantiam
translatum in cadum, et ideo dici non mortuum.
Antiquissima tamen Ecclesiz traditio, et Cliristia-
norum omnium persuasio, et concors Patrum thceo-
logorum sententia, contrarium seutit. lllam ex-
presse tradunt Clemens Romanus lib. v Constit.
apost., cap. 6; lrenzus, lib. 1ν, cap. 30; Teriul-
lianus, lib. De resurr. carn., cap. 58; Cyprianus,
lib. De Sion et Sina; Epiphanius in Ancorato ; Ne-
n:esius, lib. De nat. homin., cap. à; Mieronymus,
lib. 11 Contra Pelag.; Augustinus, lib. xv De civit.
Dei, cap. 29; Clirysostomus, hom. $4 in Genes. et
in cap. xi ad Hebraeos; Ephremius Theopolitanus
patriarcha apud Photium in Bibliot., cod. 238. Nec

9835

aliter sentit Josephus Antiq., l.b. 1, cap. & : 'Avzyo- Α τοῦ ἔτι x ', ZED' s faa; ἔτη,

ρησε πρὸς τὸ θεῖον, ὅθεν οὐδὲ τελευτὴν αὐτοῦ ἀναγξ-
γράφατι. Liber inscriptus Μεθοδίου Πατάρων, xa ἐκ
τοῦ βιθλιογρἆφου Λέοντος τοῦ φιλοσόφου, ait tem-
pore Anliclrissi hunc una cum Elia, et Joanne
ticotogo mittendum, ad eum redarguendum: 'O δὲ
ἀγαθὸς xai φιλάνθρωπος θεὸς ἡμῶν οὐδὲ ἐν τῷ τότε
χαιρῷ χα-αλιμπανεῖ τὸν χόσμον δίχα τινὸς χκηρύσσον-
τος. Αποστελεί ἄνδρας τρεῖς, δύο ix veg re καὶ
&) oy Ex τες γῆς. εἰσὶι δὲ οὗτοι Ἑνὼχ, Ἠλίας, καὶ
Ἰωάννης ὁ θεολόγος, λέγοντες * Πλάνος ἐστί' μτδεὶς
αὐτῷ πιστεύσῃ. Καὶ ἀναιρεῖ αὐτοὺς Ev φόνῳ μαχαί-
ρας, xal πεσοῦνται τὰ σώματα αὐτῶν ἐπὶ τῆς γῆς
τρεῖς ἡμέρας χαὶ Άμισυ * χαὶ εἰσέρχεται εἰς αὐτοὺς
πνεῦμα ζωῆς, καὶ ἀνέρχονται εἰς τὸν οὐρανὸν πτάν-
των ὀρώντων, xzi χράνοντες τὸν θ:όν. Καὶ xoAo-
έώσει ὁ Ὕψιστος τὰς ἡμέρας ἐχείνας, ἵνα μὴ moa
ἡ φάλαγξ ἐχείνη τῶν ἁγίων ἐχλείφῃ, xaX σωθήσοντα.
ol ἀγαπῶντες τὸν Θεόν. Eadem habet Prosper lib.
De prorid. Dei, cap. 6. Ineptus itaque est lierony-
mus Oleaster, cum dicit : licet Hebrzi dicant, Enoch
esse mortuum, sibi tamen videri probabilius non
esse mortuum. Tandem multa fabulantur hzretici
de loco ex quo raptus est. Lutherus vult raptum
suaviter in gramine dormientem nullo conscio. Sel-
necerus scribit, vigilantem coram tota Ecclesia,
vel przcipuis patriarchis : Al:oquin unde scivissent,
ait, raptum a Deo ? Probabilior est sententia Delrii,
qui, Fateamur, inquit, nos nescire quo lempore,
loco, modo el coram quibus raptus [uerit. Scimus
raptum. viventem, et a Deo. Án vero idem Enoch
wanslatus sit. moriturus, et quem in locum trans-
latus sit, utrum in paradisum terrestrem, unde
ejectus est Adam, et quare translatus, et an sic
translatus videat essentiam Dei, οἱ an librum ali-
quem scripserit multis pertracetat. Pererius in Ge-
s1e5., lib. vii, et Delrius in dictum locum Genes. di-
serlissime discutit, et alii. Librum ejus laudat
Crigenes hom. 29 in Num.; Tertullianus, lib. De
idololatria, De pudicitia et De cultu virginum. Ori-
έεπες Anaceplial. lib. 1v De principiis. Damnatur
ut apocryphus. Hieronymus Catal. script. eccle-
siast., vel hoc uno Jud:x apostoli epistolam a ple-
risque rejici tradit, quia de libro Enoch, qui apo-

LEONIS ALLATII

984

.-
P Jud

ὕπερ οὐδενὶ συµπεςῷ-
ντται. Διόπερ οὐ χρὴ διὰ τὺ qávat συναπολέτθαι αὖ-
τὸν τοῖς ἐν τῷ χατακλυσμῷ, διὰ τοῦτο 4μθ’ ἔτη βε-
θιωκένα:. Αλλὰ οὐδὲ τῷ "Azprxavip πειθόµεθα προσ-
τ'ρέντι τὰ αὑτὰ κ’ ἔτη, χαὶ 2,50 λέγοντι τοῦ Μαθου-
σάλα, ἀντὶ 298’. Λοιπὸν οὖν χρεΐσσον εἶναι δοχεῖ ταῖς
x20' ὅλην τὴν οἰχουμέντν ἐπομένους ἱεραῖς βίδλοις
260’ τῆς ζωῆς λέγειν Μαθουσάλα. εἰ δὲ τὸν χατακλ»-
σμὸν ὑπερξέθτχεν ἔτεσι ιε’, τοῦ θεοῦ xXxslvov ἴσως,
ὡς τὸν Ἑνὼχ, περισώσαντος παραδόξως, καθ) οὓς
0.0: τρόπους, xal τόπους.

Ibid., liu. 52. Τούτῳ τῷ Λάμεχ. Hxc ad verbum
versibus expressit Constantinus Manasses in Απ-
nal. :

" "Hr δέ τις Νῶε δίκαιος ἐν τοις του ERO ἐγγό-

[ vote
"Eraroc éx τοῦ σπέρματος Αξὰμ τοῦ xpurca.lá-
στον,

"Üc, ϱετιὼν τῆς ἀρετῆς τν ἔνγομοσπατίαν",
Rai chr xaxíav ἐκ yvxync ἀποστυγῶν, καὶ οετ-
»,
Τοὺς gavJovprote xal δυσσεέεῖς ἔσπειδε co-
ἱαρονίζειν.
Ἐπεὶ ὃ οὐκ ἔπειθεν αὐτοὺς τῶν ᾠαύ.]ω» ἆποσ-έ-
[σδαι,
Μετέστη μὲν ἀπὸ τῆς γῆς, ἔνθα τὸ πρῶτον Egv:
Μέτεικος δὲ γενόμενος ἀ.ὶ.1οδατοῖς ἐν' ὅροις,
Ihr ἑ μη ότμιέγην κιέωτέν ὡρίσθη τεχτογῆσα:ι,
Kai ζωον ἅπαν ἐν αὑτῇ χερσόῦγρον ἑἐγκ.εῖσαι
Ὡς σπέγµα χρηµατίσαιεν, καὶ ζώπιρο» τοῦ TÉ-
[νους.

In quibus mira Manassis hallucinatio deprebendi-
tur. Noe enim nonum ab Adauo constituit, Scri-

C pturis omnibus, chronicorumque scriptoribus re-

clamantibus. Quare reponendum judico δέκατος ix
τοῦ σπέρµατος. Nec in illo audiendus est, cuim di-
οι Noe in arcam animal omne terrenum et aqua-
Lille, χερσόῦγρον, inclusisse, ut semen inde animan-
lium servarct. Usus enim arcze terrenis, non aqua-
tilibus erat. necessarius. Eximium Noe przconiunm
habes apud Chrysostomum, hom. 25 in Genes. Si-
byllam Oracul. libr. 1, Basilium Seleuciensem orat.
1 et 9 de Noe, et alios.

]bid., lin. 55. Ἄχρι γὰρ ἑδδόμης }εγεᾶς. Eadem
habet Josephus 1. » Antiq., cap. 4; Zonaras Annal.
lib. 1. Nec dissentit Theodoretus ín. Genes. quaest.
47; Methodius : Τῷ δὲ ἑπταχοσιοστῷ ἐνενηκοστῷ
ἔτει τῆς Ἱάρεθ ζωής, ἔτοι τῆς δευτέρας χιλιάδος,

eryphus est, in ea assumit testimonium. Alius est p προσἐθετο ὁ πονηρὸς xal ὀλέθριος διάβολος πολέμῳ

hic ab Enoclio Caiui filio, cujus supra metninimus.

Col.732, lin. 28. Ὁ δὲ υἱὸς αὐτοῦ. Quidam hune
sicut el patrem animo et corpore translatum fuisse
tradiderunt, alii, et verius, ipso anno diluvii obiisse.
Secundum editionem Septuaginta annis quatuorde-
cim post diluvium vixit, quod est absurdum, et mi-
rum. Ποῦ διεσώθη ἐν τῷ χαταχλυσμῷ Ἱ De celeber-
rina bac quastione consule llieronymum in Quc-
siion. Hebraicis, Augustinum Je civit. Dei, lib. xv
et xit, Georgius Syncellus in Chronico : Τοῦτο οὐχ
εὖ ἔχειν δοχεῖ. Ἔσονται yàp χατὰ τοῦτον τὸν λόγον
αἱ ἀνὰ πάσας Ἐχχλησίας τοῦ Θεοῦ ἱεραὶ βίθλοι τῆς
Γενέσεως διεφθαρµέναι, a? 20’ ἔτη ἱστοροῦσι τοῦ
Ἀσθουσάλα. Ἔσται δὲ καὶ Ἴάρεδ µακροθιώτερος οὗ.

πορνείας προσφαῦσαι τοῖς υἱοῖς X50, εἰς τὰς θυγα-
τόρας Κάῑν, xai ἐξωθείσας ἔῤῥιψε τοὺς γίγαντας εἰς
ὄλεθρον τῆς ἁμαρτίας. Καὶ ὠργίσθη θυμῷ Κύριος ὁ
θεό». Καὶ ἐν τῷ τέλει τῆς δευτέρας χιλ.άδος ἐγένετο
χαταχλυσμὺὸς τῶν ὑδάτων, xoi ἡφανίσθη πᾶσα f) δη-
μιουργία τε καὶ διάπλασις. Sed ea qui hic tradun-
tur a. Methodio falsa esse, et illi afficta, censent
nonnulli, errore satis explorato certoque chrono-
logix. Incesta, adulteria, scelera, impietates, alia-
que hominum illorum fuse prosequitur Enoch lib.
, Περὶ τῶν ἐγρηγόρων. Ad septimam etenim gene-
rationem vita Adam protracta omnes ad cultum
Dei, et verbo, et opere instruendo compellebat, Far
enim es? credere, eum non tantum propriorJmi

985

IN EUSTATH! HEXAEMERON NOTE.

988

lapsuum poenitentia tristem, verum et aliorum de- A dinis mille oetingentorum cubitorum, latitudinis

lictis quasi stimulis quibusdam actum intime fre-
puisse, et lacrymis supplicem ad Deum delinquen-
tibus optimis monitis succurrisse, sicque naturam
bumanam debilem, et languentem ope Dei instau-
rasse. Qua felicitas, dum et vita, et spiritus, inte-
gra duravit. Postquam decessit, homines amandata
verecundia quotidie ad majora, οἱ scelestiora fa-
cinora prolapsos non est mirum. Quando et tunc
filii Dei filiabus hominum se junxerunt. Posteritas
scilicet Seth pietate celebris et Deo suinme chara
c€onjunxerat se cum posteritate Caini impia et ne-
quam. Quasi diceret iisdem sceleribus ac facinori-
bus complexa eorum vitam, sc immiscuit, et in ea-
dem vitia prolapsa est. Vide Chronicon Alexandri-
num.

Ccl. 732, lin. 59. Ὡς οὖν ὁ Noe. Joseplius Antiquit.
lib. 1, cap. 4 : Ὁ Νῶχος δὲ τοῖς ὑπ' αὑτῶν πραττο-
µένοις δυσχεραίνων, xaX ἁλγηρῶς ἔχων, ἔπειθεν ἐπὶ
τὸ χρεῖττον τὴν διάνοιαν χαὶ τὰς πράξεις µεταφέρειν.
Ὀρῶν δ᾽ οὐχ ἐνδιδόντας. ἀλλ᾽ ἰσχυρῶς ὑπὸ τῆς Ἰδο-
vic τῶν χαχῶν χεχρατηµένους, χαὶ δείσας μὴ φο-
νεύσωσιν αὐτὸν μετὰ γυναιχῶν, χα) τέχνων, χαὶ τῶν
τούτοις συνοίχων, ἐξεχώρησε τῆς γῆς. Ὁ δὲ θεὸς
τοῦτον μὲν τΏς δικαιοσύνης ἠγάπησε’ χατεδίχαζε
δὲ οὐχ ἐχεῖνο µόνον τῆς χαχίας, ἀλλὰ xal πᾶν ὅσον
Vv ἀνθρώπινον τότε δόξαν αὐτῷ διαφθεῖραι καὶ ποιη-
σαι γένος ἕτερον πονηρίας χαθαρὺν, ἐπιτεμόμενος
αὐτῶν τὸν βίον, χαὶ ποιῄσας ἑτῶν οὐχ ὅσα πρότερον
ἔζων, ἁλλ᾽ ἑκατὸν εἴχοσιν, εἰς θάλασσαν τὴν Ίπει-
p^» µετέδαλε. Καὶ οἱ μὲν οὕτως ἀφανίνονται πάντες.
Νῶχος δὲ σώζεται µόνον, ὑποθεμένου μηχανὴν αὐτῷ,
xai πόρον πρὸς σωτηρίαν τοῦ Θεοῦ τοιαύτην.

[bid., lin. 41. Καὶ προστάττει abc. Monilu
itaque jussuque Dei arca exstructa est. Nugatur
ergo pseudo Berosus Annianus, qui ait, Noe astro-
logie scientissimum ex astrorum inspectione et
observatione previdisse diluvium, nec Lutior An-
nius : Alibi scripsimus atque probavimus, hec duo
simul dare inundationem terrarum a causis natura-
libus processisse, quas studiosi in monumentum ezci-
derunt, et a divina providentia simul ab eterno ordi-
matam, ut quo potissimum tempore homines demere-
*reniur perirent. Quamvis enim Avicenna, nonnulli-

trecentorum, altitudinis centum octoginta, vastig-
simam sane molem, si ad cubitos solemnes, seu
communes reducas : hoc est, duum millium 'et
scptingentorum pedum in longum, quadringento-
rum el quinquaginta in latum; altitudo ducento-
rum septusginta. Hanc sententiam cum lsidoro
Clario sequitur Delrius, quia profitetur Origenes,
qu» traditurus de arca majorum íraditione ha-
buisse, el quia non displicuit Augustin. l. 1 Quest. in
Gen. et alibi, qui objectionem illam de arc: ma-
guitudine vocat ineptissimam calumniam, et solvit
similitudine urbium majorum. Non displicuit etiam
Cajetano ; et Delrio ridiculum videtur, malle ani-
mantia in arctum illic compacta fuisse, ut com-
mode se movere et cubare nequirent, quain laxe
et salubriter degere.

Ibid., lin. 48. Ἐπενεχθέγτος δὲ τοῦ. Maximae
illius aquarum inundationis, et cataclysmi «niver-
salis ex vetustissimis scriptoribus meminere Abi-
denus, Berosus et alii, quos recenset Eusebius De
preparatione. evangelica: lib. 1x, et Chronici prima
parte. Ejus elegantem descriptionem habes apud
Manassem in Annalibus, et Dasilium Seleuciensem.
Albumasar a mundi inilio ad diluvium numerat
annos integros duo millia ducentos viginti octo.
Alliacensis, lib. De concordia asirologie et histo-
rie, ab Adam ad diluvium annos bis mille ducen-
tos quadraginta octo fluxisse, idque astrologicis
rationibus ipsius mundi geniturz themate propo-
sito nititur probare. Eum refellit Joannes Picus in
Astrol. lib. v. De his vide plura apud chronogra-
phos. Augustinus, lib. xvin De civitate Dei, c. 8,
nullam fuísse nec apud Gracos, nec apud Lati-
nos hujus diluvii neque notitiam, neque commemnto-
rationem scribit. Varronemque testem adducit,
qui scripsit in monumentis litterarum veteris me-
morie, nihil Ogygis diluvio, quod multis szculis
post Noeticum accidit, reperiri vetustius. ld tamen
negari sine contumacia Pererius, lib. xua in Genes.,
ait non posse ex Josephi testimonio lib. 1 Antiquit.
cap. ἆ : llujus autem. diluvii el arce meminerunt
omnes barbarice historie scriptores, et in his Bero-
sus Chaldaus, narrans enim de hoc diluvio sic ferme

que alii astronomi defendant, eflicacia causarum D scribit : « Fertur autem, et navigii hujus pars in Arme.

naturalium, earumque vi fieri posse tantam aqua-
rum effusionem ; et Seneca lib. 11 Natur. quest.
ait, (uturum aliquando tale diluvium, et non secus
quam hietnem, quam :statem, lege mundi ac sponte
venturum. Verior tamen probabiliorque sententia
contraria est. Eam constituit Aristoteles lib. 1 Me-
teor., cap. 14, et alii. Consule, Damascenum lib. 1
Fidei orthod., cap. 5

lbid., lin. 42. Κατασχευάσαι χιδωτόν. Philo sub
finem lib. 1 Vite Moysis; Josephus Antiq. lib. 1,
c. 4. In ejus partibus assignandis constituendisve
variant doctores. Origenis in hom. 3, opinio exagi-
tatur hodie sentientis fuisse cubitos geomeiricos,
quorum singuli communes sex continent ; longitu-

nia apud montem Cordieorum superesse, et quosdam
bitumen. inde abrasum secum reportare, quo vice
amuleti [ociejus homines uli solent. » Meminit horum
et Hieronymus /Egyptius, qui antiquitates Phenicum
scripsit, et Mnaseas, et. alii plures. Quin εἰ Nico-
laus Damascenus, lib. xcvi, de his rebus narrat in
hec verba : « Est super regionem Minyarum magnus
mons in Armenia, nomine Daris, in quo multos pro-
fugos diluvii tempore servatos ferunt. Et quemdam
arca vectum in hujus verlice hesisse, el reliquias li-
gnorum ejus longo tempore duravisse, qui [ortas-
eis is (uit, de quo eliam Moyses acribit Judeorum
legis'ator. » Et Eusebii lib. 1x De praparatione
evangeiica , qui verbis Josephi ex Abydeuo bLi-

987

LEONIS ALLATII

98$

storico subdit nonnulla et Cyrilli A!exandrini, qui A ca vel Latina. Sin etiam scientias, et artes omnes

ad hoc probandum refert testimonium Alexandri
Polyhistoris. Nec Plato id ignorasse videtur ex iis
qui? habet in Timao, ante particularia diluvia apud
Grecos celebratam fuisse antiquitus maximam
quamdam aquarunti inundationem terreque vastatio-
nem. Αά hoc item pertinet quod Pomponius Mela,
lib. 1, c. 21; et Plinius l. v, c. 15, et Solinus, cap.
971, Joppém urbem διά maritimam przdicari
omnium terre urbium velustissimam credique
fuisse ante diluvium. Qus praterea de diluvio
Deucalionis Plutarchus, lib. De solertia anim. retu-
lit de columba, ad Noeticum diluvium pertinent.
IIuc item spectant, quz de diluvio 1l. 1: Metamorph.
Ovid:us scribit. Verum Pererius, qui post Augu-

stini de notitia diluvii sententiam expositam affir- B

mavit id non posse negari sine contumacia, cum id
ta nen negassel Augustinus, ne videretur tanto viro
notam contumacie vel ignorantiz, aut oblivionis
h:stori: inurere, illum excusans ait, Augustinum
non pracise dixisse nullis historicis notum fuisse
diluvium Noe, sed tantum fuisse ignoratum a Grz-
eis et Romanis historicis, nihil de barbaris histo-
riis locutum; et id verum esse, cum illos quos
ipse Pererius citavit barbaros fuisse et rerum bar-
baricarum scriptores certum sit. Hac tamen ex-
plicatio pia est, quis id negabit? dum Augustinum
ab ignorantia defendit, et contumacia suaque laude
xon caret. Mili tamen ab omni humanitate alie-
num esse videtur serio accusare, quem frigidis
falsisque rationibus [postea non valet defendere.
Ut enit verum fatear, quis unquam dixit et Ale-
xandrum Polybistorem, et Plutarchum, et Plato-
nea, et Ovidium, et Plinium, et Solinum, et Melam
barbaros fuisse, eosque fuisse rerum barbaricarum
*criptores ? nunquam memini me legisse; nec puto
id etiam litteris proditum fuisse Grzecos, Romanos-
que barbaros fuisse. Qui si barbari, quis in toto
terrarum orbe ab hac se nota inimunem defendet ?
Ut ergo falso accusatus Augustinus defendatur,
barbari omnes, et Romani, et Greci erimus. Con-
tra jus fasque Augustinus tanquam contumax
accusatur, et contra jus fasque et Romani , et Grzci
barbari judicantur. Profecto, dicet quis vel, nos in
Jectione auctorum qui de diluvio verba fecere, ca
cutimus; vel Augustinus aliter ac res erat expo-
suit, qui contra sentit et lapsus est, historim et
antiquitatis aut inscitia, aut oblivione, Nequaquain.
Namque Augustinus ait id non novisse neque
Gr.ecam, neque Latinam historiam, quod verum est,
et rationi veritatique bistorke consentaneum ; nun-
quam enim historia sive Greca, sive Latina a suis
scriptoribus monumentis publicis, sive hominum
traditione id habuit, Noeticum diluvium fuisse.
Receus est el juvenis historia Grecorum εἰ La-
tinorum ; antiquissimum Noeticum diluvium, ita ut
ejus memoria traditionem omnem effugiat. Habuit
illius notitiam Hebreorum historia Scripturz sa-
cre mouumentis nusquam tamen est historia Grze-

et Graecas, et Latinas necesse erit afürmare, cum
de illis agant. Grace οἱ Latine auctores Graeci e
Latini ; neque talis modus elocutionis talem efficit
scientiam vel artem. Quando et Dionysii Halicar-
nassei, et Dionis Cassii, et aliorum historiam Ro-
manam Gracam esse contendemus, postquam lingua
Graca enuntiata est. Res ergo, non elocutio, neque
auctor ipse facit historiam hujus potius nationis,
quam alterius. Multa de Deo, de mundi creatione,
de provideutia divina, de Christiana religione, de
sexcentis aliis philosophi Platonici, et historici pro-
fani in suis commentariis prodidere, quod ita ma-
nifestum est uti probatione non egeat : ideo ne illa,
et Grecam philosophiam, el Grecam historiam
illosque Graca philosophiz, vel historix scriptores
fuisse affürmabimus, aliud omnino est alieno ore,
aliud proprio loqui. Optime itaque Augustinus di-
luvium nec Greca, nec Latina historia compertum
fuisse affirmavit, quia etsi de illo meminere, non
ex Grecorum Latinorumque historicis thesauris,
sed externorum libris id hausere; cum, ut idem ait
Augustinus ex Varrone, Latina historia nihil babuit
antiquius Ogygis diluvio. Possemus item dubitare,
an Latina historia et Romana idem sit. Augustines
enim ait, Quod gentium neque Greca, neque Latina
novit historia. At Pererius dum repetit illius verha,
vel saltim sententiam, Sed tantum dizit fuisse igno-
ratum in Grecis, et. Romanis historiis, nihil de bar-
baricis historiis locutus. En quomodo ex Latina
historia, Romana facta est. Sed czetera prosequa-
mur a nostro instituto minime aliena.

Col. 753, lin. 48. 'ExaAóg0n τὰ 0 y-nJAd. Theophilus
ad Autolycum, lib. in, ait τὸ ὕδωρ ὑφωθῆναι ἑπάνω
παντὸς ὅρους ὑψηλοῦ πεντεχαίδεχα πήχεις, et Albi-
nus, Quaest. in Genes., hoc fieri potuisse affirmat,
quamvis ad illam partem aeris pervenerit, in quam
nec ventus invadere, nec nubes condensari possunt:
Si terra spatium illius. tranquilli etheris invadere
potest, cur non et aqua crescendo? Sunt tamen qui-
dam, qui putant. nec terre inequalitalem talem, mec
montiun | altitudinem. tantam. ante. diluvium fuisse
sicut nunc est. Verum philosophicarum, ac rerum
mathematicarum perito minime hzc sententia arri-
debit. Quamvis enim his temporibus montes altio-
res concedamus, non tamen sequeretur tunc alti-
tudinem montium non fuisse tantam, sicut. nune
cernitur. Nunquam enim creverunt montes. net
in majorem altitudinem se erexerunt, eiiam si su-
blimiores videntur ; vallibus enim in imum effossis,
terra labentibus aquis decurrente aut etiam fluvia-
libus, montes altiores assurgunt, non quod aliquid
ilis de novo sit adjunctum, sed quia in lateribus,
vel ima parte aliquod est detractum, et sane snon-
tes ipsi quotidie temporum edacitati obnoxii de-
crescunt. Fabulantur Judai, Og regem Basan foisse
ex gigantibus illis, de quibus dicitur Gen. vin, m
altissimo monte consistentem, evasisse diluvium,
illudque probant ex eo quod habetur Dent. t : Solus

IN EUSTATH! HEXAEMERON NOTAS

Og restiterat de stirpe gigantum. EA falsi arguuntut A 'eriret ix fonte. 2ccepit.. Perecssiore bae. furere

Thalmediste, qui dicunt, diluvium noa attigisse
septem Sion, hoc solo argumento quod semen
gigantum inventum sit post diluvium in loco prz-
dieto. Plato in Timaeo, οἱ Diodorus Siculus Biblioth.,
lib. vs, 3b bac sententia videntur abhorrere, sed
Wdesm in re ac materia diversa, quamvis in eseteris
falsi consentiunt. Tradunt enim tempore diluvii,
magos confugisse, nonnullosque alios Egypti po-
pulos in juga montium ibique monumenta recondi-
üssims vetustissimzque eruditionis quaeque com-
portasse, asservasseque in gratiam el usum muudi
saperstitis. Inde postea inferunt a magis /Egy-
puisque Greciz populis communicata. Quse omnia
«quamvis temere aífirmentur, hos tamen aucto-
res lepidis hisce fabellis illud innuisse certum
est : a quibusdam et pietate et eruditione con-
spicuis viris arte quadam multarum scientiarum
methodos, rationes, variaque experimenta futuris
bominibus, ab eluvione illa aquarum conservasse.
Πιιά in his omnibus verum est, omnes summitates
montium, ut divine tradunt Lilterz, certa quadam
aquarum mensura coopertas , per id spatium quo
duravit diluvium sub aquis latuisse, nec audiendus
Cajetanus, qui putat. vertices aliquos montium non
fuisse opertos aquis diluvii, nec hoc adversari di-
vinse Scripture ; quomodo id potuerit esse explicat,
et ante Cajetanum nonnulli id affirmarunt eos
montes, quorum altitudo 'excedit locum genera-
tionis imbrium sive mediam regionem aeris, non
fuisse opertos, cum diluvium generatum a pluviis
non potuerit increscere supra locum ubi generan-
tur pluviz. llanc opinionem Augustinus commemo-
rat, et refellit, |. xv De civitate Dei, cap. 17 : Opi-
nantur quidam , tam magnum fieri non. potuisse di-
Iuvium, ut altissimos monies quindecim cubitis aqua
erescendo (ranscenderet, propter Olympi verticem
swontis, supra quem perhibentur nubes non posae
conscendere ; ut non ibi sit aer iste crassior ubi venti,
nebule, imbresque gignuntur, nec attendunt, omnium
elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse.
An forte. negent esse hanc terram verticem montis?
Cur igitur usque ad illa celi spatia terris exaltari
licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt,
cum isii mensores et pensores elementorum aquas
terris perhibeant superiores, alque leviores? Quid
itaque rationis afferunt, quare terra gravior, et in-
ferior locum cali tranqaillioris invaserit per volu-
Μίνα (ot annorum, εί aqua levior ac superior non
permissa sil hoc (acere saltem ad tempus exiguum?
Tandem ridendz sunt nuge Mabumetanze, quz
non dicunt, sed insaniunt , arcam excrementís gra-
vatam periculo proximam fuisse; quapropter Noe,
cum ad Deum con/ugisset, respousum accepit, ut
curaret elephantum in cloacis hominurm egerere sua
stercora. Ex quibus sus pergrandis generatus
immunda illa devoravit, ex suis fetore procreatus
sorex arcam arrosit, ac perforavit, ita ut aqua in-
grederetur. Νοε majori periculo a Deo v! leonem

atque ira leo exarsit, οἱ spiravit veleweater, ut ex
ejus naso catus prodierit soriceu deverans! 0 Me-
humetanam elegantiam! 9 dtcam? o. ΝΕ Mahu-
melis stercoreum? o percussiouem Ieenis 1àm οἱ
lem ? 0 catum de humano genere bene meritum! o
Mequam soricem, mequiorem elephantun, uequis-
simum qui hzc audit, et credit, nec aspermatur
liri, liri

Col. 755, lin. 1. Εὶς dagar virà ἄρους. Mons
super quem resedit arca, varie ab auctoribus tra-
ditur : Berosus Chaldzus apud Josephum, — Antiq.
lib. », appellat montem Cordysorum; Nicolaus
Damascenus nominat Barim. Verba Josephi supe-

B rius exscripsimus, et ex eo Zonaras Annal. tom. |.

Cur autem Ámbrosius eum appellaverit. montem
Quadrati, Pererius nulla conjectura vel suspicione
se posse attingere scribit lib. xut. in Genes. Textus
tamen Scripture Greecus, οἱ llebrseus. expressit
Ararat, quod D. lHlieronymus ait. Armeniam esso :
sunt montes Ármenis, et pars Tauri, qui varia locis
diversis nomina accepit. Epiphanius in Panario has
omnes nominum diversitates conciliat, dicens, post
diluvium requievisso aream Noe in montibus Ararat
(esse Septuaginta), mediis inter Armeniorum et
Cardysxorum fines (esse Vulgatam versionem, et
Chald:ei paraphrasin), in monte Lubar appellato, ecco
quod Damascenus prodidit, ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς 'Apa-
ρὰτ ἀναμέσον ᾽Αρμενίων xat Καρδναίων, ἐν τῷ
Λουδὰρ ὄρει καλουμένι. Procopius : Ararat medius
inter Armeniam, et Parthiam excurrit. versus Adra-—-
benorum regionem. Sibyllina oracula llb. 1, pro Ar-
menia Phrygiam obtrudunt ; falaum plane, ut. et
illud quod subdit eadem Sibylla, se cum marito
suo in arca inclusam fuisse.

lbid., lin. 5. Καὶ τὰ As'yruva. Theophilus ad
Autolycum, lib, 1 : "Hg κιδωτοῦ τὰ λείψανα µέχρι
τῆς δεῦρο δείχννται εἶναι dv τοῖς Αραδίοις ὄρεσι. Zo-
naras, loco d. : ᾽Αποθατήριον δὲ τὺν τόπον χαλεῖσθαι
τοῖς ᾽Αρμενίοις qno Ιώσηπος xai λείψανα δείχνυ-
σθαι τῆς λάρναχος ἐκεῖ. Et Josephus ex. Nicolao
Daniasceno : Καὶ Νικόλαος δὶ ὁ Δαμασκηνὺς ἐν τῇ
ἐνενηκοστῇ καὶ Έκτη βίόλῳ ἱστορεῖ περὶ αὐτῶν λὲ-

D Yo» οὕτως Ἔστιν ὑπὶρ τὴν Μιννάδα μέγα po;

χατὰ ^rv ᾽Αρμενίαν Βάρις λε όμενηνι εἰς 5 πολλους
συμφυγόντας ἐπὶ τοῦ καταχλνσμῷ λόγος ἔχει περι-
σωθῆναι, xal τινα ἐπὶ λάρνακοι ὀγούμενον ἐπὶ τὴν
ἀχρώρειαν ὀκεῖλαι, καὶ τὰ λείγανα τῶν ξύλων ἐπὶ
πολὺ ouf, at. [ ένοιτο 5 ἂν οὗτος ὄντινα καὶ Μῳῦ-
σῆς ἀνέγραφεν ὁ τῶν Ἱονδαίων νοµρήέτης, Nicolaus
Salconus, lib. ΠΠ istor. part. Orientis ex orelaythboni
ordinis Pramonstratensis : [/u. Armenia est. aliíor
mons , qui sit in lolo orbe terrarum, qui Ararath
tuígo nuncupatur , et in cacumine illius montis arca
Noe post diluviuin primo sedit, et licet propler alum»
daniiam ΠΕΜ), quo: semper in illo monia reperiun-
(ur , tam hieme quam. estate, nemo valet agcendera
wontem tilium , semper tamen apparet in. ejus. ca-

291

LEONIS ALLATII

933

cumine quoddam nigrum , quod ab hominibus dicitur A tificatum Saiem, quz Melchisedech administravit.

esse arca.

Col. 755, lin. 6. Kal τῇ do zádrq. Albinus, Quest.
ἐπ Genes. de natura bitutninis : Bitumen est ferventis
simum el violentissimum gluten, cujus est haec virtus,
ut ligna eo oblita, nec vermibus exedi , nec solis ar—
dore, nec flatibus ventorum , nec aquarum possint
inundatione dissolvi. Josephus Antiq. lib. 1, cap. 4,
de arcz bitumine ex Beroso Chaldieo : Τοῦ ó& xaza-
χλυσμοῦ τούτου xal τῆς λάρνακος µέμνηνται πάντες
οἱ τὰς βαρθαρικὰς ἱστορίας ἀναγράφοντες, ὧν ἐστι
xat Βηρωυνσὸς ὁ Χαλδαῖος. Διπγούμενος γὰρ τὰ περὶ
τὸν χαταχλυσμὸν οὕτω πως διέξεισι' Λέγεται δὲ xal
τοῦ πλοίου ἐν τῇ ᾽Αρμενίᾳ πρὸς τῷ ὕρει τῶν Kapbu-
αἴων ἔτι µέρος τι εἶναι, xal χοµίςειν τινὰς τῆς
ἀσφάλτου ἀφαιροῦντας. Χρῶνται δὲ μάλιστα οἱ ἄν-
Όρωποι τῷ χομιζομένῳ πρὸς τοὺς ἀποτροπια--
σμούς. llisex Josepho subdit nonnulla ex Abideno Eu-
seb. De prapar. evang. , lib. ix, inter czetera : Τὸ δὲ
πλοῖον ἓν ᾽Αρμενίῃ mzplaz:a ξύλων ἀλεξιφάρμαχα
τοῖσιν ἐπιχωρίοισι παρείχετο. Et Chronicorum part.
i, ex Alexandro Polybistore : Τοῦ δὲ πλοίου τούτου
χαταχλιθέντος £v τῇ ᾽Αρμενία µέρος τι εἶναι ἐν τοῖς
Κορχοραίοις (lego Κορδυαίοις) ὄρξσι τῆς ᾽Αρμενίας
δ,αμένον, xal τινας ἀπὺ τοῦ πλοίου χηµίζειν dmo-
ξύοντας ἄσφαλτον ΄ χρᾶσθαι 6$ αὐτὴν πρὸς τοὺς ἆπο-
τροπιασμούς. H:w autem arce reliqui, ut. videre
est ex Josepho , quie ad sua tempora perdurarunt
per annos amplius bis mille, an virtute bitumiuis,

de quo plura Plinius, lip. xxxv, cap 15, et ex Al- (

bino Rabanus : Bitumen est ferventissimum, et vio—
leniissimum gluten , cujus hzc. est. virtus, ul ligna
que eo oblita [uerint, nec vermibus exedi, nec solis
ardore, nec ventorum flatibus, nec aquarum possint
violentia dissolvi ; an ita Deo disponente , quod et
verius, uL mortales zeternum, ut ita dicar, justitie
divine, nec non et misericordiz pre oculis babe-
rent monimentuin ?

lbid. , lin. 8. Ὁ δὲ Nos ἐτελεύτησε». Pscudo-
Berosus Annianus lib. 111, multa de Noe, οἱ iis quxe
ipse post diluvium gessit, fides sit penes auctorem.

Ibid., lin. 9. Kal vio! αὐτοῦ. lleUrzorum pleri-
que docent, Japlet primo loco a Noe fuisse geni-
tum , Cham secundo , Sem oinnium postremo. Au-

lbid., lin. 22. Νεδρὼθ ἔπειθεν ó. Josephus , lib.
1 Antiquit., cap. 5 : Ἑξηρε δὲ αὐτοὺς πρός τε 06pw
τοῦ Θεοῦ, xai χαταφρόνησιν Νεθρώδης, ὡς υἱωνὸς
μὲν ὢν Χάμου τοῦ Νώχου ΄ τολμηρὸς δὲ xai κατὰ
χεῖρα γενναῖος, ἔπειθεν αὐτοὺς μὴ τῷ θεῷ διδόναι τὸ
6c ἐκεῖνον εὐδαιμονεῖν, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν ἀρετὴν ταῦτα
παθέχειν αὐτοῖς ἡγεῖσθαι. Περίιστα δὲ κατ ὀλίγον εἰ,
τυραννίδα τὰ πράγματα, µόνως οὕτω νοµίκων ἆπο
στήσειν τοὺς ἀνθρώπους παρὰ τοῦ θεοῦ, εἰ χοώμενοι
τῇ αὐτοῦ δυνάµει διατελεῖεν. ᾽Αμυνεϊΐσθαί τε τὸν Ochy
πάλιν Ἠπείλει τὴν γῆν ἐπικλύσασθαι θελήταντα'
πύργον γὰρ οἱχοδυμήσειν ὑψηλότερον. Ἡ τὸ ὕδωρ
ἀναδῆγαι δυνηθείη» μετελεύσεσθαι δὲ xat τῖς τῶν
προγόνων ἁπωλείας. Non dissimilia narrat Hugo de

B Sancto Victore Annot. in Genes. et llieronymus,

Traditionibus llebr. in Genesin. Nemrod, inquit, ar-
ripuit iusuetam primus in populo tyrannidem regna-
vitque in. Babylone, que ab eo, quod ibi con(use
suni lingua, turris adificantium Babel appellata esit.
Methodius ait hunc fuisse nepotem Sem : Πρὸς ey
τον χατῆλθε Νεθρὼδ, καὶ παιδευθεὶς Tap" αὐτοῦ sl-
Ant βουλὴν ἐφ᾽ ᾧ βασιλεῦσαι αὐτόν. Οὗτος δὲ ὁ Νε-
θρὼδ ἁδελφὸς τῶν ῥρώων ἐτύγχανε τῶν τέκνυν
τοῦ Xf. Καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐθασίλευσεν ἐπὶ της
γῆς. Quod falsum esse verba Moysis convincunt,
qux eum faciunt nepotem Chami : Filii Cham, Chas,
Mesraim, Phut, et Chanaam. Porro Chus genuit
Nemrod. Et Augustinus, lib. xvi De civit. Dei , cap.
& : Unde colligitur, gigantem illum Nemroth fuisse
illius conditorem, quod superins breviter fuerat inti-
malum , ubi cum de illo Scriptura loqueretur , ait,
initium regni ejus fuit Babylon *! , id esti, que civi-
tatum ceterarum gereret principatum, ubi esset ten-
quam in metropoli habitaculum regni, quamvis per-
fecta non fuerit usque. in tantum modum, quantum
superba cogitabat impietas, Et inferius : Erigebat ergo
cum suis populis turrem contra Dominum, qua est
impiu significata superbia. Plura de hac turris zdi-
ficatione per Nemrothem habes apud historicos.
Aliter tamen sensit Cajetanus, cum negat auctorem
liujus turris fuisse Nemroth , quamvis jam inchoa-
te post confusionem linguarum occupatorem. Ne-
que Nemroth, inquit, neque aliquem certum homi-

gustinus , lib. xv De civitate Dei, cap. 2, Japhet p net auctorem fuisse illius fabricze declarat exhor-

minimum putat, Sem maximum.

Ibid., lin. 12. 'Ax0ó τυῦ Ópovc. Noe enim, et filii,
relictis montibus Armeniv post diluvium, terre
planitiem assequuntur,, fuitque prima habitatio in
terra Sennaar, quo in loco postea Babylon adill-
cata fuit. Eusebius , part. 1 Chronic. ex Alexandro
Polvhistere : 'K)0óvzag οὖν τούτους εἰς Βαθυλῶνα
τά τε Ex Σιππάρων γράμματα ἀνορύξαι, xal πόλεις
πολλὰς χτίζοντας, xaX ἱερὰ ἀνιδρυσαμένους πάλαι
ἐπιχτίσαι τὴν Βαθυλῶνα. Hebrzi asserunt, Noe ex
Armenia rediisse in veterem patriam, id est , loca
Damasco vicina , ubi constituit "egnum , οἱ pon-

*! Gen. x, 10.

Latio, et incitatio attributa vage et iudefinite homi-
nibus, ut intelligamus hinc, quod Nemroth civita-
t^m Babyloniz inchoatam, communi voto, et conatu,
post confusionem linguarum ipse, occupaverit, e
ibidem regnare coeperit.

lbid., lin. 25. Kal δὴ πύργον. De hac turri Aby-
denus apud Eusebium, De praeparat. evangel., tib.
Ix :'Evzt δ' οἳ λέγονσι τοὺς πρώτους ἐκ γῆς ἀνασχόν-
τας, ῥώμῃ τε xal µεχέθει χαυνωθέντας, x^ δὴ Oz
καταρρονῄσαντας, ἀμείνονας εἶναι πύργων τύρσν
Ἀλίδατον ἀείρειν, ἵνα νῦν Βαθυλῶν ἔστιν, ἤδη ες
ἆσσον εἶναι τοῦ οὐρανοῦ, xai τοὺς ἀνέμους θεςῖσι

995 IN EUSTATIII! HEXAEMERON NOTE. 994
βωθέοντας ἀνατρέφαι περὶ αὐτοῖσι τὸ μηχάνημα. Τοῦ A pedes ducenti, latitudo quinquageni : in singulos

δῆτα ἐρείπια λέχγεσθαι Βαθυλῶνα. Alexander Poly-
histor ex Eupolemo: Εὐπόλεμος δὲ ἐν τῷ περὶ 'Ίου-
δαίων τῆς Ασσυρίας φησὶ πόλιν Βαδυλῶνα πρῶτον
μὲν χτισθΏναι ὑπὸ τῶν διασωθέντων ἐκ τοῦ χαταχλυ-
σμοῦ, εἶναι δὲ αὐτοὺς γίγαντας, οἰκοδομεῖν δὲ τὸν
ἱστορούμενον πύργον. Πεσόντος δὲ τούτου ὑπὸ τῆς τοῦ
θεοῦ ἑνεργείας, τοὺς Υίγαντας διασγαρῆναι χαθ) ὅλην
τὸν γτν. Dictu mira prodit ITieronymus in xiv caput
Esaie de altitudine hujus turris ad miraculum
usque, quem vide.

Col. 755, lin. 26. 'AxeriAóv τὸν Θεόν. ldeo, ait,
illos homines turrim zedificasse, ut contra diluvium,
etiam Deo nolente, sibi consulerent. Eadem Jose-
plius, lib. 1. Ántiquit., cujus verba supra posuimus.
Augustinus, lib. xvi De civitate Dei, cap. 4, vc-
sana ait quadam animi elatione, ac insolentia, et
adversus Deum impietate Nemroth illud zedificium
exstruxisse, ut contra Deum sibi pararet propugna-
culum, illumque quotiescunque libuisset infestaret,
atque offenderet, alii alias adducunt causas. Noster
Eustathius utramque, el Josephi, et Augustini con-
junxit, et quasi unam exposuit; nec homines illi
aliud in mente liabuerunt. Solent enim przteritis ma-
lis afflicti, futura studio arteque propellere, ne bis
lisdem infestari contingat ; et dum nature donis
affluunt, robore, divitiis, auctoritoteque stipati, in-
sano ausu furere ; et cum jam hominum se esse su-
periores persenserint, contra Deum insolescere ;
sibique posse, quandocunque id fuerit opus, ab ejus
manu cavere opinari ; quin et molestia illum afficere
prasumunt. O ridiculam industriam! o nefandum
studium! o sceleratam prevMlentiam ! Nz illi, et
oeulis, et auribus, οἱ animo czci sunt.

Ibid., lin. οἱ. 'O θεὸς τὴν OiAexcov. Sibylla
apud Eusebium : Πάντων ὁμοφώνων ὄντων τῶν &v-
θρώπων, πύργον ᾠχοδόμτσάν τινες ὑφηλότατον, ὡς
ἐπὶ τὸν οὐρανὸν ἀναθησόμενοι δι αὑτοῦ. Οἱ δὲ Oso,
ἀνέμους ἐπιπέμφαντες, ἀνέτρεφαν τὸν πύργον, χα)
ἰδίαν ἑκάστω ϱωνὴν ἔδωχαν, xat διὰ τοῦτο Ba6uXovz
Guvé6r, χληθΏναι τὴν πόλιν. Et llestraus : Τῶν ὁὲ
ἱερέων τοὺς δ,ασωθέντας, τὰ τοῦ Ἐνυαλίου Διὸς i:-
(«opaca λαδόντας, εἰς Σενναὰρ τῆς Βαθνυλωνίας ὃλ-
θεῖν. Σχίδνανται δη τὸ λοιπὸν ἐντεῦθεν ὑπὸ τῆς ὁμο-

pedes ternis digitis mensura ampliore quam nostra.
Via in moenibus ipsis tam lata, nt quadrige siLi
invicem occurrentes facile pertransire possent ;
quod Antipater expressit cum ἐπίδρομον ἅρμασι
τεῖχος murum appellavit, eL Propert., lib. 11 :

Et duo in adversum misit per mania currus
Ne possent lacio stringere ab axe latus.

Ejus conditor laudatur Nemroth, Josepho, lib. 1
Antiq., Zonarz, Cedreno, aliis : Marcellino, lib. xxii,
Belus ; Stephano Babylon Medi filius : Βαθυλὼν Περ-
σιχὴ πόλις, µητρόπολις, Σελευχία χαλουµένη , Ba6s-
λῶνος ἀνδρὸς χτίσµα παλαίτατον, δοφωτάτου παιδὸς
Μήδου, οὐχ, ὡς Ηρόδοτος, ὑπὸ Σεμιράµιδος ταύτης
γὰρ ἣν ἀρχαιοτέρα ἔτεσι χιλίοις δύο, ὡς Ἑῤῥάνιος.

p Plerique alii Semiramidem parentem faciunt. Clau-

dianus, in Ruff. lib. 1 :

Creditur εἰ centum portis Babylona superbam
Femineus struxisse labor.

Et Propert. lib. i:

Persarum statuit Babylona Semiramis urbem
Ut solidum cocto tolleret aggere opus.

De Babylone vide plura apud Abrabamum Hlorteli:m
in Thesauro geograph., Mattbaum Raderum in Mar-
lialem, lib. 1, epist. 1; Strabonem, lib. xv1; Diodo-
rum Siculum, lib. 11; Justinum, lib. 1, Joannem
Dodinum in Compeudio historico, Rodiginum, «t
alios. Plura nos item notabamus nostris in Philonis
Byzantii de septemorbis spectaculis libellum, elegan -
lissimum illum quidem, de Babylone et ejus muris.

lbid., lin. 56. Ἕκαστος γοῦν τήν. Distinct:
adinodum noster Eustathius successiones filiorum
Noe prosequitur, et terre divisionem. Ili namque
omnium hominum parentes merito dici possunt,
cum reliqui aquarum illa inundatione obiissent, ct
ex his nostrorum omnium ortus agnoscendus est.
Per omnes enim mundi parties diffusi genus huma-
num propagarunt, suaque posteris nomina immor-
talitatis, οἱ memori: ergo transmiserunt.

Ibid., lin. 41. To» 'EJA.t[vor uecd. Πο sane
fuit Gr:ecorum praestantia, hzc virtus, solis ipsis
concessa, denegata cxteris, ul. reperta ab aliis in
meliorem frugem reducerent, mutila perlicerent ,
confusa distribuerent, manca supplerent, superflua
demerent ; non barbare, non indistincte, sed optima

γλωσσίας τὰς συνοιχίας ποιησάµενο: πανταχοῦ, xat D methodo, pulcherrimo eloquio, et aptissima oratio-

q5» ἕκαστοι χατελάμθανον «hy ἐντυχοῦσαν.
lbid., lin. 95. Κάι τούτου ὁ τό. Augustinus, De
civitate Dei, lib. xvi, cap. 4: Fsta civitas que appel-
lata est confusio, ipsa est Dabylon, cujus mirabilein
constructioxem gentium. etiam commendat historia.
Babylon quippe interpretatur confusio. Et Abydenus :
'Q δὲ τόπος Ev ᾧ τὸν πὔογον ᾠχοδόμησαν, voy Βαθυ-
λὼν χαλεῖται διὰ τὴν σύγχυσιν τοῦ περὶ τὴν διάλε-
τον πρῶτον ἑναργοῦς. Ἑθραῖοι γὰρ τὴν σύγχ»σιν
βαθὲλ καλοῦσιν. Eam accurate describunt. Herodo-
tus, lib. 1: Curtius, lib. v; Philostratus i. Pausa-
nias tradit omnium quam unquam sol aspexit ur-
bium maximam ; müri ambitum babuit trecentorum,
et octoginta quinque stadiorum ; quorum altitudo

nis structura ; multa etiam ipsi invenirent, quz ita.
perficerent, ut nemo vel iis aptius, vel commodius.
dicere potuerit. Quid gannis, et hlateras ineptissi-
mus Anni, iis per quos profeceras, si quid unquaui
in litteris profecisti, rustice ingratus ? Si Graci ii
sunt, quos tu somnias, quid tot vigiliarum in illis'
elucubrandis nugamenta ? Quid tot congestas in-
eptias insulse impendis? Quid in illis commentariis.
illustrandis operam perdis? Nae tu una cum illis, *
quos studiis adoras, lingua iniqua impudenter la-
ceras, vel insanire, vel lallax, et impostor esse de-
prehenderis | Grzeci sunt, quos ipse duces sequeris,
el eo illis perversior, quod cum eos tanquam im-
postores accuses, eorum tamen vesligiis insistis..

: 995

Sinamus Grzcos, civitate ejiciamus : eorum histo- A

riam, doctrinam, artes e memoria hominum erada-
mus; quos eorum vice complectemur * unde nam
et studiorum normam, et scientiarum fructum ha-
bebimus ?* Ex te, insulse et ganeo? qui tantuin bal-
butis, qui bona apud alios tum male sensatus et
spurcissima lingua male effundis. .

Col. 755, lin, 45. Kal vópovc δὲ abc. ld et rectius
esse videbatur Sallustio in procem. De conjurat.
Catil., ingenii potius quam virium opibus gloriam

quasiverunt; et quoniam vita ipsa, qua ipsi frue-

bantur, brevis erat memoria sui, quam maxime
longam efficere summa ope conati sunt. Quod illis
haud dubie contigit. Ipsi enim etsi non natura, le-
gibus tamen, artibus, disciplinis ab ipsis expolitis
aliarum gentium parentes et auctores habiti sunt.
llis apud multos invidiam concitavit, ita ut male
cum illis actum sit livori scriptorum omuium ob-
noxiis. Lactantius, Divinarum instit. lib. 1, cap. 15:
Accesserunt etiam poelag, εί compositis ad volupta-
lem carminibus in celum eos sustulerunt : sicut fa-
ciunt qui apud reges, etiam mulos, panegyricis men-
dacibus adulantur.(Quod malum a Grecis ortum est,
quorum levitas instructa dicendi facultate εἰ copia,
incredibile est quantas mendaciorum nebulas excita-
verit. Jtaque admirati eos, εἰ susceperunt primi sacra
illorun, et universis gentibus tradiderunt. Ob hanc
tanitatem Sibylla sic eos increpat :

Ε. λὰς δἡ cl πέποιθας ἐπ᾽ àvópdour
Πρὸς τί δὲ δῶρα ud ΙΩΝ
Φύεις εἰδώλοις, τίς τοι π.λάνην» BáAer ἐν và
"Doce σε τάδε ποιεῖγ μεγά-οιο Θεοῖο προσώπου
Λειποµένους»;

De Grecorum yr:estantia et excellentia ita lusi-
mus in nostro Ánachronismo ex persona Jovis, qui
egre fert Grzcos, in quos toL tantaque beneficia
contulerat, divinorum munerum immemores, diis
ipsis ipsos adversari.

Νηϊς uaAAor ἔτισεν àpóv. névoc. Αὐτὸς ΟΟάύμπῳ
Βάρδαρος ἧρα φέρει ὕόριας εὐγενέες. d
Kal σοφίη πὀρε θάρσος ἀθέσφατον. Ἑν 0" dpa

αί
Tíc γένος 'EAAdvwr ᾖνεγ ἁγαυότερος ; tran
Tic φρένα; cic προτέρους; τίς χύδεα; μοῦνον ἐνί-
σπων
“Ε.1η”, πάντ ἑρέεις ' τῷ συνέπλεξας àJa.
"EAAn* καὶ πα.]άμης καὶ µήδεσι ἔργον ὑπέστη,
Αἱθερίης ἀ.Ίκῆς που.1ὺ περισσότερον.
"EA.4nx εἰσεπερήσεν ἁνὸς χύσιν., ἴκετο γαίης
Πείρατα ' βἐνθε ἔδυ ' δῶμα βἐδηχ᾽ ἀΐδου.
"Hv6avs xai ταχύγουγος ἑφίπτατο κοῦφος depüslc,
Καὶ ποσὶν αἰθερίη» ἔτρεχεν εἱρεσίη».
Πασι θέµιστας EceAAe, πὀ.ἰεων ἔστησε θἐμεθ.α
Ἰθείῃσι δἰίκαις. "H0sa δεῖξε βίου
ἁοιραγίην ἁτά.]αντος ἐμοὶ βασ͵.1πϊΐδι τιµῇ,
Αρχεύσι πανγτὺς κἀρτεῖ γαυριάωγ.
Abtóc ἐγὼ τάδ' ἔδωκα, ἐπεὶ «καταθύμιον Πεν.
Ψεύδεα γὰρ βάζει» οὐ κα.λὸν οὑρανίδας.
“Ισογ:ἐμοῖς µεεέσσι χρέος xápov, ἶσον Ολύμπῳ,
Ε.1λήνων τεύξας dvandeqr yeréOAnv.
Πάνε ἐμὰ δῶκα pépsw πρεσθήϊῖα. Φῶτας ἐπ
[ἆ.1.Ίους
Zebc "EAAnv, "Ελ ἴην Ζεὺς μαχάρεσσι πέ.ει.
T*xal ἡμίθεον Ἑ 1 1ήνιον ἔμμεγαι ἕρνος
Εἶπον, καὶ ὑμᾶς δμῶας ἔθηχα πἀ.αι.
Αἱθερίους ὑπέταξα «φέρει ζυγὰ δού.Ία χέρσῳ,

γεσσι;

LEONIS ΑΗ ΑΤΗ

ταια καταφθιµέγοις ἀνατίθης, C

'Ε1λήνεσσιν ὅπως χῦδος ἄροιμι μέγα.
Τοσσατίοις ἐν ἔρωσιν, ὅσοισι xeplzAsoc ἔσκεν
Ovparéc slc "Hpnc μοῦνος ἔφ.ίεξε Δία. κ
Αὐτὰρ ἔρως u' ἐδάμασσεν ἀγηρίθµοισιν ὀϊστοις
Ἑ 1.1άδος ἐκ γαίης. Οὐδ' Éc' Exavca πόθου"
Α.11ὰ πόθος φορέῃσι xó0ov γέον, ᾧ µε καταίθει
Καινὸς ἔρως προτέρου δριµυτέραις ἁἀχίσιν.
Kai πά.υ áAAoc ὅρουσεν, ὅου µό-ις ἔρθασε
[τζκμωρ.
Kal π.Ίέονες χραδίη» ἰοθο.οῦσι πόθοι.
Μητέρες ὑμείων 'EAAnv(6oc ἐστὶν ἀποῤῥωξ
ΦύτΊης. ᾿Υμμ' Ἔαιην ἐξετίναξεν ἔρως.
Κείνων θυγατέρεσσι πεάσσατε, ἔγθεν ἀτρέστων
Β.Ιάστησ ἡρώων φῦ.Ίον ἀρειμανέωγ.
Καὶ τόσυς δ.Ίόος ἔ-αμψε πο.ὺν χρόνον, οὐδ'
ὲ

μαρά»θη
Νεἰχεσυ, ἀφθορίην IxeAoc ἠείφ.
Al δἡ xoAAO0v ἔχαιρο», ὀνήσιος ἣν zópor αὐτὺς
Ἁγτιάσας. Κρογίδου μηδ᾽ ἑπάτησε γέρα.

!

B Καὶ σοφίην peri Aavyoc ἐμαῖς ἀπίθησεν ἐφετμαῖς.

Φυσιάει τε θεῷ δύσμορος éx0póc ἔμεν,.

TQ καὶ 6npw ἔγειρεν, ἔρι' µακάρεσσιν àvdyrac

Θώκων ἱμείρας οὐρανίων μετέχει».

Ἡμετέρης δίψησεν ἔχειν ónjta τιμῆς.

Καὶ γεγέτην μισεῖ. "Ioyeo, θυμὲ, ότου.
Εὐέρκτη» ἤχθηρε, φί.ῖῳ xaxóc ἤγαγεν αἶσχος.

Τίς τόσον ὡς "EAÀnv revés παραιδασίας;
Reliqua subjicerem, nisi scriptionis ἐάΐο impe-
direr.

Ibid., lin. 47. Ἑγένοντο οὖν τῷ. Pseudo-Bero-
sus Annianus, lib. 1 refert, Noe complures ου
genuisse post diluvium, eosque gigantes, et ex no-
mine matris Tythlez Titanas appellasse, et alios.
Annius id idem variis argumentis conatur ut veris-
simum demonstrare et rationi divine Scripture
consentaneum. Nec Cajetanus dissentit, cum dicit :
Hinc apparet : quod Noe post diluvium alios filios
genuit; nisi enim habuisset filios, non dixisset,
Sem, Cham, et Japhét fuisse filios Noe, qui egressi
erant ex arca ; ad differentiam siquidem alioram
filiorum Noe, meminit illorum trium, qui cum pa-
tre de arca egressi fuerant, Et propter hoc quod isti
soli cum Noe, in arca fuerunt οἱ cume eo egressi
sunt, adeo praestiterunt aliis filiis Noe post diluvium
generatis, ut eorum nomina fuerint penitus abolita,
et illi tres tantum nominati, et tanquam patres
mundi habiti sunt. Methodius item narrat Jomi-
thum fuisse filium Noe, et ut textus Graccus meus
liabet Monetonem : Movfjttov δὲ ὁ τοῦ ING υἱὸς elo-
qA0sv εἰς τὴν ἑῴαν, xaX µέχρι τῆς θαλάσσης τῆς
ἐπιλεγομένης ἡλίου χώρας, ἔνθα fj ἀνατολὴ τοῦ
ἁλίου Ὑίνεται. Οὗτος δὲ ὁ Μονήτων ἔλαδε παρὰ
τοῦ Θεοῦ χάρισμα σοφίας, ὥστε πρῶτος ἁστρονο-
plag τέχνην ἐφεῦρε. Πρὸς τοῦτον χατῆλθε Νεδρὼδ,
xai παιδευθεὶς παρ᾽ αὐτοῦ, εἴληφε βουλὴν ig' ᾧ
βασιλεῦσαι αὐτόν. Noster hic auctor tres ejus filios
enumerat, multique recentiores hanc opinionem uti
verissimam amplectuntur. Ex quibus omnes gentes
procreatze sunt, et propagatz in toto terrarun orbe.
Joannes Annius, lib. De regibus Hispanie, capit.
9, et Franciscus Tarafa De origine et rebus gestis
regum Πιεραπὶα bis tribus et quartum addunt To-
bal, quem dicunt primum regnum Hispaniz obti-
nuisse, ejusque gentis fuisse primum auctorem.
Tarafa ait hoc asserere ez Latinis Eusebium et Hie-

991

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

998

ronymum, ex Hebraeis Josephum , et ex Cbaldzis A Scriptura loca bene; considerentur, aliam gentei

Berosum. Eusebium scio Graecum natione fuisse,
Graecum late sumpto vocabulo, Grzeceque scripsisse
Hieronymum ; sed esto Latinus; Josephum reli-
gione Judeum, scriptione Graecum. Sat bene, at
Eusebius quomedo Latinus ? An quia ipse eum La-
tinum legerit ? sed legit et Latinum Josephum (non
enim tanli fuit hic auctor ut Gracos auctores,
Grace loquentes percurrerit, ut passim videre est
in hoc libello), et Latinum Berosum, nec tamen in-
ter Latinos annumerat. Si itaque non scriptione,
sed natura et ritu genus Tarafa dijudicat, Eusebius
erit Grecus.

Col. 732, lin. 52. 'apep, óc tic Γαμαρεῖς. Chro-
nicon Alexandrinum Κελχαῖοι, Eusebius, Καππάδο-
χες. Cum Eustathio est Josephus lib. 1 Antiquit.,
cap. 7: Τοὺς μὲν γὰρ νῦν ὑφ' Ἑλλήνων Γαλάτας
καλουμένους, Τομαρεῖς δὲ ᾽ λεγμένος, Γομαρὸς
Ex:tot. Ab hoc ortos esse Cimmerios, qui postea
Cimbri dicti sunt quidam existimant, et Cimmerios
fuisse ultra Thraciam circa Meootidem paludem
probant ex cap. xxxvin Ezechielis, qui Gomer. οἱ
Jogorma latera esse Aquilonis scribit.

Ibid., lin. 54. Ἁγὼὠγ Μαγώδεις. Josephus, Ma-
γώγης δὲ τοὺς ὑπ αὐτοῦ Μαγώγας ὀνομασθέντας
ᾧχισε, Σχύθας δὲ ὑπ' αὐτῶν προσαγορευοµένους.
, Eusebius, ἐξ οὗ Κελτοὶ, xal Γαλάται, Chronicon
Alezandrinum, ἐξ οὗ ᾿Ακυρτανοί. Gentem hanc Ma-
gogorum Ezechiel septentrionalem esse dici et
exlernis temporibus late vastaturam lsrael, unde
non iminerito Scythiam esse noster Eustathius af-
firinat. Scytharum plures nationes et eorum no-
mina vide apud Abrabamum Hortelium in Thesauro
geographico. Strabo scribit, lib. 1, omnes cognitas
regiones versus septentrionem uno prius nomine,
vel Scythas, vel ut ab Homero Nomades appellatas
idein videtur asserere, οἱ |. ii.

Ibid., lin. 58. ᾿Αδαῖ Μαδαίους. Josephus, Τῶν δὲ
Ἰάφθου παίδων Ἰαυάνου xaX Μάδου. "Arb μὲν του
Μαδαῖοι γίγνονται, ἔθνος ὃ mph; Ἑλλήνων Μῖδοι
χέχληνται. Eusebius, ἐξ οὗ Μῆδοι. Clironicon Alexan-
drinum, Μαδαῖ ἐξ οὗ Βρεττανοί. Medi versus orien-
tem progressi suut, gens nobilis et dives si Hero-
doto, Xenophonti, aliisque scriptoribus fides ha-
benda est.

lbid. Ἰουὰν Ἰωνίαν. Josephus, Απὸ δὲ Ἰαυάνου
Ἱωνία xai πάντες Ἕλληνες γεγόνασιν. Eusebius,
Ἰωνὰν, ἐξ οὗ Ἕλληνες xai οἱ Ίωνες, Chronicon
Alexandrinum, Ἰωυὰ Σπἀνοι, οἱ xaX Τυράννιοι, Ap-
pellatione Jonum comprehendi Grecos firmis testi-
moniis probari potest ex Daniele, cum eversionem
regni Persarum Javan nominet, et potest etiam
profanorum scriptorum auctoritate confirmari.

Ibid., lin. 50. '06£4 8eo6£Aovc. Josephus, Κατ-
οιχίνει δὲ χαὶ θοθήλους θόβηλος, οἵτινες ἐν τοῖς
νῦν Ἴθτρες χαλοῦνται. Pluribus id probare nituntur
Annius, et Tarafa, ex quibusdam Iberiz civitatum
nominibus sumptis argumentis, quem et Hispano-
rum primum regem constituunt. Verum si sacra

el nationem innuunt, quam eam ad quam omnia
isti duo auctores referunt. Populi namque lbero-
rum erant in Asia nationi Chalybum vicina, ibique
venas metallicas perscrutabantur. Nam et Ezechiel
collocat Thubal in septentrionem. Justinus lib.
postremo scribit Chalybes in Hispaniam venisse,
ut credibile sit illius homines qussivisse venas
metallicas, et in aliis terris. Eusebius, θωδὲλ, ἐξ
οὗ θετταλοί. Chronicon Alezandrinum, θοθὲλ, ἐξ οὗ
Maxouaxol. His nec Annius nec Tarafa animum
adverterunt.

Ibid., lin. 57. 'Ocóx Μεσχηναίους. Josephus,
Καὶ Μεσχινοὶ δὲ ὑπὸ Μέσχου χτισθέντες. Καππἀδο-
χες μὲν γὰρ ἄρτι χέχληνται, τῆς δὲ ἀρχαίας αὐτῶν

B προσηγορίας σημεῖον δείχνυται. Πόλις γάρ ἐστι παρ'

αὑτοῖς ἔτι xal νῦν Μάζαχα δηλοῦσα τοῖς συνιέναι
δυναµένοις οὕτω ποτὲ προσαγορευθὲν τὸ ἔθνος. Ει-
seíius, Μεσὸχ, ἐξ οὗ Ἰλλυριοί. Chronicon Alezan-
drinum; Μεσὸχ, ἐξ οὗ Γετουλοί. Quidam existimant
hos esse Moschoviz populos, qui a veteribus Μοσχι-
xol età Μοσσύναιχοι appellati sunt. Hujus gentis
prima sedes fuit littus Ponti Euxini, postea Cappa-
doces fuere; deinde versus septentrionem pro-
gressa est.

Col. 756, lin. 1. θείρας τοὺς θείρας. Josephus,
θείρης δὲ θείρας μὲν ἐχάλεσεν, ὧν Ίρξεν' Ἕλληνες
δὲ θρᾷχας αὐτοὺς µετωνόμασαν. Eusebius, 61-
ρὰς, ἐξ οὗ θρᾷχες. Chronicon Alexandrinum, θη”
ρὰς, ἓξ οὗ Αφροί. Est et in Russia fluvius nomine
Thiras, quare nonnulli suspicantur ab hac appella
tione filii Japhet, et fluvium et gentem nuncupatum
esse.

Ibid., lin. 9. Σχανὰξ ἐξ οὗ. Josephus, Γαμάρου
δὲ τριῶν υἱῶν Ὑενοµένων, ᾿Ασχανάξης μὲν 'Aoya-
νάξας ὄχισεν, οἳ νῦν ᾿Ρηγῖνες ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων
καλοῦνται. Eusebius, ᾿Ασχανὰξ, ἐξ οὗ Ῥηγίνες.
Chronicon Alexandrinum, ᾿Ασχανὰθ, ἐξ οὗ Mi-
ζιχες.

Ibid., lin. 3. 'Ριφὰθ, ἐξ οὗ. Josephus, Ῥιφάθης
δὲ ᾿Ῥιφαθέους τοὺς Παρλαγόνας λεγομένους. Euse-
bius, 'Ῥιχὰδ, ἐξ οὗ Σαυροµάται. Chronicon Alexan-
drinum, Ῥυφὰἀθ, ἐξ οὗ Ταράμαντες ἑξώτεροι, qui-
dam putant legendum Γαράμαντες.

Ibid., lin. 4. θυγραµµάεις. Josephus, θυγράµµεις
δὲ θυγραµµάνους, οἳ δόξαν Ἕλλησι Φρύγες dvo-
µάσθησαν. Eusebius, θοργαμὰ, ἐξ οὗ Αρμένιοι.
Chronicon Alezandrinum, θοσμαγὰο. ἐξ οὗ Bo-

ἀδες.
Á lbid., lin. 6. "E-Aicaca, ἐξ οὗ. Josephus, "Iavá-
νου δὲ τοῦ Ἰάφθου τριῶν αὐτοῦ παίδων γενοµένων,
'AMsag μὲν ᾽Αλισαίους ἐχάλεσεν, ὧν ἦρχεν, Αἱολεῖς
δὲ νῦν εἰσι. Eusebius, Ἐλισσὰ, ἐξ οὗ Σικελοί. Chro-
niccn Alexandrinum, Ἐλισσὰ, ἐξ οὗ Μαῦροι.

lbid., lin. 7. θαρσῆς, dg' οὗ. Josephus, θάρσαος
δὲ θαρσεῖς. Οὕτω γὰρ ἐχαλεῖτο τὸ παλαιὸν ἡ Κ.λι-
χία. Σημεῖον δέ. θαρσὸς yàp map' αὑτοῖς τῶν τό-
λεων di ἀδιολογωτάτη χαλεῖται μητρόπολις οὖσα. τὸ
ταῦ πρὸς τὴν χλῆσιν ἀντὶ τοῦ θῆτα µεταδαλλόντυν.

ug
Eusebius, 8ap3:t;, ἐξ
zandrinum, θαρσεῖς, ἐξ οὗ Ταράναντες ἑσώτεροι.
0ο). 726, lin. 10. Χεθεὶμ Χεθειμά. Josephus, Χέθι.
pog δὲ Χεθιμὰ «tv νΏσον ἔσχε. Κύπρος αὕτη νῦν
χαλεῖται, xaX ἁτ' αὐτῆς νῆσοί τε πᾶσαι xaX τὰ πλείω
τῶν παρὰ θάλασσαν Χεθὶμ ὑπὸ Ἑδραίων ὀνομάζε-
ται. Μάρτυς δὲ µου τοῦ λόγου µία τῶν iv Κύπρῳ
πόλεων ἰσχύσασα τὴν προστγορίαν φυλάξδαι. Κἠθιος
γὰρ ὑπὸ τῶν ἐςελληνισάντων αὑτὴν καλεῖται, unà
οὕτω διαφεύγρυσα τοῦ Χεθίμου τὸ ὄνομα. Eusebius,
Κίτιοι, ἐξ οὗ Λατῖνοι οἱ καὶ Ῥωμαῖοι. Chronicon
Alexandriuum, Ῥόδιοι, ἐξ οὗ Ῥωμαῖοι, οἱ xai Λα-
τῖνοι. Quis bzc legens non deplorabit exscriptorum
inscitiam, dictantium oscitantiam, et auctorum fa-
tum iniquum, qui ea quz neque scripserunt, ne-

LEONIS ALLATII

Ἵθτρες. Chromicon Ale- A liabus, masculis, brutis, εἰ quovis alio genere, ob hoc

1coQ

ejectus a Jano piissimo, εί castimonia atque pudici-
tia. re[ertissimo, sorlitus est. cognomentun Chem
Esenua, id est, Chem infamis εἰ impudicus, incu-
bus propagator; est enim Esem apud Scythas Are-
mcos infamis, εἰ impudicus, Emua vero tum
impudicus, (wm propagator, ec. Apud Joannem
Cassianum Serenus abbas, collat. 8, cap. 24, tra-
dit, magiearum seperstitionum, οἱ przestigiarum
primos auctores et magistros fuisse malos am.
gelos quondam cum mulieribus mistos; earum
vero artium studiosissimum, et peritissimum fuisse
Cham lilium Noe, qui eas artes ne diluvio perirent
diversorum metallorum laminis οἱ durissimis la-
pidibus insculptas conservavit, et. post diluvium

que somniarunt quidem, coguntur aliis legenda p eas docuit posteros suos, et per orbem disseininavit.

proponere? Victoris presbyteri explicatio in Je-
remiam, cap. 2, Χεττιεὶμ. ἡ Κύπρος ἐστί. Κτδὰρ δὲ
ἦν υἱὸς Ἰσμαὴλ υἱοῦ 'A6pakp, EG οὗ ἡ χώρα Xa-
ῥραχηνῶν ἑπωνόμασται. Olympiodorus, Τινὲς μὲν
Κυπρίους φασὶ, τιγὲς δὲ Ἰνδῶν ἔθνη. Chrysostomus,
ibidem, Χεττιείμ, τινες ἔφασαν Κυπρίους, τινὲς δὲ
Νίους.

Ibid., lin. 15. Οἱ δὲ vici τοῦ λάμι. Josephus, Οἱ δὲ
Χάμου παῖδες, την ἀπὺ Συρίας, καὶ ᾽Αμά,ονυ, xal Ac6á-
Νου τῶν ὄρων YT,» κατέσχον, ὅτα πρὸς θάλασσαν a oss
ἑτέτραπτο χαταλαθόντες, xai τὰ µέχρι τοῦ ὠχεανοῦ
ἐξιδιωσάμενοι. Al μέντοι προσηγορίαι τῶν μὲν xal
παντελῶς ἐξίτηλοι γεγόνασιν, ἑνίων δὲ µεταθάλλου-
σαι, xai μεταῤῥυθμισθεῖσαι πρὸς ἑτέρας δύσγνωστοι
τυγχάνουσιν. Eusebius, Χὰμ δὲ τῷ δευτέρῳ αὐτοῦ
vip ἄγοντι ἔτος vx ἔδωχκε τὴν πρὸς νότον, xa
λίδα, xat µέρος τῆς δύσεως ἀπὺ ᾿Ρινοχοροῦρων τῆς
Αἱνύπτου, Αἰθιοπίαν, καὶ Αἴγυπτον, xai Λιθύην,
Ἀφριχὴν, xai Μαυριτανίαν ἕως "Ἡραχλείων στη-
λῶν, ftot ἕως τοῦ δυτιχοῦ xai Λιθυκοῦ ὠχεανοῦ *
ποταμὸν δὲ διορίνοντα τὸν Ἱεῖλον, ὃς xal Γεὼν xai
Χρυσοῤῥόας λέγετα:. (τοπΐοι | Alezandrinum,
Χὰμ 0t τῷ δευτέρῳ υἱῷ τοῦ Νῶε ὑπὸ ᾿Ῥινοχορού-
pov ἕως )αδαρτνῶν Αἴγνυπτον, xal πάντα τὰ mph;
νότον ὑπέπεσαν πάνυ δοχοῦντα χαυματιχὰ ὑπάρ-
Xs». Pseudo. Berosus ait, hune Cuamum magice
et venefica: arti. studuisse, ideoque Zoroastrum
nuncupatum. £rat illi, ut diximus, filius ex tribus
primis adolescentior Cham, qui semper magice εἰ
venefice studens, Zoroastri nomen consecutus. erat.
Is patrem. Noa odio habebat, quia alios ultimo ge-
nitos ardentius amabat, se vero despici videbat. Po-
lissime vero idem infensus erat ραιτὶ ob vitia. Itaque
nacius opporiunitatem, cum Noa pater madidus ja-
ceret, illius virilia comprehendens, taciteque submur-
murans carmine magico patri illusit, simul, et illum
sterilem perinde atque castratum effecit. Neque dein-
ceps Noa femellam aliquam fecundare potuit. 0b
beneficium invente vitis et vini dignalus est. cogno-
mento Jano, quod Árameis sonat vitifer, et vinifer.
At vero Cham cum publice corrumperet mortale ge-
nus, asserenset reipsa exsequens congrediendum esse,
ut. ante inundationem, cum mctribus, sororibus, fi-

D

llistoria item scholastica in Genes. cap. xxix, his
aflinia scribit. Ninus, inquit, vidit Cham, qui adhuc
vivebat et regnabat apud Dacirianos, vel ut. placet
aliis, in Thracia, et appellabatur Zoroastres, inv. ater
magic arlis, qui et hanc εἰ septem liberales artes
in quatuordecim columnis scripsit, septem «meis, et
septem lateritiis contra duplex orbis excidium, quod
futurum audierat, alterum per aquam, alterum vero
per ignem. Ninus autem libros ejus combussit. Β9-
rum fides penes sit ipsos auclores. Mibi nunquam
id persuadebunt et Cham mzsgicis artibus incs-
buisse, el veneficia adversus patrem exercuisse, e£
columnis :eneis, aul lateritiis, magicen a parenti-
bus acceptam adversus illam aquarum [γίδια

C conservasse, et Zoroastrem nominatum uoa cum

Nino atrocissime pugnasse, a quo victum, et su-
peratum, illiusque libros combus.os fuisse; com
nec temporum ratio, nec auctoritas Patrum, née
divina eloquia id asserant. Maximum inter Ninum,
et. Zoroastrem, εἰ Noeticum diluvium temperis
spatium intercessit.

lbid., lin. 20. Χοῦς ἐξ οὗ Xov. Josephus : Τες-
σάρων yàp Ἀάμου παίδων γενοµένων, Xousalov μὲν
οὐδὲν ἔθλαιγεν ὁ χρόνος * Αἰθίοτες vip, ὧν ἡρξεν, ἔτι
xai νυν ὑπὸ ἑαυτῶν τε xal τῶν ἐν τῇ Ασία πάντων
Ἀηυσαῖοι χαλοῦνται. Eusebius, et Chronicon Alezen-
drinum, Χοὺς ἐξ οὗ Αἰθίοπες, stirps /Etbiopum im
uliiina. ora Afric; et apud Plolemseum in inte-
riore parte Libya numen est Chusitz.

lbid. Μεσερὲμ ἐξ οὗ. Josephus : Ἐτηρίθη δὲ καὶ
Μεσραίοις ἡ χατὰ τὴν προσηγορίαν μνήμη. Tiv γὰρ
Λἴγυπτον Μέσρην, xal Μεσραίους τοὺς Αἰγυπτίους
ἅπαντες οἱ ταύτην οἰχοῦντες χαλοῦμεν. Eusebius,
Μεστραϊμ, Chronicon Alexandrinum , Μεαραεὶµ, ἐξ
οὗ Αἰγύπτιοι, οἱ Joannes Antiochenus in Archerole-
gia, 0 ἀπὸ Χὰμ τοῦ υἱοῦ Νῶε Μεστρὶμ εἰς Αἴ-
Ὕνπτον ἀπῳχίσθη ’ xal ἀπ' αὐτοῦ ἐχλήθη ἡ χώρα"
τὸ Y&p Μεστρὲμ Ἑθραϊστὶ Αἴγυπτον δηλοζ.

lbib., lia. 21. Φοὺτ Φουτοί. Josephus : Ἔκτισε
δὲ xaX Φούτης τὴν Λιθύην, Φούτους ἁπ᾿᾽ αὐτοῦ χαλέ-
σας τοὺς ἐπιχωρίους. Ἔστι δὲ xal ποταμὸς bv «f
Μαύρων χώρᾷ τοῦτο ἔχων τὸ ὄνομα. "Ο0εν xal τοὺς
πε στους 72v Ἑλληνικῷῶν ἱστοριογοάφων ἔστιν ἐξεῖν

1001

psuvnuivoug τοῦ ποταμοῦ xai τῆς παραχειµένης A

Οὑτῷ χώρας Φούτης Ἀεγοµένης. Μετέδαλε δὲ ὃ στι
νῦν αὐτῷ ὄνομα ἀπὺ τοῦ Μεσράµου υἱῶν ἑνὸς Al-
ὄνος λεγοµένου. Sic nominatur apud Plinium. Apud
Ptolemzum scribitur Pihuth. Eusebius : $ob6, ἐξ
οὗ Τρωγλοδῦται. ldem Chronicon Alexandrinum.

Col. 156, lin. 27. Tq δὲ Χοὺς ἐγένογτο. Josephus
sex dicit : Γίνονται μὲν παῖδες EG αὐτῶν Χούσου μὲν
ἓξ, ὧν Σάθας μὲν Σαθαίους, Εὐῖἴλας δὲ Εὐϊλαίους ἔχτι-
σεν, oi νῦν Γέςουλοι λέγονται, Σαθάθης δὲ Σαθαθηνούς.
Ὀνομάζονται δὲ ᾿Αστάθαῤῥοι παρ) Ἕλλησιν. Οἰχίζει
δὲ χαὶ Σαθάχτας Σαθαχτηνοὺς, Ῥῶμος δὲ ᾿Ῥωμαίους
ὤχισε, xal δύο παῖδας ἔσχεν, ὧν Ἰούδας μὲν 'lou-
δαίους, Αἰθιοπικχὸὺν ἔθνος τῶν Ἑσπερίων, οἰχίσας ἑπώ-

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

4002
Μεσρὲμ οὗτος κατῴκησε τὴν τῆς Αἱγύαάτου χά
νο I καὶ rà» Alyoncur gacty ὀνο NL d
Τὸ γὰρ Μεσρὲἐμ E6paixoc Alrvztov ἑρμηνεύει.
Ibid., lin. 41. Ἐγένοντο δὲ xal. Josephus : Ἐγέ-
νοντο δὲ xaX Χαναναίου παΐδες, Σιδώνιος, ὃς χαὶ πό-
λιν ἐπώνυμον ἔχτισεν Ev Φοινίχῃ, Σιδὼν δ᾽ ὑφ᾽ Ἑλλή.
νων χκαλεῖται. "Άμαθος δὲ ᾽Αμάθην χατῴχησεν, Tati
ἑστὶ xat νῦν ὑπὸ μὲν ἑἐγχωρίων ᾽Αμάθη χαλουμµένη;
Μαχεδόνες δὲ αὐτὴν Ἐπιφάνειαν, ἀφ᾿ ἑνὸς τῶν ἆπο-
γόνων ἐπωνόμασαν. ᾿Αρουδαῖος δὲ "Apaboy τὴν νῆσον
ἔσχεν, ᾿Αρουχαῖος δὲ "Apxry τὴν àv Λιθάνῳ. Tov δὲ
ἄλλων ἑπτὰ, Εὐαίου, Ἀετταίου, Ἱεθουσσαίου, Eó6atou,
Σειναίου, Σαμαραίου πλὴν τῶν ὀνομάτων ἐν ταῖς {ε-
ραῖς βίθλοις οὐδὲν ἔχομεν. Eusebius : Υἱοὶ Χαναὰμ,
ὧν πρωτότοχος Σιδὼν, Σιδὼν ἐξ οὗ Σιδώνιοι" Χατ-

vupov αὐτοῦ χατέλιπε' Σαθαίους δὲ Σαθαῖος. Euse- B ναῖος, ££ οὗ. . . Ἰεθουσαῖος, ἐξ οὗ Ἰεθουσαῖοι' 'Apop-

bius : Υἱοὶ Χοῦ τοῦ Αἰθίοπος τοῦ πρώτου υἱοῦ Xàp.
Za6à:, ἐξ οὗ Σαδάτ' Εὐϊλάτ, ἐξ οὗ Γαγγινοί: Σεδθατὰ,
ἐξ οὗ Za6ivoi: Ῥέγμα, ἓξ οὗ Ἰχθυοφάγοι: Σεθαχατὰ,
ἐξ οὗ. . . Chronicon Alexandrinum : Yl Χοῦς τοῦ
Αἰθίοπος τοῦ Ὑενομένου Ex τοῦ Χὰμ, δευτέρου υἱοῦ
«oU Νῶε ' Zá6a, t£ οὗ Ἰταθηνοί: Εὐτλάτ, ἐξ οὗ Ἴχθυο-
e &yov* Σαδάδα, ἐξ οὗ 'EXAavol* Ῥέγμα, ἐξ οὗ Αἰγύ-
&ttot* Σαθαχαθά. Οὗτοι Λἰθίοπες Λίθυες.

Ibid., lin. 51. Ῥεγμαρά. Eusebius : Yioy Ῥέγμα
Σαδὰ, i£ οὗ Μαργαρῖται' Ἰουδαδὰν, ἐξ οὗ Φοίνικες,
Chronicon Alexandrinum : YloX Ῥέγμα υἱοῦ Χοῦς,
τοῦ υἱοῦ Χάμ' Σαθὰ, ἐξ οὗ Μαρμαρῖδες' Δαδὰν, ἐξ
οὗ Κάροι.

Ibid., lin. 34. Νεόρὼδ ovroc. Josephus : Na6po-
δης δὲ Χούσου υἱὸς, ὑπομε[νας παρὰ Βαθυλωνίοις
ἑτυράννησεν, ὡς xal πρότερὀν pot δεδγλωται. Eu-
sebius : Νεθρὼδ, ἐξ οὗ γίγαντες. Chronicon Alexan-
drinum : Οὗτός ἐστι Νεθρὼδ ὁ γίγας χαὶ χυνηγὸς
ἑναντίον Κυρίου * τούτῳ τῷ Νεθρὼδ τὴν βασιλείαν
Βαθνλῶνος μετὰ τὸν καταχλυσμὸν ἡ θεία Γραφὴ ἄνα-
είθησι. Λέχει γὰρ ἡ Γραφή: 'Apyh τῆς βασιλείας αἎ-
tou Βαθυλών. Adducitque ad hoc confirmandum lo-
eum ex Petro opostolo apud Clementem, lib. iv
Recognitionum. Vide Manassem in Annalibus. De
hoc etiam diximus nos nonnulla superius.

Ibid., lin. 37. Μεστρὲμ vicl. Josephus : Τῶν δὲ
Ἰδεσραίου παίδων ὀχτὼ γενοµένων, ol πάντες τὴν
ἀπὺ Γάζης ἕως Αἰγύπτου γῆν χατέσχον. Μόνου δὲ

ῥαῖος, ἐξ οὗ ᾽Αμοῤῥαῖοι Γεργεσαῖος, ἐξ οὗ Γεργε-
σαῖοι ' ὐαῖος, ἐξ οὗ Εὐαΐοι' ᾿Αροῦχος, ἐξ οὗ .. «
ἸΑσεναῖος, ἐξ οὗ .. . ᾿Αράδιος, ἐξ οὗ ᾽Αράδιοι * Σα:
μαραῖος, ἐξ οὗ ὈΟρθοσῖται * ᾽Αμαθεὶς, ἐξ οὗ ᾽Αμαθού-
σιοι. Chronicon. Alexandrinum : Χαναὰμ ἐγέννησέ
τὸν Σιδῶνα πρωτότοχον, Σιδῶνα, ἐξ οὗ Muaol* Χετταῖον,
ἐξ οὗ Aapbavol: ᾿Ἰεθουσαῖον, ἓξ οὗ ἹἸεδουσαῖοι *
Αμοῤῥαϊον, ἐξ οὗ Γερμανοί * Γεργεσαῖον, ἐξ οὗ Σαρ-
μᾶται ' Εὐαῖον, ἓξ οὗ Παννώνιοι "Apouxatov, ἐξ οὗ
Παίονες, ᾿Ασενναῖον, ἐξ οὗ Δαλμᾶται" ᾿Αράδιον, ἐξ οὗ
Ῥωμαῖοι, οἱ καὶ Κιττιαῖοι΄ Σαμαραῖον, ἐξ οὗ Λίγυρες ^
ἸΑδάδη, ἐξ οὗ ᾽Αμαθούσιοι.

Col. 751, lin. 6. Πέντε καὶ Zhp παΐδες. ἆο86-
phus: Σήµα ób τῷ τρίτῳ τῶν Νώχου υἱῶν πέντε vt
νονται παϊΐδες, οἳ τὴν µέχρι τοῦ xaz' Ἰνδίαν ὠχεα-
νοῦ χατοικοῦσιν ᾿Ασίαν ἀπ᾿ Εὐφράτου τὴν ἀρχὴν πε-
ποιηµένοι. Ἔλυμος μὲν γὰρ Ἐλυμαίους Περσῶν
ὄντας ἀρχηγέτας κχατέλιπεν ^ ᾽Ασσούρας δὲ Nívou
οἰχίζει πόλιν, xal τοὺς ὑπηχόωυς ᾿Ασσυρίους ἐπωνό-
µασεν, ot μάλιστα εὐδαιμόνησαν ᾿Αρϕαξάδης δὲ τοὺς
νῦν Χαλδαίους χαλουµένους ᾿Αρμαξαδαίους ὠνόμα-
σεν, ἄρξας αὐτῶν. ᾽Αραμαίους δὲ "Αραμος ἔσχεν, οὓς
Ἕλληνες Σύρους προσαγορεύουσιν, οὓς δὲ Λύδοὺς vuv
χαλοῦσι' Λούδους δὲ τότε Λούδας ἔχτισεν. Eusebius :
Σημ τῷ πρόὀτοτόχῳ αὐτοῦ υἱῷ ἄγοντι ἔτος τετρα-
κοσιοστὸν τριακοστὸν πρῶτον ἔδωχεν ἀπὸ Περσίδος
xaX Βάχτρων ἕως Ἰνδιχῆς µῆχος, πλάτος δὲ ἀπὸ "Iv-
διχῆς ἕως Ῥινοχορούρων τῆς Αἰγύπτου, ftot τὰ ἀπὸ

Φιλιστίνου τὴν ἐπωνυμίαν ἡ χώρα διεφύλαξε. ]αλαι- |) ἀνατολῆς ἕως µέρους τῆς µεσημόορίας τήν τε Xv-

στίνην γὰρ οἱ Ἕλληνες αὐτοῦ τὴν μοῖραν χαλοῦσι.
Τῶν δὲ ἄλλων, Λουμµαίου, xaX Ἐναμία, xaX Λαθίμου
τοῦ µόνου χατοιχῄήσαντος ἓν Λιδύῃ, xal τὴν χώραν
ἀπὶ αὐτοῦ χαλέσαντος, Νεθέμου τε xaX Φαιθρωσίμο»,
xaX Χελοίμου, xai Χεφθώμου περὶ τῶν ὀνθμάτων
οὐδὲν ἴσμεν. Ὁ γὰρ Λἰθιοπιχὸς πόλεμος, περὶ οὗ δη-
λώσομεν ὕστερον, ἀναστάτους αὐτῶν τὰς πόλεις Emol-
τσεν. Chronicen Alezandrinum : Μεσραεὶμ ἐγέννησε
εοὺς Λουδιεὶμ, Λουδιεὶμ ἐξ οὗ Λυδοί» ᾽Αἰνομετιεὶμ, ἐξ
οὗ Πάμφυλοι * Λαθιεὶμ, ἐξ οὗ Λίδυες * Νεφθαλιεὶμ, ἐξ
οὗ Φρύγες' Πατρώσονιεὶμ, ἐξ οὗ Κρίταις: Χα-
σλωνιεὶμ, ἐξ οὗ Λύχιοί’ Φυλιστιεὶμ, ἐξ οὗ Μαρι-
ανδινοί Χαφθοριὺὴμ, ἐξ οὗ Κύλιχες. Manasses, in
Annal. :
Parnor. Gs. XVIII.

pla», f, xaX Ἰουδαία λέγεται (xal γὰρ xaX οἱ maXatot
Σύρους τοὺς Παλαιστινοὺς ὠνόμαζον), xaX Μηδίαν
καὶ ποταμὸν, διορίκοντα αὐτὰ τὰ ὅρια, τὸν Εὐφράτην.
Et inferius : Ἐκ τοῦ Σὴμ τοῦ πρωτοτόχου Νῶε
ἔθνη κε’ οὕτως" ᾿Αρφαξὰδ, &q' οὗ Χαλδαῖοι' ᾽Αχὰμ,
ἀφ οὗ Ἑλυμαῖοι. ᾿Ασσοὺρ, ἀφ' οὗ ᾿Ασσύριοι’ Λοὺδ,
ἀφ' οὗ Avbol* ᾽Αῤὰμ, &o' οὗ Σύροι. Chronicon Αἰεχακ-
drinum : Εἶτα πάλιν Ἐπιφάνιος. Τῷ δὲ Σὴμ πρώτφ
υἱῷ τοῦ Nie ὑπέπεσεν ὁ χλῆρος ὁ ἀπὺ Περσίδος xoi
Βάχτρων ἕως Ἰνδικῆς, μΏῆχος τοῦ κλήρου ἕως Ἔινο-
χορούρων, Κεῖται δὲ αὕτη fj Ῥινοκόρουρα ἀνὰ µέσον
Αἱγύπίου xai Παλαιστίνης τῆς ἀντιχρὺ χειµένης τῖο
Ἑρυθρᾶς θαλάσσης. Υἱοὶ Σημ τοῦ πρωτοτόχου φυ-
A x$* Αἰλὰμ, ἐξ οὗ οἱ Ἐλαμῖται' Ασσοὺρ, t£ οὗ
32

1005

LEONIS ALLATII

1004

ol 'Accóptot* ᾽Αρφαξὰδ, && οὗ οἱ Χαλδαῖοι' Λοὺδ, ἐξ A Delrius in cap. xi Genes. putat Moysem dedita

οὗ οἱ Μάζωνες, χαὶ Μῆδοι, xat Πέρσαι' ᾽Αρὰμ, ἓξ οὗ
οἱ Ἐχταί. Ex quibus emendo textum Eustathii :
Πέντε χαὶ Σημ. παῖδες ἐγένοντο.

Col. 751, lin. 16. Υἱοὶ δὲ τοῦ Ἀράμ. Josephus : Τῶν
δὲ ᾽Αράμου παίδων, τεσσάρων ὄντων, Οὔσης μὲν χτί-
ζει τὴν Τραχωνῖτιν χαὶ Δαμασχόν. Μέση 66 ἐστι τῆς
Παλαιστίνης xaX Κοίλης Συρίας ᾽Αρμενίαν δὲ "O-
τρος, καὶ Γέθερις Βαχτριανούς Μήῆσας δὲ Μησα-
valouc * Πασίνου χάραξ £v τοῖς νῦν χαλεῖται, Ειιδο-
sebius : Υἱοὶ ᾿Αράμ΄ Ὡς, ἀφ᾽ οὗ Τράχωνες' 002, ἀφ᾽
οὗ Μαγαρδοί: Γάθερ, ἀφ᾽ οὗ ᾽Αρμένιοι" Μοσὺχ, ἀφ᾽
οὗ Μεσσήνιοι. Chronicon Alexandrinum : Ὢς, ἐξ οὗ
Μαδιναῖοι: 002, ἐξ οὗ Λυδοί: Γάθερ, ἓξ οὗ Γαρφη-
vol : Μοσὸχ, ἓξ οὗ ᾿Αλασσηνοί,. Animadvertendum
obiter est de Uxe conditore Damasci. llieronymus,
in Quest. Hebraicis in Gen., cap. x et xiv, colligit
ante Abraham Damascum fuisse conditam, cum
Abram insecutus sit quatuor illos reges usque
Heba, qua est ad l2vam Damasci. Sed idem Hiero-
nymus, cap. 15 Historia scholastica, Tostatus et alii,
asserunt Damascum urbem a Damasco servo Abra-
ha fuisse exstructam. Sicque tempore Abrahe
a Moyse per anticipationem appellatum illum lo-
cum, uti sua zetate appellabatur.

Ibid., lin. 21. ΥΙοὶ Ἀρφαξάδ. Eusebius : YioV'Ap-
φαξὰδ, Καϊνὰν, &o' οὗ Γασφηνοί. Chronicon Alexan-
drinum : Kaivàv, ἐξ οὗ Σαρμᾶται. De Cainan gene-
ralione diu apud auctores agitata controversia, et
adhuc sub judice lis est. Eam commemorant Septua-
ginta )nterpretes, et D. Lucas, cap. 3 Evangelice
historie, eam agnoscunt, prater dictos auctores,
Augustinus, lib. xvi De civitate Dei, cap. 10, et alii,
quos non est opus hic recensere. Scriptura He-
braica, et paraphrasis Chaldaica ne verbum quidem.
Quinam igitur falsi sunt, et errarunt? Septuagin-
ta, an Hebrza? cum utramque veram esse fieri non
possit. Pererius, disput. 11, lib. xvii, sententias
ponit varias, et refellit prolixe. Augustinus Eugu-
binus dicit illa additione Septuaginta Interpretes
errasse, et eorum errorem secutum, quis non in-
borresceret? D. Lucam. Cajetanus, Septuaginta
illam addendo errasse, D. vero Lucam excusari ab
errore, cum secutus sit quae invenerit apud Septua-
ginta, veritum, ne diversa a Septuaginta Inter-
pretibus scribendo, minus vulgo scripta sua proba-
rentur. Joannes Lucidus De emendatione temporum,
et Hartmannus Contractus in Chronicis aiunt, unum
et eumdem fuisse Sale, et Cainan, corriguntque tex-
tum D. Lucz 11,35,536 : Qui fuit Sale, qui fuit Cai-
nan, in Qui fuit Sale, qui et Cainan. Aloysius Lip-
pomanus in cap. xi Genes. et Melchior Canus libr.
n Ρε locis theologicis, capit. 18, censuerunt hanc
generationem Cainan vere inter Arphaxad et Sala
intercessisse; eamque Septuaginta vel ex certa ma-
jorum traditione vel ex historiis fide dignis su:
translationi inseruisse, quam Moyses sciens pru-
densque przetermiseral, ut seriem generationum
decadibus mon sine aliquo mysterio perficeret, et

C

D

opera, sed justa ratione hanc generationem transi-
lisse, quoniam statuerat Noe ad Abraham decem
gradus duntaxat recensere, sicut fuerant decem ab
Adamo usque ad Noe. Merito etiam Septuaginta,
οἱ eos secutum D. Lucam eam non praeteriisse pa-
tat, quam Moyses przteriit, quia non attendebant
ad illum numerum denarium, sed statuerant exa-
clum Catalogum omnium omnino generationum po-
nere. Denique D. Hieronymus, fidi interpretis of&-
cio functus fuit, eam omittens, etenim cum ex He-
bro fonte verteret, debuit omittere, quod in He-
brzis codicibus non repererat. Contra D. Lucas,
quia sequebatur Septuaginta versionem, debuit po-
nere, quod apud eos legebatur, et veritali consen-
taneum erat, et ad diflicultatem : Cur igitur Sep-
tuaginta posuerunt, cum essent interpretes, quod
in Hebrzo non habebatur, et cum non ipsi ad dena-
rium illum attenderunt, respondet illos sxpe nom
interpretum tantum, sed et metaphrastarum fun-
ctos officio, et prophetarum quoque, atque ita nobis
etiam immediatam generationem Arphaxad voluisse
conservare, quam D. Lucas postmodum exbibitures
erat. Alii generationem illam nec a Septuaginta
translaioni insertam, nec Evangelio a D. Luca,
sed ab aliquo, nesciunt quem, et nonnullis conje-
cturis demonstrant. Arduum sane est in re tam
gravi certum quid, et veritati consentiens proferre,
unum enim defendere, est alium accusare, quz ac-
cusatio et impia esset et catholico homine indigna.
Unus et idem Spiritus divino impulsu, afflatuque e$
manum Moysis scribentem, et Septuaginta verten-
tem, et D. Luca repetentem fovendo rexit. Quis
hunc Spiritum in Luca vel Septuaginta mendacem,
in Moyse veracem, vel contra, sine maxima impie-
tatis nota, et catholice fldei detrimento assevera-
bit? Si secundum Basilium, hom. 10 in Genes. , Di-
cere verbum aliquod esse in Scripturis otiosum, et
supervacaneum, blasphemia est, quid erit in illis ος.
rores, falsaque concedere?

[bid., lin. 24. Za4à, dg' οὗ Σουσιανοί. Euse-
bius : Σασὰν, ἀφ᾽ οὗ Κοσαῖοι. Chronicon Alexan-
drinum. Σαλὰ, ἐξ οὗ Σαλαθιαῖοι.

lbid., lin. 26. Υἱὸς τοῦ ZaAà Ἔδερ. Josephus :
᾽Αρφαξάδου δὲ γίνεται παῖς Σαλῆς, τοῦ δὲ Ἔδαρος,
ἀφ᾽ οὗ τοὺς Ἰουδαίους Ἑδθραίους ἀρχῆθεν ἑχάλουν.
Eusebius :Ἔδερ, ἀφ οὗ Ἑδθραῖοι. Chronicon Αἰεται-
drinum : "E6cp ἐξ οὗ 'AX6avol. Ab hoc Hebraeos
esse denominatos, tanquam Hebraos, et non ab
Ahraam tradit Augustinus, lib. xvi De civitate Dei,
cap. 3: Non frustra, inquit, ipse primus gominalus
est in progenie veniente de Sem, et praelatus est eliam
filiis, cum sit. quintus nepos : nisi quia verum eu
quod traditur ex illo flebreos esse cognominaies
tanquam Hebraeos, cum et alia possit.esse opimio, xl
ex Abraham tanquam Abraci dicti esse. videantur.
Sed nimirum hoc verum est, quod ex Heber Heberei
appellati sunt, ac inde una detracta littera Hebrei.
quam linguam solus Israel populus potuit obtinere.

1005

IN EUSTATH HEXAEMERON NOTE.

1006

ia quo Dei civitas, el in sanclis peregrinata est, et in. A phonic, οἱ alibi. Origenes hom. 11 in Num. Hiero:

omnibus sacramenta adumbrata, Et lib. τι Πείταει.,

cap. 14, posthabita prima opinione, ia qua fuerat
aliquando, quod ab Abraam dicti sint Hebrzi, hanc
eamdem opinionem aliis pretulit. Eamdem tuen-
tur, Euscbius in exordio sux Chronologie, Aracius
Casariensis in Gen., Hieronymus Traditionibus He-
braicis in Gen. cap. xvi, et secuti sunt Beda, lsido-
rus, Lyranus, Eugubinus annotationibus in Genes.,
cap. xiv, et alii. Artapanus apud Eusebium lib. ix
De preparatione evangel. cap. ult., eos ita appella-
tos refert ex Abraam principe, ac parente ejus
gentis nobilissimo, et dicti sunt Hebrei, quasi
Abrazi. 'Aprázavoz; δὲ φησιν ἐν τοῖς Ἰουδαϊκοις
τοὺς μὲν Ἰουδαίους ὀνομάσεσθαι Ἑρμιουθ, ὃ εἶναι

nymus Oleaster in cap. x Genes. et alii.

lbid., lin. 3U. Yiol.6à τοῦ Ἔθερ. Eusebius:
Φαλὲχ, ἀφ οὗ Báxzpot* Ἑλμωδὰμ, ἀφ' οὗ Ἰνδοί "
Ἰεχτὰν, àv οὗ Μαδιναῖοι. Chronicon Alexandrinum :
Φαλὲκ, ἐξ οὗ xat ἀγεται τὸ γένος ᾽᾿Αθραὰμ προπάτο-
ρος Ἰεχτὰν, ἓξ οὗ Αἰθίοπες,.
— [bid., lin. 21. Ὁ δὲ da.1éx διά. Nicephorus pd-
triarcha Constantinopolitanus in Clhronographia : Ἐν
δὲ ταῖς ἡμέραις Φαλὲκ διεµερίσθησαν ' διὸ xal ση-
μαίνει τὸ Φαλὲχ ὄνομα τῇ 'E6palov φωνῇ µερισμός.
Καὶ οὗτος πρὸ τοῦ περὶ τελευτᾷ. "Ert τούτου ἡ πυρ-
γοποιία συνέστη, χαὶ ἀπὸ μιᾶς τΏς πάλαι διαλέχτούυ
πολυφωνία Yíyovce. Καὶ ἡ xa0' ἕχαστον ἕθνος τῶν
γλωσσῶν διαφωνία, φησὶν fj θεία Γραφή. Ηευτασ-

μεθερμηνευθὲν κατὰ τὴν Ἑλλάδα φωνὴν Ἰουδαῖοι. B rum illa fuit sententia, Heber niagnum fuisse pro-

Καλεῖσθαι δὲ αὐτοὺς Ἑθραίους ὑπὸ ᾿Αθραάμου.
Ilunc aliquando secutus est Augustinus l. 1 De con-
sensu evangelist., cap. 14, tandem alii ab Hebar
quod Latine est transivit, Hebraeos cognominatos
existimant, et non ab Abraham, neque ab Heber.
Hujus opinionis fuere Origenes, Diodorus Tarsen-
sis, Rupertus lib. v Commentar. in Genes. cap. xi;
Chrysostomus hom. 35 in Genes. Theodoretus
quast. 60 in Genes. eam ita defendit, ut opposi-
tain reprehendat. Si enim, inquit, ab Heber, Ile-
brzi, et lingua Hebraica nomen traxit, eportebat
omnes posteros Heber appellatos fuisse Hebrzos,
atque ea lingua usos, quod in Syris, Moabitis, et
aliis posteris Heber non contigit. Ideoque censet
appellatos fuisse Hebraeos ex eo quod Abraham e
regione Chald2orum veniens in Paliestinam traus-
ivit fluvium Euphratem. llebra enim Syrorum lin-
gua idem dicitur quod Euphrates. Paulus Burgen-
sis censet Hebrxos esse cognominatos quasi pere-
grinos, hoc esse etymon vocabuli lingua illa : de re
non esse dubitandum. Quis enim nescit gentem
illam et in terra Chanaan, et in ZEgyplo esse pe-
regrinatam.,

Col. 757.0trivec civ ἀρχή». Heber poenam confu -
sionis linguarum evasisse, quod vana molientibus
non assentiretur, refert Catena Grzca in Genes. Φα-
ον ὡς παρὰ τῷ Ἔδερ µόνῳ ἐφυλάχθη ἡ γλῶσσα, ὡς
μὴ χοινωνήσαντι εἰς τὸ τοῦ πύργου τόλµηµα. Ma-
nasses in Aunal.

"E6sp δὲ μόνος τ τῆς π.ληγῆς ἐλεύθερος ὑπῆρξεν"
Οὐ γὰρ συγκατετἰθετο τοῖς ματαιοπραγοῦὺσι.
fuidas: Οὗτος οὐ συνεποίησε τοῖς πυργοποιοῖς, xat
. διέµεινεν ἡ διάλεκτος αὐτοῦ ἀμετάθλητος. Tlheodo-
retus, αυῶςι. 59 in Genes. , antiquissimam lingua-
rum omnium Syriacam existimat, Hebrz»am vero
| primum traditam Moysi a Deo fuisse. Quemadumo-
dum enim. in templis Gr::corum quidam sunt litte-
rarum characteres peculiares, quos sacros appella-
runt, sic Deus per Mosem donavit hane linguam,
non quidem naturalem, sed ad docendum quidem
aptam. Verum aliter et cum nostro Eustatliio con-
sentit Augustinus De civitate Dei, lib. xvi, cap. 11.
et lib. xviu, cap. 39; Hieronymus in cap. i1 So-

phetam, atque divini numinis afflatu ante ducentos
annos futurum pravidendo, nomen Phialec impo-
suisse. ldem sentit Hieronymus, qui in Traditioni-
bus Hebraicis in Genes. affirmat Heber vaticinio
quodam videlicet ex futuro eventu divisionis lin-
guarum nomen imposuisse suo, εἰ Chrysostomus
hom. $0 in Genes.: Considera, inquit, quemadmo-
dum rei future prescientiam vocabulo nati pueri de-
claravit ; ut cum videris rem opere adimpletam non
ulira mireris, videns divinitus id pueri nomine pre-
dici&m. Josephus tamen lib. 1 Antiquít. et Augusti-
nus, lib. xvi De civitate Dei, cap. 14, nomen hot,
non ex futuro eventu, sed eo quod factum erat, po-
situm fuisse.

lbid., lin. 56. Τρισχίἀιόι ydp. De temporibus
verba facientes auctores haud mediocriter inter se
dissident, et varia proferunt, ut facilius sit in hac
re quod alius dixerit reprehendere, quam aliquod
quod reprehensione caret, proferre; cum rationes
el argumenta, quibus hzc statuuntur, non omnino
certa, sed dubia sint. lilud unusquisque pro certo
habeat, se eo minus errare, quo minus ab Ecclesia
catholice traditione recedit penes quam solam, et
veritas omnium rerum, et certitudo est, im aliis in-
genii humani libidine et audacia omnia obscura,
et sexcentis erroribus implicata. Adducemus tamen
quz alii uti certa, etsi non re vera ita sint, tradi-
derunt. Et sicut superius diximus, inter Grecos

D omnesque eos, qui Septuaginta Interpretum versio-

nem secuti sunt, et Latinos maximum esse discri-
men, cum in describendis patrum , el patriarcha-
rum temporibus, differentia temporum spatia sta-
tuerint, Fridericus Husmanus in sua Chronologia ab
orbe condito, ad annum 30 Phalec annos 1788
enumerat, ante Christum natum 2172, et Romam
conditam 1421, ab hujus opinione, quead annum
ab orbe condito ad 30 Phalec non abest Genebrar-
dus Chronograph. libr. 1. Cunmannus Flinsbachius
1787, Joannes Funccius in Chrorologia 1739. No-
ster tamem hic aucto* ad nativitatem Phalec annos
ter mille fuisse elapsos asseverat. Sed nos etiam
inferius de annis a mundo condito ad Christum
natum nonnulla dicemus.

1001

LEONIS ALLATII

1008

Col. 757, lin. 51. Λογιζόμεθα γάρ. Hancopinionem A cap. Helec., et tractatu De idololatria, cap. Libee,

et multi magni nominis Patres secuti sunt. Justinus
Martyr Ad Gent. quist. 71; lrenzus lib. v Advers.
heres. cap. ult.; Lactantius, lib. vu Institut. cap.
1; Hilarius can. in Matiheum xvn ; Augustinus lib.
xx De civitate Dei ; Hieronymus epistol. ad Cypria-
num, et Comment. ín Micheam, cap. 1v ; Germa-
nus Constantinus lib. De Theoria rerum ecclesiasti-
carum, ad hunc numerum quingentis adjectis, et ait
ante ipsum eadem dixisse et Hippolytum e Roma,
et S. Cyrillum in lib. De Antichristo, itemque
Chrysostomum. Opinionem istam non esse veram
ipsa experientia docemur, precipue si Septuaginta
interpretationem consideremus , quam ut pluri-
mum secuti sunt auctores supra citati, qui id mo-
deste asseruerunt. Semper dictum Christi pre
oculis habentes Marci xi, 232 : De die illo, ac
tempore, nemo novit, neque angeli quidem qui in coelo
sunt, neque ipse Filius; et Act. 1, 7 : Non est vestrum
nosse tempora vel momenta, qu& Deus posuit in sua
potestate. Nuperrime tamen Cunmannus Flinsba-
chius furore insanientis Lutheranorum bzresis
actus, libello de hac re edito conatur ostendere,
Mundi hujus «tatem supra ser millia annorum,
tanquam certam et immotam melam, quam Deus
, mundo, sapienti et inscrutabili consilio determinavit,
non excursuram esse. Deinde ultimum millenarium
sexium, in. quo nunc vivimus, non completum iri.
Decem conjecturis hinc inde ab ejusdem hzreseos
primatibus petitis, ut sibi videtur ostendit, Sed
omnia peregit praeter hoc unum sibi propositum
institutum, insulsissime enim, et undequaque etiam
inaniter occasione arrepta in Ecclesiam catholi-
cam preter omneu modum et rationem impiissime
spurco maledicoque ore invehitur. Commune id
omnibus, qui veritate neglecta aliis copulantur
vesanis opinionibus et erroribus. Itaque cum de
suo nihil proferat, habet id etiam quod aliunde
arrepta in pejorem sententiam deferat, nec unam
in tanta conjecturarum illuvie qua discursus for-
mam, vel argumeniationis przsceferat, in medium
affert. Ejus conjecturas refellere, nec interest, nec
mej instituti esse duco ; ultimam tamen quam ipse
omnium conjecturarum summam appellat, attin-

et tractat. De Sabbato. Ejus conjecturas affert
Rabbi Isaac in caput Genes. secundo ex locis di-
vina Seripturz. Tertio nrirum est secretum hoec
de mundana duratione omni nationi absconditum,
etiam angelis, οἱ Filio hominis, quod ος sentea-
tia Patrum et expositione intelligendum est, fuisse
revelatum Elie, et ab eo toti bumano generi, et
tamen ignorasse apostolos. Quarto ex Augustino
in enarratione psalm. Lxxxix : Ausi sunt homines pre
sumere scientiam temporum, quod scire cupientibus
discipulis Dominus ait : « Non est vestrum sciretem-
pora, qug Pater posuit in sua potestate, » et definie-
runt hoc scculum sex annorum millibus, tanguam
sez diebus posse finiri; nec atlenderunt quod. dictum
est, tanquam dies unus, qui prateriit : nom. enim
quando hoc dictum est soli mille anni preterierent;
et quod eos maxime debuit admonere, ne temporum
luderentur incerto, illud est, sicut. vigilia in mocte;
neque enim de sex diebus aliquid verisimile videntur
opinati propter sex. dies pri:nos, quibus Deus perfecit
opera sua, sic etiam sez vigilias, id est, horas de-
cem et octo possunt. illi opinationi coaptare. Vide
item Ambrosium lib. vii Comm. in Lucam in illed
Matthzi, xvi, 2, Post dies sex transfiguratus est.
Ibid., lin. 44. 'Exl δὲ τὴν τοῦ. Chronographbo-
rum de hac re et anno nativitatis Christi varis
fuerunt sententie, quarum nonnullas in sua Biblio-
theca retulit Sixtus Senensis. Nos ite:n ad. illustraa-
dum hunc locum aliquas subjiciemus, Quae autem
de hac re sit nostra sententia in iis quae de fine
temporum jam paramus, luculenter explicabimus.
Abraamus Bucholcerus in lsagoge chronologica
ponit annos $970; cum enim annorum mundi se-
riem in tria partitus fuisset temporum spatia, ia
primo videlicet a creatione mundi ad templum
Salomonis enumerat annos 9951; in secundo a
condito templo ad ejus desolationem, et inde ad
captivitatis Babylonicz finem annos 501; in tertio
a fine captivitatis Babylonice ad natum Christum
591, qui omnes, si simul sumantur, constituunt nu-
inerum 3970. Hisce autem tribus Eusebianam chre-
nologiam, et aliorum przcipue Grecorum, qui nu-
meros.cx Septuaginta mutuati sunt, cum sua conci-

gam, ul ex hac lector et reliquas dignoscere valeat. f liat, primo correctione numerorum versionis Grasez,

Jam coronidis vice subjiciemus egregium illud dictum
Elie prophete, quod, etsi in |Bibliis nusquam exstet,
tamen quia reliquarum omnium conjecturarum summa
est, et quasi explicatio, omnibus notissimum esse debet,
et mazime faciendum est. Sex millia annorum mundi,
el postea destructio, duo millia inane, duo millia lex,
duo inillia Christus, et si quid ex his deerit, deerit pro-
pter peccata nostra qu magna et innumera sunt. En
Cunmanni coronidem, en dicta egregia, en pro-
pletam extra Scripturas, en summam, en exp'ica-
tionem, quz quanti facienda sit videbimus. Primo
falsum est dictum illud esse Elie Thesbitze prophe-
tz, cum sit cujusdam Elie rabbini Judzorum ca-
balistici commentum in Thalmud., tract Sanedrim,

Genes. v et x1; secundo omissione decennii im
regno Àmmon IV Regum xii; tertio applicatione
anni ultimi captivitatis Babylonicze ad tempora Cyri.
Cunmannus Flinsbachius in chronologize conürma-
tione enumerat annos 3362, videlicet à creatiome
mundi ad diluvium 1656,a diluvio ad vocationem
Abrahze 507, a vocatione Abrahze ad exitum de
JEgypto 450, ab exitu de Egypto ad Davidem re-
gem 407, a Davide ad captivitatem Babylonicam
501. Captivitas Babylonica 70; a captivitate Basby-
lonica usque ad Christum natum 501, omnes simul
3962. Joannes Funccius in sua Chronologia $965,
videlicet a creatione mundi usque ad Persarum
monarchiam $406, a Persarum monarchia ad regnum

1009

IN ΕΟΦΤΑΤΗΙΙ HEXAEMERON NOTA.

1010

Graecorum post Alexandri mortem 224, a regno A quuntur. Rabbi Nahsson in lib. De cyclo Paschah

Graecorum usque ad Romanorum monarchiam ct
Christi nativitatem 523 : sunt anni omnes simul
$965. Ubbo Emmiíus Frisius in chronologia et ca-
nonis cbronici compendio brevissimo et pleniori,
annos 3950, scilicet a creatione mundi ad diluvium
annos 1657, ad vocationem Abrahz 9024, ad exitum
ex JEgypto 2455, ad templum Salomonis conditum
2952, ad templum deletum 2360, ad templum in-
stauratum 3531, ad Christum in terra natum 3950.
Joannes Boulzsius 3960, idque triplici via demon-
strat. Prima seculum ethnicis ignotum ante dilu-
vium 1657, aureum seculum 249, argenteum 420,
seneum 448, stanneum 427, ferreum 940, plum-
beum cum additione 46, 510, et hoc modo consur-

35740, Rabbi Levi in xui Danielis 5781, Rabbi Mo-
ses Gerundensis 4058, merfs&s 5. Et horum senten-
tiz, uti videre est, quamvis varie, nec uniformes
videntur, tamen numerum quinti millenarii non
excedunt. Altera est eorum, qui supra quintum
millenarium addunt multos annos, neque tamen
consentiunt. Augustinus numerat annos 5551 ; lsi-
dorus v "Etymolog., 5210. Orosius 5190, Alfon-
sus 5984, Eusebius idem sentit cum Orosio, Theo-
philus Antiochenus ad Autolycum 5476. Nicetas
lib. » Zistor. cap. 10, 5505 ; Cedrenus 5506, Graci
vulgo 5508 ut in Sexta synodo cap. 3. In Horologio,
et cyclo Paschali Nicodemus de resurrectione et
passione Domini ann. 5500, hoc est a creatione

gunt ab orbe condito ad Christi nativitatem 2960. B Adz ad diluvium 92912, a diluvio usque ad Abra-

Secunda, ab initio seculi ad diluvium 1656, a dilu-
vio ad Ninum monarcham 249, a Nino ad Sardana-
pali finem 129354, ab Arbace ad Alexandrum Ma-
gnum 495, ab Alexandro Magno ad finem regni Sy-
rime 255,2 Syria possessa per Romanos ad Chri-
stum natum 91, et sic item erunt 2960. Tertia, a
creatione mundi ad diluvium 1656, a diluvio ad
completam 15 dynastiam 292, in 16 et 17 dyna-
stia 205, in 18 dynast, 248, in 19 dynast. 194,
jn sequentibus sex dynastiis 489, a 26 dynast. ad
obitum Alexandri 369, a norte Alexandri ad Chri-
atum 3519, et sic item constituit ab exordio mundi
ad Christum 3960. Gilbertus Genebrardus, lib. 1,
et in fine lib. i, 4090, ab orbe scilicet condito ad
eluvionem 1656, dies sex ; ab eluvione ad ortum Abra-
hami 295, dies 10; ab Abrahami ortu, ad egtes-
sionem Israelitarum ex /Egypto 720, ab egressu ad
Jacta templi fundamenta 480, a fundamentis templi
ad captivitatem Dabylonicam 419, menses 6, a Baby-
lonica captivitate ad Ghristum natum 520. Omnes
sunt 4089. Si addas dies et menses, erit nativitas
Christi anno 4090. Joannes Georgius Hervartus in
ευ nova, et ad calculum astronomicum revocatz
chronologie cap. 3 et 264, exacto anno muudi
$955 Incarnationem Domini nostri Jesu Christi
ponit, quod ne absque ratione asserere videretur,
sententie. sue fundamenta jecit, et in medium
attulit. Numerat enim cum aliis ex auctoritate He-

bam 912, ab Abraham ad Moysem 420, a Moyse ad
David regem 510,a Davide ad transmigrationem
Babylonis 500, a transmigratione, usque ad incar-
nationem Christi 500; qui omnes sunt 5500. Chro-
nicon Alexandrinum 5507 , Nieephorus patriarcha
Constantinopolitanus 5500. Quos ita colligit : Σνν-
ἀγονται τὰ ἕτη οὕτως ὡς ὑποτέταχται ἀπὸ ᾿Αδὰμ
ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ βσµβ’, ἀπὸ δὲ τοῦ χαταχλυ-
σμοῦ ἕως πύργου Νευρὼθ ἕτη qxs'* ἀπὸ δὲ πύργου
ἕως τῶν διχοτοµηµάτων ᾿ΔΑθραὰμ ἔτη vxs'* ἀπὸ δὲ
τῶν διχοτομυµμάτων ἕως τοῦ τέλους ᾿Αθραὰμ ἔτη
ος’, ὁμοῦ ἔτη, voten * ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Αδραὰμ ἕως τῆς
ἐξόδου τῶν viov. Ἰσραὴλ ἔτη υλ’' ἀπὸ δὲ τῆς ἐξόδου
ἕως τῆς οἰχοδομῆς οἴχου Κυρίου ἔτη φνζ ' ἀπὸ δὲ τῆς
οἰχοδομῆς τοῦ ναοῦ ἕως τῆς αἰχμαλωσίας ἔτη vxs',
ὁμοῦ ἔτη ῥωπ΄. ᾿λπὸ δὲ τῆς αἰχμαλωσίας ἕως Άλεξ-
άνδρου ἔτη τιη΄΄ ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Αλεξάνδρου ἕως τῶν
χρόνων Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἔτη «Y', ὁμοῦ ἔτη εφ.
Vide Argyrum in Cyclo Paschali, οἱ alios. Noster
Eustathius 5551. Qua autem id ratione affirmat,
exponere breviter minime fieri potest, cum et vitas
patrum ante diluvium et post examinare difficilo
sit, ek regum Judz aliorumque annos et interre-
gna distinguere minime sit hujus negotii, et laboris
multi, et scripture indigeat, ne lusisse operam
videremur. Reservamus tamen hujus questionis
explicationem, in libro nostro, quem superius ci-
tavimus. Inventz sunt etiam duz collectiones anno-

braica ab Adamo ad diluvium annos 1656. Inde ad D rum manuscriptz, altera ex Marcelliani chronici fine

Abrahamum 292, exinde ad Davidem 942, ad ca-
ptivitatem 475 , atque exinde ad Christum 589. Qui
in unum collecti sunt 3952 : quibus si tres annos
adjeceris, post quos vulgaris Christi epocha in-
choata fuit per D. Hieronymum, erunt anni 2955.
Annorum item seriem ab orbe condito ad Christum
natum habes in Chronico Carionis, quem vide. Et
ex Hebrzis Baal Seder Olam, a mundi creatione ad
eversionem templi sub Vespasiane tantum nume-
Fat annos 3888, id est ad Christum natum 3757.
Rabbini recentiores ad natum Christum ann. 3760,
menses 4. Unde quartus mundi millenarius ab eis
anno Domini 240 confertur; quintus in annum

1240, οἱ ita deinceps quod hodie vulgo Judai se-

ab Adam usque ad diluvium anni 2242, a diluvio
usque ad Abraham anni 942, ab Abraham usque ad
passionem Domini anni 2244, a Roma vero condita
usque ad Domini adventum anni 752, a passione
Domini usque ad consulatum Eustathii anni 3594, et
usque ad consulatum DN. Theodosii xv, auni 409.
Fiunt ab Adam usque ad xiv Valentis annum, id
est, usque ad consulatum ejus et Valentiniani n,
omnes anni 153579; altera ex Eusebiani chronici fine
Ab urbe condita sub regibus anni 240, sub consuli-
bus anni 464, sub Augustis et Caesaribus anni 493,
colliguntur omnes anni usque ad consulatum Theo-
dosii Junioris xvin, et Valentiniani Junioris Placidiz
filii v, Augustorum, 1197. Ab Abrabam usque. ad

1011

LEONIS ALLATII

1012

tempus suprascriptum anni 2515, a diluvio usque A θάρᾳ τῷ πατρὶ ᾿Αθραὰμ, ἐθανάτωσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ

ad Abnaham anni 842, ab Adam usque ad diluvium
anni 9942, fiunt ab Adam usque in consulatum
Theodosii Junioris xvin. et Valentiniani Placidiz
filii junioris sexies omnes anni 5645. Animadverte
tamen jn num. ab Abraham usque ad tempus su-
prascriptum anni 2595 [wucccxcv], expuncto tertio C
in margine recentiore manu appositum fuisse nu-
merum istum 2295.

Col. 760. lin. 19. Υἱοὶ δὲ éyé£vorco cà. Eusebius :
Αραθὼδ, ἀφ᾿ οὗ "Αραθες' Ἰδουρὰμ, ἀφ' οὗ Καμή-
Atot* Δέρα, &o' οὗ Μῆδοι΄ Ἰεξία, ἀφ᾿ οὗ 'Aptaóvol*
Δεχλὰμ, &g' οὗ Κεδρούσιοι’ Γεθὴλ, ἀφ᾿ οὗ Σχύθαι
Αθιμε]λ. ἀφ' οὗ "Yoxavol* Σαθὰτ, ἀφ' οὗ "Αραθες
Ἰνδῶν" Ob0tp, ἀφ' οὗ Οὐαρναῖοι: Εὐὴν, ἀφρ οὗ
Γυμµνοσοφισταί. Chronicon Alexandrinum : Σαρμὼθ,
ἐξ οὗ "Apa6cc* Ἰαρὰχ, ἐξ οὗ Κάμπλιοι, οἱ καὶ Xa-
ναναῖοι' Ὀδόῤῥα, ἐξ οὗ ᾿Αῤῥιανοὶ xoi Φερεξαῖοι
Δεχλὰ, ἐξ οὗ Κεδρούσιοι, οἱ χαὶ ᾽Αμοῤῥαϊῖοι, ΛἰζΊλ,
ἐξ οὗ Ὕρχανοι, οἱ xai Εὐαῖοι" ᾿Αθιμεὴλ, ἐξ οὗ
Σχύθαι, οἱ xai Γεργεσαῖοι' Σαθαῦ, ἐξ οὗ ”"Λραδες
ἐσώτεροι' Ὀφεὶρ, ἐξ οὗ ᾽Αρμένιοι.

Ibid., lin. 22. Ἐν δὲ τοῖς χρύνοις. Epiphanius
in principio operis quod scripsit adversus hzreses,
docet tempore Saruch ccpisse inter homines ido-
dololatriam, et illius temporibus multa templa con-
structa fuisse, et quidam gentium principes adora-
tos. Manasses in Annal. :

Ἐντεῦθεν παρηγόμησε τὸ γἐνὸς τῶν ἀνθρώπων»
Καὶ πρὸς ἀθέσμους ἔδ.Ιεψε πράξεις xal βδε.λυρίας;

Σφαγὰς. ἀνδροκτασίας τε, φόνους, àxoAaciac. C

Taic ἁρπαγαῖς ὑπέχαιρον, ἑτέρποντο µοιχείαις,
kal πασαν ἐπετήδευον ἐπίνοιαν κακίας.
Ἐνῄστευον, διήρπαζον, ἔκ.Ίεπτον, ἐμοιχῶντο,
Καὶ τεΛευταῖον E6Aevrar πρὺς εἰδω.1οατρείαν.
Σεροὺχ δὲ πρῶτος ἤρξατο χρῆσθαι yAvatoic xal
[στή-αις,
’Ογδοος ὢν ἀπόγονος τοῦ Νῶε τοῦ διχαίου.
Suidas: Σεροὺχ οὗτος χατάγεται bx τῆς φυλῆς τοῦ
Ἰαφὲ-, καὶ ἀπὸ τούτου ἤρξατο ἡ εἰδωλολατρεία.
Ἐδογμάτισε γὰρ εἰχόσι χαὶ ἀνδριάσι τιμᾶσθαι τοὺς
πάλαι ἀριστεύσαντας, xal τιμᾶσθαι ὡς εὑεργέτας '
xai τοῦτο ἐπεχράτησε μέχρι τῶν χρόνων θάῤῥα τοῦ
πατρὸς ᾽Αθραάμ. Hujusce autem erroris ea causa fuit.
Seruch honorem priscis deferens tanquam rerum
preclararum inventoribus, in preliando fortibus,

τὸν τρίτον, ὃν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἠγάπα, ἵνα ὁ πατ]ρ
σωφρονίσῃ, xal οὐχ ἑσωφρόνισε. Ἐποίει γὰρ xal
εἴδωλα xal ἐπώλει τοῖς εἰδωλολάτραις. Ἐπέστη δὲ
τότε ὁ αἰὼν εἰς εἰχοστὴν γενεὰν ἔτη ὀτλθ' (alius cod.,
Υσλθ’ σαν λοιπὸν), xal οὐδεὶς πώποτε τῶν .προτέ-
ρων ἀνθρώπων πρὸ πατρὸς υἱὸς ἐτελεύτα, εἰ μὴ Λά-
µεχό υἱὸς τοῦ Μαθουσάλα xaX θαυμάσασα ἡ θεία, etc.
Errat Genebrardus ex Suida de Thara idem colli-
gens ; etenim si attente Suidze verba considerentur,
illa : "Hv γὰρ ἀγαλματοποιὸς, ἀπὸ διαφόρων ὑλῶν
εἰχόνας ἐργαζόμενος, χαὶ λέγων τούτους εἶναι θεοὺς,
xaX ὀφείλειν προσχυνεῖσθαι ὡς αἰτίους τῶν ἀγαθῶν,
non ad Thare Abrabami patrem, sed ad Seruch
pertinent, ut ex ipso textu manifestum est, aliisque
auctoribus facillimo negotio probari posset, qui
hzc eadem de Seruch, non de Thara tradunt.
lbid., lin. 29. 'O δὲ ᾿Αρὰμ ἀπέθανε. Josephus,
Antiquit. lib. 1, cap. 7: "Αθ6ραμος δὲ εἶχεν ἁδελφοὺς
Ναχώρην καὶ 'Ap&vny. Τούτων 'Apávnc μὲν, χατα-
λιπὼν υἱὸν Λῶτον, xal Σάραν xa Μελχανὰν θυγατὲ-
pas, ἓν Χαλδαίοις ἀπέθανεν ἓν πόλει Οὔρῃ λεγομένη:
τῶν Χαλδαίων. Καὶ τάφος αὐτοῦ µέχρι νῦν δείχνυται.
Hebraei tradunt, et refert Hieronymus in Hebraicis
traditionibus in Gen., Abraham in regione Chaldzo-
rum in ignem missum, quia ignem adorare nolue-
rit, quem Cbaldai colunt, et Dei auxilio liberatum,
de idololatrie igne profugisse. Aram quoque quia:
similiter et ipse ignem adorare nollet, in igne Cbal-
dxorum positum incendio consumptum fuisse. Hane
traditionem Hieronymus modo vocavit veram, modo
fabulam. Paulus Burgensis testimonio Rabbi Moy-
sis liberationem Abrahzx Dei benefieio subsecutam
jta enarrat : Rabbi itaque Moyses in li^ro De dire-
ctione perplexorum, ait, in quodam libro de agrical-
tura /Egyptiaca narrari, insignem quemdam virum,
nomine Abraham, publice disceptasse cum idolorum
cultoribus, affirmantem non esse ignem pro Deo colen-
dum : veritum autem regein, ne sua ille auctoritate:
et oratione populum ab illo culiu averteret, detrusisse
eum in carcerem : et. spoliatum bonis omnibus ex:
omni ditione sua extermiuasse. Causa vero mortis
Aram, quas hic exponitur, et verior et probabilior
mihi videtur. Injuste enim cum Aram actum esset.

et tanquam sapientiz belli, artiumque peritis, ad D $i pro vero Dei cultu vitam hostibus Dei igni tra-

virtutis gloriam, ct beneficiorum inemoriam imagi-
nes, simulacra, columnasque exstruebat, quod cum
non intelligerent posteri, statuas illas inanimas ceu
deos coluerunt, et sculptilia adorarunt, veneraban-
tur eos lanquam numina quos statue illz simula-
craque reprzsentabant. Inde peregrinum ad cultum
homines deflexere, novosque alios in dies excogita-
runt, quos adorarent. lta Suidas, Epiphanius, Chro-
nicon Alexandrinum, Manasses, et alii.
lbid., lin. 27. Ναχὼρ δὲ ἐγέννησε. Hebrzi in Be- ,

rescit affirmant Thare, statuarium, idolorum ficto-
rem, et venditorem. Eadem habet et Christophorus
patriarcha Alexandrinus, oratione: Τίνι ὁμοιοῦται
ὁ ἀνθρώπινος βίος; Καὶ γὰρ ὅτε ὠργίσθη ὁ θεὸς

dendam committeret exemplo ductus Abrabhz, nec
tamen a flammis illis liberaretur. Dices, ideo illum.
inflammatum, quia doloso animo nec vere pio simili:
periculo se opposuit. Quis in tam urgenti et evi—
denti periculo libere se exponens contra Deum, Δ΄
quo auxilium omne exspectat, malo animo agerei?
Hoc sane esset in suuni caput malum convertere, et
pugione sibi mortem manifestam consciscere.

lbid., lin. 34. Γαμοῦσι δὲ τάς. Quidam eaisti-'
marunt Saram sororem fuisse Abrahz eadem ma-
tre eodemque patre genitam. Clemens Alezandri-
nus, lib. n Strom., Cajetanus, Sotus, lib. n De
justitia et jure , Hieronymus Traditionibus in Genes.,
videntur aliquo modo huic opinioni aflinia dicere. Ali

1015

IN EUSTATHI!. HEXAEMERON NOTAE.

1044

dicunt cum nostro Eustaufió Saram fuisse filiam A Πατέρα τῶν ὅλων ἡγητέον προσηνἐχθαι τοῖς πρὸ ἡμῶν.

Aram fratris Abrahz, veramque sororem Lot. lla-
het Augustinus, lib. xxii. Adversus Faustum, cap.
95; Joseph. lib. 1 Antiq., et Gennadius Caten. in
Genes. : ᾿Αθραὰμ δὲ, φησὶ, χαὶ Nayàp ἔλαθον ἑαυ-
τοῖς γυναῖκας. xai fiv ὄνομα τῇ γυναιχὶ μὲν τοῦ
Αθραὰμ Σάρα, τοῦ Ναχὼρ δὲ τῇ γυναιχὶ Μελχὰ,
ἥτις ἦν θυγάτηρ καὶ αὐτὴ τοῦ ᾽Αῤῥάμ. Ob µόνον δὲ
ἄρα πατὶὴρ ἣν ὁ ᾽Αῤδἁὰμ τῆς Μελχᾶς, ἀλλὰ χαὶ τῆς
Ἰεσχά. Ὥστε 050v ὅτιπερ 6 τε ᾿Αθραὰμ καὶ ὁ Na-
XO; ὄντες υἱοὶ μὲν τοῦ θάῤῥα, τοῦ δὲ "Appi. ἁδελ-
φοὶ, θυγατέρας τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν τοῦ ᾽Αῤῥὰμ, xal
ἁδελφὰς πρὸς γάμον Ἰγάχοντο, τὴν Μελχὰν μὲν ὁ
Ναχὼρ, ὁ δὲ ᾿Αθραὰμ τὴν Σάραν. Dubium tamen
adhuc remanet a nostro Eustathio pertractatum, an
videlicet conjugium temporibus illis fuerit licitum
inter fratres et sorores ; dissolvit Augustinus, lib. d.
et xv, De civitate Dei, cap. 16, qui ait tale conju-
gium non fuisse apud probos viros in usu, nec lici-
tum; nec adversatur nostro Eustathio, qui dicit
similia matrimonia tunc temporis licita, nec prohi-
bita fuisse; neque enim de fratribus et sororibus
iisdem patre et matre yenitis intelligendus est, prze-
ter rem enim el exspectationem dubitaret, cum
manifeste superius declarasset Saram (uisse filiam
Aram, sororem Lot quam in uxorem acceperat
Abraham, et non sororem germanam , sed tantum
de sororiis, sive de filiis fratrum, et sororum, quod
conjugium ait ante Mosaicam legem fuisse in usu,
et receptum. Quamvis multi item putarint, propter
bominun: paucitatem in exordio mundi fuisse et al-
terum conjugium licitum, et temporibus etiam
Abrahz. Qu: sententia etiam ex verbis auctoris elici
potest, qui, nulla habita consanguinitatis sive aflini-
tatis ratione, fratribus et sororibus ait alterna con-
jugia ante legem Mosaicam fuisse licita. Testis
unus pr: omnibus Methodius episcopus et martyr,
in Convivio decem virginum, cujus verba, quia ele-
gantissima sunt et nondum quod sciam typis man-
data, non gravabor hic ascribere : Μεγάλη γὰρ ἁλη-
θῶς ὑπερθολὴ τὸ τῆς παρθενίας ἀνθρώποις ἀπ' οὐ-
ρανῶν κατεπἐέμφθη φντόν. Καὶ διὰ τοῦτο ταῖς πρώ-
ταις οὐχ ἀπεχαλύφθη γενεαῖς. "Ext γὰρ ὁ ἄνθρωπος
ὁλιγοστὸς dv, xal ἐχρῆην εἰς πλῆθος πρῶτον αὗτὸν
αὐξήσαντα τελειωθῆναι. Διὸ δῇ xal τὰς σφετέρας
ἁδελφὰς οἱ παλαιοὶ λαμθάνοντες γυναῖκας οὐδὲν ἣν
ἀπρετὲς, µέχι νέµος ἐλθὼν διεστείλατο, xat τὸ πρῶ-
τον δοχοῦν εἶναι xaÀby ἁπαγορεύσας ἁμαρτίαν ἁπ-
εφήνατο, ἑπικατάρατον καλῶν τὸν ἁποχαλύπτοντα τὴν
ἀσχημοσύνην τῆς ἁδελφῆς αὐτοῦ, τοῦ θεοῦ χατὰ χαι-
ρὸν καὶ χαιρὸν τὴν ἁρμόζουσαν ἡμῶν τῷ Ὑένει ὕπου-
δαίων προσφέροντος βοῄθειαν, ὥσπερ δῇ xat οἱ πα-
τέρες τοῖς υἱοῖς. OO γὰρ εὐθέως ἄνωθεν ἐτιστατουσι
τοὺς παιδαγωγοὺς, ἀλλά τὴν παιδιχην ἡλικίαν ἐάσαν-
τες ἀθύρεσθαι μοσχαρίων δίχην, πρῶτον εἰς διδασκά-
λων συμφελλιζόντων ἁἀποστέλλουσιν, ἔστ ἂν ἀποθα-
λόντες τὴν μειραχιώδη τρίχα τοῦ vou, εἰς τὴν των
µειζόνων ἄσχησιν παραπεμφθῶσι, χἀχεῖθεν αὖθις εἰς
τὴν τῶν ἔτι µειξόνων. Taótr, γὰρ xal τὸν θεὸν zal

"Est γὰρ ὁ χόσµος ἀνθρώπων ἁπλήρωτος Gv, ὡς νῄπιος
Tv, xa ἐχρῆν αὐτὸν εἰς πλῆθος πρότερον Ex τούτων
ἀνδρωθέντα πληθυνθῆναι. "AX! ὅτε λοιπὺν ἀπὺ πε-
ράτων ἐπὶ πέρατα κατῳχίσθη, τῆς ἀνθρωπότητος εἰς
ἄπειρον χεχυµένης, οὐχέτι τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένειν τὸν
ἄνθρωπον ἐπέτρεπεν ὁ θεὸς, σχοπῶν ὅπως ἀπὸ τῶνδε
εἰς τάδε µεταθαίνοντες πλησιαίτερον προχόπτωσιν
ἔρχεσθαι τῶν οὐρανῶν, μέχρις ἄν, εἰς αὐτὸ τὸ μέγιστον
µάθηµα xal κορυφαιότατον τὴν παρθενίαν φθάσαν-
τες, τελειωθῶσιν, ἀπὸ τῆς ἁδελφομιξίας ὁδεύσαντες
πρῶτον εἰς τὸ ὀθνείας ἐπάγεσθαι γαμετὰς, κἀχεῖθεν
εἰς τὸ µηχέτι πολλαῖς ἐπιθαίνειν τετραπόδων νόµῳ,
χαθάπερ εἰς ὀχείαν γεγονότας , χἀντεῦθεν εἰς τὸ μὴ
μοιχοὺς γεγονέναι, xal αὖ πάλιν εἰς σωφροσύνην, καὶ

B ἀπὸ σωφροσύνης εἰς παρθενίαν, ἔνθα µελετήσαντες

τῆς σαρχὸς ὑπερφρονεῖν, εἰς τὸν τῆς ἀφθαρσίας cb-
διον ἀφόθως ὁρμίζονται χῶρον. El δέ τις ὡς ἁμάρ-
τυρον τῶν Γραφῶν αἰτιάσασθαι τολμήσει τὸν λόγον,
φέρε 0h, παραθέντες xal τὰ τῶν προφητῶν, ἆληθέ-
στερα μᾶλλον ἀποδείξομεν τὰ προειρηµένα. 'O γοῦν
Αδραὰμ πρῶτος ἐν διαθήχῃ τὴν περιτομὴν λαθὼν,
οὐδὲν ἕτερον αἱνίσσεσθαι δοχεῖ τὸ οἰχεῖον, περιστελ-
λόμενος τῆς σαρχὸς ἑαυτοῦ µέλος T] τοῦτο, τὸ µηχέτι
τὰ ἐκ τοῦ αὐτοῦ σπέρµατος δημιουργηθέντα παιδο-
σπορεῖν, ἀπὸ τῆς ἰδίας ἔχαστον διδάσχων ἁδελφῆς
οἷα σαρχὸς ἀποτέμνειν τὴν χατὰ συνουσίαν ἡδονήν.
"fox τὸ πλησιάζειν, xaX ὀμεύνοις χρῆσθαι ταῖς σφρων
ἁδελφαῖς ἀπὸ τῶν τοῦ ᾿Αθραὰμ πέπανται καιρῶν.
Τὸ δὲ πλειόνων. Et reliqua αι Marcella eruditis-
sime simul et elegantissime prosequitur; quz Deo
dante una cum reliquis brevi utilitati publice edemus.
Omnibus notus est mos Persarum, qui cum parenti-
bus miscebantur ; de quibus hic dicere supersedeo.

Col. 760, lin. 45. '0 δὲ θάῤῥα. Josephus, Antiqui-
tat. lib. 1, cap. 7 : θάῤῥου δὲ µισήσαντος τὴν Χαλδαίαν
διὰ τὸ "Apávou πένθος, µετοικίκονται πάντες εἰς χώ-
ραν τῆς Μεσοποταμίας ὅπου δῇ θάῤῥον τελευτή-
σαντα θάπτουσιν, ἔτη βιώσαντα πέντε xaX διακόσια.

Ibid., lin. 48. Ἔκτοτε γὰρ τῶν. Josephus, ib :
Συνετέτµητο γὰρ fbr τοῖς ἀνθρώποις xav! ὁλίγον τὸ
(fv, xal βραχύτερον ἐγένετο µέχρι t; Μωσέως γε-
νέσεως, μεθ) ὃν ὄρος ἣν τοῦ ζην ἑκατὸν ἕτη πρὸς τοῖς
εἴχοσι, ταῦθ) ὁρίσαντος τοῦ θεοῦ, ὅσα xal Μωσῆν

D συνέδη βιῶναι. Vide dissertationem Gasparis Dor-

navi de causis longzvitatis patrum primigeniorum,
cui titulus Mathusala vivax.

Ibid., lin. 55. Αόραὰμ δὲ 0. Eadem habet Jose-
phus Antiq. lib. 1, cap. 8, et subdit, Berosum Abra-
hamitacito nomine meminisse. Hecatzeum illius nop
meminisse obiter, sed libro de eo conscripto, res
ejus posteritati commendasse, nec non et Nicolaum
Damascenum in iv fHistoriarum : Μνημονεύει δὲ τοῦ
πατρὸς ἡμῶν 'A6pápou Βηρωσσὺς oix ὀνομάζων,
λέγων οὕτως Μετὰ oi τὸν καταχλυσμὸν δεχάτῃ Υξ-
ved παρὰ Χαλδαίοις τις ἣν δίχαιος ἀνῆρ μέγας, xol
τὰ οὑράνια ἔμπειρος. Ἑκαταῖος δὲ xal τος μνησθῇ-
ναι πλέον τι πεποίηκε ^ Ψ',θλίον γὰρ περὶ αὐτοῦ συν-
ταξάµενος κατέλ'πε. Διχύλσος δὲ ὁ Δαμασχινὸς b

1015

LEONIS ALLATII

1016

τῇ τετάρτῃ τῶν Ἱστοριῶν λέχει οὕτως" ᾿Αδράμης A posset, verbis, exemplis aliisque actionibus ad ve-

ἐθααίλευσε Δαμασχοῦ ἔπηλυς σὺν στρατῷ ἀφιγμέ-
voe, etc. ; et Alexander Polyhistor apud Eusebium,
De praeparatione Evangelica lib. ix, ex Eupolemo:
Δεχάτη δὲ γενεᾷ φησιν ἓν πόλει τῆς Βαθυλωνίας Κα-
µαρίνῃ, ἣν τινας λέγειν πόλιν Οὑρίην, ᾿εἶναι δὲ µε-
θερμηνευοµένην Χαλδαίων πόλιν, Ev τρισχαιδεκάτῃ
γενέσθαι ᾿Αθραὰμ. γενεᾷ, εὐγενείᾳ χαὶ σοφίᾳ πάντας
ὑπερθεθηκότα, ὃν δη χαὶ τὴν ἀστρολοχίαν xal Χαλ-

ἴχην εὑρεῖν, ἐπί τε τὴν εὐσέδειαν ὁρμήσαντα εὖ-
αρεστῆσαι τῷ θεῷ. Τοῦτον δὲ, διὰ τὰ προστάγµατα
«oJ θεοῦ εἰς Φοινίχην ἑλθόντα χατοιχῆσαι, xal τρο-
πὰς ἡλίου χαὶ σελήνης, χαὶ τὰ ἄλλα πάντα διδάξαντα
τοὺς Φοίνιχας, εὐαρεστῆσαι τῷ βασιλεῖ αὐτῶν.

Col. 761, lin. 1. Μόνος οὗτος. Consona Josepho
leguntur apud Suidani de Abrahamo, et Eusebium
in prima parte Chronici: ᾿Αθραὰμ, Χαλδαῖος ὢν
τὸ YéÉvog, τὴν πρώτην ἡλιχίαν παρὰ Χαλδαίοις
ἑτράφη, xal τῆς παρ αὐτοῖς ἀστρολογίας xat λοιπῆς
μετέσχε σοφίας. θεφριλῆς δὲ Ov, xal τοῖς χτίσµασι
ὁ τὸν νοῦν ἑαυτοῦ μὴ χαταδεξάµενος ἑᾶσαι ἑνδιατρί-
6ειν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν γενεσιουργὸν Ex τῆς τῶν χτισµά-
των ἀναχθεὶς καλλονῆς, θείας ἑλλάμφεως }διώθη, ἔτι
διατρίθων ἐν τῇ πατρίδι. Et Africanus : Οὗτος µόνος
τῶν ἁπανταχοῦ τὴν ἐπὶ τὰ εἴδωλα πλάνην νοσούντων
τὸν ἀληθῆ Θεὸν ἐπέγνω, xal Δημιουργὸν τῶν ὅλων
ἀνεχήρυξεν. Φυάδὶ tamen nonnulli tradunt Abra-
ham quadragesimo octavo ztatis anno coepisse
agnoscere verum Deum, omnemque idololatriz su«
yerstitionem abjecisse, refer Genebrardus in Chro-
"ico. Hujus sententiw est et Andreas Masius iu
cap. xxiv Josue; nec ab ea dissentit Philo Περὶ vó-
piov ἀγράφων, 6 ἔστιν ᾿Αθραάμ: Περὶ γιγάντων’
Περὶ εὐγενείας. De providentia Dei in rebus humanis
superius nonnulla diximus, et eam ita patentem ne-
gare, vani, czeci, excordisque hoininis est, et quid-
vis potius excogitantis, quam quod ratio depo-
guit.

Ibid., lin. 41. Πρὸς γοῦν τήν. Josephus, Antiq.
lib. 1 : Cum videret, inquit, Abrabam , quod veri
Dei cultum palam et libere praedicaret, Chaldzos,
et Mesopotamitas contra se insurgere, consilium
migrandi coepit, et voluntate ac favore Dei fretus
terram Chanaan tenuit, ubi sedibus positis Deo

rum jllum cultum attraheret, ideoque hinc inde
vagatum Chaldzorum urbes ac Mesopotamiam ipsam
perlustrantem ; cum tamen eventus studio, deside-
rioque non responderet, anxium tot labores, sude-
resque frustra impendi, ad Deum recurrisse , qui
ipsi ut exiret de patria, et de cognatione jussit.
Sic vera erat sententia Eustathii, eum exiisse de
terra Chaldeorum, et Mesopotamia, omneque de-
siderium ad ea loca revertendi deposuisse. Quare
verba illa Stephani, Act. vit, eliam atque etiam
consideranda sunt : Deus glorie apparuit patri nostro
Abralie, cum esset in Mesopotamia, prius quam mo-
raretur in Chara, et dizit ad illum: Exi de terra
lua , et de cognaliane lua, et veni in lerram quam

B monstravero tibi.

lbid., lin. 14. Λιμοῦ δὲ xacaJAa6órcoc. Manas-
ses, in Annalibus :
Λιμοῦ καταΛαθόγτος γὰρ τὴν χώραν τὴν» Xa4-
[δαίω»ν,
᾽Αέρὰμ ὁ θεῖος, ὁ πο.]ὺς, }έγονε μετανάστης
Καὶ τὴν συγγένειαν «λιπὼν, εἰς Αἴγυπτον µετη-

ρε»
Ὡς ἁἀποτρέψαι τοῦ «)μοῦ τὴν ο«δαρτιχὴν πυρά-

Τοῖς ζωαρχέση» ἐντυχὼν ἐχεῖ δαγιλεστόροις.
Συνῆν Ó' αὐτῷ xal γαμετὴ πρὸς ξένην στε.1ο-
Záffa χαριτοπρόσωπος xal aepixa deo edem.
Eupolemus apud Alexandrum Polybistorem in Ee-
sebio, De praeparat. lib. 1x : Λιμοῦ δὲ γενοµένου,
τὸν ᾿Αθραὰμ ἁπαλλαγῆναι εἰς Αἴγυπτον πανοικίᾳ,
κἀχεῖ xatvoux:lv, τὴν τε γυναῖχα αὐτοῦ τὸν βασιλέα
τῶν Ἀἰγυπτίων γῆμαι, φάντος αὐτοῦ ἁδελφὴν εἶναι.
Et Artapanus : Τοῦτον δέ φησι πανοικἰᾳ ἐλθεῖν εἰς AC-
γυπτον πρὸς τὸν τῶν Αἰγυπτίων βασιλέα Φαρεθώνην,
καὶ τὴν ἀστρολογίαν αὐτὸν διδάξαι. Μείναντα δὲ ἔτη
ἐχεῖ εἴχησι, πάλιν εἰς τοὺς κατὰ Συρίαν ἁπαλλαγῇ-
ναι τόπους. Tov δὲ τούτῳ συνελθόντων πολλοὺς
ἐν Αἱἰγύπτῳ χαταμεῖναι διὰ τὶν εὑὐδαιμονίαν τῆς
χώρας. Peregrinationis Abrahz historiam propter
famem ab eo suscepte, et servatz a Deo uxoris
pudicitia prater Moysem prosequuntur Josephus,
Antiq., lib. 1, cap. 8; Philo, lib. De Abraham, qua
non minima lux huic loco.

Ibid. , lin. 16. Καὶ τοὺς Alrvaclovc. Josephus,

struxit aram, et hostias mactavit. ldem asserit et D Antiq. lib. 1, cap. 9: Tàv γὰρ Αἰγυπτίων διαφόροις

probat Augustinus, De civitate Dei lib. xvi, cap.
15.

lbid., lin. 17. Καὶ ἀναστὰς ἐκεῖθεν. Ex Chaldza
nempe, et Mesopotamia, Augustinus tamen, lib. xvi
J/e civitate, cap. 15, affirmat Abrabam mandatum
Dei accepisse cum jam discessisset e Chaldza, et
in Mesopotamia commoraretur. Ambrosius , lib. 1
De Abraham , cap. 2; Paulus Burgensis, in Gen.
Cap. an, sentiunt. hoc preceptum illi impositum
fuisse in civitate Haram. Ego tamen existimarim
Abraham boc przeceptum accepisse, cum esset in
Mesopotamia, nec enim videtur a ratione alienum,
Abraham summo conatu Deum diligentem, sibi
illud habuisse fixum in animo, ut aliquos, si quos

ἀρεσχομένων ἔθεσι, χαὶ τὰ παρ) ἀλλήλοις ἐχφαυλι-
ζόντων νόµιµα, xal διὰ τοῦτο δυσμενῶς ἑχόντων πρὸς
ἀλλήλους, συμθδαλὼν αὐτῶν ἑχάστοις, χαὶ διαπτύων
τοὺς λόγους, οὓς ἑἐποιοῦντο περὶ τῶν ἰδίων χενοὺς
xai μηδὲν ἀληθὲς ἔχοντας ἀπέφαινε. Vide Joannem
Chrysostomum, hom. 60 in Genes.

Ibid., lin. 19. Καὶ θαυµασθείς. Josephus, Antiq.
lib. r, cap. 9: θαυμασθεὶς οὖν ὑπ᾿ αὐτῶν Ev ταῖς avv-
ουσίαις ὡς συνετώτατος, xai δεινὸς ἀνὴρ οὐ νοῆσαι
µόνον, ἀλλὰ xai πεῖσαι λέγων περὶ ὧν ἂν ἐπιχειρῆ»
σειε διδάσχειν, τήν τε ἀριθμητιχὴν αὐτοῖς χαρίζε.
σαι, καὶ περὶ ἁστρολογίαν παραδίδωσι. Iph γὰρ τῆς
᾿Λθραάμου παρουσίας Αἰγύπτιοι τούτων εἶχον &ua-
θῶς' Ex Χαλδαίων vXp ταῦτα ἑφοίτησεν εἰς Αἴγυπτον

1017

IN EUSTATH HEXAEMERON NOTE.

e
4018

ὅθεν $2305 xal εἰς τοὺς ἝἛλληνας,. Eupolemus spud A perii babuit, tradidisse ministris, ut per tempus

Polyhistorem : Σνζήσαντα δὲ τὸν ᾿Αθραὰμ ἐν Ἠλιου-
πόλει τοῖς Αἰγυπτίων ἱερεῦσι, πολλὰ µεταδιδάξαι
αὐτοὺς, xal τὴν ἁστρολογίαν xal τὰ λοιπὰ τοῦτον αὖ-
τοῖς εἰσηγήσασθαι, φάμενον Βαθυλωνίους ταῦτα xal
αὐτὸν εὑρηχέναι ' τὴν δὲ εὕρεσιν αὐτῶν εἰς Ἑνὼχ
ἀναπέμπειν, xal τοῦτον εὑρηχέναι πρῶτον τὴν
&stpoloylav, οὐχ Αἰγυπτίους. Artapanus: Τὸν δὲ
΄Αθραμον, τὴν ἀστρολογιχὴν ἐπιστήμην παιδευθέντα,
πρῶτον μὲν ἐλθεῖν εἰς Φοινίχην , xa τοὺς Φοίνιχας
ἀστρολογίαν διδάξαι ' ὕστερον δ' εἰς Αἴγυπτον παρα-
γενέσθαι. Horum tamen sententia Pererio non ar-
ridet, eamque ait divinam Scripturam coarguere.
Primo , quia Abraham hrevissimo tempore fuit in
4Egypto, ita ut in tanta brevitate temporis illze dis-

consuetum pigmentis illustraretur, inungereturque
oleis, quae item, et moram, et tempus requirunt.
Adde etiam illud quod, postquam restituta fuit Sa-
ra, Ábraham non statim excessit ex Egypto, ut
verisimile est, quamvis viros haberet, ita Phe-
raone precipiente, qui eum educerent. Pharao
namque experientia doctus, flagellisque prudentior,
neque animose, nec rigide Abraham expulisset, sed
exposita voluntate,'et ope lata, suze illum potestati
dimisit, qui rebus suis dispositis, recessit. Quan-
tum autem id tempus fuerit non ausim affirmare,
quale quale erat ad mathematicas disciplinas tra-
dendas plus nimio erat satis; neque enim omnino
imperitis et insciis scientias illas exposuit : sed

ciplinm nec potuissent explicari, nec addisci. Se- D Jam aliis disciplinis, uti fleri poterat, imbutis, et

cundo, quia statim restituta uxore jussus fuerit
ahire ex Egypto; et nequid detrimenti pateretur, co-
mites ei dati sint. Tertio ex S, Augustino, De civita-
te Dei, lib. xvii, cap. 40, qui Varronem laudat au-
ctorem, a quo proditum sit ZEgyptios primum lIside
magistra litteras didicisse paulo plus duorum an-
norum millibus ante suam aetatem. lsis vero filia
fuit Inachi regis Argivorum, cujus regnum post mor-
tem Abrahz inchoat Eusebius. Postremo, Jambli-
chus, De myster. /Égypt., primum sapientia οἱ do-
ctrinarum apud /E£gyptios auctorem facit Mercurium
Trismegistum. Hunc autem non solum Abrahauo,
sed etiam Movse recentiorem fuisse affirmant Euse-
bius et Augustinus. Non videntur tamen tauti hzc
argumenta, si recte considerentur, ut jam dictorum
sententia, el nostri Eustathii rejici debeat : primo
quia nobis non liquet quanto teinpore Abraham
apud /Egyptios moratus fuerit, quod non fuisse
brevissimum vel ex eo patet, quod dicit Scriptura,
Dominum flagellasse Pharaonem plagis maximis et
domum ejus. Neque cnim credendum est prima vice
Deum flagella maxima inferre ; sed primum leviora,
deinde malitia perfidiaque crescente, atrociora,
«quod brevissimo tempore confici credendum non
est. Requiruntur enim et admonitiones praviz, et
signa; nec nonex parte ipsius peccatoris in malo
perseverantia, et animus obstinatus ad hoc, ut fla-
gella maxima impingantur, sicuti et in re dissimili,

confusa quadam rerum illarum notitia sive eam na-
tura, sive arte haberent, turgentibus, quibus nec
minima in mathematicis, sed precipua, vel solum
innuere sufficiebat, ut eorum praceptor posset
existimari, quibus fundamentis jactis proprio marte
perfectissimam eorum scientiam notitiamque sibl
parare valerent. Quid tandem traderet aliud Varro,
cui Hebraeorum historie minime note, quique sicut
et alii ethnici, ab illis res acceptas pervertit? Et
Jamblichus primum /Egyptiorum sapientem nominat
Trismegistum, tanquam eum, ut opinor, qui ncn
solum voce, sed scriptis etiam aliquid prodidit. Nec
mihi videntur Varro et Jamblichus in historia di-
vina Scripturzque explicatione Eustathio, Eusebio,
Josepho, aliisque anteponendi.

Col. 761, lin. 23. Μαθόντες δ6. Ita semper ingenui
quique fassi sunt, eliam ex ipsis Grecis. In prom
ptu sunt quz super hoc arguimento scripserunt, Ta-
tianus, Clemens, Theophilus, Eusebius et alii. Dio-
geni Laertio, lib. 1, sicut et aliis nonnullis, non
placet.

lbid., lin. 94. Υἱὸς Ἱσμαή.. Ex quo Ismaelitss,
qui et Arabes, dicli Agareni ab Agar Abrahz au-
cilla, quod cum minime honorificum Mahumeti vi-
deretur, ordinavit ut. Saraceni dicerentur a 94Γ8
legitima Abrahz uxore, dicens, ]smaelem natum
ex ea, et non ex ancilla, quod nomen illis mansit
quoad Turce id una cum natione aboleverunt. lta

non aliena tamen ratione, et scopo, prodidit Moyses p Vilhelmus Godeleveeus in Aula Turcica, lib. 111, el

de Pharaonc /Egyptio, qu: ut exsecutioni manden-
tur, et longum tempus, et diutinas moras requi-
runt. Quinimo cum nullam vim csse illatam Sara
concedimus, sed matrimonio, ut ita dicam, occupa-
tam, necesse est fateri, tempus interlapsum non
parvum, dum ejus spectatores regi remnuutiarunt,
dum rex accersitam ad se intuetur, comparatque
cum aliis mulieribus proprii regni, nec more bel-
]narum, impetu furoreque actum statim matrimonio
sibi junxisse, sed lenociniis , blanditiis aliisque illi
suadere tentasse, a qua veluti honestissima muliere,
wt par erat, et rationi proximuni videtur, et re-
pulsam passum, denuo eadem officia, sepius nec
una vice tantum iterasse. Ubi illam audientem im-

Africanus : Σαραχηνοὺς δὲ αὐτοὺς µετωνόµασαν ἁπ-
αξιοῦντες χαλεῖσθαι δουλικῶς Αγαρηνοί. Et Eusebius:
Τῷ πς’ ἔτει τοῦ ᾿Αθραὰμ ἔτεχεν αὑτῷ "Ayap ἡ ats
δίσχη τὸν Ἰαμαὴλ, ἀφ᾽ οὗ τὸ τῶν Ἰσμαηλιτῶν γένος"
οἱ δὲ αὐτοὶ εἴεν ᾽Αγαρηνοὶ οἱ xal Σαραχηνοὶ καλού-
µενοι. Quod dictum ridiculum est, manifeste re-
pugnantibus sacris Litteris. Non me fugit alios ad
alios parentes ac patres Turcarum gentem. trans-
mittere, quos sane non improbabis, si gentium ever-
siones, locorum mutationes, nominumque confusio.
nes consideres. Sepesaepius nobilis, nec conle-
mnenda natio a vili bello, armisque superata,
exhausta, non tantum opes, et loca, sed et nomen
amisit, victorisque nomen suscepi, na v. Aiflieile

ο
1019

LEONIS ALLATII

100

sit eorum certam originem assequi, nulla eorum A ipsius, et filiarum ejus, et manum egeno εί pauperi

memoria superstite. Sunt bxc vices temporum, lu-
dusque nature, Quidam existimarunt Saracenos a
Saraca urbe Arabie, nam et in Ponto, et in Media
urbis hoc nomine tradi reperitur appellatos fuisse;
vel ab urbe Sarra, ut Euthymius Zygabenus. Quam
bene sapiant auctorem gentis suze ducent Ammia-
nus, lib. 1v, et D. Hieronymus in Vita sancti Mal-
chi. Etsi autem putantur Saraceni proprie dicti
Arabes ii qui veteribus Scenitt fuere, tamen uni-
versos Árabas esse Saracenos nominatos constat.
Et tandem in Turcas degenerasse. De quorum ori-
gine Joannes Leunclavius Historie Musulmane
lib. 1, Philippus Hanivaldus, Joachimus Camera-
rius et alii.

Col. 761, lin. 29. "Hz«c οὐρανίῳ, Eusebius prima
parte Chronici : Πῦρ xazà τῆς Πενταπόλεως ὑετίζει
8:6;. Καὶ ἀναλίσχει μὲν ἐξ αὐτῆς ἅπαν τὺ γένος τῶν
ἀνθρώπων, διαφθείρει δὲ χαὶ αὐτὸ τὸ ἀνάστημα τῆς
Ye χαὶ τῆς προχειµένης θαλάσσης νεχροῦται τὰ
ὕδατα, Josephus, Antiq. lib. 1, cap. 10 et 12, Soli-
nus, cap. 38 : Longo ab Hierosolymis recessu tristis
sinus panditur; quem de calo tactum, testatur humus
figra, et in cinerem seluta. Tacitus, Hist. lib. v: Haud
procul inde campi, quos ferunt olim uberes, magnis-
que urbibus habitatos fulminum jactu arsisse. Strabo;
lib. xvi, incendium illud non e callo, sed e terra
eructatum, atque exhalatum existimat, cum regio
illa ignea sit, namque in ea, et petrz» cernuntur

aduste, et terra cinerulenta, et saxa quasi guttas C

picis stillantia, ac demum ingens ferventium 46
sulfurearum aquarum copia. Quare credibile sit, e
terra illum ignem emanasse terrz» motu terra pate-
facta. Τοῦ δὲ ἔμπυρον τὴν χώραν εἶναι τὰ ἄλλα τε-
Χμήρια φέρουσι πολλά’ xai γὰρ πἐτρας τινὰς ἔπιχε-
Καυμένας δειχνύουσι τραχείας περὶ Μοασάδα, καὶ
σήραγγας πολλαχοῦ, καὶ γῆν τεφρώδη, σταγόνας τε
πίσσης £x λισσάδων λειθοµένας, xat δυσώδεις πόῤ-
ῥωθεν ποταμοὺς ζέοντας, χατοιχίας δὲ ἀνατετραμ-
µένας σποράδην, ὥστε πιστεύειν τοῖς θρυλλουµένοις
ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων, ὡς ἄρα ᾠχοῦντό ποτε τρισχα(-
ὄσχα πόλεις ἐνταῦθα, ὧν τῆς µητροπόλεως Σοδόµων
σώζοι-ο χύχλος ἑξήχοντά που σταδίων, ὑπὸ σεισμῶν
παὶ ἀναφυτημάτων πυρὸς xai θερμῶν ὑδάτων ἆσφαλ-
τωδῶν τε xal θειωδῶν fj λίμνη προπέσοι, καὶ πέτραι
πυρίληπτοι γένοιντο, at τε πόλεις al μὲν καταποθεῖεν,
ἃς 6 ἐχλείποιεν οἱ δυνάµενοι φυγεῖν. Eratosthenis de
hoc eodem diversam opinionem vide apud eumdem.

lbid., lin. 50. Av ἄδεσμον παράνο. Sodomitarum
peccata non unum tantum fuisse, sed plurima,
eaque gravissima, refert Jusephus lib. 1 Antiq. :
"Y 1b 6t τοῦτον τὸν καιρὸν οἱ Σ»δομῖται, πλούτωῳ xal
µεγέθει χρημάτων ὑπερφρονοῦντες, εἴς τε ἀνθρώ-
vou, σαν ὑδρισταὶ, καὶ πρὸς τὸ θεῖον ἀσεθεῖς, ὡς
µηχέτι μεμνῆσθαι τῶν παρ' αὐτοῦ γενοµένων ὠφε-
λειῶν, εἶναι µισόξενοι, xaX τὰς πρὸς ἀλλήλους ὁμι-
Mag ἑχτρέπεσθαι. Et Deus apud Ezechielem, cap.
νι : Ecce, inquit, haec fuit iniquitas Sodoma, su-
ptrbía, saturitas panis, et abundantia , et. otium

non porrigebant : et elevate sunt, et fecerunt abomina-
liones coram me, et. abstuli eas sicut vidisti. Vide
super hunc locum Comment. Hieronymi. Gravissi-
mum autem peccatum fuit, quod ab ipsis nomea
traxit, et cum eo idololatrie peccatum. Judicet
modo lector, quam vana sint, et inania, qua 4
quibusdam de hoc peccato traduntur, dum illius
originem ad nobilissimas nationes rejiciunt, cum
tempore Abrahz in Pentapolitana illa regione apud
impios illos bomines grassaretur; cum nec accusa-
tarum regionum. memoria ulla adhuc exstaret :
omnia enim illarum gentium etiam fabulosa Sodo-
mitico illo igne posteriora. Etsi verum fateri licet
etiam ante diluvium scelus illud non solum in bo-
mines, sed etiam in bruta in usu fuisse scribunt
auctores, quos superius adduximus, cum peccata
ob quz totus terrarum orbis aquarum illuvie obrw-

tus fuerit commemoraremus. Barbarum ergo ne.

fandumque hoc facinus a barbaris primo inventum
in alias nationes diffusum historia sacra manife
stum est. Quid, maligne morsiculator, indignis οτ]-
minationibus nobilissimas ac innocentes nationes
livido ore mordendo lacessis?

Ibid., lin. 31. "Ecc: γὰρ ἰδεῖν. Epitomator Ste-
phani de urbibus eas decem fuisse ait, earumque
caput fuisse Sodomam. Sirabo tres alias addit,
et fallitur in duobus, primo .in numero earum;
secundo, Sodomam ad aliquot stadia integram
mansisse : utrumque enim sacra Scripture re-
pugnat. Alii quatuor (uisse tradunt, Sodomam,
Gomorrham, Adamam, et Seboim, quintam vero
nomine Balam destructam fuisse, nisi Deus illam
precibus Lot immunem servasset. Josephus lib. 1
Antiquit., licet contrarium astruat lib. v De belle
Judaico cap. 5, et Hieronymus De locis Hebraicis.
Eam vero Theodoretus quxst. 69 in Genes. et Sui-
das voce Lot, post egressum Lot fuisse desiru-
ctam scribunt, et omnes habitatores terrz hiaie
absorptos. Quare non mirum ab Eustathio quinque
civitatum commemorationem fieri.

lbid., lin. 52. Ἐν alc β.αστάνει. Incendium
illud etiam in herbas plantasque sxvisse, et miro
illas sterilitatis modo afflixisse, habemus ex variis

p auctoribus. Josephus De bello Judaico lib. v, cap.

5: Γειτνιᾶ δὲ ἡ Σοδομῖτις αὐτῇῆ, πάλαι μὲν εὐδαίμων
γῆ καρπῶν τε ἕνεχα xai τῆς περὶ πύλιν περιουσίας,
νῦν δὲ χεχαυµένη πᾶσα. Φασὶ δὲ, ὡς δι ἀσέδειαν
οἰχητόρων κεραννοῖς καταφλεγῆναι. Ἔστι γοὺν ἔτι
λεἰφανα τοῦ θείου πυρὸς , xal πέντε μὲν πόλεων ἰδεῖν
σχιὰς, ἔστι δὲ xày τοῖς καρποῖς σποδιὰν άναγεννω:
µένην, of χρόαν μὲν ἔχουσι τοῖς ἑδωδίμοις ὁμοίαν,
δρεψαµένων δὲ χερσὶν εἰς χαπνὺν διαλύονται xai
τέφραν. Tacitus , Histor. lib. v: Haud procul indt
campi , quos ferunt olim uberes , magnisque urbibus
habitatos, fulminum jactu arsisse, et manere vestigia,
terramque specie torridam vim frugiferam perdidisse.
Nam cuncta sponte edita, aut manu suta, sive herba
tenus, aut. flore, seu solitam in speciem adolesere.

1021

IN EUSTATHII ΠΕΧΛΕΜΕΒΟΝ NOTAE.

1044

aira et inania. velul in cinerem vanescunt. Ego sicut A defuisse Straboni auctores, quos in bac parte se- :

Judaicas quondam urbes igne celesti flagrasse con-
cesserim , ila halitu lacus. infici terram, corrumpi
super(usum spiritum, eoque fetus segetum et autumni
pulrescere reor solo coloque juxta gravi. Solinus,
cap. 98: Duo ibi oppida Sodomum nominatum alte—
rum, alterum Gomorrlium, apud que pomum gigni-
tur : quod habet speciem licel maturitatis, mandi ta-
men non potest , nam [uliginem intrinsecus favilla-
εεαπι ambilio lantum extima culis cohibet, qug vel
levi tactu pressa, fumum exhalat, et fatiscit iu vagum
pulverem.

Col. 761, lin. 55. Γειτγιᾷ δὲ ταύτης. Asphaltites
Judzz lacus situm et limites Plin., lib. v, cap. 16,
describens ait, longitudinem ejus maris excedere
centum millia passuum, latitudinem maximam esse
viginti quinque, minimam vero sex. Josephus, De
bello Jud. lib. v, refert longitudinem ejus esse
quingentorum octoginta stadiorum; latitudo cen-
tum quinquaginta stadiis patet. De ea haec Drocar-
dus monachus in descriptione terrze sancte: Et
nota, quod mare Mortiuum ab oriente in occidentem,
qua est latitudo ejus, habet. quinque leucas : in lon-
gitudine vero qu& est ab aquilone ad austrum habet
quinque dietas, ut mihi Saraceni retulerunt; alii vero
aliam assignaverunt longitudinem. Scribit patriarcha
Hierosolymitanus , qui sepe locum ilium invisit,
mare illud semper fumum reddere, et nebulam in
snodum camini infernalis : unde tota illa vallis, que
aliequin ob sui fecunditatem et amanitatem illustris
dicta fuit, ad spatium dimidie dice sterilis et inu-
tilis reddita est , ita ut uec ullum germen proferat
fere per spatium quinque leucarum, nisi juxia civi-
talem Jericho, ubi horti irrigantur a [onte Elisei ; a
dezxiris et sinistris hujus maris montes steriles, et
aridi cernuntur : nam quocunque vapor a mari illo
ascendens impellitur , ibi terre nascentia non secus
quam si a pruina fuissent tacta, emoriuntur. In quo
districtum Dei judicium nobis ob oculos ponitur, qui
tom severe grandia illa Sodomorum peccata usque in
hodiernum diem non desinit punire. Nec nisi visa
hic scribo. Diu quasitum est an lacus ille , quem
divine litterz Mare salis appellant, post excidium
regionis Sodomitice emerserit e terre cavernis,

C

queretur, vel ex eo quod Plinius refert, quosdam
tradidisse Sirbonem lacum habere ctM passuum
circuitum. De lacu Aspbaltite vide Dioscoridem lib. '
1, cap. 100; Vitruvium, Plibium, Antigonum Cary-
$tium , Strabonem , Africanum, Tertullianum in
carmine De Sodoma, Orosium, lib. 1 Histor.,
omnium diligenüssimum Adrichomium in tribu
Judx, num. 186.

Ibid., lin. 39. Κοῦφον δὲ τὸ ὕδωρ. Josephus,
lib. v De bello Judaico : "A&ov δὲ ἀφηγήσασθαι xol
τὴν φύσιν τῆς ᾿Ασφαλτίτιδος λίμνης. "Hato ἑστὶ μὲν,
ὡς ἔφην, πιχρὰ χαὶ ἄγονος' ὑπὸ δὲ χουφότητος χαὶ τὰ
βαρύτατα τῶν εἰς αὐτὴν ῥιφέντων ἀναφέρει, χατα-
δῦναι δὲ εἰς τὸν βυθὸν οὐδὲ ἐπιτηδεύσαντα ῥᾷδιον.
Africanus: Συνέδαλλον δὲ παρὰ τὴν θάλασσαν τὴν
Αλυχὴν, τις χαλεῖται νῦν θάλασσα Nexpá. Ἐν
ταύτῃ πλεῖστα τῶν θαυµμασίων τεθέαµαι. Ζώων τε
γὰρ οὐδὲν ἐχεῖνο τὸ ὕδωρ φέρει, xat νεχροὶ μὲν ὑπς.
θρύχιοι φέρονται, ζῶντες δ᾽ οὐδ' ἂν ῥᾳδίως βαπτί-
σαιντο. Λύχνοι μὲν χαιόµενοι χαὶ ἐπιφέρονται, σδεν-
νύμενοι δὲ καταδύουσι. Strabo, lib. xvi: Ets! ἐπι-
πολάζουσα διὰ τὴν φύσιν τοῦ ὕδατος, ἣν ἔφαμεν μηδὲ
χολύμθου δεῖσθαι, μηδὲ βαπτίζεσθαι τὸν ἑμθάντα,
ἀλλ ἐξαίρεσθαι.

Ibid., lin. 40. Αναφέρει δὲ dac. Eadem
habet Josephus loco dicto, in quo de bitumine et
ejus in medicinis usu. Plinius , lib. 11, cap. 105 :
Nihil in Asphaliite Judge lacu, qui bitumen gignit,
mergi potest; et lib. v, cap. 16, habetur hoc idem,
Vide qu: liabet Antigonus Carystius in Mirabili-
bus ex sententia Zenophili, et Dioscorides lib. 1,
cap. 100. Africanus : 'Evt200a δέ clatv αἱ ἀσφάλ-
tou πηγαί’ Φέρει δὲ στυπτηρἰαν xa ἅλα ὀλίγον τι
τῶν ἄλλων διαφέροντα’ πιχρά τε γάρ ἐστι xal διαυγη ᾿
ἔνθα δ ἂν χαρπὺς εὑρεθῇ, καπνοῦ πλέον οὐδὲν εὖ-
ρίσχεται θολερωτάτου. Τὸ δὲ ὕδωρ ἰᾶται τοὺς χρω:
µένους αὑτῷ. Λήγει δὲ παντὶ ὕδατι πάσχον ἑναντία. El
ὃξ μὴ Ἱορδάνην εἶχε τὸν ποταμὸν ὡς πορφύραν διατρέ-
χοντα xal ἐπὶ πολὺ ἀντέχοντα, ἔληξαν ἂν θᾶττον Ἡ
φαίνεται. Ἔστι δὲ παρ᾽ αὐτῇ πάμπολυ τοῦ βαλσάµου
φυτόν. "Y πονοεῖται δὲ ἀνατετράρθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διά
τὴν τῶν περιοιχούντων ἁἀσέδειαν. Plura de hac ea-
dem re philosophatur Strabo, xvi, et ex sententia

vel alia quapiam ratione effectus fuerit, an vero et [ Possidonii, quz cztera facultati nature, yprasti-

ante illam punitionem esset. Cajetanus et Oleaster
sentiunt ante regionis illius eversionem fuisse ibi
Jacum , qui vocabatur Mare salis, nec oppositum
ex divinis litteris manifesto haberi. Et Oleaster satis
aperte : Ne putes , inquit, antea non fuisse eo loco
illum lacum, cum semper in eum lacum Jordanes
aquas suas exoneraverit : verum antea lacus ille
non se extendebat usque ad Sodomam , sicut post
subversionem illarum civitatum. Hieronymus ta-
men.et Josephus contrarium tuentur, nec noster
Eustathius ab illis dissentit. Notus est praterca
Strabonis error Sirbonem paludem , qu: est ad
Casium, cenfundentis cum Asphaltite lacu , a quo
Jordanes ebibitur. Suspicantur tamen nonnulli, non

giis, οἱ incantationibua tribuit. Justinus, l. xxxvi,
paludem hanc, neque ventis moveri, neque navi-
gationis patientem esse narral contra aliorum opi-
nionem : In ea regione lacus est, qui propter magui-
tudinem, et aque immobilitatem, Mortuum mare
dicitur; nam neque ventis moretur resistente turbini-
bus bitumine, quo aqua omnis slagnatur. neque na -
tigalionis patiens est, quoniam omnia tita carentia in
profundum merguntur ; nec materiam ullam susti -
net, nisi qug a lumine illinatur,

Ibid., lin. 52. Ὡς μὴ δύνασθαι. Plimus, hib. vii,
€ap. 15, de mulierum profluvio sermonem hobens:
Qvin et bituminum sequaz alioquin ας lenta naiura.
in lacu ἑμάσα, qui vocatur. Asphaliites, certo. tem^

1025

LEONIS ALLATI!

1024

pore anni supernatans, nequit sibi avelli, ad omnem A disse, post cireumcisum Abraham, et multas alias

contactum adhaerens, preterquam filo quod tale virus
- énfecerit. Εἰ Solinus, lib. τν: Bitumen nascitur. in
Judea, quod Asphaltites gignit lacus, adeo lentum
mollitie glutinosa, ut a se nequeat sepürari: enim
tero sí abrumpere partem velis, universitas sequetur ;
scindique non polest, quoniam in quantum ducatur
extenditur, sed ubi admota fuerint cruore i!lo pol-
[uta fila, sponte dispergitur, et applicata tabe dedu-
citur paulo anle corpus unum, fitque de tenacitate
connexa contagione partitio repentina, Josephus:
Πληρώσασι δὲ ἀποχόπτειν οὐ ῥάδιον, ἀλλά δι εὐτονίαν
προσήρτηται τῷ μηρύματι σκάφος ἕως ἂν ἐμμηνίῳ
γυναικῶν αἵματι xal οὔρῳ διαλύσωσιν αὐτὸν οἷς µό-
vot, Ίχει. Drodzeus, lib. iv, cap. 22; Possidonius
prestigia b»c esse et incantationes, quibus dediti
accol utebantur, ut refert Strabo, lib. xvi.

Col. 761, lin. 54. 'AJJdecaur δέ gacur. Josephus :
Ἔστι δὲ ἐπὶ τούτῳ χαὶ ἡ τῆς χρόας µεταθολὴ θαυμά-
σιος’ τρὶς γὰρ ἑχάστης ἡμέρας τὴν ἐπιφάνειαν ἁλάσσε-
σαι, xal πρὸς τὰς ἡλιαχὰς ἀχτῖνας ἀνταυχεῖ ποιχίλως.
|. Col. 764, lin. 1. Καὶ μετὰ τὴν ὁγδό. Josepbus,
Antiq. lib. 1: Τίχτεται δὲ παῖς ἑχατέρων τῷ ὑστάτῳ
ἔτει, ὃν εὐθὺς μετ' ὀγδόην ἡμέραν περιτέµνονσι, κἀξ
ἐχείνου μετὰ τοσαύτας ἔθος ἔχουσιν οἱ Ἰουδαῖοι ποιεῖ-
σθαι τὰς περιτοµάς. Cur octavus dies assignatus
fuerit circumcisioni duas rationes attingit Chrysosto-
mus, in Genes. hom. 359, que tamen Pererio non
salisfaciunt in cap. xvit. Quare explosis illis, aliam
in medium adducit, et variis argumentis confirmat.
Nec ex hoc Eustathii loco Abraham divinum prz-
crptum violasse deprehendimus, cum non octavo
die, ut Deus przeceperat, sed post octavum diem
dlium suum circumcidit. Quamvis enim sine pec-
cato cireumcisionem differre posset novis emergen-
tibus causis, tamen ipse mandatum Dei explevit :
ita autem locutus est Eustathius, quemadinodum
et Josephus, si me non fallit opinio, ut demonstra-
ret, tuuic. puerum esse circumcidendum, cum jam
dies octo explesset, et videtur elici ex ipsis verbis
Scripture, cap. xvii : Infans octo dierum circumcide-
tur in vobis omne masculinum, ctc. Ergo vel ipso
octavo die, vel eo expleto. Strabo, lib. xvii, putat
etiam feminas Judas amputatas, quod uti falsum

nationes. Herodotus, |. n : Virilia circumcidunt
munditie gratia, pluris facientes se mundos esse quam
decoros. Sacerdotes quoque die totum corpus era-
dunt, ne quid eis inter deorum cultum, aut pediculi,.
aut. alterius sordis creetur. Apud /Egyptios cireum- "
cisio in ea fuit zstimatione ut nulli nisi circum-
ciso ad dignitates, et alia honoris premiique mu-
nera pateret aditus. Origenes, lib. i1. Comment.
Epist. ad Rom. : Apud Agyptios, qui in swperstitie-
nibus velustissimi et eruditissimi habebantur, et a
quibus ceteri prope omnes ritum sacrorum et cere-
nonias mutuali sunt, nullus, aut. geometrie, «ut
astrologi studebat. aut geneseos. secreta rimabatur
nisi circumcisus esset. Nemo item apud illos sacerdos

B eise poterat, neque aruspez, neque quorumlibet sa-

crorum minister , nec, ut. illi appellabant, propheta,
nisi antea circumcisione quasi purgatus, atque ini-
tialus fuisset. Omnes hierophantes, omnesque vates,
atque omnes sive celi, ut putant. illi, sive" inferri
mystes et conscius nullam apud eos fidem et auctori-
tatem habet nulloque in honore est, si hoc careat cir-
cumcisionis insigni. Quomodo autem ex Abraham
AEgyptii, gentesque alie ritum circumcisionis ac-
ceperint pluribus prosequitur Gregorius Thauma-
turgus, Catena in flieremiam, cap. 1x, 26 ; quem vide.

Ibid., lin. 8. Μήποτε µετά. Eadem babet Jose-
phus, Antiq. lib. 1, cap. 15: Pari ratione, et aliis
filiis Cethurz: natis largitus est munera, ut post
mortem a talione levaret Isaac, sedaretque dissidia,
et contentiones, quz mortuo illo poterant in rerum
divisione oriri. Cajetanus : Ideo, inquit, dona dedit
Abraham filiis concubinarum, et dimisit eos a cura
sua, ul exoneraret. 1saac filium suum ab onere pro-
videndi illis. Incumbebat enim 1saac heredi wniver-
sali cura providendi (ratribus suis ab hereditate
exclusis : ejusmodi? enim exoneratio significatur,
dicendo, ut est ἵπ Hebrao, Et misit eos desuper
Isaac dum adhuc ipse viveret, tanquam tollens oxus,
quod erat super 1saac, et quia hac exsecutio fuit ul-
tima res gesta ab Abraham prudentissime, ideo ad-
jungitur, quod fecit dum adhuc ipse viveret.

Ibid., lin. 10. Kacécyor γοῦν. Josephus, στι:
Οὗτοι πᾶσαν τὴν ἁπ᾿ Εὐφράτου xaX χαθήχουσαν πρὸς

et ridiculum rejicit Delrius, Genes. cap. xvir. Rab- p τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν χατοιχοῦσι, Ναθατινὴν «ty

bini quidam dicunt eas pro circumcisione quadam
aqua lustratione haud absiimili baptismo usas, ut
narrat Joan. Benedictus, lib. 1 Summe de peccatis,
cap. 7.

lbid., lin. 4. "'Apa6ec γάρ. Josephus, lib. 1,
cap. 15, Antig. : "Άραθες δὲ μετὰ Exo; τρισχαιδέχα-
τον Ἱσμαῆλος γὰρ ὁ χτίστης αὐτῶν τοῦ ἔθνους,
"A6páuou γενόμενος Ex τῆς παλλαχῆς ἐν τούτῳ περι-
τέµνεται τῷ χρόνῳ. Et ab his ZEgyptios, Phoenices
et alios ritum circumcisionis accepisse nulli dubium
esse debet, elsi aliter sentiat Herodotus, qui Palz-
stinos ab /Egyptiis hoc didicisse refert. lllud pro-
[fecto manifestum est, ante circumcisionem ipsius
Aorahe nullum nusquam hominem se circumci-

χώραν ὠνομάσαντες. Elol 6 οὗτοι οἳ τῶν "Apáfen
ἔθνος,. καὶ τὰς φυλὰς ἀπ αὐτῶν χαλοῦσι διᾶ τε τὸν
ἀρετὴν αὐτῶν xal διὰ τὸ ᾿Αθράμου ἀξίωμα.

Ibid., lin. 13. Ὁ θεὸς τὸν "Icadx. Eadem Jose-
phus, Antig. lib. 1, cap. 14, ubi et Isaac dum ad
sacrificium immolandus duceretur, fuisse tradit vi-
ginti quinque annorum. Aben Ezra duodecim, He-
brei triginta septem. Verum Josephi sententia ra-
tionabilior videtur, nec enim annorum decem vel
duodecim lsaac in ascensu montis arduo et labe-
rioso, in tam tenera ztate, pondus lignorum ad ho-
locaustum ferre potuisset, el triginta septem nireis
provectus, nec puer a Scriptura jure appellari pos-
$ct. Ex quo Paulus Burgensis argumentatur, 1522€

1025

tunc non fuisse majorem decimo quinto, ideoque A

hanc ultimam sententiam refellit, Verum ut futile
sit hoc argumentum vel iis qui nondum Scripture
Sacra sonsa degustarunt, non quibus in iis sapere
et judicare datum est, manifestum apparet.

Col. 764, lin. 16. 'Ex' ἀχρωρείας τιγός. Hebraei
tradunt in hoc eodem monte Abel, et Cain sacrifi-
casse, et post diluvium Noe, atque in eo ipso post
multa szcula templum a Salomone exstructum. Àu-
gustinus, serm. de temp. 71: Audite illud sacra-
wentum, fratres. eharissimi, Hieronymus presbyter
acripsit, se ab antiquis el senioribus Judeis ceriis-
sime cognovisse, quod ibi immolatus sit. Isaac, ubi
postea. Christus. crucifizus est. Beda, De locis san-
etis, cap. 2: In loco autem illo, quo Abraham altare

IN EESTATHII HEXAEMERON NOT E.

1026

lbid., lin. 97. TQ θεῷ γάρ σε. Perperam bac
dicta a Josepho Lyranus contendit, quod facit Abra-
ham credentem ita moriturum fuissc Isaac, ut ejua
anima perpetuo apud Deum maneret, nec rursus ad
vitam reditura esset ; id enim fuisset contra fldem
divinarum promissionum de futura Isaac progenie,
quam firmissimam, atque inconcussam habebst
Abraham, certissime credens Deum rursus Isaac ex
mortuis revodaturum ad vitam; quod saue de eo
disertis verbis testificatus est Paulus ad Hebraeos x1.
Quod argumentum quam sit inane lectione ipsa
textus satis apparet.

Ibid., lin. 98. Γούτων ἁκούσας. . osephus, Antiq.
lib. 1: Ἴσαχος δὲ, πατρὸς γὰρ Tfjv οἵου τετυχηχότα
γενναῖον ἑἐδεῖτο φρόνημα εἶναι, δέχεται πρὸς ἡδονὴν

ad immolandum filium construxit, mensa est lignea B τοὺς λόγους καὶ φῄσας, ὡς οὐδὲ γεγονέναι τὴν ἀρ-

parva, in qua pauperum eleemosyne solent a populo
deferri. )

lbid., lin. 49. Ὦ zat, µυρίαις. Hzc Abrabez ad
]saac oratio exscripta est tota ex Josephi lib. 1
Antiq. cap. 14.

liid., lin. 291. Οὐκ ἔστιν ὅτι pl. Munus hoc pa-
ternum, filios ita efformare ut ad capessendam bea-
titudinem inepti non sint. Que bumana nature
inis ac felicitas est; hoc omni cura ac diligentia
procurandum, cztera contemnenda. Plato, lib. v
De repub., suadet in gignendis liberis eos imitari
qui belluarum studiosi dant operam, ut ex optimis
canibus, equis, et avibus optima oriatur proles. De-

sumpserat ex Ocelli Lucani lib. De universi natura, C

qui ante eum ita scripserat : Μετὰ πάσης οὖν σπου-
δῆς χαὶ προσοχῆς δεῖ χαταδάλλεσθαι, ὅπως τὰ γεννώ-
μενα Ὑγίνηται χαριέστατα, xal γεννώµενα xai
ἀνατραφῇ. Οὔτε γὰρ δίχαιον τοὺς μὲν φιλίππους,
xaX φιλόρνιθας, χαὶ φιλόχυνας μετὰ πάσης &mipe-
λείας φροντίδα ποιεῖσθαι τῶν γινοµένων, ὡς δεῖ, χαὶ
ἐξ ὧν δεῖ, καὶ ὅτε δεῖ, xai πῶς διαχειµένων γίνεσθαι
τὰς µίξεις χαὶ τὰς χοινωνίας, τοῦ μὴ ὡς ἔτνχε γί-
νεσθαι τὰ γεννώμενα τοὺς δὲ ἀνθρώπους µηδένα
ποιεῖσθαι λόγον τῶν ἰδίων ἑγγόνων, ἀλλὰ xaX γεννᾷν
ὡς ἔτυχε, xal γεννωµένων ὁλιγωρεῖν χαὶ τῆς τροφῆς
xai τῆς παιδείας. Ταῦτα γὰρ ἁμελούμενα πάσης χα-
Χίας xaX φαυλότητος παραίτια γίνετα., βοσχηματώδη
καὶ ἁγεννῆ ἀποτελοῦντα τὰ γεννώµενα. Duo itaque
curanda sunt in liberorum susceptione, primum ut
sciti et elegantes quoad fleri poterit nascantur.
Secundum, cum orti susceptique fuerint , libera-
liter educentur; iniquum enim est canum, equo-
rum et aliorum animantium studio ductos oppor-
tuna queque conquirere, ut necessaria ad munus
suum obeundum habeant, filiorum vero educatio-
nem institutionemque negligere.

Ibid., lin. 95. Πά.1ιν' tovto. Basilius Seleucien-
$is, oratione in Abraham : "Ov ἔδωχεν ᾖτησεν, ὃν
ἔπλασε πάλιν ἐζήτησεν ἔλαθεν αἰτήσας ὃν ἔδωχεν'
αἰτηθεὶς ἁποδώσει πάλιν βουληθεὶς, ὑπ' οὐδενὸς χω-
λνόµενος. Ὁ γὰρ οὐχ ὄντα δοὺς xai νεχρωθέντα χα-
ῥίσεται.

hv ἣν δίχαιος, εἰ Θεοῦ χαὶ πατρὸς μέλλει Χρίσιν
ἁπωθεῖσθαι, xai μὴ παρέχειν αὐτὸν τοῖς ἀμφοτέρων
βουλήμασιν ἑτοίμως, ὅτε χαὶ µόνου τοῦ πατρὸς ταῦτα
προραιρουµένου ph ὑπαχούειν ἅδιχον ἣν, ὥρμησεν
ἐπὶ τὸν βωμὸν xal τὴν σφαγἠν.

IbiJ., lin. 45. Ὁ δὲ θεὸς τήν. Alexander Poly-
histor apud Eusebium, De preparat. Evang. lib. ix :
Μετ οὐ πολὺν δὲ χρόνον τὸν Θεὸν τῷ ᾿Αθραὰμ προσ-
πάξαι Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν ὁλοχαρπῶσαι αὐτῷ. Tov δὲ
ἀναγαγόντα τὸν παΐῖδα ἐπὶ τὸ ὄρος πυρὰν νῆσαι, καὶ
ἐπιθεῖναι τὸν Ἰσαάκ. Σφάξειν δὲ μέλλοντα χωλυθη-
ναι ὑπὸ ἀγγέλου χριὸν αὐτῷ πρὸς τὴν χάρπωσιν πᾶ-
ῥαστήσαντος. Τὸν δὲ ᾿Αδραὰμ τὸν μὲν παῖδα χαθ-
ελεῖν ἀπὸ τῆς πυρᾶς, τὸν δὲ χριὸν χαρπῶσαι. Et hoc
ex Philone poeta confirmat.

lbid., lin. 50. Πρώτῳ δὲ τῷ. Eusebius, Chronic.
lib. 1: Πρώτῳ προφητῶν ὄντι τῷ ᾿Αθραὰμ ὁ τοῦ θεοῦ
Λόγος φανεὶς ἐν ἀνθρώπου σχήµατι τὴν τῶν ἐθνῶν
Χλῆσιν θεσπίζει, ἣν xa0' ἡμᾶς ὁ τοῦ Χριστοῦ λόγος
εἰς πέρας Ίγαχε διὰ τῆς εἰς πάντα τὰ ἔθνη Εὐαγγε-
λιχῆς διδασχαλίας. H:c eadem Chronicon Αἰεχακ-
«ἰγίπωπι. De hac et aliis Abrahz revelationibus
Asterius Amasez episcopus hom. De Lazaro et di-
vite, cum ad dubium illud, Quid causas fuerit quod
cum multi justorum Abrahamo antiquiores fuerint,
honorem hunc illis in zvo remotiori constitutis
debitum isti precipue assignarit cum diceret, Et
deportaretur αὐ angelis in. sinum Abrahw , nulla

D facta mentione, neque Enoch, neque Noe, nec

aliorum : Ἐπειδὴ γὰρ ὁ ᾿Αθραὰμ θεράπων Χριστοῦ,
χαὶ διαφερόντως οὗτος ἀνθρώπων τὰς τοῦ Χριστοῦ
ἐπιφανείας ἑἐδέξατο, xaX τὸ tnc Τριάδος µυστήριον
ἰχανῶς ἡμῖν ἓν τῇ σχηνῇ τοῦ γέροντος τοῦτου διετυ-
πώθη, ἠνίχα τοὺς τρεῖς ἀγγέλους ὡς ἄνδρας ὁδοιπό-
ρους ἑξένισε, xaX ἁπλῶς Ex πολλῶν τῶν μυστικῶν
αἰνιγμάτων οἰχεῖος ἄνθρωπος οὗτος γεγένηται τοῦ Θεοῦ
εοῦ χρὀνοις ὕστερον ἀμφιεσαμένου τὴν σάρχα, καὶ διὰ
µέσου τοῦ ἀνθρώπου τούτον παραπετάσµατος ἕναρ-
Ὑῶς ὁμιλήσαντος τοῖς ἀνθρώποις διὰ τοῦτο τὸν χόλ-
«ovy αὐτοῦ οἷον εὐδιόν τινα λιμένα, xai ἄχλυστον &va-
παυτήριον εἶναι τῶν δικαίων φησίν.

Col. 765, lin. 5. Τελευτησάσης Σάῤῥας. Jose-
pbus, Antiq. lib, t, cap. 16 :T'ayat δὲ αὐτὸς Χεττοῦ-

4091

LEONIS ALLATII

1028

pav ὕστερον, ἐξ fic αὐτῷ παϊδες ἓξ γίνονται, «oso τε A φησιν ὁ προφήτης, ὁ χαὶ Μαλχὸς ὁ Ἱστορῶν τὰ περὶ

πόνους χαρτεροὶ, xat δεινοὶ συνιέναι, Ζεµθράνης, Ἰα-
ζάρης, Μαδάνης, Μαδιάνης, Λουσούθαχος, Σοῦος.
Φύονται δὲ xol τούτοις παῖδες' xav Σούου μὲν Σαδαᾳ-
χάνης γίνεται χαὶ Δαδάνης' τούτου δὲ Λατούσιμος,
"Ασσουρος, Λουούρης' Μαδάνου δὲ 'Hoab, Ὥφρης,
"λνοχος, Ἔνθιδας, ἘἙλδᾶς. EL Origenes, hom. 11,
Genes., idem sentit, post mortem scilicet βατ
" Abraham in matrimonium duxisse Cethuram, id-
que ex ordine Mosaics narrationis satis compertum
"est. Cajetanus tamen in cap. xxv Genes. dubitat.
Tempus autem, ait, quando Abraham uxorem acce—
pit. Cethuram, non. e«t. certum, videlicet απ id [α-
- clum $i vivente adhuc Sara post ejeclionem Agar
£um Ismaele, an ea jam mortua. Scripture tamen

Ἰουδαίων, χαθὼς xa Μωῦσῆς ἱστόρησεν ὁ νομοθέτης
αὐτῶν, ὅτι Ex τῆς Χαιτούρας ἐχένοντο ᾽Αθράμω παῖ-
δες ἱκανοί. Λέγει δὲ αὐτῶν xaX τὰ ὀνόματα ὀνομάζων
τρεῖς, "Agepav, Σουρεὶμ, Ἰάφραν' ἀπὸ Σουρεὶμ μὲν
τὴν Ἀσσυρίαν χεχλῆσθαι, ἀπὸ δὲ τῶν δύο, 'Aqpü τε xal
Ἰαφέρου, πόλιν τε Αφρὰν, καὶ τὴν χώραν "Αφριχαν
ὠνομασθῆναι. Pererius, haud scit, an pro cerio
credi posset Opher bunc petiisse cum exercitu Li-
byam, ibique postea consedisse, et mutato nomine
Libyam ab eo dictam esse Á'ricam, cum ex ipsa
Scriptura manifestum sit, Madian cum suis liberis
AEthiopiz Orientalis, vel, ut alii interpretantur, Ara-
bie partem tenuisse proximam terra promissionis.
Diversa a Josepho tradunt profani auctores, Soli

uarratio, si rei gesto ordini respondet, insinuat hoc B nus, cap. 27; Joannes Leo in Descriptione Africa,

esse factum post mortem Sara.

Col. 765. Th» Χεττοῦραν. Fuit Hebrzorum opinio,
Cethuram et Agar unam et eamdem, etsi nomina
7arient, mulierem ; nec novo matrimonio illam sibi
Abraham post mortem Sarz copulasse, cum prius
iam legitime sibi conjunxisset; hos secuti sunt,
et Lyranus, et Thomas Anglus in cap. xxv Genes.
Hieronymus in Traditionibus Hebraicis ambigit, et
ut incertam relinquit. Cethura, inquit, Hebreo ser-
etone copttlata interpretatur, aut. conjuncta; quam
vob causam suspicantur Hebrai, mutato nomine eam-
dem esse Agar, quae Sara moriua, de concubina
iransieril in. uxorem; et ila sane videtur decrepiti
jam Abrahe excusari etas; ne senex post mortem
uroris sug vetule novis arguatur nuptiis lascivisse.
Verum nos quod incertum est relinquamus. Cajeta-
nus et alii sententiam banc rejiciunt, et confutant.

lbid., lin. 9. Καὶ τούτοις ἅπασι. Josephus, lib. 1:
Τούτοις ἅπασι τοῖς παισὶ χαὶ τοῖς υἱωνοῖς "Λθραμος
ἀποιχιῶν στόλους μηχανᾶται, xaY τήν τε Τρωγλοδύ-
την χαταλαμθάνουσι xal τῆς Εὐδαίμονος ᾿Αραθίας
ὅσον ἐπὶ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν καθήχει. Et post
Josephum llieronymus tradit hos Cethure filios
tenuisse Troglodytin, et Arabiam felicem, usque ad
mare Rubrum. Addunt alii, plerasque regiones In-
di: occupasse. Sed non videtur, ait Pererius, id
congruere cum eo, quod de istis memorat hoc loco
Moyses, scribens, eos habitasse ad plagam orienta-
lem respectu videlicet ejus loci, quem incolebat
Abrabam, sive is esset Hebron, sive Bersabe. Scri-
ptura enim regiones orientales appellat respectu
Palestine, quz spectant magis ad Chaldzam et
' Persidem. Hoc autem nullo modo convenit in Tro-
glodyticam regionem, quz jacet in Africa /Ethio-
pibus proxima, et a supradicta descriptione plagz
orientalis remotissima. Hzc tamen requirunt lon-
giorem indaginem.

lbid., lin. 15. Σωφρὴν δὲ ἐπί. losephus, lib. 1:
Λέγεται δὲ, ὡς οὗτος 6 Ὥφρης, στρατεύσας ἐπὶ τὴν
Λιδύην, χατέσχεν αὐτὴν, xal οἱ υἱἷωνοὶ αὐτοῦ, χατοι-
χῄήσαντες Ev αὐτῇ, τὴν γῆν ἀπὸ τοῦ ἐχείνου ὀνόματος
"ΆἌφρικαν προσηγόρευσαν. Μαρτυρεῖ δέ µου τῷ λόγῳ
xai Αλέξανδρος ὁ Πολυϊστωρλέγων οὕτως' Κλεόδηµός

lib. 1. Vide Isidorum et alios.

lbid., lin. 41. Οἴτυες HpaxJAet. Josephus ex
Cleodemo lib. 1 Antiquit. : Τούτους γὰρ Ἡραχλεϊ
συστρατεῦσαι ἐπὶ Λιθύην xaX ᾽Ανταῖον, vfuuaviá τε
τὴν "Όφραν θυγατέρα Ἡραχλέα γεννῆσαι υἱὸν if
αὐτῆς Δέδωρον. Τούτου δὲ γενέσθαι Σοφῶνα, ἀφ' ob
τοὺς βαρθάρους Σοφακὰς λέγεσθαι - alii legunt Zogá;.
Ex his corrigendus Eustathius, nisi- magis placue-

rit Σοφῶνας scribere. Hoc tamen perinsignem αἱ»

que perabsurdum in Chronologia errorem continere
scribere Pererius; Hercules namque excessit, ut
inler omnes convenit, minus triginta annis apte
bellum Trojanum, quod bellum in principatu Sam-
sonis, aut non procul ab eo tempore contigit, quare
isti nepotes Abrahz, plus sexcentos annos Herca-
lem antecesserunt, probatque auctoritate Eusebii

|n prefatione suorum Cltron. Sed errorem hune

D

perinsignem et perabsurdum in Chronologia, velit,
nolit, nobis Pererius suggerit, qui unum Herculem
constituens putat, se non ineleganter redarguere
Cleodemum, Alexandrum Polyhistorem, Josephum,
el consequenter nostrum Eustathium. Cleodemi
dicta maxima esse auctoritatis vel ex eo patet,
quod tantorum virorum testimonio, suam bisto-
riam contexuit ad iipitationem Movsis Judzorum
legislatoris. 'O ἱστορῶν τὰ περὶ Ἰουδαίων καθὼς
xaX Μωῦσῆς ἱστόρησεν ὁ νομοθέτης αὐτῶν, nusquam
iste auctor a Mosaicis diclis vel traditionibus aber-
rasset. Nec dubium est Herculem Jovis et Alcme-
na filium, qui cum Argonautis navigavit, Trojam
expugnavit, et cui Grecorum ambitio universa re-
liquorum, qui tali nomine insigniti sunt, acta attri-

buit, quique "virium et fortitudinis fama venit ad

posteros, una generatione Troicum bellum anteces-
sisse : et de eo Eusebium in Chronico sermonem
habuisse, cum de rebus a Grzcis gestis, et quo-
rum memoria insolescerent, sermonem habere;
quod si de altero Hercule sermonem -instituisset,
argumentum ejus rueret. Compertum est, in histé-
ria Hercules plures fuisse. Varro quatuor et qui-
draginta recenset, Cicero sex, Diodorus, lib. zv, tres
ponit : Primum JEgyptium, cujus maxima fuer
virtus, quemque Osiris quod corpore esset validii-

1029

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOT.

1050

simo exercitui przfecit. Hic magna orbis parte per- A εἱδυῖα ποθοῦντας αὐτῆς τὸ ὄνομα, ὑπὸ τῆς τὸν πα-

agrata in Libya columnam erexit, przecessitque
Herculem Alcmenz filium pluribus quam mille an-
nis. Servius item quatuor Hercules facit /Emeid. vin:
Tyrinthium , Argium, Thebonum, Libym. lnter
quos quamvis non constet de numero, tamen
illud unum certum est, flerculem /Egyptium, sive
etiam Libym, multis seculis Herculem Grecorum,
de quo loquitur Eusebius, pracessisse; ita ut
Abrahz nepotibus ztate par esse possit; ita eniin
et ratio temporum cohzret, nec auctores, qui de
" expeditione nepotum Abrahae una cum Hercule
verba faciunt, ἁλογίστως damnabimus.

Col. 765, lin. 22. 'Jaxi6 παραρπάσας. Alexander
Polyhistor ex Demetrio apud Eusebium, De prepar.

Evangel. lib. ix : Δημήτριός φησι τὸν Ἰακὼθ, γενό- µ

µενον ἑτῶν ἑθδομήχοντα πέντε, φυγεῖν εἰς Χαῤῥὰν τῆς
Μεσοποταμίας, ἁποσταλέντα ὑπὸ τῶν γονέων διὰ τὴν
πρὸς τὸν ἁδελφὸν χρυφίαν ἔχθραν Ἡσαῦ, διὰ τὸ εὐλογῆ-
σαι αὐτὸν τὸν πατέρα, δοχοῦντα εἶναι τὸν Ἡσαῦ, xal
«ὅπως λάθη ἐχεῖθεν γυναῖκα. ᾽Αφορμῆσαι οὖν Ἰαχὼθ
εεὶς Χαῤῥὰν τῆς Μεσοποταμίας, τὸν μὲν πατέρα χα-
ταλιπόντα Ἰσαὰκχ ἑτῶν ἑχατὸν τριάκοντα ἑπτὰ, αὐτὸν
δὲ ὄντα ἑτῶν ἑθδομήχοντα ἑπτά. Διατρίφαντα οὖν
αὐτὸν ἐχεῖ ἑπτὰ ἔτη Λάθαν τοῦ µητρφου δύο θυγα-
τέρας vua, Λείαν xai 'Payhà, ὄντα ἑτῶν ὀγδοί-
χοντα τεσσάρων.

Ibid., lin. 25. Τὰς δύο θυγατέρας. Faustus Mani-
chzus polygamiam hanc pro magno crimine sancto
patriarche Jacob procacissimis verbis objectavit.
Huic lib. xxii, cap. 47, respondet Augustinus Ja-
cobum a calumnia vindicans. Quando mos erat,
erimen non erat : et nunc propterea crimen est, quia
9808 non est. Alia enim sunt peccata conira naturam,
alia contra mores, alia contra precepia. Qua cum
ita sint, quid tandem criminis est, quod de pluribus
simul habitis uxoribus objicitur sancto viro Jacob?
εἰ naturam consulas, non lasciviendi, sed gignendi
.causa illis mulieribus utebatur. Si morem, illo tem-
pore, atque in illis terris hoc factitabatur. Si prece-
ptum, nulla lege prohibebatur. Nunc vero cur crimen
est, si quis hoc faciat, nisi quia el moribus, εί legibus
non licet? Que duo quisquis contempserit, etiamsi
taniummodo causa generandi uti possit pluribus fe-
minis, peccal tamen εί ipsam violat humanam so-
εἰείαίεπι, cui necessaria est procreatio liberorum.
His affinia scribit et lib. i1 De doctr. Christiana,
cap. 12, idem Augustinus, et Hieronymus ep. 83
ad Oceanum, et Theodoretus quast. 84 in Genes.

Ibid., lin. 27, Ἐπεθύμησε δέ. Thomas Anglicus
in cap. xxvii Genes, tribus modis diversis ab eo
quem Eustathius tradit, purgat a vitio amorem Ja-
cob, et inculpabilem reddit, quos vide.

Ibid., lin. 531. Συναντήσασαν ἠσπάσατο. Jose-
plus, lib. i1, cap. 19, ubi hanc refert historiam,
amplexus,et alia quae Scripiura narrat, non tribuit
Jacobo sed Racheli, 'H δὲ, ὑπὸ µνήµης, ὁποῖὰ
φιλεῖ συντυγχάνειν τοῖς. νέοις, προπεπυσµένη παρὰ
τοῦ πατρὸς τὰ περὶ τῆς Ῥεθέχχας, καὶ τοὺς ..χονεῖς

τέρα εὐνοίας ἕνδαχρυς Ὑενομένη, περιθάλλει τὸν
Ἰάχωθον, xal χατασπασαµένη τὴν εὐχταιοτάτην
xai µεγίστην ἡδονην αὐτὸν γοµίσαι τῷ πατρὶ xai
τοῖς ἐπὶ τῆς οἰχείας ἅπασιν, ἔλεγεν ἐπὶ τῇ μνήμη
τῆς μητρὸς αὐτοῦ χειµένῳ, xal πρὸς µόνῃ ταύτῃ
τυγχάνοντι, Φφανεῖσθαι δὲ αὑτῷ παντὺς ἀντάξιον
ἀγαθοῦ. lMisce et aliis Josephus in historiis com-
memorandis parum diligens et fidelis. Nec raro in
historia et in Chronologia esse lapsus deprehenditur.
Ibid., lin. 36. Τίκτογται δὲ παϊδες. De ortu fi-
liorum Jacobi, et tempore, deque mora apud Lá-
ban, et descensu, plura, etsi in nonnullis diversus
a sacris litteris, Alexander Polyhistor ex Demetrio
apud Eusebium De praeparat. Evangel. lib. wx.
Ibid., lin. 41. Οἱ xal Ἰδουμαῖοι. Josephus, Án-
liq. lib. 1, cap. 1, hac eadem ita narrat : 'AXà'

:Ἠσαῦ μὲν, τῆς Χεθρωνίας παραχωρῄήσας τῷ ἁδελ-

φῷ, ἐν Σαείρᾳ διητᾶτο, χαὶ τῆς Ἰδουμαίας Ἰλθέν
οὕτω χαλέσας τὴν χώραν αὐτοῦ. "Αδωμος 6 ἔπωνο-
µάξετο χατὰ τοιαύτην αἰτίαν τυχὼν τῆς ἐπιχλῄήσεως.
Απὸ θήρας ποτὲ καὶ πόνου τοῦ περὶ τὸ χυνηγέἑσιον
λιµώττων ἐπανηλθεν, ἔτι παῖς ὢν τὴν ἠλιχίαν. Ἐπι-
τυχὼν δὲ τἁδελφῷ φαχῆν ἐσχευαχότι πρὸς ἄριστον
αὐτῷ ξανθὴν σφόδρα τὴν χρόαν, χαὶ διὰ τοῦτ ἔτι
μᾶλλον ὀρεχθεὶς ἡξίου παρασχεῖν αὐτῷ πρὸς τροφήν.
Ὁδὲ ἀποδόσθαι τὸ πρεσθεῖον αὐτῷ τοῦ φαγεῖν συνεργῷ
χρησάµενος τῇ πείνῃ τὸν ἁδελφὸν ἠνάγχασε. Κάἀχεῖ-
vos, ὑπὸ τοῦ λιμοῦ προαχθεὶς, παραχωρεῖ τῶν πρες-
θείων αὑτῷ μεθ) ὄρχων. Ενθεν διὰ τὴν ξανθότητα
τοῦ βρώµατος ὑπὸ τῶν ἠλιχιωτῶν "Αδωμος χαλεῖται
χατὰ παιδιὰν ἐπιχληθείς. ΄Άδωμα γὰρ Ἑδραϊοι «b
ἐρυθρὸν καλοῦσι. Τὴν δὲ χώραν οὕτω προσηγόρευ-
σεν. Ἕλληνες γὰρ αὐτὴν ἐπὶ σεµνότερον Ἱδουμαίαν
ὠνόμασαν. Àb Esau igitur toti genti nomen ἱπιροβὶ -
tum, quos Graci Idumzos appellant. Errat. igitur
Strabo, lib. xvi, qui eoa origine Nabatlhzos esse
affirmavit, seditioneque patria pulsos. Errat Stc-
planus περὶ πόλεων, eos a filio quodam Semira-
midig ortos scribens, sicut ab. alio ejus filio Juda
Judzos. Insaniunt et Rabbini cum Abenezra qui
Romam vocant Edom, et pontificem Romanum mo-
nachum Edomaum.

lbid., lin. 44. Ὕστερον δὲ Σύροι. Syriam re-
gionem nobilissimam Asie cum Assyria ab aucto-
ribus confundi supra innuimus. De ea Ammianus
Marcellinus, lib. xxi: Citra amnes provincia esi
nobilis Assyria, celebritate et magnitudine, tum et
mulliformi feracitate, ditissimaque per populos, pa-
gosque amplos diffusa, quondam et copiosa, ad unum
concessit vocabulum, et nunc omnis appellatur Syria.
Plura de ea vide apud Eustathium Contment. in
Dionysium de situ orbis, Abrabamum Hortelium,
et alios. '

Ibid., lin. 46. Ὁ δὲ 'Hcav γυναΐας. Delrius,
et alii notarunt, Hebrzos solitos habere plura no-
mina, indeque magnas tenebras oriri in Geneg-
logiis, dum uno loco unum, alio aliud ponitur,
quod non conbiderantes quidam desperant de «0η»

41051

LEONIS ALLATII

ciliatiome hujus Catalogi cum I Paralipom. 1. Qus A mus epistol. 496 ad Evagrium, Hippolytum, Ίτε-

consuetudo etiam in mulieribus obtinuit. Sequen-
dus igitur Cyrillus, et Procopius qui observant,
uxores Esau, ei earum parentes aliis nominibus
in Genesi et. Paralipomenis nuncupari. Quz enim
hic dicitur Ada filia Elom Ilethzi, illic Juditha filia
Proeri; et qua illic Basemath filia Elom, boc loco
Oolibama filia Anne ; que hic Basemath filia Is-
mael, illic Malieleth nominatur. Quod ita accidisse
et in patre Moysis inferius notabimus.

Col. 765, lin. 54. Elc τὺ Σηεὶρ 6poc. Non armis
Jacohi coactus, sed iia Deo annuente, sponte sua,
ut libera Jacobi posteri Chananza potirentur. Dis-
cesserat prius quidem Esau in Seir, sed non
animo plane deserendi Chananezam, quare cum

naecm, Eusebium Cesariensem, Eusebium Emese-
num, Apollinarium, Eustathium. Hieronymus Tre-
ditionibus Hebraicis in Genes., cap. 22, eum nos
de genere Esau, sed de stirpe Nachor generatum
existimat, quem sequitur Rupertus lib. vi Com-
mentar. in Genes., Historia Scholastica, cap. 55;
et Philippus presbyter, qui paulo post Hieronymam
scripsit in hunc prophetam, sic ait: Chus et Dus
filii fuere Nachor fratris Abrahae juxta. fidem Gexe-
seos libri, nati de Melcha sorore Sara : credibile si-
deri potest wu in terra qua ex parentum nomine dicis
est, vir ille sanctus habitaverit : et. esse illum potius
de genere Nachor, non de Esau origine procreatum,
sicut quidam opinione dubia suspicantur. Illi auiem

tota familia redierat. Sed propter gregum multitu- B tres reges de genere [uerunt Esau. Et. Hieronymus

dinem et angustiam pascuorum mulata sententia,
reverlitur eo unde venerat. Vide August. quaest.
119.

Col. 768, lin. 6. Ἐν οἷς ἦν xal. Josephus, An-
Liq. lib. 11: ᾽Αμάληχος γὰρ νόθος ἣν raXAaxijc αὐτῷ
γεγονὼς Θαμνάης ὄνομα. Οὗτοι χατῴχησαν τῆς
Ἰδουμαίας τὴν Γοδολῖτιν λεγομένην, xat τὴν ἀπὸ
Ἀμαλήχου χληθεῖσαν ᾽Αμαληκῖτιν. Πολλὴ γὰρ vs-
νοµένη τότε fj Ἰδουμαία, τότε πάσης αὐτῆς ἀπέσω-
ζεν ὄνομα, xal τοῖς µέρεσι τὰς ἀπὸ τῶν οἰχητόρων
προσηγορίας διεφύλαξε.

Ibid., lin. 19. "Oc εὗρεν ἐν τῇ. Locus hic Scri-
pture, ad quem respexit Eustathius, varie a variis
accipitur, nec ejus sententia difficultate vocis He-
braice haberi potest; relictis tamen aliorum ex-
plicationibus, que nimis audacter Eugubinus in
recognitione Pentateuchi super huuc locum tradit,
animadvertam : eum et Hieronymum, et Septua-
ginta Interpreles a veritate Hebraica discordare
alfirmat. Putat enim Hieronymi tempore, pro Jemin
quod significat multos, codices, quibus est usus
Hieronymus, habuisse vel Majim, id est aquas,
vel Jamin, id est maria. Cur autem verterit aquas
calidas ex Ηευγῶο ratio nulla reddi potest. Deinde
reprehendit Septuaginta Interpretes, quod vocem
Hebrzam Jemin, perinde quasi esset nomen pro-
prium alicujus hominis, ut est Jacob, et Isaac, hic
Fetinuerint, ita reddentes bunc locum : Iste est Απα,

tradit Eliphaz, quem Ada peperit Esau, illum esee
cujus meminit ipse Job, quod si ita est, cum pro-
nepotibus Abrah:e Jobum vixisse necesse est. Pbilo,
Suidas, et Paraphrasis Chaldaica generum Jacobi
faciunt ex Dina uxore. Septuaginta malunt esse ez
posteris Abrahe, quartum ab Esau. Cajetanus ia
primum caput Job de stirpe cjus nihil certum esae
statuit.

Ibid., lin. 34. Οἱ δὲ υἱοὶ Ἱακώδ. Justinus histo-
ricus lib. xxxvi, historiam Josephi breviter enar-
rans scribit : Sed Israelem feliz decem filiorum pre-
ventus majoribus suis clariorem fecit. Namque
populum in decem regna divisum tradidit filiis, em-
nesque ex nomine Judae, qui post divisionem recesse-
rat, Judeos appellavit; colique ejus memoriam om-
nibus jussit. Ejus portio omnibus accesserat. Mimi-
mus &late inter fratres Joseph fuit : cujus excelleus
ingenium veriti fratres, clam interceptum peregrinis
mercaloribus vendiderunt. À quibus deportatus ia
Egyptum, cum. magicas ibi artes. solerti ingenie
percepisse, brevi ipsi regi percharus fuit. Nam &
prodigiorum sagacissimus erat, et somniorum pei-
mus intelligentiam condidit ; nihilque divini juris hn-
manique ei incognitum videbatur, etc., sed bie auw-
clor in paucis verbis multa peccavit. Fuerunt enim
£lii Jacob duodecim prater unam feminam. Mim
mus natus erat Benjamin, non Joseph. Joseph 4
magicis artibus earumque studio plurimum abfuil ;

qui invenit. Jamin in deserto, quando pascebat jw Ὦ sed Spiritus sancti peculiari quadam gratia dona-

menta patris sui ; quos secutus Eustathius idem hoc
in loco retinens.

Ibid., lin. :6. Ms0" ὃν Ἰωδάδ. Jobab de quo fit
bic mentio, Jobum fuisse multi tradiderunt, quam-
vis oppositum affirment Lyranus, et Oleaster, eum-
que fuisse non filium Esau, ut retulit Aristzus,
qui Judaorum historiam scripsit apud Eusebium
Ciesariensem, lib. ix De preparatione Evangel.,cap.
ultim., sed ex stirpe et progenie Esau, scribunt
Atlanasius in synopsi, Chrysostomus hom. 2 De
patisnt. Job, Augustinus lib. xvin De civitate Dei,
cap. 47. Idem sentit et Theodoretus qusestion. 92
in Gen. et Gregorius Magnus initio Commentar. in
Job. Mis patribus adde, et quos enumerat Hierony-

Lus illa omnia perfecerat.

Ibid., lin. 57. Tq Πεγταφρῃ. Principi, seu prz-
fecto coquorum. lta Philo lib. De Joseph.; Josephus
lib. 1 Antiquitat., Ambrosius lib. De Joseph., et alil.
Nonnulli vocem Hebraicam signiücare praepositum
militiz: tradiderunt. Alij utrumque. Pererius, ne Se-
ptuaginta Interpretes ita reddentes errasse videren-
tur, ait ἀρχιμάγειρον omnia hzc significare. Sed
eum audiamus : Dices, Ergo Septuaginte Inter-
preles. ertarunt. hoc loco, qui verterunt. archima-
giro, id est, principi cvquorum? Minime vro.
Nem sor archimagiros proprie significat prioci-
pem occisorum : μαγειρεύεν, quippe | interpeeté
Hieronymo, Latine est occidere. Sed nomen ec-

1075

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTA.

1054

cisorum trífariam potest. intelligi. Vel enim sunt A γυναῖχα ἔχων διὰ τὴν εὔνοιαν. Notum est inter spa-

eccisores hominum in bello, quales sunt milites,
εἰ in hanc sententiam ,. Latinus interpres vertit. ma-
gistro militum; vel sunt occisores hominum propter
eorum crimina, tanquam publice justitie admimatri,
exsecutores, quam interpretationem secuti sunt. He-
ὑγαί et multi de nosiris supra memorati ; vel sunt
eccisores animalium ad coquendum, et comedendum
ut sunt lanii, el coqui : cui expositioni Philo, Jose-
phus, et Ambrosius institerunt. Cum igitur voz ar-
chimagiros, qua wsi sunt. Septuaginta Interpretes,
tres. istas significationes εί interpretationes capiat,
translatio Septuaginta. Interpretum lectioni nostre
Latine aptari commodissime potest; prasertim au-
tem cum sanctus. Hieronymus affirmet, archimagiros
pro magistris exercitus in plerisque locis divinam
Scripturam commemorare. Sed dubium adhuc rema-
net non contemnendum, princeps hic Pharaonis
sive prefectus divinarum litterarum testimonio
dicitur fuisse eunuchus, et ea est communia Patrum
opinio, qui id fieri.potuit, ut uxorem habuerit, cu-
jus fictis criminationibus Josephus in carcerem tru-
ditur, viteque proprie periculum subit, Taceo hic
Hebraeorum nugas, qui eo inscitiz pervenere, ut
dicerent principem lunc nullo modo eunuchum
fuisse, sed integrum omnibus suis membris uxorem
duxisse, cuin qua feliciter jucundeque vitam du-
cebat. Verum empti Josephi blanda pulchraque for-
ma pellectum, nescio quid in ipsum Josephum ten-
tasse, ideoque justo Dei judicio in penam tanti
sceleris membris illis quasi eunuchum fuisse im.
peditum, ideoque a Scriptura eunuchum vocari,
etiamsi haberet uxorem. Quidam dixerunt, mu-
licrem illam non fuisse uxorem, sed tantum rerum
domesticarum curam gessisse. Quidam, etsi eunu-
chum, {ία tamen muliere tanquam uxore legi-
tima usum. Theodorus Catena in Genesim : Πῶς
εὐνοῦχος ὢν ὁ ἀρχιμάγειρος γυναῖχα εἶχε; Μάλιστα
μὲν οὖν xal τοὺς εὐνούχους xal τοὺς ἑκτομίας ὁμ-
ὠνύμως καλοῦσιν ' οὐδὲν δὲ ἣν ἀπειχὸς, χαὶ εὐνοῦχον
ὄντα γυναῖχα ἔχειν ἐν τῇ οἰχείᾳ τῶν ἔνδον ἔπιμελου-
µένην πραγμάτων. Diodorus ibidem : Πῶς, εὐνοῦ-

xov εἶναι φῄσας τὸν Πετεφρῆν, γυναῖχα τοῦτον εἶπεν ᾿

ἔχειν; Οἶμαι τοίνυν ἐγὼ τῶν δύο τὸ ἕτερον, ἢ διὰ τὸ

donem et eunuchum discrimen ; eunuchus enim is
dicitur, qui necessaria ad generandum parte dimi-
nutus est, sive naturaliter ita prognatus sit, sive
ante pubertatem excisus. Spado est, qui valetudine
aliqua vitiove corporis przditus generare non po-
test. ideoque spadones adoptari possunt, post-
humumque haredem scribere, eunuchi sive castrati
non possunt ; hi namque omnino generare non pos-
sunt ; illi impedimentis, quibus temporali stcrili-
tate laborant, liberati, possunt. Hoc in legum syno«
psi ad Michaelem Ducam optime versibus expressit
Michael Psellus, eorum, quia adhuc lucem non vi-

derunt, copiam mihi fecit vir seculorum memoria:

diguissimus Franciscus Bartolinus :

Εὐγοῦχος σπάδων δύναται υἱοθετεῖν και µόγον.
Τοῦτο γὰρ ἀπηγόρευται καστράτοις, καὶ θ.1ιδίαις.
Ὁ γάρ τοι σπάδων δύναται όζαιδοποιῆσαι τάχα.
Porro spadonum et eunuclhorum appellatio inter-
dum gereralis est, qua omne genus eviratozum
continetur. Quare possemus dicere, principem hunc,
etsi vocatur eunuchus, spadonein fuisse, et uxorem
duxisse antequam pars illa corporis funeraretur,
cum qua postea vitam transigebat. Isidorus Orig.,
lib x, tradit eunuchorum quosdam coire, sed ta-
men virtutem in semine nullam esse : Liquorem
enim habent et emittunt, sed ad gignendum inanem
atque invalidum. Possem item alias hujus explica-
tioncs afferre, quas brevitatis gratia omitto.

lbid. Τῶν ἀρχιμαγείρῳ Φαραώ. Pharaonis voca-
bulum non fuisse proprium, sed corumune regum
omnium /Egyptiorum, qui pro dignitate regis eo no
mine tanquam regali utebantur, quemadiiodum et
apud Romanos Augusti, imperatores, tradit Eusebius
ex libris Manethonis sacerdotis /Egyptiorum, ct rur-
sum : Ανέστη δὲ μετ αὐτὸν, Sesostrim scilicet,

bn" Αἴγντπτον Φαραὼ, ὁ xal Ναρεχὼ καλούμε-

voc, Χρατήσας ἔτη, ὥς qaot, πεντῄήχοντα. "Ex τού-
του οἱ ἀπὸ τοῦ γένους αὐτοῦ χαταγόµενοι βασιλεῖς
Φαραὼ προσαγορεύονται. Et Alricanus : Ἔπαι
νεθεῖσαν 06b, uxorem videlicet Abrahe, Ἰγά-
γετο Φαραώ. Οὕτω γὰρ Αἱγύπτιοι τοὺς βασιλεῖς ὀνο
µάζξουσιν ἑρμηνεύουσιν. Expressius Hieronymus lib.
IX Comment. in Ezechielem : Ceterum illud vel

εὔνουν εὐνοῦχον αὑτὸν χαταχρηστικῶς προσειρῆσθαι, p mazime requirendum est, utrum. ipse sit. Pharuo,

$| xai τῷ ὄντι τῶν popluv ἐχτετμημένων ἔχειν ἓν γα-
µετῆς τάξει τὸ γύναιον, ὃ δὴ xa ἐφ᾽ ἡμῶν ἔγνωμεν
ὑπὸ πολλῶν πολλάχις γινόµενον. Et Gennadius : Ei
εὐνοῦχος ὁ Πετεφρῆς, πῶς εὑρίσχεται γυναῖχα ἔχων;
"AX ὁ μὲν Σύρος μιᾷ προσηγορίᾳ τόν τε σπάδοντα
xai «bv πιστὺν ἄνδρα λέγει τοῖς δεσπόταις, ὁ δὲ
Ἑδθραῖος ἀληθῶς εὐνοῦχον, xai τοῦτον ἀπὸ τῆς mi-
στεως, ἐπειδὴ φιλεῖ τὸ τῶν εὐνούχων γένος μάλιστα
πιστεύεσθαι τὰ τιμιώτερα τῶν κτημάτων, val αὐτὴν
τῶν βασιλέων σωτηρἰαν. Καὶ οὐ θαυμαστὸν, ὅπου γε
"A6pakp., xat Ἰσαὰχ, xai Ἰακὼδ χριστοί. Mh ἅπτε-
σθαι γάρ φησι τῶν χριστῶν pou. Λέγεται δὲ χαὶ Ko-
gos ὁ Πέρσης χριστός. Οὕτως ἄρα xat τὴν τοῦ σπά-
ὕοννος ὁ ἀρχιμάγειρος προσητορίαν ἔσχε καὶ τότε
PaTROL. απ. XVIII.

"—

qui in Exodo, et Isaia, ei Jeremia et Ezechiele, et:

in Canticis cantic. nominatur, an alius atque alius ;
videtur mihi non esse unus. Sed apud. /£gyptios hoc
vocabulo demonstrari regiam dignitatem, sicut. et
apud Romanos Casares et Augusti appellantur eo-
rum imperatores a primo Caio Cesare, et α filio
ejus adoptivo Octaviano, qui postea Augustus est no-
minatus ; quemadmodum etiam apud Syros Antiochi,
apud Parthos Arsacide, apud Philistyam Abimelec,
et post Alexandrum in /Egypto reges dicebantur Ριο-
lemcei usque ad Cleopatram, qua sicta apud Actium
4Egyptus Romana est facta provincia. Ergo in pra-
sentiarum adversus unum. quemlibet regem Egypti
sermo fit. Domini. Appellationis hajus causam ita
33

-

1055

LEONIS ALLATII

[I

1026

expressit Joannes Antiochenus, in Archeologia : &a- A fuisse idem peccatum, Lola hac bistoria de nuptiis

pao τινος βασιλέως Αἰγύπτου πολλοὺς τῶν προσ-
οίκων χαταγωνισαμένον, xal τοὺς ληστριχοὺς ἄνδρας
μεταῤῥυθμίσαντος πρὸς τὸ φιλάνθρωπον, xai οἱ λοι-
ποὶ βασιλεῖς Αἰγύπτου εἰς τιμὴν ἐχείνου Φαραὼ Exa-
λοῦντο. Vide item Josephum lib. xvii Antiquitatum,
qui multa de nomine Pharaonis adnotavit, quamvis
quibusdam incompta, falsaque, et jure merito, visa
sint. Alii dixerunt Pharaones dictos quasi Pharo-
nes, à Pharo insula e regione Alexandrie olim
Carpathos dicta, ubi regnavit Proteus ; sed hzc opi-
nio $ua inanitate per se ruit.

Col. 768, lin. 45. Γυναϊκα ὀνόματι. Thamar filiam
fuisse Melchisedech sacerdotis nonnulli existima-
runt, quod Judas in scortatione deprehensam, ut
inferius comburi jussisset, non lapidari. Lex enim
fuit apud Hebrzos, quam postea Moyses repetivit,
ut filia sacerdotis scortata combureretur, czter:e
lapidarentur, Levit. xx et xxi. Sed de Thamar
ejusque gente, conditione et moribus accurate
Philo, lib. De nobilitate : Ταύτην εὐγένειαν οὐ µόνον
θεοφιλεῖς ἄνδρες, ἀλλὰ καὶ γυναῖχες ἐζήλωσαν, ἆπο-
μαθοῦσαι μὲν ἁμαθίαν τὴν σύντροφον περὶ τιμῆς
τῶν χειροχμήτων, παιδευθεῖσαι δὲ περὶ μοναρχίας
ἐπιστήμην, fj μοναρχεῖται ὁ χόσµος. Gápap fjv τῶν
ἀπὺ τῆς Παλαιστίνης Συρἰας γύναιον &v οἰχείᾳ πόλει
τραφὲν πολυθέψ, γεμούσῃ ξοάνων, καὶ ἀγαλμάτων,
xaX συνόλως ἀφιδρυμάτων. Αλλ᾽ ἐπειδὴ χαθάπερ ἐχ
σχότους βαθέος ἑδυνήθη βραχεῖαν αὐγὴν ἀληθείας
ἑνιδεῖν θανάτῳ χινδύνου, πρὸς εὐσέθειαν ηὐτομόλη--
σεν, ὀλίγα φροντίσασα τοῦ ζᾖν, εἰ μὴ µέλλοι χαλῶς
Qv. Τὸ δὲ χαλῶς ἀνέφερεν ἐπ᾽ οὐδὲν ἕτερον ἡ ἐπὶ
τὴν θεραπείαν xal ἰχεσίαν τοῦ ἑνὸς αἰτίου. Καΐτοι
ὀνοὶν ἀδελφοῖς ἁμφοτέροις πονηροῖς ἓν μέρει γηµα-
µένη, χουριδίῳ μὲν τῷ προτέρῳ, τῷ δ' ὕστερον xal
ἔχοντι ἐπιδικασίας νόµῳ, γενεὰν τοῦ προτέρου μὴ
χαταλιπὀόντος, ἀλλ ὅμως, ἀχηλίδωτον διαφυλάξασα
τὸν ἑαυτῆς βίον, ἴσχυσε xal προσηχούσης τοῖς &ya-
θοῖς εὐφημίας ἐπιλαχεῖν, xaX τοῖς μεθ) αὐτὴν ἅπασιν
εὐγενείας ἀρχὴ γενέσθαι. ᾽Αλλ’ αὕτη μὲν εἰ καὶ ἀλλό-
φυλος, ἀλλ᾽ οὖν Ys ἐλευθέρα καὶ ἐξ ἐλευθέρων ἴσως,
xaX οὐκ ἀσήμων.

lbid. Καὶ διὰ πογηρίαν. Quz fuerit hxc malitia
vel iniquitas Her, neque Scriptura expressit, nec
certum aliquid statui potest ob varias auctorum
sententias. Augustinus, lib. xxii contra Faustum,
cap. 84, significat, peccatum ejus fuisse crudelita-
tis et. στίς. Alii conjectarunt, fuisse peccatum
contra naturam, quod admittebat, abutens uxore
extra vas muliebre. Hebraeorum traditio est, 'Tha-
mar fuisse pulcherrimam feminam, eamque perdite
adamatam esse ab Her. Qui quo diutius illibata
ejus pulchritudine frui posset, sciens per gravida-
tiones et partus deflorescere decorem, et venusta-
tem muliebrem, in congrediendo cum Thamar,
effundebat semen extra vas illius, ne gravidari pos-
set. Hanc secutus est Cajetanus, nec videtur ab ea
abhorruisse Joannes Cassianus, collatione8, cap. 11,
4e peccato Onam verba faciens, verisimile enim est

D

Thamar et scortatione Judz prolixe narratur ia
Testamento 13 patriarcharum, cap. 3.

Ibid., lin. 50. Ἐξέχεεν ἐπὶ τῆς. Augustinus,
lib. xxii. contra Faustum, cap. 84, pejorem fuisse
ller, quam Onam ; illum fuisse malignum, et sz-
vum, et peccasse nocendo ; hunc peccasse, prodesse
et juvare nolendo. Pererio oppositum probabilius
videtur, cum Scriptura Her appellet nequam, Onam
vero detestandum, quod rem detestabilem faceret,
quod gravioris criminis nota est. Deinde Onam
exemplo punitionis fraternz noluit resipiscere, nec
deterritus abstinuit, vel a simili, vel a majori pec-
cato. Przterea ler peccavit inordinata libidine de-
lectationis venere:e, Onam maligna invidia fraterni
boni, ne primogenitus suus assignaretur íratri
Suo.

Col. 769, lin. 12. Ὡς δ᾽ dxocreíAac. Historia
hujus perelegantem allegoriam habes apud Philo-
nem, lib. Περὶ φυγάδων, quem vide.

lbid., lin. 55. Tic ἀχράντου Μαρίας. Insulsis-
sini Mahumetani Mariam sanctissimam, et qox
Christum Deum peperit, sororem Moysis et Aare-
nis faciunt. Eutbymius, in Panoplia : Καὶ ὅτι 6 Λό-
γος τοῦ θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, χτιστὰ ἔντα,
εἰσῆλθεν εἰς Μαρίαν τὴν ἁδελφὴν Μωσέως χαὶ λα-
pov, xal ἐγέννησεν αὕτη δίχα σπέρματος Ἰησοῦν
τὸν Χριστὸν, προφήτην, χαὶ δοῦλον γεγονότα τοῦ
θεου. Et in ordine qui servatur super iis qui a
Saracenis ad Christianorum fidem se convertunt :
Αναθεματίζω τὴν τοῦ Μωάμεδ φλναρίαν τὴν λέγου-
σαν, ὅτι ὁ Κύριος xot θεὸς Ἰησοῦς 6 Χριστὺς ἀπὸ
Μαρίας τῆς ἀδελφῖς τοῦ Μωσέως χαὶ ᾿Λαρὼν ἐγεν-
νήθη ἄνευ σπορᾶς ἐκ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ xai τοῦ
Πνεύματος. Quis hanc ἁἀνιστορησίαν somniasset,
nisi Moameth, et pater ejus diabolus? Spatium bis
mille annorum inter Mariam sororem Moysis, et
Mariam quz Christum peperit, intercessit. Nec mi-
nus reprehendendus est Fridericus Sylburgius, qui
notis in Saracenica, de adoratione inuaginum male
sentiens negat adorationem deberi beate Maris vir-
gini, idque locis quibusdam sancti Epiphanit male
ab ipso intellectis. Is enim uti Calvinianz sectze ad-
dictus sparsim in illis notis latenter et subdole ve-
nenum effundit, sicut et superius de sacramente
Eucharisti& egerat et in ipso lumine czecutire, et
palam mendacii posse convinci non veretur; st
dum venena spargat, quz inficiant, parum illi carz
est, si suam in scriptoribus intelligendis inscitiam
patefaciat. Vide ipsum p. 136 et 128. Quod si non
est invertere, transversosque agere Patres et eorum
sententias, quid erit? Hzc ideo adnotavi ut notas
illas caute lector percurrat.

Ibid. Της ἀχράντου. Qua tota pulchra est, nec
ullam admittit omnino maculam. In eam humiles et
devoti, hec quamvis incompta, affectu tamen plena
cecinimus. Quse tibi, lector, φιλοπαρθένῳ non b
grata fore existimamus.

1631
|.

Κρουνοὺς uév ποθ' ἔηχε πυρὸς κατ Ὀλύμπιον
[ἔδραν
Αἴτγη, αἰθερίους ἕῤῥεε καὶ θα.Ίάμους.
940€ δὲ xvJuróoyuérn κατεδθόσκετο, ὅσσα τ' év
| [drpoic
Γαἴα φέρει, δεγδρέοις ὅσσα τε tnAs0as:,
Καὶ πυρὸς jer ἔδεσμα. Λέων φύγε. Φεῦγε ποτητά᾿
doc φεύγω» χρυσοῦ χήδετο καὶ βιότου.

Εἷς δέ τις οἷος dee φἰ.Ίον βάρος ola τοκῆα,
Ἡδ' ἐσάωσε µόρου «.έγμασι δηριόωγ.
Oavya τόὀδ εὐσεδ.ης γεγέτην παῖς ἄργντο, xaióa
Σώζε }γογεὺς, πυρσὸς δ᾽ εἴκαθεν ἱεμένοις.
Πείρατα πᾶσιν ἔχειτο µόρου, xal µοῖρα χραταιὴ,
0ὐδ' ἁ Ἰκὴ χθογίοις, οὐδ' ἁ.λέη τις Env
Ἁντ' ἁἱιτροφροσύγης, σὺ ὃδ ἐκαίνυσο κόμπον

. [ ἀέθρου,
Ὥστε zápoc, Μαρίη. αἱσχρὰ «Ἰέπαδνα χάους.
Κυσσαµένη ὃ ἔτεχες βαρυπήμµογος ἔγδοθι κό-
σμου
Σὸν γενέτη», τῷ πῦρ οὔ σε δάµασσε µόρου.

lI.

Τρι’αχρίης τετάνυστο µέσοις él κεύθεσι γαίης
Σήραγξ, dj πανίκων θωῦτὸν ἔσκεν ὕδωρ.
Ἀμδατὺς ἡμερίοισι, καὶ oic uévoc ἄνφεσιν ἔρπει '
Καὶ £v μηδὲν ἔφυ τῷ πεπέδηγτο θύραι

Αἱῶνος. xal xnpóc ἐπαίτιος ὥρεγε χήρα
Κινομέγοις, αἰὼν ἔπ.Ίετο γισσοµένοις.
Οὕποτε ἠσύχιος πόδας εὔγασε κεχμηκυῖα
. Παρθένος, ἀσπεργὲς δ᾽ εὐαγὲς ὠρθοδάτει.
Μούνη μὴ κ.ινθεῖσα Avypate καχίαισι τοκήων
Οὐδ' ἰδίαις Υῇ καὶ δεσμὸν ἄνυξε µόρου.

Πρώοσα’ ἁχροτάτοισι χίµαιρα Φασή.ιδος at,
Ἐκθρώσκῃσι κάρῃ, καὶ zóAcr ἀμφιπ.]έχει.
Ἡ zxvpóc ἀενάοιο κατ) αἰθέρα δῖαν ἁλαται
Οχεῖα στροφά»ιγξ, οὕποτε δαμγαμένη.
Ὕδασι τὴν ἤψας, xal τη λαυγέστερον αἴθει
Βρεχθεῖσ᾽, ἐσθέσθη δ᾽ ἄχθεῖ θ.1ιδομέγη.
*Ax0oc ἀνιιροσύνγης Μαρίης uáAa tnAÀs «ιάσθη,
Οὐδ᾽ ἐμίηγε θεοῦ εἰκόγα ἁγγοτάτηγν.
Νασμῷ 0 αὖ χαρίτων célac αὔξετο, τὰς πόρε
xpártuop
'A0avároc «€ ἑδίω χηρὸς ἁποτροπίῃ.

Avwuit mthereas 1gnitis fluctibus oras
4Etna olim : traxit flamma per astra globos.
]1gnis ab arboribus quidquid dependet, et una
P'ascebat, quidquid Dedala fundit humus.
Vos trepido [ugistis aves, fugere leones,
Et [ugit nummis el sibi quisque pavens.
Dulce patrem pondus, sed tautum sustulit unus,
Ignibus eluctans eripuitque neci.
Servabat senior, mira pietatis imago,
Tunc natum, et patrem natus ab exitio.
Flamma illis cessere viam. Mors omnibus eque
Et [atum instabat, non erat ulla salus.
Sic scelerum meruere note. Tu robora mortis
Frangis, ut horrendi turpia vincla Chaos.
Namque iuum tristi genitorem regia mundo,
Virgo ferens, dire mortis ab igne vacas.

Trinacrio quondam vastus telluris hiatus
Littore erat, Palicum qua refluebat aqua :
Huc homini penetrare catum, membrisque valenti,
Audebant aditu nil prohibere fores.
Causa necis viteque ibidem; nam stare salubre,
A4 lethale (uit ponere corpus humi.
Lassatum [ulcire latus, gressusque quieti
Tradere non unquam mos tibi, Virgo, fuit.
Sola igitur culpis non inclinata parentum,
Nec propriis, mortis vincula dura fugis.

IN EUSTATHI HEXAEMERON NOTE.

1054
LiT.

Terris Phasi tuis sublimes verberat auras,
Flammigeri lambens astra, Chimera, poli.
Illic eternum volitans per inane fluentum
Ignitum, nullo tempore comprimitur.
Quin fusis augetur aquis, ardetque subinde
Spleundidius, moritur pondere pressum alio. ]
Ab[uit a saneta peccati tabida labes
irgine, nec divinam imbuit effigiem.
Imbribus assiduis donorum lucida adaucta
Gratia, ut immitem vicerit inde necem.
Reliqua hzc nostra una cum Sophronii Hierosolv-
mitani, Sophronii monachi latrosophistze, Elite Syn-
celli, Michaelis Syncelli, Ignatii grammatici dia-
coni, elegantissimis, piissimis et melitissimis car-
minibus, in eamdem Deiparam, aliosque sanctor
carminibus propediem edemus, si ita Deus annuerit,
Col. 772, lin. 10. Ζητητέον δὲ ἡμῖν. Vetus fuit
dubitatio de Christi genealogia ab evangelistis tra-
dita, quanam ratione quem Matthaeus nominat Jacob
parentem Joseph, Lucas appellet Heli; recentiores
nonnulli, inter eos Benedictus Arias Montanus
in Lucz cap. 11 Elscidationibus, Heli eumdem esse
putant et. Joachim dictum. Lucidus de emendatione
temporum idem ait, subditque Joachim hunc fuisse
patrem Virginis, socerum Josephi patremque cjus,
quod. sicut habetur ex Philone generi loco filiorum
haberentur. Africanus tamen apud Eusebium, Hist.
lib. 1, cap. 9, et Nicephorum lib. i, cap. 14, cui
Hieronymus, aliique Patres astipulati sunt, eum
ita determinavit, uterinos fuisse fratres Heli et
Jacob, et cum Heli absque prole discessisset, Jaco-
bum illi semen suscitasse, et genuisse Josephum, cui
natura filius erat, lege vero, Heli; et ita utriusque
filius erat. Ματθὰν ὁ ἀπὸ Σολομῶντος ἐγέννησε τὸν
Ἰαχώθ. Ματθὰν ἀποθανόντος, Μελχὶ ὁ ἀπὸ Νάθαν &x
τῆς αὐτῆς γυναιχὸς ἐγέννησε τὸν "HA. Ὁμομήτριοι
ἄρα ἀδελφοὶ "FDA καὶ Ἰακώθ. Ἡλι ἀτέχνου ἀποθα-
γόντος, ὁ Ἰαχὼθ ἀνέστησεν αὐτῷ σπέρµα γεννῄσας
τὸν Ἰωσὴφ, κατὰ φύσιν μὲν ἑαυτῷ, χατὰ νόµον δὲ τῷ
Ἡλ[. Οὕτως ἀμφοτέρων υἱὸς fv Ἰωσήφ. Huic item
opinioni laudatissimus, et Christianz reipubliea
auspicatissimus Casar Barenius Apparata in An-
nales ecclesiasticos magis tribuit, quam alteri re-
centiorum.
lbid., lin. 51. 'Jdx«6óc τις. Quisnam sit hic

D Jacobus, qui hzec de conceptione, nativitate, et re-

bus gestis beatze Marize Virginis conscripsit, adhuc
hzesito, cum et apud alios videam controversum.
Gesnerus in Bibliotheca, et Joannes Heroldus in
Orthodoxegraphis Jacobo apostolo fratri Domini
cognomento Justo Hierosolymorum episcopo, cui
el Epistola canonica uti genuinus fetus ascribitur,
libellum hunc quem protevangelium appellant a
Guillelmo Postello in linguam Latinam versum, et
cum scholiis Theodori Bibliandri ab Oporino ex.
eussum tribuunt, przter omnem rationem. Baro-
nius in Ápparatu in Annales eccles., Sixtus Senen-
sis, et alii maximz aestimationis viri iuter apocry-
phos rejiciunt multis rationibus, inter eas prsecipua,
quod absurdissimum illud continest, Josephum et

1050

LEONIS ALLATII

1010

Maríam stupri et sacrilegii accusatos ex decreto A pov ἑχώλυσεν ἐντυγχάνειν αὐτοῖς ὥσπερ τῇ δείᾳ

sacerdotum simul fuisse adactos ad bibendum po-
culum redargutionis quo Moyses explorari jussit in-
nocentiam femina de adulterio suspect. Epipha-
nius monachus et presbyter libello de vita beatze
Mariz virginis Jacobum hunc dicit fuisse Judzum,
et iisdem cum Virgine temporibus vixisse : ita enim
de eo pronuntiat : Αλλά xa οἱ ἐπιχειρήσαντες xal
µέρη τινὰ εἰπόντες οὐκ ὀρθοτομήσαντες ἀμφ' Eav-
«ol; γεγόνασι χατήγοροι, οἷοι Ἰάχωδος 'E6patoc, xai
Αφροδισιανὸς Πέρσης, xai ἄλλοι τινὲς, µόνον περὶ
«5g Υενέσέως αὐτῆς εἰπόντες, εὐθέως ἑἐσιώπησαν.
Περὶ δὲ τῆς χοιµήσεως αὐτῆς Ἰωάννης ὁ Θεσσαλο-
νιχεὺς, πολυθρύλλητον ποιησάµενος λόγον , αὐτὸς
ἑαυτὸν ἐπεσχίασε. Καὶ ἕτερος δὲ Ἰωάννης, αὐτὸν

λοιπῇ Γραφῇ. Καὶ ἡμεῖς τὰς περιγραφείσας χρήσεις
ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι µόνον τὴν τῶν ἐγρηγόρων παράδα-
σιν, xal τὴν τῶν γιγάντων ἀσέδειαν, περὶ fic καὶ ὁ
θεῖος Μωῦσῆς µέμνηται, xal ὅτι δι’ αὑτοὺς ὁ χοσµι-
χὸς Υέγονε χαταχλυσμὸς παρεθέµεθα. Bene ilaque
actum cum hoc auctore, cum Eustathius omissis,
el detruncatis iis, quz fucum facere possent, utilis
tantum decerpsit devoto lectori, Virginisque stu-
dioso non incommoda ; quin tanti Patris auctoritas
pondus illi, et auctoritatem addit, pra:cipue cum
nihil sit ex iis, qux hic referuntur, quod vel Ec-
clesie vel ejus auctoritati contrarium sit, imo te-
Stimoniis dictisque aliorum Patrum et historico-
rum omnia sinl consentanea. Eoque libentius inm

θεολόγον ἐπιχρώσας, τότε ψεύδους ἔγχλημα &x' ἑαυ- D. hanc ducor sententiam, cum videam non laudari a

τὸν ἐπεσπάσατο. Ανδρέας δὲ ὁ ἐξ Ἱεροσολύμων,

ἐπίσχοπος Κρήτης, ὀλίγα τινὰ εἰπὼν, xal ὀρθοτο- -

µήσας εἰς ἐγχωμίου τάξιν τὴν διἠγησιν ἔστησεν. Et,
nonnullis interjectis : Αθανάσιος δὲ ὁ ᾽Αλεξανδρείας,
xai Λέων ὁ Ῥώμης, εἰπόντες περὶ αὐτῆς, ὅτι ἔπιθυ-
µίαν ἀνδρὸς ἠγνόησε, καὶ αἱ ἅγιαι πᾶσαι σύνοδοι
ὀρθόδοξοι τὸ αὑτὸ ἐπιμαρτυροῦσιν. Ofov Ἰάχωθος
Ἑθραῖος, τότε παρὼν, xai τὰ περὶ αὐτὴν γράγας,
λέγει, ὅτι, διὰ τὸ γενέσθαι ξένον καὶ παρηλλαγμένον
χατὰ πάντα τὸν τοχετὸν, ΨΦηλαφισθεῖσα ὑπὸ τῆς
µαίας, εὑρέθη παρθένος, ὡς πρὸ τοῦ tÓxou* xol
Ῥουθὶν δὲ ὁ ἱερεὺς τοῦτο ἐπεξεργασάμενος διὰ τῆς
Μαρίας ἐπληροφορήθη. Quidquid tamen sit, illud
verissimum est, scriptum hoc esse antiquum, et
circumcirca apostolorum tempora conscriptum.
Nec dubium, in hoc, sicut et in multis aliis accidit,
ab hzereticis multa fuisse inserta astruenda pro-
prie haereseos causa, veritatisque catholice de-
siruendz. Ideoque ejus lectio nec omnibus permit-
*euda, et quicunque legerint, attente illud percur-
rent, ne que hzretici absurda, δὲ contra divinas
Litteras clam, doloseque disseminant, ipsi tanquam
vera hauriant et genuina, de quibus caute satis et
Georgius Syncellus : Ταῦτα μὲν ἐκ τοῦ πρώτου βι-
θλίου Ἐνὼχ περὶ τῶν ἐγρηγόρων, εἰ xat μὴ τελείως
χρὴ προσέχειν ἀποχρύφοις, μάλιστα τοὺς ἁπλουστέ-
ρους, διά τε τὸ χρυπτά τινα xal ἀτριθῆ τῆς ἔχχλη-
σιαστικῆς παραδόσεως ἔχειν, xal διὰ τὸ νενοθεῦσθαι
αὐτὰ ὑπὸ Ἰουδαίων καὶ αἱρετικῶν. Πλὴν χαὶ ὁ μακά-
ρ.ος Παῦλος σπανίως ἐχρήσατό τισιν ἓξ ἀποχρύφων
χρήσεσιν, ὡς ὅταν φησὶν Ev τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ
Ἐπιστολῇ τὰ € Ὀφθαλμὸς οὐχ εἶἷδς, καὶ οὓς οὐχ ἤχουσε,
xai ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέδη, » καὶ τὰ ἑξῆς
Ἡλία ἀποχρύφων. Καὶ πάλιν ἐν τῇ πρὸς Ταλάτας
ix τῆς Μωῦσέως ἀποχαλύψεως « Οὔτε περιτοµἠ τί
ἐστιν οὔτε ἀχροδυστία, ἀλλὰ χαινὴ χτίσις. » Καὶ ἓν
τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐχ τῶν Ἱερεμίου λεγομένων ἆπο-
χρύφων, « Ἔγειραι, 6 χαθεύδων, xai ἀνάστα ix νε-
χρῶν, xal ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός. » Ταῦτα δὲ ἡμῖν
εἴρηται οὐ πρὸς ἄδειαν τῶν βουλομένων ἁδιαφόρως
ἐντυγχάνειν' μὴ γένοιτοὶ Πολλοὶ γὰρ ἐθλάθησαν iv
πᾶσιν αὐτοῖς πιστεύοντες ' ὅθεν xal ἡ ἁγία τοῦ θεοῦ
Ἐκχλησία, xal ὁ χορὸς τῶν θεοφόρων ἡμῶν Πατέ-

nostro Eustathio tanquam opus Jacobi apostoli,
sed alterius cujusdam, quod clarissime significatur
additione ilia τις, Ἰάχκωθός τις, Jacobus quidam.
Quod si existimasset esse apostoli, nunquam silwis-
set; etl, quod non est minoris momenti, Gregorius
Nyssenus de nativitate Virginis tractans, ex hoe
libello multa mutuatus esse videtur tacito auctoris
nomine, etsi inter apocrypha rejiciat; ejus verba
habentur apud Symeonem Metaphrastem De natisi-
late! et. educatione beatg Marie Virginis : ὐτίχα
γοῦν ὁ θεῖος Γρηγόριος iv τῷ λόγῳ, ὃς εἰς cip
Χριστοῦ γέννησιν αὐτῷ σννετάχθη τοιάδε περὶ ταύ-
της διαλαµθάνει' "Hxovca, λέγων, ἀποχρύφου «wie
ἱστορίας τοιαῦτα παρατιθεµένης τὰ περὶ αὐτῆς διηγἠ-
µατα». Ἐπίσημος fv, etc. Quz pessime ita reddidit in-
terpres : Audiei arcanam, et occultam quamdam histo-
riam tales de ea prodentem narrationes, nec enia ἀπό-
χρυφος in historiis, arcana, et occulta historia
est. Puto hunc esse Jacobum cujus meminit Ori-
genes horn. 15 in Mattheum.

Col. 772, lin. 51. Ἐν ταῖς gvAatc. De hoc vide
Juannem Damascenum, De fide orihod. lib. iv,
capit. 15; Epiphanium, hzres. 78, adversus Anti-
dicomarianitas; et hzres. 9, adversus Collyri-
dianos.

lbid., lin. 22. "Αγ δρα π.λοὐσιον. Joschim Patrem
Virginis et divitem, et sobolis expertem maximo cum
dolore ad Deum confugisse ita narrat Gregorius Nys-

D senus, orationed., Ἐπίσημος ἣν ἓν τῇ κατὰ vópov &xp:-

θεῖ πολιτείᾳ, xal γνώριμος ἐν τοῖς χαλλίστοις ὁ τῆς Παρ-
θένου πατὴρ, ἅπαις δὲ χατεγήρα τὸν βίον, ὅτι αὐτῷ
πρὸς τεχνογονίαν οὐκ ἐπιτηδείως εἶχεν ἡ σύνοιχος.
"Hv δέ τις ἐκ τοῦ νόµου τιμὴ ταῖς µητράσιν, fc €
μετεῖχον οἱ ἄγονοι. Μ.μεῖται τοίνυν xat αὐτὴ τὰ περὶ
τῆς μητρὸς τοῦ Σαμουἡλ διηγήµατα, xal ἑντὸς τοῦ
ναοῦ ἁγίων Ὑινοµένη, ἱκέτης Υίνεται τοῦ Θεοῦ μὲ
ἔξω πεσεῖν τῆς Ex τῶν νόµων εὐλογίας, ἑξαμαρτά-
νουσα περὶ τὸν νόµον οὐδέν ' γενέσθαι δὲ µήτηρ ααὶ
ἀφιερῶσαι θεῷ τὸ τιχτόµενον. Vide Epiphanium Dv
laudibus beate Marie Virginis, Andream Csss-
rienseiu, Germanum, et alios.

! Col. 775, liu. 19. Καὶ γγοὺς τὴν Tvraixa. Ex
his refellitur Collyridianorum .error, qui Dei Gesi-

1013

LEONIS ALLATII

1044

πατριᾶς τῇ Παρθένῳ, xat μνηστεύει χατὰ συμδουλὴν Α δυναστευόµενος, ὡς ἐν τῇ δυνάμει αὑτοῦ εἶναι χαινἠν

τῶν ἱερέων ἑαυτῷ τὴν παῖΐδα. Ἡ δὲ συνάφεια µέχρι
µνηστείας ἣν. Τότε μυσταγωχεῖται παρὰ τοῦ Ta-
6ρι]λ ἡ Παρθένος. Non dissimilia habet Epiphanius
adversus Antidicomarianitas, et alibi.

Cu1.775, lin. 55. Kal κατα.1ιπών. Alii rem hanc ita
narrant. Desponsata Virgo parentibus redditur, qui
eam domum reducant, et quz ad futuras nuptias
sunt necessaria praparent. Erant sponsalia ejus-
modi apud Hebreos, non minoris momenti quam
ipse nuptie, ut auctor est Philo, si quidem in so-
lemni amicorum conventu mariti uxorisque no-
mina scribebantur in tabulis, et si quid sponsa in
domo paterna inanens deliquissel, asque plecteba-
tur, ac nupta; ut lapidibus obrueretur, si adulterii
rea inventa esset. Mariam autem nuntium ab angelo
suscepisse, dum adhuc maneret in domo paterna,

Col. 716, lin. 3. "Ex οἷς καὶ τόν. Similia de causa
necis Zachariz leguntur apud Petrum episcopum
Alexandrinum e$ martyrem in suis Regulis eccle-
siaslicis, quas recepit atque probavit sexta syno-
dus, cap. 8, apud Theodorum Balsamonem.

Ibid., lin. 31. Οὐκ εἶδον, εἰ μὴ τὸ al. Tertullia-
nus, in Scorpiaco, cap. 8 : Zacharias intra altare
et edem trucidatur, perennes cruoris sui maculas
silicibus assignans ; et Baronius scribit, se aliquan-
do incidisse in antiquum codicein manu scriptum
positum in biblietheca Vaticana De peregrinatione
ad loca sancta : in quo eadem de Zachariz san-
quine lapidibus templi indelebili nota inhzrente,
certa fide consignata erant. ltinerarium item Bur-
degalense : In marmore ante aram sanguinem Ζα--
charie, ibi dicas hodie (usum, eliam parent vestigia
militun, qui eum trucidarunt in lotam aream utpote
in cera fixum esse. Hippolytus Thebanus in Chronico
aliter de morte Zacharix; ait enim eum, dum sacris
eperaretur demore lapidibus jactis trucidatum fuisse,
corporeque rapiato in valle Josaphat suspensum :
Ἑν γὰρ τῷ ἱερατεύειν αὐτὸν κανὰ τὸ εἰωθὸς αὐτῷ
λιθοδολήσαντες αὐτὸν, xal χροταφήπαντες ἀπέχτει-
ναν΄ καὶ σύραντες ἐχρέμασαν αὐτὸν εἰς τὴν χοιλάδα
τοῦ Ἰωσαφάτ. Hieronymus hoc simplicitati creden-
tium potius tribuit, quam veritati historie ín Mat-
thei xxii : Simpliciores fratres inter ruinas templi,

γέννησιν δημιουργΏσαι, Ἶτις τὴν γενομένην μητέρα sb
εἶναι παρθένον οὐχ ἀφαιρήσεται. Διὰ τοῦτο αὐτὴν
οὐχ ἀπέχρινε τῷ ναῷ τοῦ χώρου τῶν παρθένων. Ἡν
δὲ ὁ τόπος οὗτος τὸ μεταξὺ τοῦ ναοῦ xal θυσιαστη-
plou διάστηµα. Ἐπειδὴ οὖν χουον βασιλέα τῆς χτί.
σεως εἰς γέννησιν ἀνθρωπίνην οἰχονομιχῶς προελθεῖν,
qó6o τὸ μὴ γενέσθαι βασιλεῖ ὑποχείριοι, τὸν µαρ-
τυροῦντα ταῦτα περὶ τοῦ τόχου διαχειρίκονταε, πρὸς
αὐτῷ θυσιαστηρίῳ τὸν ἱερέα ἱερουργήσαντες. Ea-
dem habet Origenes, in Matth. tract. 26, Grego-
rius Nyssenus, Basilius et alii. Et de eo intelligit
Hieronymus in Matth. cap. xxii, libr. 1v : Alii Zacha-
riam pulrem Joannis intelligi volunt ex quibusdam
Apocryphorum somniis approbantes, quod propterea
occisus sit, quia Salvatoris predicaverit adventum.
Hoc quia de Scripturis non habet auctoritatem. ea-
dem facilitate contemnitur, qua probatur. Consule
preterea Epiphanium, De wit. et inter. Prophet,
cap. 25.

Jbid., lin. 50. Διακρίγας ὀνείρατα. Justinus,
Bistor. libr. xxxvi: Minimus etate inter fratres 4..-
seph fuit : cujus excellens ingenium veriti frarres,
clam interceptum peregrinis mercatoribus sepdiss-
runt. Α quibus deporialus est in /£gyptum ; cum mae
gicas ibi artes. solerti ingenio percepisset, brevi ipsi
regi percharus [uit. Nam εἰ prodigiorum sagaecissi-
mus erat, εἰ somniorum primus intelligentiam condi-
dit, nihilque divini juris humanique ei incognitum s$i-
debatur ; adeo ut eiiam sterilitatem agrorum ante
multos annos providerit ; perissetque omnis /Egyptus
fame nisi monitu ejus rex edicto servari per multos
annos (ruges jussisset ; tantaque experimenta ejus
fuerunt, ut non ab homine, sed a Deo responsa dari
viderentur. Sed quid aliud ab homine a fide Chri-
stiana alieno fideique lumine destituto exspectan-
dum erat, quam prodigia divina virtute, impwnlst-
que peracta in humanas superstitiones illusionesque
dxzmonum referre? Fatetur tamen ipse veritatem,
veritalis ignarus. O vim veritatis rationis humanz
asseclam! quod erat divine potentiz tribuit invi-
tus. Alii aliis somniorum interpretationes ascri-
bunt : Philo Biblicus Abrahamo; Plinius lib. wi,
Amphitrioni Deucalionis filio; Clemens Alexandri-

el altaris, sive in portarum exitibus, qui Siloem du- p nus Termisssis populis Lyciz.

cunt, rubra saxa monstrantes, Zacharig sanguine
putant esse polluta. Non condemnamus errorem, qui
de odio Judaeorum et fidei pietate descendit.

lbid., lin. 58. "A44n δέ τις ἱστορία. Cyrillus
Alexandrinus, adversus Anthropomorphitas : Οὗτος
τοίνυν ὁ τῷ προφητικῷ Πνεύματι πρὸς τὴν τῶν xpu-
πτῶν γνῶσιν χειραγωγούµενος, "0b μυστήριον τῆς παρ-
δενίας ἐπὶ τοῦ ἀφθόρου τόχου χατανοῄσας, οὐ xav-
έχρινε τῷ ναῷ τοῦ τοῖς παρθένοις κατὰ τὸν vóuov
ἀποχεχληρωμένου τόπου τὴν πάναγνον μητέρα Ou
δάσχων τοὺς Ἰουδαίους, ὅτι ὁ τῶν ὅλων δημιουργὸς
xaX βασιλεὺς πάσης χτίσεως ὑποχείριον ἔχει ἑαυτῷ
μετὰ πάντων τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, τῷ ἰδίῳ θελἠ-
W«7 πρὸς τὸ δοχκοῦν ἄγων, οὐχ αὐτὸς ὑπὸ ταύτης

Col. 777, lin. 35. Πρότερο» ἕκαστον. Verba
postrema Jacobi ad filios in vicina morte dicta
usus obtinuit ut benedictiones vocarentur. Verum
Ambrosius, lib. De benedict. patriarch., et Ruffinus,
lib. ejusdem tituli; et Theodoretus, quzst. ult. in
Genes., non benedictiones illas, sed potius prophe-
tias non sine ratione appellant.

Ibid., lin. 55. Kal τὴν μὲν eb Ιογίαν. Hierony-
mus, Question. Hebraicis in Genes., verba Jacobi ita
explicat : Tu, Ruben, es primogenitus meus, major in
liberis, εἰ sedebas juxta ordinem nativitatis tue, et
hereditatem, qug primogenitis jure debebatur, sacer-
dotium scilicet et regnum accipere debebas. hoc qsi-
dem in portando onere, et prevalido robors demcu-

1047

LEONIS ALLATII!

1048

145, secundum, zdificare urbes Pithom, et Hames- A σόµενον ἅπωθεν ἑστῶσα τοῦ παιδὺς d) ἁδελφή. Ese-

ses, tertium Nilum in fossas deducere ad irrigan-
duin singulorum agros, et prata, fossasque aggeri-
bus cingere. Josephus insanas substructiones Py-
ramidum tribuit Hebrazis. Artapanus : Τοῦτον &à τοῖς
'Toubalotc φαύλως προσφέρεσθαι' xal πρῶτον μὲν
τὴν Κεσσὰν οἰχοδομῆσαι, τό τε Er αὐτῇ ἱερὸν xa0-
ιδρύσασθαι, εἶτα τὸν ἐν Ἡλιουπόλει vabv χατασχευά-
σα.. Cyrillus Glaphyrorum ín Εαοά. lib. 1: 0 δὲ δὴ
χαχοῦσθαι τρόπος ἣν ὁ ἐπὶ σκαπάναις ἱδρὼς, πλιν-
θουργία μαχρὰ xaX ἅμισθος xat μὴν xal τὸ ἀναδεί-
µασθαι πόλεις ὀχυρὰς τῷ Φαραὼ, τουτέστι πεπυρ-
γωµένας, ἡ οὕτως εὑρείας καὶ μαχρὰς, ὡς χομιδὴ
ταῖς ἄλλαις εἶναι δαχεῖν, διὰ πληθὺν δηλονότι τῶν
ἐνφχηχότων. Πειθὼ ἂξ ἦσαν xav 'Ῥαμεστσῆ, καὶ ἄλλαι

πόλεις. Tandem eos servisse in omni famulatu com- B

perimus in operibus terrz.

Cul. 780, lin. 81. Kal τὰ παρ) abcotc.Similia habent
Josephus, Philo, et alii. Item Ezechielus apud Eu-
sebium :

΄Επειτα κηρύσσει μὲν 'Efpalor γένει
1ἀρσενιχὰ ῥίπτειν ποταμὸν ἐς βαθύῤῥοογ.

lbid., lin. 35. 'A6paàp ὀνόματι. Hebraice, et in
Bibliis Latinis Amram legitur. Grzeci suz orthogra-
phi: canone Αμθράμ scripserunt, et alii postea sua-
viori sono ᾿Αθραάμ ; ita Demetrius apud Eusebium,
De preparatione, lib. 1x ; Epiphanius, qui ut eum dis-
tinguat ab Abraam patriarcha ᾿Αθραὰμ ἔσχατον eum
appellat in Áncyroto : Καὰθ δὲ μετὰ τὴν εἰς Αἴγυ-
πτον κάθοδον bv τῷ ἐξηχοστῷ πέμπτῳ αὐτοῦ ἔτει
γεννᾷ τὸν πατέρα Μωσέως ᾿Αδραάμ. Γίνονται τοίνυν
ἀπὸ νοῦ πρώτου ᾿Αθραὰμ τοῦ ἑθδομηχοστοῦ αὐτοῦ
πέμπτου ἔτους ἕως τῆς γενέσεως τοῦ ἐἑσχάτον ᾿Λθραὰμ
ἕτη σπ; quod ita separavit, quia idem utriusque
yomen videbatur.

lbid. l'vxaixa τήν. Non filiam, sed neptem Levi ;
s»on amitam, sed consobrinam Amram. Nugatur
crgo Calvinus, cum Moysem incestuoso matrimonio
prognatum esse aflirmat, sicut et impudentissime
parentes ferin:e immanitatis ob prolis similem
expositionem criminatur.

lbid., lin. 57. Kal ἔχρυπτεν. Philo, De vita Μου-
εἰς; Γεννηθεὶς οὖν ὁ παῖς εὐθὺς ὄψιν ἑνέφηνεν ἁστειο-
τέραν ἡ xav' ἰδιώτην, ὡς καὶ τῶν τοῦ τυράννου χη-

ρυγµάτων’ Eg' ὅσον οἷόν νε fiv, τοὺς γονεῖς ἁλογῆσαι. D

Τρεῖς γοῦν φασι μῆνας ἑφεξῆς οἴχοι γαλακτοτροφη-
vat λανθάνοντα τοὺς πολλούς. Clemens Alexandri-
nus, Stiromat. lib. 1, Εὐπατρίδην δὲ τὸν παΐδα ὄντα
sott; ἑφεςῆς χρύπτοντες ἕτρεφον μῖνας οἱ γονεῖς,
νιχώσης τῆς φυσικῆς εὐνοίας τὴν τυθαννικὴν ὠμό-
τητα. Ezechielus apud eumdem, et Eusebium :

'Evrav0a µήτηρ ἡ cexovc" ἔκρυπτέ us
Τρεῖς unvac, ὡς £gacxev. —

Ibid., lin. 38. Ὡς δὲ εἶδε τόν. Clemens Alexan-

drinus, Δείσαντες δὲ ὕστερον μὴ συναπόλωνται τῷ.

«ταιδὶ, Ex βίδλου τῆς ἐπιχωρίου σχεῦός τι ποιησάµε-
vot, τὸν παῖδα ἐνθέμενοι ἐχτιθέασι παρὰ τὰς ὄχθας
τοῦ ποταμοῦ ἑλώδους ὄντος. Ἐπετίρει δὲ τὸ ἀποδη-

chielus... Οὐ λαθοῦσα δὲ

Ὑπεξέθηκε. κόσμον ἁμφιθεῖσά uot

Παρ’ ἄχρα ποταµοῦ «ἰάσιον εἰς &Aoc βαθύ.

Μαριὰμ ὃ' ἁδε.φρή µου xacoacever zéJAac.
Fusius Ίο omnia Philo.

lbid., liu. 44. Καὶ ἡ θυγάτηρ τοῦ Φα. Eadem le-
guntur apud Ezechielum, Philonem, Josephum, Cle
mentem Alexandrinum, et alios.

Ibid., liu. 44. ᾽Αποροῦσαπαιδός. Artapanus : Τοῦ-
τον δὲ γεννησαιθυγατέρα Μέρῥιν, ἣν Χενεφρῆτινι χατ-
εγγυῆσαι, τῶν ὑπὲρ Μέμφιν τόπων βασιλεύοντι. Πολ-
λοὺς γὰρ τότε τῆς Αἰγύπτου βασιλεύειν. Ταὐτηνδὲ στεί-
pav ὑπάρχουσαν ὑποθαλέσθαι τινὸς τῶν Ἰουδαίων καν»
δίον. 1 οὔτοδὲ Μώῦσον ὀνομάσαι , ὑπὸ δὲ τῶν Ἑλλήνων
αὐτὸν ἀνδρωθέντα Μουσαῖον προσαγορευθῆναι. Γενέ-
σθαι δὲ τὸν Μώῦσον τοῦτον Ὀρφέως διδάσχαλον. Mirum ΄
οδί, ut auctor iste in referenda Hebrzorum histo-
ria czcutiat, jnconcinnaque scribat ; et ausim di-
cere, quot verba, tot eum errores commisisse. Eo-
rum correctio ex divinis litteris in promptu est ; aee
plus Ártapano sanior Justinus historicus, ornii
susque deque;transversa agit, quze ne saepius re-
petere cogeremur, hic semel transcripsimus : Filius
Josephi Moyses fuit, quem preter paterne scientia
hereditatem, etiam forme pulchritudo commendabat,
Sed ,Egyptii cum scabiem εἰ vitiliginem peteren-
tur, response. moniti, eum cum egris, ne pestis ad
plures serperet, terminis /Egypti pellunt. Duz igitur

C exsulum factus, sacra .Egypliorum furto. absrulit :

que repetentes. armis /Egyptii, domum redire tem-
pestatibus compulsi sunt. ltaque Moyses Damascena
antiqua patria repelita montem Synam occupat : qv?
septem dierum jejunio per deserta Arabie cum popule
suo [atigatus, cum. tandem venissel, septimum diem
more geniis Sabbatum appellatum ἐπ omne avum
jejunio sacravit ; quoniam illa dies (amem illis, erro-
remque finierat. Et quoniam metu contagionis pulso st
ab Egypto meminerant, ne eadem causa invisi apud
incolas forent, caverunt ne cum peregrinis communica-
rent ; quod ex causa factum paulatim in discipliuam
seligionemque convertit. Quod hic Justinus de viti-
ligine. refert, nonnulli etiam alii gentium scripto-
res. Ptolemzus Hephzstio, lib. v de nova historia,
apud Photium in Bibliotheca : Ὅτι φλυαρῶν οὕτας
ὁ μυθογράφος Μωσῆς, φησὶν, ὁ τῶν 'E6paiov vopo-
θέτης Άλφα ἐχαλεῖτο διὰ vb ἀλφοὺς ἔχειν ἐπὶ τοῦ
σώματος" εἰ Helladius Besantinous in Chrestoma-
thia : "Oct φλυαρεῖ καὶ οὗτος τὸν Μωσῆν "Άλφα xe-
λεῖσθαι, διότι ἀλφοῖς τὸ σῶμα χατάστικτος Ἶν' et ad
dictum suum Philonem testem adhibet. Quod ta-
men apud Philonem neque in tribus De rita Moysis
libris, neque alibi legi observavit David Heschelius
Adnotationibus in Photium. Sed minime dubitarem,
Heladium alium a Philone Judeo cujus scripta
adhuc exstant, testem adbibuisse ; οἱ fortasse eum,
qui de Hierosolyma carmine heroico scripsit, quema
item laudat Alexander Polybistor apud Eusebium,
De preparatione lib. ix, vel eam Philonem bibligum

1049

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTE.

1050

bístoricum, quod verisimilius duco. Sed gentilium A δὲ στρατηγοὺς τοὺς προκαθεδουµένους τῆς χώρας,

historicorum fabulas, et nygamenta sacra Scriptura
vefellit, reique veritatem aperit.

Col. 780, lin. 44 Kal zo. Adc.Moysem mammam non
externam, sed gentilem admisisse scrilit Josephus,
lib. Ἡ Antiquitatum, cap. 9, non dissimilia habet
Ezechielus, Philo, Clemens Alexandrinus.

lbid., lin. 51. 'Axópo0érra. De nomine Moysis
primaque ejus radice ita Clemens Alexandrinus :
Εἶτα τίθεται τῷ παιδίῳ ὄνομα dj Bac; Μωῦσην
ἑτύμως, διὰ τὸ ἐξ ὕδατος ἀνελέσθαι αὐτό. Τὸ γὰρ
ὕδωρ μῶῦ ὀνομάξουσιν Αἰγύπτιοι, εἰς ὃ ἐχτέθειται
τεθνηζόμενος. Καὶ γάρ τοι Μωῦσην τὸν ἀποπνεύσαντα
τῷ ὕδατι προσαγορεύουσιν. Ezechielus:

ὄνομα δὲ Μωσην ὠνόμαξε, τοῦ χάριν

"Yypac ἀφεῖλεν ποταµίας ἀπ᾽ όνος.
Philo De vita Moysis : Εἶτα δίδωσιν ὄνομα θεµένη
ἹΜωσῆν ἑτύμως, διὰ τὸ ἐχ τοῦ ὕδατος αὐτὸν ἀνελέ-
σθαι. Τὸ yxp ὕδωρ μῶς ὀνομάζουσιν Αἰγύπτιοι. Jo-
sephus, Αποκ, lib. 1: Καὶ αὐτῷ τὴν ἐπίχλησιν
φαύτην χατὰ tb συμθεθηχὸς ἔθετο εἰς τὸν ποταμὺν
ἐμπεσόντι. Τὸ γὰρ ὕδωρ μῶ Αἰγύπτιοι χαλοῦσι, ὕσης
δὲ τοὺς ἐς ὕδατος σωθέντας. Συνθέντες οὖν ἐξ άμφο-
τέρων τὴν προσηγορίαν αὐτῷ ταύτην τίθενται. Pro-
copius, Rabanus, et alii eamdem hujus nominis im-
positionis rationem tradunt. Cornelius a Lapide
nomen id non esse /Egyptium, sed Hebrzum affir-
mat, aliar:que nominis causam affert, ex Hebrea
nominum radice.

lbid., lio. 55. 'ExdAovx δὲ. Aliter Clemens
Alexandrinus, lib. 1 Strom. : Δηλον οὖν, ὡς ἐν τῷ ἔμ-
προσθεν χρόνῳ περιτμηθέντιτῷ παιδίῳ οἱ γονεῖς ἔθεντο
ὄνομά τι * ἐκαλεῖτο δὲ Ἰωαχείμ. Ἔσχε δὲ χαὶ τρίτων
ὄνομα £v οὐρανῷ μετὰ τὴν ἀνάληψιν, ὥς φασιν οἱ μύ-
σται, Μελχίς.

Ibid., lin. 56. "Hv δὲ ἀστεῖος. Philo: Eovevt xat
ἀστεῖον ὁ-ρθῃναι. Τελειότερον 65 τῆς ἡλιχίας ἰδοῦσα,
xàx τῆς ὄγεως ἔτι μᾶλλον ἡ πρότερον σπάσασα,
εὐνοίας υἱὸν πο'εῖται, τὰ περὶ τὸν ὄγχον τῆς γαστρὸς
«εχνάσασα πρότερον, ἵνα γνήσιος, ἀλλὰ pij ὑποθο-
λιμαῖος νομισθῃ. Πάντα δὲ ἐξευμαρίζει θεὸὺς ἃ ἂν
θελήσῃ, xaX τὰ δυσχατόρθωτα. Ejus proprietates et
lineamenta ita expressit Artapanus apud Eusebium,
De praeparatione lib. 1x : Γεγονέναι δέ φησι τὸν Μώῦσον

οὓς δὴ πλευνεχτεῖν ἐπιφανῶς χατὰ τὰς µάχας. Λέχειν
66 φησιν Ἡλιουπολίτας γενέσθαι τὸν πόλεµον τοῦτον
ἕτη δέχα.

lbid., lin. 53. Ὅπως αὐτὸν σερατηγόὀν. Per ho-
norem a se procul ablegare quem quis reformidat,
pluribus exemplis omnes historici confirmarunt ;
quorum maguum numerum in unum congessit Ja-
nus Gruterus in secunda parte prolixiorum com-
mentariorum in Taciti insigniora loca in illud in
lib. xi Annalium : Amoliri jucenem specie honoris
statuit.

[bid., lin. 46. Κιδωτοὺς zAsxtdc. Totum hoc
Moysis stratagema iia enarrat Josephus : Ἔνθα τῆς
αὐτοῦ συνέσεως θαυμαστὴν ἐπίδειξιν ἑποιβσατο. Της
γὰρ γῆς χαλεπῆς οὔσης ὁδευθῆναι διὰ πλῆθος ἐρπι-
τῶν, (παμφορωτάτη γάρ ἐστιν, ὡς xal τὰ παρ᾽ ἄλλοις
τούτων οὐχ ὄντα µόνη τρέφειν, δυνάμει τε χαὶ xaxa
τῷ τῆς ὄγεως ἀσυνήθει διαφέροντα. Τινὰ δὲ αὐτῶν
ἐστι xal πετεινὰ, ὡς λαθόντα μὲν àmb γῆς χαχουρ.
χεῖν, καὶ μὴ προϊδομένους ἁδιχεῖν ὑπερπετῃ γινό-
μενα ") νοεῖ πρὸς ἀσφάλειαν χαὶ ἀθλαθῃ πορείαν τοῦ
στρατεύματος στρατήγηµα θαυμαστόν. Πλέγματα
γὰρ ἐμφερῃ χιθωτοῖς ἐκ βίθλου χατασχευάσας, xal
πληρώσας ἴδεων, ἑχόμιξε. Πολεμιώτατον δ ἑστὶν
ὄφεσι τοῦτο τὸ ζῶον. Φεύγουσί τε γὰρ ἑπερχομένσς,
xal ἀφιστάμενοι χαθάπερ ὑπ ἑλάφων ἁρταξόμενοι
χατατίνοντα!ι. Χειροίθεις δ᾽ εἰσὶν αἱ ἴδεις, xaX πρὸς
µόνον τὸ τῶν ὄφεων γένος ἄγριοι. Καὶ περὶ μὲν τού-
των παρίηµι νῦν γράφειν, οὐχ ἀγνοούντων τῶν Ἑλλή-
vtov τῆς ἴδιδος τὸ εἶδος. Ὡς οὖν εἰς τὴν γην ἑνέδαλε
τὴν θηροτρόφον, ταύταις ἀπεμάχετο την τῶν épre-
τὼν φύσιν, ἑἐπαφεὶς αὐτοῖς, xal προπολεμούσαις
χρώμενος. Τοῦτον οὖν ὁδεύσας τὸν τρόπον, οὐδὲ προ-
μαθοῦσι παρῖν τοῖς Αἰθίοψι" xal συμθαλὼν αὐτοῖς
χρατεῖ τῇ µάχη, xal τῶν ἑἐλπίδων ἃς εἶχον ἐπὶ τοὺς
Αἱγυπτίους ἀφαιρεῖται ' τάς τε πόλεις αὐτῶν ἑπῄει
χαταστρεφόµενος, xa φόνος πολὺς τῶν Αἰθιόπ.υ
ἑπράττετο. Καὶ τῆς διὰ Μωῦσην εὐπραγίας Ὑευσά«
µενον τὸ τῶν Αἰγυπτίων στράτευµα πονεῖν obx Éxa-
μνεν, ὡς περὶ ἀνδραποδισμοῦ καὶ παντελοῦς ἀναστά»
σεως τὸν χίνδυνον εἶναι τοῖς Αἰθίονιν. Meminit item
Artapanus : Τοὺς οὖν περὶ τὸν Μώῦσον διὰ τὸ µέγε-
θος τῆς στρατιᾶς πόλιν ἂν τούτῳ κχτίσαι τῷ τόπῳ,

μα»ρὸν, πυῤῥαχη, πολιὸν, χοµήτην, ἀξιωματιχόν. D xa τὴν ἴδιν v αὐτῇ χαθιερῶσαι, διὰ τὸ ταύτην τὰ

Col. 781, lin. 1. Προσάγει αὑτόν. Hac eadem
lisdem fere verbis leguntur apud Josephum, Anti-
quit. lib. ;, cap. 5, quem consule.

Jbid., lin. 25. Αἰθιοπες δὲ οἱ. De hac Mosaica
expeditione adversus A&thiopas praeter Josephum
ita Artapanus : Kai ποτε τῶν Αἰθιόπων ἔπιστρατευ-
δαμένων τῇ Αἰγύπτῳ, τὸν Χεγεφρῆν, ὑπολαθόντα εὖ-
βηχέναι καιρὸν εὔθετον, πἐµψαι τὸν Μώῦσον ἐπ᾽ αὐ-
τοὺς στρατηγὸν μετὰ δυνάµεως. Τὸ δὲ τῶν συγγενῶν
αὐτῷ συστῆσαι πλῆθος, ὑπολαθόντα ῥᾳδίως αὐτὸν διὰ
“ἣν τῶν στρατιωτῶν ἀσθένειαν ὑπὸ τῶν πολεμίων
ἀναιρεθήσεσθαι. Ίὸν δὲ Μώῦσον, ἑλθόντα ἐπὶ «bv
Ἑρμουπολίτην ὀνομαζόμενον νομὸν, ἔχοντα περὶ δέχα
µυριάδας γεωργῶν, αὑτοῦ καταστρατεῦσαι, Πέμφαι

βλάπτοντα τοὺς ἀνθρώπους ἀναιρεῖν ' προσαγορεῦσαι
δὲ αὑτὴν Ἑρμοῦ πόλιν. Hincavis hac sacra ϱΡΥ-
ptiis. llerodotus. Sed de hac nonnulla superius.

]bid., lin. 56. "Hx γὸρ αὐτῶν. Omnia hzc ha-
bentur fusius apud Josephum, qui nec Tharmis re-
gine perditum amorem in Moysem silentio przter-
it, ex quibus sua videntur mutuati Greci fabula«
tores qua de Scylla et aliis narrant.

Col. 784, lin. 15. Οὕτω γὰρ ὑπό. Quenam Moy.
ses doceret /Egyptios indicat Strabo, lib. xvi: Non
recte. sentire, qui besliarum, ac pecorum imagines.
Deo tribuerunt, itemque Afros, et Gra:cos qui diie
hominum figuram affingerent. Id vero solum, esse
Deum, quod nos, et terram, ac mare continet ; quod

1051

LEONIS ALLATII

1052

calum, et mundum et rerum omnium naturam appel- A φησι πρῶτον σηφὸν γενέσθαι, xai γραμματικΏν πρῶ-

lamus, cujus profecto imaginem nemo sana mentis
Alicujus earum rerum, qug penes nos. sunt, similem
audeat effingere. Proinde omnisimulacrorum effictione
repudiata, dignum ei templum, ac delubrum consti-
Iwendum, ac sine aliqua figura colendum. Qui caste,
ac jusie vivunt, eis bona somnia offerri : debere ita-
que, et pro se, et pro aliis eos dormire in templo, et
a Deo subinde aliquid boni, atque indicii exspectare,
ceteris nihil sperandum.

Col. 784, lin. 18. ᾿Ετιμᾶτο δὲ xal. Οὕτω δὴ τοὺς
Αἰθίοπας, καίπερ ὄντας πολεµίους, στἐρξαιτὸν Μώῦ-
σον, ὥστε xal τὴν περιτομὴν τῶν αἰδοίων παρ᾽ ἐχεί-
νου μαθεῖν. Οὐ µόνον δὲ τούτους ἀλλὰ χαὶ τοὺς ἱερεῖς
ἅπαντας. Verba sunt Artapani; hunc circumcisio-

τον τοῖς Ἰουδαίοις παραδοῦναι, xal παρὰ Ἰουδαίων
Φοίνικας παραλαθεῖν, Ἕλληνας δὲ παρὰ oix.
His non consentit Joannes Antiochenus in Arckee-
logia : "Ἔτι τῶν δώδεχα πατριαρχῶν ἣν "Hotoboc, ὃς
τὰ ᾿Λσσυρίων γράμματα εἰς Ἑλλάδα γλῶσσαν µετ-
έβαλεν. lllud vero, litteras primum a Moyse Judsis
traditas non probat Augustinus, lib. xvii De cisi-
tate Dei, cap. 59; censet enim, quemadmodum lia-
guam ita et litteras, ante Moysem fuisse, et ex his
qux superius ex Josepho De antiquit. lib. s, attuli-
mus de columnis, altera lapidea, altera lateritia, in
quibus nepotes Seth ante illuvionem illam totius
orbis scientiam rerum celestium ab ipsis inven-
tam, litleris insculptam, consignatamque relique-

nis modum mire amplexi sunt, ita ut etiam ac- D runt, satis confirmatur Augustini opinio. Sic item

cepto Christianismo przputia ad hanc usque diem
ponant ; quod ex antiqua ejus gentis consuetudine
facere ipsos sine Judaigmi superstitione testatur
Josephus Sealiger, lib. vit De emend, temp., p. 640,
Απ propter hoc et a gentilismi superstitione im-
munes? Scaliger.

lbid , lin. 92. Ἔτι δὲ καὶ τήν. Qus de divisione
JEgypti Eustathius Moysi tribuit videtur tribuere
Josepho Alexander Polyhistor ex Artapano : Ἑλθόντα
δὲ αὐτὸν εἰς τὴν Αἴγυπτον, χαὶ συσταθέντα τῷ βα-
σιλεῖ διοικητὴν τῆς ὅλης γενέσθαι χώρας, χαὶ πρό-
τερον ἀτάχτως τῶν Αἰγυπτίων γεωμορούντων, διὰ τὸ
τὴν χώραν ἁδιαίρετον elvat, χαὶ τῶν ἑλασσόνων ὑπὸ
τῶν κρεισσόνων ἁδικουμένων, τοῦτον πρῶτον τὴν τε
γῆν διελεῖν, χαὶ ὅροις δ.ασηµήνασθαι, χαὶ τὴν πολ-
hv χερσενομένην γεωργήσιμµον ἀποτελέσαι, xal τινας
τῶν ἀρουρῶν τοῖς ἱερεῦσιν ἁποκληρῶσαι. Τοῦτον δὲ
xai µέτρα εὑρεῖν, χα) µεγάλως αὐτὸν ὑπὸ τῶν Al-
γυττίων διὰ ταῦτα ἀγαπτηθῆναι. ΓΏμαι δὲ αὑτὸν
Ἡλιουπολίτου ἱερέως ᾿Ασενὲθ θυγατέρα, ἓξ fic γεννῆ-
σαι παΐῖδας. Ργα[εσίυγας Αογριὶ a Memphi ad The-
baidem usque numerat Agatharchides apud Pho-

tium in Bibl., Strabo, lib. xvii, Egyptum scribit.

primum divisam in przfecturas, Thebaciam in de-
cem, eam, qua in Delta, in alias decem, Interme-
diam in sedecim. Tot enim erant hujusmodi prze-
fecture, quot labyrinthi aulz, quz circiter triginta
fuerunt, Rursum przfecturas divisas in toparchias,

explodenda est Philonis opinio, qui ad Abraham
inventionem litterarum Hebraicarum refert.

Ibid., lin. 35. Μετὰ δὲ τὴν κατά. Quidam tradus£
Moysem parta victoria cura redire vellet in JEgy-
ptum, nec dimitteret eum Tbarbis, ipsum, ut qui
peritissimus esset astrorum, duas imagines scuk
psisse in gemmis ejus virtutis, ae potestatis, ut al-
tera memoriam afferret, altera oblivionem , cumque
paribus annulis eas inseruisset, alterum scilicet
memorie sibi reservasse, alterum oblivionis de-
disse Tharbis, quem illa induens mox Moysis oblita
fuit; sicque ille in ZEgyptum redire potuit. Sed
nuga.

lbid., lin. 56. Kal ὁ Xeregpnc. Artapanus : Τὸ,
δξ Χενεφρῆν, λυθέντος τοῦ πολέμου, λόγῳ μὲν αὐτὸν
ἀποδέξασθαι, ἔργῳ δὲ ἐπιδουλεύειν. ἩΠαρελόμενον
γοῦν αὐτοῦ τοὺς ὄχλους τοὺς μὲν ἐπὶ τὰ ὅρια τὰς
Αἰθιοπίας πἐμφαι προφυλαχῖς χάριν, τοὺς δὲ προσ-
τάξαι τὸν Ey Διὸς πόλει vaby ἐξ ὁπτης πλίνθου χατ-
εσχευασµένον καθαιρεῖν' ἕτερον δὲ λίθινον κατα-
σχευάσαι, τὸ πλησίον ὄρος λατομέσαντας' τάξαι ἃ
ἐπὶ τῆς οἰχοδοµίας ἐπιστάτην Ναχέρωτα.

Ibid., lin. 40. Τι τοῖς ἀνθρώ. Ariapanus apud
Eusebium : Τὸν δὲ, ἑλθόντα μετὰ Μωῦσου εἰς Μέμφιν,
πυθέσθαι παρ) αὐτοῦ, εἴ τι ἄλλο ἐστὶν εὔχρηστον τοῖς
ἀνθρώποις. Τὸν δὲ φάναι γένος τὸ βοῶν, διὰ τὸ τὴν
γῆν ὑπὸ τούτων ἀροῦσθαι. Τὸν δὲ ΧενεφρΏν, προσ-
αγορεύσαντα ταῦρον "Απιν, χελεῦσαι ἱερὺν αὐτοῦ τοὺς

toparchias in alias portiones, quarum minim: arva p ὄχλους καθιδρύσασθαι, χαὶ τὰ ζῶα τὰ καθιερωθέντα

erant οἱ /Egyptii hac exquisita minutaque usi sunt
divisione propter continuas finium confusiones ,
propter Nili incrementa, qui auctus his addebat,
aliis adimebat, omnia versa facie rerum commu-
tans, figuris, signisque obrutis. De his prafecturis
vide Diodorum, Plinium, et alios.

lbid., lin. 29. Πρῶτος γὰρ οὗτος. Alexander Po-
lyhistor apud Eusebium : Εὐπόλεμος δέ φησι τὸν
Μωσῆν πρῶτον σοφὸν γενέσθαι, xat vpáp pasa παρα-
δοῦναι τοῖς Ἰουδαίοις πρῶτον, παρὰ δὲ Ἰουδαίων
Φοίνιχας παραλαθδεῖν, Ἕλληνας δὲ παρὰ Φοινίχων,
νόμους τε πρῶτον γράφαι Μωσῆν τοῖς Ἰουδαίοις.
Clemens Alexandrinus, lib. ι Strom. : Εὐπόλεμρς δὲ
ἐν τῷ πεοὶ τῶν ky τῇ Ἰρνὲς᾽- 9 1σ.λέων τὸν Μωῦσην

ὑπὸ τοῦ Μωῦσου χελεύειν ἐχεῖ φέροντας θάπτειν,
χαταχρύπτειν θέλων τοῦ Μωῦσου ἐπινηήματα.

lbid., lin. 48. Τὸν δὲ ὄχ.1ο». De hoc verba Arta-
pani supra posuimus.

lbid., lin. 54. Αποξεγώσας δέ. Artapanus :'Àze-
ξενωσάντων δὲ αὐτὸν τῶν Αἰἱγυπτίων, .ὁρχομοτῆσαι
τοὺς φίλους μὴ ἐξαγγεῖλαι τῷ Μωῦσῳ τὴν ἔπισυγ-
ισταµένην αὐτῷ ἐπιδουλὴν, xal προδαλέσθαι τοὺς
ἀναιρήσοντας αὑτόν. Μηδενὸς δ' ὑπαχούσαντος, ὄνει-
δίσαι τὸν Χενεφρῆν Χανενώθην, τὸν μάλιστα mpos-
αγορευόµενον ὑπ αὐτοῦ. Tov δὲ, ὀνειδισθέντα, ύπο-
σχέσθαι τὴν ἐπίθεσιν, λαθόντα xatpóv.

lbid., lin. 59. Τότε δὴ xal cric. Artapanus : Ὑπὸ
δὲ τοῦτον tbv χαιρὸν τῆς Μέῤῥιδος τελευτησάσης.

105€

LEONIS ALLATII

107€

diversum quid est; nec quantitas, qualitas, sive A φασί τινες, ἀλλ᾽ οὐχ ἔμοιχε ἁρμόττειν τόνδε νῦν τὸν

etiam jus, mensura nominum ab articulis sumitur ;
eorum in oratione jus alia satisque omnibus nota.
Deinceps cum quatuor sint nomina quz efferuntur,
quare tantum in σιγῇ articulus preponendus, in
aliis non item? Nec nomen usquam erit ex infinito,
eisi a verbo σιγῶ infinitum σιγᾷν constituimus ;
quod item aliud est a nomine σιγή. Et si recte con-
sideretur, sex habet in se litteras, et non quinque,
babet enim ἰῶτα subscriptum. Et absurdum est,
imo impium in re tam levi Irenzeum lapsum fateri,
quare puto, illum scripsisse σιωπή, sic enim et
numerus litterarum sibi constat, nec diversum
quid a aententia tradimus. Ita libet opinari, et scri-
bere, donec alius meliora.

. λόγον ὑπείληφα. Καὶ γὰρ τοῖς ἄλλοις παρεγγυῶ τῆς

μὲν θείας οἰκονομίας μὴ πολυπραγμονεῖν τὰς αἰτίας,
θαυμάζειν δὲ τὰ γινόμενα xal τὸν ποιητὴν ἀνυμνεῖν.
Et Aiistides prudentissimus et τεχνιχώτατος orator,
oratione /Egyptiaca, magnz Dei sapientize, ac p.o-
videntiz tribuit, qui quem in locum nullam erat
pluviam demissurus, in eum Nilum quasi vicarium
suum indusxerit, qui pluvie vicem regionis illius
incolis praestaret, atque eo tempore donum hoe
conferat in homines quo tum ipsis opportunum sit
maxime, tum regioni non minorem, quam pro ne-
cessilate; verum insigniter copiosum proventum
conciliet. Et banc unicam dicitse videre causam
cur Nilus per Egyptum fluat, atque zestate sit ma-

Col. 785, lin. 55. Καΐτις τόν. Artapanus : TOv δὲ D ximus. Ὅπως δ' εἰς τοῦτο fjxei, xal ὅθεν ἔρξαςο τῆς

ἱερέων τὸν ἐχφαυλίσαντα τὰ ἓν τῇ πιναχίδι γεγραµμ-
μένα μετὰ σπασμοῦ τὸν βίον ἐχλιμπάνειν.

l.id., lin. 56. Ὁ δὲ Φαραώ. Artapanus: Εἰπεῖν
τε τὸν βασιλέα σημεῖόὀν τι αὐτὸν ποιῆσαι. Toy δὲ
Μωῦσῆν, ἣν εἶχε ῥά6δον ἐχδαλόντα, ὄφιν ποιῆσαι.
ΠἩτοηθέντων δὲ πάντων, ἐπιλαθόμενον τῆς οὐρᾶς,
ἀνελέσθαι, xal πάλιν ῥά6θδον ποιῆσαι.

Col. 788, lin. 1. Τούτου δὲ ἐπί. Artapanus : Too
δὲ βασιλέως ἔτι ἀφρονουμένου, τὸν Μώῦσον χάλαξάν
«s xal σεισμοὺς διὰ νυχτὸς ἀποτελέσαι, ὥστε τοὺς
σὺν σεισμὸν φεύγοντας ἀπὸ τῆς χαλάζης ἀναιρεῖσθαι,
τούς τε τὴν χάλαζαν ἐχχλίνοντας ὑπὸ τῶν σεισμῶν
διαφθείρεσθαι. Συμπεσεῖν δὲ τότε τὰς μὲν οἰχίας πἀ-
σας τῶν τε ναῶν τοὺς πλείστους. Plagas JEgypti
breviter Ezechielus prosequitur in dramate cui no-

wen 'EK£armoyi *

'Ev τῇ δὲ ῥάδδῳ πάντα ποιήσεις κακά.

Πρῶτον μὲν αἷμα ποτάµιον ῥυήσεται,

Πηγαί τε πᾶσαι καὶ ὑδάτων συστήµατα,
Βατράχων τε π.Ίῆθος xal σκγῖπας ép6aAQ x0orl*
Ἔπειτα tézpav olov χαμιναἰαν σπερῶ.
λγαδ6Λύσει δὲ àv βροτοῖς &Axm πικρά.
Κυνόπνια δ Cet, καὶ Αροτοὺς Αἱἰγυπτίων
Hoddobc κακώσει. Μετὰ δὲ ταῦτ' ἔσται xdAur
Δοιμὸς, θανοῦνται δ᾽ οἷς ἔνεστι καρδία —
ExAnpd. Πικρανῶ δ' οὐρανόν. Xd.lata vov

Σὺν πυρὶ πεσεῖται, καὶ νεκροὺς θήσει βροτούς'
Καρποί v' ὁ.οῦγται, τετραπόδων τε σώματα.
Σχότος δὲ θήσω τρεῖς ἐφ᾽ ἡμέρας ὅ-ας,
Ἀχρίδας τα πέµψω, al πὲριξ τὰ βρώματα
Ἅπαν τ΄ ἀνα.]ώσουσι, καὶ καρποῦ xAónv.

Ἐπὶ πᾶσι τούτοις τἐκγ᾽ ἁποκτενὼ βροτων —
Πρωτόγονα. Παύσω δ' ὕδριν ἀνθρώπων xaxov.
Φαραὼ δὲ βασιεὺς πείσετ οὐδὲν ὧν Aéyor
IlÀhr τέκνον αὑτοῦ πρωτόγογον ἕξει v&xpór.
Καὶ τότε φοθηθεὶς Aaóv ἐκπέμγει ταχύ.

lbid., lin. 6. Ὡς δὲ καὶ ἐπὶ τοῦτο. Artapanus :
Ἡροελθόντα δὲ μικρὸν τὸν Νεῖλον τῇ ῥάδδῳ πατάδαι.
Τὸν δὲ ποταμὸν, πολύχουν γενόµενον, χαταχλύξειν
ὅλην τὴν Αἴγυπτον. ᾿Απὸ τότε δὲ xal τὴν χατάδασιν
αὐτοῦ γίνεσθαι. Causas incrementi et decrementi
Nili omni state quidem abstrusas, et de quibus in-
ter auctores priscos et recentiores mira certamina,
Arlapanus hic ad divinam sapientiam providen-
tiamque refert ; quem secutus est Eustathius. Thco-
doretus, lib. ιν De Grecorum affectionibus, El δὲ
καὶ ἄλλας αἰτίας τῆς τούτου γε πλημμυρίας εἶναί

ἀναθάσεως ἐχπέφευγε τὴν ἱστορίαν. Ίο δὲ δὴ xai
µόνην ταύτην ἁπασῶν χωρῶν, ὥσπερ τι ζῶον, χαθε-
στάναι πρὸς ἀμφότερα ὑπὺ τοῦ ποταμοῦ, τοτὲ μὲν
χερσαίαν εἶναι, καὶ ἐφ᾽ αὑτῆς ἐπὶ τοῦ ξηροῦ, αὖθις
δ' ἓν τῷ ὕδατι διαστᾶσθαι, τῷ χρῆ ταῦτα προσθεῖναι
πλὴν ἢ τῇ µεγάλῃ σοφίᾳ xal προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ; ὅστις,
εἰ μη ἤχιστα ἔμελλεν ὕειν, τὸν Νεῖλον ἐπήγαχε µιµη-
τήν τινα ἑαυτοῦ, χαὶ ἀντὶ ὄμθρων εἶναι τοῖς ταύτης
τῆς δωρεᾶς ab τηνικαῦτα ἐπήγαγεν, ἠνίνα τοῖς τε
ἀνθρώποις ἔμελλε μάλιστα v χαιρῷ ἔσεσθαι, xot τῇ
χώρᾳ τὴν φορὰν οὐ µόνον οὐχ ἑλάττω tn; ἱχανῆς,
ἀλλά xai θαυμαστὴν πλήθει παρέξεσθαι. Ταύτον ἐγὼ
µόνην atciav ἐπινοῶ, óc ἣν Νεῖλος δι) Αἰγύσπεου xal

C τῶν Exelyy ῥεῖ καὶ μέγιστος δη τοῦ θέρους. Quare

jure merito imbriferum vocavit Martialis, Epigram.
lib. 1, epigr. 62, vers. 5 :
Apollodoro plaudit imbrifer Nilus,

quod /Egyptiis sit loco imbrium coelestium, et plu-
viaruin, quando totam /Egyptum quotannis inunda-
tione sua fecundat; inferneque przbet aquarum
commoda. Philo, De vita Moysis : Τάχα 6 ἐπεὶ xai
περιττὸν ἦν ἐν Αἰγύπτῳ χειμῶνα γενέσθαι" πρὸς ὃ
γὰρ ai τῶν ὄμθρων φοραὶ χρήσιμοι, xal ὁ ποταμὸς
λιµνάζων τὰς &poupac εἰς χαρπῶν ἐτησίων γένεσιν.
Ἡ δὲ φύσις οὗ ματαιουργὺς, ὡς ὑετὸν χορηγεῖν μὴ
δεοµένῃ 1], xal ἅμα χαΐρει τῷ πολυτρόπῳ xat πολυ-
σχιδεῖ τῶν ἐπιστημονιχῶν ἔργων, τὴν συµφωνίαν τοῦ
παντὸς ἐξ ἑναντιοτήτων ἐναρμοσαμένη, χαὶ διὰ τοῦτο
τοῖς μὲν ἄνωθεν ἐξ οὑρανοῦ, τοῖς δὲ χάτωθεν Ex πη-
γῶντε καὶ ποταμῶν παρέἐχει τὴν ἐξ ὕδατος ὠφέλειαν'
et inferius: 'O γὰρ ἓν Αἰγύπτῳ ποταμὸς, xa0' ἔχα-
στον ἑνιαυτὸν ταῖς ἐπιθάσεσι πλημμυρῶν, ὅταν ἀρ-
δεύῃ τὰς ἀρούρας, τί ἕτερον 7| ὑετός ἐστι χάτωθεν
ἐπινίφων, Et rursum : Τῆς γὰρ χώρας οὐχ ὑετῷ, χαθά-
περ αἱ ἄλλαι, νιφοµένης, ἀλλὰ ταῖς τοῦ ποταμοῦ
πλημμύραις εἰωθυίας ἀνὰ «dv ἔτος λιμνάζεσθαι, θτο»
πλαστοῦσι τῷ λόγῳ τὸν Νεῖλον Αἰγύπτιοι, ὡς ἀντί-
μιμον οὐρανοῦ γεγονότα, xal περὶ τῆς χώρας σεµνη-
γοροῦσιν. Possumus eliam dicere Martialem Eudoni,
Callisthenis historici, et aliorum sententiam secutsm
de incremento Nili, qui imbribus et oppositis tem-
porum anni rationibus rem imputabant; quando
enim illis estas est qui sub aestivo habitant tropice,

1039

LEONIS ALLATII

1060

βεύλονται νοεῖν, χαὶ τῆς φύσεως εἶναι τὸν ἀμπωτι- À cum hoc miraculum tempore Theodosii imperatoris

σμὸν χατὰ τοὺς τόπους, ἓν οἷς ἀπώλοντο μὲν οἱ Α:-
γύπτιοι, διεσώθησαν δὲ οἱ Ἑθραῖοι, πυθώμεθα αὖ-
τῶν εἴ που τῆς θαλάσσης ἁμπωτισμὸς μέσον τέμνει
χαὶ χόλπον, xai τοῦτον σχοινοτενῶς, ὥστε γυμνοῦν
τὸν χρυπτόµενον αὐτοῖς τόπον, xal ποιεῖν ὁδὸν πλα-
τεῖαν, μᾶλλον δὲ ὁδοὺς εὐθείας, ὅπερ τοῦς Ἱσραηλίτας
παρέσχε θεὸς χατὰ τὸν Δὰδ λέγοντα" « Tip χατα-
διελόντι τὴν Ἑρυθρὰν θάλασσαν εἰς διαιρέσεις’ » xal
εἰς τὸ θαλάττιον ὕδωρ, σχισθὲν Ex δεξιῶν τε xat ἐξ
εὐωνύμων, φύσιν ἔχει στῆνα. δίχην τειχῶν ἁῤῥαγὲς,
ὅπερ ἐπὶ τῶν Ἱσραηλιτῶν γέγονεν ὁδῷ τοῖς θαλαττίοις
τόποις χρωµένων. Ei δὲ ἀπιστεῖεν ὅτι ταῦτά ποτε
γέγονε, διὰ τὶ ut, τῆς κατὰ µέρος ἀντιλογίας ἀφέντες,
αὑτὸ τοῦτο ζττοῦσι πρὸς ἡμᾶς διδασχάλῳ χρώμενοι
τῇ ἀλτθείᾳ. Μάλλον δὲ τὴν ἀλήθειαν Ex τῶν ἁπο-
δειχνυµένων πραγμάτων διδασχόµενο:.. Ἐγχωρεῖ «qv
Ἐρυθρὰν ἀμπωτίσειν, m) μὲν ἐπιτρέχουσαν, πὴ δὲ
ἀναχωροῦσαν; Αλλ' ἐπὶ τῶν Ἱσραηλιτῶν οὐχ ἣν àp.-
πωτισµός. Πῶὼς γὰρ τὸ σχισθῆναι thv θάλασσαν,
καὶ παγΏναι εἰς τε'χῶν στάσιν εἴη ἂν ἁμπωτι-
σµός; Josephus dubitat, an divisio hzc fuerit
miraculosa, vel naturalis. Nam εἰ Alerandri ma-
gni ductu, inquit, mare Pamphylicum cessit, et. iter
aperuit, cum Deus ejus opera ad destruendum Per-
sarum imperium uli decrevisset. lHebrai negant,
suos majores totum mare Rubrum tranasse, sive a
litore /Egyptio in littus Arabicum, sed quod gran-
dius est, ut refert Genebrardus, miraculum, ad

idem littus, ducto intra mare longo circuitu, et ς

quasi semicirculo, unde ingressi fuerant revertisse
probant. Quia harebant iin deserto Ethan ante
transitum, deinde post transitum in eodem se re-
periunt ; ubi per tres dies vagaU *astra ponunt. in
Mara, Exod. xar. Deinde mare Rubrum dividit gy-
ptum ab Arabia, non a terra sancta. Imo vero non
fuit necesse ut ingrederentur mare, nisi ut sub-
mergeretur Pharao. Josephus et nostri de littore in
littus. Alii, quos sequitur Origenes homil. 5 in
Exodum, Genebrardus in psalm. cxxxv, Epipbanius
hzres. 04, affirmant, mare Rubrum faisse divisum
in duodecim sectiones, ita pari gressu per illud in-
cederent duodecim tribus, quilibet enim sua
sectione incedebat. "Philo tamen, Theodoretus, Eu-

thymius in psalm. cxxxv unicam tantum fuisse tra- D

dunt. Sic etiam Hebrzorum illa traditio est, tribum
Juda, ejusdemque ducem Aminadab, cateris trepi-
dantibus, primum ingressum esse mare, ideoque,
tribum Juda deinceps fuisse primam, et ducem ali-
arum, meritamque esse regnum, et huc alludi Cant.
vi, 11 : Anima mea conturbavit me propter quadrigas
Aminadab; οἱ Osex χι, 19 : Judas aulem descendit
testis cum Deo, el cum sanctis fidelis. Hieronymus
wraditionem banc fabulam vocat. Hujus transitus
vestigia, et traclus curruum rotarumque orbitas
manere, repararique tum in littore, tum in ipso
mari Rubro tradit Orosius, lib. 1, cap. 10; idem
insinuat Diodorus in Catena. lud item ridiculum
cj, pseudo-Moysem quemdam Crcetensem, Mosai-

imitari volentem multis Hebrzis excidio fuisse, So-
crates, lib. vii Hist., cap. 58.

Col. 789, lin. 419. Kal ó Ῥαγουη.ος. De Raguelo,
et ejus parentibus plura Eusebius De praeparatione
evang., lib. 1x, ex Ezechielo et Demetrio, qui Jotbor
οἱ Raguelum diversos facit, tradit enim Abraham
ex Cethura genuisse Jexan, ex quo natus est Dadan,
a quo Raguelus pater Jethio, cujus filiam Moyses
accepit uxorem. Hebrzi, Lyranus et Abulensis tra-
dunt, Raguelum fuisse quadrinomium. Primo enim
vocabatur Raguel, Exod. u et. «1, Jethro, id est
Addens, ipse enim addidit unum caput Legi, de or-
dinatione populi per tribunos, centuriones, quin-
quagenos et decanos, Exod. xv'n. Vocatur Cirzus,
Judic. 1v. Tandem vocatur Hobab, id est Amans,
quia dilexit legem Dei, et ad Jndaismum est con-
ver$us, ut Exod. xvni. Alii probabilius putant, Πορ-
bab non esse Raguelum, Ragueli filium. de quo
Numer. x.

Ibid., lin. 20. Ἑπαγόμεγος. Moyses enim, ut
Epiphanius, hzres. 78, tradit, postquam propheta
munus suscepit, uxoris notitia abstinuit, ut purus
tam sanct: functioni vacaret; quod totidem verbis
se postea reperisse in Traditionibus Hebrais tradit
Genebrardus. |

Ibid., lin. 50. Ὁ Μωῦσηῆς ἐτε.λεύτησε. Ambrosius,
lib. 1 De Cain et Abel, c. 2, asserit Moysem nondum
mortuum esse, sed translatum ad meliorem vitam ;
et cum scriptum est, eum esse mortuum, intelligi
non de interitu qui fit per separationem anims a
corpore, sed de translatione ad felicem et beatam
vitam. llli assentitur Hilarius Pictaviensis in Mat-
theum, can. 20. Idem ex recentioribus tradit Am-
brosius Catherinus in illud IIl, 24 Genes. : Collocarít
onte paradisum voluptatis cherubin. Et in illud
Gen.n, 8 : Plautaverat Dominus paradisum Fen. He-
brei, eum translatum vivum existimant, quare
Philo sepulcrum ejus non inveniri scribit : Περὶ
ὧν ἱερουργοῦσιν "Α6ελ τε xaX Κάῑν δίδωµί σε, cnl,
Θεὺν Φαραώ. θεὸς δὲ ἕλλειφιν ἢ πρὀσθεσιν οὐχ &v-
έχεται πλήρης, xax ἱσαίτατης ὢν ἑαυτῷ. Παρ ὃ xai τὴν
ταφὴν λέγεται μτδὲ εἷς εἰδέναι τούτου. Tig γὰρ ἂν
γένοιτο ἰκανὸς τὴν πρὸς τὰ ὄντα µετανάστασιν duy
τελείας χατανοῖσαι ; Idem repetit in fine lib. De vita
Moysis , et rabbi Samuel Marrochianus lib. De ad-
ventu. Messic, quem Judsi temere exspectant, hzc
habet cap. 12 : De Moyse etiam non est dubitandum,
quin sit in celo in corpore et anima, ut dicit Dea-
ler. xxxiv, 6: « Dixit Deus ad Moysem : Ascende in
montem nocte, et morere ibi, et ascendit in montem, et
mortuus est ibi ; el nescivit homo sepulcrum ejus usque
in hodiernum diem. » Et quid significat, quod sepul-
crum ejus est ignotum in terra, cum ipse fuit propheta
major, et sanctior aliis, nisi quod Deus resuscitarit
eum, et assumpsit eum in corpore, et anima, sicul
alios justos assumpsil, el elevavit ad locum ubi suni?

loid., lin. 52. Kal ἐξάγει τὀν. Artapanus He-
breos per trigirta annos in descrto vagalos fuisse

- 4001

IN EUSTATHII HEXAEMERON NOTAE.

1063

scribit : Τοὺς δὲ Ἰουδαίαυς, διαφυγόντας τὸν xiv- A superior substitit, et intumuit, assidue aquis affluen"

δυνον, εριάχοντα ἕτη Ev τῇ ἑρήμῳ διατρίψφαι, βρέ-
χοντος αὐτοῖς τοῦ θεοῦ χρίµνον ὅμοιον ἑλύμῳ, χιόνι
παραπλήσιον τὴν χρόαν.

Col. 789, lin 54. Οἱ γὰρ χάρι». Antiquum peregre
proficisci religionis ergo meminit et Gregorius
Nyssenus De Vita S. Μαετίπα virginis : Πάντως δὲ
οὐχ ἀμνημονεῖς τῆς συντυχίας, ὅτε χατ᾽ εὐχὴν iv
Ἱεροσολύμοις, ἐπιφοιτᾷν µέλλων, ἐφ᾽ ᾧ τὰ σημεῖα
«ῆς τοῦ Κυρίου διὰ σαρχὸς ἐπιδημίας Ev τοῖς τύποις
ἰδεῖν συνέδραµόν σοι κατὰ τὴν Αντιόχου πὀλιν.

Ibid., lin. 57. Τό τε Zivaior ὄρος. De monte Si-
nai, ejusque locis sacris plura Petrus Bellonius,
Observationum lib. n, cap. 62 et seq., de quo multa
sacre litterz, insignis ille quidem et Dei cum Moyse
colloquiis, etlocis piis sacrisque ad hunc diem flo-
rentibus, nec non nobilis dive Catherin:z corpore,
et aliorum sanctorum duobus cacuminibus divisis
assurgit solido saxo, et variorum colorum granulis,
qua diversas figuras efficiunt distincto, excelsior
pars nomen Sinai, depressior Ἡοτεῦ occupat. ln
Horeb Moysi lex data, in quo et adhuc in marmo-
reo lapide Moysis effigies conspicitur ad amussim
impressa. In Sina corpus sancte Catherinz ab an-
gelis deportatum est, quod progressu temporis mo-
nachi montis accolz in imam partem montis Horeb
deportarunt ut tutum ab hostibus conservarent :
multa sunt in hoc monte admirabilia illa quidem,
maximaque non indigna animadversione. Hzc le-
etor tibi communico typo montis, quem olim a
monachis inde Romam venientibus accepl, et alio-
rum testimonio, qui loca illa inviserunt, apprime
fido; loca quemadmodum his temporibus nuncu-
pantur in calce exposui.

Ibid., lin. 57. Ilap' ᾧ τὰς vouo0sc(ac. Crassus
error Alexandri Polyhistoris, qui ait, apud He-
breos mulierem quamdam μωσὼ fuisse, qui ean
legem scripsit, qua Judzi utuntur, hoc est Mo-
saicam legem Judzorum non a Moyse, quem nullus
vel de plebe minimus, qui quidem Judaeos nosset,
ignorare potuit, sed ab hac muliere dictam fuisse.

Ibid., lin. 40, Ζητητέον δὲ οἱ &. Plura de hac
controversia, et annorum supputatione eruditis-
sime scribit Pererius in cap. xv Genes. in qua

tibus; cum vero transissent Hebrzi non subito, sed
sensim detumuit, et defluxit, ne ripas et campos
obrueret; tertio, in mari submersi sunt JEgyptii,
nullus vero mersus est in Jordane ; quarto, in mari
Deus immisit ventum, ad fundum limosum siccan-
dum, id vero non fecit in Jordane, quia ejus alveus
est parvus, et arenosus.

lbid., lin. 7. "Exl τὴν Ἱεριχώ. Josephus Anti-
quit. lib. iv, cap. 5 : Πόλις δὲ ἔστιν εὐδαίμων αὕτη,
φοίνιχάς τε φέρειν ἀγαθὴ, χαὶ βάλσαμον vepopévn.
Ejusdem topographiam habes apud eumdem ο
bello Jud. 1. v, c. 26; Brocardus monachus in De-
scriptione Terre sanctae : 1tem a Galgala per unam
leucam contra orientem est sita Jericho, civitas olim
[amosa, nunc autem habet octo domos, viz nomcn
ville sortita.

Ibid., lin. 14. Καὶ πᾶσα τῷ Kvuplq. Josephus,
Antig. lib. v, cap. 4 : "Azetpoy δέ τι πλῆθος &x τῆς
ἁλώσεως συναθροίξεται ἀργύρου τε xai χρυσοῦ, xax
προσέτι χαλχοῦ, μηδενὸς παραθάντος τὰ δεδογµένα
μηδ᾽ εἰς ἰδίαν ὠφέλειαν αὑτὰ διαπερσαµένων. Καὶ
ταῦτα μὲν Ἰησοῦς τοῖς ἱερεῦσιν εἰς τοὺς θησαυροὺς
παραδίδωσι χαταθέσθαι.

Ibid., lin. 15. Τὴν xóAw Ovtat. Fuse hxc omuia
prosequitur Josephus, Antiq., loco d.

Ibid., lin. 91. Οἱ δὲ Γαδαωνῖται. Eadem habet Jo-
sephus, latius tamen ea narrat.

Ibid., lin. 40. Οργισθεὶς δέ. EademJosephus loco
dicto.

Ibid., lin. 59. "1να δὲ τέλεον. Josephus : Ἔνθα καὶ
την τοῦ Oto) συνεργείαν ἔμαθεν, ἐπιμήναντος αὐτοῦ
βρονταῖς τε xal χεραυνῶν ἀφέσει, xat χαλάζης κατα:
φορᾷ μείζονος τῆς συνήθους. Ἔτι γε μὴν καὶ τὴν ἡμέ-
pav αὐξηθῆναι πλέον, ὡσὰν μὴ χαταλαθοῦσα νὺξ ἐπι-
σχεῖν τὴν 70v Ἑθραίων προθυµίαν αυνέπεσεν. Ὥστ:
xai λαμθάνει οὐκ βασιλέας Ἰησοῦὺς Év τινι χρυπτο-
µένους σπηλαίῳ χατὰ Μακχιδὰ, χαὶ χολάζει πάντας.
"Ost δὲ τὸ μῆχκος τῆς ἡμέρας ἐπέδωχε τότε xol τοῦ
συνἠθους ἐπλεόνασε δηλοῦται διὰ τῶν ἀναχειμένων
ἐν τῷ ἱερῷ γραμμάτων.

Ibid., lin. 54. Στήσας τὸν ἤ.ιον. Joannes Ke-
plerus in introductione ad suam Astronomiam no-
vam, ut probaret terram moveri, solem stare, dicit,

reliquas aliorum sententias examinando uti falsas p quotidie nos multa loqui cum oculorum sensu, qu;e

et ad difficultatem loci illius explicandam parum
idoneas refellit, et hanc nostri auctoris uti legiti-
timam, veramque defendit, solidis rationibus, et
sanctorum Patrum auctoritatibus adductis. Vide
etiam Genebrardum, οἱ Delrium ín cap. ΧΥ Genes.

Col. 792, lin. 3. Διὰ τοῦ 'Iopódvov. Divisionein
maris Rubri quatuor rationibus dissimilem a divi-
sione hac aquarum Jordanis tradit Cornelius a
Lapide in xiv cap. Exod. : Primo in eo quod divisio
maris facta est per Moysem extendentem in illud
suam virgam; divisio vero Jordanis facta est per
presentiam arce Domini ; secundo, in mari divi-
se aquis utrinque quasi muri constiterunt; in Jor-

gane vero inferior pars defluxit in mare Mortuum,

certo scimus aliter se habere : et hunc modum lo-
quendi etiam esse Christo, et divinz Scripture fa-
miliarem ; loquuntur. enim cum hominibus humano
modo, ut ab hominibus percipiantur, et utuntur iis
qux sunt apud homiues in confesso, ad insinuanda
alia sublimiora et divina, et exemplis sacre Scri-
pturze demonstrare conatur; inter ea ita explicat
hune locum, ut potius contrarium esse quisque in-
telligat; concludit enim tunc terram stetisse, qua.
perenni motu movebatur, non item solem. Veiba
ejus sunt : Facile autem Deus ex Josue verbis, qui
is vellet, intellexit : prastititque inhibito motu ter-
re, ul illi stare videretur sol. Petitionis enim Josue
summa huc redibat, ut hoc εἰς sibi videri posset,

1065

LEONIS ALLATII

ιο

quidquid interim esset ; quippe hoc videri eanum, et A ubi prodigiosa Adargartis (emendat Ramiresins

irrittn non (uit, sed conjunctum cum effectu optato.
Dura sane divinarum litterarum expositio, et dis-
torla; quamvis enim $ciamus, sepissime eas,
more hominum multa proferre, qua; aliter esse re
certa comperimus, tamen sententia semper firma
figurarum ac schematum modos exponiinus, sicque
rebus esse conformatam deprehendimus, at in con-
trarium sensum detorquere quis sanze mentis aude-
bit? Sol stat, id est, terra stat, quis id credet? Sa-
nissima semper sanctorum Patrum expositio, quam
sicut et in hoc, ita et in aliis summa veneratione
amplectimur.

Col. 794, lin. 7. ᾿Ασὼρ δὲ ὁ Ba. De his omnibus
vide Josephum dicto loco ; de divisione terrz Cha-

Adargatis] Grecis autem Derceto dicta colitur. Sa-
natque, ut. ipse existimat, locum Petri Criniti lib.
xiv. De honesta discip., cap. 8, Syriorum dea
Adagariis, mutando in Adargatis. Quz correctie
quamvis acuta, nimis sane superstitiosa videtur.
Sic enim textus omnes antiquorum essent inver-
tendi, ut unum vel alterum emendaremus, cum
tamen nulla necessitas urgeat. Demus ewnim apud
Syrios Adardaga dici piscem, ideone et hanc deam
ita nuncupatam affirimabinus, nulla littera, nulla
syllaba immutata? Sed esto ita; ideone et apud
Grzcos, sive etiam Romanos ipsos ita debere pro-
nuntiari evincemur? Verba dura ac aspera emol-
liunt Greci, Romanique, et barbarica illa in me-

naan distincte omnia leguntur in sacris Litteris. p liorem frugem reducunt, politioribusque, uL ipsi

Ibid.,llin. 43. Tg 'Actáprm. Astarte,vetustissunum
Syrie numen fuisse notat Tertullianus, Apologet.
cap. 24, Unicuique etiam provincie et civitati suus
deus est, ut Syrie Aslartes. Artemidorus Oneiro-
crit. lib. », cap 9, Ἰχθύας πάντες ἑσθίουσι πλὴν
Σύρων τινῶν τῶν τὴν ᾽Αστάρτην σεθοµένων. Constat
ex Plutarcho. Syros Syriam deain. coluisse, cujus
Glia cum hzc crederetur, nihil mirum Syros eam
coluisse. Phonicibus et Sidoniis alii tribuunt.
Achilles Tatius initio lib. 1 : Ἐνταῦθα nxov Ex πολ-
λοῦ χειμῶνος, Σώστρατε, ἔθνον ἐμαυτῷ τῇ τῶν Φοι-
νίκων' χαλοῦσιν αὐτὴν ᾿Αστάρτην οἱ Σιδώνιοι. Sui-

das : Αστάρτη ἡ παρ᾽ Ἕλλησιν Αφροδίτη λεγομένη,

θεὺς Σιδωνίων. Joannes Xiphilinus oratione De ado-
ratione crucis , Καὶ προσχυνῄσασαν τῇ Αστάρτη,
xai τῷ Ἁαμὼς, ὃ ἐστι Σιδωνίων βδέλυγµα. Augusti-
nus asserit, lingua Punica, quz ex Ηοῦτφα nata,
Junonem. sine dubitatione vocari Astartem, lib. vil,
quest. 16. Mult Junones veteribus, sicut et Joves,
et Veneres, inde factum, ut quarta Venus a Syris
Astarte, seu Astareth Syriz et Tyri filia vocaretur,
ter?» Cicerone lib. 1 De nat. deor. Quibusdam hzc
Luna, seu Diana credita. Sunt qui putant eain esse,
qus in sacris Litteris et przcipue Judicum x, 6,
Astaroth dicitur, et ubi 1V Reg. xxi, 15 legitur:
Que «edificaverat Salomon rex Israel Astaroth idolo
Sidoniorum, Septuaginta vertunt, ὃν ᾠχοδόμησε Σα-
λομὼν βασιλεὺς Ἱσραὴλ τῇ 'Astáptn, sic enim pu-
tant legendum, non ᾿Ασάλτῃ. Et, I Reg. xxxi, 10: Et
posuerunt arma ejus in templo Astharoth. Septua-
ginta, Καὶ ἀνέθηκαν τὰ σκεύη αὐτοῦ εἰς τὸ "Ascap-
τεῖον, ubi Schol. εἰς τὸ ἱερὸν τῆς ᾿Αστάρτης. Sonat
Phoenicum lingua Greges, μῆλα, et apud Hebrzeos
eadem voce proferuntur, Greges, et Astaroth; quare
David Künhi, et Marinus Brixianus suspicantur
idolum fuisse fiqura ovis, ita referente Joanne Pi-
neda lib. vit De rebus Salom., c. 11, num. 9. Grecis
Derceto dici volunt, voce nimirum detorta a Sy-
riaca Ádardaga, qua illi piscem signiflcabant.
Quare Laurentius Ramiresius in Pentecontarcho,
cap. 21, corrigit Macrobium, lib. 1, cop. 21, Apud
quos Veneris Architidis, et Adonis mazime, etc. Ex
Plinii lib. v Nat. hist., ο. 95, Syriis rero M ngog,

politissimis sunt moribus, vestimentis induunt,
accentu scilicet, sono, pronuntiatione, numeris.
Quid mirum si Syrorum Adardaga, in Atargatim
abierit, presertim ita scribente P'linio loco dicto,
et ante eum Strabone lib. xvi, ex quo sua habait
Plinius :'Yx£pxevsat δὲ τοῦ ποταμοῦ σχοίνους τέττα-
pac διέχουσα ἡ Βαμθύχη, fiv xat Ἔδεσσαν, xai ἱερὰν
πόλιν χαλοῦσιν, iv f| τιμῶσι τὸν Συρίαν θεὸν τὴν
Αταργάτιν, nec dissimili ratione nomen etiam ipsi
ex Syriaco deflectunt; ex Adardaga namque Aler-
gatim faciunt, meliori sono atque formatione. Nee
alia ratione voluisse, vel potuisse scribere Crin»
tum, et alios, qui in illo capite laudantur, vel ex
eo &0lo manifestum est, quod Strabonis lorum,

C quem supra scripsimus, dum illa scriLerent, babue-

rint pra oculis ; ibi enim Atargatis legitur. En singu-
lare de hac mutatione Strabonis testimonium in fiae
dicti libri, At δὲ τῶν ὀνομάτων μεταπτώσεις, xal μά-
λιστα τῶν βαρθαριχῶν πολλαλ, χαθάπερ τὸν Aaprkxsy
Δαρεῖον ἐχάλεσαν, τὴν δὲ Πάρζιλιν Παρυσάτιν, Άτερ:
γατὴν δὲ (lego ᾿Αταργάτιν, vel ᾿Ατεργάτιν, ut supe-
rius ipse scripserat, nisi velis ᾽Αταργάτην) tiv
᾿Αθάραν, Δερχετὼ δὲ αὐτὴν Κτησίας χαλεῖ. Astartes
item meminere ΑβΙίαρυς, Cicero De matar. deor.,
Tertullianus in Apolog. cap. 34, Josephus centra
Appionem, Eusebius De preparatione evangel. lib. 1,
cap. 2. Epiphanius ex aliorum opinione prodit
patrem Melchisedech dictum fuisse Heraclam, ma-
trem vero Astaroth.

Ibid., lin. 45. Ὡς ἐπὶ πολύκατα. In malis et
calamitatibus ad Deum ccolestesque auxilii causa-
confugimus, hocque solemne est omnibus. Virgilius
4Eneid. lib, 1:

Interea ad templum non eque Palladis ibant
Crinibus lliades passis, peplumque ferebant,
Suppliciter tristes, et tuns pectora palmis.
Et lib η :

Nec non ad templum, summa ad Palladis erces
Subrehitur maqna matrum regina caterva

Dona ferens, juxtaque comes Lavinia virgo

Causa mali tanti,

Sallustius in Conjurat. Catiline : Ad koc mulieres
quibus pro magnitudine belli timor insolitus inces-

scrat, a[flictare sese, manus supplices ad colum tea

1065

TITUS BOSTRENSIS. — NOTITIA.

1005

dere, miserari parvos liberos, rogitare, omnia pa- A moria hominum elabitur , cum beneficiis ejus [ruen-

eere, superbia atque. deliciis omissis, sibi patrieque
difidere. Theophylactus Symocattus. Hist., lib. i:
Τοιγαροῦν ἡμέρας χλινούσης, ἑδινεῖτο τὸ χέντρον,
xai ὁ φόθος ἑξαίτιος ἣν, ὡς χαὶ τοὺς ἱππομανοῦντας
ὑπὸ τοῦ δέους ἀθρόον µεθάλλεσθαι πρὸς τὸ σῶφρον
δίκην παίδων £v παιδιᾷ χύθων ἁριχομένου ἐξαπιναίως
τοῦ παιδοτρίδου. Τότε παραπέτασμα τὸ πρὸ τοῦ Υυ-
µνασίου τῶν ἱππιχῶν ἀγωνισμάτων, ὃ δὴ σύνθημα
τῆς ἑλαρίας ἐτύγχανεν ὄν, περιαιρεῖτα! διὰ τὸν ἀδόχη-
xov χ(ίνδυνον. ᾽Απαντάς τε συνέδαινε πρὸς τοὺς
ἱεροὺς σηχοὺς ἑντεμενίζεσθα:, ὀδῥωδοῦντας τὸν 04.
νατον. '

Concludam has notas'pulcherrima Lactantii sen-
tentia lib. u, c. 1: Nam tum mazime Deus ex ne-

tes, honorem dare divine indulgentie deberent. At
tero si qua necessilas gravis presserit, tunc. Deum
recordantur : si belli terror. in[fremuerit, si morbo-
rwn pestifera vis incubueril, οἱ alimentae frugibus
longa siccitas denegaverit, si seva tempestas, si
grando ingruerit : ad Deum con(ugiunt, α Deo peti-
tur auxilium, Deus ut. subveniat oratur : si quis in
mari venuto savienle jaclatur, hunc invocat, si quis
aliqua vi affictatur, hunc protinus implorat : si quis
ad extremam mendicandi necessitatem | deductus,
vicium precibus exposcit, Deum solum obtestatur, et
per ejus divinum aique unteum. numen. hominum
sibi misericordiam querit. Nunquam igitur Dei me-
minerunt, nisi dum ἐπ malis sunt.

ANNO DOMINI CCCXXXVITI-LXXVII!N.

TITUS DÜSTRENSIS. EPISCOPUS,

NOTITIA |

(Gavtawp., Bibliotheca vet. Patr., t. V, p. xxvi, et p. 269.)

—

Y. Tüus Bostrez in Arabia Ecclesiam regebat , p jusmodi Patres , honestatur noster amtistes in re-

quo tempore imperator renuntiatus est Julianus.
Rerum potitus iile apostata, cum Ecclesiarum
prasules potissimum ex urbibus ejiciendos cura-
τοι, Bostrenos etiam malis artibus hortatus est, ut
Titum episcopum tanquam civium delatorem ex-
pellerent clamante precone. Rem narrat Sozome-
nus (a), edisseritque Baronius (b). Exstat etiamnum
hzec Juliani epistola Bostrenis inscripta (c) , in qua
verba nonnulla refert quibus usus erat noster ρτᾶ-
sul Bostrensis in libello ad ipsum Julianum misso,
unde postmodum imperator eidem calumniam stru-
xit. Porro exstincto Juliano, ad synodum Antio-
€henam se contulit anno 363 a Meletio coactam,
€ujus etiam synodice , ad Jovianum imperatorem
oblate subscripsit; ejusque nomen inter aliorum
episcoporum subscriptiones comparet apud Socra-
tem (d). Moritur autem sub. Valente, inquit Hiero-
nymus (e); id est, saltem ante annum 378. De ti-
tulo Sancti quo perinde ac lrenzeus Lugdunensis ,
Chrysostomus , Cyrillus Alexandrinus aliique hu-

a) Sozom. list. eccl. lib. v, cap. 15.

b) Baron. ad ann. 362, ὃ ον].

c) Julian. epist. 52, inter ejus Opp. pag. 455
edit. Lips.

(d) Socrat. Hist. eccl. lib. ni, cap. 25.

(e) Mieron. lib. De vir. illustr. cap. 102.

(f) Coubef. Recens. auct. ad Bibl.

PATROL. Gn. XVIII.

concion.

gia venerandze antiquitatis catena Commentariorum
in Lucam, consulas si placet Combelisium (f). Ne-
que aliter in Parallelis Damascenicis appellatur (g).

Il. Titi Bostrensis doctrinam maximi ducunt ve-
teres. [nter eos Patres ipsum refert Hieronymus (4),
qui in tantum philosophorum doctrinis atque senten-
liis suos refarciunt libros, ut nescias quid in illis
primum admirari debeas, eruditionem seculi an
scieutiam | Scripturarum, Et Sozomenus multos
quidem tradit (i) ea tempestate in Ecclesiis flo-
Tuisse admodum doctos et eloquentes viros; sed
pra caeteris Titum Bostrensem, ἐπισημότατον,
celeberrimum pradicat. Scripsit autem praclarum
opus adversus Maunichaos doctissimus Pater post
Juliani czedein atque imperante forte Joviano, aut
certe sub initium imperii Valentis, ut ex iis con-
siat qu:& tradit ipsemet auctor in hiec. verba ()).
« Etsi, inquit, civitates concidant, sicut NUPER Con-
tigit, cum ille impiissimus (apostata) domiuare-
tur, οἵα δὴ xai ΠΡΩΗΝ ἐπὶ τοῦ λίαν ἀσεβήσαντος,

tom. J, p. 49.
(g) Damasc. Parall. infra.
(h) Hieron. epist. 70, al. δὲ, οἆ Magnum or.L,
δ iv, Opp. tom. I, pag. 427 edit. Veron.
(i) Sozom. Hist. eccl. lib. m. cap. 14.
9) Tit. lib. i1 ade. Manich., 8 xvi.

δε

1067

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1068

et errorem idololatrize recoleret ac renovaret, » etc. A nam et cum Novo Testamento congruere docet,

HI. Porro in quatuor libros dispescuit opus
suum Bostrensis antistes, quos fortes appellat Hie-
ronymus (a), et legisse videtur Epiphanius (5) qui
scribebat anno 376, ut advertit Tillemontius (c).

Eos item memorat apud Photium (d) Stephanus .

Gobarus tritheita, qui et nonnulla inde profert ;
necnon Heraclianus Chalcedonensis episcopus, ut
auctor est idem Photius (6). Verum non est hic
illud omittendum, «uod adnotat Basnagius (f):
hunc nimirum przesulem Chalcedonensem, qui circa
tempora Anastasii imperatoris claruisse fertur (g),
et cujus doctrinz placita sancto Maximo haud pro-
bata fuisse comperimus (h), Titum Bostrensem re-
darguere, quod scribens adversus Addam seu po-
tius Buddam, se Manichzos refellere existiimarit,
liqua plane censura. Fac enim, Buddam ante
ipsum Manetem hzreseos Manichaicz exstitisse au-
ctorem, aut si mavis, unum ex duodecim ejusdem
Manetis discipulis fuisse, ut ex Petro Siculo (i) et
Puotio (j) erudimur : cum tamen discipuli erran-
tem assectati magistrum, in pracipuis capitibus
conveniant, adeoque Manes non secus ac Buddas
docuerit; non erat enimvero cur Titus eo nomine
reprehenderetur , qui dum Buddam perstrinxit ,
Manetem quoque ipsum ejusque sectatores confu-
tasse jure optimo existimatur.

IV. Ad editionem quod attinet Titi Bostrensis
operis adversus Manichaos, libros tres priores cum
integris librorum quatuor argumentis, primus edi-
dit ex versione Francisci Turriani Henricus Cani-
sius (k) : Graeca. vero Jacobus Basnagius (/), qui
en ex bibliothecae Holstenianz Ilamburgensis codice
descripta, Joanni Friderico Wincklero refert ac-
cepta : quo quidem in codice haud plura exstare
novimus, quam quz vertit laudatus Turrianus ;. ut
propterea interpres vel eo ipso exemplari, vel ei-
dein simili usus fuisse videatur. Quartus porro li-
ber totus intercidit. Παηπο autem Basnagii editio-
nem minus accurate fuisse adornatam, merito cen-
&uit Pelrus Wesscelingius V. C. his verbis (m) :
« Inserti sunt, inquit, Canisianis Lectionibus Titi
Bostrensis, viri pii et egregie docti , in Manichaos
scripti libri; sed, quod dolemus, laceri et spissis
maculis deturpati. Facile fuisset ad animadverten-
dum, modo viro docto cui Graeca debemus, libuis-
sel, intextam extremo libro tertio disputationem
de hominis creatione, quam Titi adversarii diabolo
acceptam ferebant, ab eo loco quo legem esse bo-

(a) llieron. De vir. illustr., cap. 102.

(6) Epiph. har. Lxvi, cap. 21.

(c) Tillem. Mem. eccl. tom. Vll, pag. 385.

(d) Phot. Bib(. cod. ccxxxn, pag. 894 seq. edit.
Rothon.

(e) ld. ibid. cod. Lxxxv, pag. 205.

(f) Basnag. ad Thes. Canis. tom. 1, pag. 57,

"t,

!g) Lequien. Or. Christ. tom. 1l, pag. 602.

(à) Maxim. Opp. tom. Il, pag. 65.

esse alienam, referrique oportere ad eam libri
primi partem, qua duo ingenita principia, duas-
que radices, bonam alteram, alteram malam, unde
omnia bona malaque prodierint, oppugnat, obiter-
que hominem Dei optimi maximi esse opus osten-
dit. Addi etiam.et editionem condecorare potuis-
sent fragmenta ex hoc Titi opere a Grxcis nobis
servata : cujusmodi sunt in primis ea quz exscri-
psit auctor Parallelorum sacrorum, quz vulgo
Joanni Damasceno tribuuntur, et e Rupefucaldino
codice vulgata sunt a D. Michaele Lequien. . ...
Esse autem in Parallelis quzedam emendatius per-
scripta, non est ut monea:n : ipsa locorum collatio
rem manifestabit, » etc.

V. Viro docto monenti morem gessimus. Et prie
mum quidem omnia exscripsimus qua in Paralle-
lis Rupefucaldinis occurrunt, ad textum Titi Bo-
strensis adversus Manicheos evulgatum sive casti-
gandum sive supplendum; eaque ad calcem rejeci-
mus : quo scilicet quisque locorum collatione in-
stituta, de lectionum veritate judicium ferat. Deinde
notulas textui subjecimus, quibus tum Parallelo-
rum loca indicantur, tum etiam locis vexatis aut
corruptis lux affunditur, aut integritas restituitur.
In idem praterea consilium nunrulla sumus et
Photio mutuati. Ad hzc quatuor librorum integri
operis Titi argumenta subdidimus. Denique trium
superstitum librorum lemmata contexuimus , qui-

C bus conspectus totius operis exhibetur.

VI. His porro addita est Oratio in Ramos pal-
marum, qua sub Titi Bostrensis nomine circum-
fertur. Qui ex codice regio eam edidit Combef£-
sius (n) , dubitat ejus ne sit de quo hic sermo, 38
vero alterius junioris, cujus Commentarii in La-
cam esse feruntur, Nimirum duos ille Titos Bo-
sStrenorum episcopos commentus est; cum tamen
veteres unum tantum agnoscant. Alibi autem idem
editor nibil vetare ait ( o ), uti nec aliquid cogere,
quin hzc ipsa oratio seniori detur. Simulque sub-
dit : « Cujuscunque vero sit, opus est eruditum,
egregiis refertum sensis, ac dogmatis accuratum,
ut quisque theologus ipsa statim lectione videbit.

D Locos Scripturz scite admodum exponit ac appli-

cat, ut nihil desiderari videatur. » Sed hzc satis
de Tito Bostrensi. Ceterum de Commentariis in
Lucam ejus nomine inscripis, nos alias oppor-
tunius

(i) Petr. Sic. Hist. Manich. , pag. 30.

Q) Phot. lib. 1 Contr. Manich., ὃ
Wolf. Anecd. Gr. tom. l, pag. 54.

(4) Canis. Lect. antiq. tom. V , pagg. 36 seqq.

(|) Basnag. Thes. Canis. tom. l, pagg. 59 seqq.

(m) Wessel. Probab. lib. sing. cap. 20, pagg. 166

Xiv, apud

seqq.
(n) Combef. Auct. nov. tom. I, pag. 655 - 651.
(o) ld. in recens. auct. ad tom. j Bibl. cenc.,

pag. 49.

1962

ADVERSUS MANICIL/EOS LID. Ἱ.

10:0

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI
LIBRI TRES.ADVERSUS ΜΑΝΙΟΗΑΟς.

INTERPRETE FRANCISCO TURRIANO S. J.

LIBER PRIMUS.

Car. |. Origo Manicheismi.

Ἠᾶσι μὲν olg Υέγονε διὰ σπουδῃς τῶν ἓν ἀνθρώ- A — Quibus studium est causas eorum quz homines

wor, ἁμαρτανομένων τὰς αἱτίας ἐξελεῖν Θεοῦ, ὅσιός
τε xal ἁληθὴς Υέγονε χατὰ τοῦτο τῶν τοιούτων ὁ
σχοπός ᾿ εἴγε μὴ διαφυγόντες τὸ προνοεῖν τῶν χαθ᾽
ἡμᾶς τὸν θεὸν, εὐλόγως χαὶ φιλαλήθως ἀνθρώποις
ἀνέθηχαν τὰ σφῶν αὐτῶν ἁμαρτήματα ' ἐπείτοιγε
μικρὸν ἰᾶσθαί τι βουληθέντες, µείνονι χαὶ χαλεπῷ
νοσήµατι τῆς ἀσεθείας περιέπεσον, εἰς ἄρνησιν της
ἐν παντὶ φαινοµένης τοῦ Θεοῦ προνοίας ἐμπεσόντες.
Ὅ δὲ μανεὶς ἐκ βαρθάρων χαὶ τῆς μανίας αὑτῆς
ἐπώνυμος, ἔτι πρὸς ἀσέδειαν βλαθερωτέρῳ φαρμάχῳφ
χατεχρήσατο χαχίας γὰρ ἀναίτιον ' ἀποδεῖξαι τὸν
Θεὸν βουληθεὶς, χαχίαν προϊὼν ἀντέστησεν αὐτῷ
ἀγέννητον, ὥς φησιν, ἁγεννήτῳ, ζῶσαν ζῶντι, ἀεὶ μὲν
ἐπανισταμένην xat µαχομµένην, καὶ οὕποτε μὴ οὐχὶ

peccant, a Deo removere, aiunt sanctum et verum
esse Deum : huc spectant tales, et hoc eis propo-
situm est tueri. Cum enim non negant procurare
Deum res nostras, recte ac vere hominibus peccata
eorum assignant ; [alioqui parum quid sanare qui
voluerunt , in graviorem et difficiliorem impietatis
zgritudineg inciderunt , Dei providentiam, quz in
universitate rerum cernitur, negantes. Manicha»us
vero, qui a barbarie et furore nomen ducit , nocen-
tiore adhuc contra impietatem remedio abusus est :
cum enim demonstrare voluisset non esse Deum
auctorem mali, malum ei opposuit, ingenitum , ut
ait, ingenito, vivum vivo, semper obsistens ac re-
pugnans, et nunquam non negotium et molestias

πράγματα παρέχουσαν αὐτῷ ' ἀναιρεθῆναι δὲ πρὸς B inferens ; quodque ab eo funditus exstingui οἱ in-

αὐτοῦ παντελῶς μὴ δυναµένην, ὡς ἁϊδιόν τε xat συµ-
πεπληρωμέντν τὴν οὐσίαν xal ἀγένητον» xai xa-
&yróv, ὥς φασι, οεύγων, ἐμπέπτωκεγ εἰς τὸ πρ.
"Iva γὰρ uh τῶν παρ ἡμῖν, ὡς οἵεται, χαχῶν ὑπ-
ἔχειν δοχῇ τὰς αἰτίας ὁ θεὺς, αὐτὸς Ye ὅλης τινὸς xal
δλοχλήρου παρ᾽ αὐτῷ χαχίας παραπολαύειν. Τί γὰρ
εἰ µαχροθύμµως xat σοφῶς, ὥς cst, μεταχειρίζεται;
ἀλλ᾽ ὅμως οὐχ ἀπολέμητος ἂν εἴη κατά γε τὴν τοιαύ-
«ην ὑπόθεσιν ' οὗ τί ἄν γένοιτο τῶν πρεπόντων περὶ
θεοῦ λογισμῶν ἀλλοτριώτερον:

terire nequeat , utpote zeterna et completa zubstan-
tia, tanquam ingenita : sic fugiens fumum , ut est
in Proverbio, in :gnem incidit. Etenim. ne videatur
Deus, ut Manichzus existimat, nostrorum malo-
rum esse in causa , ex toto quodam et integro malo
apud se fructum fingit percipere. Quid enim , si res
tractat Deus, ut Maniclieus. ait, toleranter οἱ sa-
pienter? at nunquain, opinione hujus, bello et pu-
gna carebit : quo quid potest de Deo quod minus
eum deceat , cogitari ?

Car. [l. Catholicorum sententia.
Ὅτι μὲν γὰρ εὐσεθὲς τῶν παρὰ ἀνθρώποις ἁδι- C — Quod pium quidem sit apud homines , totis viri-

χηµάτων ἀναίτιον παντι σθένει τὸν 8ebv ὁμολογεῖν,
πρῶτος πρεσθεύειν ἑσπούδαχε τῆς καθολιχῆς Ἐκχλη-
σίας ὁ λόγος * ῥητουμένου δὲ, τίνα τρόπον πλημμελοῦ-
psy ἡμεῖς, τοῦ Θεοῦ pi; βουλοµένου, οὗ περὶ µειζό-
νων κατηγοροῦμεν θεοῦ, περὶ µικροτέρων, ὥσπερ
ἐχεῖνος, ἀπολογεῖσθαι βουλόμενοι (1).

Ἁλλ' αὐτὴν τῆς ἀληθείας τὴν ὁδὸν, ἔχ τε τῶν ἁγίων
Γραφῶν χαὶ τῶν χοινῶν ἐννοιῶν ἔχοντες, ἀσφαλῶς
ὁδεύομεν (A*) πρὸς τὴν τοιαύτην ζήτησιν, τῷ Ye αὗτοῖς
φιλαλίθως προσεγκαλεῖν, εὐσεθῃ τὴν ἀπόδειξιν τὴν
ὑπὲρ θεοῦ ποιούµενο." οὗ γὰρ ἵνα τῷ λόγῳ Ou
φεύγωμεν, ὧν εἰς ἀλλλλους πληµ μελοῦμεν τὰ ἐγχλί-
µατα, τροαῖχεν εἰς θΘεὸν ἀτεθεῖν, πραττοµένους
cap αὐτοῦ τὰ πάντων ὑθριστικώτερα xai μηδαμῶς

ὄντα
(1) Vulg., Βουλόμενος. Εδιτ,

bus confiteri, Deui non esse injuriarum et umalefi-
ciorum auctorem, prima doctrina Ecclesiz catho-
lice studüit profiteri. Cum autem quzrimus quo-
modo nos peccemus nolente Deo, ut peccemus,
de gravioribus non Deum accusamus, cum a levio-
ribus eum, sicut ille, defendere voliunus.

Si qui viam veritatis ex sanctis Seripturis et ex
communibus notionibus cognitam liabemus, perga-
mus firme ad talem questionem, piam argumenta-
tionem pro Dee concludentes , nos ipsos studio
veritatis accusando : non enim ut verbo accusatio-
nem eorum , quz in nos inter nos peccamus, de-
clinemus, decebat in Deum impios essc , poscentes
ab eo quz sunt contumeliosiora omnibus , et que
nequaquam sunt.

(U) Forte, &iepc». Fan.

1074

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI 1072

Preterea qui existimamus peccata apud homines Α Πρὸς δὲ τούτοις láotga τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἅμαρ-

sanabilia esse, utpote αυ non a principio quodam
contra eos effluant, sed alio modo a nobis fiant
(quem disputatio suo tempore explanabit ) , non
solum non sumus in Deum impii, non audentes
conjecturam facere, non posse Deum propter difli-
cuitatem resistere vitio quod ei non inest, sed quz
a nobis vitiose aguntur, nitimur in eis cessare ;
cum iis qui advertunt , demonstramus , quz a nobis
principium ducunt, ut fiant, per nos etiam, ne
fiant, finem assequi , tametsi non apud omnes ; non
enim hoc generale in singulis est, sed in singulis
eorum qui studium adhibuerunt ( judicium tamen
universi est , posse esse in singulis). Verumtamen
qui barbare cum impietatem excogitavit, fingens
malum sine principio, contra Deum vere principio
carentem, ac solum, et hoc secundum principium
insane constituens, non solum malum collocat in
erdine z:quali Deo, tanquam hoc honorare velit ,
quod scilicet odit ; sed mala, quae ex malo quod
principio caret , insanabilia penitus esse, cum ne-
cessario affirmat , facit insidiose , ut existiment qui
ei credunt, injustitiam non posse apüd homines
corrigi. lta ut anticipata voluptate peccatorum , pro
conversione desperatio objiciatur ; quasi fieri non
possit , ut impetus vitii quod principio caret, coer-
ceatur. Preterquam si quis cupiditate glorie , quod
plus boni, ut isti fingunt, habere videatur, stu-
dium adhibeat , ut , quoad fieri potest , non peccet,
ut manifestum faciat, non aliunde quam a se pec-

catum proficisci, Existimabitur tamen apud ipsos (

" melior esse propter admistionem nature, qui non
natura , sed labore et sudore usus est, qui quidern
. putabit se laudari, cum alioqui vera laude prive-
&ur. Veram enim gloriam ex labore ac studio vir-
tutis proficiscentem relinquens, si quidem pietati
erga Deum studebat , necessitatem naturz rapinam
esse falso ducit , qui utilitatem industrie ad impie-
tatem in Deum adhibet ; ut nec animus ignaviz et
inertiz deditus, cum male agit, pungatur, si qui-
4em alteri cuidam principio actiones ascribit :
neque qui studio utitur, laude dignus habeatur,
quippe qui in id cogitatione ineumbat, quod est
omnium atrocissimum , institui scilicet ad impie-
tatem adversus Deum.

τήµατα νοµἰζοντες, ἅτε 6h μὴ ὡς ἀπό τινος ἀρχῆς
χαθ) ἡμῶν ῥέοντα, ἀλλ᾽ ἕτερόν τινα τρόπον πρὸς
ἡμῶν πραττόµενα (ὃν 6 λόγος σαφῶς χατὰ χαιρὸν
ἑρμηνεύσει), οὗ µόνον εἰς 8ebv οὐχ ἀσεθοῦμεν, μὴ
τολμῶντες αὑτοῦ χαταστοχάζεσθαι χαλεπὴν ἄδυνα-
µίαν, τοῦ ἀνθεστάναι χαχίᾳ τῇ μὴ οὔσῃ, ἀλλὰ xai

"tX πραττάµενα πρὸς ἡμῶν χαχίας τρόπῳ παύειν ἔπι-

χειροῦμεν, τῷ (e σαφῶς τοῖς προσέχουσιν ἄποδει-
χνῦναι, ὡς τὰ πρὸς ἡμῶν ἀλίθειαν ἔχοντα τοῦ vi-
γνεσθαι τὴν ἀρχὴν, διΤὴμῶν ἂν xal τέλος τοῦ μὴ
γίγνεσθαι λάθοι, εἰ xat μὴ παρὰ πᾶσιν ' οὗ γὰρ ἐφ'
ἑχάστῳ τὸ χαθόλου, ἀλλά vs παρ᾽ ἑχάστῳ τῶν ἐσπον-
δαχότων (δεῖγμα μέντοι τοῦ χαθόλου, τὸ ἐφ᾽ ἑχά-
στου ἑἐνδεχόμενον). 'O μέντοι βαρθαρικὴν ἀσέθειαν

B ἐπινοήσας, ἄναρχον xaxíav χατὰ τοῦ θεοῦ ἀληθῶς

ἀνάρχου xaX µόνου πλασάμενος, xaX δευτέραν ἀρχὴν
ταύτην μανικῶς ὁρισάμενος, οὗ µόνον Ev ἴσῃ τάξει
τίθησι χαχίαν sip, ὥσπερ τιμῆσαι ταύτην ὁ ὄῃθεν
μισῶν προελόμενος, ἀλλὰ xal ἀνίατα πάντη τὰ ix
τῆς ἀνάρχον ῥέοντα xaxà ἐπάναγχες φάσχων, ἁδιώρ-
θωτον παρὰ ἀνθρώποις τὴν ἁδιχίαν ἑτιδούλως olt-
σθαι ποιεῖ τοὺς πειθοµένους αὐτῷ ' ὥστε προλίφει
τῆς τῶν ἁμαρτημάτων ἡδονΏς προθἀλλεσθαι ἀντὶ τῆς
ἐπιστροφῆς τν ἀπαγόρενσιν. ὡς ἀδύνατον ἀνάρχου
xaxlag ἐπισχεῖν τὴν qopá&v: πλην εἰ µή τις ἔπιθυ-
µίᾳ δόξης τοῦ δοχεῖν τὸ πλέον Ex τοῦ ἀγαθοῦ ἔχειν,
ὡς δὴ μυθολογοῦσι, σπουδάσας μὲν, χατορθώσειεν
ὡς οἷόν τε τὸ μὴ ἁμαρτάνειν, ὡς αὐτόθεν motu
δῆλον, ὡς οὐχ ἑτέρωθεν, ἀλλὰ παρ αὑτοῦ ἐπλημμέ-
Aet* ὅμως δ ἀπενέγχηταί τινα δόξαν παρ) αὗτοῖς,
ὡς τὴν χρᾶσιν εἴη βελτίων τῆς φύσεως, ὁ μὴ quate,
πόνῳ δὲ xol ἱδρῶτι χρώμενος ' ὃς δὴ καὶ ἐπαινεῖ-
σθαι οἵοιτ᾽ ἂν, τοῦ ἀληθοῦς ἐπαίνου στερούμενος. Tiv
γὰρ εὐδοξίαν τοῦ πόνου τῆς ἀρετῖς, εἴγα τῆς εὔσε-
θείας τῆς πρὸς by Ἠνύετο, χαταλιµπάνων, ἅρπαγμα
ψευδῶς τὸ ἀναγχαῖον τῆς φύσεως ἡγεῖται, τὸ yptat-
μον τῆς φιλοπονίας πρὸς ἀσέθειαν κατὰ Θεοῦ µετερ”
yóutvog ὡς µῆτε τὸν ῥᾳστώνῇ προσχείµενον πλἠτ-
«caa. τὸν νοῦν χαχοπραχοῦντα, εἴγε ἄλλῃ τῇ ἀρχῇ
λογίζοιτο τὰ πραττόµενα, μήτε τὸν σπουδή χρώμε-
vov ἄξιον εἶναι θαυμάζεσθαι, καίΐτοι λογισμῷ πο-
νοῦντα πρὸς τὸ τῶν πάντων χαλεπώτατον, πρὸς ἀσέ-
θειαν χατὰ θεοῦ παιδαγωγηθῆναι.

Car. Ill. Mali definitio secundum Manichaos.

Cum vero Manichzi rationem creationis mundi a D —. Mi συνιέντες

Deo facti non intelligerent , non solum actiones ho.
minum a ratione aversas excutientes, eo modo
quem diximus, lapsi sunt, sed etiam plurimas
creaturas , imo fere omnia in crimen vocaverunt ,
qua nullam tamen vituperationem vere admittunt ;
mala autem hzc appellaverunt , in aliis quidem mi-
stionem contrariorum, boni scilicet et mali, ut
loquuntur, mentientes ; in aliis vero malum sim-
plex et unius forma reprehendentes : et quantum
in ipsis fuit, omnia confuderunt, appellantes mala,
que minime mala sunt. Si enim injustitia in qua

δὲ ol ἀπ᾿ ἐχείνου τῆς τοῦ θεοῦ δη-
µιουργίας τὸν λόγον, οὗ µόνον τῶν ἀνθρώπων τὰς
παραλόχονς πράξεις ἐξετάσαντες, τὸν εἱρημένον τρὀ-
πον ἐσφάλησαν, ἀλλά χαὶ πλεῖστα τῶν δηµιουρχηµά-
των μᾶλλον xal σχεδὸν ἅπαντα, φόγον οὐδένα χατὰ
τὸ ἁληθὲς ἐπιδεχόμενα, διέδαλον * χαχὰ δὲ ταῦτε
προσεῖπον, τῶν μὲν χρᾶσιν τῶν ἑναντίων, ὣς qas,
χαχοῦ τε xal ἀγαθοῦ καταφευσάµενοι, τῶν δὲ pe-
νοειδη xaxlav χατειπόντες, xal συνέχεαν τόχε ἐπ
αὐτοῖς τὰ πάντα, χαχὰ τὰ μηδαμῶς xaxà προσειπόν-
τες. El μὲν γὰρ τὴν παρὰ ἀνθρώποις ἁδικίαν µόνην
οὗταν ἁδικίαν διέδαλον εἰς χαχίαν, ἐχρῆν μὲν xal

10156

ADVERSUS ΜΑΝΙΟΗΞΟ5 LIB. I.

LI

1074

οὕτως ἀσφαλίζεσθαι «* ὄνομα xaX τὴν περὶ αὐτῆς δό- A homines sunt, quz sola est injustitia , aceusarent

Cav, ὡς ὑπαρχούσης xaX μὴ ὑπαρχούσης, Év τε (2) τῷ
πράττεσθαι, xal μὴ πράττεσθαι ' Ίχιστα δὲ ἀρχὴν
ἱπεισάγειν αὐτὴν ᾿χατὰ θεοῦ' ὅμως ὃ' ἂν αὐτοῖς
εὐπερίγραπτον Tv τὸ σφάλμα. Νυνὶ δὲ σχεδὸν ἅπα-
σαν τὴν δηµιουργίαν κακίσαντες, ὑπέρογχον τὴν
βλασφημίαν κατὰ θεοῦ πεποίηνται, xa παράγουσιν
ὡς ὁμολογούμενα τῷ λόγῳ xal πάντα τὰ θηρία xal
τὰ χνώδαλα, οὐχ οἰόμενοι χρΏναι πρὸς ἁγαθοῦ ταῦτα
γεγενῆσθαι, οὐχ ἄχρηστα µόνον, ὡς ὑπειλήφασιν
ὄντα, ἀλλὰ χαὶ λίαν ἀνθρώποις βλαθερώτατα χαίτοι-
γε δειχθῆναι δυνάµενα, ὡς μᾶλλον ὠφελιμώτερα xat
χρησιμώτερα τυγχάνει, περ τὰ ὄντως ἀνθρώποις
λυσιτελεῖν δοχοῦντα * χαὶ πολλὰ μὲν xaX ἕτερα συν-
είρουσιν εἰς διαθολὴν τῶν ὄντων, xal τῆς τῶν ὅλων
διοιχήσεως.

tanquam malum ; sic etiam oportebat nomen οἱ opi-
nionem de ea munire, tanquam quz esset , dum est
actio ; aut non esset, dum non est actio: non autem
oportebat introducere principium ipsum contra
Deum : fuisset tamen eorum error affatim circum-
scriptus et terminatus. Nunc autem cum fere omnia
qua fabricata sunt, mala esse dicant , blasphemiam
in Deum in infinitum auxerunt, οἱ producunt tan-
quam certa et ratione ac judicio probata , omnes
bestias et feras, non putantes oportere facta esse
bxc a bono, non solum eorum opinione inutilia ,
sed hominibus nocentissima. Quamvis demonstrari
possint utiliora et commodiora esse quam ea qute
vere hominibus conducere videantur ; ac multa qui-

B dem alia connectunt ad accusationem rerum et gu-

bernationis universi.

Car. IV. Methodus disputandi.

Ὁ δὲ λόγος οὐδὲν ἀναπόδειχτον τῶν τε εἰρημέ-
νων xal ῥηθησομένων χαταλιπεῖν πειράσεται' δύο
Υὰρ ἑναντίων φύσεων xpdaw ἓν τοῖς οὖσι φανταζό-
µενοι, διανέµουσι ταύταις τὰ ὕὄντφ χατὰ τὸ δοχοῦν
αὑτοῖς. Πόθεν, λέγοντες, τὰ χαχὰ, el μὴ Ex τινος ἁρ-
χῆς xaX ταῦτα τυγχάνει; El δέ τις ἑρωτήσειε' Ποῖα;
συνείρουσι τὰ τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτήματα xai τὰ
τοῦ θεοῦ δημιουργήματα, xaX αὐτὴν ὅλην τὴν πάνσο-
φον οἰχονομίαν χαχίζουσιν' ὡς εἶ τις δείξειε πάντα
χαλῶς xat ἀναγχαίως γεγονέναι xai γίγνεσθαι, οἵ-
χεται αὐτοῖς ἐξ ἀνάγχης ὁ περὶ τῆς ἑναντίας ἀρχῆς
λόγος. M Υὰρ συνιέντες, ὅπως ἔχει τὰ χάτω, ἑπλά-
σαντο περὶ τὰ ἄνω ᾽ μηδὲ χαταλαθόντες τίνα τρόπον
διάχειται τὰ ὀρώμενα, ἑσυχοφάντησαν τὸ μὴ ὀρώμε-
voy* χαὶ γνῶναι σπουδάσαντες διὰ τὸ μὴ γνῶνα:,
ἀγνοίᾳ µείζονι περιέπεσον * ὡς γὰρ iv σχότει τὴν
περὶ τῶν φαινομένων ἔννοιαν ζητοῦντες, οὐ µόνον
οὐχ εὗρον, ὃ ζητεῖν ἐδόχουν, ἀλλὰ xal pelyov ἑαυτοῖς
τὸ σχότος τῆς ἀγνοίας πεποιήχασιν. Ἡμεῖς δὲ, πρῶ-
τον περὶ τῶν δύο ἑναντίων ἀρχῶν ἃς ὑποτίθενται
διαλαδόντες, οὕτως Έξομεν πρὸς τὴν ὑπὲρ τῶν ὅλων
ἀπόδειξιν, ὡς χαλῶν xai ἀναγχαίων ὄντων ἁπάντων,
χαὶ ἐχείνων, ὡς προλαδὼν ἔφην, μάλιστα χαθ᾽ ὤνπερ
πλείστην χαταδρομὴν ποιοῦνται, ὡς ὁμολογουμένων
x&4Qy* ἔτι δὲ χαὶ τῆς τῶν ὅλων διοιχῄσεως, xal
δι ὧν πικρίαν αὐτῆς ἀγνωμόνως καταφηφίζονται,
τὰ ἀναγχαιότερα οἰχονομούσης, οὐ μὴν ἁλλά xal
περὶ τῶν παρὰ ἀνθρώποις ἁδιχημάτων, ὡς οὐδὲ διὰ
ταῦτα προσῆχε xaxlac ἀρχὴν χατὰ θεοῦ φαντάζε-
σθαι’ δειχθήσεται γὰρ ὡς xal ταῦτα τοῦ πεποιηχό-
τος ἡμᾶς ἐμφαίνει τὴν ἀγαθότητα:' χαὶ οὔτε χατὰ
βούλησιν αὐτοῦ πρὸς ἀνθρώπων Ὑίγνεται, οὔτε ἔχ
τινος αἰτίας ἣ ἀρχῆς χαθ) ἡμῶν φέρεται.

Dabitur vero opera, ut nibil tam eorum quz di-
cta, quam quz dicenda sunt, disputatio non ra-
tione conclusum relinquat : fingunt enim -cogita-
tione duarum naturarum contrariarum admistio-
nem, et his, ut eis videtur, res omnes distribuunt.
Undenam, inquiunt, niala, si hzc non ex aliquo
principio sunt? Si quis vero percontetur, qualia
peccata in homines confertis? Quacunque fabri-
catus est Deus, et totam ipsam rerum sapientissi-
mam compositionem 3c gubernationem vitupe-
rant: ut jam si quis demonstret omnia bene ct
necessario facta esse et fleri, necesse est excidat
eis et avolet ratio contrarii principii. Cum enim ea
que infra sunt, non intellexissent, quomodo ha-
beant de iis quz? sunt supra, sunt commenti, neque
percepissent quomodo ea qua videntur, disposita
sint, id quod non videtur, calumniati sunt ; et cum
studere viderentur, ut cognoscerent, quia non co-
gneverant, in majorem ignorantiam inciderunt:
etenim veluti in tenebris quzrerent, qua de iis quie
apparent, ignorabant, non solum non invenerunt,
quod quaerere videbantur; quin potius majores
ignoranti» tenebras sibi offuderunt. Nos vero pri-
mo de duobus principiis contrariis, qua ponunt,
disserentes, ad conclusionem argumentationis de
universo veniemus : esse scilicet bona ef necessa-

p ria omnia, et illa maxime, ut superius dixi, in qu:

maximum impetum et incursum faciunt, quasi om-
nium concessu mala siut; praeterea etiam omnium
rerum gubernationem, atque illa in quibus severi-
tatem providentie , qua, quz magis necessaria
sunt, procurantur, improbant; et non solum hzc,
sed de iis etiamqua apud homines injuste flunt, ne-

que propter hzc principium mali contra Deum oportere cogilare : docebimus enim hzc etiam bonitatem
Dei qui nos fecit, declarare; et neque ab hominibus fleri secundum voluntatem Dei, nec ex principio

quopiam contrario in nos ferri.

Cap. V. An duo principia opposita.

Τοιγαροῦν λοιπὺν ἐπὶ την ἀρχὴν τῆς µυθώδους
ἀσεθείας αὐτῶν ἔλθωμεν, ἐξετάξοντες, εἰ παραδέ-
(2) Editi, εὔτε. Ευιτ.

Jgitur aggrediamur deinceps ad principium imn-
pietatis illorum commentiti» , inquirentes , utrum

1075

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1016

notiones naturales duo contraria principia ferum A χονσαι γοῦν al κατὰ φύσιν ἔννοιαι δύο (2*) ἑναντίας

admittant: si enim ne consentientia quidem ad-
mittunt, multo minus pugnantia. Scribens igitur
ille ipse farens Manicheus, ubique incipit : Erat
Deus σι materia, lumen, et tenebre, bonum et
snalum, in omnibus summe contraria ; ut in nulla
re alterum cum altero communionem et societatem
haberet, ambo ingenita et viventia: igitur aut dis-
jungent se ; aut si fuerint simul, amica et nequa-
quam contraria esse apparebit. At palet dicere
eum, sejuncta esse hac. lgitur utrumque cum al-
tero finitum et terminatum erit secundum substan-
tiam, et neutrum incircumscriptum et infinitum :
circumscribere autem Deum secundum substan-
tiam, el non nosse et confiteri infinitum esse,

ἀρχὰς τῶν ὄντων ' εἰ γὰρ μηδὲ συμφωνούσας &-
ξαιντ΄ (5) ἂν, Ἡ πού γε µχοµένας. Γράφων τοίνυν ἐχεῖ-
vos αὐτὸς, ὁ χαλεπώτατα μανεὶς, ἄρχεται πανταχοὺ
"Hy θεὸς, καὶ ὕ.η gcc, καὶ σκότος. ἀγαθὸν,
καὶ κακόν. ἐν τοῖς πᾶσιν ἄκρως ἐναντία, ὡς
χατὰ μηδὲν ἐπιχοινωγεῖν θάτερον θατέρῳ, ἁγέννητά
τε xai ζῶντα ἄμφω οὐχοῦν f| χωρίσει Ye ταῦτα ἀπ'
ἀλλίλων, ἡ αν ἀλλήλοις ὄντα φῖλα xal οὐδαμῶς
ἑναντία φανήσεται. ᾽Αλλὰ δΏλον, ὅτι χωρὶς ἀπ᾿ ἀλλη-
λων xat αὐτὸς ταῦτα εἶναί φησιν’ ἄρ' οὖν συµτε-
περασμένον ἑχάτερον θατέρῳ τὴν οὐσίαν ἔστα:, χα:
οὑδέτερον ἀπεριόριστον περιορίδειν δὲ xac οὐσίαν
τὸν θεὸν, xai μὴ ἀπέραντον εἰδέναι τε xat ὁμολο-
γεῖν, πῶς οὐ λίαν ἀσεθές; ὁπότε οὗ µόνον περιρρί-

qitomodo non est admodum impium? Quandoqui- B ζεσθαι δόξει τὴν οὐσίαν xa περιγράφεσθαι, ἀλλὰ

dem non solum circumscribi et terminari substan
tia Dei videbitur, sed a malo, ut ille ait, hoc acci-
pere. Quod quidem extra communes notiones est,
qui menti suggerunt, ut eum ubique esse noscat ,
et natura incomprehensum.

«aX πρὺς τῆς χαχίας, ὡς ἐχεῖνός Φησι, τοῦτο τά-
σχειν. Ὅπερ πρῶτον μὲν τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ἐχτὸς,
αἴτινες ὑποθάλλουσιν αὐτὸν γινώσχειν elvat τε παν-
ταχοῦ, καὶ ἀπερίληπτον ὑπάρχειν τὴν φύσιν.

Car. VI. Deus secundum placita Manichaica finitus.

Preterea etiam, si hzec necessario a se dissident,
non solum Deus, opinione illius insana, naturze cir-
cumscripte esse videbitur, sed in privato loco
esse, et residere prope contrarium. Qu: enim a se
mutuo arcentur, propriis et privatis locis circum-
scribunt. Excutienda igitur sunt hzc, si ambo con-
traria tanquam ingenita antiquiora locis erant,

"Ext μὲν εἰ ταῦτα διέστηχεν ἀναγχαίως Pf,
οὗ µόνον θεοῦ χατὰ τὴν ἐχείνου µανίαν δύξει τὴν
φύσιν περιορἰζεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἓν ἰδίῳ τόπῳ τυγχά-
νειν, xa χαταμένειν παραπλησίως τῷ ἑναντίῳ. Τὰ
γὰρ ὑπ ἀλλήλων εἱργόμενα, τόποις ἰδίοις δτλαδὴ
περιγράφεται. Ἔστιν οὖν ἐξεταστέον, εἰ μὲν πρεσθύ-
τερα τῶν τόπων ἄμφω τὰ ἑναντία ὡς ἁγένητα, tv

aliquando rursus prius erant cominuniter a pugna C ὅτε πάλιν πρότερον ἐτύγχανε χοινῇ της ἐναντιότητος

inter se libera. Sin vero disjunctio substantix
utriusque simul ex zternitate fuit, antiquior erat
locus substantiz utriusque, vel simul cum illis in-
genitus. Si autem antiquior, ut jam ambo videan-
tur utriusque loci propagines, non sunt hzc 'inge-
nita, nec zterna : quod quidem locis ex quibus hzc
exstiterunt, videbitur inesse. Si vero locus est si-
mul cum illis ingenitus, erant plura ingenita, et
non jam duo: necesse enim est, ut alia sint illa
loca preter hzec quz in illis sunt, sine quibus nec
esse possunt.

ἀπηλλαγμένα. El δὲ συναῖδιος Exazípou τῆς οὐσίας
ὁ χωρισμὸς, προγενέστερος ἑχατέρου της οὐσέας ὁ
τόπος, ἃ συναγέννητος. ᾽Αλλ' εἰ μὲν προγενέστερος,
ὡς ἑκατέρου τόπου βλάστηµα δοχεῖν εἶναι ἑχάτερον,
οὔτ' ἁγέννητα ταῦτα, οὔτε dibux- ὅπερ ὑπάρχειν δό-
tec τοῖς τόποις ἐξ ὧν ταῦτα εἰ δὲ συναγένττος
ἔσται, πλεἰω, xat οὐχέτι δύο τὰ ἁγένητα' ἀνάγχη γὰρ
ἕτερα τυγχάνειν ἐκεῖνα παρὰ ταῦτα, Ev οἷς ἐστι
ταῦτα, ὧν ἄνευ οὐδὲ εἶναι δυνήσεται.

Cap. ΥΠ. Spatium inter duo principia quodnam ?
Ad hzc poscendum est ab istis intermedium, et p Πρὸς δὲ ταύτοις καὶ µεθόριον ἀμφοτέρων ἁπαιτη-

utrisque interjectum, quod alterius cum altero
communitatem arceat et prohibeat, ne finibus inter
se commista, rursus rationem ac naturam contra-
riorum tollant. Quid igitur erit istud, quod ambo
illa disterminet, et intersepiat? opus enim habet
apnd istos cujusdam tertii commentum fabule. An
dicturi sunt nobis, esse murum adamantinum, aut
aliud quid delirum? Cujusnam vero.providentia hoc
quidquid sit, interseptum esse dicent ? utricunque
enim contrariorum hoc assignare velint tanquam
postea immissum , non reperient exitum in hac
causa, neque se hinc expedient. Revocata enim

(Q^) Avo. In cod. ms. erat διό, nullo plane sensu ;
ideoque illud omiserat Turrianus ; reposuimus δύο;
duo quippe tuebatur principia Manes. Bas.

τέον, διεῖργον xai διαχωλῦον ἑχατέρῳ τὴν πρὸς θ4-
«toov χοινωνίαν, ἵνα μὴ, διὰ τῶν τερμάτων αὖθις
ἀλλήλοις χαταμιγνύμενα, τὸν τῆς ἑναντιότητος δια-
φθείρῃ λόγον. Τί τοίνυν ἔσται τὸ διαφράττον xai
διεῖργον ἄμφω; τρίτου γάρ τινος κατ᾽ oat» χρείαν
ἔχει παρ αὐτοῖς τῆς μυθολογίας τὸ πλάσμα. "Ag"
οὖν τὸ ἁδαμάντινον τεῖχος ἐροῦσιν ἡμῖν. f, τι ἕτερον,
παραπαίοντες; Tij τίνος δὲ προνοίᾳ τοῦθ ὅ ποτε(ὁ)
φῄήσουσι παρεγχεῖσθαι; ᾿Οποτέρῳ γὰρ τῶν Σναντίων
βουληθεῖεν ἀναθεῖναι τοῦτο, ὡς Ὁστερόν ποτε παρεµ-
6ληθὲν, ἄπορος αὐτοῖς ἡ ὑπόθεσις εὑρεθήσεται. Πρὸς
γὰρ τὸ ἀρχαιότερον ἀναθὰς ὁ λόγος αὖθις φωράσει

(3) Vulg., δόξαιντ. Ενιτ.
(9) Forte, τοῦτό ποτε, vel τοῦθ', à τί πητε. Epit.

1077

ADVERSUS MANICILEOS LIB. 1.

1078

τὰ ἑναντία ἀλλήλων ἀχώριστα, ὡς οὐδαμῶς ἑναντία. A ascendendo.ad antiquius disputatio rursus depre-

El δὲ µηδετέρου προνοίᾳ τὸ µεθόριον, à δηλοῦσιν, ὑπάρ-
ξαι φῄήσουσιν, ἕτερον ἀγέννητον ἐπεισάγοντες ἐξ ἀνάγ-
χης ὁμολογοῦσι, µηδετέρου τῶν ἑναντίων τῆς οὐ-
σίας µετέχον, ἵνα τῷ πάντη διαλλάττειν χωρίζη
καῦτα * xdi εὑρεθήσονται ὄχλον ἁγεννήτων τιθέµενοι,
δύο φῄσαντες εἶναι.

Τὰ ἁγένητα, τὸ μέντοι διεῖργον xaX µεθόριον, εἴτε
δὴ τεῖχος, εἴτε YT, ἄοιχος, εἴτε xat ὅπερ ἂν θέλοιεν
TU μὲν ἀρ᾽ ἔχει τὴν ἔδραν, ποῦ δὲ τὴν χορυφήν ;
Αλλά δῃλον, ὡς χάτω μὲν τὴν Éboav: ποὺ δὴ xai
πόσον ; "Ανω δὲ τὴν χορυφἠν ᾽ ποῦ xal ἐπὶ πόσον ;

Τὸ γὰρ ἄνω xai χάτω δημιουργίας ὀνόματα, πρὺ B

δημιουργίας * δεῖ μέντοι xaX βαθύτερον xai ὑψηλό-
τερον εἶναι τὸ µεθόριον τῆς τῶν χωριζομένων οὐσίας"
ἵνα uh χάτωθεν à ἄνωθεν ἑλλεῖψαν, πάρῃδον τοῖς
ἐναντίοις παράσχη πρὸς ἄλληλα. Εἰ δὲ σχιᾷ xa ἡλίῳ
παραθάἀλλοιεν ὃ χαλοῦσι µεθόριον, οἱἰήσονται μὲν, ὡς
οὐδὲν ἐπικοινωνεῖ τῷ ἡλίῳ dj σχιὰ, διελεγχθήσονται
δὲ χαλεπῶς πρὸς τοῦ Μάνεντος Ἱπατημένοι' σχιὰ
γὰρ ἡλίου χοινωνίᾳ χαὶ δι ὅλου παρουσίᾳ γἐνοιτ᾽
ἂν, ὕγχου τινὸς ἀνέχοντος ἐν µέσῳ xal πρὸς θάτερον
µέρος αὐτὴν παραπέµποντος ' xal σχιὰ εἴη ἂν οὐδὲν
ἕτερον, ?| τεχµήριον φωτὸς, διά' τινος παρεγχειµένου
σώματος ἑμποδιζομένου * ἐπεί τοι φωτὸς àv νυχτὶ uil
παρόντος, οὐδ' ἂν σχιὰ μεριχὴ vyévovro. "Ap' οὗν,
ὅπη σχιὰ, Excel. φῶς τὰ γὰρ iméxewa τῆς σχιᾶς,

φωτὶ καταλάμπεται’ πλὴν εἰ µή ye τὸ σκιάζον ὕψειρ

τὸ φωτίζον παμπληθεὶ ὑπερθαίνει' xàv μὴ τὸ γε-
λοιότατον τεῖχος τῷ παραλόγῳ τεθῇ, φῶς Ev qui
διαιτωµένη φανήῄσεται ἡ χαχία. [log γὰρ ἂν γένοιτο
σχιὰ, τοῦ φωτὸς δι ὅλου χατὰ τῆς Όλης ὄντος, εἰ uf
τι By. μέσῳ ye ἀνέχοι, xal ἀποχλεῖον δι ὅλου ποιοῖ
αὐτὴν; ob μὴ (4) παρεγχειµένου, xal πλεῖστον
ὅσον ἀνέχοντος, χοινὸν ἀῑδίως ἔσται xal τῇ χαχίᾳ τὸ
φῶς.

hendet contraria inter se separato, tanquam nullo
miodo contraria. Sin vero neutrius providentia in-
terseptum, quod declarant, esse dixerint, necessa-
rio fatentur introducere se aliquid ingenitum, quod
neutrius substantiam partieipet, ut omnino diri-
mendo separet hsc; atque ita flet, ut. reperiantur
turbam ingenitorum ponere, qui duo ingenita esse
dixerunt.

Attamen hoc quod disterminat, οἱ interseptum
est, sive murus est, sive terra sine domibus, sive
aliud quodlibet : nunquid alicubi quidem habet
basim, alicubi vero culmen? Atqui perspicuum est,
infra quidem habere jasim : sed ubi, et quantam?
Supra vero culmen, sed ubi, et quantum? Supra
enim et infra nomina fabricationis mundi, ante fa-
brieationem sunt apud istos : atqui oportet etiam
interseptum profundius et altius esse quam ea quz
disterminantur ; ne si quid ex parte inferiori aut
superiore deficiat, aditum contrar'is praebeat, ut
simul sint. Si autem cum umbra οἱ sole comparent
jllud, quod interseptum vocant, putabunt quidem nihil
habere commune umbram cum sole; convincetur
tamen, decejtos esse eos turpiter a Manichzo :
uimibra enim communione solis et presentia fleri
solet mole quadam interposita, qua communionem
et presentiam solis ad alteram partem transmit-
tit; nihilque aliud umbra est, quam indicium hu-
minis corpore quopiam interjecto irbpediti : nocte
enim, cum non adest lumen, nec pars umbrz esse
potest. Ubi igitur umbra est, ibi lumen; quz enim
ultra umbram sunt, lumine collucent, prxterquam
cum id quod umbram facit, multa altitudine su-
perat id quod illuminat ; et malum in lumine ha-
bitans lumen esse apparebit, nisi murum maxime
ridiculum positum habent. Quomodo enim umbra
esse poterit lumine materiam ex omni parte col-
lustrante, nisi quid in medio prohibeat, et lumen

omnino ab ea excludens umbram efficiat? In lumine non videbitur posuisse pro murc ridiculo ;
quod interpositum si non sit, et quam maxime disterminet, perpetua erit communitas malo cum

lumine.

Λὖθις τὸ μεσημθρινὸν µέρος τῇ xaxa διδάντες,
ὡς ὄναρ τῆς δημιουργίας διαγράφουσι΄ ποῦ γὰρ ἣν

µεσηµθρία πρὸ µεσηµθρἰας, Ατιμότερος δὲ τόπος D

ἄλλος ἄλλου τῆς δημιουργίας οὐκ ἄν γένοιτο΄ τὸ γὰρ
εὐώνυμον ὁρῶντι πρὸς δύσιν, δεξιὸν αὖθις εὑρίσχεται
πρὸς ἀνατολὰς ἱδόντι. ᾽Αλλὰ πλείστη μὲν ἡ τοῦδε
τοῦ βαρθαρικοῦ δόγµατος ἀτοπία * δύο γὰρ ὅλως ἁρ-
χαὶ, πῶς ἂν clev, f] κληθεῖεν ἀρχαί; ἀρχὴ Υάρ ἐστιν
ἧ τε τῶν ὅλων πρεσθυτέρα xal τῶν ἁπάντων χρατοῦ-
σαχ ὧν οὐδέτερον ὑπάρξειεν ἂν οὐδετέρῳ. Σύγχρονα
YXp ἄμφω xal συναγέννητα, ὄντα τὰν τοῦ προτε-
ρεύειν ἀλλήλοις διαφθείρει λόγον. ᾽Αλλὰ xaX τῆς ἁρ-
χιχῆς ἑκουσίας οὗ μόνον ἀλλήλων ὡς ἑναντία γε
ταῦτα ἐξηρημένα, ἀλλὰ xal φύσει µαχόμενα, πῶς
ἂν ἔχειν διόλου τὸ ἄρχειν νοµισθείη; El. τοίνυν µηδ-

Rursus, meridianam partem malo tribuentes ,
somnium fabrice describunt : ubi enim erat me-
ridies ante meridiem? Locus autem in muudi fa-
briea alius alio inhonoratior non potest esse : quod
enim ad l»vam est in occasum aspicienti, ad dex-
tram rursus est aspicienti in orientem. Verum ab-
surdissimuim est hoc barbaricum dogma ; duo enim
prorsus principia quomodo principia sint , aut ap-
pellentur ? siquidem principium est, quod omnibus
est antiquius, el omnium Ienet principatum et im-
perium ; quorum neutrum in neutro duorum esse
potest. Esse enim ambo ejusdem temporis et co-
gnata, rationem eorum inter se principatus el ex-
cellentig tollit. Imo quz non solum a principatu
potestatis inter se libera sunt, utpote contrarza ,

(4) Οὗ μή. Deesse hic aliquid videtur ex interprete.

*

4079

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

4080

sed natura pugnant; quomodo cogitari possunt A ετέρῳ τούτων διασώζεται τῆς ἀρχῆς ὁ λόχος, πῶς

habere omnino principatum ? Quodsi ratio principa-
tus neutrum horum incolume servat, quomodo
prisipia vocabuntur ?

ἂν ἀρχαὶ χλτθεῖεν

Car. Vili. Ratio duo principia non admittit.

Quomodo rationes naturales admittent, ut sint
duo secundum subslantiam contraria, ubi primo
quidem nomen substantiz: commune est utrisque?
Primum igitur, quatenus utrumque substantia est,
perspicuum est, convenire inter se, el non esse
contraria. Deinde ambo sunt animalia, preterea
squaliter ingenita. Quorum autem eadem sunt no-
mina, et eadem descriptio, horum substantia quo-
modo contraria aut pugnans'esse potest ? Siquidem

Πῶς δ ἂν oi φυσικοὶ λογισμοῖ παραδέξαιντ ἂν
ὑπάρχειν ἑναντία δύο χατ οὐσίαν, ὅπου γε πρῶτον
μὲν τὸ τῆς οὐσίας ἁμφοτέροις ὄνομα κοινόν; Καῦθὸ
τοίνυν πρῶτον ἑχάτερον οὐσία, ὅΏλον, ὡς ὁμονοοῦντα
xai οὐκ ἑναντία ' ἔπειτα Qoa ἄμφω) πρὸς δὲ τούτοις
ἐπίσης ἀγέννητα. Ὃν δὲ τὰ αὑτὰ ὀνόματα, xat αὐτὴ
ὑπογραφὴ, τούτων πῶς ἡ οὐσία µαχομένη xal ἕναν-
tla; χαΐτοιγε τὰ ὀνόματα τῶν πραγμάτων ἐστὶ ση-
µαντιχά᾿ χατηγορεῖ Υὰρ ἑχάστου τὸ «I ἐστιν ἕχαστον,

nomina res significant : dicitur enim de unoquo- p ὡς ἐνδέχεται ' γνωρίζοµεν τοίνυν, ὥς δύναμµις τοῖς

que quod unumquodque est, ut esse potest. Itaque
cognoscimus vim nominun ) esse res, Utrumque
igitur eorum quà Manichzus contraria putat, sub-
stantia vivens et ingenita nominatur ; manifestum-
que est, cum talis error principium ducat a barba-
ris, esse ctiam apud eos sublatam communium no-
fionum cornsecutionem : integra enim atque ea-
dem est utriusque ex zequo descriptio, qua non
modo omnei contrariorum suspicionem ejicit, sed
neque differentiam ullam in iis quz nominant esse
permittit.

ὀνόμασι τὰ mpáypaza. "Ap' οὖν ἑχάτερον τῶν παρὰ
τῷ Μάνεντι νομιζοµένων ἑναντίων οὐσία ζῶσά τε xal
ἀγέννητος ὀνομάζεται * εὔδηλον, ὡς Ex βαρθάρων τὴν
ἀρχὶν τῆς τοιαύτης λαθούσης πλάνης, διέφθαρται
παρ᾽ αὐτοῖς τῶν χοινῶν ἐννοιῶν fj ἀχολουθία - ὁλό-
χληρος Y&p καὶ ἡ αὐτὴ ἑπίσης τυγχάνει ἑχατέρου
ὑπογραφὴ, οὐ µόνον ἐναντιότητος πᾶσαν ὑποψίαν ἐς-
ορίζουσα, ἀλλ᾽ οὔτε διαφοράν τινα συγχωροῦσα lu
τοῖς ὀνομαζυμένοις ὑπάρχειν.

Car. ΙΧ. Principiorum qualitates contrariam. 1n Deo nulla qualitas.

Aiunt autem Manichzi assecle hoc quidem bo-

Φασὶ δὲ τὸ μὲν ἀγαθὸν, τὸ δὲ χαχὸν, τὰς ποιότητας

num, illud vero malum; qualitates videlicet ante C οἰονεὶ πρὸ τῆς οὐσίας ἐχλαμθάνοντες, οἱ τῷ Μάνεντι

substantiam intelligentes : nominata enim similiter
in utroque substantia (sunt enim ambo substantia
vivens et ingenita) supervacanea est; deinceps
sunt veluti qualitates contraria : etsi enim non de-
cet nominare in Deo qualitatem, esse tamen prius
quodammodo est cogitatione, quam talem esse;
substantia autem significatur, cum dicitur sub-
stantia vivens εἰ ingenita. Przeterquam si dicant
propria accidere ambobus contraria, quod est om-
nium stultissimum, ingenito enim nihil accidit;
cui enim non accidat esse, huie neque taliter esse
acciderit. Quod non est, non accidit.

Qualitates igitur contrarias licet in rebus inve-
nire, substantias vero nequaquam : album enim et
nigrum contraria sunt, utrumque in corpore eadem
substantia; sunt autem talia partim contraria in-
ter se, partim non contraria, Primum namque sub-
ter unum genus sunt; utraque enim sunt celor.
Deinde etsi contraria esse videntur, tamen aspe-
ctum varie delectant, neutrum enim illorum immo-
deratione hunc offendit. Ime etiam virtus et vitium
ih anima ; atque hzec quidem contraria, non solum
in eadem substantia, sed in uno genere nominan-
tir: utrumque eniin est habitus, qua tanquam ac-
ridentia insunt in anima a qua abesse possunt;
anima in qua hac sunt, alias aliter affecta et dis-

συντρέχοντες * τῆς yàp οὐσίας ὁμρίως ἐφ᾽ ἑκατέρου
ὀνομαζομένης (οὐσία γὰρ ζῶσά τε xai ἁγέννητος
ἄμφω), περιττὴ λοιπὸν τῆς οἱονεὶ ποιότητος ἡ ἕναν-
τιότης (&): εἰ γὰρ xaX μὴ ἁρμότει ἐπὶ Θεοῦ ποιότητα
ὀνομάζειν, ἀλλά γε τῇ ἑννοίᾳ τρόπον τινὰ «b εἶναι
τοῦ τοιόνδε εἶναι προτερεύει’ τὸ δὲ εἶναι σηµαίνεται
τῷ, οὐσία ζῶσά τε xal ἀγέννητος. Πλὴν εἰ μὴ
ἴδια φαῖεν ἐπισυμθῆναι τὰ ἑναντία ἑχατέροις, ὅπερ
ἐστὶ πάντων ἀνοητάτερον * ἁγεννήτῳ γὰρ οὐδὲν
ἐπισυμθαίνει ᾧ γὰρ τὸ εἶναι μῆ ἐπισννέδη,
τούτῳ οὐδὲ τὸ τοιῶσδε εἶναι. “Ὁ μὲ εἴη, οὐχ ἔττι-
συμθαίνει.

Ποιονήτων μὲν οὖν ἐναντιότητά ἐστιν ἓν τοῖς οὓσιν
εὑρεῖν, οὐσίας δὲ οὐδαμοῦ λευχὸν Y&p πρὸς μέλαν
ἑναντίως ἔχει: ἑχάτερον δὲ ἐν σώματι τῇ αὗτου (5)
οὐσίᾳ' ἔχει μέντοι αὐτὰ, mh μὲν ἑναντίως πρὺς
ἄλληλα, πὴ δὲ οὐχ ἑναντίως. Πρῶτον μὲν γὰρ ὑφ᾿
ἓν γένος ἐστὶ, χρῶμα γὰρ ἑχάτερα. ἔπειτα, εἰ xal
ἑναντία εἶναι δοχεῖ, ἀλλά γε τῇ ὄψει ποικίλως προσ-
άγει τὴν ἁπόλαυσιν * οὐδέτερον γὰρ αὐτοῖν τῇ ἀσυμ-
µετρίᾳ λυπεῖ ταύτην ἀλλὰ καὶ ἤδη ἀρετή τε xal
χαχία ἓν φυχῇ, ὡς ἑναντία μὲν xaX ταῦτα, οὗ µόνον
δὲ ἐν τῇ αὐτῇ οὐσίᾳ, ἀλλὰ χαὶ Ev EV γένει προσαγο-
ρεύεται' ἕξις γὰρ ἑχάτερα, ἅτινα xal ὡς ἔπισυμ-
θαίΐνοντα duy] ἐνυπάρχε:' ὅθεν xal ἆ ποσυμθαίνειν
ἑνδέχεται τῆς, ἐν ᾗ ἑστιταῦτα, ἄλλοτε ἄλλως διαχει-

(4) Περιττὴ...Ξἡ ἐναντ. Basnagius sic reddit ; Superracanea est contrarietas, que ipsis inest ut qualitcs.

(^) Forte, τῇ αὐτῇῃ. Epi.

1051

ADVERSUS ΝΑΝΙΩΙ405 LIB. I.

1083

µένης ' ὡς εἶναι ὅπλον, ὡς ὁ μὲν περὶ τῆς οὐσίας A posita : ut liqueat, aliud esse de substantia loqui,

λόγος ἀφώρισται, ὁ δὲ περὶ τῶν ταύτῃ ἐπισυμόαι-
νόντων ἕτερος τυγχάνει.

Καΐτοι τὸ μὲν λευχόν τε xal μέλαν ἔστιν ὅτε καὶ
ὡς ἀχώριστα ἐνυπάρχει τοῖς ἐν οἷς ἐστι: xal ὅμως
οὐδεὶς πώποτε ἀπὸ τούτων ὠνόμαχεν ἐχεῖνα, ἐν οἷς
ἑστι ταῦτα” οὐδεὶς γὰρ, θελἠσας γάλα σημῆναι,
οὐχὶ μᾶλλον πρὸ τοῦ χατὰ τοῦ εἴδους τῆς οὐσίας ὀνό-
µατος χειµένου χατεχρῄαατο τὸ τῆς λευχότητος, ἵνα
μὴ ἀνθ)᾽ ἑνὸς πολλὰ σηµαίνειν δόξη, οἷς πρόσεστιν"
ἀλλὰ μὴν χαὶ xópaxa οὐ τῷ μέλαν, σηµαίνοµεν, ἀλλὰ
τῷ τοῦ ζώου χαὶ τοῦ εἴδους ὀνόματι. Αὗται μὲν οὖν
καὶ ποιαῦται ἁχώριστοι ποιότητες, ἀρετὴ δὲ xal
χαχία iv duy?) τῶν ἐπισυμθαινουσῶν ποιοτήτων εἰσίν *
ὡς μᾶλλον προσέχειν μηδαμῶς ἀπὸ τούτων τὴν οὗ-

aliud de iis qua substantiz accidunt.

Atqui fit aliquando, ut album quidem et nigrum
abesse non possint ab iia in quibus insunt; nemo.
tamen ab his unquam illa in quibus hzc sunt, no-
minavit : nullus euim cum voluit significare lac,
potius nomine albi abusus; est quam usus nomine
substantiz imposito speciei; ne pro uno multa si-
gniüicare videatur, quibus inest albus color : quim
etiam corvum non declaramus nomine nigri, sed
nomine avis et speciei. Hz igitur et hujusmodi
qualitates inseparabiles sunt: virius autem et vi-

, tium in anima ex qualitatibus quz accidunt, sunt ;

ut magis conveniat, ut minime videatur substantia

σίαν δεῖν τοῦ ἀνθρώπου χατηγορεῖσθαι, δεῖν δὲ ταύ- B hominis ab his nominari; sed oportere hanc pro-

την ἰδίως σηµαίνεσθαι. Οὖδεὶς γοῦν τὸ, τί ἐστιν ἄν-
θρωπος, ix τῆς ἐνούσης τῷ τινι χαχίας ἐσήμανεν,
ἀλλὰ πρῶτον τῆς οὐσίας τὸ εἶδος εἰπὼν, εἶτα xal τὸ,
τίς, προσειπὼν, ὕστερεν χατηγορεῖ τὴν ποιότητα.

Ποιοτήτων μὲν οὖν, ὃ προλαθὼν εἶπον, εὕροι τις
ἂν ἐν τοῖς ὑποθδεθηχόσιν ἑναντιότητα τῶν μὲν χωρι-
στῶν, τῶν δὲ xal ἀχωρίστων '.ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ πᾶσα
μὲν ποιότης ἐχθέθληται, ἐπειδή ve οὐδὲν (ov χαλεῖται,
ἕτερον παρ) αὑτόν ' ἁπλοῦς Υὰρ χαὶ ἀσυνθετός ἐστιν
ὅμως δὲ τῇ ἐννοίᾳ, ὃ προλαθόντες εἴπομεν, προτε-
ρεύει τὸ εἶναι τοῦ τοιόνὸς εἶναι.

prie significare. Nemo igitur quid est homo, ex vi-
tio quod alicui inest, significaverit; sed primo
speciem substantiz dixerit, deinde quis sit adjicit,
postea qualitatem ig eo dicit. |

Qualitates igitur contrariz, sicut ante dixi, in
iis quze accidunt, reperiri possunt partim quidem
separabiles, partim vero non : in Deo autem omnis
qualitas ejeeta est ; quandoquidem nihil eorum quae
de eo dicuntur, aliud est praeter ipsum ; simplex
enim est el compositionis expers : cogilatione ta-
Dien, ut superius dictum est, prius est esse quain
talem esse.

Cap. X. Duo ingenita non possunt esse contraria

Διό φαµεν, ἀναλαδόντες, ὡς, εἰ ἑχάτερα ἅ φησιν C. Quamobrem rursus dicimus, si utraque eorum

εἶναι ἑναντία, οὐσία ζῶαά τε xal ἀγέννητος (οὐ γὰρ
ἀρνηθεῖεν)' ἡ ἄμφω ἀγαθὰ, ἵνα μᾶλλον πρὸς τὸ εΌφη-
pov εὑσςθῶς διὰ τὸ ὄντως ὃν ἀγαθὸν xai τοὐναντίον,
ἔφασιν (5), Ἑλχηταιτὸ μηδαμῶς ὃν (o0 γὰρ ἀντιστρέφο-
μεν), ἡ ἄμφω xaxá* τὸ γὰρ ἀγέννητον πάντως &va-
θόν. Αὐτίχα ἀγέννττος ὁ θεὸς ὑπάρχων, ρα αὐτὸ τὸ
μὴ γεννπθῆναι ὡς χαχὸν ἔχει; Οὐδαμῶς, ἀλλ' ὡς
ἀγαθὸν δηλαδή. Τίς οὖν fj ἀποχλήρωσις, τοῦ αὐτὸ
πρᾶγμά τε xal ὄνομα, παρὰ μὲν τῷ 'Θεῷ καλόν τε
καὶ ἀγαθὸν εἶναι, παρὰ δὲ τῇ καχίᾳ, ὣς qaot, τού-
ναντίον χαχόν; Γενεᾶς μὲν γὰρ εὑρεθείη ἂν δ.αφορὰ,
διαρορὰ μέντοι xal οὐκ ἑναντιότης * ἁγεννησίας δὲ
ποίαν τις ἂν εὑροιδιαφορὰν, Ἡ πού qe ἑναντιότητα; Διό-
σερ παντάπασιν ἀδύνατον, ἀγέννητον ἁγεννήτῳ ἕναν-

qua Manichzus contraria esse dicit, substantia vi-
vens el ingenita sunt; non enim negabunt, vel
ambo bona ut magis ad id quod bene pieque sonat,
propter vere bonum, ipsum contrarium, quod mi-
nime est, trahatur ; non enün dicemus, vel cantra,
si ambo mala: quod enim ingenitum est, omnino

bonum est. Continuo igitur Deus cum ingenitus

sit, nequaquam habet hoc ipsum non ingenitum
esse tanquam 1941491, sed tanquam bonuimn certe,
Quz igitur sortitio ista eamdem rem et nomen apud
Deum quidem pulchram et bonam esse ; contra veto
malam apud malum, ut isti aiunt? in generatione
quidem inveniri queat differentia, differentia ta-
men, et non contrarium. In eo vero quod est in-

«lov εἶναι: εἰ áp τι εἴη, οὐδὲν τῶν αὐτῶν ὀφείλει D genitum esse, quid potest esse differens, nedum

οὔτε εἶναι, οὔτε προσαγορεύεσθαι τῷ ἑναντίῳ, ἵνα
ἀχοινώνητον ᾗ τοῖς πᾶσι πρὺς τὸ ἐναντίον.

contrarium ? Quamobrein omnino fleri non potest,
ut ingenitum ingenito contrarium sit; si quid enim

sit, nullum eorum debet nec esse nec appellari contrarium, ut in omnibus rebus nulla sit cum

contrario communitas ac societas.

Ei γὰρ μὴ εἴη πάντη ἑναντίον, χαθὸ ἐπιχοινωνεῖ,
οὐχ ἑναντίον» ἑναντίον μέντοι τὸ ph ὃν τῷ] ὄντι ’
τάχα δὲ οὐδὲ τοῦτο (6): οὗ γὰρ διαµάχεται. Τὸ δὲ ὃν
τῷ ὄντι οὐκ ἑναντίον. El δὲ τὸ ὃν τῷ ὄντι πάντως
ὀμόλογον, Ey τὸ xat µόναν ἀληθῶς ὃν, τοῖς πᾶσι τοῦ
εἶναι ἄρχον.

5*) Forte, ὅ φασιν. Ἐοιτ.
0) Τάχα δὲ, x. τ. λ. Sunt enim ἐν Deo simul,

Si enim non sit omnino contrarium, quatenus ei
communitas cum altero est, non est contrarium :
contraria tamen sunt esse et non esse. Fortasse
vero nec hzc contraria sunt, non enim pugnant.
Quod vero est, non est contrarium ei quod est. Si
autem quomodo est penitus cum eo quod est con-
venit, unum et solum, quod vere est, omnibus erit
principium ut sint.

« qui vocat ea qua non sunt, tanquam ea qua. sant, »
sicul Apostolus ait (Rem. iv, 17). Canisics.

1085

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS ΕΡΙΡΘΟΟΡΕ.

106

N

Cap. Xl. Nomina contraria duobus principiis danda, Perturbatio in rebus est ordo.

Aiunt preterea eüam ipsi oportere omnia que A Φασὶ δὲ xal αὐτοὶ χρΏναι πάντα τὰ ἑναντία τῷ

sunt Deo contraria appellare materiam : verbi gra-
tia, si Deum appellemus lumen, contrarium voce-
mus tenebras; si bonum, illud malum. Si tamen
appellaremus Deum ipsam illam veritatem, patet
vocandum esse contrarium mendacium. Quod au-
tem vere est, ut opinati sunt, quomodo erit men-
dacium? quod enim est, si dicatur non esse, men-
dacium fuerit. Quod vero vere est, quod facit ut
verum sit esse aliquid, nunquam erit mendacium.
Si enim dicat esse, verum dicit ; si vero non dicat

esse, ut non dicat verum, neque dicet non esse, ut,

mentiatur. Quod si dicat non esse, notione menti-
tur ; non est igitur ipsum mendacium, vere enim est.

Deinde si vocant isti bonum immortalitatem,
malum vocabunt interitum : at cujus erit interi-
tus, ipse interitus? boni enim non poterit : sin
erit sui ipsius interitus, multis szculis a se inter-
ivit, et frustra ac vaneeum esse cogitatione fingunt.
Quomodo autem erit interitus? aliud namque tol-
lit interitus, non seipsum ; sin vero seipsum, neque
principio subsistere potuit : videbitur enim magis
se ipse interimere quam esse ; int^ritus enim im-
mortalis non potest secundum communes notiones
cogitari. Quod autem est ingenitum, necessario est
ab interitu liberum et zxternum, unde et immor-
tale : supra mortale enim est quod ingenitum est.
Si autem hoc habet materia, ut nunquam facta
fuerit, quod majus est ; quomodo non hoc quod

Θεῷ τὴν ὕλην mpocayopeóecOat* olov, ἐὰν xaXipe:
«by θεὸν φῶς, τὸ ἑναντίαν σχότος' ἐὰν δὲ ἀγαθὸν,
ἐχεῖνο xaxóv* ἐὰν μέντοι χαλέσωμεν τὸν xbv αὖὐ-
τοαλήθειαν, δηλονότι τὸ ἐναντίον φεῦδος χεχλῄσεται
τὸ δὲ ἀληθῶς ὃν, ὡς ὑπειλήφασνε, πῶς ἂν εἴη φεῦδος;
τὸ μὲν γὰρ μὴ ὃν, εἰ λέχοιτο εἶναι, φεῦδος ἂν. atn:
τὸ δὲ ὃν, καὶ ἀληθῶς ὃν, αὐτῷ τῷ εἶναι ἀληθεῦον,
οὐκ. ἂν εἴη ψεῦδος οἱ γὰρ εἶναι λέγει τις, ἀληθεύει
εἰ δὲ μὴ λέγει, ὅτι ἔστιν, ἵνα μὴ ἀληθεύσῃ, ἀλλ᾽ οὐδὲ
ὅτι οὐκ ἔστιν εἴποι ἂν, ἵνα Φεύσηται’ χἂν εἴπω (0 δὲ,
ὅτι οὐκ ἔατι, τῇ ἐπινοίᾳ φεύδεται. 0ὐχοῦν αὐτὸ deu-
δος * ὃν γἀρ ἐστιν ἀληθῶς

Ἔπειτα cl καλοῖεν, τὰγαθὸν ἀφθαρσίαν, φθο-
ρὰν ὀνομάσουσι τὸ xaxóv. Τίνος δ' ἂν εἴη φθορὰ
jj φθορά; τοῦ μὲν Υὰρ ἀγαθοῦ ἀδύνατον * εἰ δ ἑανυτῆς
εἴη φθορὰ, ἐν πολλοῖς τοῖς αἰῶσι διέφθαρχεν ἑαυτήν
xa µάτην αὐτὴν εἶναι φαντάζονται. Πώς δ) ἂν εἴη
φθορά; πάντως (7) Υὰρ ἕτερόν τι φθείρει, οὐχ Eav-
τήν’ εἰ δὲ ἑαυτὴν, οὐδ' ἂν τὴν ἀρχὴν ὑπέστη ᾽ ὀφθή-
σεται γὰρ ἑαυτὴν φθείρουσα μᾶλλον T οὖσα” φθορὰ
γὰρ ἄφθαρτος ἀδύνατον, xat& Ύε τὰς χοινὰς ἔτι-
νοίας ἐπινοηθῆναι. ΄Αφθαρτον δὲ πάντως τὸ ἁγέννη-
τον xal ἀῑδιον, ὅθεν xal ἀθάνατον ἑπάνω γὰρ τῷ
ἀφθάρτου τὸ ἀγένητον. Ei δὲ τὸ μὴ γενέσθαι πώποτε
ὑπάρχει τῇ ὕλη μεῖζον ὃν, πῶς οὐχὶ xaX τὸ ἔλαττομ
αὐτῇ προσυπάρξει, τὸ μὴ φθαρΏναι; Ei δὲ μὴ φθεί-
ρεται ὡς ἀῑδιος, οὐδ' ἂν ἑαυτῆς ὑπάρχει φθορὰ, καὶ

minus est, non ei inest, nunquam scilicet interi- C οὐκ ἂν εἴη οὐσία φθορᾶς.
tum cepisse? Si autem non capit interitum tanquam :eterna, neque sui ipsius est interitus, οἱ Do&

erit substantia ipsius interitus.

Sed qui ex schola Manichai profecti sunt, hu-
jusmodi disputationes cum audiunt, unde, in-
quiunt, ea ordinis perturbatio quz: in rebus cer-
nitur? At sepe dietum est, propter ignorantiam
diving gubernationis et quomodo res dispositze
sint, falsam et impiam coguitionem sibi compa-
rasse, propter inscitiam eorum quz scire sibi
videbantur, qua pejus, quam si ignorassent, sci-
verunt ; et quod verius est, amisso, quod qu:re-
bant, prius quain quzrerent : disputatio vero no-
stra cum tempus erit, quam putant perturbationem
ordinis rerum, bonum ordinem esse a Deo
altissimo proficiscentem , conficiet et concludet ;
et qua ipsi dicunt mala, alia quidem in actione
tantum posita, alia vero secundum substantiam,
minime mala esse docebit.

Car. XII. De materia

Erat, inquit Manichzus, tempus, cum) materia
sinc ordine ferebatur ; et generabat, οἱ crescebat

(03) Forte, εἴπῃ. Eni

(7) Πῶς δ᾽ ἂν εἴη φθορά; xárc. Locus mutilus,
restituendus proinde ex iis quae habet Stepbanus
Gobarus, qui hxc ipsa Titi Bostrensis verba recitat
apud Photium Biblioth. cod. ccxxxii, pag. 894, ubi
sic legimus : Πῶς δ᾽ ἂν εἴη φθορὰ ἑαυτῆς ἡ φθορά.
Quo autem modo corruptio neri sui ipsius corruptio?

Ocay μέντοι τοιούτων ἀχούωσι λόγων ol Ex τοῦ
Μάνεντος ὁρμώμενοι, ἀποροῦντες, Πόθεν οὖν, adi,
τὰ xax&; πόθεν δὲ, λέγουσιν, f| £v. τοῖς πράγμασιν
ἐμφαδομένη ἀταξία; ᾽Αλλὰ πολλάχις μὲν εἴρηται,
ὅτι δι ἄγνοιαν τῆς τῶν πραγμάτων διαθέσεως xal
τῆς θείας διοικήσεως, γνῶσιν ἐσφαλμένην xal βλά-
σφημον ἑαυτοῖς ἑπραγματεύσαντο δὺ ἄγνοιαν ὧν
γνῶναι ἔδοξαν * ἃ χεῖρον ἔγνωσαν, 7| Ἠγνόουν ᾿ xai à
ἐζήτουν, ἀληθέστερον ἀπολέσαντες 7| πρὶν ζητῆσαι *
6 δὲ λόγος χατὰ χαιρὸν μὲν xal τὴν παρ αὐτοῖς vo-

D µιζοµένην τῶν πραγμάτων ἀταξίαν, εὐταξίαν τὴν

ἀνωτάτω θεοῦ παρέχοντος, ἀποδείξει: καὶ τὰ λεχό-
µενα πρὸς αὐτῶν xaxà τὰ μὲν ὡς πραττόµενα μό-
voy: τὰ δὲ χατ᾽ οὐσίαν Ἠχιστά γε ὄντα, χαχὰ δείξει,

quid sentiant Manichai.

"Hy γάρ ποτε, qnoi, ὅτε ἡ ὕλη ἡτάκτει xat Σγέν-
να, xai ηὐξάνετο, xat διετέλει πολλὰς προθαλλοµένη

Mox ex eodem Stepliano sic legendum apud Titum:
Φθορὰν γὰρ ἄφθαρτον ἀδύνατον χατά Υε τὰς χοινὰς
ἑννοίας ἐπινοηθῆναί ποτε. Fieri enim non potest, in-
corruptibile corruptionem communi sensu perci
aliquando posse. Ilaec dehemus Wesselingio v. c.
lib. sing. Probabil. cap. 20, pag. 168.

1085 ADVERSUS MANICHAEOS LIB. 1^ 4086

δυνάµεις' αὐςηθεῖσα τοίνυν ἀνήγετο, οὐχ εἰδυῖα τοῦ A ac multas potestates producebat; aucta igitur
ἀγαθοῦ τὴν ὕπαρξιν. Ὡς δὲ ἐπὶ πλέον ἀναχθεῖσα εἶδε — evehebatur nesciens substantiam boni. Postquam
τὴν γῆν τε xal τὸ φῶς τοῦ ἀγαθοῦ, ἐπιθῆναι τοῖς μὴ — vero mayis evecta novit terram οἱ lumen boni, ni-
ἰδίοις ἐπιχειρεῖ' ὁ δὲ ἀγαθὸς δύναμιν ἀποστέλλει τινὰ, — tebatur ascendere ad ea quz non erant propria :
ᾗ καὶ ὄνομα τὸ δόξαν αὐτῷ ἐπιτίθησι, φυλάξουσαν — Bonus vero potestatem quamdam mittit, cui no-
μὲν δᾳθεν τοὺς ὅρους, τὸ δ' ἀληθὲς δέλεαρ ἑσομένην — men quod ei visum est, imponit, custodituram sci-
εἰς ἀχούσιον τῇ ὕλῃ σωφρονισµόν * à 6h xat γέγον. — licet przescripta, re autem vera futuram ipsi; mate-
Θεασαμένη γὰρ ἡ Όλη τὴν ἁποσταλεῖσαν δύναμιν — riz illecebram et invitamentum ad moderationem
προσεχἰασησε μὲν, ὡς δὲ (7') &pacÜsica: ὁρμὴ δὲ πλείονι — ejus a voluntate alienam. Quod quidem factum
λαθοῦσα ταύτην κατέπιε" xal ἐδέθη τρόπον τινὰ, est: cum enim vidisset materia potestatem mis-
ὥσπερ θᾳηρίον. Κέχρηνται γὰρ xai τῷδε τῷ ὑποδείγ- — sam quasi adamans, concupivit quidem eam, sed
past, ὡς δι᾽ ἑπῳδῆς τῆς ἁποσταλείσης δυνάµεως —ardentiore appetitu prehensam absorbuit, et quo-
ἐἑχοιμίσθη. Γέγονε τοίνυν µέξι; καὶ χρᾶσις τοῦτον, — dam modo tanquam bellua ligata est. Usi autem
φησὶ, τὸν τρόπον τῆς τε χαταποθείσης δυνάµεως τοῦ — sunt hoc exemplo, tanquam cantione potestatis.
ἀγαθοῦ xal τῆς χαταπιούσες ὕλης" xal οὕτως t£ — miss: sopitam esse. Facta igitur est, aiunt, mistio
ἀμφοῖν ἑδημιουργήθη τόδε πᾶν. ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ δη- B et temperatio ad hunc modum ; absorptaque pote-
Àabi: οὐ γὰρ ἂν προὐνόησεν ἡ xaxla χόσµου γενέ- state boni, et materia absorbente sic ex utraque
σεως. Ἐντεῦθεν δὲ φασι τὰ μὲν ἀγαθὰ, τὰ δὲ xaxa, fabricatum esse universum, a bono scilicet ; non
τῆς χράσεως ἐχείνης xal τῆς συνόδου τοῖν δυοῖν διὰ — enim malum providit ortum mundi. Hinc aiunt
τῆς ἐναντιότητος τῶν τῇδε πραγμάτων ἐμφαινομέ- — alia quidem bona esse, alia vero mala, facta mi-
ντς. stione illa et duorum coitu per vim contrariam re-
rum, qua hic sunt.
Car. XIII. Anima a bono principio, a malo autem corpus, secundum Manichaos.

Ορίζεται δὲ φυχὴν μὲν ἅπασαν εἶναι τῆς ueplóog —— Decernit autem omnem quidem animam esse ex
τοῦ ἀγαθοῦ, σῶμα δὲ xa τὴν sápxa, τῆς ὕλης, πὴ — parte boni ; corpus vero et carnem ex parte mate-
μὲν χατέχουσαν ὡς ἓν εἰρχτῇ τὴν Φνχὴν, πὴ δὲ κατ- — rie : et jam quidem corpus animam tanquam i:
εχοµένην ὡς θηρίον πρὸς τῆς ἐπῳδῆς. Οὕτω μὲν δη — carcere detinere ; jam vero animam detineri tan-
σοφισάµενος τὴν ὕλην ὁ ἀγαθὸς χόσµω, φτοὶ, γέ- — quam belluam a cantione. Sic bonus cum materiam
qove δημιουργός ' οὐκ ἀντιποιηθεῖς Τε τοῦ δηµιουρ- ς decepisset, mundi, inquit, factus est fabricator :
γῆσαι αὐτὸν (ἀνθίσταται γὰρ αὐτῷ), ἀλλὰ διὰ ch» non quidem quod ipsum fabricari desiderasset,
ἐπανάστασιν τῆς xaxlag, fv σωφρονῆσαι διενοῄθη resistit enim ei, sed propter seditionem a malo
οὐ μέντοι γέγονε δυνατὸν ἐξελεῖν τῆς χαχίας τῶν —excitatam, quam corrigere et moderari cogitaveral ;
φαινομένων πραγμάτων τὸν ἰὸν, ἔπεσθαι δὲ τοῦτον ΠΟΠ tamen fieri potuisse, ut venenum mali quod
δειχνύµενον Ex τῆς ἀταξίας xa τᾶς, ὡς ὑπείληφεν, — est in rebus quas videmus, extraberetur ; sequi
ἀνισότητος τῶν xaÜ' ἡμᾶς, τοῦτον μὲν πλουτεῖν, τοῦ- — vero hoc, ut opinati sunt, ex perturbatione ordinis
«ον δὲ πένεσθαι’ xai τὸν μὲν εὐδοξεῖν, τὸν δὲ ἆδο- et ex inzqualitate rerum nostrarum atque hunc
Eclv* xai ὅσα τοιαῦτα. Τό τε δὴ σπουδαζόμενόν ἐστι — quidem divitem esse, illum vero pauperem ; bunc
τῷ ἀγαθῷ τὴν duyhv ἑλευθερῶσαι τῆς xaxlag: xai — gloriosum, illum inhonoratum et inglorium, et
«αύττν ἀντλῆσαι τρόπον τινὰ Ex τῆς Όὕλης ΄ τοῦτο δὲ — quzcunque talia sunt. Studium vero honi esse
γίγνεσθαι διὰ τῆς σελήνης αὐξανομένης τε xal µειου- — liberare animam a malo, et hanc quodam modo ex
µένης, ὡς ὁρᾷν δοχοῦμεν ἡμεῖς ' τὸ γὰρ ἀληθὲς, φη- — materia exhaurire : boc autem fleri per lunam
elv, ὑδρίας τρόπον αὐτὴ mÀnpoupévr, ix τῆς κατ- Crescentem el decrescentem, ut nos videre vide-
εχοµένης οὐσίας εἰς τὸ ὁμογενὲς ἀγαθὸν xevoüxat* εἰ — mur : re vera enim, inquit, ipsa in modum hydri:e
γὰρ xaX μὴ τούτοις γε τοῖς ῥήμασιν, ἀλλά γε ταῦτα p impleta, ex substantia infusa in bonum cognatum
βούλεται λέγειν, ἅπερ εὐσγημονέστερον πάνυ γε πρὺς — exinanitur : etsi enim non bis verbis, bzec tamen
ἡμῶν εἴρηται' πλεῖστον γὰρ ὅσον παρ) αὐτῷ τὸ — vuli dicere, qux multo honestius a nobis dicta
ἀλλόχοτον ἐν τῇ διηγἡσει xaX τὸ ἀπίθανον. sunt ; plurimum enim absurdi et incredibile est in

ejus narratione.
Car. XIY. De terra et imbribus Mancetis opinio.

"Osa μὲν οὖν ἕτερα Ὑραὸὺς δίχην μυθολοχεῖ xal Quzcunque igitur alia aniliter et commentitie
γράφει, τῇ Σύρων cov, χρώμµενος, ὅπως μὲν ἡ yr, loquitur et scribit, sermone Syriaco utens, quo- '

..βαστάζεται, τὸν ποιητιχὸν μὴ διαφυγὼν μῦθον' ὅπως — modo terra sustinetur, non devitans poeticam
) δὲ συνίστανται οἱ ὄμθροι, ὡς ἱδρῶτές εἰσι τῶν ἁρ- — fabulam ; quomodo imbres fiunt, et sudores esse
᾿χόντων τῆς ÜAne* ταῦτα xal τὰ τοιαῦτα, τῶν αὐτοῦ — principium materiz : hzc et alia ejusmodi qua
παλαισµμάτων παρεμπορεύματα, περιττὸν ἂν εἴη προ- — preler negotium sui certaminis tractat, superva-
φέρειν εἰς ἔλεγχον. Χρὴ δὲ ἃ περὶ ἑχάστου παρα- — cuum esset ad confutandum proferre. Oportet qua
Ὁπαίων γράφει, γνώρισμα τοῖς πᾶσιν, Ἠχιστά ye ἂν- de singulis delire scribit, quz omnibus nota sunt,
ἐχεσθαι πρὸς ἀπέραντον φλναρίαν τὸν λόγον Exxeloswv*— non pati ut librum infialtis nugis dilatent ; quippe
(^) Lege δή. Ευιτ.

1081

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

cum satis sit confutato capite insaniz ejus reliqua A ως ἀρχοῦν αὐτὸ τὸ χεφάλαιον αὐτοῦ. Xe ἀλόχω

contemnere : et si non contingeret, ut necessario
hzc causa sermonem de Providentia complectere-
'tur, quo demonstrare oportet omnia esse bene ac
divine ordinata, et ineffabilem Dei sapientiam prz-
dicare ; ridiculum esset vel aliqua saltem confuta-
tione, quz proposita sunt, digna esse putare ; quz
quidem extra communes notiones congesta sponte
sua apud eos qui mentem habent coarguuntur.

μανίας διελέγξαντας τῶν ἄλλων xatagpovelv xal εἰ
μή Ye τὸν περὶ Προνοίας λόγον συνέδαινε τήνδε τὴν
ὑπόθεσιν ἀναγχαίως περιλαμθάνειν, δι οὗ προσέχει
δεῖξαι, ὡς ἅπαντα εὖ τε χαὶ θείως τεταγµένα τὴν
ἄῤῥητον τοῦ θεοῦ σοφίαν κηρύττει ' γέλως ἂν fv àv-
τιῤῥήσεως γοῦν τινος ἀξιοῦν τὰ προτεθέντα, ἆπερ,
ἐχτὸς τῶν χοινῶν ἐννοιῶν συμπεφορηµένα, αὐτόμα-
τον ἔχει παρά ve τοῖς ἐχέφροσι τὸν ἔλεγχον

Car. XV. Sententia de materia refutatur. An Satan sit deterior quam fuit.

Satis autem erat, postquam non minus demon-
stratum est nequaquam duo principia esse, pra-
sertim contraria, de homine jam et de reliqua
fabrica disserere :
consideremus, quomodo proposita incredibilia sunt.
Ferebatur, inquit, aliquando materia perturbato
ordine. Qua ordinis perturbatione? an secum sola?
an contra aliquem? omnis enim injustitia non est
sui injustitia ; sed altero indiget, in quem fiat.
Cui igitur non erat communitas cum alio ; in quem
perturbato ordine ferebatur? aut quz ratio ipsius
perturbationis ?

Generabat quidem primum nequitia progrediens,
et crescebat : igitur ingenita generabat, et non
erit locus dicendi, zternam aliquid novi moliri :
aut enim natura molietur, atque ita nunquam
intermisit rerum novarum molitionem : si modo
appellare oportet novarum rerum molitionem,
contra quam negotium a Deo susceptum minime
principium temporis habeat ; aut si hoc cogitatione
ulens facit, rationem babet et cognitionem : et
eversa est causa nequiti: ratione carentis. Sive
igitur ratiocinatione utens, sive motu rationis
experte seditioncin. movit, qua ratio patitur, ut
infinitis szeculis dimissa sit hujusmodi seditionem
movere? ex quo enim dicit cohibitam οἱ retentam
esse, punctum temporis fluxisse reperietur, si cuin
infinitis szeculis praeteritis comparetur. Quod enim
incipit et terminat, finitum esL ; qui autem sunt ex
toto infiniti :iterni sunt et ingeniti.

Praterea, si ratiocinatione utens ad seditionem
depravabatur; quomodo non potius aggressio rei

"Hpxet δὲ, οὐκ ἔλαττον δείαντας, ὡς οὐδαμῶς ἂν
ὑπάρξαιεν ἀρχαὶ δύο, xat µάλιστα ἐναντίαι, Ίδη περί
τε ἀνθρώπου xal τῆς ἄλλης δημιουργίας διαλαθεῖν

nibil tamen prohibet, quin B ὅμως δὲ τὸ χωλῦον οὐδὲν xai τῶν προτεθέντων ἰδεῖν

τὸ ἀπίθανον. Ἠτάκτει γὰρ, φησὶν, fj ὕλη ποτέ. Ποίαν
ἀταξίαν; ἄρά γε χαθ' ἑαυτὴν οὖσα, ἢ χατά τινος;
ἁδιχία γὰρ ἅπασα, ἑαυτῆς οὐχ ἂν Υένοιτο ἁδιχία,
δεῖται δὲ ἑτέρου τινὸς, χαθ᾽ οὗ γένοιτ ἄν. Ἡ «τοίνυν
ἑτέρῳ τινὶ μὴ ἐπικοινωνοῦσα. κατὰ τίνος Ἀτάχτει: d
τίς ὁ λόγος τῆς ἀταξίας αὐτῆς;

Ἐγέννα μὲν πρῶτον προῖϊοῦσα καὶ τὐξάνεο,
Φησίν ΄ οὐχοῦν ἀῑδίως ἢ ἀῑδιος ἐγένννα, fj ἁγέννητος
ἐγέννα, χαὶ χώραν οὐχ ἕξει τὸ καινοτομεῖν τι cky
ἀῑδιον Ἡ γὰρ φύσει χαινοτοµήσει, xat οὐδέποτε τῆς
χαινοτοµίας ἐπέπαυτο' εἰ δὴ τοῦτο καινοτοµίαν δεῖ
χαλεῖν, ὡς μηδαμῶς χρονικὴν ἀρχὴν ἔχειν τὴν xav
αὐτῆς τοῦ ἀγαθοῦ µεταχείρησιν, J| λογισμῷ τοῦτο
πράττουσα λόγον ἔχει καὶ γνῶσιν * xal ἀνατέτρακται
τῆς ἀλόγου xaxíag ij ὑπόθεσις. Εἴτε οὖν λογιαμῷ,
εἴτε χαὶ ἁλογίστῳ φορᾷ ἑπανίστατο, τίς ὁ λόγος τοὺς
ἀπεράντους αἰῶνας ταύτην παρεῖναι πρὸς τὴν τοιαύ-
την ἐπανάστασιν; ἀφ᾿ οὗ γὰρ χατεσχΏσθαί φησιν αὖ-
την ἕως νῦν, στιγμῇ χρόνου γένοιτ᾽ ἂν, εἰ παραθά-
λοιτο τοῖς προλαθοῦσιν ἀπείροις αἰῶσι: τὸ μὲν γὰρ
ἄρχον xoi τελειοῦν πεπέρασται' οἱ δὲ παντελῶς ἁπ-
έραντοι ἀῑδιοί τε καὶ ἀγέννητοι.

Ἔπειτα εἰ λογισμῷ ἑἐχαχύνετα πρὸς τὴν ἑπανάστα-
σιν, πῶς οὐχὶ xal λογισμῷ διεχόπη τὸ ἀδύνατον τῖς

qua fleri non poterat, interrupta et rescissa est? p ἐπιχειρήσεως ; ὡς οὐχ οἷόν τε ὃν ἐπιδραμεῖν ἀηττήνῳ

tanquam non posset contra sapientiam invictam in-
cursionem facere? unde factum est, ut caverent, ne
ei rationem et cognitionem tribuerent, ut locum
baberet commentum seditionis contra Deum : et
necessario ab ignorantia et natura non ratioci-
nante tracta, non exspectabit infinita sacula,
dum se armat et se exercitu sepit, ut flat ad
audaciam promptior. Si enim copiosior fiebat
iis quos generabat , nequaquam tamen appetitum
nature augebat, neque motus naturalis quid-
quam appetitus assumebat, neque accidisset ei
primum quidem augescere, atque ita seditionem
movere ; hoc enim nature ratione utentis est, que
ex proposito nequiter agit.

(3) Forte, ἐδέξατο, Epi.

σοφίᾳ; ὅθεν πεφεύγασι προσομολογεῖν αὗτῇ λογισµόν
τε χαὶ γνῶσιν, ὡς ἂν χώραν ἔχοι τῆς ἑπαναστάσεως
τῆς xatà θεοῦ τὸ πλάσμα. xal ἐπάναγχες ὑπὸ
ἀγνοίας xa ἁλογίστου φύσεως ἑλχομένη οὐχ ἐχδέξε-
ται ἀπείρους xat ἁποπεράντους αἱῶνας ἑαυτὴν ὁπλί-
ζουσα xal δυνάµει περιθάλλουσα, ὡς Ὑενέσθαι πρὸς
τὴν τὄλμαν προχειροτέραν. El γὰρ δὴ xaX αλείων
ἐγίγνετο οἷς γέννα, ἀλλ' οὔτε vs τὴν ὁρμὴν τῆς φύ-
σεως ηὐξάνετο, οὐδὲ προσελάµθανέ τι ταύτης τὸ φ»σι-
xbv χίνηµα’ οὐδ' ἂν ἐδείξατο(ϐ) πρῶτόν ve αὐξηθηνα:,
χαὶ οὕτως ἑπαναστῆναι' τοῦτο γὰρ λογιχῆς φύσεως
προθέσει πονηρενοµένης.

4089

Ufxy τῶν προθολῶν; El γὰρ οἷς Ὑεννᾷ τελειοῦται
εἰς χαχίαν, ἁτελῆς Ἡν ἡ χαχία, χαὶ οὐχ ἦν ἓν áxpó-
«rtt xaxlac* εἰ δὲ τελεία xal ἄχρα, χατὰ τὸν ἴδιον
λόγον, ἑχάτερα τἀναντία, οὑδαμῶς αὐξάνεσθαι δόξει
4j χαχία διὰ τῶν προδολῶν, οὐδὲ θαρσαλεωτέρα γε-
νήσεται, λογιχὴ μὴ οὖσα, οὐδὲ πρὸς ἐπικουρίαν ἑαυ-
πῆς παραλήψφεται. δόξει γὰρ πρὸ τῆς τεχνώσεως
ἀτελῆς γεγονέναι οὗ µόνον πρὸς xaxíav ἡ χαχία,
ἀλλὰ xa πρὸς ἰσχὺν xai ῥώμην ὅπερ ἁλλότριον
ἁγεννήτου.

ADVERSUS MANICH/EOS LID. 1.
Πῶς δὲ xdi αΌξηαις τῖς xaxlac γἐνοιτ’ ἂν 1) προσ- A

1090

Quomodo autem augeri poterat nequitia (id est,
Satanas) accessione sobolis? si enim iis quos gi-
gnebat, ad nequitiam perficitur, imperfecta erat ne-
quitia, et non erat in summo οἱ fastigio nequitiz :
sin vero erat perfecta et summa secundum ratio-
nem propriam, rursus minime videbitur augeri ne-
quitia per propagationem generatorum, neque flet
audacior et prefidentior, cum non sit particeps ratio-
nis; nec ad auxilium suum adhibebit quos genuit; -
alioqui videbitur antequam procrearet , imperfecta
fuisse non solum nequitia ad nequitiam, sed ad
vires et robur ; quud alienum est ab ingenito.

Cap. XVI. Seditio inter natos mali principii. Quomodo sedata.

Tbv δὲ τρόπον τῆς ἑπαναστάσεως εἰσηγούμενος

Explanans autem modum seditionis hujus factz,

va19176, Qnclv* "Hiavvoy xai χατῄσθιον οἱ ἐξ αὐτῆς B Qui, inquit, ex ea nati sunt, se mutuo insectati

ἀλλήλοις, δεινὰ xa χαλεπὰ διατιθέντες " xal οὐ mpó-
τερον ἑπαύσαντο ἀλλήλοις ἑπανιστάμενοι, αὑτῇ λέδει
φησὶ, μέχρις οὗ τὸ φῶς ὀψέ ποτε ἐφώρασαν ' διω-
κόμενοι γὰρ ἀπ᾿ ἀλλήλων, ἀγνοοῦντες μὲν, ὅμως δὲ
τετολµήχασι xal μέχρι τοῦ φωτὸς ἀναχθῆναι. Καὶ τί
9h τούτων ἀπιθανώτερον ἢ µυθωδέστερον; τοὺς μίαν
μὲν ἐπ'γραφομένους μητέρα, συγγενείᾳ δὲ φύσεως
ἠνωμένους, ἀλλήλοις ἐπιφύεσθαι µάτην, xaY ἀλλήλων
τὰ µέλη χατεσθίειν, χαὶ µηδέποτε λήγειν τοῦτο δρῶν-
κας; "Ornsp εἰ xal ἀληθὲς ἣν, βέλτιον ἦν αὐτοὺς ὑφ'
ἑαυτῶν ἀναλίσχεσθαι ’ xal µάτην ὁ ἀνόητος ἀταξίαν
καλεῖ τὸ συμφέρον ' ταύτης γὰρ μάλιστα τῆς χαχίας
ὀρίκεται τὴν πρὸ χόσµου ἁταξίαν ' ἣν ὥσπερ λυπού-
µενος τῆς ὕλης οὕτως ὀνομάζει, ὅτι μὴ προσηχόντως
ὑφ) ἑαντης ἀνηλίσχετο xal ὥσπερ τις φίλος ταύτης,
ἁδημονῶν £' of; ἑαυτὴν χατέθλαπτεν, ἁταξίαν xa-
λεῖ ἃ συµφερόντως χαθ) ἑαυτῆς ἔδρα : δέον εὐταξίαν
hv ἀνωτάτω χαλέσαι, τὸ φθείρεσθαί γε ὑφ᾽ ἑαυτοῦ τὸ
Χαχόν. Ὁ δὲ. Ἠτάκτουν, φησὶ, χαὶ ἠδίχηυν ἀλλήλους *
τὸ φὼς δὲ ἱδόντες ἑπαύσαντο.

sunt et devoraverunt, dura οἱ gravia passi; ne-
que prius destiterunt in se ipsos moveri quam
lumen sero tandem viderent ; his enim verbis uti-
tur; a se enim ipsi exagitati cum alioqui nesci-
rent, ita tamen ausi sunt usque ad lumen accedere.
Ecquid his incredibilius et magis commentitium
eos qui unam matrem sibi ascribunt et vindicant,
et cognatione nature juncti sunt, in se ipsos fru-
stra invadere, et vicissim meinbra sua devorare,
et nunquam in hac re cessare? Quod quidem si
verum erat, prestabat ipsos a se ipsis consumi :
et inaniter demens (Manicheus) ἀταξίαν, id est,
perturbationem ordinis vocat in eo, quod utile est :
huic enim nequiti: ascribit et assignat perturbatio-
nem ordinis ante mundum; quam sic vocat, tan-
quam doleat, et se misereat materie, quod non
prius a se ipsa utiliter et convenienter consumpta
esset ; et tanquam quidam amicus bujus merens ac
graviter dolens, quod sibi nocuisset, quae contra se
utiliter fecit, in iis perturbationem ordinis vocat,

cum deberet potius compositionem ordinis excellentissimam vocare, interire scilicet malum a seipso.
llle autem ait, In perturbato ordine erant, et sibi inter se nocebant; viso autem lumine desiverunt.

Οὐχοῦν ἐπεθούλευσε τῷ αυμφέροντι τὸ φῶς, εἴγε
τοὺς καχοὺς ἀλλήλων ἑῤῥύσατο, xal ὥσπερ qáppa-
xov ἰατροῦ εὐηργέτησε τοὺς νοσοῦντας. Οὐχ fv δὲ
πρὸς ἀγαθοῦ φξίσασθαι τοῦ χαχοῦ, εἰς τὸ διαµένειν
καὶ σώζεσθαι, xai μὴ ὑφ ἑαυτοῦ ἀναλίσχεσθαι. Ei
γὰρ 0o' ἑαυτοῦ δαπανᾶσθαι τοῦτο διεχώλυσεν, ἄντι-

lgitur insidiatum est lumen utilitati, si quidem
malos a mutua czede liberavit, et tanquam medi-
cina medici profuit sgrotis. At non conveniebat
bono, ut parceret malo, et sineret permanere in-
colume, et non sineret a se ipso consumi. Si enim,
ne a se consumeretur, hoc prohibuit, ipse plane

xpus αὐτὸς διετήρησεν αὐτό * xai εἴη ἂν ἀληθέστερον D servavit ipsum, essetque verior ἀταξία, id est, aber-

«00:5» ἁταξία, 6 φησι τὴν ἁταξίαν πεπαυχέναι. Ὅτε
τοίνυν αὐτῇ λέξει φησὶν f; παρ᾽ αὐτοῖς βίθλος * Πρὸς
ἀλλήλους στασιάζοντες, ἐπεπόλασαν χαὶ µέχρι τῶν
µεθορίων, xal τὸ φῶς εἶδον, θέαµά τι κάλλιστον xal
εὑπρεπέστατον ' τότε. ὑπὸ τῆς ἐν αὐτοῖς χινῄσεως
ἐνθουσιῶντες, χατὰ τοῦ φωτὸς ἐδουλεύσαντο, τί δῆ
ποιῄσαντες δύναιντο ἂν αὐτοὺς τῷ χρείττονι συγκε-
ράσαι; Τοῦτο δὲ λογίσασθαι οὐχ οἷοί τε ἦσαν, ἀλλ'
ἐπ'θυμίᾳ τοῦ χρείττονος ἴδιον θήραμα νοµίσαντες
αὐτοῖς ἔσεσθαι, πολλοὶ ὄντες ἐπεστρατεύσαντο.

ratio a bono ordine hoc quod ait, sublatam esse
perturbationem ordinis. Sic igitur est in libro qui
apud ipsos fertur : seditione inter ipsos orta, pro-
dierunt usque ad confiniuta, et viderunt lumen,
spectaculum quoddam pulcherrimum et maxime
decorum : tunc commotione sua in insaniam acti
consultaverunt de lumine quid faciendum esset, ut
se cum eo quod praestantius erat miscerent. Hoc
autem cogitare non poterant, sed pre cupiditate
melioris arbitrati futuram esse propriam przdam,
cum multi essent, exercitum instruunt.

Cap». XVII. Desiderium hominis bonum.

λανθάνει δὲ τοῖς τῆς χαχίας υἱοῖς τὰ πάντων χἀλ-
λιστα προμαρτυρῶν. El Υὰρ τὸ Χάλλιστον καὶ εὖ-

Maníchzus, quae sunt omnium pulcherrima οἱ
bellissima, filiis nequitize testimonio suo nesciens

4091

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

tribuit. Etenim si quod est pulcherrimum et maxi- A πρεπέστατον ἑρασμίως εἶδον, xal ἐπιθνμῄσαντες

ne omnium decorum, amanter viderunt, et cupi-
ditate incensi propriam .pradam esse existimave-
runt, lique recte sensisse. Quare consilium ca-
piunt, qui non sunt rationis participes, quomodo se
ipsi cum lumiue misceant; et relinquitur , ut in-
widi» esset, non permittere istis frui bono : non
enim erat sermo Manichzi constans. Si enim con-
ira se insaniebant, oportebat quidem dimittere eos,
ut a se ipsis interirent. Si desiderio luminis tan-
«juam elegantes tenebantur, honestum etiam erat
eis concedere, ut fruerentur. Decorum enim et lau-
dabile omnino est secundum naturam desiderium
boni, quo frui non potuerunt, sicut ait qui dogima-
ta Manichzi scripsit; cum alioqui desiderarent, po-

θήραμα ἴδιον ἑνόμισαν αὐτὸ, briov, ὡς Óplo! χε
ἦσαν τὴν ὑπόληφιν. Ὥστε xai βουλεύονται οἱ λόγου
pi µετέχοντες, ὅπως ἂν ἑαυτοὺς ἐγχεράσαιεν τῷ
quii: xal φθόνου λοιπὸν ἂν τὸ μὴ ἀνεῖναι τούτοις
τοῦ ἀγαθοῦ τὴν ἀπόλανυσιν ' οὐχ ἕστηχε Ὑὰρ ww
Μάνεντος ὁ λόγος. El γὰρ χατ᾽ ἀλλήλων ἐμαίνοντο, xal
ἔδει γε αὐτοὺς χαταλιπεῖν ὑπ ἀλλήλων φθείρεσθαι;"
εἰ δὲ ἐπεθύμησαν ὡς ἁστεῖοι τοῦ φωτὸς, xal προο-
Ίχον fjv αὐτοῖς ἐπιτρέφαι τούτου τὴν ἁἀπόλαυσιν"
ἀστεία γὰρ χαὶ ἐπαινετὴ χατὰ φύσιν πάντως 1) τοῦ
ἀγαθοῦ ἐπιθυμία, οὗπερ ἀπολαύειν μὲν μὴ δύναντο,
ὣς γε ὁ τὰ τοῦ Μάνεντος συγγράφων «ποαὶν , rv
θυμοῦντες, διαφθεἰρειν δὲ οὐχ οἷοί τε ἦσαν * τοιοῦτο
γὰρ πάντως τὸ ἀγαθὸν, οἷον μήτε δαπανᾶσθαι, μήτε

tuerunt tamen se conficere et destruere : tale enim B ἄλλως ἐπιδουλεύεσθαι πρὸς τῶν µετεχόντων αὐτοῦ.

penitus est bonum, ut neque consumi possit, neque
possint insidias ei ponere, qui ejus participes sunt.
Quomodo autem omnes simul in militiam profecti
sunt, qui non cognoverant, quis resisteret et ad-
versaretur? Sic enim cst in libro, unde ista Mani-
chai apposuimus, quod neque Deum in lumine ha-
bitare sciebant, neque se unquam impune laturos,
si in Dei domicilium invadere auderent.

Ἐπεστράτευσαν δὲ ὁμοῦ πάντες tiva τρόπον, μὴ
εἰδότες τὸν ἀνθιστάμενον; Φτηοὶ γὰρ αὐτὸ τὸ γράμμα,
àq' οὗ τὰ παρὰ τοῦ Μάνεντος παρεθήχαµεν, ὡς oll
ὅτι θεὺς ἓν φωτὶ διῃτᾶτο ἐγίνωσκον, οὐδ' ὅτε, τολµή-
σαντες κατὰ τοῦ οἰχητηρίου τοῦ θεοῦ, οὐχ ἔμελλον

ἀθῶοί ποτε ἁπαλλα| vat.

Car. XVIII. Ignorantia Manichaica exagitatur.

Si igitur non cognoverunt contrarium quod ob-
Stabat eis, alienum est prorsus a ratione educere
exercitum contra eos a quibus se repelli nescie-
bant: par enim erat armari eos, ut aiunt ipsi, igne
et tenebris, si previdissent se ab alienis arceri.
Sed quia omnino ignorabant, non solum non est
credibile, sed plane sibi repugnans, armaturam et
exercitum describere, cum nullus penitus exspe-
ctaretur ad resistendum adfuturus. Non minus
contrarium est dicere, tum cupiditatem luminis illos
habuisse, tum apparatu bellico usos esse confiteri :
armis enim bellicis omnis hostis contra adversa-
rium se tegit et munit; non contra id, quod cupit
6586 przmium certaminis. Si ergo non erat adver-
sarius, quatenus ipsi ignorabant, quomodo non
sunt contraria, cupere et belligerare? Quomodo au-
tem illud etiam non est. magnopere repugnans, eos
qui in iis qux secundum naturam sunt. nunquam

Εἰ τοίνυν μὴ δεσαν τὸ χωλῦον ἑναντίον, ἄλογον
πάντη τὸ ἐπιστρατεύειν, Eg' οἷς οὐκ ἔδεσαν χωλνό-
µενοι " ὀπλίζεσθαι γὰρ εἰχὸς T,» αὐτοὺς, ὥς φησι.
πυρὶ xat σχότῳ, εἰ προῄδεσαν τῶν ἁλλοτρίων εἰργό-
µενοι. Ἐπεὶ δὲ παντελῶς Ἠγνόουν, οὗχ ἀπιθάνοο
µόνον, ἀλλὰ xat σαφῶς µαχομένου λόγου, ὄτλισίν τε
xai στρατιὰν διαγράφειν, χατὰ μηδενὸς παντελῶς
ἐναντιοῦσθαι προσδοκωµένου. Οὐχ ἧττον δὲ ἐναντίον
xai τὸ Th μὲν ἐπιθυμίαν πρὸς τὸ φῶς Exsivotc. Υε-
γέσθαι λέγειν, vi] δὲ παρασχευῇ πολεμιχῇ xaT ai-
τοῦ κεχρῆσθαι τούτους ὁμολοχεῖν * ὅπλον γὰρ πάντως
πολεμιχὸν χατὰ τοῦ ἀνθισταμένου προθάλλετα, το
µιος ἅπας, οὐ χαθ οὗ ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν Exitos.
Ei τοίνυν μὴ ἣν χατὰ τὴν αὐτῶν ἄγνοιαν ὁ ἀνθιστά-
µενος, πῶς οὐκ ἐναντίον τὸ ἐπιθυμεῖν τῷ πολεμεῖν;
Πῶς δὲ οὐχὶ λίαν χἀχεῖνο µαχόµενον, εἶγε οἱ µηδέ-
ποτε συμφωνήσαντες ἐν τοῖς κατὰ φύσιν ἀλλέλοις
συνέπνεον; Ὁμοὺ γὰρ, qnot, κατὰ τοῦ φωτὸς ἐδου-

concordes fuerunt, inter se ad bellandum conspi- f λεύσαντο. Οἱ γὰρ τὰ ἀλλήλων µέλη τρεφόµενοι:, xat

rasse! Simul, inquit, contra lumen consilium ce-
perunt. Qui enim membris suis inter se vicissim
pascebantur, et semper nulla unquam intermissione

µηδέποτε τῆς xa ἀλλήλων pavlac παυσάμξνοι, πῶς
àv τοῖς παρὰ «φύσιν El, ἐπιθυμίαν ἅμα χαὶ ὁργὶν
κατὰ τοῦ χρείττονος συνεφώνησαν ;

facta contra se insaniebant, quomodo in iis qu: praeter naturam sunt, ad habendam cupiditatem εἰ
ad commotionem ir: contra Deum concordes fuerunt

Si vero juvit spectasse lumen, nonne oportebat
duci eos a Deo ad perfectam naturae mutationem,
adhibita illis curatione ad fruendum ipso bono,
hoc est, Deo perfecte? Quomodo juvit spectacu-
lum luminis visi profectos ad bellandum cum exer-
citu ; quibus hoc ipsum lumen non permisit con-
tra seipsos furorem amplius exercere, ut quidem
exercere oportebat ; conira se vero ipsum prater
quam oportebat, permisit? Verum in his quidem

Ei δὲ ὤνησεν αὐτοὺς fj θέα τοῦ φωτὸς, πῶς olx
ἔδει Ye πρὸς ἀγαθοῦ πρὸς τελείαν αὐτοὺς τῆς φύσεως
μεταθολὴν ξεναγωγηθῆναι τῇ ἐπιτροπῇ τῆς ἐντελοῦς
τοῦ χρεΐττονος ἀπολαύσεως; Πῶς δὲ ὤντσεν $ θὲα
τοῦ φανέντος φωτὸς στρατευσαµένους, οἷς τὴν µα-
víav οὐχέτι xav' ἀλλήλων δεόντως ἐνεργεῖν τοῦτο συν-
εχώρησε, καθ) ἑαυτοῦ δὲ παρὰ τὸ δέον ἔτρεψεν;
Ἁλλὰ πολὺ μὲν ἓν τούτοις τοῖς πλάσμασι τὸ λτοῦ-
óc; ταῦτα δξ xal ἄλλως ἀσύγγνωστα δειχθείη. Γην

1095

ADVERSUS MANICH EOS LIB. I. ,

1094

γὰρ ὀνομάζουσι τοῦ kyaloU: ποίαν δὲ ταύτην πρὸ A commentis multum deliramenti est, quz aliter

τῆς δημιουργίας; IIpolap6ávet δὴ παρ᾽ αὐτοῖς τὰ
ὀνόματα τῶν πραγμάτων τὴν Ὑένεσιν' πρὶν Υὰρ
ὁμολογῆσαι τὸν θεὸν πεποιηχέναι, λέγει εἶναι ὁ
χαλεπώτατα μανεὶς τὸ µηδέπω γεγενηµένον. Γη γὰρ,
εἰ μὲν ἐγένετο, ἣν ' εἰ δὲ μὴ γενοµένη ὑπῆρχε, όνν-
αγένητος ἣν τῷ θεῷ. Γης δὲ τίνα χρείαν ἔχει ὁ θεὸς,
Y) μὴ κεχρηµένος; ᾿Ἀναλογίστως γῆν θεοῦ ὀνομάζει,
πρὶν ταύτην εἰπεῖν γεγονέναι οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἣν
πρὸ δημιουργίας μαρτυρῆσαι ταύτῃ τὸ γενέσθαι.

etiam convincimus, non posse condonari : nomi-
nant enim terram boni ( id est, Dei ; ) qualem vero
terram ante mundi creationem? Apud eos scili-
cet ortum rerum anticipant nomina : prius enim
quam fateantur creasse Deum mundum, ait absur-
dissimus Manichzus, esse quod nondum factum
erat. Terra namque, si quidem fuerat, erat : sin
vero non erat facta, erat simul cum Deo ingenita.
Quid vero opus erst Deo terra , qua non fuit usus?

Sed hic insipienter terram Dei vocat, antequam dicat factam esse : nec enim ante creationem po-

ierat testimonium dici de terra facta.

Car. XIX. Malum principium videre lumen non potuit.

Ἔπειτα Θεοῦ μὲν ἔστι φῶς αἰσθητὸν δημιούρ-
Ύημα, αὐτὸς δὲ φῶς ἂν cfr, νοητὸν, οὐκ αἰσθητόν ;
Εἶδεν οὖν fj χαχία, φησὶ, τὸ φῶς τοῦ ἀγαθοῦ. El μὲν
«πὸ αἱσθητὸν φῶς, οὕπω Χόσμος, οὔτε Ὑγένεσις xó-
σµου * πῶς εἴδε τὸ µηδέπω γεγενηµένον; τοῦ γὰρ
κεχρηµένου µήπω τυγχάνοντος ἀνθρώπον, τίνι xpf-
σιµον ἣν τὸ qz; συγγενη γὰρ τῷ χεχρηµένῳ τὰ
χρήσιμα ' οὐ γὰρ δῆ θεῷ χρήσιµον ἣν ἀπηλλαγμένῳ
πάσης αἰσθητῆς µετουσίας. Ei δὲ αὑτὸν τὸν θεὸν,
ὅσπερ ἑστὶ νοερὸν φῶς, πάντως ὁμοιώματι φύσεως
εἶδε τὸ ὅμοιον. ᾽Ανάγχη τοίνυν αἰσθητὸν φῶς αὐτὴν
ἑωραχέναι' αἰσθητὸν δὲ πρὸ τῶν αἱσθητῶν, τοῦ «l-
vo, χάριν ὑπῆρχε. Πῶς δὲ ὅμως σχότος ὁρᾷ qug;
El γὰρ ἐθεάσατο φῶς, οὐκ ἂν εἴη sxótog: πολλὴν
Ὑὰρ ἔχει τὴν κοινωνίαν fj αἴσθησις πρὸς τὸ αἱσθητόν.
Φυσιχὴ γὰρ fj ἐπιθολὴ δι) ὁμοιότητα τῆς ὄφεως πρὸς

Deinde a Deo quidem creatum est lumen in

B aspectum cadens; ipse autem Deus lumen est in-

telligibile non sensibile. Vidit igitur, inquit, nequi-
tia lumen summi boni. Si lumen, quod in sensum
cadit, nondum erat mundus, nec ortus mundi, quo-
modo igitur vidit quod nondum factum erat? cui
enim fuisset usui, nondum homine qui uterctur,
creato? utilia eniin utenti cognata sunt ; non enim
Deo qui ab omni participatione sensili liber est,
utileerat. Si autem ipsum Deum, quod est lumen
intelligibile, omnino vidit similitudine naturz si .
milé; necesse igitur erat ut ipsa lumen sensibile
vidisset ; sensibile autem quorsum fuisset, et in
quem usum ante sensibilia creata? Alioqui quo-
modo tenebre vident lumen? Si enim viderunt lu-
men, diabolus non erat tenebrz ; magnam enim so-

τὸ φαινόμενον ' αὐτίχα ἀναμάσσεται ἅμα τούτου τὸν C cietatem et conjunctionem habet sensus cum sen-

« χαρακτῆρα διὰ τὴν ἔννομον τῆς φύσεως Χοινωνίαν *
copa μὲν γὰρ σῶμα ópd- ὅμοιον δὲ τῷ ὁμοίῳ ἐπι-
θάλλει, xal οὐχ ἕνεστι τὸ χρεῖττον xal ἀναθεθηχὸς
τῇ φύσει, xaltotye οὐκ ἐναντίως ἔχον (8’), πλὴν ὅτι
Ye ἀσώματον τῷ ὑποθεβηχότι, ἅτε δὴ σωματιχῷ
πάντως οὐχ ὁρατόν ἄρα γε τὸ ἑναντίον τῷ ἑναντίῳ,
εἴχε ἐστὶν, ἀόρατον ' οὐχοῦν συγγενΏ καὶ φίλα, xal
οὐδαμῶς ἑνανζία.

sibili. Naturalis enim conjectus oculorum propter
similitudinem aspectus cuin re quz videtur, statim
exprimit figuram ejus propter legitimam natura:
communionem ; corpus enim corpus videt. Simile
in simile intendit aciem ; neque possunt oculi na-
ture: inferioris quod natura przstantius et excel.
lentius est videre, nedum quod nature contrariz
est. Si autem, quod est natur: excellentioris, quippe

eum non sit contrarium, preterquam incorporeum, ab inferiore utpote corporeo omnino non potest vi-
deri; sane contrarium a contrario, si modo est, videri non potest. Sunt igitur ista qus scilicet
se vident, cognata et amica et nequaquam contraria.

Car. XX. Materia ex Manete ascendere conatur. Materie amor erga sebolem Dei.
Αλλὰ πλῆρες ὀλέθρου βαρθάρου τὸ πλάσμα (9) D Sed plenum est commentum barbara pernicie :

φησὶ Y&p: O3 µόνον εἶδεν ἡ ὕλη, ἀλλὰ xal ἐπιδῆναι
ἐθουλεύετο, ὥσπερ τινὰ σπουδὴν τιθέµενος ταύτην
εἰς ἁπόδειξιν τΏς πρὸς τὸ φῶς κοινωνίας τάχα xal
µετέγνωσαν οἱ ἐξ αὐτῆς, ὅτι by ἀπλέτοις αἱῶσι τοῖς
προλαθοῦύσιν ἀπείρατοι ἐγεγόνεισαν τοῦ φωτός. Καὶ
«ya. τρόπον σχότος μεταποιεῖται φωτός; ἢ τίνος χά-
ϱιν ἐπελθεῖν τούτῳ Ye βούλεται; ”Αρά ve ἵνα τὴν
φύσιν µεταθάληται, χαὶ γένηται φῶς; f] ἵνα γράφη
(9) φωτὶ ἑναντίαν τῆς φύσεως τροφήν; ᾽Αλλ' &yvo-
οὔσα, ἐπιθῆναι Ἠθελε᾽ χαίτοι, εἰ μὲν ἔγνω, λόγον εἶχε
τὸ µεταποιηθῆναι ' οὖσαν δὲ φύσει χαχίαν χαὶ ἆγνο-

(8) "Exov. Post hanc vocem deesse in textu

nonnulla videntur.
(9) 'A.44ó xA. κ.τ.λ. Hunc locum ita reddit Bas-

nagius : [arbari figmentum pernicie plenum est. Bar-

ait enim, non solum vidit materia, sed decrevit
ascendere tanquam studium quoddam adhibens ad
demonstrandum habere se communionem et socie-
tatem cum lumine: fortasse eos qui ex ipsa nati
sunt, penituit, quod infinitis szculis superiorihus
non fuissent experti jumen : et quomodo tenebra
adsciscunt et vindicant sibi lumen? aut quorsum,
et in quem usum volunt tenebre invadere lumen?
an ut naturam mutent et efficiantur lumen ? an ut
nutriantur lumine, alimento nature contrario ? At
ignorans voluit ascendere. Etenim si cognovisset,

barus enim ille, inquit, qui talia finxit, est Μας»

Persa.
(9*) "H Ίνα yp. Λη ut imprimat alimentum natu:
lucis contrarium ? 2ísN.

1095

TIT! BOSTRENSIS EPISCOPI

1096

ratio constaret cur mutari voluisset : nunc autem A οὔσαν, ἀνατροπὴ παντελἠς τη; ὑποῦέσειως τὸ μὴ καὶ

cum natura sit nequitia et ignorans, integra eversio
4otius rei et causse est non fugerea coutrario.

Quod autem magis a ratione aversum est. ait
missam fuisse a bono polestatem, nen jam lumen
'sensibile, sed «elut diceret, sobolem Dei. Hanc cum
vidisset materia, concupivit quidem tanquam amans
eam ; impetum vero in eam fecit et absorbuit, et
'suis potestatibus distribuit ; qua via fieri non pote-
rat, ut videret missum ex natura boni ; hoc, inquit,
effectum est, ut absorbere posset missum. Utar
enim adbuc amplius eedem verbo, quoniain si vel
solum «idit, quod ex substantia Dei propagatum
erat, non est opus alio quepiam verbo ad everten-
dum commentum. Vidit enim omnino tanquam si-

φυγεῖν τὸ ἑναντίον.

Τὸ δὲ δὴ μεῖζον εἰς ἁλογίαν, ἆ τοσταλεῖσαν δύναμιν
τοῦ ἀγαθοῦ, οὐχέτι φῶς αἱσθητόν ' ἀλλ᾽ ὡς ἂν φαΐη,
προθολὴν τοῦ Θεοῦ θεασαµένη, προσχισσᾷ μὲν ὡς
ἐρῶσα, ὁρμᾷ δὲ xal χαταπίνει, xa ταῖς ἰδίαις δυνά-
µεσι διανέμει " T] δὲ καὶ θεάσασθαι τὸ Ex τῆς φύσεως
τοῦ ἀγαθοῦ πεμφθὲν ἀδύνατον ἦν. ταύτῃ δυνατόν
φησι Ὑεγονέναι, xal καταπιεῖν τοῦτο. "Evi πλέον
γὰρ τῷ αὐτῷ χρβσοµαι λόγῳ, ὡς, εἰ xal µόνον εἴδε
τὸ Ex τῆς οὐσίας τοῦ θεοῦ προθεθληµένον, ἑτέρου τι-
νὸς οὐχ ἂν δεόµεθα (10) λόγου πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ τλά-
σµατος εἶδε γὰρ πάντως, ὡς ὁμοία τὸ ὅμοιον. Ti
γὰρ πάντη κατὰ φύσιω ἑναντίον καὶ πρὸς ἄκραν iv

milis simile. Quod enim est penitus secundum na- D αντιότητα χεχωβηχὸς, οὔτ ἂν ἴδοι τὸ ἑναντίον, οὔτ'

turam contrarium, et summe contrarium, nunquam
videre poterit contrarium, nec propinquabit ei, quia
$i vel solum videat, ratio contrarii prorsus tollitur.

ἂν προαεγγίσειεν αὐτῷ ἐπειδὴ διαφθείρετα: trs
ἑναντιότητος ὁ λόγος παντελῶς, εἰ xai µόνον ἴδο..

Ca». XXI. Deus invisibilis.

lloc autem addit cateris quae dixit, absurdius,
et secum vehementer pugnans ; ne opussit, ut alius
contra eum dicat. Amavit enim, inquit, potestatem
illam visam 4anquani oblita penitus nature propria:
non illa quidem oblita est, quze non erat : sed hi
sunt suorum commentorum immemores; aiunt
enim, priusquam hzc seditionem moveret, non ha-

Τοῦτο δὲ προστίθησι τῶν εἰρημένων ἀτοπώτερον
ἰσχυρῶς ἑαυτῷ μαχόμενος * ἵνα μηδεὶς ἕτερος δεηθἠ
πρὸς αὐτὸν εἰπεῖν. eral γάρ Ἡράσθη της φανείσης
δυνάµεως, ὥσπερ ἐπιλησθεῖσα παντελῶς τῆς dx
φύσεως * o) μὲν δῇ ἑχείνη γε ἡ μὴ οὖσα, ἀλλ᾽ οὗτοί
Τε τῶν ἰδίων πλασμάτων ᾿ εἰ γὰρ πρὶν ἐπαναστῆναι
ταύτην qaot γνῶσιν τοῦ ἀγαθοῦ uh ἑἐσχηχόναι, ἵνα

buisse cognitionem boni; ne cognitione boni na- C μὴ σεμνώσωσιν ἀγαθοῦ γνώσει τὴν παρ᾽ αὐτοῦ φῦ-

turam ab ipso accusatam ornent. Nonne amentia
est, putare eam qua in se non habet unde cogno-
scat esse bonum, potuisse videre, et postquam vi-
dit, desiderasse? longe enim majus est substantiam
aspectu videre, quam cognoscere esse. Primum non
solum nos, sed potestates angelic excellentiores,
ease quidem bonum cognoscimus, ac cognitione
sola ad pietatem in Deum alimur ; tanto vero excel-
lentius angeli, quanto natura sunt excellentiores :
videre autem substantiam Dei neque nobis, nec illis
licet : siquidem nos quandiu corpus secundum na-
turam induti sumus, nec angelos ipsos videre pos-
sumus.

Manifestum enim est el p ane concessum, qui vi-

det simile sibi videre. Si quis vero existimet futile D

esse quod dicimus; videmus enim solem, lunam
et stellas, priserea apud nos lapides, aurum, ar-
genium, denique mare ipsum et omnia animalia,
46 nullo pacto his similes sumus; advertat iste,
quod etsi eorum qua» enumeravimus, diverse spe-
cies sint; at horum omniun) genus supremum:
corpus est, Substantia namque partim inaspecta-
bilis est, ut incorporea; partim aspectabilis, ut
corpus. Prima igitur partilio omnia hzc tanquain
genus separat et distinguit, Quare corpus corpus
videt ; et quatenus corpus, siiile et cognatum est
videns viso, quamvis sint diverse horum species
propter varietatem et ornatum universi.

Ridiculum enim esset, si quia flos pulcherrimum

(19) Forte δεοίµεθα vel δεώμ. Epir.

σιν διαθεδληµένην * πῶς οὐκ ἄλογον τὴν μὴ ἔχουσαν
ἐν αὑτῃ τὸ εἰδέναι, ὅτι ἔστι τἀγαθὸν, ταύτην xal
ἰδεῖν δυνηθῆναι, xaX θεασαμένην ἐπιθυμῆσαι ; μεῖζον
γὰρ ἀσυγχρίτως τοῦ γνῶναι, ὅτι ἔστι τὸ 9εάσασθαι
ὄψει τὴν οὐσίαν. Αὐτίχα οὐχ ἡμεῖς µόνον, ἀλλά χεὶ
τῶν ἀγγέλων αἱ ἀναθεθηχνῖαι δυνάμεις, ὅτι μὲν ἔστι
τἀγαθὸν, γινώσκοµεν, τῇ γνώσει καὶ µόνη πρὸς τὴν
εὐσέθειαν τρεφόµενοι, ἀγγέλων δηλαδη ἀναθεβηχύ-
των χατὰ τὴν Υνῶσιν, ὅσον xal χατὰ φύσιν; τοῦ U
θεὸν χατ᾽ οὐσίαν ἰδεῖν, οῦθ) ἡμῖν o00* ἐχείνοις ustóv
ὅπου ἡμῖν οὐδ' ἀγγέλους αὑτοὺς, Ev ὅσῳ τὸ χατὰ φύ-
σιν περιχείµεθα σῶμα, δυνατὸν ἰδεῖν.

Δτλον γὰρ χαὶ σαφῶς ὁμολογούμενον, ὡς ὁ τὶ βλέ-
πων, ὅμοιον ἑαυτῷ ὃν, τοῦτο βλέπει. El δέ τις ἀπαι-
δεύτως οἰηθείη σαθρὸν εἶναι τὸ ῥηθὲν (ἐμθλέπομεν
γὰρ ἥλιον χαὶ σελήνην xal ἁστέρας, ἔτι μὲν ὑφ' ἡμᾶς
λίθους, χρυσόν τε χαὶ ἄργνρον, χαὶ συνόλως τήν τε
θάλασσαν χαὶ τὰ Qa σύμπαντα, χαὶ οὗ δήπου τού-
τοις ὅμοιοί ἑσμεν), μανθανξέτω, ὡς, εἰ χαὶ διάφορα
τὰ εἴδη τῶν χατηριθµηµένων, ἀλλά γε τούτων ἀτάν-
των ἀναθεθηχὸς γένος τὸ σῶμα τῆς γὰρ οὐσίας τὸ
μὲν ἀόρατον, ὡς ἀσώματον, τὸ δὲ ὁρατὸν, ὡς σώμα.
Ἡ τοίνυν πρώτη τομὴ πάντα ταῦτα ὡς ἂν γένος
ἀφορίζει σῶμα τοίνυν, σῶμα βλέπει: xal xabb
σῶμα, ὅμριον xat συγγενὲς τὸ ὁρῶν τῷ ὁρωμένῳ, ti
καὶ διάφορα τούτων τὰ εἴδη διὰ τὸ ποιχΏον xal xó-
σµιον τῷ παντ[.

Ἐπείτοι γέλως ἂν εἴη χρνυσοῦ τε τὸ ἄνθος, ἑπεσὴ

1091

ADVERSUS MANICH.EOS LID. I.

1093

γε χάλλιστον τῇ ὄψει φαίνεται, xax αἰθάλης τὸ ἀναν- A aspectum habet, et ab auro differt, et quod est flo-

θὲς, μὴ ἑχάτερον, ὅπερ xaX ὄντως ἑἐστὶ, χαλεῖσθαι
χρῶμα ' χρῶμα τὰρ, εἰ xai διάφορον, ἑκάτερον ᾿
ὄψις γὰρ ἡ αὐτὴ ὁμοίως ἑχατέρῳ χοινωνεῖ. Οὕτω δῆ
πάντα τὰ σώματα ὁρατὰ, εἰ χαὶ διάφορα τῷ εἴδες,
φάσχει μέν; εἰ δὲ σώματα σωμάτων χρείττω, τὸ xto-
λῦον οὐδὲν, πλήν Ys σώματα πάντα. ὅθεν οὐδὲ

προσχυνητὸν μάλιστα τῷ ὁρῶντι τὸ ὁρατὸν, ὡς -

χαταλαμθανόμενον πρὸς αὐτοῦ.

ridum differt a viridi, non uterque vocaretur, qui
in re est, color : color enim est uterque, tametsi
diversus : idem enim aspectus cum utroque con-
junctionem et societatem habet, Sic omnia corpora
sunt aspectabilia, licet differentes sint species. Esse
autem corpora alia aliis przstantiora, nibil prohi-
bet, quin oinnia corpora sint spectabilia : ex quo
fit, ut non sit quod sub aspectum cadit maxime ct
precipue, adorandum ab eo qui illud ceruit, tan-
quam ab ipso comprehensum.

Cap. XXII. Materia Deum non vidit. Neque lumen absorbuit.

El τοίνυν εἶδε τὸ ἐχ τῆς οὐσίας ἡ ὕλη τοῦ θεοῦ, -

συγγενείᾳ πλείστη τε χαὶ ὁμοιότητι πρὸς τὴν θέαν

Si igitur materia vidit, quod ex substantia Dei
erat, eognalione inagna et similitudine ducta, ad

$30z, xal οὐδὲν πλέον ἐχρῆν πρὸς τὸν ἀσύστατον του- B spectaculum venit, nec amplius opus erat dicere

τονὶ μῦθον εἰπεῖν ' εἰ δὲ xal ἑπεθύμησε τοῦ φανέν-
τος, τὸ πάντων ἄριστον αὐτῇ προσεμαρτύρησεν ὁ
ἀνόητος ὡς xaxíav μὲν ὕνομα τεθεικέναι δοχεῖν,
οὐσίαν δὲ. ἀγαθὴν προσομολογῆσαι. Τί γὰρ εἰς ἀἁπό-
δειξιν χαλοχαγαθίας μεῖκον τοῦ ἐπιθυμῆσαι τάγα-
600; El δὲ φησι xal ἐπελάθετο, xal χατέπιεν, ὡς
ἐγχύμων γενέσθαι τῆς ἑναντίας τοῦ Θεοῦ οὐσίας,
xai ταῖς ἰδίαις δυνάµεσι διένειµμεν' ὢ τῆς ἁλόγου
μανίας | οὐχ εἶδε µόνον, ἀλλά xai ἐπεθύμησε᾽ xol
οὐχ ἐπεθύμησε puóvov, ἀλλὰ xal χατέπις ΄ καὶ οὗ
Χατέπιε µόνον, ἀλλὰ xa χατέχει. Ταῦτα πάντα σα-
φῶς οὐ τὴν ἐναντιάτητα τῆς φύσεως ὀρίζει, ἄχραν
δὲ xai τὴν ἀνωτάτω συγγένειαν ἀμφοῖν ὁμολογχεῖ.

Εἴτε γὰρ ἀγανακτοῦσὰ, ὅπερ λογισμοῦ δεῖγμα
τυγχάνει, εἴτε καὶ ἐπιθυμοῦσα χατέπιε τὸ φανὲν,
φύσεως ἄντιχρυς κοινωνία ταῦτα γἐνοιτ &v* εἰ γὰρ
ἄχρως ὑπῆρχεν ἑναντία, σννΏῆλθεν οὐδαμῶς ἂν Exá-
τερα. Οὐ συνεῖδε δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις βάρθαρος οὐδὲ
τοῦτο, ὅτι ἡ ἀπυσταλεῖσα παρὰ τοῦ θεοῦ δύναμις, el
μὲν ἀσόματος ἣν, τομὴν οὐδεμίαν παρεδέξατο ἄν
ὡς μηδαμῶς χκαταδιαιρεθΏναι δύνασθαι xav! οὐσίαν
εἰς τὰς ἑναντίας δυνάµείς, µήτε μὴν χαταποθῆναι ᾿
τὸ γὰρ ἀσώματον τίνα ἂν χαταποθείη τρόπον; El δὲ
σωματιχὴ, πᾶν σῶμα χατατεµνόµενον xal χαταχερ-

τιζόµενον ἀναιρεῖται τρόπον τινὰ, χαὶ ζήν οὐχέτι
δύναται τὴν ἰδίαν ζωήν. Τοιγαροῦν 1| ἀσώματος ἣν
ἡ ἀποσταλεῖσα παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ δύναµις, xal οὖδα-
μῶς οὔτε χατεπόθη, οὔτε εἰς πολλους διῃρέθη, xai
πέπανται, xal οὕτω παντελῶς ὁ pos ' 1) σωµατιχἡ
τες ἐτύγχανε xaX ἀνῄρηται πάντη, χαὶ ἁπόλωλε πρὸς
τῆς χαχίας, ὅπερ ἐσιὶ χαλεπώτερον εἰς ὕθδριν τοῦ
ἁἀγαθοῦ' μᾶλλον δὲ ἰσχυρώτερον εἰς ἀνασχενὴν τοῦ
μύθον * σῶμα γὰρ καθ) ἑαυτὸ ὅ.αιρεθὲν χαὶ διασχορ-
πισθὲν, (νοὺς γὰρ οὐ διαιρεῖται), ποίαν ἔχει τὴν ἰσχὺν,
ὥστε ὑποτάττειν τὴν xaxiav, τὸ τοσαύτην ye βλάδην
καὶ ὕθριν εἰς τὴν ἰδίαν φύσιν ὑπομεῖναν, ὡς Ἰφανί-
σθαι καὶ ἀπολωλέναι δοχεῖν ; τοῦτο γὰρ ἴδιον σώμα-
τος χατατεµνοµένου.

contra hanc fabulam, qux consistere non potest :
si vero etiam desideravit quod vidit, de re omnium
optima testimonium illi perhibuit homo stultus ; ut
videatur nomen quidem nequitize imposuisse ei,
substantiam vero bonam esse eidem attestatus ;
Quid enim majus esse poterat ad probandum boni-
tatem, quam desiderasse bonuin? Quod autem dicit
apprehendisse et absorbuisse, ut substantia Dei
contraria tanquam semine fleret gravida, et distri-
buisse suis potestatibus : o furorem amentis! nou
solum vidit, sed desideravit ; et non tantum desi-
deravit, sed absorbuit; et non solum absorbuit,
sed etiam retinuit. Il:ec omnia perspicue non con-
trariam naturam definiunt, sed potius summam et
altissimam cognitionem utriusque concedunt.

Sive enim succensens, quod quidem, ratiocinatio-
nis indicium est, sive desiderans absorbuit quod
vidit, hzc plane ad communitatem nature perti-
neant. Si eniin summe contraria fuissent, nequa-
quam utraque coissent. Ut alia omittam, neque hoc
barbarus advertit, quod potestas a Deo missa, si-
quidem incorporea erat, nullami!partitionem rece-
pisset, ut nullo modo posset dividi secundum sub-
stantiam in contrarias potestates, ac multu minus
absorberi : quod enim expers corporis est, quonain
modo absorbeatur? Si vero corporea erat, omne
corpus sectum et in frusta partitum quodam modo
perit et non potest vitam suam vivere. lgitur vel
incorporea erat potestas a bono missa, et nullo
modo absorpta est, nec in multos divisa est, atque
ita ex toto fabula sublata est : vel corporea quz-
dam potestas erat, et a nequitia deleta est et in-
teritüm cepit ; quod est ad contunieliam Dei scele-
ratius, quin potius ad eversionem fabulz valentius :
corpus enim per se divisum et dissipatum ac disper-
$um (mens enim non dividitur), quas vires habet. ad
subigeudam nequitiam, quod tantum detriinentum
et contumeliam in naturam propriam accepit, ut
videatur deletum esse ct interiisse? hoc enim cor-
poris divisi proprium est.

Car. XXIII. Deus substantiam suam non misit. Manes in Deum [urens.

T5 δὲ óh παραλογώτερον, εἰ θελἠσας θεὸς γῆν

ἐξελέσθαι τῆς χαχίας, τὸ ix τῆς ἰδίας φύσεως Υυ-

Parnaor. Ga. ΧΙ

Quod autem amentius est, si cum voluisset Deus
terram eripere nequiti?, ex natura propria emisit
33

1099

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1100

illud nudum ad contumeliam et interitum ipsius A μνὸν προσήκατοεὶς ὕθριν χαλεπὴν, χαὶ διαφθορὰν a5-

substantie, tot seculis sessurum et babitaturum
simul cum nequitia, et particeps ejus futurum, ac
cum ea pariter peccaturum. Quod quidem vel unam
horam aut punctum temporis substantiam Uei pas.
sam esse, ut nequitie subjecta esset, et pariter
cum ea deliquisset, omnem amentiam superat.
Quanto melius erat traditam esse terram, quam
substantiam Dei comprehensam esse? Si enim non
fuisset ferenda incursio in terram, ut materia or-
dinem perturbaret, quanto minus ferenda erat
lanta servitus, et. nature divine subjectio, idque
non ad brevissimum tempus, sed ad universum et
immensum szeulum? ut neque nequitia peccare
desisteret, et Deus cum ea per potestatem ex se
genitam peccaret.

Unde consequens est, neque Jeum voluisse mit»
tere nequitie ex substantia sua genitum ad pec-
candum cum ea : nee illud missum inductum fuisse
et obtemperasse, ut ad tantum malum οἱ luem pro-
ficisceretur ; ut impleretur scilicet omni iniquitate
et injustitia, simul et impietate, idque pro terrena
liberatione terre non jam tunc capiz, sed capien-
ds, tanquam non potuisset Deus aliter huic terre
preesse. Vide quam plane infirmum mentiatur
Deum Manichzus in Deum furens, tanquam defen-
ser possessionum alicujus pupilli, ei cujus infirmi-
tatem necessarium est confiteri, ut partes patroni
impleat. Ut enim contra defendens nequitiam ne-
quaquam per se cunsistentem, omnia quidem fe-
cisse contra Deum narrat, seditionem, impetum in
res ejus, postremo, quod est omnium flagitiosissi-
mum, obtinuisse omni ezculo substantiam ejus,
eamque in infinitas partes divisisse, przfocare, et
in se ipsa reprimere, habereque eam sociam in
omni prava actione et. intemperantia; Deum autem
non potuisse locum suum ullo alio modo neque va-
lenter eripere, neque saltem vacare a peccato, quod
. naturam ejus decebat.

Que enim íd quod ex ipso secundum substan.
tiam genitum est, pariler cum materia peccat,
plane in eum qui genuit, redundant. Sic demum
emnem potentiam in Deum testimonio suo tribuit
nequit; Deum vero dicit passum esse omnium
durissima : et audet subjungere, quod potestas Dei
missa eopivit materiam tauquam 5elluam cantione,
non solum summe contraria, sermone omni pro-
babilitate carente iniscens, et quae nullo pacto esse
possunt, secundum naturam commento $uo largiens,
sed contra quam vult hic etiam con(lciens οἱ con-
cludeus : ex uurisque enim ait hunc Deum univer-
sum hoc fabricatum esse. Corpus vero bominis
esse quidem nequitie; animam veto Dei, sive cum
sint unius forme, sive cum jam ex contrariis
composita; quorum neutrum, ut paulo post doce-
bimus, consistere potest. Corpus tamen solum

τῆς Υε τῆς οὐσίας, τοτοῦτον αἰῶνα χαθεξόµενον xaxig
συνοικῆσον, xa µεθέξον αὐτῆς, xal συναμαρτῖρσον
αὑτῃ ' ὅπερ μίαν γοῦν ὥραν f| χρόνου στιγμὲν παθεῖν
την οὐσίαν τοῦ θΞοῦ, ὡς ὑποταγῆνάι χαχία, xai
ταύτῃ συναµαρτήησαι, καὶ πάντων ἁλογώτερον ἂν εἴη.
Καὶ πόσῳ δὴ βέλτιον ἣν γῆν παραδοθτνα:, καὶ μὴ

"τὴν οὐσίαν τοῦ θεοῦ καταληφθῆναι: EL γὰρ οὐκ

ἀνεχτῆ πρὺς ἀταξίαν τῆς ὕλης d κατὰ γῆς Égobe;,
πόσῳ μᾶλλον ἀφάρητος fj τοσαύτη δουλεία χα) ὑπρ-
ταγὴ τῆς τοῦ θεοῦ φύσεως, xal οὗ πρὸς τὸ βραχύτα-
τον, ἀλλὰ πρὸς ὅλον xal ἄπλετον αἰῶνα; ὡς τὶν μὲν
χαχίαν (10') τοῦ ἁμαρτεῖν μὴ πεπαῦσθαι, θεὸν δὲ
συναμαρτάνειν ab, διὰ τῆς ἐξ αὐτοῦ προξεθλτµέ-
ve δυνάµεως.

"O0ev εἰχὸς, οὐδὲ Θεὸν πρὸς τὸ συνεξαμαρτάνειν
ἐθελῆσαι πἐµφα: τῇ xaxla τὸ ix τῆς οὐσίας αὐτοῦ
προδεθληµένον, οὔτ' ἐχεῖνο πεισθῖναί τε, xal ὑκ-
αχοῦσαι πρὸς τησοῦτον ὄλεθρον ἀφιχέσθαι, ὥστε má-
σης ἀνομίας τε xal ἁδιχίας, ἅμα xal δυσσεθείας ἐμ-
πλησθῆναι ὑπὲρ τοῦ vrivou, τὴν ἤδη ληφθεῖσαν,
ἀλλὰ τὴν χαταλαμθάνεσθαι μέλλουσαν ἔλευθε ρωθῖναι,
ὡς οὐχ οἷόν τε ὃν ἑτέρως ταύτης τὸν Θεὸν προστῆναι,
"Opa ὅσην ἀδυναμίαν χκαταφεύδεται τοῦ θεοῦ σαρὼς
ὁ χατὰ τοῦ Θεοῦ µανείἰς' ὥσπερ κτημάτων ὀρφανοῦ
τινος προϊστάμενος, οὗ τὴν ἀσθένειαν ἑτιάναγκες ὁμη-
λογῆσαι, ἵνα τὰ τῆς συνηγορίας πληρωθῇ: ὡς Αρ

«τούναντίον, τὴν οὐδαμῶς ὑφεστηχυῖαν xaxíav T(x-

σθεύων, πάντα μὲν αὐτὴν χατὸ Θεοῦ δεδραχέναι͵
λέγει ἐπαναστῆναι, ἐπιθῆναι τοῖς αὐτοῦ θελῖσαι»
τέλης, τὸ πάντων χατὰ θεοῦ χαλεπώτερον, τῆς οὗ-
σίας αὐτοῦ ἐγκρατῆ σύμπαντα τὸν αἰῶνα Ὑενέσβαι,
xai χατατεμεῖν ταύτην, ὡς οὐκ ἑνδέχεται, εἰς ἅπειρα
τμήματα, ἀποπνίγειν τε xal ἀποθλίδειν Ev tavi],
xal συμμέτοχον ἑαυτῆς ἓν πάσῃ χαχοπραγίᾳ xol
ἀχολασίᾳ ἔχειν Θεὸν δὲ μὴ δυνηθῆναι µέτε ch
ἴδιον τόπον ἕτερόν τινα τρόπον ὁραστηρἰως ἐξελέ-
σθαι, μήτε τὸ ἀναμάρτητο) γοῦν ἑαυτῷ πρεπόντως
τῇ φύσει τηρῆσαι.

"A γὰρ τὸ ἐξ αὐτοῦ προθεθληµένον χατ᾽ οὐσίαν
τῇ ὕλῃ συναδιχκεῖ, ἄντικρυς εἰς αὐτὸν ἀνατρέχει τὸν
προβεβληµένον. Οὕτω δῆ πᾶσαν δυναστείαν χατὰ
θεοῦ τῇ xaxía προσμαρτυρῶν, Ocby δὲ τὰ πᾶντων

D ἀνήχεστα πρὸς αὐτῆς πεπονθέναι λέχει, xa τολμῶν

ἐπάχει, ὃτ, δη χατεχοίµησε τὴν ὕλην ἡ ἀποσταλεῖσα
τοῦ Θεοῦ δύναμις, ὡς τὸ θηρίον ἐπῳδῇ. οὐ μύνον
ἀπιθάνως τὰ ἄχρως ἑναντία τῷ λόγῳ χιρνῶν, xal τὰ
μηδαμῶς κατὰ φύσιν ἐνδεχόμενα τῷ ἰδίῳ πλάσµατι
χαριζόμενος, ἀλλὰ xal τοὐναντίον ἢ βούλεται, xel
ἐντανθα χατασχευάζων; ἐξ ἀμροῖν μὲν γὰρ τούτοιν
φᾳπσὶ θεὸν δημιουργΏσαι τόδε τὸ πᾶν τοῦ δὲ ἀνθρώ-
που εἶναι μὲν τὸ σῶμα τῆς xaxlac* εἶναι δὲ τὴν qv-
xlv τοῦ ἀγαθοῦ, εἴτε μονοειδῆ, εἴτε συγχειµένην ἐκ
τῶν ἑναντίων ΄ xal ταύτῃ, ὡς ἑχάτερον μιχρὸν ὕστ-
pov δείξοµεν, σύστασιν οὐδὲ µίαν Éyov. Σῶμα μέντοι
xa0' ἑαυτὸ οὐδὲν τῶν χαχῶν οὐδ' ἐπινοεῖ, οὔτε 6p

49) Καχίαν. Neauitiam vocat semper Satanam anctor. TURA.

1105

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1104

ravimus, cum illis fuisse cogitatione fingetur; quia A ἐπειδή ye οὐδὲ ἑνεδέχετο τὰ ἀνθρώπινα xaxà mp

non poterant humana mala agi priusquam homo
esset : et ubi esse potest qui dicat, quod ligata ne-
quitia frenata est, qua& neque malorum bumanorum
meminerat; poslquam vero ligata est, de his ac-
cusatur

Quid autem nocebat bono sola secum ordinem
perturbans , et non habens cui perturbationem or-
dinis inferret? evertere enim bonum nullo pacto
poterat. Si autem nitebatur invadere in loca
aliena, aliter impetum ejus amentem reprimere
oportebat : quie enim prius non nocebat , ordinem
contra se perturbans, nunc quidem videtur aliud
quid a3ssumpsisse, in quod tanquam in familiare
et conjunctum perturbationem ordinis nocentiorem
elliciet. Continuo dicemus, quod etiam homines
per seipsos malefici, volent quidem aliquid inali
facere ; non habentes autem in quem faciant,
otiosi reperiantur ; se vero ipsi benevole aspi-
ciant ob concordiam ad maleficium : materia
autem neque volebat, non enim consilium capiebat
cuim essel expers rationis ; neque poterat, cum
essel sola el per sc. lgitur qua a Manichzo voca-
tur materia, videtur sumpsisse fere a bono per
animain veriorem materiam ad operationem ne-
quite, quam nesciebat ; accusabatur enim ante
mundi fabricam de perturbatione ordinis nobis

ἄνθρωπον γενέσθαι πράττεσθαι * xat ποὺ ἂν ὁ φάσχων
εἴη, ὡς ἐσωφρονίσθη πεδηθεῖσα ἡ χαχία, Ἡ πρὶν μὲν
πεδηθῆναι τῶν κατὰ ἀνθρώπους χαχῶν οὐδὲ µεμνη-
µένη, μετὰ δὲ τὸ πεδηθῆναι ἐπὶ τούτοις διαθαλλο-
pévi ;

Ti γὰρ ἕἔθλαπτε τἀγαθὸν, xa0' ἑαυτῖν ἁταχτουσα,
xai ph ἔχουσα ᾧ τὴν ἁταξίαν προστρίφηται: τρέ-
dat μὲν γὰρ τἀγαθὸν οὐδαμῶς ola τε v^ εἰ δὲ ἐπι-
θαίνειν ἐπεχείρει τοῖς μὴ ἰδίοις τόποις, ἑτέρως αὑτῆν
Exp» ἀναστεῖλαι τῆς ἀλόγου φορᾶς ^ 1 Υὰρ χαθ'
ἑαυτῆς πρότερον ἀθλαθη τὴν ἀταδίαν ἐνδειχνυμένη,
νῦν ve δοχεῖ προσειληφέναι τι ἕτερον, χαθ᾽ οὗ ὡς
συνόντος τὴν ἀταξίαν βλαδερωτέραν ἑνδξίξεται αὖ-
vixa* xai ἄνθρωποι χαθ᾽ ἑαυτοὺς καχοῦργοι ῥουλή-

B σονται μὲν τι xaxbv ὁδρᾷν, ph, ἔχοντες δὲ xa0' οὗ

ὁράσαιεν, ἀργοὶ ἂν ἀποδειχθεῖεν ἀλλήλους δ' ἂν
ἴδοιεν εὐνοϊχῶς συµφωνίᾳ τῇ περὶ τὸ χαχόν. Ἡ ἃ
Όλη οὔτε ἠθούλετο: οὐδὲ γὰρ ἐδουλεύετο ἄλογας
οὖσα, οὔτε ἐδύνατο, µόνη xai καθ) ἑαυτὴν οὗσα. "Ap
οὖν dj χαλουµένη παρὰ τοῦ Μάνεντος Όλη διὰ τῆς
Φυχῆς ὕλην ἀληθεστέραν πρὸς τοῦ ἀγαθοῦ κχινδυ-
νεύειν προσειληφέναι δοχεῖ εἰς ἐνέργξιαν χαχίας, fy
Ἠγνόει ἐνεχαλεῖτο γὰρ πρὺ χόσµου ἁταξίαν, ἄδτλον
ἡμῖν xai μὴ φαινοµένην. "Εμαῦς δὲ ἐνεργεῖν Ora καὶ
φαινόμενα χαχά ' διύπνησεν ἄρα τὸ θηρίον ἡ xul,
xaX οὑδαμῶς xav' ἐχεῖνον ἐχοίμῆσεν

ignota, οἱ minime apparente. Didicit autem operari manifesta mala, et qui cernuntur : excitavit
ergo belluam cantio, et nequaquam sopivit, ut ;ille dicit.
Si aulem dicit noluisse Deum ut fieret mundus, C — EL δὲ λέγοι, Οὐχ ἤθελεν ὁ θεὺς γενέσθαι χόσμὺν,

percunctandum est, quis erat, qui voluit? an
malitia, que non habebat cognitionem? Quis est
qui ex utrisque fecit quz sunt? nunquid materia?
non essel in admiratione ejus operatio. Sed nun-
quid non voluit Deus, coactus tamen esi? Si ita
essel, magis subjectus fuisset quam subjecisset,
alque supervacaneum esset illum admirari sapien-
tiam Dei vi coactam, et damnum eorum, qui
feturi erant ; qux enim nullo modo mala erant
ante conjunctionem contrariorum, neque saltem
nominabantur, hzec post orlum mundi floruerunt.

ἑρωτητέον, Καὶ τίς ἣν ὁ βουλόμενος; dpa ἡ xaxía,
ἡ μὴ ἐγνωχυῖας Τίς δέ ἐστιν ὁ χατασκευάσας ἐς ἀμ.
φοῖν τὰ ὄντα; f| ὕλη ; οὖκ οὖν θαυµασία τὴν ἑνέρ-
γειαν (11). 'AXX ἄρα θεὸς οὐκ ἤθελς μὲν, tvayxá-
ζετο δέ; οὐχ οὖν ὑπετάγη μᾶλλον ἢἡ ὑπέταξε» Kal
περιττὸν χἀχεῖνο θαυμάζειν, τἀγαθοῦ «hv σογίαν
βιασθεῖσαν εἰς τὴν βλάδην τῶν γενησοµένων ' ἃ γὰρ
οὐδαμῶς ἣν κακὰ πρὶν συνελθεῖν τἀναντία, οὔτε μὴν
ὄνομα γοῦν αὐτῶν ἐπολιτεύετο, ταῦτα μετὰ χόσμον
γένεσιν Ἀνθησαν.

Car. XXVI. Deus auctor peccati secundum Manem. Mistionem anime cum materia Manes admittit.

An non est absurdum dicere, voluisse Deum D Καὶ πῶς οὐν ἄτοπον Φφάσχειν, βουλόμενον τὸν

perturbationem ordinis, quz nobis demonstrari
non potest, a maleria tollere, et actionis malorum
que videmus et in hominibus apparent, omui
ordine οἱ ratione carentis auctorem fuisse? Per-
turbatienem namque ordinis de qua materiam
danmabat, verbo &olum proferre potuit, non ta-
men rebus ipsis οἱ operibus demonstrare ; niala
autem, ex mistione ista contrariorum eonficta, et
que (ri non potuit, oculis cernens insanus
homo, dissimulare ea non potest. Quare dum
docere vult, non esse Deum auctorem injustitice

Θθεὸν ἁἀταξίαν τὴν ἡμῖν γε ἀναπόδειχτον τῆς Όλες
παῦσαι, ἁταξίας ἀποδειχνυμένων καχῶν χαν φαινο-
µένων ἀνθρώποις παραίτιον γενέσθαι; Τὸν μὲν yàp
ἁταξίαν, ἣν χατενηφίξετο τῆς Όλης λόγφῳ µόνον
παράχειν, οὐ μὴν xat δεῖξαι τοῖς ἔργοις δεδύντται
τὰ δὲ xaxX τὰ ἀπὸ τῆς μυθώδους xai μὴ ἑνδκχομέ-
vns τῶν ἑναντίων κράσεως, ὀφθαλμοῖς ὁρῶν à ἀνότ-
τος, οὗ χαταδύεται. Ὥστε βουλόμενος τὸν θεὸν ἀναί-
τιον τῆς χατὰ ἀνθρώπους ἀδιχίας ἀποφτναι, αἴτιώ-
τατον αὐτῶν ἄντιχρυς ὁμολογεῖ πλέον 1) τοῦτο xil
µόνον ἐσπούδαζεν.

humans, maxime esse plane confitetur, imo plenius quam si hoc solum studeret.

(11) Obx ἂν θαυμ. Quis ab aliquo quod sime cognitione et ratione fit, non est admirabile ia e5

aquo (it. vna.

1105

ADVERSUS ΜΑΝΙΟΗ 05 LIB. |.

1105

Φέρε δὴ τὰ πραττόµενα χαχὰ πρὸς ἀνθρώπων χατ- Α — Age jam, consideremus ma!a qua ab homini-

(ἔωμεν, τίνι προσῆχε Φφιλαλήθως' ἐπιχειρήσει μὲν
γὰρ ἴσως xal τῆς ψυχῆς χρᾶσιν εἰσηγήσασθαι τῶν
ὡς ὑπείληφεν ἑναντίων; eive δὲ αὐτὴ µονοειδὴς ὑπάρ-
χει ἐχ τἀγαθοῦ παρ᾽ αὐτῷ, εἴτε xal ἐχ συνθέσεως
τῶν ἑναντίων Ex τῆς µερίδος τοὐναντίου τοῦ áya-
θοῦ, ῥᾳδίως ἀποδειχθήσεται, κατὰ τὴν ἀσεθῃ ταύτην
ὑπόθεσιν, τὰ καχὰ γινόμενα. Ἔστι μὲν οὖν ἀσώμα-
τος fj φυχῆ, χαὶ μηδαμῶς σύνθεσιν χατ᾽ οὐσίαν, xal
Μάλιστα ἑναντίων ἀποδεχομένη - οἱ γὰρ ἓκ Διαφόρων
συντιθέναι δόξαντες αὐτὴν οὐ τῶν οὐσίαν ποιχίλην
xai πρὸς ἑαυτὴν διαφεροµένην εἰσηγήσαντο, ἀλλὰ
τὰς ἑνεργείας αὐτῆς Ex τῶν ὁρωμένων ὑπέγραφαν,
ἕνα λόγον ἁπλοῦν xal περιληπτιχὸν αὐτῆς ποιῄσα-
οθαι μὴ δυνηθέντες.

bus flunt, ad quem vere pertinent. Aggredietur
fortasse introducere mistionem anime cum con-
trariis quam suspicatus est. Sive ipsa anima sit
µονοειδής, id est, simplicis et unius forme ex
bono apud ipsum, sive ex compositione contra-
riorum ex parte ejus quod est bono contrarium ;
facile secundum hoc impium fundamentum et
principium demonstrabuntur mala quz fiunt. Est
igitur anima expers corporis, quz& nullo pacto
compositionem secundum substantiam, prasert.m
contrariorum , recipit. Qui enim visi sunt eam
componere, non substantiam variam et a se diffe-
rentem introduxerunt, sed operationes ejus ex iis
que videntur, descripserunt, cum non posseut

D exstruere unam simplicem deflnitionem qua ccm-

prehenderetur.

- Car. XXVII. Unde procedat anima peccatum. Ratio praest vitiis et virtutibus.

El γὰρ xai ταῖς διαφόροις ποιότησιν ἃς ἐπεδέχε-
ται ἄλλοτε ἄλλως, διαφέρεται πρὸς ἑαυτὴν, ὅμως
xat' οὐσίαν ἔργον ὑπάρχουσα τοῦ θεοῦ, ἁμετάδλη-
τός τέ ἔστι, xal οὐχ Ex διαφόρων σύγχειται ' ἕναν-
τίων μέντοι χράσεων τοσοῦτον ἀφέσττηχεν, ὅσον xal
τοῦ xa0' ἑαυτὴν σῶμα εἶναι δοχεῖν. θῶμεν δὲ κατὰ
τὴν ἐχείνου φευδολογίαν, εἴγε xal τοῦτο λέχειν ἐπι-
χξιροίη, ὡς χαὶ fj duy τοῦ ἀνθρώπου συνέστηχεν ἐξ
ἀγαθοῦ καὶ xaxoü* οὐχὶ τὸ μὲν λογιστιχὸν αὐτῆς
κατ ἐχεῖνον ἀναθετέον τῷ ἀγαθῷ, τὸ δ ἁλόγιστον

. Etsi enim variis qualitatibus quas alias aliter
recipit, a se differt ; tamen secundum substantiam
jus opus Dei est, iminutabilis est, et non com- -
ponitur ex diversis; a contrariis tamen mistioni-
bus tantum abest, ut ipsa per se corpus 6556
videatur. Ponamus igitur, ut ille mentitur, si
quidem hoc dicere aggrediatur, esse scilicet ani-
mam hominis compositam ex bono et malo, nonne
quod in ea est particeps rationis, opinione istius
altribuendum est bono, id est, Deo; quod vero

εἴη τῇ xaxía ; δηλον, ὡς οὐδὲν ἂν ἕτερον εἰπεῖν ἔχοι. C ratione caret, nequitia? liquet, nibil aliud posse

Tf τοίνυν ἐπιθυμίας χινουµένης σφαλερῶς size Ex
μόνου τοῦ σώματος, εἴτε καὶ &x τοῦ προσήῄχοντος τῇ
xaxía µέρους τῆς duy, áp' αὐτόματος πρόεισιν ἡ
πρᾶξις; Οὐχὶ δὲ φθάνει μὲν ἐν ἀνθρώπῳ σχέψις xal
βουλὴ, ἔπειτα χρίσις, xal αἴρεσις τῆς πράξεως, xal
τως εἰς ἔργον ἡ ἐπιθυμία προφέρεται; Ἔγκλημα
6k καχίας Ex τῆς πράξεως, οὐχ Ex τῆς ἐπιθυμίας γί-
Ύνεται ΄ ὡς, εἰ µένειεν ἐπὶ χώρας ἡ ἐνθύμησις τῆς
ἐπιθυμίας εἰς ἔργον τῇ αἱρέσει τοῦ λογισμοῦ μὴ προ.
εοῦσα, πρῶτον μὲν ἂν ἁρπασθείη θᾶττον, ἑξαπτομένη
τε ἅμα χαὶ σθεννυµένη ᾿ ἔπειτα οὐδαμῶς ἂν ἔγχλημα
νοµισθείη, οὗ µόνον χοινὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ χατὰ τὸ ἄχρον
τῆς ἀρετῆς εἰ χρίνοιτο. |
Φαίνεται τοίνυν τῷ λογικῷ τῆς ψυχῆς εὐλόγως &va-

dicere, Excitata ergo (lubrica) cupiditate sive
ex corpore, sive ex ea parte anima quz ad ne-
quitiam pertinet, an fortuito actio prodit? Nonne
antegreditur in homine consideratio et consilium,
deinde judicium et electio actionis, atque ita de-
siderium ad effectum perducitur? Crimen vero ne-
quitig ex actione, non ex desiderio conflatur ;. ut
si maneat in loco cogitatio desiderii Bon progre-
diens ad opus per electiomem partis ratiocinantis,.
primum quidem cito potest desinere incensum si-
mul et exstinctum : deinde nequaquam existima-
bitur crimen, non solum commune, sed neque si
judicetur secundum summum virtutis.

Apparel igitur peccata convenienter rationi,

τιθέµενα τὰ ἁμαρτήματα, xav οὔτε τῷ σώματι, οὔτε D parti anima rationis participi assignata esse et

ἄλλῳ μέρει τινὶ ταύτης * ὡς τὸν μὲν ἁλόγιστον xa-
χίαν ἀπτλλάχθαι τῆς αἰτίας τῶν παρ) ἡμῖν xaxiv,
ἅτε μηδὲ ὑπάρχουσαν, χινδυνεύειν δὲ χατὰ τὸν ἑχεί-
νου λόγον Ex τῆς µερίδος τἀγαθοῦ ταῦτα προφέρε-
σθαι ' ef γε μὴ ἑτέρῳ χρησαίµεθα φιλαλήθει λόγῳ.
El μὲν γὰρ, μὴ διαγινώσχουσα τὴν ποιότητα τῆς
ἐπιθυμίας, ἐπὶ τὴν πρᾶξιν ἁλογίστως ἑχώρει ἡ φυχῆ,
διισχυρίσαιτ᾽ ἄν τις, ὡς Ex τοῦ ἁλογίστου μέρους
Φέρεται τὰ παραλόγως πραττόμενα ' εἰ δὲ πολλάχις
αὐτὸς ὁ λογισμὸς πὴ μὲν αἱρεῖται, ὡς ὑποχαταχλινό-
µενος ἐχὼν ἀγωγῃ φαύλῃ, τὴν ἐπιθυμίαν, πὴ δὲ
παραιτεῖται πάλιν, ὅταν φόθος αὑτὸν ὁστισοῦν άνα-
στείλη, f| ἐπιθυμία Υοῦν ἀρετῆς ἀνθελχούστς πρὸς
ἑαυτήν. δηλον, ὡς ὁ λογισμός ἐστιν ὁ μόνος οἱ-

ascripta, et non corpori, nec ulli alii parti. hujus
anima. Ut nequitia quidem ratiocinationis expers
liberata sit a culpa atque accusatione eorum ma-
lorum qus apud nos sunt, quippe cum nec ipsa
exstet, videanturque hzc secundum sermonem il-
Jius, ex parte Dei depromi, licet nulla alia ratione
vera uteremur. Si enim anima non discernens
qualitatem cupiditatis, ad actionem sine ulla ratio-
cinatione procederet: allirmare quis posset, qua
inconsiderate ac preter rationem fiunt, ex parte
Taüonis experte depromi. Sin autem sepenumero
ratio ipsa jam eligit cupiditatem, toBquam prava
institutione flexa libens, jam rursus repudiat,

cum aliquis mctug eam. refrenat, aut desiderium "

1105

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1104

ravimus, cum illis fuisse cogitatione fingetur; quia A ἐπειδή ye οὐδὲ ἑνεδέχετο τὰ ἀνθρώπινα xaxà πρὶν

non polerant humana mala agi priusquam homo
essel : et ubi esse potest qui dicat, quod ligata ne-
quitia frenata est, αἱ neque malorum bumanorum
meminerat; postquam vero ligata est, de his ac-
cusatur

Quid autem nocebat bono sola secum ordinem
perturbans , et non habens cui perturbationem or-
dinis inferret ? evertere enim bonum nullo pacto
poterat. Si autem nitebatur invadere in loca
aliena, aliter impetum ejus amentem reprimere
oportebat : quze enim prius non nocebat , ordinem
contra se perturbans, nunc quidem videtur aliud
quid assumpsisse, in quod tanquam in familiare
et conjunctum perturbationem ordinis nocentiorem
elliciet. Continuo dicemus, quod etjam homines
per seipsos malefici, volent quidem aliquid mali
facere ; non habentes autem in quem faciant,
otiosi reperiantur ; se vero ipsi benevole aspi-
ciant ob concordiam ad maleücium : materia
autem neque volebat, non enim consilium capiebat
cum essel expers rationis ; neque poterat, cum
esset sola el per se. lgitur qua a Manichzo voca-
tur materia, videiur sumpsisse fere a bono per
animain veriorem i:nateriam ad operationem ne-
quitie, quam nesciebat ; accusabatur enim ante
mundi fabricam de perturbatione ordinis nobis

ἄνθρωπον γενέσθαι πράττεσθαι * xal ποῦ ἂν ὁ φάσχων
εἴη, ὡς ἐσωφρονίσθη πεδηθεῖσα ἡ καχία, 1j πρὶν μὲν
πεδηθῆναι τῶν κατὰ ἀνθρώπους xaxov οὐδὲ µεμνη-
µένη, μετὰ δὲ τὸ πεδηθῆναι ἐπὶ τούτοις δ:αθαλλο-
μένη:

TU γὰρ ἔθλαπτε τἀγαθὸν, χαθ᾽ ἑαυτὸν ἁταχτουσα,
xai μὴ ἔχουσα ᾧ τὴν ἀταξίαν προστρίῴητα:: τρέ-
φαι μὲν γὰρ τἀγαθὸν οὐδαμῶς ofa τε fjv εἰ δὲ ἐπι-
θαΐνειν ἐπεχείρει τοῖς μὴ ἰδίοις τόποις, ἑτέρως αὐτὴν
ἐχρῆν ἀναστεῖλαι τῆς ἀλόγου qopüg^ Ἡ γὰρ xat
ἑαυτῆς πρότερον ἀθλαθή τὴν ἀταξίαν ἑνδειχνυμένη,
νῦν γε δοχεῖ προσειληφέναι τι ἕτερον, χαθ᾽ οὗ ὡς
συνόντος τὴν ἀταξίαν βλαδερωτέραν ἑνδείξεται αὖ-
τίκα ΄ xai ἄνθρωποι χαθ᾽ ἑαυτοὺς χαχοῦργοι Bouxt-

B σονται μὲν τι χαχὸν δρᾷν, μὴ ἔχοντες δὲ xa0' οὗ

δράσαιεν, ἀργοὶ ἂν .ἀποδειχθεῖεν' ἀλλήλους δ ἂν
ἴδοιεν εὐνοϊχῶς συµφωνίᾳ τῇ περὶ τὸ xaxóv. Ἡ ἃ
ὕλη οὔτε ἠθούλετο": οὐδὲ γὰρ ἑδουλεύετο ἄλοχος
οὖσα, οὔτε ἑδύνατο, µόνη xal καθ) ἑαυτὴν οὖσα. ᾿Αρ'
οὖν ἡ καλουµένη παρὰ τοῦ Μάνεντος Όλη ὃνὰ της
ΦυχΏῆς ὕλην ἀληθεστέραν πρὸς τοῦ ἀγαθοῦ κχινὸν-
νεύειν προσειληφέναι δοχεῖ εἰς ἑνέργειαν χαχίας, fiv
Ἰγνόει: ἐνεχαλεῖτο γὰρ πρὸ χόσµου ἁταξίαν, ἄδηλον
ἡμῖν καὶ μὴ φαινομένην. Ἔμαθε δὲ ἐνεργεῖν δηλα xal
φαινόμενα xaxá * διύπνησεν ἄρα τὸ θηρίον ἡ xul,
xaX οὐδαμῶς χατ᾽ ἐχεῖνον ἐχοίμησεν

ignota, et minime apparente. Didicit autem operari manifesta mala, et quz cernuntur : excitavi
ergo belluam cantio, ct nequaquam sopivit, ut ille dicit.
Si autem dicit noluisse Deum ut fieret mundus, C — EL δὲ Myot, Οὐκ fjüclev ὁ θεὺς γενέσθαι xócpov,

percuuctandum est, quis erat, qui voluit? an
malitia, qua non habebat cognitionem? Quis est
qui ex utrisque fecit qu» sunt? nunquid materia?
non esset in admiratione ejus operatio. Sed nun-
quid non voluit Deus, coactus tamen esi? Si ita
essel, magis subjectus fuisset quam subjecisset,
alcue supervacaneum esset illum admirari sapien-
tiam Dei vi coactam, et damnum eorum, qui
feturi erant ; qua» enim nullo inodo mala erant
ante conjunctionem contrariorum, neque saltem
nominabantur, hzec post ortum mundi floruerunt.

ἑρωτητέον, Καὶ τίς fjv ὁ βουλόμενος; dpa ἡ χαχία,
ἡ ph ἐγνωχυῖα; Τίς δὲ ἐστιν ὁ χατασχευάσας i$ ἀμ-
φοῖν τὰ ὄντα; f| ὕλη ; οὐχ οὖν θαυµασία τὴν ἑνέρ-
γειαν (11). 'AXX ἄρα θεὸς οὐχ ἤθελε μὲν, tva pxé-
ζετο δέ: οὐχ οὖν ὑπετάγη μᾶλλον f) ὑπέταξς; Καὶ
περιττὸν χἀχεῖνο θαυμάζειν, τἀγαθοῦ τὴν σοτίαν
βιασθεῖσαν εἰς τὴν βλάδην τῶν γενησοµένων ' ἃ γὰρ
οὐδαμῶς ἣν χαχὰ πρὶν συνελθεῖν τἀναντία, οὔτε μὴν
ὄνομα γοῦν αὐτῶν ἐπολιτεύετο, ταῦτα μετὰ χόσµου
γένεσιν ἢνθησαν.

Cap. XXVI. Deus auctor peccati secundum Μαπεπι. Mistionem anime cum materia Manes admittit.

An non est absurdum dicere, voluisse Deum D Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον φάσκειν, βουλόμενον τὸν

perturbationem ordinis, quz nobis demonstrari
non potest, a materia tollere, et actionis malorum
que videmus et in hominibus apparent, omui
ordine et ratione carentis auctorem fuisse? Per-
turbationem namque ordinis de qua materiam
danimnabat, verbo solum proferre potuit, non ta-
men rebus ipsis et operibus demonstrare ; niala
aulem, ex mistione ista contrariorum eonficta, et
que (leri non poluit, oculis cernens insanus
homo, dissimulare ea non potest, Quare dum
docere vult, non esse Deum auctorem injustitice

0:bv ἁταξίαν vhv ἡμῖν γε ἀναπόδειχτον τῆς ὕλης
παῦσαι, ἁτασίας ἀποδειχνυμένων καχῶν χαὶ Φαινο-
µένων ἀνθρώποις παραΐτιον γενέσθαι; Thv μὲν γὰρ
ἁτατίαν, ἣν χατεφηφίξετο τῆς Όλης λόγφ μόνον
παράχειν, οὗ μὴν χαὶ δεῖξαι τοῖς ἔργοις δεδύνηται
τὰ δὲ xaxX τὰ ἀπὸ τῆς µυθώδους xa μὴ ἑνδεχομέ-
νης τῶν ἑναντίων κράσεως, ὀφθαλμοῖς ὁρῶν à ἀνόη-
τος, οὐ καταδύεται. Ὥστε βουλόμενος τὸν θεὸν ἀναί-
τιον τῆς χατὰ ἀνθρώπους ἁδιχίας ἀποφΏηναι, αἰτιώ-
τατον αὐτῶν ἄντικρυς ὁμολογεῖ πλέον f) τοῦτο χαὶ
µόνον ἑσπούδαζεν.

humanz, maxime esse plane confitetur, imo plenius quam si hoc solum studeret.

(11) Obx ἂν θαυμ. Quis ab aliquo quod sime cognitione et ratione Βέ, non est admirabile in 66,

aquo (t. νκκ.

1105

ADVERSUS MANICH/EOS LIB. |.

1105

Φέρε δὴ «X πραττόµενα xaxà πρὸς ἀνθρώπων χατ- Α Age jam, consideremus ma!a qua ab homini-

[&uev, τίνι mposrxe Φφιλαλήῆθως: ἐπιχειρήσει μὲν
γὰρ ἴσως xal τῆς ψυχῆς χρᾶσιν εἰσηγήσασθαι τῶν
ὡς ὑπείληφεν ἑναντίων; εἴτε 65 αὐτὴ μονοειδὴ: ὁ πάρ-
χει Ex τἀγαθοῦ map' αὐτῷ, εἴτε xal ἐχ συνθέσεως
τῶν ἑναντίων ἐκ τῆς µερίδος τοὐναντίου τοῦ àya-
θοὺ, ῥᾳδίως ἀπηδειχθήσεται, χατὰ τὴν ἁσξθῃ ταύτην
ὑπόθεσιν, τὰ καχὰ γινόμενα. Ἔστι μὲν οὖν ἀσώμα-
τος ἡ φυχῆ, xol μηδαμῶς σύνθεσιν χατ οὐσίαν, καὶ
μάλιστα ἑναντίων ἀποδεχομένη - οἱ γὰρ ἓχ Διαφόρων
συντιθέναι δόξαντες αὐτὴν οὐ τὴν οὐσίαν ποιχίλην
xal πρὸς ἑαυτὴν διαφεροµένην εἰσηγήσαντο, ἀλλά
τὰς ἐνεργείας αὐτῆς ix τῶν ὀρωμένων ὑπέγραγαν,
ἵνα λόγον ἁπλοῦν xal περιληπτικὸν αὐτῆς ποιῄσα-
οθαι μὴ δυνηθέντες.

bus fiunt, ad quem vere pertinent. Aggredietur
fortasse introducere mistionem anime cum con-
trariis quam suspicatus est. Sive ipsa anima sit
povoeibfc, id est, simplicis et unius forms ex
bono apud ipsum, sive ex compositione contra-
riorum ex parte ejus quod est bono contrarium ;
facile secundum hoc impium fundamentum et
principium demonstrabuntur mala quz fiunt. Est
igitur anima expers corporis, qui nullo pacto
compositionem secundum substantiam, prasert.m
contrariorum , recipit. Qui enim visi sunt eam
componere, non substantiam variam et a se diffe-
rentem introduxerunt, sed operationes ejus ex íis
que videntur, descripserunt, cum non possent

D exstruere unain simplicem definitionem qua ccm-

prehenderetur.

Car. XXVII. Unde procedat anima peccatum. Ratio preest vitiis et virtutibus.

El Y&p xai ταῖς διαφόροις ποιότησιν ἃς ἐπεδέχε-
ται ἄλλοτε ἄλλως, διαφέρεται πρὸς ἑαυτὴν, ὅμως
χατ᾽ οὐσίαν ἔργον ὑπάρχουσα τοῦ θεοῦ, ἁμετάθλη-
τός τὲ ἐστι, χαὶ οὐχ Ex διαφόρων σύγχειται ' ἑναν-
τίων μέντοι χράσεων τοσοῦτον ἀφέστηχεν, ὅσον χαὶ
«00 xa0' ἑαυτὴν σῶμα εἶναι δοχεῖν. θῶμεν δὲ κατὰ
τὴν ἐχείνου φευδολογίαν, εἴγε xal τοῦτο λέγειν ἐπι-
χειροίη, ὡς xaX fj φυχὴ τοῦ ἀνθρώπου συνέστηχεν ἐξ
ἀγαθοῦ xa χαχηῦ οὐχὶ τὸ μὲν λογιστιχὸν αὐτῆς
χατ ἐχεῖνον ἀναθετέον τῷ ἀγαθῷ, τὸ δ ἁλόγιστον

. Etsi enim variis qualitatibus quas alios aliter
recipit, a se differt ; tamen secundum substantiam
ju opus Dei est, iminutabilis est, et non. com-
ponitur ex diversis ; a contrariis tamen mistioni-
bus tantum abest, ut ipsa per se corpus 6556
videatur. Ponamus igitur, ut ille mentitur, sí
quidem hoc dicere aggrediatur, esse scilicet ani-
mam horinis compositam ex bono et malo, nonne
quod in ea est particeps rationis, opinione istius
aitribuendum est bono, id est, Deo; quod vero

er, τῇ xaxa; δήλον, ὡς οὐδὲν ἂν ἕτερον εἰπεῖν Éyot. c ratione caret, nequitiz? liquet, nihil aliud posse

Tr τοίνυν ἐπιθυμίας χινουµένης σφαλερῶς size Ex
μόνου τοῦ σώματος, εἴτε xal &x τοῦ προσήχοντος τῇ
xaxía µέρους τῆς φυχΏς, áp' αὐτόματος πβρόεισιν ἡ
πρᾶςις; θὐχὶ δὲ φθάνει μὲν Ev ἀνθρώπῳ σχκέψις xat
βουλὴ, ἔπειτα χρίσις, χαὶ αἴρεσις τῆς πράξεως, xal
οὕτως εἰς ἔργον ἡ ἐπιθυμία προφέρεται; Ἔγχλημα
ὃχ καχίας £x τῆς πράξεως, οὐκ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας γί-
Ύνεται ὡς, εἰ µένειεν ἐπὶ χώρας 1d) ἐνθύμησις τῆς
ἐπιθυμίας εἰς ἔργον τῇ αἱρέσει τοῦ λογισμοῦ μὴ προ:
εοῦσα, πρῶτον μὲν ἂν ἁρπασθείη θᾶττον, ἑξαπτομένη
τε ἅμα χαὶ σθεννυµένη΄ ἔπειτα οὐδαμῶς ἂν ἔγχλημα
νοµισθείη, οὗ µόνον χοινὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατὰ τὸ ἄχρον
τῆς ἀρετῆς εἰ χρίνοιτο.

Φαίνεται τοίνυν τῷ λογικῷ τῆς ψυχῆς εὐλόγως àva-

dicere, Excitata ergo (lubrica) cupiditate sive
ex corpore, sive ex ea parte animz qua ad ne-
quitiam pertinet, an fortuito actio prodit? Nonne
antegreditur in homine consideratio et consilium,
deinde judicium et electio actionis, atque ita de-
siderium ad effectum perducitur? Crimen vero ue-
quitig ex actione, non ex desiderio conflatur ;. ut
si maneat in loco cogitatio desiderii Bon progre-
diens ad opus per electiomem partis ratiocinantis,
primum quidem cito potest desinere incensum si-
mul et exstinctum : deinde nequaquam existima-
bitur crimen, non solum commune, sed neque si.
judicetur secundum summum virtutis.

Apparet jjgitur peccata convenienter rationi,

τιθέµενα τὰ ἁμαρτήματα, xal οὔτε τῷ σώματι, οὔτε D parti anima rationis participi assignata esse et

ἄλλῳ μέρει τινὶ ταύτης * ὡς τὸν μὲν ἁλόγιστον χα-
χίαν ἀπτλλάχθαι «fc αἰτίας τῶν παρ᾽ ἡμῖν χαχῶν,
ἅτε μηδὲ ὑπάρχουσαν. χινδυνεύειν δὲ χατὰ τὸν Excl-
νου λόγον &x τῆς µερίδος τἀγαθοὺ ταῦτα προφέρε-
σθαι ' εἴ γε μὴ ἑτέρῳ χρησαίµεθα φιλαλήθει λόγῳ.
Ei μὲν γὰρ, μὴ διαγινώσχουσα τὴν ποιότητα τῆς
ἐπιθυμίας, ἐτὶ τὴν πρᾶξιν ἁλογίστως ἐχώρει fj quy,
διισχυρἰσαιτ᾽ ἄν τις, ὡς Ex τοῦ ἁλογίστου μέρους
Φέρεται τὰ παραλόγως πῥραττόμενα' εἰ δὲ πολλάχις
αὐτὺς ὁ λογισμὸς ch μὲν αἱρεῖται, ὡς ὑποκαταχλινό-
µενος ἑκὼν ἀγωγῆ φαύλη. τὴν ἐπιθυμίαν, rh δὲ
παραιτεῖται πάλιν, ὅταν φόθος αὐτὸν ὁστισοῦν ἄνα-
στείλη, f ἐπιθυμία γοῦν ἀρετῆς ἀνθελχούστς πρὸς
ἑαυτήν δηλον, ὡς ὁ λογισμός ἐστιν ὁ μόνος ol-

ascripta, et non corpori, nec ulli alii parti hujus
anima. Ut nequitia quidem ratiocinalionis expers
liberata sit a culpa atque accusatione eorum ma-
lorum qus apud nos sunt, quippe cum nec ipsa
exstet, videanturque hzc secundum sermonem il-
lius, ex parte Dei depromi, licet nulla alia ratione
vera uteremur. Si enim anima non discernens
qualitatem cupiditatis, ad actionem sine ulla ratio-
cinatione procederet: allirmare quis posset, quae
inconsiderate ac prster rationem fiunt, ex parte
rationis experte depromi. Sin autem sepenumero
ratio ipsa jam eligit cupiditatem, tonquam prava
institutione flexa libeas, jam rursus repudiat,
cum aliquis metus eam. refrenat, aut desiderium

1105

TIT! BOSTRENSIS EPISCOPI

1104

ravimus, cum illis fuisse cogitatione fingetur; quia A ἐπειδή ye οὐδὲ ἑνεδέχετο τὰ ἀνθρώπινα χαχὰ πρν

non poterant humana mala agi priusquam bomo
essel : el ubi esse potest qui dicat, quod ligata ne-
quitia frenata est, que neque malorum bumanorum
meminerat; postquam vero ligata est, de his ac-
cusatur

Quid autem nocebat bono sola secum ordinem
perturbans , et non babens cui perturbationem or-
dinis inferret? evertere enim bonum nullo pacto
poterat. Si autem nitebatur invadere in loca
aliena, aliter impetum ejus amentem reprimere
oportebat : quie enim prius non nocebat , ordineni
contra se perturbans, nunc quidem videtur aliud
guid assuinpsisse, in quod tanquam in familiare
οἱ conjunctum perturbationem ordinis nocentiorem

ἄνθρωπον γενέσθαι πράττεσθαι * καὶ ποὺ ἂν ὁ φάσχων
εἴη, ὡς ἐσωφρονίσθη πεδηθεῖσα ἡ χαχία, f) πρὶν μὲν
πεδηθΏναι τῶν χατὰ ἀνθρώπους χαχῶν οὐδὲ µεμνη-
µένη, μετὰ 6b τὸ πεδηθῆναι ἐπὶ τούτοις διαθαλλο-
µένη :

Τί γὰρ ἕἔθλαπτε τἀγαθὸν, xa0' ἑαυτῆν ἁταχτονσα,
χαὶ μὴ ἔχουσα ᾧ τὴν ἀταξίαν προστρίφηταε: τρέ-
φαι μὲν γὰρ τἀγαθὸν οὐδαμῶς ofa τε Tv ' εἰ δὲ Env
θαΐνειν ἐπεχείρει τοῖς μὴ ἰδίοις τόποις, ἑτέρως αὑτὴν
ἐχρῆν ἀναστεῖλαι τῆς ἀλόγου φορᾶς ' ἡ γὰρ χαθ'
ἑαυτῆς πρότερον ἀθλαθή τὴν ἀταξίαν ἑνδειχνυμένη,
νῦν ve δοχεῖ προσειληφέναι τι ἕτερον, χαθ᾽ οὗ ὡς
συνόντος τὴν ἁταξίαν βλαθερωτέραν ἑνδείξεται αὖ-
τίκα ΄ xai ἄνθρωποι χαθ᾽ ἑαυτοὺς χαχοῦργοι βουλ{-

elliciet. Continuo dicemus, quod etiam homines B σονται µέν τι xaxbv δρᾷν, μὴ ἔχοντες δὲ καθ) οὗ

per seipsos malefici, volent quidem aliquid inali
facere ; non habentes autem in quem faciant,
otiosi reperiantur ; se vero ipsi benevole aspi-
ciant ob concordiam ad maleficium : materia
autem neque volebat, non enim consilium capiebat
cum essel expers rationis ; neque poterat, cum
esset sola el per se. Igitur qua a Manichzo voca-
tur materia, videtur sumpsisse fere a bono per
animain veriorem materiam ad operationem ne-
quiti:, quam nesciebat ; accusabatur enim ante
mundi fabricam de perturbatione ordinis nobis

ὁράσαιεν, ἀργοὶ ἂν ἀποδειχθεῖεν ἀλλήλους D ἂν
ἴδοιεν εὐνοϊκῶς συµφωνίᾳ τῇ περὶ τὸ xaxóv. Ἡ δ
ὕλη οὔτε ἠθούλετο: οὐδὲ γὰρ ἐθουλεύετο ἄλογος
οὖσα, οὔτε ἐδύνατο, µόνη xai καθ) ἑαυτὴν οὖσα. "Ap
οὖν 1j καλουµένη παρὰ τοῦ Μάνεντος Όλη διὰ τῆς
Φυχῆς ὕλην ἀληθεστέραν πρὸς τοῦ ἀγαθοῦ αινδυ-
νεύειν προσειληφέναι δοχεῖ εἰς ἑνέργξιαν χαχίας, fiv
Ἰγνόει: ἐνεχαλεῖτο γὰρ πρὸ χόσµου ἀταξίαν, ἄδηλον
ἡμῖν xax μὴ φαινομένην. Ἔμαθε δὲ ἐνεργεῖν δηλα xal
φαινόμενα χαχά ' διύπνησεν ἄρα τὸ θηρίον ἡ ἐπῳδὴ,
xaX οὐδαμῶς χατ᾽ ἐχεῖνον ἐχοίμησεν

ignota, οἱ minime apparente. Didicit autem operari manifesta mala, et qua cernuntur : excitavis
ergo belluam cantio, ct nequaquam sopivit, ut 'ille dicit.
Si autem dicit noluisse Deum ut fieret mundus, C — EL δὲ λέγοι, Οὐκ fücAev ὁ θεὺς γενέσθαι χόσμυν,

percunctandum est, quis erat, qui voluit? an
malitia, que non habebat cognitionem? Quis est
qui ex utrisque fecit qu& sunt? nunquid materia?
non essel in admiratione ejus operatio. Sed nun-
quid non voluit Deus, coactus tamen esi? Si ita
esset, magis subjectus fuisset quam subjecisset,
alque supervacaneum esset illum admirari sapien-
tiam Dei vi coactam, et damnum eorum, qui
feturi eraut ; qua enim nullo inodo mala erant
ante conjunctionem contrariorum, neque saltem
nominabantur, lizec post orium mundi floruerunt.

ἐρωτητέον, Καὶ τίς fjv ὁ βουλόμενος; dpa ἡ xaxía,
ἡ μὴ ἐγνωχυῖα; Τίς δὲ ἐστιν ὁ χατασχευάσας ἓς ἀμ-
φοῖν τὰ ὄντα; 7| ὕλη ; οὐχ οὖν θαυµασία τὴν ἑνέρ-
γειαν (11). ᾽Αλλ' ἄρα θεὸς οὐχ Ίθελε μὲν, ἠναγκά-
ζετο δέ: οὐχ οὖν ὑπετάγη μᾶλλον f) ὑπέταξς; Καὶ
περιττὺὸν χἀχεῖνο θαυμάζειν, τἀγαθοῦ «hv σοτίαν
βιασθεῖσαν εἰς τὴν βλάθην τῶν γενησοµένων ' ἃ γὰρ
οὐδαμῶς ἣν χαχὰ πρὶν συνελθεῖν τἀναντία, οὔτε μὴν
ὄνομα γοῦν αὐτῶν ἐπολιτεύετο, ταῦτα μετὰ χόσµου
γένεσιν ἤνθησαν.

Cap. XXVI. Deus auctor peccati secundum Manem. Mistionem anime cum materia Manes admittit.

An non est absurdum dicere, voluisse Deum D Καὶ πῶς οὐχ ἄτοπον φάσχειν, βουλόύμενον τὸν

perturbationem ordinis, quis nobis demonstrari
non potest, a materia tollere, et actionis malorum
que videmus et in hominibus apparent, omui
ordine et ratione carentis auclorem fuisse? Per-
turbationem namque ordinis de qua materiam
danimnabat, verbo solum proferre potuit, non ta-
men rebus ipsis et operibus demonstrare ; mala
aulem, ex mistione ista contrariorum conficta, et
quae (leri non potuit, oculis cernens insanus
homo, dissimulare ea non potest. Quare dum
docere vult, non esse Deum auctorem injustitiz

θεὸν ἁταξίαν τὴν ἡμῖν γε ἀναπόδειχτον τῆς Όλης
παῦσαι, ἁταξίας ἀποδειχνυμένων καχῶν χαὶ φαινο-
µένων ἀνθρώποις παραίτιον γενέσθαι; Τὴν μὲν γὰρ
ἁταξίαν, ἣν χατεφηφίξετο τῆς ὕλης λόγῳ µόνον
παράχγειν, οὐ phy xat δεῖξαι τοῖς ἔργοις δεδύνηται
τὰ δὲ χαχὰ τὰ ἀπὸ τῆς µυθώδους xat ph ἑνδεχομέ-
vns τῶν ἑναντίων χράσεως, ὀφθαλμοῖς ὁρῶν ὁ ἀνόη-
τος, οὗ χαταδύεται. Ὥστε βουλόμενος τὸν θεὸν ἀναί-
τιον τῆς κατὰ ἀνθρώπους ἁδιχίας ἀποφτναι, αἰτιώ-
τατον αὐτῶν ἄντικρυς ὁμολογεῖ πλέον ἢ τοῦτο xal
µόνον ἑσπούδαζεν.,

humanz, maxime esse plane confitetur, imo plenius quam si hoc solum studeret.

(11) Οὐκ ἂν θαυμ. Quis ab aliquo quod sime cognitione et ratione (it, non est admirabile in 65

aquo ft. (vaa.

1105

ADVERSUS MANICH;EOS LIB. |.

1105

Φέρε δὴ τὰ πραττόµενα xaxà πρὺς ἀνθρώπων χατ- Α — Age jam, consideremus ma!a qux ab bomini-

(Gouev, τίνι mposrixe φιλαλήθως' ἐπιχειρήσει μὲν
γὰρ ἴσως xal τῆς φυχῆς κρᾶσιν εἰσηγήσασθαι τῶν
ὡς ὑπείληφεν ἑναντίων; εἶτε δὲ αὐτὴ µονοειδὴς ὑπάρ-
χει Ex τἀγαθοῦ παρ᾽ αὑτῷ, εἴτε xal ἐκ συνθέσεως
τῶν ἑναντίων ix τῆς µερίδος τοὐναντίου τοῦ áya-
θοῦ, ῥᾳδίως ἀποδειχθήσεται, χατὰ τὴν ἁσεθῃ ταύτην
ὑπόθεσιν, τὰ καχὰ γινόμενα. Ἔστι μὲν οὖν ἀσώμα-
τος Ἡ juyt, καὶ μηδαμῶς σύνθεσιν κατ οὐσίαν, xal
μάλιστα ἑναντίων ἀποδεχομένη : οἱ γὰρ Ex Διαφόρων
συντιθέναι δόκαντες αὐτὴν οὐ τὴν οὐσίαν ποιχἰίλτν
xai πρὸς ἑαυτὴν διαφεροµένην εἰσηγήσαντο, ἀλλὰ
τὰς ἑνεργείας αὐτῆς ἐχ τῶν ὁρωμένων ὑπέγραγαν,
ἕνα λόγον ἁπλοῦν xal περιληπτικὺν αὐτῆς ποιῄσα-
σθαι μὴ δυνηθέντες.

bus fiunt, ad quem vere pertinent. Aggredietur
fortasse introducere mistionem anime cum con-
trariis quam suspicatus est. Sive ipsa anima sit
µονοειδής, id est, simplicis et unius formz ex
bono apud ipsum, sive ex compositione contra-
riorum ex parte ejus quod est bono contrarium ;
facile secundum hoc impium fundamentum et
principium demonstrabuntur mala quz fiunt. Est
igitur anima expers corporis, qua nullo pacto
compositionem secundum substantiam, presert.m
contrariorum , recipit. Qui enim visi sunt eam
componere, non substantiam variam et a se diffe-
rentem introduxerunt, sed operationes ejus ex iis
que videntur, descripserunt, cum non possent

D exstruere unain simplicem definitionem qua ccm-

prehenderetur.

Car. XXVII, Unde procedat anima peccatum. Ratio preest vitiis et virtutibus.

El γὰρ xai ταῖς διαφόροις ποιότησιν ἃς ἐπεδέχε-
ται ἄλλοτε ἄλλως, διαφέρεται πρὸς ἑαυτὴν, ὅμως
κατ οὐσίαν ἔργον ὑπάρχουσα τοῦ θεοῦ, ἁμετάθλη-
τός τέ ἐστι, χαὶ οὐχ Ex διαφόρων σύγχειται ' ἕναν-
τίων µέντοι χράσεων τοσοῦτον ἀφέστηχεν, ὅσον xal
τοῦ χαθ᾽ ἑαυτὴν σῶμα εἶναι δοχεῖν. θῶμεν δὲ κατὰ
τὴν ἐχείνου φευδολογίαν, εἴγε xal τοῦτο λέγειν ἐπι-
χξιροίη, ὡς xal fj φυχἠ τοῦ ἀνθρώπου συνέστηχεν ἐξ
ἀγαθοῦ xai χαχκηῦ ' οὐχὶ τὸ μὲν λογιστιχὸν αὐτῆς
κατ ἐχεῖνον ἀναθετέον τῷ ἀγαθῷ, τὸ δ ἀλόγιστον

. Etsi enim variis qualitatibus quas alias aliter
recipit, a se differt ; lamen secundum substantiam
jus opus Dei est, iminutabilis est, et non com- -
ponitur ex diversis ; a contrariis tamen mistioni-
bus tantum abest, ut ipsa per se corpus esse
videatur. Ponamus igitur, ut ille mentitur, si
quidem hoc dicere aggrediatur, esse scilicet ani-
mam hominis compositam ex bono et malo, nonne
quod in ea est particeps rationis, opinione istius
attribuendum est bono, id est, Deo; quod vero

εἴη τῇ χαχίᾳ; 510v, ὡς οὐδὲν ἂν ἕτερον εἰπεῖν Éyot. c ratione caret, nequitie? liquet, nihil aliud posse

Tf τοίνυν ἐπιθυμίας χινουµένης σφαλερῶς sive Ex
μόνου τοῦ σώματος, εἴτε xal &x τοῦ προσήχοντος τῇ
χαχίᾳ µέρους τῆς ψυχῆς, ἀρ᾽ αὑτόματος πβρόεισιν ἡ
πρᾶξις; Οὐχὶ δὲ φθάνει μὲν Ev ἀνθρώπῳ σχέψις xal
βουλὴ, ἔπειτα χρίσις, καὶ αἴρεσις τῆς πράξεως, xal
οὕτως εἰς ἔργον ἡ ἐπιθυμία προφέρεται; Ἔγχλημα
δξ καχίας Ex τῆς πράξεως, οὐχ Ex τῆς ἐπιθυμίας γί-
Ύνεται ' ὡς, εἰ µένειεν ἐπὶ χώρας 1d) ἐνθύμησις τῆς
ἐπιθυμίας εἰς ἔργον τῇ αἱρέσει τοῦ λογισμοῦ μὴ προ.
εοῦσα, πρῶτον μὲν ἂν ἁρπασθείη θᾶττον, ἑξαπτομένη
τε ἅμα xat σθεννυµένη’ ἔπειτα οὐδαμῶς ἂν ἔγχλημα
νοµισθείη, οὗ µόνον χοινὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ χατὰ τὸ ἄχρον
τῆς ἀρετῆς εἰ χρίνοιτο. |
Φαίνεται τοίνυν τῷ λογικῷ τῆς ψυχῆς εὐλόγως &va-

dicere, Excitata ergo (lubrica) cupiditate sive
ex corpore, sive ex ea parte anima quz ad ne-
quitiam pertinet, an fortuito actio prodit? Nonne
antegreditur in homine consideratio et consilium,
deinde judicium et electio actionis, atque ita de-
siderium ad effectum perducitur? Crimen vero ne-
quiti ex actione, non ex desiderio conflatur ;. ut
si maneat in loco cogitatio desiderii Bon progre-
diens ad opus per electiomem partis ratiocinantis,.
primum quidem cito potest desinere incensum si-
mul et exstinctum : deinde nequaquam existima-
bitur crimen, non solum commune, sed neque si

judicetur secundum summum virtutis.

Apparet igitur peccata convenienter rationi,

τιθέµενα τὰ ἁμαρτήματα, xal οὔτε τῷ σώματι, οὔτε D parti. anima rationis participi assignata esse et

ἄλλῳ pípet τινὶ ταύτης * ὡς τὸν μὲν ἀλόγιστον xa-
χίαν ἀπτλλάχθαι τῆς αἰτίας τῶν παρ) ἡμῖν κακῶν,
ἅτε μηδὲ ὑπάρχουσαν, χινδυνεύειν δὲ κατὰ τὸν ἐχεί-
νου λόγον ἐχ τῆς µερίδος τἀγαθοῦ ταῦτα προφέρε-
σθαι ' εἴ γε μὴ ἑτέρῳ χρησαίµεθα φιλαλήθει λόγῳ.
Ei μὲν γὰρ, μὴ διαγινώσχουσα τὴν ποιότητα τῆς
ἐπιθυμίας, ἐπὶ τὴν πρᾶξιν ἁλογίστως ἐχώρει fj Φυχὴῆ,
διισχυρίσαιτ᾽ ἄν τις, ὡς Ex τοῦ ἁλογίστου µέρους
Φέρεται τὰ παραλόγως πῥαττόμενα' εἰ δὲ πολλάχις
αὐτὸς ὁ λογισμὸς πὴ μὲν αἱρεῖται, ὡς ὑποχαταχλινό-
µενος ἐχὼν ἀγωγῆ φαύλῃ. τὴν ἐπιθυμίαν, πὴ δὲ
παραιτεῖται πάλιν, ὅταν φόθος αὐτὸν ὁστισοῦν ἄνα-
στείλῃη, ἡ ἐπιθυμία γοῦν ἀρετῆς ἀνθελκούστς πρὸς
ἑαυτήν’ δηλον, ὡς ὁ λογισμός ἐστιν ὁ μόνος οἱ-

ascripta, εἰ non corpori, nec ulli alii parti. hujus
anima. Ut nequitia quidem ratiocinationis expers
liberata sit a culpa atque accusatione eorum ma-
lorum que apud nos sunt, quippe cum nec ipsa
exstet, videanturque hzc secundum sermonem il-
lius, ex parte Dei depromi, licet nulla alia ratione
vera uteremur. Si enim anima non discernens
qualitatem cupiditatis, ad actionem sine ulla ratio-
cinatione procederet: allirmare quis posset, que
inconsiderate ac prater rationem fiunt, ex parte
ralonis experte depromi. Sin autem saepenumero
ratio ipsa jam eligit cupiditatem, tonquam prava
institutione flexa libeas, jam. rursus repudiat,
cum aliquis metus eam. refrenat, aut. desiderium

4101

"TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1108

virtutis ad se attrabenus ; liquet solum rationem A χειούµενος τὰ χαλῶς τε xol ὡς ἑτέρως πραττή-

esse, qua recte et prave facta sibi vindicat et
asciscit.

Hic versatur et vertitur ad occurrendum contra
excussio eorum quae male a Manicheo probata
8unt : non enim, ut apparet, ullum materiz
peceatum est in nostris actionibus, sed anima, vel
partis hujus quz est rationis particeps, quz, Ma-
nich:eo auctore, ad partem Dei pertinet.

Ad hzc si accideret, ut in iis qui pudicitiam
colunt, esset insitum, non excitari ad cupiditatem ;
posset quis in impudicis liberare rationem a crimi-
nibus, quasi cupiditas rationem ex toto ab actioni-
bus averteret, quam cupiditatem ille dicit esse
ex parte mali. Sed si quis maxime apud eos qui
pudicitiam amplectuntur, hac via et ratione eam
colere reperiat, quod illi cupiditates naturz ratio-
ne frenant et cohibent : perspicue concluditur, ra-
tionem esse qux delinquit et virtutem colit, quz
utrumque et virtutem et vitium novit. Quare autem
insita nobis sit peecatorum cupiditaa, dicemus cum
erit opportunum, docentes, pertinere hoc maxime
ad admirationem Creatoris.

peEva.

Καὶ πρὸς τοὐναντίον ἐνταῦθα χωρεῖ τῶν ἄποδει-
χνυµένων τῷ Μάνεντι χαχῶς dj ἐξέτασις c οὐδὲν
γὰρ τῆς ὕλης, ὡς ἔοιχεν, bv τοῖς καθ ἡμᾶς ἁμαρ-
τηµα, ἀλλὰ τῆς φυχῆς fj τοῦ ταύτης λογιστικχοῦ, ἢ
τῇ τοῦ ἀγαθοῦ µοίρᾷ προσΏχε µετ᾽ ἐχεῖνον.

Πρὸς «δὲ τούτοις, εἰ τοῖς σωφροσύνην ἁσχοῦσιν
ἀχίνητον συνέθαινεν εἶναι την ἔξιν πρὸς ἐπιθυμίαν,
ἀπήλλαξεν ἄν τις παρὰ τοῖς ἀχολασταίνουσι τῶν Ly-
χλημάτων τὸν λογισμὸν, ὡς τῆς ἐπιθυμίας τὸ ὅλον
ἀποφερομένης τῶν πραττοµένων, ἣν ἂν ἐχεῖνος ix
τᾶς τοῦ χαχοῦ µερίδος φαίη τυγχάνειν. El δέ ve μά-

B λιστα παρὰ τοῖς σωφροσύνης ἀντιποιουμένοις ταύτῃ

τὸ ἀσχττιχὸν εὗροι τις ἄν, ὅτι λογισμῷ τῆς φύσεως
χωλύουσι τὰς ἐπιθυμίας ' σαφῶς ἀποδείχνυται, ὡς
ὁ λογισμός ἐστιν ὁ πλημμελῶν τε χαὶ κατορθῶν, ὁ
ἑχάτερα εἰδὼς, ἀρετὴν τε xal χαχίαν. Mk τί μέντοι
ἔμφυτος ἡμῖν τῶν ἁμαρτημάτων fj ἐπιθυμία, κατὰ
χαιρὸν ἐροῦμεν, ἀποδεικνύντες Ye τοῦτο μάλιστα
συντείνειν εἰς θαῦμα τοῦ δημιουργ{σαντος.

Car. XXVIII, Confirmatio hujusce doctrine.

Quo4 autem nunc quzritur, si non satis confe-
ctum est, nullo modo peccata nostra esse opus ali-
cujus materie aut nequitiz, sed contra solius ra-
tionis ; licet etiam aliter confirmare quod dictum
est. Λη aliud quid dicere possunt esse homicidium
quam malum, et scortationem atque adulterium,
εἰ furtum, et mendacium? Si non aliud possunt,
perspicuum est quod mala erunt. Quid? si judex
occidit eum qui injuriam fecit, c:des igitur lege
sancitur? Atqui idem efllcit, qui violente occidit,
et qui lege : sed propositum distinguit factum.
Quin potius eadem est actio ejus, qui cum sua, et
qui cum aliena se miscet ; sed propositum separat,
qua similiter facta sufft.

Praterea furari a Manichzeo quee sunt apud eum,
vel instrumenta, vel cibos, annon videtur idem
opus ease atque furtum criminosum facere? non
tamen ratione idem est, sed penitus differens.
Deinde si furens homo .gladium repetat, quen de-

Τὸ νῦν δὲ ζητοῦμενον εἴγε ph αὐτάρχως ἀτοδέ»
δειχται, ὡς οὐδαμῶς ὕλης τινὸς ἡ χαχίας &oztv ἔρ-
yov τὰ ἡμέτερα πλημμελήματα, τοὐναντίον δὲ μό-
νου τοῦ λογισμοῦ΄ ἕνεστι γὰρ xal ἑτέρως συστῖναι
τῷ λεγομένῳ * ρα µή τι ἄλλο φήσαιεν εἶναι φόνον,
ἡ χαχὸν, πορνείαν τε xai potyelav, χλοπήν τε xal
Φεῦδος ; Δῆλον, ὡς ἕἔσται μάλιστα χαχία. Τί οὖν;
ἑὰν ὁ διχαστὴς ἀναιρῇῃ τὸν ἠδιχηχότα ΦΡονεύσας, φό-
vog ρα νοµ:σθείη; χαΐτοι «b ἔργον ταὺτὸν του πρὸς
βίαν φονεύοντος, καὶ τοῦ νόµῳ ἀναιροῦντος" ὁ δὲ
σχοπὸς διίστησι τὸ πραττόµενον. ᾽Αλλὰ xal μὲν f
αὐτὴ πρᾶξις πρὸς τὴν ἰδίαν τε xal ἀλλοτρίαν τῷ ἀν-
δρὶ τῆς κοινωνίας" ὁ δὲ λογισμὸς χωρίζει τῷ σχοπᾷ
τὰ παραπλησίως γινόμενα. .

"Ett μὴν τὸ χλέφαι παρὰ τοῦ Μάνεντος τὰ πρὺς
ἐπιθουλὴν αὐτῷ παραχείµενα, ἡ ἑἐργαλεῖα, ἡ ὄνα,
πῶς οὐχ ἂν δόξειε ταὐτόν γε εἶναι τὸ ἔργον χλοπῇ
τῇ διαθεθληµένῃ; οὗ μέντοι ταύὐτὸν τῷ λοχισμῷ,
ἀλλὰ πάντη διάφορον. Πρὸς δὲ τούτοις εἰ ἁπαιτοίη

posuit sanz» mentis cum esset, ut necesse sit ci cui f) pavet; ἄνθρωπος ξίφος, ὅπερ παρέθετο νΆγων, ὡς

commissum esl depositum mentiri non se acce-
pisse, quid verhis differt mendacium a vera perfi-
dia, nisi proposito asseverantium discernantur ?

Ex bis igitur patet actionem ut plurimum non
per se explorari, sed mentem vel cogitationem
ejus qui suscepit. Eadem ratio in contrariis repe-
riri potest. Si quis enim pecuniam ve] alimentum
impertiat egenti, non ut illi benigne faciat, sed ut
Jaudem eorum qui vident aucupetur ; nonne perspi-
cuum est factum quidem esse pulcherrimum et be-
nignum, propositum tamen valde humile et crimi-
nosum ? Si quis prolixe precetur et frequenter je-
Juret, religionem et tolerantiam hominibus osten-

ἀναγχαῖον εἶναι τῷ ὑποδεξαμένῳ φεύσασθαι μὴ εἰλη-
φέναι' χατὰ τί ἂν διαφέροι τοῖς ῥήμασι τὸ ψεῦδος
πρὸς thy ὄντως ἀγνωμοσύνην, εἰ μὴ τῷ σχοπῷ δ.α-
χρίνοιτο τῶν ἰσχυριξομένων ;

Δήλον τοιγαροῦν Ex τούτων, ὡς οὐδὲ ἡ πρᾶξις ὡς
ἐπὶ πολὺ xa0' ἑαυτὴν δοχιµάζεται, ἀλλ dj διάνοια
χαὶ ὁ λογισμὸς τοῦ µετιόντος * εὗροι γὰρ ἄν τις xai
ἐν τοῖς ἑναντίοις τὸν αὐτὸν λόγον. El γὰρ µεταδοίη
τις χρημάτων 7| τροφῆς τῷ πενοµένῳ, οὖν ἐχεῖνον
φιλανθρωπευόμενος, τὸν δὲ παρὰ τῶν ὀρώντων ἔπαι-
vov θηρώµενος * πῶς οὐ δΏλον, ὡς τὸ μὲν ἔργον χάἀλ-
λιστον xai φιλάνθρωπον, ὁ δὲ σχοπὸς λίαν τατεινὸς
xaX διαθεθληµένος; Ei δέ τις xal προσεύὐχοιτο pa-
xpi, χαὶ γηατεύοι πυχνὰ, ἀγθρώχοις εὐλάδειαν aya

1109

ADVERSUS MANICH,EOS LIB. |.

4410

xál καρτερίαν bmiósoxvüpevoc* εὔδηλον, ὡς οὐ διὰ A tans, liquet non esse propter opus laudandum, sed

τὸ ἔργον ἂν εἰχότως ἑπαινεθείη, διὰ δὲ τὸν νοῦν τῶν
πραττοµένων φεχθείη. Οὐ μὴν ἁλλ᾽ εἴ τις ἕτερος
Guxppovolr,, xat τῶν γε πλειόνων ἐπιθυμιῶν ἀπέχοιτο,
οὐ πόθῳ τῆς ἀρετῆς , φειδοῖ δὲ χρημάτων. οὐχ
εὔδτλον, ὡς ὁ τοιοῦτος διὰ πάθος παθῶν ἑτέρων xpa-
«£l, αὐτὴν δη «tv χατὰ τὸ φαινόμενον καρτερίαν ἀντὶ
xaxía; τῷ σχοπῷ µετερχόµενος ;

El τοίνυν πολλάχις καὶ τὰ νοµινόμενα xaxáà τῇ δια-
vola τοῦ πράττοντος ἀγαθὰ ἀναφαίνεται, ἢ μτδὲ χακὰ,
χαὶ τοὐναντίον τὰ ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπειλημμένα ὡς χαχὰ
διελέγχεται τῇ αἱρέσει καὶ τῷ σχοπῷ τοῦ µετιόντος"
τίς ἂν ἔτι λοιπὸν ἀντιλέγειν ἔχοι, ὡς οὐχ αἱ πράξεις
ὡς ἐπὶ πολὺ παρά γε τῇ ἀληθείᾳ δοχ:µάκονται, ὁ 6k
νοῦς ἐστι τῶν πραττοµένων ὁ βασανιζόµενος;

Ποῖα τοίνυν ἔργα τῇ χαχἰᾳ λογιούμεθα; τὰ δοχοῦν-
τα εἶναι καχὰ, ἅπερ ἐστὶν ἀγαθὰ, ὅτε ἀρετῆς διανοίᾳ
πράττεται, Ποῖα δὲ τῷ ἀγαθῷ ἀναθήσομεν; τὰ φαι-
νόµενα ἀγαθά, ἅπερ λογισμῷ xaxà Υίνεται; Οὐχοῦν
ἁπητόμως οὐδέτερα οὐδετέρῳ' µόνον δὲ τὸ λογιστιχὸν
xai ἡγεμονικώτατον τοῦ vou τοῦ πράττονἑος διαχρι-
νουμεν, πότερον ὀρθῶς μετῃλθεν ἡ μὴ τὸ πραττό-
μενον ' τὸ δὲ ἡγεμονιχώτατον τῆς τοῦ ἀνθρώπου δια-
velas, ὅτι παντάπασι προσῆχε χατὰ τὸν ἐχείνου λόγον
τῷ βελτίονι μέρει τῆς ψφυχῆς, κἂν µυριάχις μαίνοιντο
οἱ ἐκ τοῦ Μάνεντος, οὖκ ἂν ἀρνηθεῖεν,

΄Αδιχον τοιγαροῦν παντελῶς χρίσιν χατὰ τῆς map
αὐτοῦ πεποιηµένης ὕλης ἐξενήνοχεν ὁ Μάνης, ἀντι-
θεὶς ἃ μηδαμῶς αὐτῇ προσῖχεν, eye καὶ ἐτύγχανεν
οὖσα τῶν παρὰ ἀνθρώποις πραττοµένων αἰτία "
τοὐναντίον δὲ μᾶλλον τῆς τοῦ ἀγαθοῦ µερίδος εὐλόγως
ἂν νοµισθείη, εἴγε ἑναντίως δύο τινές claw ἀρχαὶ
χατὰ τὴν ἐχείνου µανίαν.

propter mentem quam in iis qu:e fecit habuit vitu-
perandum. Quinetiam si quis alius temperans sit,
δι a multis cupiditatibus abstineat non desiderio
virtutis, sed ut pecunie parcat, annon satis mani-
festum est hunc qui sic est, affectione affectiones
alias vincere, ipsam vero tolerantiam specie ex-
trinsecus apparente pro nequitia animo et propo-
silo suscipere?

Si igitur sepe quz prava existimantur, ex animo
facientis honesta esse apparent; vel quz non prava
existimantur, sed contra potius honesta el bona
putantur, voluntate εἰ proposito suscipientis con-
vincuntur nequitis, quis jam potest contradicere ,
ex magna parte actiones non apud veritatem er-

B plorari; mentem vero esse, qua in iis qu: agun-
tur, excutitur?

Quz igitur opera ascribemus nequitize? illane qua
videntur mala, quz quidem sunt bona, quando ra-
tione virtutis fiunt? Qux vero asciscemus bono?
an qui apparent bona esse, quz? quidem roatioue
mala fiunt ? Igitur neutra neutri solummodo : solum
rationem, el. quod in mente actionem suscipientis
precipuum est, dijudicabimus, utrum recte susce-
pit, an secus. Quod autem maxime principale men-
tis hominis est, pertinere ad meliorem partem ani-
ma, ut ille tradit, licet in(ünite imsaniant Mani-
chzi, non possunt negare.

Iniquum igitur judicium pronuntiavit Manichzus
contra materiam a se factam, assignans illi quz
nullo pacto ei conveniebant , si eorum qua apud
homines fiunt, causa erat. Imo contra potius ad
partem boni convenienter rationi pertinere existi-
marentur, $i duo quzdam principia contraria
sunt, ut ille insane tradit.

Cap. XXIX. An potestatem absorptam iterum recepit Deus. Manetis blasphemie adversus Deum,

Σπουδάζειν δέ φησι τὸν θΘεὺν τὴν χαταποθεῖσαν
δύναμιν, ἣν χαλεῖ ψυχὴν ἁπάντων, αὖθις πρὸς ἑαυτὸν
ἀναδέξασθαι * iva μὴ τὸ ἑαυτοῦ ἁπεράντως ἀεὶ προσ-
ὃ:δεμένον τῇ ὕλη, xal τιμωρούμενον διατελῃ. Τί οὖν
τὴν ἀρχὴν παρεθάλετο τοῦτο, ὥστε τοσοῦτον αἰῶνα
pn) ἀναπνεῦσαι δυνηθΏναι, xal πλέον παθεῖν μᾶλλον
3| ἁρᾶσαι; El μὲν γὰρ περιεῖχεν ὁ μῦθος, ὡς τοῦ μὲν

Dicit preterea studuisse Deum, ut potestatem
absorptam , quam vocat animam omnium , rursus.
ad se reciperet; ne quod erat ex ipso, materiz al-
ligatum, et in supplicio semper sine ullo fine pep-
maneret. Quid igitur principio hoc protrahebat, ut.
tot szxculis neque respirare posset, et magis patere-
tur quam ageret? Si enim in fabula esset , Deurh

Θεοῦ μηδὲν ὑδρισθέντος εἰς τὴν ἰδίαν οὐσίαν, μήτε D quidem nullam contumeliam in substantiam suam

χατὰ γοῦν τὸ βραχύτατον ἐνσχεθέντος λίαν ἀπρεπῶς
τῇ ὕλη, dXX ἑτέρου 6f, τινος ἀλλοτριωτάτου τῆς
αὐτοῦ φύσεως, ἅμα δὲ καὶ εὐθὺς ἐξαιρεθέντος xal
τούτου, ὡς bv tup μᾶλλον ἡ ὑποχαταχλίσει τὴν
το,αύτην πεποιῆσθαι δοχἑῖν µεταχείρησιν, ἔσχεν ἂν
4b γοῦν π:.θανὸν Ev φΦεύδει τὸ πλάσμα. Now δὲ ἅπλε-
τος μὲν αἰὼν, χαὶ τοῦτο δή φασιν Ex τῆς φύσεως 09
τοῦ θεοῦ χαθειργµένον διατελεῖν' ὡς αὐτὸν εἶναι
ὁ χεῖν τὸν χατεχόµενον τῇ ὁμοιότητι τοῦ χατεχοµένου,
χαὶ τῷ γε ix τῆς φύσεως αὐτοῦ τοῦτο τυγχάνειν’
ὅθεν xal πλείονἰ γε σπουδ πρὸς ἑαυτὸν αὖθις &va-
λέξασθαι τοῦτο ποθεῖ, fj δὲ ὕλη ἁπλῃ καὶ ἀπαθὴς
ἀπάρχει, ὡς δράσασα μᾶλλον f| παθοῦσα.

accepisse, neque vel paululum inhzsisse materiae
valde indecore, sed alium quemdam alienissimum,
a natura ejus, et hunc continuo ereptum esse, ita
ut hujusmodi prehensio magis apparendo in spe-
ciem, quam succumbendo facta esse videretur, ha-
buisset commentum paulum saltem ad suadendum
in mendacio. Nunc vero immensum s»culum ρο».
nunt, et hoc esse ex natura Dei, manere vincu-
lis constrictum-, ut ipse Deus comprehensus esse-
videatur propter similitudinem ejus qui detentus.
est, et quia loc quod captum tenebatur, ex natura
ejus erat; unde majore studio ad seipsum, ut aiunt,
reeolligere desiderabat: materia autem simplex
erat. et ἁπαθής, utpote magis agens «quam patiens.

Itu

posuit, ad blasphemiam Dei composuisse, qui nihii
horuin contra 66 fecit. Itaque vult, inquit, et stu-
det, ut ad se recipiat illam virtutem : et hzc est
apud ipsos salus exspectata et beatitudo, esse sci-
licet redditum Deo, quod erat ejus proprium. lpse
]gitur exspectabat sibi finem, sperans accipere be-
neficium; siquidem recuperaturus est , quod ex na-
tura ejus est, libertatem ; ut qua: destruxit zdificet ,
et nihil aliud, et spe nutritus sedeat tolerans , et in
finem intuens, ut se ipsum quodammodo a nequitia
liberet : quod quidem si retardetur, et non cito
fiat, ipse sit qui tarditate punitur.

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI
Ex his perspicitur. omnia. quz ille planus com- A

1113

Ἐκ τούτων ye δῆλον, ὡς ἅπαντα ἃ συνέθηχεν 6
πλάνος, εἰς β)λασφημίαν συντέθειχε τοῦ Θεοῦ, τοῦ
μηδὲν τούτων xaÜ' ἑαυτοῦ πεποιτχκότος. ἀναλαθεῖν
τοίνυν πρὸς ἑαυτὸν ἐθέλει xal σπουδάζει, φηοὶν,
ἐχείνην τὴν δύναμιν (147) * χαὶ τοῦτό γέ ἐστιν f; παρ)
αὐτοῖς ἐλπιξομένη σωτηρία xa µαχαριόττς, τὸ àzo-
δοθῆναί γε τῷ θεῷ τὸ οἰχεῖον αὐτοῦ. "Ap' οὖν αὐτὸς
εἰς ἑαυτὸν ἀναμένει τὸ τέλος ἐλπίξων ὡς εὔεργεττ-
σόµενος, εἴγε µέλλοιτο Ex τῆς φύσεως αὐτοῦ τν
ἐλενθερίαν ἁπολαμθάνειν' ἵνα ἃ χατέλυσεν οἰχοῦο-
µήσῃ, χαὶ πλέον οὑδέν' χαὶ τῇ ἐλπίδι τρεφόµενος
χάθηται καρτερῶν, xal πρὸς τὸ τέλος ἀφορῶν, ἵνα
ἑαυτὸν τρόπον τινὰ τῆς χαχίας ἐλευθερώση οὗ δὲ
βραδύνοντος, xai μὴ θᾶττον γιγνοµένου, αὐτὸς ἂν
εἴη διὰ τῆς βραδύτητος ὁ τιµωρούµενος.

Liquet enim non esse penes ipsum celeritatem B Δῄλον γὰρ, ὡς οὐδὲ ἐπ᾽ αὐτῷ τυγχάνει fj ταχύττς

finis; olim enim in hac re spem babuit; quoniam
aliud ridiculum dicit Manichszus, quod cum ii qui
erant ipsius materix, sentirent se male perituros
lumine paulatim 3blato, ex adverso machinati sunt
carnis constructionem ad vinciendas magno vin-
culo animas. Quare ut ille tradit, perspicuum est,
qvandiu illi carnem suppeditabunt, tandiu anima
Dei inhzrescent materie et vincta» tenebuntur:
eritque penes illos non circumscribi munduin tem-
pore, et non erit in potestate boni finis ejus.

τοῦ τέλους πἆλαι γὰρ ἂν τούτῳ χρησάµενος τῆς
ἑλπίδος ἀπολέλαυχεν ΄ ἐπειδὴ χαὶ λόγος ἕτερος χα-α-
γἐλαστός ἔστι τοῦ Μάνεντος, ὡς οἱ τῆς Όλης αἶσθα-
νόµενοι, ὅτι χαχῶς ἀπολοῦντα., τοῦ φωτὸς xazk
μιχρὸν ἁφαιρουμένου, ἀντεμηχανήσαντο vr; σαρχὺς
τὴν χατασχευὺν δεσμὸν µέγιστον ταῖς doy atc. "act
δήλον χχτὰ τὸν αὑτοῦ λόγον, ἕως ἂν ἐχεῖνοι thy
σάρκα χορηγῄσωσιν, ἕως δη τούτου ai φυχαὶ vo)
ἀγαθοῦ ἑνσχεθήσοντα:' xal ἔσται ἐπ᾽ ἐχείνοις τὸ μὴ
περιγραφῖναι χρόνω τὸν χόσµον, οὐχὶ δὲ ἐπὶ οφ
ἀγαθῷ τὸ τέλος αὐτοῦ.

Car. XXX. Manetis contradictiones.

Quid aliud dicere potest qui advertit, quam quod

Τί ὃ ἂν φαίη τις συνορῶν, ὡς οὐχ ἵσταταί τω

non constat sibi Manichzus; quin potius huc οἱ C λόγος τῷ Μάνεντι, ἁλλ᾽ ὧδε χἀχεῖσε µεταγόµενος

illuc se transferens a seipso redarguitur? Qui
enim ait, Dein. esse. fabricatum mundum, quo-
modo rursus ait eos qui sunt 1nateriz lilii , oppo-
suisse ei carnem, tanquam partita esset Deo cum
illis fabricatio mundi ; et hac quidem ratione facta
Deo violentia, concedens vero illis hoc tanquam
munus, non compleret universum secundum pro-
priam voluntatem.

Tanquam autem cause sug et principii oblitus
planus, dicit futuram esse pestiferam materi:
ademptionem et ereptionem virtutis illi admistz,
qua posuerat frenatam esse perturbationem ordinis
in illa principe materia. Si enim cum adest, nequi-
tam ligat, rursus recedens relaxat; eril magna
causa Lketiti:e ipsi materie hzc ereptio. Si igitur
ad extremum spes ipsi est, rediturum esse ad Deum
quod ab ipso disjunctum fuit, quod a principio de-
crevit, οἱ adegit illud subire infinitis szeculis labo-
rem inanem et malas sordes, non in eo spem maxi-
mam et beatitudinem ponere , si rursus recupera-
retur? Materia enim nullo pacto apparet refrenata
ac represso, imo contra potius majorem licentiam
ad excogilanda prava opera adepta.

Atoportebat, inquit, hanc ligare: cum igitur
paulatim abstraeta erit. virtus detenta, quid fiet?
Hquet, rursus reversuram esse materiam ad per-

ὑφ᾽ ἑαυτοῦ διελέγχεται; Τοῦ γὰρ xós uou δημιουργὸν
φάσχων εἶναι τὸν θεὸν, ὅπως οὖν αὖθις τοὺς της ὕλης
φησὶν ἀντιτιθέναι αὐτῷ τὴν σάρχα, ὥσπερ Oros
µεριζομένου πρὸς ἐχείνους τὴν δηµιουργίαν. xal
χατὰ τοῦτο μὲν βίαν ὑπομένοντος, τῇ δὲ πρὸς αὐτοὺς
ἀντιδόσει τὸ πᾶν o) χατὰ γνώµην ἰδίαν συμπλη-
ροῦντος.

Ὡς δὲ τῆς ὑποθέσεως ἐπιλελησμένος ὁ πλάνος τῖς
ἑαυτοῦ, ὀλέθριον τῇ ὕλῃ croi ἔσεσθαι της xpa-
τείσης αὐτῇ δυνάµεως τὴν ἀφαίρεσιν, δι Tic αὐτὴν
ὑπέθετο τὴν ἀρχὴν ἁταχτοῦσαν σωφρονισθηναι’ el γὰρ
παροῦσα δεσμεύει τὴν χαχίαν, ἀναχωροῦσα πάλιν
ἀνίῆσι, xai ἔσται λίαν κατὰ τὴν ἀρχαίαν.... τουτ
ἔστι χαρᾶς αἰτία xal τῇ Όλῃ ἡ ταύτης ἀφαίρεσις: ἃ
οἷα πρὺς ἡδονῆς ἀφαιρουμένης. El τοίνυν οὗ παρὰ
τὸ τέλος, ὅμως ἑἐλπὶς αὐτῇ τυγχάνει , ἵνα πρὸς θεὸν
ἐἑπανέλθῃ διαζευχθεῖσα αὐτοῦ, τί τὴν ἀρχὶν ἀφωρί-
ζετο, ἄπλετον αἰῶνα ὑποσχεῖν µάταιον πόνον xal
ῥύπον χαχὸν, xaX ἀντὶ µεγίστης ἑλτίδος καὶ uaxa-
ριότητος τίθεσθαι τὸ αὖθις ἀναληφθῆναι; Ἡ γὰρ
Όλη οὐδέν γε οὐδαμοῦ δέδειχται σωφρονισθεῖσα ' τοῦ-
ναντίον μὲν οὖν πλείονος λαθοµένη τΏς ἑἐξουσίας εἰς
πονηρῶν ἔργων ἐπίνοιαν.

AXX' ἔδει, φησὶ, δεθΏναι ταύτην * ὅταν οὖν ἆτο-
σπασθῇ χατὰ μικρὺν dj χατεχοµένη δύναμµις, τί γενί-
σετα:; εὔδηλον», ὡς αὖθις dj Όλη πρὸς τὴν quosuty

(143) Th δύναμιν. Supra verti szepe potestatem; sic vocabat Mani^haus animam. TURA.

4US

JADYERSUS MANICH.EOS LIB. 1

1144

ἀναξίαν ἑπανήξει. O0, φτσίν Ev γὰρ τῷ τέλει περι- A turbationem. Negat Manichzeus : Nequaquam, in-

γενίσεται ταύτης, xal βῶλον ἀπεργασάμενος αὐτὴν
ὑφ' ἑαυτΏης Φφλέγεσθαι παρασχευάσει. Τ οὖν τὴν
ἀρχὴν μὴ τοῦτο πεποίηχεν» "Ap' οὐκ ἐθούλετο ἢ οὐχ
Ἰδννατο; El μὲν γὰρ μὴ ἑθδούλετο, πῶς αὖθις βου-
Ἀΐσεται, μεταγνοὺς, ἢ τὸ βέλτιον ἐπικρίνας: O2x
ἦν δὲ xai ἄλλως πρὸς ἀγαθοῦ μὴ τὴν ἀρχὴν παντελῶς
χαταργῆσαι χαχίαν, εἴγε οἷός τε ἣν. El δὲ p 1δύ-
νατο, ἀδυναμίας μὲν κίνδυνος ἀν ακύπτει χατὰ τοῦ
πλασαμένου' πῶς δὲ ὅμως ὕστερόν ποτε δυνήσεται;
ρα προσλαθὼν δύναμιν, ἣν μὴ εἶχεν, f| αὐξηθεὶς ἡ
ἐπιδούς ; εἰ yàp. ἁγένητα ἄμφω τἀναντία, οὐδέτερον
οὔτε αΌξησιν οὔτε µείωσιν ἐπιδέχεται.

Ὅλον τοιγαροῦν ἁἀσύστατον τοῦ βαρθάρου τὸ πλά-
σµα. Τί δὲ; ἄρ' αἴσθησιν εἰληφέναι φπαὶν, ὡς τοῦ
πλείονος µέρους ἢ τοῦ γοῦν ἑλάττονης ἀποσπασθέντος
τῖς συγχραθείσης τῇ ὕλῃ δυνάµεως; εἴγε ág' οὗ
σελίνη αὖξει xaX µειοῦται, διατελεῖ θεὲς χατὰ βραχὺ
«b οἰχεῖον ἁπολαμθάνων. Καΐτοιγε τοσοῦτος παρῇῆλθεν
αἰὼν, xal οὔτε τὸ ἀνθρώπινον γένος ἀριθμῷ γε τῶν
ζώντων Πλάττωται, οὔτε ἄλλο τι τῶν τετραπέδων
µείωσιν ὑπέστη τινὰ, ἀλλά συν{θως τὰ γιγνόµενα
γίγνεται χαὶ ἀπογίγνεται * xaX ἔτι μᾶλλον εἰς πλΏθος
ἡ ἀνθρωπότις ἐπιδέδωχε. Πόθεν τοίνυν ἐκεῖνος ὁ
παραπαίων οἵεται ἀφαιρεῖσθαι χατὰ βραχὺ, fiv πλατ-
τόµενός φησι συγχραθῆνα: τῇ χαχίᾷᾳ δύναμιν; εἴγε
τὰ αὐτὰ ὡσαύτως ἔχει κατὰ χόσμον' τὸ αὐτὸ μὲν γὰρ
τῆς ἡμέρας µέτρον, τὸ αὐτὸ δὲ τῆς νυκτός ' καὶ οὔτε
τὸ φῶς Ἱλάττωται, οὔτε τὸ σχότος ἐπλεόνασεν ' ὁ γὰρ
αὑτὸς ἡλίου δρόμος χα) σελήνης, χαὶ µία 63 τάσις
$j ἐξ ἀρχτς γενοµένη διαμένει.

Car. XXXI. Secundum Manem, substantia Dei palitur,
malería. Diabolorum malitiae progressus.

Ἐρωτητέον δὲ χἀχεῖνο, El αἱ ἁμαρτήσασαι Φυχαὶ,
xai µυρίοις ἑνεχθεῖσαι χαχοῖς ἐν τῷ βίῳ, τίσουσι
᾿ ἑίνην ὧν ἐπλημμέλησαν, f) o0; El μὲν οὖν τίσουσιν,
ὃ δὴ καὶ αὐτὸς ὁμολογεῖ ἐν τῇ βώλῳ, ταύτας ἔμπα-
γήσεσθαι ἅμα τῇ χαχίᾳ λέγων * εὑρεθήσεται ὁ θεὸς
th» ἑαυτοῦ φύσιν τιμωρούμενος" οὗ τί ἂν γένοιτο
ἁ-οπώτερον ; εἰ δὲ ἀτιμώρητοι ἔσονται, οὐχ ἄλυπος
χαὶ ἁνημιος µόνον dj ἁμαρτία, ἀλλὰ xaX πλέον ἂν
ἔχειν δοχοίη τῆς δ.καιοσύνης * εἴγε χαὶ ἓν τῷ παρόντι

αἰῶνι τὴν ἡδονην προσάγοι τῷ µετιόντι, xal ἐν τῷ D

ἑλλοντι τιμωρίας αἱτία μἣ γένοιτο.

Πρὸς δὲ τούτοις ἅπασι θχύμαστον αὐτοῦ χἀχεϊῖνο,
ένθα φησὶν, ὡς, της χαχίας ἐνταυθοῖ ἀσχολουμένης,
Θεὸς ἐν τῷ µεταξὺ τὸ βάθος ἀναπληροϊ χώµατι δύεν
ἀνέχυφεν ἡ Όλη, χατὰ τῆν αὐτοῦ δεινοτάττν ἔχστασιν
μὴ συνιέντος, ὡς τὸ ἐπιθαλλόμενον. El. μὲν ἀπὸ τῆς
γῆς εἴη τοῦ ἀγαθοῦ, τἶνα τρόπον ἔχει χώραν, ἐν
τόπῳ Υε ἑναντίῳ; εἰ δὲ Ex τῶν μερῶν τῆς χαχίας
τὸ οἰχεῖον οὐχ ἐχχλείσει (12) τὴν αὐτόθεν ὠρμημένην.
Κάθτται ὃξ θεὺς κατὰ τὸν Μάνεντα δι αἰῶνος µετα
cépuv χώματα, xai χατὰ βραχὺ προσχωννύων βάθη

quit; ad extremum enim vincet eam, facietque
ut redacta in glebam a seipsa comburatur. Cur
igitur non fecit hoc a principio ? Utrum non voluit,
an non potuit? Si noluit, quomodo rursus volet ,
penitentia ductus, judicans et eligens quod me-
lius est ? Nonne pertinebat ad bonuin aliter a prin-
cipio funditus delere nequitiam, si quidem poterat?
Sin vero non poterat , periculum infirmitatis in au-
ctoritatem mundi emergit. Quomodo ergo postea
poterit? an viribus quas non babebat, assumptis ,
vel augescens, vel accessionem et incrementum
adhibens? si enim ambo contraria ingenita sunt ,
neutrum accretionem aut imminutionem recipit
Totum igitur commentum barbari consistere ne-
quit. Quid vero? an dicit Manichzus, sensu se
percepisse 1najorem vel minorem partem virtutis
admistae materie ereptam et ademptam ? Siquidem
ex quo luna crescit et decrescit, Deus, inquit, pau-
latim recuperat quod lunz: proprium est; et tamen
tot szculis lapsis, neque genus humanum numero
viventium imminutum est, nec ullum aliud genus
quadrupedum diminutionem ullam cepit : quin
potius qua facta sunt, solito more fiunt, et. desi-
nunt esse; et adhuc magis humanitas in multitu-
dinem crevit. Unde igitur insanus ille opinatur
paulatim auferri virtutem, quam fingit admistam
esse nequitie ? Siquidem eadem similiter se ha-
bent in mundo ; eadem enim est mensura diei, ea-
dem noctis ; neque lumen magis tenue factum est,
neque tenebra majores : idem namque est cursus
solis et lunz, id est, idem ordo qui a principio *
factus est , perseverat.

si anime puniantur. Deus imvlet profundum καθ

Percontandum ctiam illud : Num animz quz pec-
eaverunt et infinitorum malorum in vita rez fue-
runt, dabunt ponas eorum quae commiserunt, an
non? Si quidem dabunt, quod quidem et ipse
confitetur, cum ait in gleba has infigendas esse
cum nequitia, reperietur Deus naturam suam pu-
nire: quo quid absurdius et flagitiosius fleri potest?
Si vero impunitz et inultae erunt, non solum ne-
que dolorem neque damnum afferet peccatum, sed
eliam plus justitix:: habere videbitur : quandoqui-
dem in hoc seculo voluptatem afferat suscipienti
et in futuro non sit supplicii causa.

Preter hzc omnia, illud est in isto stupendum,
ubi ait, quod nequitia hic occupata, id est ligata,
Deus interim profundum implet aggere unde ma-
teria emersit ; nihil ipso in gravissima mentis alie-
natione intelligente ὡς τὸ ἐπιδαλλόμενον, ut quod
injiciebatur. Si erat ex terra boni, quomodo in
loco contrario recipitur ? Si autem ex partibus ne-
quitie, quod ex parte nequitiz est et ei convenit,
non includet inde exortam materiam. Sedet autem
Deus, auctore Manichzo, trapsferens sempet ag

(12) Ἐκκαείσει. An EQx2s(cev? Sic legebat interpres.

11:5

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1116

geres, et paulatim quzedam profunda aggeribus re- A τινά. Ὢ τῆς ἀλόγου μανίας! r:pbz ἣν Ev τοῖς Τ.λείοσι

plens. O amentem furorem! ad quem pluribus vel
saitem respondere res est ridicula.

Si vero vultis scire, ddemones ipsos non esse ma-
los a radice, neque habere radicem vitii et turpi-
tudinis, sed voluutate liuc. processisse, cum non
essent natura mali, neque natura ascripti ignoran-
ti, non nox et tenebrz secundum substantiam,
sed babitu et studiis, et tractatione hujusmodi stu-
diorum facti tales, inquiramus disputando, Czca
igitur natura neque minimum quidem aspectum
habebit, et ipsa ignorantia neque stillam coghitio-
nis sibi vindicabit, neque nox ipsa et tenebra sic
natura orte vel in parvum spleudorem mutabun-
tur : apparet autem cognovisse d:emones Salvato-
rem, ac Dominum confessos esse : Scimus, inquiunt,
quis sis Filius Dei vivi '. Cognoscere autem non
potest ignorantia, neque videre caecitas. Sciunt,
el verum dicunt scientes, et non per calum-
niam ; dicunt enm, tametsi non legitima et sin-
cera affectione, veritatem. Non jam de caca na-
tura aut ignorantia accusantur; alioqui ne mini-
num quidem vidissent, nec ei supplices fuissent,
neque cessissent dicto, neque secernere potuissent
euin qui apparuit, sed potius existimassent ex suis
esse, nihilque inter seipsos et illum interesse.

Cap, XXXII. Preces demonum Deo

En, animalia non utentia ratione sapientes ab
insipientibus non internoscunt. Si autem cogno-

xa γέλως τὸ γοῦν ἀποχρίνασθαι.

Ei δὲ βούλεσθε μαθεῖν, ὅτι xai οἱ δἀέµονες αὐτοὶ
οὐχ ἀπὸ ῥίζης εἰσὶ xaxot, οὐδὲ ῥίζαν ἀτοπίας ἔχω-
σιν, ἀλλὰ χἀχεῖνοι ἁπὸ προαιρέσεως ἐπὶ τουτο ἑλῆ-
λύθασιν, οὗ πονηροὶ τὴν φύσιν ὄντες, οὐκ ἀγνοίᾳ t1-
γεγραμµένοι, οὔτε νὺξ xaX σχότος τὴν οὐσίαν τυγχἀ-
νοντες, ἀλλ᾽ ἕξει xal ἐπιτηδεύμασι, τῇ ἐπιχειρήσει
τῶν τοιούτων γεγονότες * τὸν λόγον ἐξετάσωμεν ΄ τν-
φλὴ μὲν οὖν φύσις οὐδὲ ἐν ἑλαχίστῃ xax ὀλίγῃ τῇ
βλένει γενήσεται' xal αὐτὴ dj ἄγνοια οὐδὲ ῥανίδα
γνώσεως ἑαυτῇ προσποιῄσεται, οὐδὲ νὺξ als xal
σχότος τὸ οὕτω πεφυχὸς χᾶἂν εἰς βραχεῖαν λαμττδόνα
µεταποιηθῄσεται φαίνονται δὲ xal οἱ δαίµονες xal

D Σωτῆρα εἰδότες, xaX Κύριον ὁμολογοῦντες: Οἴδαμέν

σε, τίς εἶ, λέγοντες, ὁ Υἱὸς tov θεοῦ τοῦ ζῶντος.
Εἰδέναι δὲ ἄγνοια οὐ δύνατα:, καὶ ῥλέπειν τυφλὴ φύσις
οὐχ ἰσχύει. Ἴσασι, xai ἀληθεύουσιν εἱδότες, xal οὗ
συχοφαντοῦντες λέγουσι ᾿ λέγουσι γὰρ, ὄντες xàv μὴ
γνησίᾳ διαθέσει, τὴν ἀλήθειαν. Οὐχέτι τυφιῇ τὴ
φύσει οὔτε τῇ ἀγνοίᾳ κατηγοροῦνται * T) yàp ἂν οὗ-
δὲ τὸ ἑλάχιστον ἑώρων, οὔτε ἰχέται ἦσαν, οὔτε παρε-
χώρουν τῷ λεγοµένῳ, οὔτε δ.ἐκριναν τὸν φανέντα
ἄλλον τῶν πολλῶν εἶναι, xal οὐδὲν διαφέρειν αὐτόν
τε χαὶ αὐτοὺς.

. Quomodo puniantur demones in inferis.

Ἰδοὺ γὰρ τὰ ἄλογα ζῶα μεταξὺ σοφῶν τε xa ἁσό-
φων οὐχ ἔχει εἰδέναι, ποῖοι σοφοὶ, xat ποῖοι ἄσοφοι.

verunt demones, et propter judicium soluti sunt C Ei δὲ ἔγνωσαν οἱ δαίμονες, xal διάχρισιν εἰδότες

lege non internoscendi aliud ab alio, et dijudicando
agnoverunt talia; convincitur nou naturam ia hac
re, sed voluntatem moderari : quamvis eiim zegro-
tet voluntas, quamvis erret, non tamen desinit esse
rationis particeps; quin potius non est hoc inter-
emptum. Sic demones agnoverunt eum, rogave-
rurt, supplices ei fuerunt, ne juberet eos abire
in abyssum. Si erant filii abyssi, si cognationem
cum abysso habebant, cur cognata refugiunt? cur
radicem suam recusant? potius enim eam amplexi
essent, arbitrantes requiem suam esse in cognatio -
ne positam, siquidem in cognatis fit recreatio; in
peregrinis vero et alienis afllictationes : magis erat
illis recusandus Jesus; magis recusandus bic locus,

ubi boni et z::qui sunt; amplectendus vero disces-*D

sus in abyssum. Contra vero dum recusant, et ca-
vent, et illuc abire detrectant, imo ob hanc cau-
sam supplices orant, satis indicii dederunt, nullam
se necessitudinem et cognationem cum loco tor-
mentorum habere; nihil enim seipsum afflictat, et
malo afficit: omne autem quod afflictatur, et. malo
afficitur, ab alio wfflictatur: necesse enim est quod
afflictat non sit sui afflictatio ac cruciatus, sed
allerius quod aptum natum est, ut afflictetur et
malo afficiatur.

* Marc. 1, 24; Luc. iv, 54.

ἀπολέλυνται (13) τοῦ ἁδιαχρίτου, διακρίσει τὸ τοιοῦ-
τον ἐπεγνωχότες: ἑλέγχεται xal ἓν τούτῳ μὴ οὖσις,
ἀλλὰ προαίρεσις πρυτανεύουσα. xàv Υὰρ νοήση
προαίρεσις, κἂν σφἀλῃ. ὅμως τοῦ εἶναι λογιχὴ οὖκ
ἀπήλλακται, ἀλλ᾽ ἔχει τοῦτο μὴ διεφθαρµένον. Οὕτω
xal δαίμονες ἐπέγνωσαν αὑτόν͵' ἑλιπάρησαν, ἱχέτευ-
σαν, ἵνα μὴ ἐπιτάξη αὐτοῖς εἰς τὴν ἄθυσσον ἀπελθεῖν.
El τῆς ἀθύσσου παῖδες ἦσαν, εἰ συγγένειαν πρὸς τὴν
ἄθυσσον εἶχον, τί φεύγουσι τὰ συγγενή; τί τὸν ol-
χείαν παραιτοῦνται ῥίξαν; μᾶλλον γὰρ ἂν Ἱσπά-
σαντο ἀνάπανλαν ἑαυτῶν τὴν συγγένειαν ἡγούμενα "
ἐν γὰρ τοῖς συγγενέσιν ἡ ἀνάχτησις Ὑίνεται, tv δὲ ξέ-
vot; αἱ χαχώσεις᾽ μᾶλλον γὰρ ἔδει αὐτοὺς παραι-
τεῖσθαι τὸν Ἰησοῦν ᾽ μᾶλλον δὲ ἔδει αὐτοὺς mapa:
τεῖσθαι τὸ ἐνταῦθα χωρίον, ἔνθα σπουδαῖοι xai
ἐπιειχεῖς, ἀσπάζεσθαι δὲ «hv ἄθυσσον P) τὴν iv
ἀθύσσῳ ἄφιξιν. Παραιτούμενοι δὲ xal φυλαττόμενοι,
xai ἁἀπιέναι ἐχεῖ οὐχ ἀνεχόμενοι, ἀλλ᾽ ἱχετεύοντες
τῆς αἰτίας ταύτης χάριν, ἱχανὸν τεκμήριον δεδώχασι
µτδεµίαν αὐτοὺς φυσιχὴν συγγένειαν πρὸς τὰ χολα-
στἠρια ἔχειν * οὐδέποτε γὰρ οὐδὲν ἑαυτὸ xaxoi - tiv
δὲ χαχούµενον ὑπ ἄλλον χαχοῦται ' ἀνάγχη vip τὸ
χαχοῦν μὴ ἑαντοῦ εἶναι χάχωσιν, ἀλλ ἑτέρου τοῦ
πεφυχότος πάσχειν, f] χαχοῦσθαι.

(13) ᾿Αποιό.. Huic legi serviunt et parent animalia rationis expertia. ΤΟ.

1117

ADVERSUS MANICILEOS LIB. I.

1118

Ἰδοὺ τὸ πῦρ ἑαυτὸ οὗ καίει’ ἕτερον γὰρ xal οὐχ A — Ecce ignis non comburit se, sed aliud, neque

ἑαυτὸ ἀναλώσει. Ἰδοὺ τὸ ὕδωρ ἑαυτὸ οὐ χαταχλύζει ’
τὰ γὰρ ἕτερα χαταχλῦσαι ὧδεν, ἑαυτὸ δὲ καταχλύσαι
οὐχ ἔχει. Ἰδον ὁ ἀἡρ ψύχειν ἑαυτὸν οὐχ οἶδεν * nel
πᾶν τὸ δρῶν καὶ χαχοῦν ἕτερόν τι xaxot xal λυπεῖ: εἰ
δὲ xaxij ἡ ἄθυσσος, xal χαχοῦνται οἱ δαίμονες ὑπὸ τῆς
ἀβύσσου, xal βασανιστήριον μὲν ἡ ἄθυσσος, στρε-
ϐλοῦνται δὲ οἱ δαίµονες, οὐχέτι τῷ ὁμοίῳ βασανίζον-
ται, ἀλλ᾽ ἕτεροι ὄντες ὑπὸ ἑτέρου βασανίζονται’ οὐχέτι
τῆς φύσεως ταύτης οὐδὲ τῆς οὐσίας' ἑτέρας γὰρ
ἐδείχθη οὐσίας ἡ ἄθυσσος. Καὶ ὅτι μὲν οἱ δαίµονες
ἑτέρου γένους xal ἑτέρας οὐσίας παρὰ την ἄθυσσον,
ἰχανὰ τὰ εἱρημένα : καὶ αὕτη δὲ ἡ ἄδθυσσος βασανι-
στ{ριον μὲν ἔστι xal χολαστήριον, οὐχ αἰώνιον δὲ,
οὔτε ἀγέννητον, ἀλλ ὕστερόν ποτε γεγεννηµένον,
ὁγέ ποτε πεποιηµένον, ἀντὶ φαρμάχου xat βοηθήµα-
τος τοῖς ἡμαρτηχόσιν. Ἱεραὶ γὰρ αἱ µάστιχες, φάρ-
µαχον οὖσαι τῶν ἡμαρτηχότων * ἱεραὶ αἱ πληγαὶ

βοηθήματα τυγχάνουσαι τῶν σφαλέντων * οὗ γὰρ ἵνα

ὥσι χαχοὶ αἱ πληγαὶ γεγόνασιν, ἀλλ ὅπως μὴ ὧσι
χαχοὶ Ὑεγόνασιν αἱ µάστιγες' λυπούμενοι γὰρ τῇ
πληγή οἱ xaxoi τῇ µάστιγι χολοθοῦσι τὰ χαχά ΄ διὰ
τοῦτο οὐδὲ τὰς ἀθύσσους µεμφόμεθα * ἀλλ' οἴδαμεν,
ὅτι βασανιστήριον xal χολαστήριον γεγόνασι, σωφρο-
νισμὸς τῶν ἡμαρτηχότων τυγχάνουσαι.

El δὲ βασανιστέριον χαὶ στρεθλωτήριον 1j ἄθυσσος,
στρεθλούυνται δὲ xal βασανίζονται οἱ δαίμονες, χαὶ
τὴν οὐσίαν ἔχουσιν εὐπαθη πρὸς τὰ βασανιστέρια,
καὶ δύνανται ἔχειν xaY ἀλγηδόνα, ὑπόχεινται xal τι-

se consumit. Ecce aqua non inundat seipsam,
qu: alia inundare solet, se vero ipsa non potest,
Ecce aer, refrigerare se ipse non potest, quoniam
omne quod facit et cruciat, aliud quid cruciat et
dolore afficit. Si autem abyssus cruciat et daemo-
nes cruciantur ab ipsa abysso, estque abyssus lo-
cus tormentorum ; torquentur enim daemones, non
jam torquentur a simili, sed alii cum sint, ab alio
torquentur ; non ab bac natura neque substantia,
qua scilicet ddemones sunt : alterius enim substan-
ti: est ahyssus. Atque esse quidem daemones al-
terius generis ac substantize preter abyssi substan-
tiam, satis ex iis que dicla sunt, perspicitur. Ipsa
vero abyssus locus est tormentorum ac supplicio-
rum, non tamen zternus, nec ingenitus ; sed post-
ea fuit, sero tandem faclus, ut esset medicina et
opem ferret peccantibus. Sacre sunt plage quae
sunt remedia εἰ auxilia erratorum ; non enim ut
sint mali, facize sunt plagze, sed ut non sint mali,
verbera inducta sunt ; mali enim dolore plagarum
amputant et precidunt vitia. Idcirco non querimur
de abyssis; quin potius tormentis et suppliciis
scimus castigari ac corrigi eos qui deliquerunt

Si autem abyssus est, ubi demones torquentur
εἰ supplicio afficiuntur, et substantiam habent qux
subire potest tormenta ct dolorem sentire, et sup-
plicia sustinent, et liabent. remunerationem poena-

Ρωρίᾷ. καὶ ἀντίληφιν ἔχουσι τῶν κηλάσεων, πῶς ἀγέν- C rum quibus puniuntur, quomodo ingeniti ? quo-

νητοι; πῶς ἀεί, πῶς οὐδέποτε fpfavto; πῶς àg'
ἑαυτῶν εἶσιν οἱ μὴ ἀπαθεῖς ; οἱ παθεῖν δυνάµενοι xal
τιμµωρηθῖναι ἰσχύοντες; οὐδέποτε γὰρ τὸ ἁγέννητον
οὐδὲν πείσεται, οὐδὲ ὑπό τινος τιµωρηθήσεται ' ἀλλ᾽
ἀφ᾽ ἑαυτοῦ ἀρξάμενον ἑανυτῷ μένει, xal μὴ ἀφ' ἑτέρου
δεςάµενον τὴν ἀρχὴν, οὐδὲ ἀφ' ἑτέρου τὴν τιµωρίαν
λαμθάνει’ χαὶ μὴ ἐπιγραφόμενον τὸν αἴτιον οὐχ. ἐπι-
γραφέσεται τὸν χολάκοντα ' xal οὐ χρ.θήσεται παρ)
ἑτέρου μὴ παρ' ἑτέρου ἀρξάμενον ' χαὶ οὗ φαβηθή-
σεται οὐδένα παρ᾽ οὐδενὸς τὸ εἶναι εἱληφός. TL γὰρ
xai φοθηθήῄσεται, εἰ τελείαν τὴν σύστασιν ἔχει; εἰ
τέλειον τὸν ἁπαρτισμόν; el ἀφ ἑαυτοῦ ἀπήρτισται,
xal ἑαυτῷ ἤρμοσται; τὰ γὰρ δυνάµενα (14) παθητὴν
ἔχειν τὴν ἁρμονίαν φοθεῖται τὸν δυνάµενον µετα-

ποιεῖν τὰς ἁρμονίας ' τὸ δυνάµενον παθεῖν φοθεῖται D

τὸν δρῶντα. Ei δὲ φοθοῦνται οἱ δαίμονες xal δύνανται
παθεῖν, oóx ἁγέννητοί εἰσι" τὸ γὰρ ἀγέννητον ἆπα-
θὲς, xai οὐ δύναται παθεῖν, ἔξω τῆς φύσεως τῶν
γεννητῶν ὑπάρχον.

Ὅτι δὲ ἴχετεύουσιν, ἓν αἰσθίσει εἰσὶ, καὶ οἴδασιν
6 εἰσι’ xal οἴδασιν, ὅτι δύνανται παθεῖν' οὐ γὰρ
Σγνόπσαν ἑαντούς ' οὐκ ἁπαθεῖς ἑαυτοὺς ἑλογίσαντο
τὸ δὲ εἰδέναι τινὰ ἑαυτὸν καὶ μὴ ἠγνοηκέναι, αἰσθή-
σεώς ἐστι σύὐμόθολον xal σημεῖον. El δ' ὅτι εἰσὶν εὖ-
παθεῖς ἑδειλίασαν, xaX δειλιῶντες ἱχέτευσαν, xaX ἰχέ-
τευον τὸν δυνάµενον * οὐχ ἠγνόησαν τὸ» ἰχνεύοντα *

modo semper? quomodo nunquam esse coeperunt?
quomodo ex se sunt, qui impatibiles non sunt, qui
pati possunt, qui possunt puniri? ingenitum enirn
nibil unquam mali sustinebit, nec ab ullo punie-
tur. Quin potius a seipso principium ducens $c-
ipso consistit, et non ab altero ceptum est , nec
ab altero supplicium fert; et cui non assignatur
auctor, non assignabitur vindex ; et non judicabi-
tur ab altero, qui ab altero non est coeptus ; ac ne-
minem metuel, qui a nemine accepit ut esset. Quid
enim metuet, si in perfectione consistit? si per-
fectam consummationem habet? si a se consum-
matus est? si seipso aptatus? quorum enim apta-
tio incommodari potest, timent eum , qui aptare
potest : quod potest male affici, timet male afficien-
tem. Si autem timent demones, et possunt male
affici, non sunt ingeniti : quod enim ingenitum est,
impatibile est; et non potest pati, quod extra na-
turam genitorum est.

Quod autem supplicant, in sensu sunt, et sciunt,
quid sint, et quod penas sustinere possunt; non
enim se ignoraverunt; non se impatibiles esse co-
gilarupt : nosse autem aliquem seipsum et non
ignorare, signum est sensus et indicium, Si vero
quia erant patibiles, formidaverunt, et formidan-
tes supplicaverunt, et supplicsverunt ei qui pote-

e
(14) Τὰ γὰρ δυν. Sic reddendum ; Qui harmoniam mulabilem habet, re(ermidal eum qui potest bar-

monias mutare aut destruere. Dísx.

11:9

TITl BOSTRENSIS EPISCOP

1120

ra?; non ignoraverunt eum qui interrogabat : ipsa A αὕτη γὰρ ἡ ixecía αὐτῶν μαρτυρεῖ , ὅτι fóttzav τὺν

enim supplicatio testatur cognovisse eos interro-
ganteim, atque esse quidem se patibiles, non igno-
raverunt ; esse vero illum , qui interrogabat, Do-
minum et regem universitatis rerum, ex supplica-
tione apparet scivisse. Hzc de damonibus dicta
sunt, ut neque de dzemonibus disputatio vacaret.
Possuat et hzc addi, naturam esse sibi similem,
nihilque eam a se differre. Ecce ignis totus similis
sibi est, non minus calidus quam sit ipse, neque
magis : non habet plus et minus : in naturis enim
vacant plus et minus : ubi enim est plus et minus,
non est natura, sed accessio voluntatis, Si autem
de demonibus scriptum est, ire et assumere se-
ptem alios spiritus nequiores se *; et apparet ex
sermone, esse accessionem, quia hoc est nequam,
illud vero nequius, differentia nequitim est. Ubi
est natura non sibi similis, si differentia repe-

ritur in nequitia ; et differentia voluntatis, non na- .

tur:z? lestis est? Ac de his quidem satis dictum
sit.

ἰχνεύοντα (15), καὶ ὅτι μὲν ἦσαν εὐπαθεῖς xal παθη-
τοὶ οὐκ ἡγνόγσαν ὅτι δὲ ἐχεῖνος ἦν ὁ ἰχνεύων ὁ Κύ-
ριος xai βασιλεὺς τῶν πραγμάτων, φαίνονται διὰ τῆς
ἰχεσίας ἐπιστάμενοι. Καὶ ταῦτα περὶ δαιμόνων
κατεσχευάσαµεν, ἵνα μηδὲ ὁ πεοὶ δαιωόνων Ógyi
λόγος.

* Ἐγχωρεῖ γὰρ xai ταῦτα προστιθέναι, 5c: f) φύτις
ἑαυτῇ ὁμοία ἐστὶ, καὶ οὐδεμίαν διαφορὰν πρὸς Eavzty
ἔχει, Ἰδου γὰρ τὸ πῦρ ὅλον, ὅμοιον ἑαυτῷ, οὐχ $:-
τον ἑαυτοῦ θερμὸν, οὐδὲ μᾶλ)ον ἑαυτοῦ * οὗ τὸ μᾶλ-
λον xaX τὸ ἧττον ἔχει ἓν γὰρ ταῖς φύσεσι τὸ μᾶλλον
xat τὸ ἕττον ἀργεῖ ' ὅπου δὲ μᾶλλον xax ἧττον, οὐχέτι
φύσις, ἀλλὰ προαιρέσεως ἐπίδοσις. El ὃξ γέγρασται
xaY περὶ δαιμόνων, ὅτι ἀπέρχεται xat παραλαμβάνει

D ἑπτὰ ἕτερα πνεύματα πονηρότερα ἑαυτοῦ * xal φαίνς-

ται Ex τοῦ λόγου ἐπίδοσις, ὅτι τὸ μὲν πονηρὸν, τὸ δὲ
πονηρότερον, διαφορὰ πονηρἰας. Ποῦ ἔστι φὖτις μὴ
οὖσα ὁμοία ἑαυτῇ. διαφορᾶς ἐν ποντρίᾳ εὑρισχομέ-
νης, χαὶ τῆς διαφορᾶς μαρτυρούσης τῇ προαιρέσει
χαὶ μὴ τῇ φύσει; "Άλις μὲν τῶν τοιούτων λόγων.

Car. XXXIII. Manetis duo principia ingenita separata. Malus Satan, Deus bonus. Apostoli aliquande
boni, aliquando mali.

Aggrediemur deinceps commentum primum isto-
rum fabulze exponere, et confutationibus refellere.
Malum, inquit, erat, et ingenitum erat: erat au-
tem οἱ Deus bonus, et divisa loca habitationis,
el uterque apud se ab altero sejunctus : ac sepa-
ratus quidem Deus a malo ; separatus item a Deo

p'inceps mali : et uterque apud se erat , uterque C

suis imperabat et gubernabat, ut natus et aptus
erat : malus quidem male, bonus vero bene; ma-
lus nocens et suis rebus nocens, et suis nocere non
desinens; bonus semper bonus et juvans, οἱ res
suas juvans, e£ nunquam non juvans. Omnis enim
utilitas a bono copit proficisci. Cum doctrinis pu-
gnaverunl ; extrema quasiverunl; invenire non po-
tuerunt; qui a principio, qu: consectaria erant,
non approbaverunt. Λο parva quideni sunt hzc, οἱ
non milta; satis tamen sunt ad disputationem
questionis : formam tantum protuli; non excurri
ad multitudinem testimoniorum. Qu: enim affini-
tatem et cognationem cum his habent, qu:ret le-
etor, et ex his ad similia et affinitate conjuncta le-
geidum progredietur.

Age nunc, instruamus paremusque illorum dispu-
tationem, ipsorum dogmata apponentes. Malus qui-
dem erat Satanas, bonus vero Deus : et sic res
erat. Fabulam verto, ut fabulam repudiem ; et nisi
opponam qui? exponunt, non possum fabulam ever-
tere. Donus quidem erat Deus, inquit ; nialus vero
Satanas ; e£ nunquam non erat ; erat enim semper,
et a nullo profectus; erat enim, et radix erat, in-

* Luc. xi, 26.

(15) Tór ἰχν. interrogavit enim illum Jesus :
Quod est tibi nomen? (Luc. vi, 50.) TusR.

(16) 'Av«xcA. Legerem, ἀκόλουθα µαθηµάτων, sic-
que redderem totam periodum : Consequentias di-

Ἐπιχειρήσωμεν δὲ χαὶ τὴν µυθοποιίαν αὐτῶν τὶν
πρώτην ὑφηγησάμενοι, τοῖς ἀνασχευαστιχοῖς χρησώ-
µεθα λόγοις. Καχία, φησὶν, Ἶν, xaV ἁγέννητος fv:
fv δὲ καὶ ὁ ἀγαθὸς θεὸς, χαὶ μεμερισμένοι τόποι της
οἰχήσεως * xal ἑχάτερος xa0' ἑαυτὸν τοῦ ἑτέρου ἁπτλ-
λαγμένος" χαὶ ἀφώριστο μὲν χαχίας ὁ θΣός᾽ ἀφ-
ώριστο δὲ xal ὁ τῆς χαχίας ἄρχων τοῦ Θεοῦ * καὶ Exá-
τερος καθ) ἑαυτὸν ἣν ' καὶ Τρχεν ἑχάτερος τῶν ibluv:
xai ᾠχονόμει ὡς ἐπεφύχει' ὁ μὲν xaxb; χαχῶς, ὁ ἃ
ἀγαθὸς ἀγαθῶς ' ὁ μὲν χαχὸς βλάπτων, xal τὰ iav-
τοῦ βλάπτων, xa τοῦ βλάπτειν τὰ ἴδια pp ἁπαλλατ-
τόµενος. ὁ δὲ ἀγαθὸς ἀεὶ ἀγαθὸς xal ὠφελῶν, xal τὰ
ἑαυτοῦ ὠφελῶν, xaY µηδέποτε μὴ ὠφελῶν' Tis
139 ὠφέλεια ἐξ ἀγαθοῦ προβρχετο. (16) ᾿Αναχόλουθα
μαθημάτων ἐμαχέσαντο) τὰ τελευταῖα ἐζήττησαν, εὖ-
ρεῖν οὐχ Ἰδυνήθησαν, ἀπὺ τῆς ἀρχης τὴν ἀχολουθίαν
μὴ παραδεξάµενοι.. Καὶ μιχρὰ μὲν ταῦτα, xai o)
πολλά ' αὐτάρχη δξ rpb; τὴν ῥήτητιν ^ τὸν γαραχτῖρα
µόνον χεχίνηχα, και οὐκ εἰς πλτθος χαταθέόθτχα τῶν
μαρτυριῶν” (VT) τὰ γὰρ συγγενη τῶν λεγομένων ζη-
τήσει ὁ ἀναγινώσχων, xal Ex τούτων ἐπὶ τὰ ὅμοια xel

D ἁδελφὰ χωρέσει ἀναγνώσματα.

"IH gels 65 φέρε χατασχευάσωμεν τὸν ἑχείνων λόγον,
τὰ δόγµατα ἐχείνων παραθέµενοι’ πονηρὸς μὲν Ἶν ὁ
Σατανᾶς, ἀγαθὺς δὲ fv ὁ θεός ' καὶ οὕτως fv. Τὸ
μῦθον στρέφω, ἵνα τὸν μῦθον δυσωπἡσω *. xal εἰ μὴ
παράθωµαι ἃ ἐξηγοῦνται, ἐντρέφαι τὴν μυθοπηιίαν
οὐκ ἔχω. "Ayafbc μὲν ἣν ὁ θεὺς, qnoi, ποντρὸς δὲ
ὁ Σατανᾶς xal ἣν πονηνός΄ xai οὔτε ποτὲ οὐχ fv:
ἀεὶ γὰρ v* καὶ οὐχ ἀπό τινος iv^ ἣν γάρ * xat fia

sciplinarum negaverunt, extrema quasivecunt, et re-

perire non potuerunt, principiorum consequentiam non

admitieutes ; sic enim planus est sensus. κοκ.
(17) Τὰ yàp cvy. Quedam deesse videbantur boc

40

APVERSUS MANICILEOS LID. |.

1123

fv, φταὶ, xat fjv Κύριος, xat αὐτὸς ἣν’ xaX ὀΐζα Tv A quit: erat item Dominus, et ipse erat; et. radiz

xaX ῥίτα xaAh, xal ῥίζα xaXuv* xai πᾶν χολὸν ἀπὸ
τούτου &£7A0s: δύο γὰρ σαν ῥίζαὶ, χαὶ δύο Ttponà-
θον πρόοδηι, αἱ πρόοδοι χατάλληλοι ταῖς ῥίναις ' ἀπ'
ἑχείνης τὰ τοιαῦτα, xai ἀπὸ ταύττς τὰ τοιαῦτα θρυλ-
λοῦσιν.

Στῶμεν ἕως τούτων ἐπιχειρήσωμεν λοιπὸν τὴν ἐξ-
έτασιν , χαὶ ἴδωμεν συλλογισμοὺς, χαὶ μνημονεύσωμεν
ῥητῶν, ἵνα xa τοῖς συλλογισμοῖς συναγάγωµεν, xal
τοῖς ῥητοῖς πείσωμµεν ' φῄσομεν γὰρ πρὺς αὐτούς ᾿
Ἐπεὶ θεὸς ῥίζα Ἶν, xal ῥίνα χαλὴ, xal χαρποὶ xa-
λοὶ ἀπὸ ῥικῶν καλῶν προγνέχθησαν ' xal ὁ Σατανᾶς
ῥίία ἣν, καὶ ῥίζα χαχή΄ xat χαρποὶ χαχοὶ ἀπὸ ῥίζης
χαχΏς προηνέχθησαν * τίνος χαρποὶ οἱ ἁπόστολοι, ἵνα
ἐχ τῶν καρπῶν γνῶμεν τὸ ζπτούμενον; ὅπερ οὐχ

bona, et radix bonorum ;. et omne bonum ab loc
profectum est : du: namque radices erant, et duo
surculi provenerunt, surculi radicibus responden-
tes : ab illa talia, ab bac talia fleri jactant.

Insistamus hic, deinde quaestionem aggrediamur,
videamusque argumentationes, et quae dicta sunl
recordemur, ut argumentiationibus conclus:ones
conficiamus ; et ex iis qua diximus, fidem facia-
mus: dicemus enim istis : Si Deus erat radix, ct
bona radix, et boni fructus ex bonis radicibus pro-
fusi; ac Satanas radix erat, et mala radix, ac fru-
ctus mali ex mala radice fusi : cujus radicis apo-
stoli fructus exstiterunt, ut ex fructibus quod qua-

ἀπὸ τῶν ῥιζῶν λαμθάνω * φῄσομεν γὰρ, 'H δίζα fj B rimus, cognoscamus ? Nondum a radicibus arguuen-

xaxh οὐδὲν xaAby προσενεγχεῖν οἶδεν * οὔτε ἡ ῥίζα
1 χαλὴ οὐδὲν xaxbv προσενεγχεῖν olbe. Φαίνον-
ται δὲ οἱ ἁπόστολοι ποτὲ μὲν χαλοὶ, ποτὲ δὲ xaxol:
xaX ὀψὲ μὲν χαλοὶ, ἀρχῆθεν δὲ χαχοὶ, χαὶ μεταθολὴν
πεποιηµένοι ἀπὸ τῶν χαχῶν.

Ei μὲν γὰρ φῄσομεν τοῦ Σατανᾶ χαμποὺς εἶναι τοὺς
ἁποστόλους διὰ τὰ παλαιὰ πταίσµατα, δυσωπηθῄσον-
ται διὰ τὴν ἀποστολὴν xal τὴν τελειότητα τῶν ἀρε-
τῶν * εἰ δὲ τοῦ θεοῦ, τί ἐροῦσι περὶ τῶν πταισµάτων
τῶν παλαιῶν xal τῆς παλαιᾶς διαθολΏης; δυσωπἡσει
γὰρ αὐτοὺς τὸ γράμμα, καὶ ἐλέγξει αὐτῶν τὴν xpl-
σιν. El δὲ, ἁποροῦντες xal εἰπεῖν μὴ δυνάµενοι, ávz-
ερωτῶσι φάσχοντες δύσχολον εἶναι την λύσιν τῶν προ-
τάσεων, χαὶ δύσχολον εἶναι τὴν ἀπόδειξιν ^ φήσομεν
καὶ ἡμεῖς οὐ χαρποὺς εἶναι τοὺς ἁποστόλους τοῦ Θεοῦ,
ἀλλὰ ποιηµατα xal πλάσματα οὗ γὰρ ὡς ἀπὸ ῥίξης
Χαρπ.ὶ προηνέχθησαν, ἀλλ ὡς ἀπὸ χτίστου καὶ πο'η-
τοῦ, κτίσματα xal ποιῆµατα γεγένηνται τοῦ πεποιη-
χότος᾽ οὐχ ὡς ὁμοουσία τοῦ πεποιηχότος' γεννητοὶ γὰρ
Ex τοῦ ἀγεννήτου ποτὲ οὐχ ὄντες, ὕστερον δὲ πεποιπ-
pévot* τὸ μὲν εἶναι ἀπὺ τοῦ πεποιπχότος λαθόντες,
οὑκ οὐσίαι δὲ ἐξ οὐσίας, ἀλλ' ὑποστάσεις ἐξ ἀγαθότη-
τος τοῦ Δημιουργοῦ πεπο,ηµένοι’ καὶ οὕτω πεποιτµέ-
vot, ἵνα προαιρέσει τὴν ἀρχὴν ἔχωσι (18). Φαΐνεται
οὖν ὁ Σωτὴρ λέγων * El τις θέλει ὀπίσω µου ἐλθεῖν"
El θέλεις τἐΊειος γενέσθαι ' Εἰθέ.εις ὑγιῆς γενέ-
σθαι εἰ ὁ ποιῄσας τοιαῦτα λαλεῖ, δι οὗ Hachp πάντα
ἐποίησε, νόει τοῦ πεποιηκότος τὰς φωνάς' Ev τῷ 0£-
λειν τοὺς νόμους ἔθετο * ἐν τῇ θελήσει τὰ νομικὰ ἆπο-
ταμιεύεται' τὴν βούλησιν τῶν πραττόντων χυρίαν
τῶν πραττοµένων ἐπίσταται.

tum sumo; dicemus enim: Mala radix nihil bomi
proferre potuit, neque radix boua quidquam mali.
Videntur autem apostoli quandoque loni, quando-
que mali fuisse; ac sero quidem boni, principio
autem mali, mutasseque malos inores

Si enim dicamus esse apostolos Satanz (fructus
propter vetera delicta, adhibebunt eis reverentiam
propter apostolatum et perfectionem virtutum. Sin
vero Dei fructus, quid dicent de antiquis eorum
peccatis, et de antiqua vita diabolica ? ad pudorem
enim revocabit eos Scriptura , et eorum judicium
redarguet. Si vero non reperientes exitum, et quo
se vertant nescientes , nos rursus interrogent , di-
cantque nobis quoque difliciles esse quzstiones ad
solvendum ; difficile item ratione concludere :
respondebimus, non esse fructus Dei apostolos, sed
factos et fictos ; non enim tanquam fructus ex ra-
dice profusi sunt, sedtanquam creatur: a Creatore
et auctore creati ; creature enim ejus sunt, non
tanquam ejusdem substantie, cujus ipse est.
Geniti sunt ab ingenito, cum aliquando non essent,
postea facti sunt ; qui ul essent quidem, ab eo qui
fecit, acceperunt, non substantie ex substantia ,
sed facti hypostases bonitate auctoris, atque ita
facti, ἵνα προαιρέσει την ἀρχὴν ἔχωσι, ut voluntate
habeant principatum. Ait igitur Salvator : Siquis vult
venire post me *; Si vis per[ectus esse * οἱ vis sanus
fieri *. Si is qui fecit, sic loquitur, per quem Pa-
ter omnia fabricatus est, intellige voces actoris :
in voluntate posuit leges ; in voluntate legitima re-
condit ; voluntatem agentium scit dominam actio-
num esse.

Car. XXXIV. Mali aliquas virtutes. habent. Pharao. Nabuchodonosor, Nequitiam lumen ropuisse dote
anes.

Αμέλει τιμῶν τὴν τῶν (49) πράξεων χοινωνίαν,
ἀνήρτησεν ἐν τῇ θελἠσει ὁ λόγος: ᾿Εὰν θέΊητε xal

* Matth. xvi, 94. * Matth. xix, 21.

loco, qux ad confutationem eorum qu: proxime ex
Manichzi libro recitaverat, pertinebant ; quorum
confutatio ordine secutura erat. Tunn.

(18) Th» ἀρχὴν Ey.l1n Epist, Jude } 6, Angelos

5 Joan. v, 6.

Sane quidem ut nos honoraret, voluit Verbum,
ul communitas actionum in voluntate penderet.

tero qui non servaterunt suum principatum, etc. Io.

(19) Πράξεω» xci. Actiones ΡΟΗ, quarum com-

munitate cum Deo conjuncti sumus, omnes sunt
voluntarig. lp.

1125

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1124

Si volueritis, inquit, el audieritis me, bona terre Α εἰσακούσητέ µου, τὰ ἁγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε - ἐὰν

comedelis ; si autem. nolueritis, nec audieritis me,
gladius devorabit vos *. Sed absurdum est prater-
mittere sermonem de improbissimis , ac preterire
considerationem de iis qui turpissime atque effre-
natissima licentia in vita versantur, ne nostrum
silentium periculosissimam desperationem eis com-
paret. Non magnopere accusant Nabuchodonosorem?
non valde reprehendunt Pharaonem ? non. ad sum-
mum fastigium turpitudinis progressos existimant ?
talia enim de illorum vita et instituto ubique ja-
ctant. Si igitur in illorum animis nullum studium
cerneretur, alia ratio esset. Sin vero in adeo malis
etiain partes aliquz? eorum qux bona sunt repe-
riuntur, sensus, perceptiones, intelligentize, poeni-

tentia ac supplicationes; quid jam dicturi sunt ? B

Si enim hic turpissimus appareat habere partes
quasdam virtutis et mores ajiquos idoneos , quid
dicent? Si eniin. respondebunt, mistum esse Sata-
nam, ut qui fructus ex virtute ac vitio mistos at-
tulerii, aut fructus hos non esse diaboli ; non enim
fructus misti, fructus fuerint carentis mistione;
neque quod non est mistum , radix misti erit; hi
autem misli esse, aliquo tempore apparuerunt, et
percepisse scientias, et improbitate capti esse : hac
ratione apparebunt non esse vere persone, sed
fict: cogitatione,

En Pharao, cum increpatur, remittit οἱ molli-
tur, flectitur mente, et percussa anima non per-
severat in duritia; quin potius duo facit : poscit
quod optat, et accusat factum ; eL non, videtur
anima oculis capta, sed ad poenitentiam procedens,
ac petitionem et supplicationem amplectens, et in
precibus blandiens.. Si autem natura malus fuis-
sel, quomodo de precibus el penitentia cogni-
tionem habuisset? Si enim bona est ponitentia,
et bona item precatio; si vero natura mala,
quomodo malum cum bono mistum fuit? Quo-
inodo ex malo bonum prolatum est? Apparent
non intelligere qux loquuntur, quin potius niente
rudi et inerudita, sputa magis verborum, quam
verba proferre.

Nabuchodonosor, quamvis moribus sevus esset,
et fornacem praeparasset, et imaginem fecisset, et
minis lerreret, atque imaginem venerari cogeret ;
$tatim ut sancti pueri in fornacem illati sunt, et
cedebat flamma, et corpora non attigit, factaque
est fornax synagoga, ac pro lamentis hymni et
laudes adhibebantur, neque jam tanquam igne
carnem urente lamentatio febat, sed ab anima
ΙΦίαπίο cantus celebrabatur : statim, inquam,
prospexit qua intra fornacem fiebant, honora-
tusque est angeli spectaculo, misitque vocem :
Nonne tres viros in fornacem intulimus? en, quatuor
video, et quarlum tanquam similem Filio Dei Ἱ.
Continuo igitur legem de hac re scribit, ut con-
fiteantur Deum. ut testentur veritatem ; fit inter-

" *]sa. 1, 19, 20. " Dan. irj, 94, 32.

δὲ μὴ θέἼΊητε, μηδὲ εἰσακούσητέ µου, µάχαιρα
pac κατέδεται. "Ατοπον 05 xal τὸν περὶ τῶν qau-

« λοτάτων χαταλιπεῖν λόγον, καὶ τὴν περὶ τῶν αἰσχί-

στως xat ἐχδεδιητημένως ἁἀναστρεφόντων παρα)»ιπεῖν
ἐξέτασιν, μήπως di ἡμῶν σιωπὴ ἀπόνοιαν χαλετωτά-
την αὐτοῖς χατασχευάσῃ. Οὐ σφόδρα διαθάλλουσι τὸν
Ναθουχοδονόσορ; o9 σφόδρα µέμφονται τὸν Φαραώ;
οὐ πέρας αἱσχρότητος αὐτοὺς νενοµίχασις τοιαῦτα
γὰρ περὶ τῆς ἐχείνων διαγωγῆς ἄνω xat χάτω θρυλ-
λοῦσιν. El μὲν οὖν ἐν ταῖς διανοίαις ἐχείνων οὐδεμία
σπουδὴ φανείη, λόγος ἂν cn ἕτερος * εἰ δὲ Ev τοῖς οὕτω
χαχοῖς καὶ µέρη εὑρίσχεται xav, καὶ αἱἰσθήσεις, xal
ἀντιλήψεις, xal µετάμελος, xai ἱχεσίαι:' τί ἔτι of-
σουσιν ; El γὰρ οὗτος ὁ πἀνυ αἴσχιστος φανείη τινὰ
µέρη ἔχων ἀρετῆς, xai τρόπων ἐπιτηδειότητα, τί
ἐροῦσιν; "H γὰρ τὸν Σατανᾶν μιχτὸν ἐξ ἀρετῆς xal
Χαχίας, ὡς μιχτοὺς χαρποὺς ἑνεγχόντα φῄσουσιν, ἡ
τούτους χαρποὺς μὴ εἶναι τοῦ διαθόλου * οὐχέτι γὰρ
οἱ μιχτοὶ τοῦ ἀμίχκτου εἶεν ἂν χαρποὶ, οὔτε ῥίζαν
τὸ ἅμιχτον τοῦ μιχτοῦ φανῄσεται * οὗτοι δὲ xal µι-
κτοὶ ἐφάνησαν χρόνῳ, χαὶ τὰς ἐπιστήμας λαθόντες,
χαὶ ποντρίᾳ αἱρεθέντες ^ xal φανῄσεται χατὰ τοῦτον
τὸν λόγον πλάσμα εἶναι λόγου, xal μὴ ἁληθείας ὑπό-
στασις.

Ἰδου γὰρ ὁ μὲν Φαραὼ ἓν ταῖς ἐπιτιμίαις ἑνδίδωσε
xai ἁπαλύνεται' ἑνδίδωσι τῇ διανοίᾳ, xal χαχατυ-
φθεὶς τὴν φυχὴν οὐχ ἐπιμένει τῇ τραχύτητι" ἀλλά
δύο ποιεῖ, xai τὴν εὐχὴν alvei, xai χατηγορεῖ τοῦ
γενοµένου, καὶ οὐ φαΐνεται πηρὸς fj φυχἠ, ἀλλ ἐμ-
θλέπουσα, xai πρὸς µετάνοιαν χωροῦσα;. ἀντιλαμθα-
νοµένη δὲ xal τῆς αἰτῆσεως χαὶ ἱχεσίας, xaX λιπε-
ροῦσα εὐχῆς ἔνεχεν. El δὲ ἐπεφύχει χαχὸς, πῶς ἑγνώ-
χει περὶ τῆς εὐχῆς χαὶ τῆς µετανοίας; El γὰρ ἡ µετά-
vota xaÀh, xai εὐχὴ χαλῇ’ εἰ δὲ fj φύσις χαχὴ, πῶς
ἐμίγη τὸ χαχὸν τῷ χαλῷ; Πῶς δὲ ἐχ χακοῦ xaliw
προηνέχθη; Καὶ φαίνονται μὴ εἰδότες ὃ λέγουσιν
ἀλλὰ ἀπαιδεύτῳ γνώμῃ πτύσµατα μᾶλλον ῥημάτων
Ἡ ῥήματα προσφερόμενοι.

Ei δὲ καὶ ὁ Ναθουχοδονόσορ, χαίτοι χαλεπὸς àv τὸ
ἦθος καὶ τὴν χάμινον εὐτρεπίσας, καὶ τὴν εἰχόνα
ποιῄσας, xai τῇ ἀπειλῇ φοθῶν, xal προσχυνεῖν τὸ
ἄγαλμα ἀναγχάζων, ὡς οἱ ἅγιοι ἔνδον ἐθάλλοντο, xal
ὑπεχώρει dj φλὸς xal τῶν σωμάτων οὐχ ἥπτετο, xal
συναγωγἩ ἡ χάµινος ἐγίνετο' χαὶ ἀντὶ ὁδυρμῶν ἔνδον
ὕμνοι ἐ-ελοῦντο, xai οὐχέτι χαιοµένης σαρχὸς θρῖ-
yog ἐπέμπετο, ἀλλ᾽ ἐκ πανηγυριζούσης ψυχΏς ἆσμα
ἐτελεῖτο' παρέχυψεν ἰδεῖν τὰ ἔνδον, τετίµηται τῇ τοῦ
ἀγγέλου θεωρίᾳ, ἀφῆχε φωνήν Οὐχὶ τρεῖς ἄνδρας
ἐεδά.Ίομεν εἰς τὴν κάµινον; iov τέσσαρας ὁρῶ,
xal τὸν τέταρτονγ, ὡς ὅμοιον Υἱῷ Θεοῦ. ἘΕὐθέως
γοῦν γράφει ὑ,τὲρ τούτου νόµον, ὁμολογεῖν τὸν θεὺν,
μαρτυρεῖν τὴν ἀλήθειαν' ἐξηγητὴῆς τῆς ὁράσεως γίν-
ται. Διαθάλλομεν οὖν τὰς ἐξηγήσεις, | ἐπαινέσομεν;

1125

ADVERSUS MANICHJEOS LIB. I.

1126

χαλὸν τὸ πρεσθεύευ’ ὑπὲρ Χριστοῦ, !| ἓν πονηρῷ A pres et enarrator visi. Áccusabimus igitur enar-

µέρει αὐτὸ ἑῶμεν; El μὲν γὰρ τὸ πρεσθεύειν τὰ θεῖα
λόγια, καὶ μάρτυρας εἶναι τῆς ἀληθείας, χαλόν' ἐπρέ-
σθευσε δὲ «καὶ Ναθουχοδονόσορ, xaY ἔγραφε, xat εἰς
πᾶσαν τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ ἔπεμψε' λέλυται dj φύσις (20):
ἐπισεάμενος γὰρ τὸ χαλὸν, πρὸς τὴν µάθτσιν ἔθλεφε
τοῦ χαλοῦ. Ei δὲ Ώμθλυνε τὴν µάθησιν τῇ πρὸς τὴν
πονηρίαν διαθέσε:, χατηγορεῖται' ἕτερον γὰρ τὸ ὅλως
μὴ δύνασθαι ποιεῖν τὸ χαλόν’ ἕτερον δὲ τὸ εἰδέναι μὲν,
μὴ δύνασθαι δὲ ποιεῖν τὸ χαλὸν, τῇ πρὸς τὰ πάθη ῥοπῇ
ἠττώμενον.

bonestum est; aliud vero scire quid est, quod
affectus succumbentem.

Ἐτειρὴ δὲ ἐν ἀνθρώποις χαρποὶ τοῦ διαθόλου οὐχ
εὑρέθησαν, xat ἑδυσωπεῖτο αὐτῶν ὁ τρόπος, καὶ ἡλέγ-
χθη αὐτῶν dj ἀτοπία' ποῦ λοιπὸν τραπῶμεν; εἰ μὴ
&pa πρὸς τοὺς δαίµονας βαδίσωμεν᾽ et γε μὴ ἄρα
φῄσουσιν, Ανθρώπων μὲν οὐδεὶς καρπὸς τοῦ διαθόλου,
δαίµονες δὲ vóvot καὶ τοχετὸς μόνοι αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα
λέγοντες δυσωπηθήσονται μὲν xal Ev τούτῳ: πρῶτον
δὲ ἀχουέτωσαν' El οὖὐδεὶς ἄνθρωπος τέως τοῦ ἑνὸς
ἀπολέλυται, οὐδὲν οὖν (21) χοινὸν τῷ Σατανᾷ, xal
τῷ Bip τούτῳ, ἀλλὰ πάντων ἀπήλλαχται, πάντων
γέγονε ξένος, ἐχδέθληται χαταπετόµενος (22).

Ἐπειδὴ δὲ, ἔτι £v τῇ πλάνῃ xal ἓν τῇ ἁπάτη προ-
χόπτοντες, ἔτι ἁπατηλότερα xal πεπλανημένα ῥήματα
προφέρουσι, μὴ σιωπήσωμεν’ φασὶ γὰρ, ὅτι προϊοῦσα

rationes, an laudabimus ? preclara res est legatione
fungi pro Christo * : an hoc in malam partem
accipi sinamus?. Si obire legationem pro divina
Scriptura, et testes esse veritatis gloriosum est,
obivit autem legationem Nabuchodonosor, et scri-
psit, et ad universam ditionem suam misit : sublata
est natura mali : siquidem cum sciret, quod erat
bonum, ad doctrinam de bono respexit. Si vero
doctrinam affectione turpitudinis hebetavit, accu-
satur ; aliud enim est, non posse agere quod

honestum est, non tamen agere oosse. inclinationi

Quodsi in hominibus non sunt reperti fructus

p diaboli, et eorum quos diximus, mores pudendi

fuerunt, ipsorumque turpitudo convicta esL: quo
demum convertemus nos? nisi forte ad daemones
eamus ; nisi forte dicant nullum quidem liominem
esse fructum diaboli ; demones vero solos, fetus

. el partes ejus esse. Sed si hoc dixerint, hic quoque

pudendi erunt. Primum vero audiant : Si demones
sunt fructus diaboli, et nullus homo est dia-
boli fructus : igitur nulla est diabolo in hac.
vita cum hominibus communitas ; sed potius ab
omnibus disjunctus est, ab omnibus alienatus est,
ejectus est.

Quia vero in errore et fallacia adhuc progredien-
tes, magis adhuc fallacia et mendosa verba profe-
runt, ne silentio prztermittamus ea : aiunt enim,

ἡ πονηρία, xai xa0' £auvtv χωροῦσα ἑαυτὴν ἠδίχει, c quod nequitia cuncta antegressa, et sola proce-

xai ἐσυτῆν ἑλυμαίνετο' ὡς δὲ ἐπέστη τῷ χωρίῳ τῆς
ἀληθείας, ἐξεπλάγη’ θαῦμα ἔλαθε τοῦ ἑξαπιναίου
φωτός: ἐπελάθετο τῆς ἰδίας μάχης ἐπέθετο τῷ φα-
νέντι; ἕρπασε φῶς' χατέπιε τὸ θεωρτθέν. Ἐνταῦθα
λοιπὸν πολὺς ὁ γέλως xai µεγάλη d χλεύη; ἐνταῦθα
πᾶς πεπάτγται μῦθος Ἑλληνιχὸς, νιχώµενος τούτῳ
τῷ σχέµατι’ λέγονται γὰρ μῦθοι οἱ μῦθοι, ἀλλ ὡς
μῦθοι πιστεύονται" οὗτος δὲ, εἰ μὲν, ὡς ἑλέγετο μῦ-
θος, ὡς μῦθος ἐπιστεύετο, μιχρὰν ἂν εἶχε τὴν ζη-
μίαν, νῦν δὲ νιχᾷ μὲν τοὺς μύθους, πιστεύεται δὲ
παρὰ τοῖς ἄφροσιν ὡς ἀλήθεια. El γὰρ ὡς μεμηνυῖα,
ὥς φατε, xaX καθ) ἑαυτὴν πολιορχοῦσα, ἑφθαχυῖα εἰς
τὰ οἰχεῖα ὅρ.α, εἶδε φῶς xaX χατεπλάγη, xal ἁπηλ-
λάγη τῆς ἰδίας μάχης, xai ἐπέθετο τῷ φανέντι, fo-

dens, seipsam injuria afficiebat et sibi nocebat :
postquam vero adfuit in loco veritatis, obstupuit,
et repentinum lumen admirata est, pugna sue
eblita est. Invasit quod apparuit, rapuit lumen,
absorbuit spectatum. Jam hic risus multus et ma-
guum ludibrium : hic omnis fabula Grzca protrita
est, et victa hujus fabulz habitu ; fabulze enim fabulze
dicuntur, sed tanquam fabulis creditur : hzc au-
tem si ut fabula dicitur, sic tanquam fabulz cre-
derelur, parum damni fleret; nunc vero vincit
fabulas : et stulti credunt ei tanquam veritati. Si
enim apud se manens, ut dicitis, seipsam obsedit,
cum venisset in fines luminis, vidit lumen et
obstupuit, et a sua pugna liberata est, et sdorta

πασε τὸ ÜcnprnüEv: πῶς οὖκ ἀδύνατοι xal ψενδεῖς D est lumen visum, el rapuit quod spectavit; quo-

φανῄσονται ei λόγοι; Πῶς γὰρ ἑαυτὴν ἠδίχει fj πονη-
ρία; ἑαυτὴν ἀνῄρει; ἑαυτῆν Ἰφάνιζεν; ἄρτι μὲν χατα-
πίνουσα, ἄρτι δὲ γεννῶσα, εἴγε ἀγέννητος ἣν; ἑλύετο
Υὰρ ἑαυτὴν διαφθείρουσα. El δὲ τὰ µέρη ἑαυτῆς εἶχε
διαφθειρόµενα, ποῖον ἐνέχυρον αὕταρχες, ὅτι ὅλη οὗ

* [I Cor. v, 90.

(20) 'H φύσις. Interpres legebat, ἡ φύσις τοῦ
χακοῦ. Atque hanc lectionem confirmat sequens
ἐπιστάμενος.

(21) οὐδὲν οὗ». Opera enim hominis mala, opera
tenebrarum et diaboli dicuntur, et sunt secundum
imitationem ; et secundum ea est homini comniuni-
tas cum eo. Deerant hic aliqua. TunR.

(22) Kurazx. Diversa plane textus series estein
Grecis; quippe sequuntur, xaX ἔστιν ἁλωτὴ, xal

modo non apparebunt hzec non posse fleri, et falsa
esse? Quomodo enim nequitia sibi ipsa injuriam
faciebat ? se ipsa interiniebat ? se ipsa delebat ?
Quomodo nunc quidem absorbens, nunc vero
generans, Si ingenita erat? dissolvebatur enim se-

λυτὴ, καὶ λνοµένη, potest igitur capi, dissolvi, et dis-
soluta atque capta, εἰο., quz in pagina sequenti le-
gentur. Deinde vero in codice ims. interjiciuntur
pagine plurimz, in quorum una occurrit initium
libri tertii. Cum haec satis accurate non distingui
in Graco codice nobis constaret, Turriani ordinem
secuti, qua discerpta οἱ in tertio libro reposita
erant, hic subjicimus. Βαν.

1121

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1128

ipsam interimens; et non jam esse poterat sibi A διαφθείρεται, τῶν μερῶν διαφθείρεσθα: πεφυλαχό-

interitum afferens. Si autem partes suas habebat
intereuntes, quod pignus esse potest salis ido-
neum, non totam interire partibus natis aptis ad

intereundum ? Si autem seipsam generabat, et esse incipiebat, et incipiens esse, generabilis erat,

modo erat ingenita?

των; El δὲ xai ἑαυτὴν ἐγέννα, xa εἶναι Έρχετο" 3p-
χοµένη δὲ τοῦ dia xai γεννητὴ ἣν πῶς ἔτι ἁγί-
νητος;

quo-

Cap. XXXV. Ingenitum dissolvi non potest.

Quamobrem non ab alio absurda eorum opinio,
sed ab eorum nugis redarguenda est ; multa enim
dicunt secum pugnantes, nec exspeclant faciat
alius ut erubescant, sed ipsi hoc aliis invident, el
ipsi se erubescunt. Quod enim dissolvi potest, et
dissolvitur et potest iuterire, quomodo fuerit inge-
nitum? quomodo a se exstiterit? quomodo non

Διὸ οὐχέτι παρ᾽ ἑτέρου τὸν ἔλεγχον tic ἁτότου δό-
&rg αὐτῶν λήφονται, ἀλλ᾽ ἀπὸ τΏς οἰχείας φλυαρίας
πολλὰ γὰρ φθεγγόµενοι, ἑαντοῖς µαχόμενο: φθέγγον-
ται xal οὐχέτι ἀναμένουσιν ὑφ' ἑτέρου ἐρυθριᾶν,
ἀλλὰ φλναροῦντες τοῦτο ἀπὸ τῖς οἰχείας προπετείας
πάσχουσι. Τὸ γὰρ δυνάµενον λύεσθαι, xal λύσιν Ezv-
δεχόµενον, καὶ δυνάµενον διαφθείρεσθαι, πῶς ἂν εἴη

ab alio οἱρίποια duxerit? cum hoc quidem tale p ἀγέννητον; πῶς ἂν εἴη ἀφ᾿ ἑαυτοῦ 5v; πῶς οὐχ ἀφ'

liberum sit ab interitu et impatibile, illud vero
tolli et perire possit, cum non sit a se. Quodsi
perit, ut dicitis, hoc enim verbis vestris defiaitis
ac decernitis, confitentes absorberi, et captam
atque absorptam interitum cepisse ; potest igitur
capi et dissolvi, et dissoluta atque capta non jam
sustentabit ea, qua sunt non intereuntium : cum
vero non habeat naturam ab incommodo et inter-
itu alienam, non jam ingenita esse putabitur ; et si
ingenita non est nequitia, neque ortu neque fine
carere apparebit , cum alias quidem non sit, modo
vero solum insonare videatur. Quod enim est, non
est substantia, sed morbus qui substantiis accidit,
qui polest a substantiis οἱ personis separari. Quod
autem deceptor, quod est, ruina et lapsu accidit,
ut esset, ipsa ruina et lapsu attestante ademptionem
bonorum priorum, testatur quidem [saias pro-
pheta, cum ait : (Quomodo cecidit e celo luci[er,
qui mane oriebatur ** Cum vero hunc talen; ejus
statum ex lapsu accidisse sciret Salvator, anti-
quum vero statum divinum ac splendidissimum
οἱ maxime decorum fuisse, de eo testatur in Evan-
gelio inquiens : Ecce video Satanam tanquam fulgur
cadentem de coelo !?. Si autem sic natus erat,
si sic aptus uatura, non diceretur tum cecidisse,
£um decidisse ; quod enim cadit, ex statu. quo-
piam cadit ; et quod decidit, ex quapiam abundan-
lia excedit,

Si nominatur in iis qui ceciderunt, erat aliquando
in statu οἱ stabilitate :si autem in iis qui decide-
runt, accusatur, non erat inops, non erat lrus ali-
quando, cum affluebat bonis copiose; quibus pro-
pter morbum aliquem privatus, in iis qui cecide-
runt, numeratur et habetur. Sane quidem aflffluen-
tiam ejus Scriptura fatetur:si enim in eo quod

, Quomodo cecidit lucifer? nomen luciferi af-
fluentia erat, et qui erat lucifer ipsam luciferi ef-
fectionem et vim, et affluentiam, et possessionem ha-
bebat; et ab hac cum decidit, hac factus est va-
ους : inops quidem est illius affluentiz luciferi ,

vagatur mendicus, et est pene lrus, et in casum ac

* ]ga. xvi, 19. "9 Luc. x, 18

ἑτέρου Ἡρξατο, τοῦ μὲν τοιούτου ἀνωλέθρου xai ἆπα-
θοῦς ὑπάρχοντος, τοῦ δὲ δυναµένου ἀφανίζεσθαι xal
διαφθείρεσθαι οὐχ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ ὄντος; εἰ δὲ διαφθεί-
ρεται, ὣς φατε, τοῦτο γὰρ ὁ ὑμέτ spo; ὀρέςει λόγος,
τὸ χαταπίνεσθα. ὁμολογῶν, τὸ εἶναι ἀλλοίωτιν, xal
φθορὰν τὴν χατάποσιν᾽ xal ἔστιν ἁλωτὴ, xoi Av,
xai λνοµένη, xat ἀναλισχομένη, οὐχέτι τὰ τῶν μὴ
ἀφανινομένων ὑποστήσετα:' μὴ ἔχουσα δὲ τὴν φύσιν
Mi καὶ ἀνώλεθρον, οὐχέτι ἀγέννητος ὑποτεθίοι-

ph οὖσα δὲ ἀγέννητος, οὔτε ἄναρχος, οὔτε τε»
όντας φανῄσεται dj χαχία, ἄλλοτε μὲν οὐχ οὖσα,
ἄρτι δὲ δοχοῦσα ἐμθομθεῖν. Καὶ γὰρ 6 ἐστιν οὐχ οὗ-
σία ἐστὶν, ἀλλὰ νόσηµά τι συμθεθιχὸς περὶ τὰς οἱ-
αίας, δυνάμενον τῶν οὐσιῶν xal τῶν ὑποστάσεων χω-
ρισθηναι’ ὅτι γὰρ αὐτὸς ὁ ἁπατεὼν, ὃπερ ἐστὶ, χατὰ
πτῶὼσιν καὶ κατ ὕλεθρον τυγχάνει τῖς πτώσεως, xal
τοῦ ὁλίσθου μαρ-υροῦντος τῇ ὑπεξαιρέσει τῶν προ-
υπηργµένων χαλῶν, μαρτυρεῖ μὲν Ἡσαῖας ὁ προςή-
τες) Πῶς ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐραν οὗ ὁ ἑωσφόρος aput
ἁγατέ..Ίων, τὴν μὲν τοιάνδε αὐτοῦ χατάστασιν Ex-
πτωτον εἰδὼς, τὴν δὲ παλαιὰν Oclav xat διαυγεστάτην
τυγχάνουσαν᾿ μαρτυρεῖ δὲ χαὶ ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ Εὐαγ-
γελίῳ, λέγων Ἰδοὺ ὁρῷῶ τὸν Σατανᾶν ὡς ἁστρα-
ziv πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Ei δὲ οὕτως ἑπεφῦ»
χει, xal οὕτως ἣν, οὐκ ἂν πὴ μὲν πτῶσις, τὴ δὲ ἔχ-
πτωσις ἐχαλεῖτο' τὸ γὰρ πῖπτον ἀπό τινος στάσεως
πίπτει' τὸ δὲ ἐχπῖπτον ἀπό τινος περιουσίας ἑχ-
θαΐνει.

p El δὲ £v πεσοῦσι λέγεται, ἣν ποτε Ev. στάτει xal

ἑδραιότητι τυγχάνων’ εἰ δὲ xax Ev τοῖς ἐχτεπτωχόαι
χατηγορεῖται, οὗ πένης fjv, οὐχ Ἶρος ἣν ποτε, ὅτε
πολλὴν περιουσίαν εἶχεν, ἀλλὰ διά τινα vócov στέρτ-
σιν ἐχείνης τῆς περιουσίας ὑπομείνας, Ev πεπτωχόσι
γρίνεται. ᾽Αμέλει xai την περιουσίαν ἡ Γραςὴ ὁμο-
λογεῖ. Ei γὰρ, Hcc ἐξέπεσεν ὁ ἑωσ-ρόρος; xaX τε-
ριρυσία ἣν τὸ ὄνομα, χαὶ ἑωσφόρος ὢν αὐτὸν «kv τοῦ
ἑωσςφόρου ἐνέργειαν, xat δύναμιν, xat περιουσίαν, xal
χτῆσιν εἶχε, καὶ ταύτης ἐχπεσὼν, ταύτης γέγχονε χε-
vó;* πενητεύει μὲν bv τῇ περιουσίᾳ τοῦ ἑωσφόρον,
ἀληθεύει δὲ xal χινδυνεύει Ἶρος Gv χαὶ ἔχπτωτος ὁ
πάλαι πολλῆν περιουσίαν ἔχων' εἰ δὲ χατὰ τὸ Εὐαγ-

1129

ADVERSUS MANICILEOS LIB. I.

li^

γέλιον τῶν πιπτόντων ἑἐστὶ χαὶ χαμαὶ χειµένων χνυλιν- A ruinam datus, qui olim valde copiosus erat. Si au-

δουμένων, λοιπὸν ἐν τῷ ἑδάφει εἰστήχει ποτὲ, xax 1)55-
vato λέχειν' Ἑστῶτες ἦσαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς
- αὐλαῖς σου, Ἱερουσα.λὴήμ ἠδύνατο ἀχούειν' Στῆτε
Φεριζωσάμεγνοι τὰς ὀσφύας ὑμῶν ἐν ἆ ληθείᾳ' xaX
δυνάµενος τοῦ ἀχούειν, οὐχ Ἱσφαλίσατο τὸ εἰρημένον
λόγιον" 'Ο δοκῶν ἑστάναι β.Ιεπέτω μὴ πέσῃ΄ xo
μηδεµίαν πρὸς τὸ τοιοῦτον πεποιηµένος ἀσφάλειαν,
ἐν τοῖς τοιούτοις σήμερον χνλινδεῖται ' τὸ γὰρ ἀεὶ χα-
μαὶ χείµενον, οὐχ ἂν πἐσῃ χεῖται γὰρ yapat τὸ δὲ
πεπτωχὸς χαὶ χαμαὶ γεγονὸς, ἀπὸ ἑστηχότων xal Τρει-
σµένων παρέλκον, ἐπὶ τὸ πεσεῖν ἐλεύσεται' καὶ τὸ ἀεὶ
πενητεῦον xat οὐδέποτε εἰληφὸς οὐδεμίαν περιουσίαν,
οὐδέποτε ἐχπεσεῖται" ἀεὶ γὰρ οὐδὲν ἔχει, καὶ οὐ δύνα-
ται ἐχπεσεῖν, οὐδὲν οὐδέποτε ἑσχηχός' τὸ δὲ ἔχπτωσιν

tem secundum Evangelium ex eorum numero est,
qui cadunt, et humi jacent, et poterat dicere: Stan-
tes erant pedes nostri in. atriis tuis, Jerusalem ** :
poterat audire illud : State succincti lumbos vestros
in. veritate 13: et cum posset hoc audire, adhibuit
ad cautionem et firmitatem quod ait. Scriptura,
Qui stat, videat ne cadat !* : et cum nihil munierit
contra hoc, in talibus hodie vertitur ac volvitur ;
quod enim semper huini jacet, nunquam cadet;
jacet enim humi : quod autem cecidit, et est humi,
non deveniet ab stantibus et erectis ad cadendum ;
et quod semper est in inopia, el. nunquam accidit
ut affluat, nunquam cadet; semper enim nihil ha-
pet, et cadere non potest, quod nihil unquam ha-

ὑπομεῖναν, καὶ πεπονθὸς ἀπὸ πολλῆς περιουσίας καὶ B buit. Quod casum et ruinam sentit, propter abun-

ὑπάρξεως τυγχάνει. Kat τοιοῦτος μὲν ὁ πρῶτος ἔλεγ-
χος.

dantiam et rem amissam sentit. Ας ratio quidem
prima opinionem istam convincendi talis est.

Car. AXXVI. Patibilis Deus secundum Manichaos.

Αλλ' ἐπειδή «ασιν * Ἔτι προϊοῦθα ἡ xaxía, xat
ἑαυτὴν κατατείνουσα, xal γενοµένη πρὸς τῷ φωτὶ,
ἕρπασεν ἀπὸ τοῦ φωτὸς, xaX χατέπιεν ἀπὸ τοῦ que
τός" φέρε την πρεσθείαν, ἣν ὑπὲρ τοῦ ποντροῦ πε-
ποίηνται κατὰ τῆς ἀἁληθείας, καταλῦσαι μὴ παραιτη-
σώμεθα * ἑπαίρουσι γὰρ τῷ λόγῳ τούτῳ τὴν πονη-
ρίαν, εὐτελίσουσι δὲ την ἀλίθειαν ' χαὶ νεῦρα μὲν
- &ibóact τῇ πονηρίᾳ, ἄνευρον δὲ τὴν ἀλίθειαν ὑποτί-
θενται. El. γὰρ fj μὲν πονηρία ἤρπασε, τὸ δὲ φῶς
ἅρπασται, xat ἁρπαζόμενον ἔπασχε, xat πάσχον τα-

Sed quia dicunt quod nequitia adhuc progre-
diens, ac se ipsam intendens ac roborans et lumini
appropinquans, rapuit ex eo et absorbuit ; age le-
gationem quam pro diabolo contra veritatem sus-
ceperunt, dissolvere ne defugiamus : extollunt
enim his verbis malum, extenuant autem verita-
tem, et nervos tribuunt nequitie ; veritatem vero
sine nervis ponunt. Etenim si nequitia rapuit, lu-
men vero raptum est, et quod dominaturum erat,
patitur ; et quod patitur, patibile est; patibilis igi-

θητὸν fv: παθητὸς μὲν χατ᾽ αὐτοὺς ὁ θεὸς, ἆπα- C tur ipsorum opinione Deus est : Satanas vero expers

Ohc δὲ ὁ Σατανᾶς ' ὁ μὲν δυνάµενος παθεῖν, 6 δὲ
δυνάµενος δρᾶσαι. ToU γὰρ φωτὸς ὄντος παθητοῦ, xal
αὐτὸς ἂν εἴη παθητὸς, οὐχ ἕτερος iv παρὰ τὸ φῶς
eve ἡδυνέθη παθεῖν, xaX παθεῖν μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ'
ὑπὸ τοῦ πολεμίου xai µαχομένου * χαὶ ἀποστῆναι μὲν
ἑαυτοῦ, γενέσθαι δὲ πρὸς τῷ χείρονι’ πῶς δὲ xal τῶν
ἱδίων κεχώρισται, ὁ τὴν ἑνωτιχὴν φύσιν ἔχων; τὰ γὰρ
κατὰ φύσιν πεφυκότα χωρίζεσθαι ἑαυτῶν οὗ πέφυχεν.
Yl δὲ ἀγέννητον Ty τὸ φῶς καὶ ἥνωτο τῷ ἁγεννήτῳ,
πῶς ποτε χωοισθῆναι δξεδύνηται. πῶς δὲ ἁπαλλαγτ-
ναι ἑαυτοῦ, xal γενέσθαι ἕτερον παρ' ἑαυτό; εἰ γὰρ
ὑπηρέτησε πονηρῷ, xai βεθιασμένον ὑπὸ τῆς ποντ-
ρίας, λοιπὸν τὰ πονηρίας ᾖρεῖτο, καὶ ἕπραττε τὰ
πονηρίας' xaX Ἠγνόει μὲν ἑαυτὸ, xa οὐχέτι ἑαυτὸ

ἑγνώριζεν, ἀλλ᾽ ἐπιλῆσμον ἑαυτοῦ ἐγεγόνει' ᾧετο δὲ D

ἑαυτὸ τοιοῦτων εἶναι οἷόν ἐστι χαὶ τὸ rovrpóv- µαχό-
µενος φανῄσεται ὁ λόγος τὸ γὰρ ἀγέννητον οὔτε
ἑαυτὸ ἀγνοεῖ, οὔτε ἔσται ἕτερον παρ' ἑαυτό' ἀλλὰ
τοιοῦτον διαµένει, οἷον ἣν. xal οὐδέποτε ἑαυτοῦ
ἁπαλλαγήσετα:, οὐδέποτε τοῦ εἶναι ἀρξάμενον.

nature patibilis; ille quidem male affici potest, hic
vero male afficere. Si enim lumen patibile est, et
ipse Deus est patibilis, cum non sit aliud przter
lumen. Quod si potuit male affici, et non a 66 male
affici, sed ab hoste et pugnante, et deficere a se, et
esse apud deterius : οποίο a propriis separa.
tum est, quod naturam habet copulatricem ? quz
enim secundum naturam apta nata sunt, ut a se
ipsis separentur, non insunt natura. Si autem in-
genitum erat lumen, et erat cum ingenito copula-
tum, quomodo unquam separari potuit ? quomodo
a se divelli, et fieri aliud quam erat? Si enim mi-

nistravit malo, idque per vim a nequitia illatam,

deinceps nequitiam eligebat, et quae sunt nequam,
perpetrabat; et ignorabat se, nec se jam amplius
agnoscebat, sed sui potius oblitum erat; putabat
enim se tale esse, quale est malum. Si ita erat, ap-
parebunt luec repugnantia. Quod enim ingenitum
est, neque se ignorat, nec aliud erit, preterquam
est, sed potius tale perseverat, quale erat; nec

unquam a se disjungi potuit, quod nunquam coepit esse.

Αλλ' ἐπειδὴ γραώδη xaX μυθώδη φθέγγονται, οὔτε
ὃ λέγουσιν εἰδότες, ἁλλ᾽ ἀφ᾽ ὧν λέγοντες δυσωπού-
µενοι, xal τοῦτο προγράφωμεν τῷ λόγῳ' El Σδύνατο
τὸ φῶς ἀμειφθῆναι, xai ἕτερον παρ ἑαυτὸ γενέσθα:,

! Psal. οχσι, 2. !? Eplies. vi, 14,
PATROL. Ga. XVIII.

Verum, quia anilia et commentitia loquuntur,
non intelligentes qua dicunt, sed ex iis ipsis quee
dicunt, revicti et se erubescentes, hoc etiam ad ea
que dieta sunt, addamus : Si poterat lumen eom-

*9? ] Cor. x, 19.

1151

' TIT1 BOSTRENSIS EPISCOPI

1154

mutari, et aliud pr&léiquam erat ipsum fieri, et A xat γενέσθαι πρὸς τῇ πονηριχ, xat ἑαυτοῦ μὲν im-

esse apud nequitiam ac sui oblivisci , * et facere
quecunque nequitia facit ; potuit hoc evenire prin .
cipibus nequitie, ut magis potuerint mutari in bo-
num. Si autem mutatio fieri potuit et variatio,
quomodo non melius eral ex vitio in virtutem mu-
tari, quam ex virtute in vitium? Quomodo passus
est Deus, et permisit rapi lumen? Quomodo non
prohibuit aggressionem ? Quomodo non servavit
sua * Quomodo postquam ablata sunt, noluit eoruin
providentiam et procurationem habere? Quoniodo
non prius impetum et conatum coercuit? Quomodo
non magis servavit ne caperentur, sed potius capta
et direpta auxilio non honoravit? Si ideo fecit, ut
lumen cum in malis esset, mala mutaret, quasi
inutari possent mala :
mala sunt ; qu& cum mutari possunt, sponsionem
in inutatione ipsa accipiunt, non esse natura mala.

Si autem sciebat non mutari, neque natura apta
esse ut mutationem caperent quomodo frustra
sivit, ut bonum jacturam faceret, et lucrum non
tribueret malo? Quomodo sivit ipsa mala non mu-
tari, s? vero et sua bona mutata neglexit? Absurda
est enim hzc praescriptio, ipsum esse nmutabilem,
quia sua mutantur; non esse autem mutabilem
materiam. Atque hoc quidem sic redarguimus, ut
prolixum sermonem contrahamus, silentio przter-
euntes illa integumenta qua: obtendunt, illas re-
pugnantias οἱ fabulas et pugnas gigantum; ut quz
de principio rerum dicta sunt, instar cujusdam
subsidii dicta sint, babeanturque tanquam semen
quastionum.

λαθέσθαι, ποιῆσα: δὲ ὅσα dj πονηρία mott- ἠδύναντο
καὶ οἱ τῆς πονηοἰας ἄρχοντες τοῦτο παθεῖν, xal μᾶλλον
μεταθάλλεαθαιἑπὶτὸ χαλόν . Ἰσχνούσης δὲ τῆς µεταθ;-
λῆς χαὶδυναμένης τῆς ἀλλοιώσεως, πῶς οὐκ ἄμεινον E»
τοῖς χαχοῖς μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρετῆν μεταθληθῆναι $
τοῖς χαλοῖς ἐπὶ τὴν καχίἰαν ; Πῶς δὲ χαὶ Ἱνέσχετο ὁ
θεὸς, xal ληφθῆναι τὸ qug ἐπέτρεψε ; Πῶς οὐ xzxm-
luxe τὴν ὁρμίν; Πῶς τὰ ἴδια οὐχ ἐτήρησε; Πῶς
δὲ, μετὰ τὸ ἀφαιρεθῆναι, πρόνοιαν τῶν ἀφαιρεθέν -
των ποιῄσασθαι οὐ βεθούληται; Πῶς οὗ προλαθὼν
ἐπέσχε τὴν ἐπιχείρησιν; Πῶς μᾶλλον ἀνάλωτα οὐ
τετήρηκεν, ἀλλὰ ἁλόντα xal ληφθέντα βοηθείᾳ οὐ
τετίµηχεν; El μὲν εἴασεν ἵνα τὸ Qu γενόμενον Ev
τοῖς καχοῖς βεταθάλῃ τὰ xaxi, ὡς δυναµένων µετα-

non igitur mala natura B θάλλεσθάι τῶν χαχῶν, οὐκέτι τὰ xax& φυσιχὰἀ δυνά-

µενα µεταθάλλεσθαι, ἀπὸ τῶν χαχῶν ἑἐνέχυρον τὴν
μεταθολὴν κατὰ τῆς φύσεως λαµθάνει.

Ei δὲ ἠπίστατο, ὅτι οὐ µετεθάλλετο, καὶ ὅτι οὐ
πέφυχεν ἀλλοιοῦσθαι πῶς µάτην εἴασε ζημίαν μὲν
ὑπομεῖναι $56 καλὺν, κέρδος δὲ μὴ ἀπονεῖμαι τῷ
χαχῷ; Πῶς δὲ αὐτὰ μὲν τὰ χαχὰ ἀλλοιοῦσθαι οἵδνε,
ἑαυτὸν δὲ xai τὰ ἑαυτοῦ χαλὰ ἀλλοιούμενα τπαρεῖ-
δεν; "Ατοπος γὰρ ὄρος οὗτος, αὐτὸν μὲν εἶναι ἀλλοιω-
τὸν, διὰ τὸ ἀλλοιοῦσθαι τὰ ἑαυτοῦ, μὴ εἶναι δὲ de
λοιουµένην τὴν ὕλην. Καὶ τούτου μὲν τοιοῦτος ὁ ἔλεγ-
χοξ, ἵνα πολλὴν συστείλωµεν ὁμιλίαν, τὰς προθολὰς
αὐτῶν, τὰς µάχας, τὰς µυθοποιίας ἑχείνας xal γιγαν-
τοµαχίας σιωπῶντες ' ἵνα xal τὰ εἰρημένα περὶ τῆς
ἀρχῆς τῶν πραγμάτων, δίχτν ἀφορμῆς τινος εἰρη-
μένα τυγχάνῃ, καὶ σπέρµα τῶν ξττήσεων Ümipyg.

LIBER SECUNDUS.

Cap. I. Scopus auctoribus. Nihil mali creatum est.

Ducit jam nos deinceps ratio disputationis ad
disserendum serio de Deo. Fortassis enim nihil a
ludo differunt, qux hactenus ad confutationem
fabule illius dicta sunt. Ne igitur risum moveamus
prudentibus , commmentum valde sibi repugnans ac-
curatius excutientes ; que 3utem a Manichzo ma-
gis mystica inventa sunt, qui sunt complura, si-
lentio pretereuntes : aggrediemur jam docere , ne-
quitiam quidem nequaquam secundum substantiam
exsistere, neque materix principium ullum princi-
pio carens Deo contrarium esse. Unum vero esse

Αγει 6h λοιπὸν ἡμᾶς ὁ λόγος ἐπὶ thv περὶ Θεοῦ
σπουδαιολογ/αν ' παιδιᾶς γὰρ ἴσως διέφερεν οὐδὲν τὰ
πρὸς ἀνασχενὴν τῆς ἐχείνου μυθολογίας εἰρημένα.
Ἵνα οὖν μὴ xat γέλωτα ὀφλήσωμεν παρὰ τοῖς ἔμφρος
σι, πλάσμα λίαν ἀσύστατον περιεργότερον ἐξετάζον-
τες, ὅσα δὴ εὕρηται μυστιχώτερα τῷ Μάνεντι (ἐστι
δὲ πάμπολλα), λόγου μηδαμῶς ἀξιώσαντες ^ ἤδη πει-
ρασόµεθα δεῖξαι, ὡς χαχία μὲν οὐδαμοῦ κατ οὐσίαν
ὑπάρχει, οὔθ) ὕλης ἀρχή τις ἄναρχος ἀντιτέταχτα:
8cip* µία δὲ ἀρχὴ τῶν ὅλων, xai cic θεὸς ὁ τὰ πάντα
δηµ.ουργήσας. Χαλά τε xa τῆς αὐτοῦ σοφίας Afta.

principium omnium, et unum Deum, qui omnia creavit bona εἰ ipsius sapientia digna.

Manichaei enim , postquam in disputatione de
principiis convicti sunt, ad hanc dubitationem
tanquam difficilem ad enedandum et multas ten-
diculas et captiones contra disserenti prebentem
deducuntur. Quzrunt enim, unde mala exsistant ?
Nos autein. fidenter respondemus, cum unus sil
Deus qui cuncta fecit , nihil quidein secundum sub-

Καὶ γὰρ δὴ οἱ ἐξ ἐχείνου, ἐπειδὰν περὶ τῶν àcv-
στάτων ἀρχῶν Ev λόγῳ διελεγχθῶσιν, ἐπὶ ταύτην χατ-
ἀγονται τὴν ἑπαπόρησιν, ὡς δνσαπόδειχτον, xal πολ»
λὰς παρέχουσαν λαθὰς κατὰ τού προδιαλεγομµένο,
φάσκοντες' Πόθεν οὖν τὰ καχά;, Φαμὲν δὴ θαρσαλέἑως
ἡμεῖς, ὡς ἑνὸς ὄντος Θςοὺ τοῦ πάντα δημιουργὶ»
σαντος, οὐδὲν μὲν xav' οὐσίαν ἐν τοῖς οὖσι χαχὲν,

(155

ADVERSUS MANICILEOS LID. Π.

11354

φάντα δὲ χαλά λίαν, xaX διαφόρως καλὰ, xai πρὸς A stantiam malum esse ; cuncta autem valde bona,

ποιχίλας χρήσεις χατεσχευασµένα, χαὶ τῶν γενοµέ-
νων οὐδὲν ἄνευ λόγου γεγένηται΄ ἀλλ᾽ ἔχαστον τῶν
ὄντων μικρῶν τε xat μεγάλων ἐν ἑαυτῷ ἔχει τοῦ εἶναι
«ὃν λόγον, τῶν τε ἐν obpavip xal ἐν τῇ γῇ xax ἐν θα-
λάττῃ᾽ xal ὥσπερ ἄρτιον xai ὁλόχληρον σῶμα τῇ
συστάσει τῶν μερῶν χαὶ μελῶν χατεσχεύασεν ἡ ἅῤ-
ῥητος τοῦ Θεοῦ σοφία τόδε τὸ πᾶν ᾽ ὥστε ὅπερ ἂν
ἀφέλοις τῷ λόγῳ τῶν γενοµένων ὡς περιττὸν, xal τῆς
χρείας ἀλλότριον, ἀχρωτηριάζεσθαι ὅλον τὸ σῶμα δο-
xtl* ἐπειδή vs τὸ δοχοῦν ἐν τοῖς οὖσι λίαν εὐχατα-
φρόνητον, συμπληρωτιχὸν τῆς τοῦ σώματος τελειό-
τητός ἐστι xal οὐδὲν ἀργὸν Ev τοῖς οὖσιν, οὐδὲ µά-
«ην γεγονὸς, οὐδ εἰς φιλοτιµίαν περιττὴν παρεγχεί--
μενῳ..

Μόνη δὲ εὐλόγως χαὶ δικαίως περιττὴ ἡ τῶν &uac-
τανόντων ἀνθρώπων ἀδιχία, καὶ ἀληθῶς Υε χαχία
τυγχάνει, οὐ μὴν ἐξ ἀνάρχου χαχίας, Ίντινα μὴ οὗ -
σαν ὡς ἀπὸ ταύτης γε οὔσης ἐπενόησεν ὁ Μάνης ὡς
ὁ λόγος Ίδη μὲν ἰχανῶς ἠνοίξατο τοῖς ἔμπροσθεν,
δείξει δὲ σαφέστερον xa τοῖς ἑξῆς.

n

ct differenter bona, et ad varios usus facta ; nihil-
que eorum qua facia sunt, sine ratione factum
esse, sed unumquo::que corum qua effecta sunt ,
parvum et magnuin, in coelo et in terra et in inari
habere in se ratione:n suz essentiz, fabricatamque
esse sapientiam Dei inetlabilem universum-hoc tan-
quam integrum et totum corpus constitutione par.
tium et membrorum: ut, quidquid adeixeris rationi
eorum qua facta sunt, tanquam supervacaneum et
inutile , totum corpus mutilatum csse videatur.
Siquidem quod in rebus videtur vilissimum et de-
spicatissimum , absolutionem corporis complet ;
nihilque in rebus otiosum est, neque temere atque
inaniter factum, nec ad supervacuam ambitioneni
interpositum.

Sola vero hominum ad nequitiam peccantium
injustitia recte et juste ac vere nequitia est, non
tamen ex nequitia principio carente profecta , quam
Manichizeus , cum non sit , esse excogitavit tanquam
ab liac principio carente, quam finxit , proflciscen-
tem ; ut satis in superioribus disputatio aperuit , et
docebit clarius in iis quze sequuntur.

Car. Il. Homo liberrimus. Peccati reus, cum sit liber. Homines possunt esse boni et mali.

Av) δη πρῶτον περὶ τούτου διαλαθόντες, οὕτως ὁδῷ
προελευσόµεθα δειχνύντες, ὡς κατ᾽ οὐσίαν οὐδὲν τῶν
ὄντων καχόν ' ἀλλὰ μὴν ὅσα κατὰ γενεὰν οἰκονομεῖ ὁ
θεὸς, πρεπόντως γε τῇ ἑαυτοῦ σοφἰᾷ χαὶ συμφερόν-
τως οἰχονομεῖ τοῖς ὑπὲρ ὧν ταῦτα ποιεῖ. Κόσμον τοί-
νυν (23) κατεσχεύασεν ὁ θεός' xal περὶ τούτου, πρὸς
οὓς ὁ λόγος, οὐ διαχειµάνονται’ εἰ γὰρ δὴ xal εἰς àxo-
σµίαν χόσμιον ὄντα τὸν χόσμον µεταθάλλουσιν, ἀλλά
γε περί τε τρόπου xai τῆς αἰτίας τοῦ γενέσθαι ὁμο-
λογοῦσι. Τούτῳ 65, µέρος μὲν ὄντα τοῦ παντὸ», ὅμως
δὲ πολίτην ἐπιστήσας λογικὸν τὸν ἄνθρωπον ὁ θεὸς,
τὸ μὲν ἄλλα ὅσα μήτε πρὸς ἀρετῆν µήτε πρὸς χαχίαν
ὁρᾷ, ἑαυτῷ τετήρηκεν οἰχονομεῖν. &pevhv δὲ µόνον f
χαχίαν ἐπ᾿ αὐτῷ εἶναι πεποίηχε, τῇ φύσει προενθεὶς
ἑχατέρου τὴν γνῶσιν' ἵνα, ὀφθαλμοῦ δίχην ταύτην
ἐπαγόμενος, οὐ µόνον μετὰ τελείας ἐπιστήμης τὸν
βίον ὁδεύῃ, ἀλλὰ καὶ αὑτουργὸς τῶν τῆς ἀρστῆς κατ”
ορθωμάτων ὑπάρχῃ.

C

Quamobrem cum de hoc primo actum sit, sic
via et ratione progrediemur ; docentes nihil esse in
rebus rhalum secundum substantiam : quin potius
quacunque jn s$zculo gubernat ac dispensat Deus,
decore , ut sapientiam ejus decet, et ad utilitatem
eorum, propter quos hzc facit, gubernat ac dis-
pensat. Ornatum igitur exstruxit Deus: et de hoc
ii contra quos disputamus , non fluctuant neque
tempestate jactantur : si enim mundum ornatum et
decorum in inornatum mutant, de modo et causa
facti mundi confitentur. Hominem vero, etsi est pars
mundi , tamen quia eum civem rationis participem
praeposuit ac prefecit Deus, in οβίοτί aliis quae
neque ad nequitiam nec ad virtutem spectant, ut
gubernaret , sibi ipsi reservavit ; virlus et vitium ut
in potestate ejus esset, fecit, ingenerans natuz2
utriusque cognitionem : ut instar oculi hanc addu-
cens et adhibens , non soluin cum perfecta scientia

in vita ambularet, sed etiam esset auctor officiorum virtutis.
Άνθρωπος volvoy ἁδικῶν, ἁμαρτάνειν ἑγχαλεῖται D Homo igitur injuste operans , juste de peccato ac-

διχαίως. El μὲν γὰρ πράττει τὴν ἁμαρτίαν οὐ δυνά-
µενος ἀποσχέσθαι ταύτης, ἄδιχον ὑπομένει τὴν u£p-
Φιν’ εἰ δὲ, ἐξὺν μὴ ποιεῖν, τοὺναντίον ποιεῖ, ὡς ἁδι-
χῶν εὐλόγως ἐγχαλεῖται ' καὶ χαλῶς γε λόγῳ ἐγχλή-
pazog ἡ ἁμαρτία καλεῖται παρὰ λόγον, ᾧ γε δυνατόν
ἐστι χρήσασθαι, πανταχοῦ ποαττοµένη’ ὡς εἶναι
ἁμαρτίαν πᾶν τὸ παρὰ λόγον πραττόμενον, el xal
ἐχ τῶν χατὰ φύσιν λαµθάνει τὴν ἀφορμήν τῶν γὰρ
χατὰ φύσιν $ ἀλόγιστος χρῆσις motel τὴν ἁμαρτίαν '
λόγος δὲ Ev ἡμῖν δοχιμαστιχὸ; τῶν χατὰ φύσιν ΄ ὅθεν
οὗ λανθάνει πραττοµένη.

cusatur. Si enim peccatum committit tanquam nou
possit ab eo se abstinere, injustam quzrelam sub-
i|; sin autem, cum posset non facere, facit con-
trarium, merito accusatur tanquam injustitiam sus-
cipiens: el. peccatum recte ratione criminis appel-
latur peccatum, quod semper committitur praeter
rationem qua uti potuit : ut sit jam peccatum omns
id, quod pr:zeter rationem fit, quamvis ex iis quae
sunt secundum naturam , Occasionem et subsidium
accipiat: usus enim eorum que sunt secundum
naturam, a ratione aversus, eílicit ut peccatum

(35) Κόσμον colr. Clarius, muudum igitur exornavit Deus. Basx.

4139

Ti BOSTRENSIS EPISCOP,

1196

cxsistat ; ratio autem' in nobis exploratrix est eorum, quz? sccundum naturam sunt: ex quo fit ut

non lateat , cum committitur.

Si ergo ad exercitationem virtutis rationem nobis A — Et pev τοινυν προς ἄσχησιν ἀρετῆς τὸν λόγον δια-

insitam exerceamus, tanquam corpus temperato
motu, sanam hanc et benevolentem reddemus : sin
vero exercitatione et. accuratione hanc non exco-
luerimus, languescens obscurior cflicitur, ac demum
neglecta czecatur. Penes nos vero est, ubique ra-
tione qu:e in nobis est , uti ; et sicut qui artem z-
dificandi exercent , sic norina ac regula ad accura-
tionem virtutis adhibita, hanc rationem excolere ,
tanquam semina in terra sparsa , 40 cum neglecta
sunt, pereunt

lloc loco ambiguitas quzstionis exoritur. Quare
tanto periculo objecti sumus , ut penes nos sit esse
bonos , et non esse? ut non omnino boni efficia-
mur, sed plerumque , non tantum quandoque mali ,
necessarium, non simpliciter utile periculum. Alio-
qui a (oto aberramus, totoque frustraremur: et-
enim si fecisset nos Deus, ut non possemus peccare,
nunquam facti essemus boni ; bonus enim apud ho-
mines est , qui justus et temperatus cst : abstinens
autem ab injustitia fit justus ; el fugiens intem-
perantiam temperatus. Potestate igitur contrario-
vum comparatur et acquiritur possessio contrario-
rum. Ut si quis non habeat potestatem intempe-
ranti: , non possit fieri temperans : non enim non
posse suscipere incontinentiam , facit continentiam;
nec infirinum esse ad injustitiam facit justitiam :
sed posse facere , ratione vero abstinere ne faciat,
hiec est virtus teimperantis et justiti:; el non posse
solum , sed a natura invitari et Litillari, ut aliqua

vera laus sit voluisse non facere : hzc enim , et non C

alia inveniri potest apud homines virtus, Deus
enim non est vocandus temperans, aut fortis οἱ
alia hujusmodi , siquidem supra humanam virtu-
tem est : etsi enim dicitur justus, aliter quam nos
dicitur. [lomo autem , quatenus homo, quomodo
fiat bonus , quierimus : unicuique enim eorum qua:
faeta sunt, mensura naturzz decreta οἱ constituta
est , quani quidem trausire et superare non potesl ;
sed deficere potest perfecta οἱ absoluta virtus. Quae
isitur mensura homini ad virtutem definita est, et
ut sit bonum temperantiz οἱ justitie οἱ aliarum
virtutum? supra hic enim ut homo sit bonus,
fieri non potest. Si enim temperantia est continere
cupiditates voluptatum , oportet esse in potestate ea
qui temperantize sunt contraria, quorum dicitur
continentia, quz? est temperantie nomen, et offi-
cium atque opus. Non esse autem in potestate vo.
luptates, privationem temperant:e plane efficit.
Similis ratio est justitize et aliarum virtutum.

γυμνάζοιµεν τὸν ἐν ἡμῖν, ὥσπερ σῶμα «fj εὐμέτρῳ
κινήσει, ὑγιῃ καὶ εὔρωστον τοῦτον [παρέξομεν. ἣν δὲ]
μη ἀτιῶμεν (24)* τοῦτον ἀσχῆσεώς τε xat ἐπιμελείας,]
ἀσθενῶν ἁμαυρότερος Υίνεται, xal τέλος ἁμελούμε-
vog πηροῦται' Eg' ἡμῖν δὲ τυγχάνει πανταχοὺ λόγῳφ
τῷ ἐν ἡμῖν χεχρήσθαι, ὥσπερ οἱ τὴν οἰχοδομικὴν
µετιόντες τῷ γνώµονι, πρὸς τὴν ἀρετῆς ἀχρίδειαν,
xat τουτον γεωργεῖν, ὥσπερ τῇ γῇ τὰ χαταθαλλόµενα
σπέρματα” ἅπερ, ἐπειδὰν ἀμελτθῇ, διαφθείρεται.

Ἐνταῦθα δῆ τὸ ἀμφίδολον ἀναχύπτει τῆς δητῄσεως.
Τίνος χάριν τῷ γε τοσούτῳ χινδύνῳ παραθεθλέµεθα,
ἐφ᾽ ἑαυτοῖς ἔχοντες τὸ απουδάξειν, χαὶ p.f; ὡς μὴ
πάντως ἀγαθοὺς ἀποτελεῖσθαι, ἀλλ᾽ ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πι-
λὺ, οὐ µόνον ἔστιν ὅτε, χαχοὺς, ἀναγχαῖος, οὐχ ἁπλῶς
ὠφέλιμος, ὁ χίνδυνος' ἐπείτοι τοῦ παντὸς διαµάρτοι-

εν ἄν. Ei Υὰρ πεποίηχεν ἡμᾶς ὁ θεὸς ἀδυνάτους
πάντη πρὸς ἁμαρτίαν, οὐχ ἂν γεγόναµεν ἀγαθοί
ἀγαθὺς μὲν γὰρ ἓν ἀνθρώποις ὁ δίχαιός τε xal σώ-
Qpuv: ἀπεχόμενος δὲ τῆς ἁδ.χίας, γίνεται δίχαιος xat
φεύγων ἀχολασίαν σώφρων ἁἀποτελεῖται. Ἡ τοίνυν
ἐξουσία τῶν ἑναντίων τὴν χτῆσιν.... Ὡς, εἶ τις μὴ
ἐν ἐξουσίᾳ ἀχολασίας τυγχάνοι, σύφρων οὐχ ἂν γέ-
νοιτο. Φαίη Υὰρ ἄν τις (35): Τίς γὰρ, οἷός τε ὧν ποιεῖν
ἀχόλαστον, οὗ πεποίηχεν; οὗ γὰρ ἀδυναμία ἀἆχολα-
σίας motel. σωφροσύνην, οὐδὲ ἀσθένεια πρὸς ἁδιχίαν
ποιεῖ δ.χαιοσύνην ' ἁλλὰ τὸ δύνασθαι μὲν πράττειν,
λόγῳ δὲ ἀπέχεσθαι, τοῦτο fj ἀρετὴῆ σωφροσύνης τε
καὶ δικαιοσύνης xal οὐχὶ δύνασθαι µόνον, ἀλλὰ πρὸς
τῆς φύσεως ἐρεθίζεσθαι, ἵνα τις χαὶ ἀληθῆς.ἔπαινος
f τοῦ μὴ πράττειν αἱρεῖσθαι: αὕτη γὰρ póvr, xci
οὐχ ἄλλη τις εὑρεθείη παρὰ ἀνθρώπτοις ápszf,. θεὺν
μὲν γὰρ οὔτε σώφρονα χλητέον, οὔτε ἀνδρεῖον, xal τὰ
τοιαῦτα. ἑπά-ω γὰρ τῆς ἀνθρωπίνης ἀρεττις ὑπάρ-
χει’ κἂν b!xatoz δὲ χαλῆται, ἑτέρως' οὗ γὰρ ὡς ἡμεῖς'
ἄνθρωπος δὲ, ὅσον ἄνθρωπος, πῶς ἂν γένοιτο ἀγαθὸς,
ξητοῦμεν ' ἑχάστῳ γὰρ τῶν γινοµένων µέτρον ὥρι-
σται φύσεως, ὅπερ ὑπερθῆναι μὲν ἀδύνατον, τὸ δὲ μὴ
ὑπολειφθῆναι ἑντελὴς ἀρετή. Τί τοίνυν ἀνθρώπῳ µέ-
τρον ὥρισται πρὸς ἀρετὴν καὶ πρὸς τὸ γενέσθαι ἀγα-
θόν: σωφροσύνη τε χαὶ δικαιοσύνη, xaX τἆλλα : ἄν-
θρωπον γὰρ ὑπὲρ ταῦτα γενέσθαι ἀγαθὸν, ἀδύνχτον.
Ei ài ἡ σωφροσύνη ἐγχράτειά ἐστιν ἡδονῶν, δεῖ τῶν
τῆς σωφροσύνης ἐναντίων Ev ἐξουσίᾳ τυγχάνειν, xat
ὧν ἡ ἐγκράτεια, σωφροσύνης ὄνομά τε xat ἔργον. Τὸ
δὲ μὴ εἶναι ἐν ἐξουσίᾳ τῶν ἡδονῶν, ἄντιχρυς στἐρησιν
σωφροσύνης ποιεῖ. Παραπλησίως δὲ ἔχει δ'χαιοσύντ,
καὶ τἄλλα.

Car. Ill. An potuit &omo esse impeccabilis. Virtus nulla sine pugna. Puer non habet virtutes.

Si quis vero contra dicat, oportuisse nos non
esse aptos ad suscipienda contraria virtutibus , ut

(24) Mf) d£. Hic nonnulla deesse videntur. (Quie
nos supplendo, uncis inclusimus. Epi.)
(20) Φαίη γὰρ ἄν τις. νο desunt in Latina ver-

Ei δέ τις ἀντιλέγοι, ὡς δἐον ἡμᾶς ἀνεπιδέχτους
εἶναι τῶν ἑναντίων ἀχολασίας «e xal ἁδιχίας, ὥσπερ

sione Turriani : Dicat enim aliquis, an. sit. Λοπιο
qui possit [acere intemperantem, et non fecit. Βλεκ.

1151

ADVERSUS MANICILEOS LIB. Il.

1158

ὁ Ξεὺς, οὐδὲν ἕτερον ὁ τοιοῦτος λέγει, f| ὡς δέον εἶναι A intemperhntiam et injustitiam, sicut Deus; nihil

ἡμᾶς οὐκ ἀνθρώπους ' ὥσπερ ἄν τις, ἀετὸὺν ἄνω που
θεωρῶν ὑψηλὸν ἱπτάμενον, ἀἁγαναχτοίη κατὰ τῆς
ἵππου φύσεως, χαὶ πικρῶς χαχίζοι ταύτην, ὡς μὴ
παραπλησίαν τῇ τοῦ ἀετοῦ, δέον ἵππον ὡς πρὸς

ἵππου φύσιν ἐξετάνειν. "Ανθρωπον bh πεποίγχεν ὁ

θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ψυχὴν 6h μετὰ σώματος ' σωµα-
τιχὸς Yáp ἐστιν οἰχήτωρ χόσµου. Οὗτος τοίνυν ἐὰν
γένηται ἀγαθὸς, ὅσον χωρεῖ ἀνθρώπου φύσις, εὐδό-
χιµος ἂν εὑρεθείη. Πῶς ἂν οὖν γένοιτο ἄνθρωπος
ἀγαθὸς, ξητητέον, εἰ πεποίηχεν αὑτόν. Οὐχοῦν ἄν-
6ρωπος Υένοιτο ἀγαθὸς, εἰ σώύφρων εἴη xat δίχαιος
εἰ γὰρ ἕνεστι βελτίω τρόπον ἄνθρωπον γενέσθαι àva-
05v, αἰτιατέον τὸν δηµιουργήσαντα, ὅτι μὴ κατ ἐχεῖ-
νον ἀνέδτιξε τὸν ἄνθρωπον ἀγαθόν, El δὲ ὅσον iv
ἀνθρώπου φύσει οὐδὲν βέλτιον, ἐπ'δέοιτο ἂν ἄνθρω-
τος σωφροαύγης «καὶ τῶν ἄλλων * ζητητέον, πῶς αὖθις
δυνατόν γε ἄνθρωπον σώφρονά τε χαὶ δίκαιον εἶναι"
βούλεται γὰρ ταῦτα εἶναι αὐτὸν ὁ δηµιουργήσας.
Οὕχουν σωφροσύνη δίχα τῖς τοῦ ἑναντίου παραθέ-
σεως οὐχ ἂν γένοιτο" ὁμοίως δὲ καὶ δικαιοσύνη; εἰ
6b μὴ, οὐχ ἂν εἴη σωφροσύνη οὔτε δικαιοσύνη.

aliud hic dicit, quam oportere nos non esse homi-
nes: ut si quis spectaret aquilam in sublime vo-
lantem, et succenseret nature equi, eamque acerbe
vituperaret tanquam dissimilem nature aqui,
cum oporteret equum ex natura equi considerare.
Sane quidem hominem fecit Deus, qui esset bomo;
animam item cum corpore, quia est habitator
mundi corporeus. Hic igitur si fiat bonus, quoad
natura hominis patitur , spectatus et probatus re-
periatur. Quomodo autem fiat. homo probus, in-
quirendum est atque requirendum a Deo, utrum
fecerit eum. Homo igitur fiet bonus, si sit teape-
rans et justus : si enim liceat meliore modo fieri
bominem bonum, accusandus sit Deus, qui illo

D modo przstantiore non fecit hominem bonum. Sin

autem quantum in natura hominis situm est, nihil
melius; opus est homini temperantia, et justitia,
aliisque virtutibus. Hic rursus qusreudum est,
quomodo homo temperatus et justus esse potest :
vult enim qui eum fecit, ut talis sit. Tgitur tempe- -
rantia sine comparatione et contentione contrarii

fieri non potest; similiter justitia : alioqui. nunquam erit temperantia, neque justitia.

E! δὲ μὴ ir τοῦτον τὸν τρόπον δυνατὸν γενέσθαι
δίκαιόν τε xal σύφρονα, οὐχ ἂν ἄλλως Ὑένοιτο ἄν-
θρωπος δίχαιός τε xal σώφρων ' xaX τότε εὐλόγως ἂν
ὁ ἁπμ.ρυρὺὸς δ.αθλιθείη * ὅτι πεποίηχε δυνατὺν οὐχ
εἶναι τὸν ἄνθρωπον γενέσθαι ἀγαθὸν, λέγω δη σώ-
φρονά τε χαὶ δίχαιον, χαθ᾽ ὃν µόνον xaY οὐδαμῶς
ἕτερόν τινα τρόπον εὐδοξήσειν ἔμελλε, xal ἄξιός vs
της τοῦ πεποιηχότος σοφίας ἁἀποδειχθήσεσθαι, El δὲ
ἐπιμένοι ὁ ἀντιλέγων, ὡς ἐχρΏν φύσει, xal οὗ πόνῳ
σώφρονα γενέσθαι τὸν ἄνθρωτον, πάλιν, τὸ τί ἐστι
σωφροσύνη χαταλιµπάνων, EzY ἁλόγιστον αἴρεσιν ὁ
τοιοῦτος ἐχχλίνει τὸ μὲν ὅτι ἁἀδύνατόν ἐστιν ἄνευ
σωφροσύνις καὶ δικαιοσύνης ἄςιον εἶναι τοῦ πεποιη-
χότος τιθέµενος, τὸν δὲ τρόπον τῆς κτήσεως τούτων

Ξετάνειν οὗ βουλόμενος ' ὅτι Ch τὸ δεσμῷ φύσεως
Υιγνόμενον οὐχ ἂν εἴη σωφροσύνη, τις Τχιστά γε
ἑτέρως ἡ τῇ τῶν ἡδονῶν ἀντιστάσει γνωρίδεται....
δεῖται ἄρα τῶν ἀνθισταμένων, ἵνα µαχομένη xat
χρατοῦσα τοῦτον χληθῇ xai γένηται σωφροσύνη”
παραπλησίως δὲ xaX τὰ ἄλλα. Οὕτω 6h χατεσχεύαχς
τὸν ὄνθρωπον ' φύσει μὲν οὔτ' ἀγαθὸν οὔτε xaxóv*
ἐπ'τρένας δὲ τῷ λογισμῷ τοῦ κρεΐττονος τὴν αἴρε-
σιν. El δὲ τοι pf ἀγαθὸν μητὲ καχὸν, τίᾶν sir,
λοιπὸν ζητεῖται,

(Ῥχοπητεον τὸ ἁραχυ παιδιον τῇ των ἄχρων ἀνα.-
ρἐσει γνωριςόμενον, λέγω 05 02s ἀγαθὸν οὔτε xaxóv*
ἡ μὲν γὰρ οὐσία τούτου χαλή τὸ δὲ χατ ἀρετῆν
ἀγαθὸν οὕπω προσείληφεν. Οὕτω 5h xai χρυσὺς
φύσει χαλός᾽ λόγῳ δὲ ἀρετῆς οὐχ ἀγαθὸς. ἄφυχος
fov* xaX λίθοι τίµ:οι παραπλτσίως, xai πάντα τὰ
ὄντα, ἔχαστον χατὰ τὸ ἴδιον ἓν ὅγει κάλλος. Κατὰ
δὴ τοῦτον τὸν λόγον xaX ἄνθρωπος ’ χαλὺς μὲν xal
λίαν χαλὸς οὐσία τε καὶ αὐτῷ τῷ εἶναι * τὸ δὲ ἆ γαθὸν
τὸ διὰ µόνης ἀρετῆς προσγινόμενον πόνῳ χτᾶται.
ΔΙδ θεὸς ἐπ αὐτῷ εἶναι τοῦτο πεπο/ηχεν’ εἰ οὖν

C

Quod si hoc modo non possit fleri justus et tem-
peratus, non aliter fiet homo justus et tempera-
tus : et tunc merito reprebendatur Deus, quia fe-
cit ut impossibile esset fieri hominem bonum, tem-
peratum dico, et justum ; quo quidem modo tan-
tum, et nullo quopiam alio futurus erat gloriosus,
et sapientia auctoris sui dignus habendus. Si au-
tem qui contradicit, perseveret contendens opor-
tuisse natura, οἱ non labore fieri hominem tempe-
rantein ; rursus hic omittens quid sit temperantia ,
ad eligendum ac sumendum quod a ratione aver-
sum est declinat ; tum quia ponit et statuit, possa
liominem sine teaperantia ct justitia esse dignum
auctore suo qui eum fecit ; tum quia non vult con-
siderare, quomodo possessio harum virtutum com-
paretur, quia quod vinculo natur factum esset,
nunquam essel temperantia, quie minime aliter
quam resistentibus. voluptatibus cognoscitur; ut
pugnans et vincens eas, vocetur et sit temperan-
tia : similiter in aliis. Sic sane hominein constru-

b xit, natura quidem neque bonum neque malum,

committens rationi electionem | melioris. Si vero
neque bonum neque malum, quzritur quid restel.

Considerand:ts est puer parvus, in quo cernitar
utriusque extremi ademptio, id est, neque bonum,
neque malum esse substantia enim hujus bona est,
bonitatem vero secundum virtutem nondum asci-
vit. Sic item οἱ aurum bonum est natuia; ratione
vero virtutis non est bonum, cum sit inanimatum;
similiter pretiosi lapides, et omnia qua sunt,
unumquodque secundum propriam in aspectu pul-
chritudinem. lla^ ratione homo etiam pulcher est,
valde pulcher substantia et essentia ipea honi-
tas vero per solam virtutem — asciscitur , labora

1159

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1140

comparatur. Idcirco fecit Deus, ut hoc in potestate A ἔδωχε μὲν τὴν ἐξουσίαν, οὗ προςντέθσικε δὲ τῇ φύσει

ejus situm esset : si igilur potestatem qui'em de-
disset Deus, non autem naturz prafecisset cogni-
tionem virtutis et vitii, visus esset caecum aurigam
currui velocissimo przficere. Sin vero ambo simul
commiscuit, potestatem ad asciscendum quod me-
lius est, et cogitationem ad discernendam et. mu-
niendam electionem; artificem quidem aurigam
mentem adhibuit : hec autem currum nature sal-

thv γνῶσιν ἀρετῆς τε xai χαχίας, τυφλὸν ἂν ἔδοξον
ἠνίρχον ἐφιστᾷν ἅρματι ὀξυτάτῳ' εἰ δὲ ἅμα τυν-
εχέρασεν ἄμφω, ἐξουσίαν τε πρὸς χτῆσιν τοῦ χαλ-
λίονος, xai γνῶσιν πρὺς διάχρισιν xal πρὸς àsyi-
λειαν τῆς αἱρέσεως * τεχνίτην μὲν προσανέδειξε τὺν
ἠνίοχον νοῦν * ἑλάσει δὲ σῶον οὗτος τὸ ἅρμα tii
φύσεως ' εἴγε uj, ὑπνώσας χατὰ τὸ στάδιον, 075
τῶν ἡδονῶν ἀναθληθείπ.

vum et incolumem agitabit; nisi somnum in stadio capiens, a voluptatibus deturbetur.

Car. IV. Homo bonus et malus ex proposito. Beneficium est homini, posse admittere peccatum.

Substantia quidem et natura pulcher est homo,
ut aurum, ut lapis pretiosus , ut opus Dei; bonus
vero, aut contra malus, proposito: h:xc enim ad-
jacent ei tanquam quae (fieri possunt. Qualitates
vero adveniunt et adjunguntur, secundum institu-
tum quo ducitur, et secundum electionem propo-
siti; ut nequitia quee in actione consistit. solum,
ante actionem non exsistit per se. Habet tamen
homo potestatem nequitie , quam potest operari :
habet, inquam, potestatem ejus, non ut eam ope-
retur, sed ut non operans eam , optimus appareat.
Si enim non esset penes eum actio, videretur sub-
ire invidentiam Creatoris, ut haberet impedimen-
tum approbationis, et privationem libertatis; ut
qui non haberet in potestate sua situm, ut esset
bonus; ut jam conditio partesque nature, qua in
homine inferiores videntur, verissime superiores

Οὐσίᾳ μὲν xal φύσει ἄνθρωπος χαλὸς, ὡς χρυσὺς, ὡς
λίθος τίμιος, ὡς ἔργον coo * ἀγαθὸς δὲ f; τοὐναντίον
χαχὸς προθέσει' ταῦτα γὰρ αὐτῷ παράχειται μὲν, ὡς
πραχθηναι δυνάµενα’ (26) ποιότητές εἰσιν ἐπισυμθαί-
νουσαι, χατὰ τὴν ἐγγινομένην ἀγωγὴν καὶ τῖς προ-
θέσεως αἴρεσιν * ὡς τὴν xaxíav ἐν πράξει µόνον συν-
ισταµένην, Ttov πραχθῆναι, μὴ ὑφεστάναι ' ἐξουσίαν
μέντοι ἔχει χαχίας ὁ ἄνθρωπος τῆς πραχθῆναι ὄννα-
µένης, οὐχ ἵνα πράξῃ ταύτην ν ἁλλ᾽ ἵνα pb πρᾶξας
ἄριστος ἀναδειχθῇ. El γὰρ τοῦτο πράττειν τὴν ἐςου-
σίαν οὐχ εἶχε, φθόνον ἂν ἔδοξεν ὑπέχειν τοῦ ὅπμιουρ-
γοῦ πρὸς ἐμπόδιον εὐδοχιμήσεως, χαὶ τερὸς στέρτσ.»
ἐλενθεριότττος, ὡς οὐκ ἔχων ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ γενέσθα:
ἀγαθός' ὡς τὸ δοχοῦν μεῖον χτῆμα ἁληθέστατον
τογχάνειν τῆς φύσεως πλεονέχτηµα. Nov μὲν γὰρ
ἤχιστα πρὸς βίαν fj xaxla ἔποισιν αὐτῷ, μὴ χατ οὐσία»
ὑπάρχουσα" εἰ δὲ μὴ εἶχεν ἐξουσίαν αὐτῆς οὐχ ἂν εἶχεν

ac valentiores essent. Nunc autem nequitia minime ϱ ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ φεύγειν αὐτήν' φεύγει γὰρ οὐχ ὡς ὃν

per vim subit, cum non sit secundum substantiam :

τὸ μὴ ὃν, ἀλλ᾽ ὡς ὑπ' αὐτοῦ γενέσθαι δυνάµενον.

et si homo non liaberet ejus potestatem, non esset penes eum fugere eam : fugit enim non tanquam
exsistat quod non exstitit, sed tanquam id quod ab ipso lieri potest.

Quomodo autem qui odit malum , quod optimum
est comparet nisi illud quod facere poterat, volens
recusaret? virtus enim in bominibus pene nihil
aliud est quam recusatio ac declinatio vitii : tem-
peratus enim est, qui nou est intemperans ; et ju-
stus, qui non est injustus; et similiter in aliis.
Deus eniin bonus est, non quia non facit injuriam,
tametsi pcssit ; sed quia solummodo bencficus est :
quamobrem solus est bonus. In hominibus vero
bonum ex fuga mali primum exsistit; cujus po-
testatem necesse est esse ei qui vult esse bonus, ut
sit penes ipsum non facere malum. Etsi enim a
perfecto preter fugam contrariorum requiruntur
etiam actiones, fuga tamen et declinatio deterioris
majus quid est ad probationem. Hinc fit, ut apud
hoinines nemo vacuus a peccato reperiatur ; quippe
cum probatior sit homo propter difficultatem absti-
nendi a peccato : quandoquidem hoc potissimum
modo signatur virtus ; actionem autem bonam etiam
apud valde malos reperimus.

Liquet igitur beneficium esse homini potestatem
suscipiendi peccatum ; a quo quidem se abstinens

Πῶς δ᾽ ἂν τὸ µισόχαχον ἐχτήσατο χάλλιστον Uv, εἰ
μη, οἷός τε (v τοιαῦτα πράττειν, ἑχὼν παρητεῖτο,
ἀρετὴ γὰρ ἓν ἀνθρώποις σχεδὸν οὐδὲν ἕτερον f) χα-
χίας παραίτησις ' σώφρων γὰρ ὁ uh ἀχόλαστος” χα.
δίχαιος ὁ uh ἄδιχος, χαὶ τἆλλα παραπλησίως. θὲὸ,
μὲν γὰρ ἀγαθὸς οὗ τῷ μὴ ἁδιχεῖν, εἰ xal óovata:,
ἀλλὰ τῷ µόνον εὑεργετεῖν * διὸ xat µόνος ἀγαθός - ἐν
ἀνθρώποις δὲ τὸ ἀγαθὸν πρῶτον τῇ φυγῇ τοῦ χείρονος
συνίσταται. οὗ τὴν ἑξουσίαν ἀναγκαῖον παραχεῖ-
σθα:, ἵν ἐπὶ τῷ βουλομένῳ γενέσθαι ἀγαθῷ τυγχάνη

D τὸ μὴ ποιεῖν αὑτό: xàv γὰρ ὁ τέλειος προσαπαιτεῖται

καὶ πράξεις ἀγαθῶν πρὸς τῇ φυγἠ τῶν ἐναντίων,
ἀλλὰ μεῖζον εἰς εὐδοχίμησιν fj φυγη τοῦ χείρονος.
ὑὕτω μὲν γὰρ τὸ μὲν ἄπταιστον παρὰ ἀνθρώποις
οὐδαμῶς εὕροι τις ἄν. ὡς εὐδοχιμωτέρου τυγχά-
νοντος διὰ τὴν δυσχέρειαν τοῦ ἀπέχεσθαι τῆς ἆμαρ-
tíag* ἐπειδὴ τοῦτον μάλιστα τὸν τρόπον yapax-t-
ρίζεται dj ἀρετή' πρᾶξιν δὲ χρηστὴν xat παρὰ τοῖς
λίαν πονηροῖς εὑρίσχομεν.

ΔΌλον τοίνυν, ὡς ἄνθρωπος εὐεργετεῖται τῇ ἔξου-
cía τοῦ πλημμελεῖν' οὗ γε ἀπεχόμενος, xai οὐχ

(26) Ποιότητες. Qualitates bonitatis scilicet et nequiliz, slve virtutis et vitii, ut dicatur bonus vel

malus. Τικ.

111

ADVERSUS MANICILEOS 118. 1l.

13

ἑτέρως, εὐδοχιμεῖ. Ἐλευθεριότητι τοιγαροῦν τετίµη- A spectatur et probatur, et non aüter. Libera igitur

ται ἄνθρωπος, ἀρετῆς τε xal χαχίας vuOctv φύσει
τὴν γνῶσιν ἔχων, δυναµένων πραχθῖΏναι, ποὶν δὲ
πραχθῖναι μὴ ὄντων' ποῦ vip ἂν εἴη τὸ ποαττό-

µενον. τοῦ πράττοντος μὲ ὑπάρχοντος; "ace Υίνεται ’

χαὶ ἀπογίνεται χαχία πραττοµένη, xa uj. Αὐτίχα
xài θεὺς, ἀγαθὸς ὧν, xal µόνον εὑεργετεῖν εἰδὼς,
xaxby μὲν οὐδὲν δρᾷ. οὔτε δὲ ἀγνοίᾳ ἀπέχεται
χαχίας, οὔτε ἀδυναμίᾳ πάµπαν χεχώρισται ταύττς.
Io; γὰρ ἀγνοεῖ ὁ διδάσχων μὴ πράττειν αὐτήν;
Ilo δὲ εὔλογον δι ἀδυναμίαν Θεὺν ἀπέχεσθαι xa-
χίας Ἰγεῖσθαι, οὐ Υὰρ ἀδυναμίᾳ τοῦ ἁδικῆσαι ἀγα-
θὸς.ὁ ἀγαθὸς, ἀλλὰ τελείᾳ τοῦ μὴ βούλεσθαι ὃν-
νάµει.

potestate virtutis et vitii honoratus est homo , ha-
beus natura horum cognitionem, quie in actionem
venire possunt, et. prius quam veniant, non sunt :

ubi enim erit quod agitur, si non est qui agat!
Quare adest nequitia, cum cst actio ejus; abest,

cum non est. Continuo ctiam Deus bonus cum sit,
οἱ solummodo beneficus, nihil mali facit, neque per
ignorantiam abstinet a nequitia, neque quia dcest
potestas, omnino ab ea scjunctus est. Quomodo enim
ignoret nequitiam, quam docet, non adhibere eam
ad actionem? Quomodo rursus rationi conscn-
taneum est existimare, quia desit potentia, Deus a
nequitia abstineat ? non enim ille qui est solus bo-

nus, quia non potest injustus essc, bonus est ; sed quia perfectam potestatem habet non volendi inju-

stitiam.

Cap. V. Deus non potest facere injustum. Mutatio llominis ad vitium. Impossibilis conversio unde.
El δὲ Ἰέγοιμεν, ὡς οὐ δύναται θΘεὸς ἄδιχόν τι Si autem dicamus, non posse Deum aliquid in-

ποιησαι, χαλῶς Bf ocapsv: τὸ μέντοι μὴ δύνασθαι
οὐ πρὸς ἀσθένειαν ἕλχομεν, ἀλλὰ πρὸς ἀχρότητα
τοῦ μὴ ῥούλεσθαι, xal πρὸς τὸ ἁμετάστατον τῆς τοῦ
Χείρονος παραιτήσεως ' ἄτρεπτος γὰρ Gv τὴν φύσιν,
ἄτρεπτον ἔχει τὸ μὴ βούλεσθαί τι xaxbv ὁρᾶσαι'
ὥστε δύναται μὲν, οὐ δρᾷ δὲ ἀτρέπτῳ τῇ τοῦ μὴ
βούλεσθαι φύσει. Καὶ οὕτως οὐχ ἔστι καχία παρὰ θεῷ
εὖ µόνον τῷ μὴ ὑφεστάναι, ἀλλὰ μηδὲ τῷ πράττε-
σθαι. Ἐπειδὴ δέ πως ἀνθρώποις οὐχ ἔστιν ἄτρεπτος
ἡ παραΐτησις αὐτῆς, xÁv τις ἀναθεδήχει phe áps-
τὴν, πραττοµένη µόνον εἶναι δοχεῖ, οὐχὶ δὲ xal μὴ
πραττομένη προὐπάρχει. Οὕτω μὲν δη τὸν ἄνθρωπον
ττίμηχεν ὁ θεὸς, xav' εἰχόνα ἑαυτοῦ δηµιουργ/-
σαντος αὐτόν * ἵν ὥσπερ αὐτὸς ἐλευθεριότητι φύσεως
ἀγαθὸς, οὕτω δὴ χαὶ ὁ ἄνθρωπος ἑἐλευθεριότητι προ-

ἔσεως ζηλωτὴς ὑπάρχῃ θεοῦ, οὐχ ἀδυναμίᾳ φύσεως
τοῦ ἁμαρτάνειν ἀπεχόμενος, ἐλευθεριότητι δὲ τὴν
ἀρετὴν τιμῶν.

Tav:a δὲ σηµαίνει μὲν αὐτάρχως, χαὶ τὸ πολλὰς
πολλάχις ἓν ἀνθρώποις εὑρίσκεσθαι πρὸς ἀρετῆν
xoi xaxlav μεταθολὰς, οἷς ἂν µτδέτερον τούτων
παγίως ἑνυπάρχῃ χρονίῳ συνηθείᾳ᾿ ὅσα μὲν γὰρ
φύσεως ἀνάγχῃ δρῶμεν, τούτων µεταθολὴν οὐχ ἐἔπι-
δεχόµεθα" ὅσα δὲ λόγῳ προθέσεως ποιοῦμεν, 53973
ἄλλοτε ἄλλως ἐν ἡμῖν ἔχει πρὸς τὰς ἐγγινωμένας
τῇ προθέσει ῥοπάς. Οὐ τοίνυν φυσιχὸν χαὶ ἀναγκαῖον
ἀνθρώποις τὸ ἁμαρτεϊῖν, ἀλλὰ προαιρξτιχὸν τὸ xa-
κοπραγεῖν. Σημαίνει δὲ xai ὁ πόνος τῖς ἀρετΏς τὸ
προαιρετιχκὸν τῶν χεχτηµένων αὐὑτέν οἷς εἶ τι
xii µμιχρὺν ἁἀμελείας ἐγγίνοιο, κινδυνεύει τὸ
χτῖμα.

El δέ τις κατὰ τοῦ λόγου παράγοι τὸν βουλόμενον
μὲν ἔστιν ὅτε φαύλων ἀπέχεσθαι, φάσκοντά γε μην
ἀδυνάτως ἔχειν µανθανέτω, ὡς χρόνον μὲν xai (27)
ΧχΊτὰ σώμα πάθος o) ῥᾳδίως μετακινεῖσθαι πέφυχεν"
οὕτω δη καὶ τῆς quy. EQ οὐκ ἀγαθὴ, χρόνῳ τα-
Υ:ἶσα, οὐκ εὔχολου ἔχει τῶν iv m γε σντθσ{α

(27) Kacà σώμα xá?-c ..

C eum ad imaginem suam :

justum facere, recte. quidem dicimus; attamea ,
non posse, non ad infirmitatem referimus, sed ad
summarn perfectionem non volendi quod injustuin
est, et ad iimmutabilein declinationem dceterioris :
cum enim sit secundum naturam immutabilis, im-
mutabile est ei nolle quidquam mali facere. Quam-
obrem potest quidem, sed non facit natura immu-
tabili non volendi malum : atque ita non est nequi-
tia apud Deum, non solum quia non exsistit per se,
sed quia nec est in actione. Quia vero hominibus
quodammodo uon est immutabilis recusatio nequi-
tie, etsi quis ad virlulem ascendit; solum videtur
esse nequitia, dum est in actione ; non autem est
ante actionem.Sic hominem Deus honoravit fabricans
ut sicut ipse libertate n2-
ture honus est, sic hoino libertate propositi imiza-
tor Dei esset; non abstinens a peccato, quia det:
natura ipsi potestas, sed libertate propositi virtu-
tein. honorars.

Πωο autem satis abundeque declaraut tot muta-
tiones ad virtutem οἱ vilium, que in hominibus
szepenumero reperiuntur, in quibus neutrum ho-
rum diuturna consuetudine fixe inest. Quicunque
enim necessitate nature facimus, horum muta»
tionem non recipimus, qurcunque vero ratione
propositi et deliberationis facimus, hzc in nobis
variantur, et alias aliter babent ad propensiones
qui in proposito fiunt. Non igitur peccare, natu-
rale est et necessarium hominibus, scd volunta-
rium est maleficium. Declarat autem labor virtutis
voluntarium eorum qui eam arcquisiverunt ; in qui-
bus si paulum negligentie insit, periclitatur pos
sessio virlutis parta.

Si quis vero adversus hoc producat eum, qui
vult quidem quandoque abstinere a pravis, dicit
lamen se non posse; advertat ipse, quod sicut
morbus corporis diuturnus non facile mutatur, sic
animz habitum non bonum tempore fixum non est
facilis ratio depellendi in longinqua consuetudine ;

. jtóétax. Mutatur morbus, cui depulso r.0:bo euccedit sanitas, Tex

11415

nisi majus aliquem bonum subeat, quo antegres- A

«um malum expellatur. Hinc fit, ut szpe aliquis
eum effrenate in turpe quoddam opus impetum fe-
eisset, vel propositum esse adulterari, solo aspe-
clu mariti, metu cupiditatem repressit, aut me-
moria legum in mente revocata. Alius cum delibe-
rasset latrocinari , metu supplicii cupiditatem coer-
cuit. Sic peccata opera sunt affectionum , non
autem ex natura efflorescunt. Hlonoramus autem
omnes et amamus, qui zquitatis participes sumus,
leges qux? maleficos sine ulla excusatione puniunt :
sic communiopinione per opera confirmamus non cogi
lomines natura ad maleficia, sed quia proposito et
deliberatione ea eligunt, supplicio dignos declarari.

ΤΙΤΙ BOSTRENSÍS' EPISCOPI

ti

τὴν ἀποφυγὴν, πλὴν εἰ µή τι μεῖζον ἀγ30ὸν πάθος
ἐπεισελθὸν τὸ προλαθὸν ἐχθάλοι. Αὐτίχα ὀρμήσας
τις πολλάχις ἀσχέτως ἐπὶ φαύλην τινὰ πρᾶξιν, ἢ
τὸν ἄνδρα θεασάµενος τῆς γυναιχὸς μοιχεῦσαι πρ;-
θέµενος, ἀνεστάχη φόδῳ τῶν ἑλέγχων τῆς ἐπιθυμίας
ἡ τῶν νόμων ἀναμνησθείς" ἄλλος, λῃστεῦσαι προὺέ-
ενος, δἑέει τῆς τιμωρίας τὴν ἐπιθυμίαν ἐχόλασεν.
Οὕτω παθῶν ἔργα τὰ ἁμαρτήματα, οὗ «φύσεως
ἑξανθήματα. Τιμῶμεν δὲ πάντες xal ἀγατῶμεν,
οἷς ἐπιειχείας µέτεστι, τοὺς νόμους χολάκοντας
ἁπαραιτήτως τοὺς χαχοπραγοῦντας * οὕτω χοινῇ δόςῃ
διὰ τῶν ἔργων τιθέµεθα, ut βιαζοµένους φύσει xa-
χοπραγεῖν, αἱρουμένους δὲ προθέσει τῆς χολάσεως
ἀξίους ἁποφαίνεσθαι.

Cap. Vl. Cogitationes aliquando bone, gliquando mala. Actio ab electione pendet.

Sed quia Manichzi aliter etiam nituntur con- B

vincere duas naturas contrarias in nobis 6556, quia
aliquando quidem nos cogitamus mala, aliquando
vero bona; advertendum est, quia nataralis co-
gnitio utrorumque in nobis inest, necessario nos
ad cogitationem eorum quz cognoscimus, excitari ,
nullam quidem jacturam aut damnum facientes,
sed potius totum lucrantes, przposito et antelato
quod melius est. Quomodo enim in hominibus mo-
Lis et excitatio ad melius testata esset, nisi utrum-
que naturaliter cogitari posset, justitia scilicet et
injustitia ? Cognitio namque necessaria est ad diju-
dicandum ; cogitatio vero rimatur cognita ; propo-
situm autem , in quam partem vult , propendet : hzec
vero non sunt partes anim: differentes, sed tain-

quam operationes ejus : non tamen inest oculo no- €

stro naturaliter, ut videat aliud si accidat, vel
actiones malas et bonas, ac neutrius causa fuerit ;
mens enim aspectum recipit, visa dijudicat atque
discernit : sic cogitatio necessario instar oculi
movetur ad ea quz fieri possunt , non movens ani-
inam ad ea per vim, sed cognitione naturali liec
attendens. Continuo quidem si volumus, simul
coutraria cogitamus ; siinul tamen contraria facere
noh possumus.

In hunc modum actio quidem electione propositi
decreta est ; cogitatio vero naturalem cognitionem
virtutis et vitii testatur : nisi enim h:ec pracogno-
Sceremus , nec ea cogitlaremus , neque quod melius
est, eligeremus , pr:sgressa omnino electione dete-
rioris, pravis institutis anticipati. Quamobrem ma-
cis est studendum et laborandum hominibus in
educatione filiorum , quam agricolis in incremento
arborum. Interprctari igitur cogitationem nostram
indicium esse duarum naturarum contrariarum,
perinde est ac si quis diceret, esse aspectum mi-
stionem omnium colorum, quia in hec omnia
aciem intendit. Quod igitur necessario accepit ho-
mo ul possel peccare, sic a Deo factus, ut non
aliter posset ex virtute vivere ; id quod Deus cum
esset honus et non invidus, nature insitum esse
voluit* et quod propter ea qui injuste apud ho-

(213) Desideratur τήν. Epir.

Ἐπεὶ δὲ xal ἄλλως οἱ ἐχ τοῦ Μάνεντος TEtpüvzat
δύο φύσεις ἑναντίας ἡμῖν οὔσας ἀπελέγχειν, τῷ ποτὲ
μὲν ἡμᾶς ἐνθυμεῖσθαι φαῦλα, ἄλλοτε δὲ ἁγαθά :
ἐπισημαντέον, ὡς, φυσιχῆς ἐν ἡμῖν οὔσης τῖς γνώ-
σεως ἑχατέρων, ἀναγχαίως ἐπὶ τὴν ἐνθύμησιν, ὧν
γινώσχοµεν, χινούµεθα, ζημιούμενοι μὲν οὐδ' ὁτιοῦν,
χερδαίνοντες δὲ τὸ πᾶν τῇ τοῦ χαλλίονος προτιµ{-
cet. Πῶς γὰρ ἂν ἡ ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀνθρώποις ἐχου-
σιος ἐμαρτυρήθη χίνησις, ph τῆς ἐνθυμήσεως ἔχα-
τέροις φυσιχκῶς ἐπιθαλλούσης, ἁδιχίᾳ τε xal διχαιο-
σύνῃ; 'H μὲν γὰρ γνῶσις ἀναγχαία πρὸς διάχρισ.ν”
ἡ δὲ ἐνθύμησις ψηλαφᾷ τὰ ἐγνωσμένα ἡ δὲ περόθε-
Gt; ἐφ᾽ ὃ βούλεται ῥέπει ' ταῦτα 05 οὐχὶ µέρη quy:
διάφορα, ἀλλ ὡς ἑνέργειαι ταύτης οὕτω μέντοι τῷ
ἡμετέρῳ ὀφθαλμῷ πρόσεστι φυσιχῶς τὸ ὁρᾶν ἄλλο
εἰ τύχοι, ἡ πράξεις χαχάς τε xat ἀγαθὰς, xat οὗδ-
ετέρων αἴτιος ἄν cn: διαδέχεται γὰρ ὁ νοὺς τὶν
ὄψιν, xal διαχρίνει τὰ ὀρώμενα” οὕτω δὴ xa ἡ
ἐνθύμησις ὀφθαλμοῦ δίχην ἀναγχαίως κινεῖτα:
πρὸς τὸ γενέσθαι ἑἐνδεχόμενα, οὗ βιαζομένη πρὸς
αὐτὰ τὴν Φυχῖν, ἀλλὰ γνώσει φυσιχῇ ἐπιθάλλουσα
τούτοις. Αὐτίχα ἅμα μὲν, ἐὰν θέλωµεν, τἀναντία
ἐνθυμούμεθα, ἅμα δὲ τἀναντία πράττειν οὗ δυνά-

μεθα.

Οὕτως ἡ μὲν πρᾶξις ἀφώρισται τῇ αἱρέσει τῆς
προθέσεως, ἡ δὲ ἐνθύμησις τὴν φυσιχὴν vot
ἀρετῖς τε xal χαχίας μαρτυρεῖται’ εἰ yàp μη
ταῦτα προεγινώσχοµεν , οὔτ᾽ ἂν ἐνεθυμίήθημεν, οὖτ'
ἂν τὸ χρεῖττον εἱλόμεθα στερόµενοι τῷ πάντως
προαιρεῖσθαι «b χεῖρον, ἀγωνίαις φαῦλοις προετµ-
µένοι. Διὸ δὴ μᾶλλον ἀνθρώποις σπουδαστέον περὶ
τὴν τῶν παἰδων ἀνατροφὴν 1| γεωργοῖς περὶ (27*) τῶν
φυτῶν αὔξησιν. Τὸ τοίνυν τὴν ἐνθύμησιν ἡμῶν εἰς
τεχµήριον λαμθάνειν δύο φύσεων ἑναντίων, παρα-
πλῆσιον ἂν civ ὥσπερ εἴ τις φαίη τῶν χρωμάτων
ἁπάντων χρᾶσιν εἶναι τὴν ὅγιν, ἐπειδὴ τούτοις ἅτα-
σιν ἐπιθάλλει. "Οτι μὲν οὖν ἀναγχαίως τὸ ἐξεῖναι
ἁμαρτάνειν εἴληφεν ἄνθρωπος, οὕτω γενόμενος, ὡς
οὐχ ἂν ἑτέρως τὸ χατορθοῦν δύνασθαι κτησάμξνος *
ὅπερ θεὸς ἀγαθός τε xaX ἄφθονος ὑπάρχων Ev-f-
θειχε τῇ φύσει" xal ὅτι τέως διά ys τὰ παρὰ &v-

1145 |

ADVERSUS MANICH/EOS* LIB. IJ.

1115

θρώποις ἁδιχήματα οὐδεμία ἀνάγχη ὕλην ἄναρχον A mines fiunt : nullo pacto necesse est putare ma-

xai χαχίαν δοχεῖν ἀντιπαρατάττειν Gedp* οὔτε μὴν
ὅλως xav' οὐσίαν ὑφεστηχέναι νοµίζειν χαχίαν, ἀλλ'
ἐν πράξει τὴν ὑπόστασιν ἔχειν, διὰ τῶν προειρηµέ-
νων ἀποδέδειχται.

Ca». VII. Objectiones

Λοιπὺν (δη περι τε τῆς πανσόφου διοικήσεως τοῦ
Θεοῦ, xaX περὶ τῶν µάτην εἰς χακίαν πρὸς τοῦ Má-
νεντος διαθληθέντων δτµιουργτγµάτων, ῥητέον ὡς δύ-
. Υαμις. Αταξίαν 6t πολλὴν φηφίζεται τῶν χαθ᾽ ἡμᾶς
πραγμάτων, πλούτόν τε xal πενίαν, ὑγείαν τε xal
νόσον, ὡς ἄνισα διαθάλλων ἔτι μὴν χαὶ τὸ πολλά-
χις τὸν μὲν χκαχοῦργον διαφεύγειν τὴν τῶν νόμων
τιµωρίαν, τὸν δ' ἀναίτιον τιµωρεῖσθαι, xaX τοὺς
φαύλους ἔστιν ὅτε τῆς χατὰ τῶν ἄλλων ἀρχῆς ἔπι-
θαΐνειν. Ῥητέον (28) τοίνυν, ὅτι παρῆχτα: (20) πρὸς
τοῦ δημιυργήσαντος ἄνθρωπος εἰς τὸν βίον, ἔμπο-
ρευόµενος ἕτερον οὐδὲν f) µόνην εὐσέθειάν τε χαὶ
ἀρετήν. Ταῦτα γὰρ χτησάµενος μὲν, χαλῶς ἂν δ.-
αν /ξηται τόνξε τὸν βίον ' ἁμελήσας δὲ τούτων, χαλε-
πῶς ἂν διαθαπτισθείη πλανώμενος. Τροφὴν δὲ σώ-
µατος χαὶ ἑνδυμάτων περιθολὴν, xat τὴν ἄλλην σχέπην
δέδωχεν ὁ θεὸς αὐτῷ οὐχ ὡς (29) προηγούμενα δρα,
ἀλλ᾽ ὡς ἀναγχαῖα πρὸς τὴν ἐνταῦθα τοῦ εἶναι σύστα-

σιν" ἵνα μετὰ σώματος ὑπάρχων τὸ μὲν ζῇν διὰ τού-

των ἔχη, τὸ δὲ πονεῖν xal χτᾶσθαι τὰ ῥηθέντα
ἀόχνως µετίῃ.

Φφῶς δὲ περιεποίησε σωματιχὸν, xal κατάλληλον
αὐτοῦ τῇ φύσει, xai ἀέρα πρὸς ἀναπνοὴν, καὶ ὕδωρ,

teriam principio carentem et nequitiam resistere
Deo ; neé existimare penitus secundum substantiam
per se exstitisse nequitiam , sed in actione consi.
Stere , superius demonstratum et conclusum est.
eirca. Providentiam.,

Deinceps de sapientissima Dei gubernatione , el
de iis qua inaniter et temerarie a Manichzo in
criminibus ad asserendam nequitiam objecta sunt,
pro viribus dicendum est. Multam perturbationeni
ordinis in nostris rebus accusat. Divitias et pau-
pertatem , sanitatem et invaletudinem, tauquam sit
in eis inzqualitas, criminatur. Item illud , szpe
maleficum supplicium legum effugere, innocentem
vero puniri , quandoque etiam improbos imperium
in alios invadere. Dicendum igitur est, productum
esse hominem ab auctore suo in hanc vitam, ut
nullum aliud negotium ageret, quam ut solam
pietatem οἱ virtutem, compararet. Hiec enim si
acquisivisset, recte hanc vitam tranaret. His vero
neglectis, periculose demergeretur deceptus. Ali-
mentum autem corporis , et vestitum, et. reliquum
tegumentum dedit Deus ipsi non tanquam dona
precipua, sed tanquam necessaria ad vitam hic
tuendam ; ut dum corpus habet, tum horum prze-
sidio vivat, tum impigre laborem suscipiat, et
qua dicta sunt, paret

Lumen autem ascivit ei corporeum naturz ejus
conveniens , tum aerem 'ad ducendum spiritum , e

χαὶ τὰ ἄλλα δη ὅσα ἀναγχαῖα ' ταῦτα γὰρ χοινὰ μὲν C aquam et quzcunque alia necessaria : hac enim

φυσιχὼς ἅπασιν ἀνθρώποις ὑπάρχει παρὰ θεοῦ '
καὶ οὐχ ἄν τις φαίη, ὡς τῷ πένητι ἕλαττον τοῦ φω-
τὸς µέτεστι ἢἡ τῖς τῶν ὑδάτων χορηγίας, οὔτε μὴν
ττς πρὸς τὸ (Tv φυσικωτάτης ἀναπνοῆς' χαὶ ἀναγ-
xaiay δὲ την τροφὴν, εἰ xal μὴ ἄνευ ἱδρῶτος ποοί-
ζξται, ἁλλ᾽ ὅμως χοινὸς τοῖς πᾶσι τῆς πρὸς τὸ
ἀναγχαίως ζην χορηγίας 6 τρόπος. Χρυσός τε xal
ἄργνρος, χαὶ λίθοι τίµιοι, παρ᾽ αὐτοῦ xol ταῦτα τοῖς
χεχτηµένοις ὑπάρχει ' οὗ phy πλέον τι συμθάλλοιτ
ἂν πρὸς τὶν προειρηµένην ἐμπορίαν, εἰ ph xal
μᾶλλον ἐμποδίσειεν ἄν. "Op, δὲ οὔτε πενίᾳ ἀν-
έριχτος dj προτεθεῖσα παρὰ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις
πορεία, οὔτε πλούτῳ μᾶλλον ῥᾳδία' ἁλλ' ἀμφοτέρως
ἕνεστι τοῖς Ys σπουδαιοτάτοις τὴν προχειµένην τε-
μεῖν ὁδόν * πενία μὲν γὰρ διὰ χαρτερίας xat ἔλευθε-
ριότητος, πλοῦτος δὲ διὰ μετριοφροσύνης xal τοῦ
προτιμᾷν τῶν δοθέντων τὸν δεδωχότα, κατορθώσειεν
ἂν τὸ σπουδαζόµενον, ὡς µήτε τὸν πτωχεύοντα δυσ-
χερξείας ἄνευ xoi πόνων ἐπιδάλλειν τῷ χατορθώ-
ματι δεῖσθᾳι δὲ προσεχείας, εἰ xal τις αὐτῷ πρὀσ-
εστιν ἀφροντιστία, «ob; τὸ μὴ τῆς πτωχείας χάριν
ἀνελεύθερόν τι μὲν δρᾶσαι, ἀγαναχτήσαντα δὲ πρὸς
ταύτην διελέγξαι την οἰχείαν πρόθεσιν, ὡς μᾶλλον
ἂν θεοῦ τιµφη τὰ πρὸς αὐτοῦ διδόµενα” μήτε τὸν
περιουσίαν πλείστην χεκτηµένον ὠνίου τρόπον ἑαυτῷ
δύνασθαι εὐσέθειάν τε xal ἀρετὴν πορίσασθαι, ἀλλὰ

. (28) ᾿Ῥητέο». x. τ. X. Vide iufra in. Supplementis
*d lios Titi Dostrensis libros, ubi 8 If ex Paralle-

iis Damascenieis descriptus exhibetur hic locus.
(29) Παρῆκται. Parall. 1. c., παρήχθη. Mox ibid.

auctore Deo communia sunt naturaliter cam om-
nibus hominibus ; nec ullus dicere possit minus
.uminis impartiri pauperi , neque minus aqua sup-
peditari, neque minus aeris ad respirationem qua:
est ad vivendum maxime naturalis, et alimentum
necessarium , tametsi non sine sudore suppeditat.
Aurum autem et argentum et lapides preltiosos qui
habent , ab ipso accipiunt. Non tamen plus conferre
possint ad facultatem , quam superius diximus, pisi
mayis etiam impedire. Tamen neque profectio ho-
minibus a Deo proposita, pauperlate impeditur,
neque divitiis facilior eflicitur. Sed utraque condi-
tione studiosis et maxime industriis ac gnavis licet
constitutam viam οἱ destinatam conficere : pauper-

D ias enim per tolerantiam et libertatem, opulentia

vero per modestiam et culum honoremque auctoris
bonorum quem anteponit bonis ipsis, perficere po-
test. quod studet et laborat ; ut neque pauper sine
difficultate et laboribus assequatur virtutem ; sed
egeal studio et accuratione, si qua in ipso inest
incuria, ne propter paupertatem aliquid illiberale
faciat , et dum iniquo animo fert paup?rtatem , ani-
mum suum ac voluntatem patefaciat ; ut qui magis
quam Deum , honoret ea qux a Deo dantur : neque
qui divitiis affluit, possit sibi instar rei venalis,
pietatem et virtutem comparare ; quin potius plus
διανἠξαιτο.

(29) Οὐχ ὡς. Haec addidimus, οἱ sententia por
stulante, et versione ita cxhibente. EpiT.

4171

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1118

in bac re sudandum ei sit : magis enim hic, ut par A πλείονος ἱδρῶτος πρὸς τοῦτο δεῖσθαι" χειµάζεσθαι

est, fluctuat, et tanquam tempestate jactatur
niens , cura et sollicitudine in bona externa , et in
animam partita : et nisi existimet esse opes omnino
πάρεργον, Épyov vero solum amicitiain cum Deo,
deumergetur in anientiam integram ; non intelligens
se, primo et solo bono relicto, servire mortuis di-
vitiis, quas cum reliquerit aliis, ipse abibit.

γὰρ μᾶλλον τὸν τοιοῦτον elxbc την διάνοιαν, τῇ pos
τίδι µεριζόμενον πρός τε τὰ ἑχτὺς πρός τε τὰ περὶ
τὴν duyfyv* ὡς, εἰ μὴ πάρεργον εἶναι παντελῶς
τὸν. πλοῦτον οἰηθείη, ἔργον δὲ µόνον «hv «pk
θεὸν φιλίαν, βαπτισθήσεται πρὺς ἄνοιαν παντελη,
μὴ συνιεὶς, ὡς, τὸ πρῶτον xa µόνον ὁγαθὺν
ἑάσας, δουλεύει νεχρῷ πλούτῳ, ὃν ἀπολιπὼν ἄλλοις
οἰχήσεται.

Car. Vlll. Pauperis et divitis discrimen. 1mprobus quare dives. '

Ex zquo igitur vacat periculo via virtutis ; ne-
que diviti, neque pauperi impedita. Inter se autem
dives εἰ pauper solum dilferunt externarum reruin
accessione, qux: nihilo plus valet ad id quod pro-
positum est, adipiscendum : atque hoc quidem ne-
cessario divina sapientia disposuit. Quando enim
pauper exercetur ad tolerantiam capiendam, videns
apud alium opulentiam ; animus etiam divitis ex-
ploratur tenuitate pauperis; inutiles enim sunt
opes, si non adsit paupertas : cui enim benigne fa-
ciet opulentus ? et paupertas non est spectata et pro-
bata, nisi adversante opulentia. Denique neque di-
vitem esse beatum est, neque pauperem esse mi-
serum : quandoquidem solus ille cui accedit firma
animz secundum virtutem felicitas, sive dives sive
pauper sit, compos ejus est cujus causa a» Deo fa-
ctus est homo : ut jain opus sit a Deo accipere, ut
$iL; a se vero accipere, ul bonus sit, adjuvante
Deo : vult enim Deus, ut homo cum sit ratio-
nis particeps, babeat aliquid a se ad gloriosam
fiduciam.

Quocirca non admirabimur, neque beatum prz-
dicahimus virum divitem maleflcia conimittentem:
neque siupebimus contra Dei providentiam, quod,
qui talis est, divitiis affluat. Quid enim amplius ha-
bet vit improbus dives? Quid vero non minus la-
bet ? vigiliae enim et pericula propter pecunias ; do-
lores vero de consumptis majores, quam voluptates
de acquisitis : non enim tam delectat quod adest,
quam cruciat quod abest, et seniper cupiditas di-
vitiis; augetur : ità ut sine intermissione cogitatio
habitet cutn affectione effrenata, corpus vero sepe-
numero cogitatione contabescat. Demum quz vide-

Ἀχίνδυνος μὲν οὖν ἐπίσης οὔτε πλουσίῳ οὔτε πὲ-
νητι τῆς ἀρετῆς ἡ πορεία, o0 μὲν οὐδ' ἀνέφιχτος
οὐδενὶ τούτοιν΄ ἀλλήλων δὲ διαφέρουσι µόνην τῇ τῶν

Β ἔξωθεν περιθολῇ, μηδὲν ἐχούσῃ πλέον ποὺς τὸ προ-

κείµενον » ἀναγχκαίως xaX τοῦτο τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας
διαθείσης. "0 τε γὰρ πένης διαγυµνάξεται πρὺς χαρ-
τερίαν, πλοῦτον παρ) ἅλλῳ βλέπων, xal ὁ πλούσιος
δοχιµάζεται τὴν γνώµην τῇ τοῦ πτωχεύοντος ἑντε-
λείᾳ πλούτος μὲν γὰρ pi παραχειµένης «στωχείας
ἄχρηστος ' τίνα γὰρ εὐποιῆσει; χαὶ πενία ἁξόχιμος
μὴ ἀντικειμένου πλούτου. "Ὅλως δὲ οὔτε τὸ πλουτεῖν
µαχάριον, οὔτε τὸ πένεσθαι ἐλεεινόν ^ ἐπειδὴ ve μόνος
ἐχεῖνος µαχάριος, ᾧ πρὀσεστιν fj βέδαιος τῆς draysc
xav ἀρετὴν εὐπραγία, χᾶντε πλούσιος, χᾶντε πέντς
ὑπάρχῃ ὁ τοιοῦτος, jg ἕνεχεν πρὸς Θεοῦ ἄνθρωπος
γεγένηται ΄ ὡς δέον παρὰ μὲν θεοῦ τὸ εἶναι λαθεῖν,
παρ' ἑαυτοῦ δὲ τὸ ἀγαθὸν προσγενέσθαι λαδεῖν, συν-
εργοῦντος Θεοῦ ’ βούλεται γὰρ θεὸς χαὶ παρ) assi
τὸν ἄνθρωπον ἔχειν ἄν τι, λογιχὸν ὄντα τρὸς ἔνδοξον
παῤῥησίαν.

Ὥστε οὐ θαυμάσομεν οὐδὲ μαχαριοῦμεν ἄνδρα
πλούσιον χαχοπραγοῦντα ' οὐδὲ διαπορῄσομεν , ὅτι
πλουτεῖ τοιοῦτος (uy πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν. Τί
γὰρ ὑπάρχει πλέον ἀνδρὶ πονηρῷ πλουτοῦντι; Τί
οὐχ ἕἔλαττον αὐτῷ πρόσεστιν; ἀγρυπνίαι μὲν xal xlv-
δυνοι διὰ τὰ χρήματα, λύπαι δὲ τῶν ἀναλισχομένων
µείνους Ππερ ἡδοναὶ τῶν ποριζοµένων , οὐ γὰρ οὕτω
τὸ mapbyv εὐφραίνει, ὡς τὸ ἀπὸν λυπεῖ: xal ἀεὶ τὰ
τῆς ἐπιθυμίας συναύξεται τῷ πλούτῳ, ὡς τὸν λοχι-
σμὸν ἁδιαλείπτως συνοικεῖν ἀσχέτῳ πάθει, τὸ Oi
σῶμα πολλάχις συγχατατἑχεσθαι τῷ λογ.σμῷ΄ τὸ 05
δοχοῦν πλεονεχτηµα τοῦ περιουσίαν χεχτημένου χαλε-

tur prastantior conditio affluentiam opum possi- p) πώτερον τυγχάνει f] µειονέχτηµα *. τρυφῶν (20) γὰρ

dentis, difficilior et molestior est quam conditio
egentis : ille enim deliciis et mollitia cubilis utens,
quandoque in varios morbos incidit, cum pauper
siccitate victus necessarii valetudinem corpori
ascivit. At quis dicat non esse corpus excellentius
et magis honoratum quam bona externa? Quod si
habitudo corporis valentior in iis perseverat qui
necessariis moderate utuntur; iis vero qui se ad
immoderatas delicias dimittunt, simul robur et
firmitas corporis relaxatur; anuon liquet hac parte
εἰ hac ratione inferiores esse divitias paupertate?

xai εὐνῆς ἁπαλότητι χρώμενος, εἰς ἀῤῥωστίας Eotti
ὅτε ποιχἰλας ἐμπίπτει' τοῦ δὲ πένητος τῇ ξτρότητι ης
ἀναγχαίας διαίτης τὸ ὑγιαῖνον τῷ σώματι ποριςό-
µενον. Καΐτοι τίς ἂν φαίη, ὡς οὐχὶ τὸ σῶμα τῶν
ἐχτὸς προτιµότερον; El δὲ τοῖς τὰ ἀναγχαῖα µετρίοις
ἑῤῥωμενεστέρα τοῦ αώματος Efi διαµένει, τοῖς ὃ
πρὸς ἅμετρον τρυφὴν κχεχαλασμένοις, συγχατάγε-
ται καὶ τοῦ σώματος ὁ τόνος πῶς οὐκ ἔνδγλον, ὡς
χατὰ τοῦτο xal ἔλαττον τῆς πενίας ὁ πλοῦτος; πλὺν
εἰ µή τις εὑρεθείη καὶ τῶν ἀναγχαίων τεροσδεῆς,
ὅπερ οὐδέποτε τῷ κατ ἀρετὴν σπουδαίῳ συµθαίι.

praferquam si quis reperiatur qui egeat necessariis; quod quidem nunquam studioso virtutis accidit?

Nunquid voluptas ciborum sumptuosorum per-
(30) Forte τρυφαῖς. Epir.

"Apa bh τῶν πολυτελῶν ἐδεσμάτων ἡ foovt, συν”

1149

ADVERSUS MANICILEOS LIB. ΙΙ.

διαμένει tf] αἰσθήσει τῶν ἀεὶ χεχρηµένων, 3, δὴ λίαν A manet cum sensu eorum qui semper usi sunt eis,

εὐτελίξεται τῇ χρονία συνηθείᾳ; ὡς μτδὲν ἔχειν τοὺς
τοιούτους πλέον, ὅπερ εἰς τρυφὲν προσαγάγωνται ᾿ ἀεὶ
γὰρ τὸ σύντθες εὐχαταφρόνητον. To δὲ πένητι τὸ
μὲν εὐτελὲς δ.ὰ τὴν ὑγείαν Έδιστον, τὸ δὲ πολυτελὲς,
& mots γένοιτο, ξένον xaX χαινότατον εἰς ἀνειμένην
ἁπόλαυσιν ' ὥστε χατὰ τοῦτο τοῖς ὀρθοῖς λογισμοῖς ὁ
χρώμενος εὗροι ἂν πλέον ἔχοντα τοῦ πλουσίου τὸν
πένητα. Νόσος δὲ xai ὑγεία παραπλησίως ἀναγχαῖα *
fj τε γὰρ ὑγεία πρὸς ἁδιχίαν τοῦ ἔργου τῆς ἀρετῆς,
fj τε νόσος ἔστιν ὅτε πρὸς ἀνατροπὴν ἁμαρτίας ' βοη-
θεῖται γὰρ πολλάχις ὁ λογισμὸς τοῖς ἔξωθεν χύμασιν.
Άλλως τε τῶν ἁῤῥωσττμάτων ἡ πεῖρα τῆς τοῦ ὑγιαί-
νειν εὐεργεσίας ἀναμιμνήσχει πρὸς εὐλάδειαν. "Hv
ὁ ἂν χαὶ λίαν εὐκαταφρόνητος, εἰ xa0' ἑαυτὴν χαθ-
όλου διέµενε, τῷ μηδὲν ἑνδέχεσοθαι παρεμ.τοδίζειν
αὐτὴν.

Car. IX. Justus egrotans.

ΕΙ δ' 6 μὲν ἐπιειχῆς νοσοίη, ὑγιαίνοι δὲ 6 θρασύς "
ὁ piv. χατέχετα:, τῷ χύματι βοηθούμενος, tp»; τὸ
ἄμεμπτον τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς 6 δὲ παραδέδοται τῷ
πλημμελεῖν ὡς ἀπεγνωσμένος. El δ' αὖθις ὁ θρασὺς
καὶ λίαν ἀσεθὴς περιπίπτοι, ὁ δὲ ἐπιειχῆὴς ὑγιαίνοι ’
ὁ μὲν οὐχ ἵνα βοηθηθῇ πρὸς αἴσθησιν χολάζεται, ἀλλ᾽
ἵνα χρησιμεύση τοῖς ὁρῶσι πρὸς ὑπόδειγμα" ὁ δὲ,
ὡς δίχα ὃξσμῶν ἡμέρως ἀναστρέφειν δυνάµενος, ἄνο-
σος διαμένει ' εἰ xal ὅλως ἑχάτερα πανταχοὺ χρἠ-

an valde vilis efficitur diuturuo usu? ut jam nihilo
plus habeant isti in eo, quod ad delicias et volupta.
tem adhibent : semper enim quod consuetum cst,
facile contemnitur. Pauperi autem quod tenue et
vile est, propter sanitatem suavissimum est : el
quando vero sit ei, quod sumptuosum est, peregri-
num et novum ducit ad fruendam relaxationem :
ut hac ratione, qui recte cogitet, pauperem repe-
riat prestare diviti. Morbus autem et boua τὰ»
letudo 3 que necessaria sunt. Sanitas enim vale
interdum ad injustitiam et offensionem virtutis,
morbus item aliquando ad evertendum et refutan-
dum peccatum valet : juvatur enim saepenumero
ratio externis fluctibus. Interdum experientia inva-
letudinis de beneficio bonz valetudinis admonet ad
declinandum malelicium. Esset autem despecta sa-
nitas, si universe per se permaneret, nihilque quod
eam impediret, posset. contingere.

Malefici cur non puniantur.

Si autem ille quidem justus swgrotet, hic vere
audax bene valeat; ille quidem cohibetur unda
adjutus, ut vita ejus querela et reprehensione ca-
reat ; hic vero tanquam desperatus traditus est
peccatis. Si rursus audax et valde impius morbo
conflictetur, justus vero firma valetudine sit; pu-
nitur ille quidem sensu supplicii, non ut juvetur,
sed ut alios exemplo juvet ; bic vero, tanquam qui
solutis vinculis mansuete versari polest, siue egro-

σιµα, xai ἅθλιος 6 τὴν Πρόνοιαν ἐντεῦθεν ἀρνούμενος C tatione perseverat. Quamvis utraque-prorsus ubi-

ἢ διαφάλλων' µόνη γὰρ ὀλέθριος ἐχείνη νόσος, ἡ τὴν
ξιάθεσιν τῆς duy Ti; πρὸς ἀποτροπὴν ἀρετίές χαχοῦσα.
Οἷς οὖν ὁ λογισμὸς ἀθῶος διαµένοι, εἶτ᾽ οὖν καὶ ὑγιαί-
voi τὸ σῶμα, αἰσθήσονται ἑχατέρου τὸ χρήσιµον ’ εν
(3p μὴ πάντως χολάζοι τὸν χαχοπραγοῦντα νόσος,
ἐπειδὴ xai τοὺς νόµους ἔστιν ὅτε διαφεύγουσι χα-
xo9pyot* ἄρ' οὖν οὐκ ἂν sin διὰ τοῦτο χώλυµα τῆς
χαχουργίας ὁ νόμος, ἐπειδὴ μὴ διὰ πάντων Άρόεισι
τῶν ὑποχειμένων; f) τὸ θαῦμα τῆς τοῦ toU σοφίας
ἐντεῦθεν ὡς πανταχόθεν ἀναδείχνυται; El μὲν γὰρ
πάντως δηλον ἣν, ὡς οὐδαμῶς ἑνδέχεται διαφεύγειν
τῶν νόμων *hv χόλασιν τὸν ὃ τι δῄποτε τῶν ἁπ-
ηγορευµένων διαπραττόµενον , χίθδηλον ἂν χαὶ λίαν
ἁδόχιμον ἣν τὸ ἄπρακτον τῆς ἁμαρτίας' πάντες Υὰρ
ἂν δέει τῆς τιμωρίας, οὐχὶ µίσει τῆς χαχουργίας,
ἀπείχοντο. Xph δὲ τὸν σπουδαῖον μισεῖν τὸ ποιῆσαι
μᾶλλον 1) παθεῖν, x3v μὴ διχαίως συµθαίνοι,

que utilia sint; et miser, qui Providentiam hinc
negat aut accusat : ille enim morbus solus morti-
fer est, qui animam ad evertendam virtutem male
allicit. In quibus igiturratio salvaet incolumis per-
severat, sive egro corpore sive sano sint, utrius-
que utilitatem sentient : etsi enim non omnino mor.
bus maleticum puniat, siquidem leges etinm inter-
dum malefici effugiunt; απ propterea desinet lex
esse impedimentum inaleflcis, quia non per oinnes
legi subjectos procedit? An adiniratio sapientia Del
hinc etiam sicut. undique declaratur? 8i enlm po-.'
nitus constaret, nullo pacto posse hominem effu-
gere supplicium legum, qui quodcunque lege. veti-
tum est admitteret ; abstinere peccato, non esse

D spectatum ac probatum, sed adulterinum et incer-

tum : omnes enim metu supplicii, non odio male-
ficii abstiuerent, Oportet autem honestum et pro-

bum magis odisse maleficium facere, quam maleficii poenas dare, quainvis injuste.

Ἐντεῦθεν διαφεύγουσι τοὺς νόμους τῶν χαχηὀργων
οἱ τολείους, ἑπειδή Ye χόλασις οὐχ αὖτη τῶν ἆμαρτα-
νόντων ἐστὶ», οἵησις δὲ µόνον τιμωρίας θάνατος γὰρ
ὁ χατὰ φύσιν xal δίχα χολάσεως ἂν ἐπέλθοι. Ὥστε
ἄλλη μὲν ἔστι τοῖς παρανομοῦσιν fj ἄφωχτος τιμωρία’
διαφεύγουσι δὲ τῖν ἐφ᾽ ἡμῶν οἱ πλείους, fva τὸ ἑνδε-
Ἱόμενην τοῦ λαθεῖν ῥάσανος Υένηται τοῦ ἀνθρωπίνου
λργισμο». xal καθόλου ἐπί τε χλέπτοντος xai Jaubo-
μένου, καὶ τὰ µείζω τῶν 2x δρᾶν ἱπ'γειρ)ύ των
τὸ ῥηθὲν παρεχτείνετα!.

Hinc fll ut major pars maleficorum leges cffu.
giat, quoniam uon est hoc. supplicium delinquen-
tium, sed opinio tantum vindicationis : mors eniti
naturalis sine supplicio etiam advenlet. Quare alia
est ultio εἰ supplicium delinquentium, cujus effu-
gium reperire non. possunt : evadunt autein. plures
ex nostra vindicta, ut. posse latere tormentum et
cruciatus humane cogitationis. efficiatur. E£& uni.
verse quod dictum est, ad furantem et mentieniem
et graviora nialiflcia committentes porrigitur,

1151

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1152

Sed dicet aliquis, magis torqueretur conscientia A Φαίη δ ἄν τις, ὡς πλέον ἂν ἐθασανίσθη τῶν àv-

hominum, si nullus maleficus deprehensus puniretur:
contra vero evenit ut plane sit lhortatio quzdam ad
maleficium faciendum, quosdam maleficos aliquando
non comprehendi a legibus : unde utrumque neces-
sarium est, et incidere maleficum in leges, ac
comprehendi ad exemplum vitandi maleficii ; et ef-
fugere tormentum et cruciatum cogitationis. Πο:
mini enim ad eligendum virtutem et vitium libero,
Sic facto α Deo, foris accedit, ut quodam modo
mens ejus adjuvetur, οἱ quasi fulciatur timore et
vacatione timoris, hortationibus οἱ dehortationi-
bus, morbo et sanitate, paopertate et opibus ; de-
nique omnia quz contraria inter se videntur, con-
sone ac convenienter in unum tendunt et.spectant,
ut humanam mentem exerceant, et nemo se dedat
somno ; quin potius hinc οἱ illinc pulsus et exci-
talus, vigilet ad officium pietatis οἱ virtutis obeun-
dum. Si vero accidat, ut aliquis puniatur non s$0-
lum innocens, sed vir admirabilis, et ab eo poene
virtutis repetantur, quid nocueril sustinenti ? Ar-
guit quidem hoc eos qui faciunt, non eum qui sus-
tinet, licet usque ad mortem iniquum supplicium
progrediatur. Qui talis est, anticipatione mortis,
qui pertinent ad vitam futuram, meditatus est :
cui enim nihil suave est eorum, quai multis jucunda
sunt, nec acerbum, annon est hic ante morteri
huic vitzte mortuus? Qui hic ea quie. existimantur
insidis facte, loco beneficii et grati: ducit, qua
exspectat post hanc vitam majora bona consequi,
quam ea quz relinquere videtur, ad qua abinimi-

θρώπων ἡ πρόθεσις, el μηδεὶς xaxoüpyoc EAzYXOgsvo;
ἐτιμωρεῖτο" γέγονε δὲ τοὐναντίου ἄντιχρυς T. pos pot
τοῦ χαχκοπραχεϊῖν τὸ uh χαταλαμθάνεσθαί ποτε πρὺς
τῶν νόμων ἑνίοις τῶν µετιόντων τὰ xaxá* ὅθεν ἐχά-
τερον ἀναγχαῖον, χαὶ τὸ παρεμπίπτειν τὸν χαχοῦργον
εἰς ἀνατρωπῆς ὑπόδειγμα, xal διαφεύγξιν βάσανον
λογισμοῦ, Ἐλενυθέρῳ γὰρ τῷ ἀνθρώπῳ πρὸς αἴρεσιν
ἀρετῆς xal χαχίας, οὕτω πρὸς θεοῦ γενομένῳ, ἔξω-
Δεν πρεὐπάρχει ' xai τὸ βοηθεῖσθαι xaY ἐρείδεσθαι
τρόπον τινὰ τὴν διάνοιαν, οἷον διὰ φόδου xaX ἀφηδίας,
τροτροπῶν τε xal ἀποτροπῶν, νόσου t£ xal ὑγείας,
πενίας τε xal πλούτου, xal πάντα τὰ ἀντιχεῖσθαι
ἀλλήλοις δοχοῦντα, συμφώνως πρὸς Ev τείνει, ὡς ἂν
τὸν ἀνθρώπινον νοῦν διαγυμνάζοι μηδὲν ἁποχαθεῦ-

D δειν, ἐντεῦθεν δὲ χἀχεῖθεν χαταχρουόµενον, διεγρη-

γορέναι πρὸς τὸ ἔργον τῆς εὐσεθείας xaX τῆς ἀρετῆς.
Ei δὲ καὶ χολάζεσθαί τινα συµθαίνοι, οὐχ ἀναίτιον
µόνον, ἀλλὰ καὶ θαυμάσιον ἄνδρα, χαὶ δίχην ἀρετῆς
ἀπαιτεῖσθαι τοῦτον, τί ἂν βλάθος Τροσαγάγοι τῷ zá-
σχοντι; διελέγχει μὲν γὰρ τοὺς ποιοῦντας. οὗ βλάττε:
ὃξ τὸν ὑπομένοντα, xàv ἕως θανάτου φέρηται τὰ τῖς
ἀλόγου τιμωρίας. Φθάσας γὰρ Ove τοιοῦτος, νεκρύ-
τητι τὰ πρὸς τὸν Bio» µεμµελέτηχεν ' ᾧ γὰρ unà
μὲν ἡδὺ τῶν τοῖς πολλοῖς, f| ἀπδὲς, πῶς οὐχὶ νεχρὸ;
τοῦ βίου xaX πρὸ θανάτου ὄγε τοιοῦτος χαθέστηχεν;
εἰς χάριν τήν γε νοµμιζοµένην ἐπιθουλῆν δξχόμενος,
ᾗ μετὰ τὸν παρόντα βίον προσδοχᾷ µείζοσιν ἀγαθοῖς
ἐντεύξεσθαι, ὧν ἀπολιπεῖν δοχεῖ, ἑἐφ ἃ πρὸς τῶν
ἑχθρῶν ταχέως παραπεµπόµενος, ὡς εὐεργέτας τοὺς
ἐπιθουλεύοντας ἔχει.

cis suis cito dimissus, tanquam heneficos ducit eos qui ei insidiati sunt. .

Ca». X. Pone sunt argumenta virtutis, Manetis blasphemiam in Dei providentiam.

Alia etiam ratione apud homines necessarium est
permitti a Deo tormenta et cruciatus, ut magis
spectata ac probata sit libera virtutis susceptio, si
neque riortem oppetere reformidet. Jam cum im-
probos et avaritize deditos viderimus aliquando im-
perium tenere, et ad magistratus eligi ; scire opor-
tet permitti hoc providentia ac gubernatione Dei :
cum enim qui sunt sub imperio peccatis abundant,
justum supplicium est iniquitas eorum qui imperio
presunt, qui ulciscuntur qua faciunt, et puniunt
qua committunt : ut maxime pateat non contin-
gere ut. peccatum impunitum sit. Rectus quidem
videri potest judex, quia ne quid mali comraittat ,
eos qui committunt. punit. Sin autem is qui judi-
cat incipit ea admittere qux in aliis vindicat, οἱ
punit, et quidem impensius, ut suadeat, se nihil
inali agere; plane apparet jus firmum et valde hor-
ribile esse incidere in hujusmodi magistratus ad
sustinendas poenas propter improbitatem morum.
Feruntur autem in Scripturis hujusmodi seutentiz
divinze manifestze contra eos qui delinquunt.

Manichzus tamen amentissimus, ut dogma ne-
quitiz ingenite et blasphemix in Deum apud eum
ürmnm csset, mullam partem gubernationis Dei

Καὶ ἄλλως £v ἀνθρῶποις ἀναγχαία τῆς βασάνου
1 παρὰ τοῦ Θεοῦ συγχώρησις, ὡς ἂν δοχιµωτέρα
τυγχάνοι ἡ αἴρεσις τῆς ἀρετῆς, εἰ μηδὲ θάνατον εὖ-
λαθοῖτο. Πονηροὺς δὲ χαὶ πλεονεχτιχοὺς ὅταν ἴδωμεν
ἔστιν ὅτε χρατοῦντας, xal τὰς ἀρχὰς πιστευοµένους᾽
ἱστέον, ὅτι συγχώρησίς ἐστι xaX τοῦτο τῆς οἰχονομίας
τοῦ Θεοῦ * ἐπειδὰν γὰρ τὰ τῖς ἁμαρτίας πλεονάξι
τῶν ἀρχομένων, Χόλασις ἂν γένοιτο διχαία τῶν ἄρ-
χόντων 1| ἁἀδιχία, τιμωρουμένων ἃ πράττουσι, xal
χολαξόντων ἃ ποιοῦσιν ὡς ἂν Ὑένοιτο μάλιστα
δῆλον, ὅτι παρανομία ἀτιμώρητος οὐχ en. Ὀρθύτης
μὲν διχαστοὺ δόξειεν ἄν. ἐπειδὴ τι μὴ πράττει χα-
x^v, τοὺς ποιοῦντας χολάςειν. El 0 αὐτοὺς ὁ Otxázuv,
τῶν γετοιούτων ἀπαρχόμενος, τοὺς τὰ αὐτὰ µετιόντας
χολάςει, xai μάλιστα δαφιλέστερον, ὡς ἂν πείθοι
μηδὲν αὐτὸς φαύλον διαπράττεσθαι " ἄντιχρυς xpa-
τοὺν xaX λίαν φοθερὸν ἀναφαίνεται τὸ δίχαιον p;
τὸ δίχην ὑπομένειν τοὺς διὰ σχαιότητα τρόπων τοιρύ-
τοις ἄρχουσι δικαίως περιπίπτοντας' ἀποράτεις vip
xaX τοιαῦτα" σαφεῖς παρὰ θεοῦ χατὰ τῶν ἁμαρτα-
νόντων ἓν Γραφαῖς ταῖς ἁγίαις Υεγένηνται.

'O μέντοι χαλεπώτατα Μανεὶς, ἵνα παρ αὐτῷ
χρατήσῃ τὸ δόγμα τῆς ἀγεννήτου χαχίας καὶ τῖς
κατὰ θεοῦ ῥλασρημίας, οὐδὲν ἁσυκοφάντητον xa-d-

1155

ADYERSUS MANICII/EOS LIB. Il.

1154

λέλοιπε τῆς τοῦ θεοῦ Dtotxiszo;. Πολλάχις δὲ ἔστιν A pratermisit, quin eam culumniaretur. Videmus

ἰδεῖν xa διχαίους ἡμαρτηχότας ὑπὸ ἀσεθεῖς Υενοµέ-
νους’ ὥσπερ εὐγενῆ παῖδα πατρὶ μὴ πειθόµενον, διά
ξένου τυπτόµενον, ἵνα μετὰ τῆς ἀλγτδόνος τῶν πλη-
γῶν, χαὶ à ἀτιμία τοῦ δ.αχονουµένου µεταθάλῃ τὸν
πλημμελοῦντα" ἓνγάρτι xal µόνον, ἔφαμεν, xal ἀληθές
ἔστιν, ὡς ὁ πρὸς θεοῦ γενόμενος ἄνθρωπος ἀπαιτεῖται
χατὰ τὸν βίον τὸ συνέσει λογισμοῦ χατορθῶσαι τὸ χατὰ
μηδὲν ἁδιχεῖν την ἀρετήν' ᾧ δή τις προσέχων xax µόνῳ
(30*), [μµακαριώτατος ἂν γένοιτο, x3v] μηδὲν ἑτερόντι
χατὰ τὸν βίον ἔχῃ. Τοῦτοτοίνυν εἰδι᾽ ὅλου τοῦ περὶ Προ-
νοίας λόγου μνημονεύοιτο, οὐδεν ἂν ὑποπτεύοιτο
πρὸς ἁἀνισόττα xal ἁταξίαν τῶν πρὸς θεοὺ δι-
οἰχουμένων΄ εἰ μὲν γὰρ εὗροι τις ἂν, ὡς ἄλλῳ μὲν
ἀνεῖται τῆς εὐσεθοῦς ἀρετῆς ἡ πορεία, ἄλλῳ 6i

sepe justos qui deliquerunt sub ditione et po-
testate impiorum esse, ut sic castigentur, sicut
cum generosus fllius, qui patri non paret, a. pere-
grino e! hospite verberatur, ut dolor plagarum et
ignominia verbera adhibentis delinquentem mu-
tent : unuin enim est ac. solum et verum, ut dixi-
nius, quod Deus ab homine in vita requirit, ut ef-
ficiat sapienti cogitatione, ne virtutem ulla ex
parte offendat : quod quidem si attendat vel solum
hoc, beatissimus sit, quamvis nihil aliud in vita
babeat. lloc igitur si in universo sermone de Pro-
videntia commemoretur, nulla suspicio relinquetur
de in:equalitate et perturbatione ordinis in iis qua
a Deo gubernantur. Si quis enim reperire, posset

ἀποχέχλεισται, ἐνταῦθα πρὸς τὸ νῦν χεφάλαιον τῶν B quod aliis laxata esset vita virtutis pi et sancta,

ἀγαθῶν xal ἡ ἀνισότης διαδολὴν ἂν ἔχειν ἔδοξς τῆς
διοικήσεως εἰ δὲ δι οὗ xal µόνου γένοιτ ἄν τις ὡς
ὀληθῶς µαχάριος, τοῦτο χοινὸν ἐπίσης πρὸς ἐξουσίαν
τοῖς ἅπασι πρόχειται’ ποίαν διαφορὰν εἶποι γε (51) ἄν
τις, XÀy ᾗ φιλαίτιος, ἡ ἀνισότητα, ὁπότετῶν ἑχτὸς αἱ
πλεονεςίαι αὖθις πρὸς ἱσότητα τοῖς λογισμοῖς &va-
πλῶνται; ὡς οὐκ ἕλαττον μὲν d) xai μᾶλλον ἡδο-
µένου τοῦ πένητος οἷς προσφέρεται τρορίοις τοῦ
πλησίου.

aliis vero clausa ; videretur contra hoc caput bo-
norum esse in inzqualitate accusatio gubernatio-
nis. Sin vero id quo solo potest quis vere beatus
esse omnibus seque communiter proposilum est,
uL possit esse compos ejus; quam oppressionein
aut inzqualitatem poterit quis objicere quanilibet
accusandi cupidus? Quandoquidem habere plus.
j]onorum externorum rurses rationibus ad aquali-
tatem revocatur, ui non minus vel etiam magis.

delectetur pauper iis cibis qui ei adhibentur quam dives.

Καὶ τὰ περὶ σχέπην δὲ ὁμοίως ἔχει, xàv ἥττον
ὑπάρχει τίμια, xal τύπος αἱἰσθήσεως τὰ συνήθως παρα-
πείμενα, ὡς µηδένα τοῦ πλείονος ἑπαισθάνεσθαι,

διὰ τῆς συνγθείας τῆς αἰσθήσεως ἁμαυρουμένης * μηδὲ C

ἄλλον τοῦ ἐλάττονος, xal τοῦτον διὰ συνηθείας τὸ
ἑνδέον πρὸς τὴν αἴσθησιν p ἅγοντα. Αὐτίχα βάο-
θαροι γυμνοὶ τό γε πλέον τοῦ σώματος διάγοντες,
xaX ἄστρωτοι χαθεύδοντες, xal λυπροῖΐς αἰδέσμασι
διαιτώµενοι, οὐχ ἡνέσχοντο πώποτε χαταλιπεῖν την
φίλην δίαιταν, ὡς διὰ τᾶς συνηθείας τὸ ἑνδέον αὐτῶν
μηδὲν καθορῶντες, μᾶλλον δὲ ταύτην μηδ' ἀπολιπεὶν
οἷοί τε bvzs;* f| θᾶττον μὲν ἂν xal τὸ ὑγιαίνειν χα-
τωλίπο:εν, θἄττον 8' ὃν xai τὸ πρὸς χρυμοὺς xal
ἡλιαχὴν φλόγα χαρτερεῖν ἀποχτήσαιντο.

Similiter evenit in iis quae ad tegumentum cor-
poris pertinent : quamvis viliora sint , sensum in-
formant quz ei consueverunt apponi, ut nemo
quod plus est sentiat, sensu consuetudine hebe-
tato; nec alius quod minus est quia propter con-
suetudinem non percipit sensu quod deest. Hinc
continuo fit. ut Darbari, quod majus est, nudo cor-
pore vitam degentes, οἱ sine stragula veste cuban-
tes, et asperis indumentis ut2ntes, nunquam pa-
terentur ut. relinquerent rationem vivendi gratam,
ut qui propter consuetudinem quid eis desit non
intelligunt , iro qui non possunt hanc relinquere,
et potius ac libentius desinerent recte valere, et
malleut frigora et ardorem solis tolerare.

Car. ΧΙ. Communio bonorum et malorum. Bella cur Deus permittit

Καὶ πρός Υε τὸ (fjv οὐδεὶς οὐδενὸς πλέον ἔχει xax
τὸν βίον’ xowal μὲν γὰρ πᾶσιν αἱ φυσιχαὶ διανα-
παύσεις ἀναχλίσεών τε xal Όπνων, χοιναὶ δὲ τροφαὶ
χαὶ ἀπολαύσεις, εἴτις τὸ μὲν διάφορον συνετῶς παρ-
έλθοι, τὴν δὲ χρῆσιν τῇ αἰσθήσει δοχιµάνοι΄ χοιναὶ
δὲ οὐχ ἔλαττον ἀχριθῶς xal αἱ λύπαι ψυχῶν τε xal
σωμάτων * καὶ μᾶλλον εὑρεθείη τις ἂν τούτων ὑπερ-
ῥολῇ παρὰ τοῖς πλέον χατὰ τὸν βίον ἔχειν δοχοῦσιν.
ΏὭστε xal τούτων xa1à τὸ ἁληθὲς οὕτως ἑχόντων,
ποῦ ἂν εἴη τὸ ἄνισον τῆς τοῦ θεοῦ διοικήσεως, ποι-
χιλίαν, οὐχ ἀνισότητα τοῖς xa0' ἡμᾶς ἀντιθέντος ;
ἕτερον γὰρ τυγχάνει ποιχιλία σοφίας Ev χόσμῳ δια-
πρέπουσα, xai ἕτερον ἀταξία διοιχῄσεως. El δέ τις
εὗροι ἂν τοὺς μὲν ἀπαθεῖς φύσει τῶν ἀνθρώπων,

(50) Mór«. Post hanc vocem nonnulla deesse
videntur. (Quas nos suppliendo, uncis inclusimus.)

Atque ad vitam degendam, ac jucunde quidem

n degendam, nemo plus quam alius habet in vita.

Communia sunt omnibus, quibus natura recrea-
mur, accubationes et epulares somni; communia
alimenta, et eorum fructus ac jucunditales, si quis
prudenter prestantiam quidem eorum prztereat ,
usum vero sensu experiatur et probet. Cominunes
item sunt non minus exacte animarum et corporum
dolores; atque in bis quidem magis reperietur ex-
Buperantia apud eos qui in vita plus babere vi-
dentur. Quare cum hzc ita sint, ubi erit inzequali-
(85 in gubernatione Dei, qui varietatem , non in-
zequalitatem in rebus nostris posuit? aliud enim est
varielas sapientie quz in mundo decorem -habet ;

(51) Εἴποι γα. Vulg. $2sv. Epit.

1153

ΓΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1156

aliud perturbatio ordinis in gubernatione. Si quis A τοὺς δὲ ἐμπαθεῖς xa0' ἑχάτερον quyfiv τε xal

reperire posset alios quidem homines natura ab af-
fectionibus animz? et corporis liberes, alios vero
non liberos; rursus alios sine cibo viventes , alios
cibo alentes vitam; aut alios qui nequitiam susci-
pere non possent, alios qui possent; item alios
mortales, alios immortales : recte iste inzequalita-
tem gubernationis reprehenderet, et turbationem
ordinis, quasi magis sortitione quam ratione res
nostras Deus procuraret. Sed, si idem modus in
ortu emnium, una et eadem naturz educatio; οἱ
eorum qua necessaria sunt, sine quibus vita degi
non potest, communis est omnibus ex zquo sup-
peditatio; finis autem omnium unus et solus : cum
appareat summa «qualitas in omnibus , vel ους

σῶμα καὶ τοὺς μὲν ἄνευ τροφῆς (513) * 3 τοὺς
μὲν ἀνεπιδέχτους καχίας, τοὺς δὲ δεχτιχούς - ἔτι μὲν
τοὺς μὲν θνητοὺς, τοὺς δὲ ἀθανάτους ' χαλῶς ἂν ὁ
τοιοῦτος ἀταξίαν τε xal ἀνισότητα χατείποι της ὅνοι-
χῄσεως, ὡς ἀποχληρώσει τινὶ μᾶλλον 1 λόγῳ τώ
Θεοῦ τὰ xa0' ἡμᾶς διοιχοῦντος. El δὲ τρόπος μὲν ὁ
αὐτὸς τοῖς πᾶσι Ὑενέσεως, µία δὲ xaX ἡ αὐτὰ τῖς
φύσεως ἡ ἀνατροφὴ, τῶν δὲ ἀναγχαίων, ὧν ἄνευ
συστῆναι ἀδύνατον, χοινὴ τοῖς ἅπασιν ἐπίστης f) yopr.
γία, τέλος δὲ τῶν ἁπάντων ἓν xal µόνον " τῆς ἰσό-
τητος πρὸς ἄχραν ἀχρίθειαν ἓν ἅπασι φαινοµένης,
1| τυφλὸς παντελῶς ὁ δ.αθάλλων εἰς ἀταξίαν τοῦ θεοῦ
τὴν πρόνοιαν, f| ἐχθροῖς ὄμμασι χαθορῶν τὰ πρά-
γµατα, Ἠχιστα πιστεύεται δίχαιος. El γὰρ ἡ διαφορὰτὴν

prorsus est, qui Dei providentiam tanquam non or- B ἀταξίαν ἔχει, τὸ χόσμιον τῆς ποικιλίας, τεχνίτη Υε ταν-

dinatam accusat, vel oculis malevolis et inimicis
res aspicit, et ob eam causam non est dignus fide.
Etenim, si perturbatio ordinis in varietate inest,
decorum varietatis, quod sapientem artificem ma-

σόφῳ λίαν ἁρμόττον, ὁ τοιοῦτος διαθάλλει. Καὶ mpeiuv
καχιζέτω xai τὸ ποιχΏον τῶν χρωμάτων, καὶ τῶν ἔδε-
σµάτων xai ποµάτων τὸ διάφορον ΄ ἅπερ ἀναλαμθάνει
γε θαᾳυμασίως τὰς αἰσθήσεις τῶν προσφερομένων.

gnopere decet, reprehendit iste. Pergat etiam improbare varietatem colorum , et diversitatem ac
differentiam ciburum ac potionun, quz mirabiliter sensus recreant eorum quibus adhibentur.

Hinc profecti sunt miserrimi homines, qui ad
defendendum fatum videntur sibi confirmare ma-
lum inzqualitatis, duobus principiis introductis :
ostensum tamen est prudentibus aullam in rebus
nostris inzequalitatem esse.

Quia vero bella etiam assignant, et attribuunt
nequitia , quomodo varia fata, ipsorum opinione ,

Ἐντεῦθεν ἐξήλθον ol λίαν ἁθλιώτατοι, πρὸς εἶμαρ-
µένην τὸ ἄτοπον τῆς ἀνισότητος διὰ «aiv δυοῖν ἀρ-
χαῖν βεθαιοῦν δοχοῦντες ' ἀλλὰ δέδειχται μὲν τοῖς
ἔμφροσιν, ὡς οὐδεμία τις ἀνισότης ἕνεστιν Ev τοῖς
xa0' ἡμᾶς.

Ἐπειδὴ δὲ xai τοὺς πολέμους τῇ χαχίᾳ προσνέ-
μουσι, tiva τρόπον εἰμαρμέναι διάφοροι χατ᾽ αὐτοὺς,

multorum aliquando millium in unum tempus, imo πολλῶν ἔστιν ὅτε χιλιάδων ὑφ ἕνα χαιρὸν, μᾶλλον δὲ

in unam horam incidunt? an unum fatum conci-
liat hos et copulat inter se? annon est ridiculum
existimare hoc? Ex quo fit ut. inequalitas fati, quaj
est glavis morbus errantium, locum in rebus nox
habeat. Bella autem principium sumunt ex avari.
tia; geruntur autem permissu Dei: malum enin,
horum est ipsa causa, id est cupiditas, quie ava;
riiam parit : quod quidem malum ab hominibus»
nen a Deo proficiscitur, ul in iis quz prius dictá
sunt patefactum est.

Cap. Xll. Mors non mala. Cur vero timetur

Mors natura est non mala. Ortus et mors natura
sunt a Deo sancita; non quidem ut pereant qui
moriuntur, sed ut apponantur iis qui sunt. Non
enim esset Doni solis hominibus qui sunt largiri
ut sint et nati sint, sed etiam eos qui non sunt
creando adjungere ad eos qui sunt: ut qui sunt
nati, cursu vite salis emenso, ut a cursu requie-
scant, mortem accipiant non quz eos ad pereun-
dum ducat, sed quz alio singulos pro dignitate
transferat, et qui non surt, aditum habeant 2d
capiendum ortum. Mors igitur lege nature san-
cita non est. mala, quocunque modo accidat : nec
enim inquirendum est de variis casibus propter
quos accidit. Unus modus communis omnibus co-

. A97). "Arev tpog jDeest hic aliquid ut fiat oppo-
sitio inter bonum et malum, ciborum penuriam et
sbundantiam ; ideo reponendum credo, τοὺς δὲ μετὰ

ὑπὸ µίαν ὥραν πιπτουσῶν ; ἄρα µία τις εἱμαρμέν]
συνάπτει τούτους ὑφ ἑαυτῇῃ; xal πῶς οὗ πάντη
(o0rÓ γε ὑπολαμθάνειν Ὑελοιότατον» "Οθεν τὸ μὲν
ἄνισον τῆς εἱἰμαρμένης, τὸ χαλεπὸν τῶν πεπλαντµέ-
ἵνων νόσηµα, χώραν iv τοῖς πράγµασιν οὐχ Eye:
ιπόλεµοι δὲ τὴν μὲν ἀρχὴν ix πλεονεξίας λαμδά-
ψουσι, τὴν δὲ ἐνέργειαν πρὸς Θεοῦ συγχωρουµέην
£youci* xaxbv μὲν γὰρ τούτων fj ἀφορμὺ, λέγω CR
τῆς πλεονεξίας dj ἐπιθυμία. ὅπερ ἀνθρώπων, ἀλλ
οὐχὶ Θεοῦ πλημμέλημα, τοῖς ἔμπροσθεν δέδεικται.

. Justorum εἰ impiorum mortis finis, qualis.

Θάνατος δὲ τῆς φύσεως οὐ χαχός Ὑένεσις Xo
χαὶ θάνατος πρὸς θεοῦ φύσει νενοµοθέτηται ' ob τῶν
ΥΕ τελευτώντων ἀπολλυμένων, ἀλλὰ τῶν χινομένω,
τοῖς οὖσι προστιθεµένων. ᾿Αγαθοῦ (52) γὰρ οὐχ ἂν
εἴη «b µόνοις τοῖς οὖσιν ἀνθρώποις τὸ elvai τε xal
γεγονέναι δωρεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τοὺς μὴ ὄντας προ-
κατασχευάζειν τοῖς οὖσιν' ὡς ἂν o? τεγενόµενοι, διαδρα-
µόντες αὐτάρχως τοῦ βίου τὸ στάδιον, ἀντὶ ἀναπαυ-
σεως τοῦ δρόµου τὸν θάνατον λάδωσιν, οὐκ εἰς
ἀπώλειαν αὐτοὺς ἄγοντα, ἁλλ' ἑτέρωσε χατὰ τν
ἀξίαν ἑχάστου µετάχοντα * οἵ τε μὴ ὄντες πάροξον
εἰς τὸ γενέσθαι λάδωσιν. Οὐχοῦν θάνατος 6 τῇ φύσε:
νενομοθετηµένος οὐ πονηρὺς, χἂν ὁπωσοῦν ἑπίοι "
οὐδὲ γὰρ τὸ διάφορον τῶν περιστάσεων, δι ὧν ἔπεν»
τροφΏς, illos vero qui cibis [ruuntur..BasN.

(92) 'Ara8ov. Boni, hoc est, Dei. Tua&. — Sic
saepe alibi.

4151

ADVERSUS MANICILEOS LIB. Η.

σιν, ἑξεταστέον. "Eva δὲ τρόπον Χοινὸν τοῖς πᾶσιν A gnoscendus est, qui est discessus animae a cor-

ὄντα γνωστέον, λέγω δὴ τὸ μὴ δίχα περιστάσεώς
τινος καὶ ἀνάγχης ἀναχωρεῖν ψυχὴν ἀπὸ σώματος,
ἀλλὰ παραμἐνειν ἕως ἂν τὸ φυσιχὸν αὐτῖς χαταγώ-
γιον ἀχαθαίρετον διαµένοι' τούτῳ μέντοι τῷ φυσικῷ
xai χοινῷ συνυπάρχει τι δέος, ὅπερ εἰς τιμωρίας
ὑποψίαν ἀναγκαίως παρείληπται, οὐ μέντοι ἓν τοῖς
πᾶσιν, ἀλλ' οἷς γε ἡ διάνοια πρόχειρος εἰς ἀμσρτίαν,
) πρὸς ἀνατρυπὴν ταύτης. Ὁ μὲν γὰρ ἔμφρων χατ'
ἀρετὴν, ἄραγε τοῦ πλημμελεῖν, xal τοῦ οἴεσθαι
μοχθηρὸν εἶναι τὸν θάνατον ἀπήλλακται: ὁ δὲ φιλ-
αμερτήµων, ἀπὺ μὲν τῆς αὐτῆς ἀνοίας ἀφ ἧσπερ xai
πλημμελεῖ, τὸν θάνατον εὐλαθεῖται. ᾿Αναγχαῖον pév-
τοι τῆς ἀνοίας ἔχει τὸ τοιοῦτον παραχολούθηµα, ἵνα
τὸ ἀδεὲς δεδιὼς, ὃ προσῆχεν ἀληθῶς δεδιέναι, λέγω
65 τῆς ἁμαρτίας διαρύγῃ τὴν βλάδην. Ἐπειδὰν οὖν
πλεονάτῃ παρ᾽ ἔθνεσι τὰ τῆς ἁμαρτίας, ἧς γε τυγ-
χάνει Ev. εἶδος τὸ τῆς ἁπληστίας, ἑαυτοῖς παραίτια
γἶγνεται τῆς χατὰ τὸ φαινόµενον τιμωρίας, ἥτις χατὰ
μὲν τὸ ἀληθὲς ὡς οὐκ ἂν εἴη τιμωρία λέλεκται, φύσει
χοινῃ χατὰ πάντων ὡρισμένη ' εὑεργετεῖ δὲ τούς τε
πίπτοντας iv πολέμῳ χαὶ τοὺς διασωζοµένους, τοῖς
μὲν ἁμαρτίας τέλος παρέχουσα, τοῖς δὲ ὑπόδειγμα
δέους ἐμποιοῦσα *. εὑεργετεῖ δὲ, x3v δίχαιοι τῷ πλἰ-
θει συναπέλθωσιν ' ὡς γὰρ τοῖς ἁἀδίχοις τέλος τῆς
ἁδιχίας ὁ θάνατος, οὕτω δὲ xat δ.καίοις ὡς νιχηταϊς
τρόπου τινὰ στεφάνων ἀρχή

Ἔστε θαυμάσιον διὰ τῆς πανσόφο» προνοίας τοῦ

Θεοῦ συμθαίνει' τὸ Υὰρ δοχοῦν χολάξειν, eüepyesel (c,

xa οὐδὲ δι) ὧν αὐτὸς ἄντιχρυς κατασχενάκει ἀνιαρῶν
εἶναι δοχούντων, ἀλλὰ δι ὧν ἀνθρώποις αὐτομολοῦσι
συγχωρεῖ' ὥστε πόλεμος οὐχ ἔργον θεοῦ, ἀλλά σ.Υ-
χώρησις ἀναγχαία εἰς μὲν ὑποψίαν τιμωρίας χατὰ
τῆς ἁμαρτίας, χατὰ δὲ τὸ ἀληθὲς, εἰς τέλος atn
ἔνθα xàv δίκαιος πἐσῃ, δίχαιον δὲ πολεμεῖν ἀπειχὸς,
µειξόνως εὑεργετεῖται' μεῖνον γὰρ τοῦ πανθῆναι xa-
χίας τὸ χαρπῶν ἀπολαῦσαι τῶν τῆς ἀρετῆς πόνων,
ὅπερ εὑσεθέσι μετὰ θάνάτον ὑπάρχειν Οἱ δὲ πρὸς
ταῦτα διαµαχόμενοι, πρὶν τὸ’ καθόλου διελέγξαι χα-
xbv, τὸ µέρος διαθάλλουσιν’ εἰ γὰρ ὡς ἀπὸ χαχίας
ὑφεστηχυίας, χαὶ ἀρχῆς ἀνάρχονυ, τοὺς πολέμους ἡμῖν
χαταχομἰζουσιν, αὑτόν γε τὸν θάνατον χαὶ µόνον xa-
χίσαι προσΏχον ἣν αὐτοῖς' περιττὺν γὰρ τὰς προφά-

pore, non sine casu quodam et necessitate, sed
exspectandum est, quandiu domicilium naturale
d'rat et non dissolvitur : cum hoc tamen naturali
domicilio et communi simul inest quidam metus ,
qui quidem necessario de suspecto supplicio susci-
pitur; non tamen ab omnibus, sed ab iis quibus
mens est prompta et facilis ad peccatum ; ad hu-
jus enim aversionem metus ille suscipitur. Qui
enim degit ex virtute, is quidem peccare desivit,
et non opinatur duran: esse mortem. Qui vero dedi-
tus est peccatis , eadem imprudentia qua peccat,
mortem timet. Necessarium tamen est ut hanc im-
prudentiam hic metus consequatur, ut qui time-
bat id in quo non erat timor, vere timeat quod ti-
mere oportet, damnum, inquam, ex peccato. Quia
igitur gentes peccatis redundant, quorum species
una est insatiabilem esse, ipse sunt sibi causa
supplicii, id est mortis; quod quidem dictum est
non esse vere supplicium, quod natura est omni-
bus definitum, beneficio autem afficit eos qui in
bello cadunt, et eos qui evadunt incolumes : illis
quidem flnem peccandi affert, his vero exemplum
timoris proponit. Afficit autem beneficio, licet ju.
sti cum multitudine vulgi a vita recedant ; sicut
enim injustis mors est flnis injustitiz, sic justis
tanquam victoribus quodammodo est initium co-
ronarum.

Unde hoc per providentiam Dei sapientissimam
admirabile evenit, ut quod videtur punire, benefi-
cium fiat. Non dico videri punire per ea quz Deus
haud dubie facit, quz acerba et aspera videntur,
sed per ea qus hominibus transfugis permittit ;
quamobrem bellum istorum non est opus Dei, seá
permissio necessaria. In speciem quidem ad pu-
niendum peccatum, vere autem ad imponendum fi-
nem péccato; ubi quamvis justus cadat (justum
autem bellare non decet), majus beneficium acci-
pit; majus enim est percipere fructum laborum
virtutis, quod piis post mortem contingit, quam
desinere peccare. Qui autem coutra haec disce-
ptant, priusquam probent bellum esse ex omná
parte malum, partem ejus accusant. Si enim bel-
lorum óriginem ex nequitia per se exsistente «$

σεις ἐξετάξειν, τοῦ ἀναγχαίως συµθαίνοντος ἀκρίτου D ex principio ingenito duci dicunt, oportebat eoa

µένοντος.

ipsam mortem, et quidem solam vituperare : su-

pervacaneuim enim est causas bellorum excutere et inquirere, cum quod necessario accidit, in id jud

cium non cadat.

Cap. ΧΙΙ. Mortem malam non esse, ilerum confirmatur.

Io; 8 ἂν τὸν θάνατον χαχίσα. δυνηθεῖεν, à«»-
λύοντά γε τῆς ὕλης, χατὰ τὸν λόγον τοῦ ἁπατεῶνος,
«tv φυχην; Ὥστε κατὰ μὲν τὴν χοινὴν δόξαν ἡχιστά
(5 θάνατος xaxóv: τὸ vxp ἀναγχαίως τοῖς πᾶσι συµ-
€alvov οὗ xaxóv: µάτην αὐτὸν διὰ τοὺς πολέμους δια-
θάλλουσιν, οὐδὲν πλέον ἐπάγοντα τῶν χατὰ φύσιν
ἀποχειμένων. Ei δέ τις τὴν πρόφασιν αὐτὴν τῶν πο-
λέμων χαχίσοι, εἶτ οὖν ὀργ]», εἴἶτ᾽ ἔχθρα»ν, εἴτε xal
πλεονες αν, οὐχ ἂν διαµαρτάνο, τοῦ πρέποντος’ ἀν-

Quomodo autem possunt mortem malam dicere,
quie, ut Manichausfailaciter tradit, animam a ma-
teria liberat? Quare communi omnium sententia
neqyaquam malum est mors : quod enim necessa.
rio omnibus accidit, non est malum. Inaniter au-
tein mortem, quz? propler bella accidit, accusant ;
quz nihil amplius affert quam quod secundum n:-
turam constitutum est. Si quis vero ipsam causam
bellorum malam esse dicat, sive ira sit, sive inimle

1159

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

fico

citia, sive avaritia, non aberravit a recto et de- A θρώποις μέντοι λογιστέον τοῦτό vt, µοχθηρίᾳ r.p:

centi. Tribuendum tamen est hoc hominibus pravo
animo affectis.

Quod autem mors mala minime sit, illa etiam
radone et via probari potest. Si enim mors non
omnibus definita et decreta esset, accideret ut ju-
sius semper laboraret in stadio virtutis. nullum
fructum percipiens prxter sudores, et injustus in
voluptatibus peccatorum immortalis degeret; es-
setque utrunique valde absurdum. At mors inju-
stam voluptalem delinquenti reprimit et cohibet ;
ct justo labori quietem affert. Etenim quia neces-
sarium est homines posse peccare, id quod est
causa ut possint ex virtute vivere; potestas autem
4 Deo data ad comparandam virtutem apud ma.
jorem partem hominum ad facilitatem peccati de-
clinat , ut admirabilior sit virtus difficultati admi-
sta, utilis est utrisque mors, justo εἰ injusto; illi
quidem quietem a laboribus affert, huic vero pec-
catorum finem.

Si igitur mors bona est, et non solum non mala,
ut ostensum est, et non solvit animam, ut Mani-
chaus opinatur, a materia qua non est, sed eo
modo quem diximus; quare principium nequitiz
in bellis excogitabimus, et non potius solum inju-
$tum animum 4ο voluntatem accusabimus? Quod
enim inde evenit, quod quidem providentix Dei
assignabitur, justum ; non ex bello solui, sed quo-
cunque modo mors accidat, universe bonum esse
natura, in superioribus conclusum et confectum
9st. Quare bellum est accusandum, non mors qus
inde accidit, quae utiliter constituta est, sed ani-
mus ac propositum non juste bello utentium, cujus
non est auctor qui res nostras procurat,

σεως οὕτω διατεθειµένοις.

"Ὅτι δὲ ὁ θάνατος Ῥχ,στα χαχὸς, δειχθείη µάλιστε
ἂν ἐχείνως" εἰ γὰρ μὴ χστὰ πάντων ὥριστο, 5 τε ὅ-
χαιος διὰ παντὸς ἂν ἑπόνει πρὸς ἀρξτὴν, οὐδὲν πλέον
τῶν ἱδρώτων χαρπούμενος, ὅ τε ἅδιχος ἓν ἡδοναῖς ἂν
τῶν ἁμαρτήμάτων ἀθάνατος bc yes xat ἣν ἂν ἑκάτε-
pov λίαν ἄτοπον. Ὁ δὲ θάνατος xat τὴν ἅδικον ἑδονῖν
τῷ πλημμελοῦντι χαταστέλλει, xal τὸν δίχαιον πόνον τῷ
δ,χαιοπμαγοῦντι χαταταύσει' ἐπειδὴ Υὰρ ἀναγχαῖον ἀν-
θρώποις τὸ δύνασθαι ἁμαρτάνειν, αἶτιον ὃν τοῦ δύνα»
σθαι κατορθοὺν * ἡ δὲ ἐξουσία παρὰ θεοῦ δ0θεῖσα πρὸς
τὴν χαλοῦ κἀγαθοῦ χτῆσιν παρὰ τοῖς πλείοσι πρὸς τὸ
εὔχολον τῆς ἁμαρτίας ἀποχλίνει” ὡς θαυµασιωτέραν

p εἶναι τὴν ἀρετὴν δυσχερείᾳ συγχεχραµένην, ὠφέλι-

μός γε ὁ θάνατος ἑχατέροις, δικαίῳ τε xal ἀδίχῳ: τῷ
μὲν ἀνάπανλαν τῶν πόνων, τῷ δὲ τέλος τῶν ἁμαρτη-
µάτων παρέχων.

Ἀγαθοῦ τοίνυν εὑρισχομένου, οὐχὶ µόνον μὴ χαχοῦ
τοῦ θανάτου, o) κατὰ τὸν Μάνεντος λόγον, ὡς &zo-
λύοντος τῆς μὴ οὔσης ὕλης τὴν φυχὴν, ἀλλὰ τὸν εἰρη-
μέγον τρόπον, τοῦ τίνος χάριν ἀῤχὴν χαχἰας Exwot-
σαιμεν ἂν τοῖς πολέμοις, οὐχὶ δὲ µόνον τὴν ἄδικον
πρόθεσιν τῶν χρωμµένων διαθαλοῦμεν; Τὸ γὰρ ἀτο-
6aivov, ὅπερ ἄν τις λογίσαιτο τῇ προνοίᾳ τοῦ θεοῦ,
δίχαιον, οὐχ Ex πολέμου µόνον, ἀλλὰ χατὰ τάντα
τρόπον χαθόλου τῇ φύσει ἀγαθὸν, οὗ µόνον οὗ χαχὺν
τοῖς ἔμπροσθεν ἀπεδείχθη. "ove τὸν πόλεμον διαθλτ-
τέον, οὗ τὸν ἀποθαίνοντα θάνατον συµφερόντως xti-
μενον, ἀλλὰ τῶν χρωµένων, χαὶ μάλιστα ph Gales
τὴν πρόθεσιν, ἧς ὄγε προνοῶν τῶν xa0^ ἡμᾶς ával-
τιος,

Car. XIV. Sierilitas, fames, terre motus, an a Deo. Mala hominibus utilia.

Rursus est aliud genus eorum qux Manichzus
dementissimus accusat, terre motum dico, pestem,
famem ex sterilitate, ex locustis et aliis hujusmodi,
tanquam a principio contrario hzc proficiscantur :
sciunt vero oinnes, solere plerumque omnes homi-
nes, paucis exceptis, in rebus laetis el prosperis
laxare mentes, et affectionibus succumbere, nullam-
que virtutis el laborum pietatis memoriam habere:
atque hoc quidem quodammodo consentanee acci-
dit, Postquam enim satietas ciborum et potionux
immoderata propter magnam ubertatem hominibus
incidit, ventre pinguiore facto, crassitudo mentis
εἰ remissio cogitationis accedit : anima autem gra-
vata subjicitur affectibus a ratione alienis. Si qua
vero calamitas ex iis quas numeraviinus accidat,
minus curant ventrem bomines, minusque volupta-
tibus inserviunt: temperantiam autem et pietatem
pro virili consectantur, et, quoad fieri potest, Tne-
liures mores induunt, pressi magis quam secundis
rebus Letificati. Qux igitur nequitize aitribuemus
opinione Manichaei? i'lane qux sensui quidem
acerba sunt, effectu vero valde utilia? Qux rursus

Λὖθις ἕτερον εἶδος, ὧν ὁ χαλεπώτατα Μανεὶς αἰτιᾶ-
ται, σεισμὸν, : xai λοιμὸν, xai λιμὸὺν, ἀφοριῶν τε xal
ἀχρίδων, καὶ τῶν τοιούτων, ὡς ἐς ἑναντίας ἀρχῆΏς xal
τοῦτο γινόµενον’ ὅτλον δὲ τοῖς ἅγασιν, ὡς Ev μὲν ταῖς
λίαν εὐθυμίαις τε καὶ εὐπραγίαις εἰώθατιν ὡς ἐπὶ τὸ

πολὺ, πλὴν ὀλίγων, πάντες ἄνθρωποι διαχαυνοῦσθαι
τὴν διάνοιαν, καὶ τοῖς πάθξσιν ὑποχαταχλίνεσθαι, xal
μνήμην ἀρετῃης τε xal πόνων εὑσεθείας οὐδεμίαν
ἔχειν. καὶ τοὺτό γε εἰχότως τρόπον τινὰ συμµθαίνει.

Ἐπειδὰν γὰρ πλτσμονῆ σιτίων τε καὶ ποτῶν ἄμετρος
διὰ πολλην εὑπορίαν ἀνθρώποις ἐγγέντται, γαστρὸς
ἐπιτιλέον πιαιχοµέντς, παχύνεται μὲν ὁ νοὺς, ὑπτιοῦ-
ται δὲ ὁ λογισµής' βαρυνοµένη δὲ ἡ voy, τοῖς ἁλογί-
στοις πάθεσιν ὑποθάλλεται. El δὲ τις συµθαίη τῶν
χαταλεγομένων συμφορῶν, ἧττον μὲν γαστρὸς ooov-
τἰζουσιν ἄνθρωποι, ἧττον δὲ ταῖς ἡδοναῖς δουλεύουσι,
σωφροσύνην te xaX εὐσέδειαν, ὅση δύναµις, μεταδιώ-
χουσι’ xat βελτιοῦνται τὸν τρόπυν, ὡς olóv τε, vu-
ζόμενοι μᾶλλον ἢ εὐθτνουμενοι. Ποῖα τοίνυν προσ-
οίσαιμεν τῇ xax'a χατὰ τὺν ἐχείνου λόγον ; τὰ τῇ μὲν
αἰσθήσει λυπηρὰ, τῇ δὲ ἑνεργείᾳ λίαν ὠφέλιμα; Ποῖα
δὲ τῷ ἀγαθῷ; τὰ Ἰδέα μὲν, ἔστι ὃ ὅτε βλαθερώτατα:

ο!

ADYERSUS ΜΑΝΙΟΗΑ05 LIB. Π.

1162

(53) xoi πῶς οὐ δόξει παιδαγωγὸς εἶναι μᾶλλον πρὸς A bono? jucunda ne, quz quandoque nocentissiuia .

ἀρετην 1| xaxía τοῦ ἀγαθοῦ: πολλάχις γὰρ, οὓς μὴ
µετέδαλεν ἐπὶ τὸ χρεῖττον εὐθηνία, µετεποίτσέ τις
προσπεσοῦσα λύπη χαὶ συμφορά’ δέονται γὰρ ἄνθρω-
To. καὶ τοιυύτων τινῶν ἀναμνῄσεων χατὰ χαιροὺς,
πρὸς τὸ διεγείρεσθαι τὸν νοῦν, καὶ τῆς πλείονος ῥᾳ-
στώνης ἁπαλλάττεσθαι.

E! μὲν γὰρ εὐθηνουμένευς ἂν ἰδεῖν αὐτοὺς, τῶν γοῦν
μεγάλων ἁδικημάτων ἀπεχομένους, μέτρια δὲ πλημμε-
λοῦντας, ἣν ἄντις εὔλογος χαταδρομὴ, ὡς οὗ χατὰ λόγον
καὶ τῶν τοιούτων συµέαινόντων' εἰ δὲ πρὸς τελείαν τοῦ
χορηγοῦντος λήθην τὴν διηνεχη τῶν ἀναγχαίων ἀφθο-
νίαν λαμθδάνουσιν’ ἀναγχαῖόν ποτε χαὶ τὸ διεγείρεσθαι
ταῖς συμφοραῖς εἰς ivt amv θεοῦ, ᾧγε προσΏκεν ἁδιά-
λειπτην τῆς ὑπὲρ ἡμῶν κηδεµονίας ὁμολογεῖν τὴν

sunt? spe enim, quos prosperitas ad meliorem
frugem non mutavit, luctus et calamitas converte-
runt : indigent enim homines quandoque hujus-
modi admonitionibus ad excitandam mentem, et
ut a multa mollitudine liberentur.

Si enim videremus secundis rebus florentes, 4
magnis saltem injuriis abstinere, et parva maleficia
committere, posset aliquis cum rgtioue ja haec
invehi, tanquam contra rationem acciderent : sin
vero abundare semper necessariis, oblivionem sum-
mam largitoris affert istis, necesse est, ut ali-
quando calamitatibus memuria Dei excitetur; cui
oportebat sine intermissione gratias agere pro no-

χάριν. Ὥστε νουθετῶν θεὸς ἀνθρώπους οἰχονομεῖ τὰ B Strarum rerum providentia et procuratione. Unde

τοιαῦτα, οὐχ ὀργῆς τινος πάθει κατεχόµενος, ἀλλά
χγδεµονίας xaY τῆς τῶν δεοµένων ἐπιστροφῆς µετα-
ποιούµενος. Οὐδὲ γὰρ φ:λανθρωπίας τῆς ἀνωτάτω xal
ἀχριθοῦς ἂν εἴη τὸ ὑποχορίξεσθαί γε χρηστότητι τὰ
ἀνθρώπινα πάθη, χαὶ τῷ ἀνεπιπλήκτῳ τὴν αὔξησιν
αὑτοῖς ἐπιτρέπειν' τοὐναντίον γὰρ τοῦτο πρὸς ἁπαν-
θρωπίαν ὁρᾶ, εἴγε, βουλόμενος τῆς χατὰ τὸ φαινόµε.
voy μὴ ἐξίστασθαι χρηστότητος, ἐπιθούλως συγχωροίη
πρὸς ἔχλυσιν χαχίας πάντη καταπίπτειν τοὺς ἀνθρώ-
πους λέγω δὲ, τὰ χρηστὰ παρέχων, xal τὰ νοµιζό-
µενα λυπτρὰ ἀναγχαίως ἐπάχει' οὐδὲ γὰρ macho
πλπμμελοῦντα παῖδα τύπτων ἀπάνθρωπος) τοὐναντίον
μὲν οὖν, εἰ μὴ πρὸς ἐπ'στρέφειαν ἄγοι τοῦτον, οὗ δό-

eX φειδὼ πατριχὴν ἑνδείχνυσθαι οὐδὲ τέµνων xal
γαίων ἰατρὸς ἑλχῶν νοµάς' ἀλλ᾽ ὅσῳ τοῦ λόγου τῆς
τέχνης μεταποιεῖται, τοσούτῳ φειδόµενος τοῦ χάµνον-
τος προαάχει τὴν ἀλγηδόνα τῶν αὐστηροτέρων Bon-
θηµάτων, ὡς ἀπολουμένου μὲν πρὸς τῶν ἑλχῶν τοῦ
χάµνοντος, εἰ μὴ τοῦτον βοηθηθείη τὸν τρόπον’ σω-
Orcopévou δὲ, τομῆς τε xal χαυτῆρος, εἰ δέο:, προσ-
αγοµένων.

admenens Deus homines, talia dispensat ac guber-
nat, non perturbationi ire inserviens, sed curaiun
amplectens eos convertendi, quos opus est conver-
tere. Nec enim excellentissimze et perfect; erga
homines charitatis esset, humanas zegritudines pri
lenitate extenuare, et incrementum eis permitteie
non increpando : quin potius contra, ad inbumani-
tatem hoc spectaret, si cum vellet non recedere ab
ea lenitate quz speciem tantum habet, insidiose
permitteret in. dissolutionem nequitie oinnino ho-
mines decidere. Dico autem lenia praebere ratione,
el ea qua acerba putantur, necessarig infligerc.
Nec enim pater cum filium delinquentem verberai,
inhumanus est : contra potius, si bunc ad conver-

C sionem non traduceret, paternam providentiam ac

misericordiam habere non videretur. Nec enim me-
dicus cum secat e£ urit ulcus serpens, inhumanus
est; imo quanto magis rationem artis adhibet,
tanto magis ut zgrotum sanet, dolorem ex seve-
rioribus remediis inducit ; tanquam interiturus sit
eger ab ulceribus, nisi loc modo auxilietur ei ;
sanandus vero, sectione et ustione adhibitis.

Ca». XV. Malorum asperitas hominibus tribuenda, qui malis abutuntur. Manes secum pugnat.

ὝὭστε, χατὰ τὸ ὑπόδειγμα, ἄνθρωποί εἶσιν οἱ τά
γε ἀνιαρὰ ποιοῦντες χαθ᾽ ἑαυτῶν μᾶλλον f| ὁ θεὸς,
ei «h^ Χρείαν xal τοὺς χαιροὺς προθέσει Ye οἰχείᾳ

Quamobrem, ut hoc exemplum docet , homines
potius quam Deus sunt, qui aspera οἱ acerba sili
inferunt, qui usum et opportunitates temporis pro-

προχατασκευάζοντες διὰ τῶν οἰχείων παθῶν ᾿ ὡς yàp p posito proprio per affectus suos preparant: sicut

τοῦ χαυτΏρος οὐχ ὁ ἰατοὸς ποιεῖ τὸν καιρόν τε xol
τὴν χρείαν, ἀλλὰ τὸ ὑποχείμενον ἕλχος xat τὸν ἱατρὸν
ἐπείγεται, καὶ τὸν χαυτῆρα καλεῖ, οὕτω Oh xai τὰ
ἀνθρώπινα πάθη προχαλεῖται τῶν εἰς θεραπείαν
συντεινόντων παρὰ θεοῦ τὴν ἐπιμέλειαν, Ἠχιστά ve
ἀνεχομένου τῶν ἀνθρώπων, ὡς olxelou ἔργου μὶ διὰ
καντὸς προνοεῖν ' ἐπέτρέφε μὲν γὰρ ἀνθρώποις τῆς
ἀρετῖς καὶ τῆς καλοχαγαθίας ἐλευθέριον ἔχειν τὴν
αἴρξσιν. Ὑπερείδει μέντοι τὸ πρὸς τὰ πάθη σαθρὸν
ἡμῶν δι ὧν ἑναργῶς ἔστιν ὅτε νουθετεῖ xal ἐπιπλήτ-
τει’ οὔτε διτνεχῶς ἐπάγων τὰ αὐστηρότερα, ἵνα μὴ
τῇ ἀνάνχῃ τῆς χατηφείας τὸ ἐλευθέριον ἐχθάλῃ *
οὔτε ἄφετον πάντη τὴν ὁρμὴν τῆς ῥᾳστώνης ἡμῖν

(999 Kal πῶς.... ἀγαθοῦ. Et quomodo malum
quam bonum? Hiec fugerunt interpretem,

PATROL. Gg. XVIII.

enim medicus non facit, ul opus sit urere et tem-
p:s urendi, sed uleus et medicum adducit et ustio-
em vocat; sic humane affectiones Deum accer-
sunt ad ea adhibenda, quze ad curationem pertinent ;
qui minime patitur, quin hominibus semper tau-
quam operi suo provida cura prospiciat. Commis:t
enim hominibus, ut haberent liberam electionem
virtutis ac probitatis. Quod tamen in nobis est in-
firinum ad affectiones, fulcit ac firmat per ea qur
interdum ad adinonendum et increpanduim manifc-
sto adhibet; neque perpetuo quae austeriora οἱ
acerbiora sunt, inducens, ut necessitate et vi ma:-
roris libertatem non excludat ; neque rursus reliu-

mon videbitur esse padagogus ad viriutem , potius
$81

ᾱ.

ues
1

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI,

τά

quens nobis 3ppetitum segnitie omnino solutum , A καταλιµπάνων, ἵνα μὴ τὰς προλήψεις τῶν παθὼν

ne anticipationes affectionum sine curatione di-
mittat ; utrumque sapientia ineffabili ad utilitatem
liominum dispensat et moderatur, qui uiiuscujusque
tempus opportunum novit.

Statim ut videris terre motum aut siccitatem
aut incursionem locustarum , simul sane omnes
fere homines videas ad metum lIlexos, et ad suppli-
candum ei qui potest hzc depellere. Si autem ea
quz videri solent jucunda et placida, humanam ra-
tionem laxam ac remissam reddunt ; molesta vero
et acerba excitant, et ad statum magis pium con-
vertunt : 4η non dicat aliquis, illa quidem pro
corporibus, hac vero pro animis a Deo gubernari ?
Num igitur quz animas ad pietatem et virtutem
commovent, appellanda sunt mala? etsi enim sen-
8ui sufferentium molesta sunt et tristia, ad salutem
tamen hominum necessario infliguntur.

Manichzeus vero demens semper se secum pu-
gnare ignorat. Etenim si accretio materiz nocet ,
quis non sentiat, contra quam dicit, accidere? Au-
gebitur enim hzc contra homines, qui semper in
rebus lztis et secundis sunt, et deliciis indulgent,
et ventri et voluptatibus infra ventrem deserviunt :
minuetur vero vehementer fame, peste, morte, que
noa permittunt proficere eam ad injustitiam accre-
tionis. Quamobrem consentaneum erat, ut hzc po-
tius vocaret bona, convenienter suo fundamento et
principio, quam mala : sic enim meliorem rationem

videretur assecutus, quam si rursus ratione refe- c

rens jucunda ad alia contraria principia, rursus
mila vocasset ; utraque enim sunt bona ratione a
Deo data. At ille gaudens peccato ad constituen-
dar et conflandam nequitiam per se, ut opinatur,
tonsistentem, dolorem capit ex monitionibus Dei
efficacibus, quibus meliores facti homines, et sx-
penumero aliqui perfecte ad virtutem traducti ,
dogma ejus falsum esse declarant.

Ad hzc omnia, si non accideret aliquando, ut
que Deus communiter omnibus hominibus donat
et largitur, prohiberentur, largitionem eorum ac
suppeditationem ad vim alicujus nature immuta-
bilis homines retulissent ; neque cum acciperent ,
gratias largienti egissent ; neque habentes, unquam
petiissent.

Privantur igitur interdum ad breve tempus , ut
petant; et rursus accipiunt, ut gratias agant ei qui
dat, agnoscentes ipsum esse qui praebet, et non
alia quzpiam natura suppeditans preter Deum, οχ-
pers judicii et immutabilis. Vult autem Deus, ut
ei gratias habeant homines, quo diguiores flant ut
dona ejus accipiant, non ut ipse fructum aliquem
sibi metat. Vult autem eos bona petere, ut acci-
pientes ea, eum sentiant qui suppeditat : qui lx-

(64) Πρὸς δὲ τούτ. Hzc habentur in. Parallelis
Damasc. pag. 788, exstantque infra in Supplem. ad
hos libros Titi Bostrensis, & lll
ο (55) Mm6. Leg. cum Parall. εἰ µηδεμία εἰς ἐστιν.

(36) Ἀνέθ. Parall, ἠθέλησαν, Mox τῷ θεῷ pro

ἀνιάτους àgín* ἑχάτερα δὲ ἁῤῥήτῳ σοφίᾳ προς à»-
θρώπων ὠφέλειαν οἰχονομεῖ ἑκάστου τὸν δέοντε
χαιρὸν ἐπιστάμενος.

Αὐτίχα ἴδοις ἂν σεισμὸν, f| ὅμθρου ἕνδειαν, ἃ
ἀγρίδων ἐπιφορὰν, ᾗ ἅμα σχεδὺν ἅπαντας ἀνθρώ-
πους πρὸς «εὐλάδειαν ἐπιχλινομένους, xaX πρὺς ixt-
σίαν τοῦ μετὰγαχεῖν τὰ τοιαῦτα δυναµένου. Εἰ δὶ
τὰ μὲν δοχοῦντα συνήθως ἡδέα xai χρηστὰ τὸν ἀν-
θρώπινον λογισμὸν ὑπτιοὶ. τὰ δὲ ἀνιαρὰ διεγείρει,
xal συστρέφει πρὸς εὐσεθεστέραν χατάστασιν πῶς
οὐχ ἄν τις ἐχεῖνα μὲν ὑπὲρ σωμάτων, ταῦτα δὲ ὑπὲρ
φυχῶν φαίη πρὸς θεοῦ διοιχεῖσθαι; "Ap" οὖν τὰ h-
εγείροντα ψυχὰς εἰς εὐσέδειάν τε καὶ ἀρετῖν χλητέον
χαχά ; xàv γὰρ τῇ αἰσθῆσει τῶν ὑποχξιμένων ἀνιαρὰ
τυγχάνῃ, πρὸς μέντοι σωτηρίαν ἀνθρώπων ἀναγ-
χαίως ἐπάχεται.

Ὁ μέντοι πρὸς ἀλήθειαν Μάνης πάντη ἑαυτῷ µα-
χόμενος ἀγνοεῖ ' εἰ γὰρ ἐπιθλαθὴς της ὕλης fj αὖ-
ξησις, τίς οὐχ ἂν αἴσθοιτο, ὡς τοὐναντίον ἢ λέγει
συµθαίνει; Αὐξηθήσεται μὲν γὰρ αὕτη χατὰ ἀνθρώ-
πων ἁδιαλείπτως, εὐθηνουμένων, xaX τρυφαῖς ἔσχο-
λαχότων, γαστρὶ xaX τοῖς μετὰ Υαστέρα δουλενόν-
των * µειωθήσεται δὲ εἰς τὰ μάλιστα διὰ λιμῶν χεὶ
λοιμῶν xai θανάτων πρόοδον, ταύτη μὴ ἑτιτρεπόν-
των πρὸς ἁδικίαν αὐξήσεως. Ὥστε χαὶ εἰχὸς fv ai-
τὸν ἀγαθὰ ταῦτα χαλεῖν χατὰ τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἐαυ-
τοῦ μᾶλλον ἡ xaxá* οὕτω δ' ἂν ἔδοξε βελτίονος ἐς-
ιχέσθαι λόγου, εἰ μὴ πάλιν τὰ ἡδέα πρὸς ἄλλας ἕναν-
τίας ἀρχὰς τῷ λόγῳ φέρων, αὖθις xaxà τροσηγό-
ρευσεν. ἀγαθὰ γὰρ ἁμφότερα λόγῳ πρὺς ἀγαθοῦ
θεοῦ ἐπαγόμενα. 'O δὲ χαίρων τῇ ἁμαρτίᾳ πρὸς
σύστασιν τῆς ὑφεστώσης, ὡς οἵεται, χαχίας, λυπεῖ-
ται πρὸς τὰς ἑνεργεῖς τοῦ Θεοῦ νουθετῄσεις, δι ὧν
ἄνθρωποι βελτιούµενοι, πολλάχες δὲ ἔνιοι τελείως
πρὸς τὸ xpsizzov µεταθαλλόμενοι, ἀσύστατόν vs αὖ-
τοῦ τὸ δόγµα τῆς πλάνης ἀποφαίνουσι.

Πρὸς δὲ τούτοις (04) ἅπασι τῶν συνήθως ὑπὸ θεοῦ
δωρουµένων χοινῃ πᾶσιν ἀνθρώποις µηδεµία (25)
ἔστιν ὅτε συνέδαινε χώλυδις, φορᾷ φύσεως ἄν τινος
ἁμεταθλήτου τὴν χορηγίαν αὐτῶν ἀνέθεσαν (66) &v-
θρωποι΄ xai οὐχ ἂν μὲν, δεχόµενοι ταῦτα, χάριν
ὡμολόγησαν τῷ διδόντι, οὐκ ἂν δὲ ᾖτησαν, μὴ Eyov-
τες.

Στεροῦνται τοιγαροῦν ἑνίοτε πρὸς ὀλίγον, ἵνα αἰτὴ-
σωσι" xal δέχονται αὖθις, ἵνα χάριν ὦμολογβσωσι
τῷ χορηγοῦντι’ γινώσκοντες, ὡς αὐτός Yv£ ἔστιν ὁ
παρέχων, xal οὐ φύσις ἄλλη τις παρὰ τὸν θεὸν ἄχρι-
τός τε καὶ ἁμετάθλητος (31) ἡ χορηγοῦσα. Βούλεται
δὲ ὁ θεὸς εἶἰδέναι χάριν ἀνθρώπους αὑτῷ, ἵνα ἀξιώ-
τεροι τοῦ λαμθάνειν τὰ παρ) αὑτοῦ γένωνται, οὐχ
ἵνα τι χαρπώσηται εἰς ἑαυτόν. Βούλεται δὲ ἀγαθὰ
τούτους αἱτεῖν, ἵνα δεχόµενοι αἴαθηαιν τοῦ χορ-

τῷ διδόντι.

(31) Ἀμετάδ.ητος. Parall. ἁμεταμέλττος. Lo
cum integrum sic reddit Billius : Agnoscentes....,
non alteram quamvis preter Deum naturam esse, qui£
indiscriminatim et sine penitentia subministret.

1165

ADVERSUS MANICHAEOS ΙΡ. 1i.

1166

ηγοῦντος ἔχωσι qalpsc μὲν γὰρ τὰ παρ ἑαυτοῦ δι- A tatur dandis suis; sed magis lztatur, cum dat di-

δούς ' yaxig^t δὲ μᾶλλον ἀξίοις διδούς ^ ὡς τῆς φιλ-
ανθρωπίας τρόπον τινὰ ἀτιμανομένης, εἰ μὴ πρὸς
εὐαισθήτους Υίγνοιτο” εὐλόγου δὲ λίαν ἀποφαινομέ-
νης, εἰ πρὸς τὸ δέχεσθαι τὸν χορηγοῦντα ὑπὲρ πάντα
ἔχοιεν οἱ δεχόµενοι.

gnis : tanquam benignitas erga homincs quodam-
modo inhonorata sit, nisi gralis et benevolig
hominibus exhibeatur; quis valde rationi consen-
tanea tunc apparet, cum ii qui bona accipiunt ,
omnibus bonis largientem prseponunt.

Ca». XVI. Mors necessaria, ut nativitas. Mala proficere rursum demonstratur.

Κὰν πόλεις δὲ χαταπίπτωσιν ἐπιφυομένης ἆσε-
θείας, οἷα 6h xal ποώτν ἐπὶ τοῦ λίάν ἀσεθήσαν-
τος (38) xal τῶν εἰδώλων τὴν πλάνην ἀναμνήσαντος,
φθείρεται ἡ ἁμαρτία, xal μειοῦται d) χατὰ θεοῦ
πλάνη θανάτου δὲ χατὰ φύσιν πλέον οὐδὲν Υἰγνὲ-
τὰ," xal Έχιστα xaxby τὸ «n; θείας ἐπιστρεφείας *
τοὐναντίον μὲν οὖν, ὡς ἓν φαρμάχου εἴδει, ἀγαθόν

Et si Civitates concidant exorta impietate, sicut
nuper contigit, cum ille impiissimus dominaretur ,
et errorem idoiolatriz recoleret ac renovaret, pec-
catum interimitur, et error in Deum minuitur :
nihil vero amplius accidit quam mors secundum
naturam ; et quod fit ad divinam conversionem ,
nequaquam malum est, sed contra potius bonum est,

χαχὸν δὲ µόνον τὸ τὴν συµφέρουσαν οἰκονομίαν xa- B tanquam speciem medicine habens. Malum vero

xl;ttv* ὁ γὰρ παιδοποιἰαν διαθάλλων ὡς αὐξητιχὸν
τῆς ὕλης, οὗτος, θάνατον ἀθρόον (59) κχαχίζων,
νοῦν γε ἀνθρώπινον ἄρ᾽ ἔχειν ἂν Bcxoln, µαχόμενα
λίαν ἑαυτῷ φανταζόµενος; 'AXX οὔτε παιδοπωία
χαχὴ, τὸ ἀείζωον τῷ θνητῷ γένει ποιοῦσα, xal προσ-
τεθεῖσα τῇ δημιουργίᾳ τοὺς Ὑιγνομένους: οὔτε 0á-
νατος, χἂν πολὺς ἀθρύως ἐπενεχθείη, πονηρὸς, οὐχ
ἐπὶ ζηµίᾳ χατὰ ἀνθρώπων ὑπὸ θεοῦ χείµενος, ἀλλ᾽
ἐπ ὠφελείᾳ τῇ ἀνωτάτῳ, διχαίοις τε χαὶ ἀξίχοις
ὑρισμένος.

Τὸ δὲ κατὰ µέρος ἑκάστῳ σαυμδθαΐνον φυσιχῶς,
τοῦτο πολλοῖς ἀθρόως εἰ ἐπέλθοι, χατὰ φύσιν μὲν
ἔπεισι, xal πλέον οὐδέν * τοσούτῳ δὲ οὐ χατὰ µέρος
μείζονα τοῦ οἰχονομοῦντος τὴν χηδεµονίαν σηµαίνει,
ὅσῳ τὸ μὲν οὐδὲν τεχµήριον χαταχρίσεως τῶν ἆμαρ-
τανόντων ἔχει᾽ τὸ δὲ τῇ χατὰ τὸ φαινόμενον ἀγαν-
αχτῄσει, τοὺς μὲν τελευτῶντας τὸν εἰρημένον πά-
^ai τρόπον εὑεργετεξ, τοὺς δὲ ζῶντας ἐπιστρέφει.

El δὲ τις, πολλῶν πολλάκις τοιούτων γιγνοµένων,
Φείχνυσι τὸν ἀνθρώπινον βίον τοῖς αὐτοῖς ἐμπλεχό-
p&vov ἁδιχήμασι, παραπλῄσιον ἐμοί γε δοκεῖ πάσχειν
ὁ τοιοῦτος, εἶ τις, bv Ἀλίμναις xai θαλάττη τοὺς
ἰχθύας ὁρῶν, οἴοιτο τὴν ἁλιευτικὴν τέχνην ἀργεῖν,
τοὺς θηρωµένους οὐχ ὁρῶν, τοὺς δὲ νηχοµένους iv
τοῖς ὕδασι βλέπων' f) ὥσπερ, εἴ τις πολλοὺς xá-

lantum est, utilem Dei gubernationem improbare.
Qui enim procreationem liberorum reprehendit
tanquam augentem materiam, cum mortem uni-
versam improbet ; an humanam mentem babere vi-
detur, valde sibi ipsi repugnantia cogitatione fin-
gens? Àt neque procreatio mala est, qua facit uy
genus mortale semper vivat, et adjungit ad fabri-
cam mundi eos qui procresntur ; neque mors quam -
vis universe inferatur, mala est; nec a Deo consti-
tuta, ut hemines j*2turam et damnum faciant, sed
ad utilitatem summam justis et injustis decreta esi.

Quod autem unicuique privatim aecidit natura-
liter, hoc si mullis confertim adveniat, naturaliter
quidem contingit; nihilque ainplius est, quam
quod singulis contingit : sed tanto majorem curam
gubernantis, quam illud quod privatim accidit, si-
grificat, quanto in illo privato minus indicii cst
judicii divini in delinquentes. Hoc autem generalius
propter speciem quam habet divinz irz, morientes
quidem beneficio afficit, sicut ante explicatum est,
viventes vero convertit.

Si quis vero objiciat, quamvis multa hujusmodi
sepenumero fiant, nihilominus tamen humanam
vitam eisdem maleficiis implicatam esse sitniliter ;
lic quidem judicio meo facit, ut si quis pisces in
lacu aut mari videns, existimet artem piscandi
otiosam et inutilem cesse,.quia pisces captos non
videl, natantes in aquis videt : aut perinde est, ut

Ἡνοντας ὁρῶν, μηδὲν τὴν ἱατριχὴν ἑνέργειαν oln- p si quis multos zegrotos cernens, curationem medici

€zín.

Πολλῶν γὰρ εὐεργετουμένων εἰς εὐσέθδειάν τε xai
ἀρετὴν, δι ὧν ἔστιν ὅτε τὰ φοδερὰ θεὸς οἰχονομεῖ,
ὁ φιλαίτιος τὸ μὲν κατορθούμενον ἀρνεῖται, τὸ δὲ
φιλόνειχον τῶν πολλῶν εἰς ἁμαρτίαν ὀνειδίζει.

Καΐτοι φαμὲν οὐδ' ἡμεῖς ἀναγχαστιχὰ τοῖς πολλοῖς
εἶναι τὰ τοιαῦτα, ἀλλ ἁποτρεπτιχὰ τοῦ ἁμαρτάνειν
τοῖς εὐγνωμονοῦσιν * αὐτίχα πρὸς ὀλίγον ἑπαγόμενα
ταχέως ἀποπαύεται, ἵνα μὴ βιάσηται μᾶλλον, fj

T (38) Λίαν dcs6. Julianum Apostatam dicit.
URB.

(99) θάνατον ἀδρόον. Si enim mala est procrea.
(19, malum erat Manichaeum natum esse, quo nihil

nihil esse arbitretur.

Cum enim mulii proficiant ad pietatem et virtu-
tem, illis pertimescendis quae Deus aliquando sua
gubernatione operatur; qui criminandi studio tene-
tur, quod perfectum est negat, ct quod multi in pec-
cato perseverantes contendunt, exprobrat.

Atqui neque nos dicimus habere talia vim cogen-
di multos, sed debortandi a peccato gratos et bene-
volos ; quie ad breve tempus invecta, celeriter quie-
scunt, ne magis vim afferant, quam suasione mu-.

sibi repuguantius dicere poterat. lpse enim putabat
se verum dogma tradere. Docere autem veritatem
ut putabat, quis dicat malum esse? [p.

1161

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1168

tent :; rürsus vero, quie erant in consuetudine, exer- A πειθοῖ µεταθάλη αὖθις δὲ τὰ cuviOrn τολιτεύεται

centur, in. quibus animus et. voluntas eorum qui
mutati sunt, speclatur. et. exploratur, ut ii sola
memoria exemplorum infirmitatem suam fulciant
οἱ stabiliant, qui sunt grati et aequi. Imo vero po-
, Uus dicendum est, si cum talia contingant, pauci
quidam et valde rari sunt qui vitam mutant; an
non multo plus ad nequitiant cogitatio hominum
profecisset, si per Ίο qua accidunt, non fleret a
peccatis avocatio?

Quod si nullus hinc utilitatem caperet, quod qui-
dem fatuum est dicere; prosiaret reprehendere
homines, qui nec hoc quidem modo juvari volunt,
quam culpam negligentizx: in Deum transferre, quasi
non amplius studio convertendi vutentem ; qua ra-

τὸ δὐχιµον τῆς προθέσεως τοῖς μεταθαλλομµένοις ἐμ-
ποιούυντα, ἵνα xal µόνην τῶν ὑποδειγμάτων τὴν µνῄή.
µην ἀντ' ἐρείσματος ἔχοιεν τῆς ἑαυτῶν ἁσθενείας
οἱ εὐγνώμονες. Ῥητέον δὲ μᾶλλον, ὡς, εἰ xai, τῶν
τοιούτων συµθαινόντων, ὀλίγοι τινὲς xal εὐαρίθμη-
τοι τυγχάνουσιν οἱ διαµειθόµενοι, πῶς οὐχ ἂν ἑἐπ-
έδωχεν ἐπὶ πλεῖστον πονηρίας τῶν ἀνθρώπων ὁ λο-
γισμὸς, εἶπερ ἡ διὰ τῶν τοιούτων ἀποτροπὴ μὴ
ἐπίοι ;

Ei δὲ καὶ μηδεὶς ἐντεῦθεν ὠφελεῖτο, ὅπερ ἡλίθιον
εἰπεῖν, βέλτιον ἀνθρώπους ἑλέγχεσθαι, ὡς μτδὲ τοῦ-
τον τὸν τρόπον ἑνδιδόντας, 1) θεὸν ἀμελείας ἂν αἰτίαν
ὑπέχειν, ὡς µηχέτι ἐπιστρεφείᾳ χρώμενον’ ᾧ χρτ-
στέον λόγῳ χατὰ τῶν μὴ ἐπαισθανομένων’ ὅτλον γὰρ

tione utendum est in eos qui nullum sensum ta- D τοῖς εὐγνώμοσιν, ὡς οὐ µόνον πρὸς τὸ κρεῖττον µετα-

lium capiunt. Est autem compertum iis qui sunt
grali el aequi, non solum aliquos ad perfectam mu-

θολῆς ὁ φόδος ἄγει, ἀλλὰ xat τοῖς ἄλλοις ἀποῤῥήτως
μειοῖ τὴν πρὸς ἀδιχίαν ὁρμὴν καὶ τόλμαν.

tationem in melius capiendam metum impellere, sed aliis etiam appetitum et audaciam ad injutte

liam occulte imminuere.

CAP. XVII. Creatio noctis et tenebrarum.

Veniamus deinceps ad rationem creationis, quam
iste planus calumniatur; ac primum de tenebris
et nocte inquiramus, quod potissimum iste mente
czeCatus vituperat : tenebras enim quz in nocte ap.
parent, illarum tenebrarum Manichaeus cogitat esse
quasi per se sint, intelligit esse indicium, ejus sci-
licet, quod non est; nihil penitus videns, nec in-

Ἔλθωμεν δὴ λοιπὸν xat εἰς τὸν περὶ δημιουργίας
λόγον πρὸς τοῦ ἁπατεῶνος συχοφαντουµένης' xal
πρῶτόν γε περὶ σκότους xal νυχτὸς ἐξετάσωμεν, ὅπερ
μάλιστα καχίζει τὴν διάνοιαν ἐσχοτωμένος' σχότος
γὰρ ἐν νυχτὶ φαινόµενον, ἐχείνου τοῦ σχότους ὁ Má-
γης εἶναι φαντάζεται ὡς ὃν, τεχμήριον τοῦ μὴ ἕντος
λαμδάνει, μηδὲν παντελῶς μήτε βλέπων, µήτε νῶν,

telligens, sed ad instar czci hominis in res ipsas C ἀλλὰ τυφλοῦ δίχην τοῖς πράγµασι προσπαίων' xal

offendens οἱ incurrens ; vocatque tenebras, et vel-
uti horret, ut non opus habeat disputatione, ut
falsitas doctrine ejus argumentatione concludotur,
ut qui nomen rei e se ipsa vituperat: usurpet. Di-
cendum ergo est, vocari quidem has tenebras,
non tamen secundum substantiam exsistere : adve-
niunt enim, et recedunt quotidie, suntque conse-
quentes in modum umbrz ; non sunt enim creata
per se ut substantia, nequaquam ; mundo autein
creato, est umbra. Nascitur enim bomo, qui per
se €st ; sequitur autem eum umbra secundum mo-
lem corporis , et neutiquam cum eo ipso fabricata
est, sed advenit ut situm et locatum est corpus, et
ut est luminis circuitus et conversio. Siquidem nox

χαλεῖ σχότος, xaY olovel φρίττει, ὡς μηδὲ λόγου δεό-
µενος πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἑαυτοῦ φευδολοχίας, ὡς
αὐτόθεν διαθεθοηµένου πράγµατος «b ὄνομα λαµδά-
νων. Ῥητέον τοίνυν, ὡς τοῦτο δὴ σχότος χαλεῖται
μὲν, o9. μῆν ὑφέστηχε xav' οὐσίαν' ἐπισυμδαίνει δὲ
xa0' ἡμέραν xaX ἀποσυμθαίνει, παρακολούθτµα, xat
σχιᾶς τρόπον ὑπάρχον' δεδημιούργηται μὲν γὰρ εἰς
ὑπόστασιν οὐσίας οὐδαμῶς, κόσμου καὶ δηµιουρττ-
θέντος, σχιὰ τυγχάνει’ ἄνθρωπος τίκτεται μὲν γὰρ
καθ᾽ ἑαυτὸν, παραχολουθεῖ δὲ αὐτῷ πρὸς τὸν ὄγχο,
τοῦ σώματος fj σκιά’ καὶ οὐ δήπου συγχατεσχευᾶσθαι
δόξειεν Ev. ἑαυτῷ, ἀλλ ἐπισυμθαίνει πρὸς τὴν τοῦ
σώματος θέσιν, xal πρὸς τὴν τοῦ φωτὸς περίοδον.
Οὕτω δὴ xal νὺξ χαὶ σχότος, σωματιχοῦ τοῦ χό-

et tenebre, cum sit mundus corporeus, solummodo Ώ σµου δηλαδὴ τυγχάνοντος, παρακχολούθηµα μόνον

sunt consequentes, non autem sunt fabricata in
modum substantiz create.

Cum efiim sol diurnum cursum absolvit, et verti-
tur ad recessus proprios, necesse est ea qua sunt
intra mundum, omnia inumbrari, cum sit extra

quod illuminat, sic Deo volente : causas, cur ita -

voluerit, paulo post pro viribus dicemus. lllud sta-
tim dicendum est, qux: habent molem corpoream
interdiu in contrariam partem luminis positi um-
bras jacere; et transfertur simul cum lumine in
contrarium umbra ; et ubi est usque ad meridiem
80l, ibi est post meridiem umbra. Ubi autem um-
bra post meridiem, sol est post hunc. Uwbra vero
diurna umbra est, et non omnino tenebre; quia

ἐστὶν, οὐ μὴν δηµιουργήµατος τρόπον οὐσιῶδες xat-
εσχεύασται.

Τοῦ γὰρ ἡλίου τὸν μεθημερινὸν δρόµον περαΐνοντος,
πρὸς δὲ τὰς ἰδίας ἀναχωρήσεις τρεποµένου, τοῦ xó-
σµου τὰ ἑντὸς ἑπάναγχες ἅπαντα σχιάζεσθαι, Eco
τυγχάνοντος τοῦ φωτίζοντος, οὕτω δὴ Θεοῦ βουλτ-
θέντος, δι) ἃς αἰτίας μιχρὸὺν ὕστερον ὡς δυνάµεις
ἐροῦμεν) αὑτίχα xai μεθ ἡμέραν πρὸς τὸ ἀντιχεί-
µενον µέρος τῆς τοῦ φωτὸς θέσεως, τὰ ἀνέχοντα τὸν
σωματικῶν ὕνχων παραπέμπει τὰς σχιὰς, xal συµ-
µεταθαίνει τῷ φωτὶ πρὸς τοὐναντίον ἡ σχιά’ xai οὗ
μὲν ἕως µεσημθρίας foc, μετὰ ταύτην γίνεται σχιά"
ἡ 65 σχιὰ μεθ) ἡμέραν, xaX οὗ παντελῶς σκότος: Est
δὴ τὸ περιέχον πανταχόθεν ἀνεῳγὸς xal τοῖς σχια.ο-

1169

AUYERSUS MAN:CILEOS Lib. Π.

1170

μένοις τόποις τοῦ φέγγους παρέχει τὴν μετουσίαν. El A quod continet cum sit undique apertum, locis etiam

009 οἶχόν τινα τελείως ἀποχλείσεις, ὡς μηδὲ στενὴν
γουν εἴσοδον χαταλιπεῖν τῷ φωτὶ αὐτῷ, νύχτα ποι-
ἦσεις xat £v µεσημθρίᾳ. Τοῦτο δὴ xai ἓν νυχτὶ 1(ve-
ται πρὸς τοὺς ἱδίους χώρους ἡλίου γενοµένου. "ace
ἡ νὺξ στέρησις ἂν εἴη φωτός. Μάθοι δ ἄν τις σαφέ-
στερον τὸ Ὑινύμενον, εἰ νοῄσειξν, ὡς ἐν νυχτὶ pév
ἑστὶ που διαµένων καὶ ὑπάρχων ὁ ἤλιος, μεθ᾽ ἡμέραν
δὲ οὐδαμοῦ τὸ σκότος, ἀλλὰ παντελῶς διαλνόµενον
ἁ ανίζεται. Ὥστε φωτὸς μὲν γέγονεν οὐσία, σχότους
é: οὐδαμῶς.

qus» umbram habent, praebet luminis participatio-
nem. ltaque si domui quampiam ex omni parte
bene claudas, et neque vel angustus aditus lumini
relinquatur, noctem efficies etiam in meridie. Hoc
autem fiL in nocte, sole loca sua ambiente et cir-
cumeunte. Unde nox est privatio luminis. Potest
autem hoc quod fit, clarius percipi, si quis consi-
derat, alicubi esse et manere noctu solem, ipter-
diu vero nusquam esse tenebras, sed penitus dis-
solvi et tolli. Quare substantia luminis facta est,
non aulem tenebrarum,

Car. XVIII. Noctis necessitas. Utilitates ez ea profluentes.

Σχοπητέον δ ὅμως νυχτὸς ὅσον τὸ ἀναγχαῖον.

Considerandum vero est, quam sit necessaria

"Ἔστιν ἀνάπαυλα πρῶτον χοινὴ τοῖς πᾶσιν ' ὁ yàp B nox. Primum, est communis requies omnibus;

μεθ) ἡμέραν ὕπνος τὸ ἀναγχαῖον τῆς νυχτὸς μᾶλλον
παραδείχνυσιν, Ὡς Υε τοσοῦτος ὑπάρχων ὁ χρόνος
οὐχ ἰχανὸς διαναπαῦσαι τὰς αἰσθῆσεις ἀνθρώποις'
xai τοῦ μὲν μεθ) ἡμέραν Όπνου οὐκ ἴση τοῖς πᾶσι
µετοχή’ τὸ δὲ ἐν νυχτὶ χοινὸν, χαὶ ἑπίσης τοῖς «dot
τῆς διαναπαύσεως τὸ µέτρον, οὐκ ἔχον ἀνωμαλίαν
πρὸς τὰ βιωτικὰ πλεονεχτήματα. "Όπερ οὐχ ἔλαττον
τὴν ἱσότητα τοῦ Δημιουργοῦ ὡς πρὸς ἓν γένος τὸ τῶν
ἀνθρώπων μαρτύρεται. Ἔπειτα el διαπαντὸς ὑπῆρ-
εν ἡμέρα ἁδιάδεχτον ἔχουσα τὸ διάστηµα, οὐχ ἂν
ἐμετρήθη Χρόνος εἰς µέρη μὴ τετμηµένος. Ἡ δὲ
xa0' ἡμέραν τοῦ χρόνου τομὴ διὰ τῶν µορίων τούτων
Ζαταριθμµεῖσθαι ποιεῖ. χωρὶς δὲ χρόνου διαγνώσεως
ἄλογος ἂν Ev τοῖς πλείοσι γέγονεν ἀνθρώποις ὁ βίος"
τὸ δὲ δὴ μεῖζον, οὐχ ἂν φωτὸς Υέγονεν ἁπόλαυσις,
σχότους uf) παραχειµένου τὸν εἰρημένον τρόπον νυ-
χτερινοῦ. Φῶς γὰρ σωματιχὸν ἁδιάλειπτον, οὐδ᾽ ὅτι
φῶς ἔστιν, ἑγνώσθη ἄν πρὸς γὰρ ἀντιδιαστολὴν σχό-
τους φῶς ὠνόμασται xal ἐστίν. Οὐχ ἂν οὖν θαυμα-
στόν τι fjv, ὡς ἔστι δημιούργημα φανὲν, εἰ µήγε ἡ
θέσις τοῦ δοχοῦντος ἀντιχεῖσθαι παρεδείχνυεν αὐτό.

esset, ut esce apparet admiratione dignum a Deo

irarium, illud ostenderet.

"ote xai τἄλλα μὲν πολλὰ χάριν ὁμολογητέον ἐπὶ
τῇ νυχτὶ τῷ πανσόφῳ Δημιο»ργῷ' μάλιστα δ᾽ ὅτι τοῦ
€t; ἐμποιεῖ τὴν αἴσθησίν τε καὶ τὴν ἁπόλανσιν, οὐχ
ἂν ἄλλως διαγνωσθέντος, ὅτιπερ ἐστίν.

Ἁλλ’ ἐχπλαγείη τις ἂν τὴν ἄῤῥητον τοῦ θεοῦ σο-
φίαν, ὅτι, τοσούτων xal ἔτι πλεόνων ἀναγχαίων τε
xai χρησίµων διὰ σχότους ἀνθρώποις ὑπαρχόντων,
ὅμως δὲ ἐπειδὴ σχότους ἣν ὄνομά τε xal πρᾶγμα, οὗ
χατεσχξύαχεν αὐτὸ χατ᾽ οὐσίαν, ἀλλὰ συµθαίνειν xal
ἀποσυμθαίνειν αὑτὸ πεποίτχεν' ἵνα xal ὡς ὃν τά τε
ῥηθέντα xal ἔτι πλείω παρέχη, xal ὡς μὴ ὃν Έχιστα
διαδάλῃ τὸν Δγμιουργόν. ΄Αμεμπτος τοιγαροῦν ἡ νὺξ,
ὀλλὰ καὶ θαυµασία παντοίως τῇ χρἠσει.

Φασὶ δὲ ληστῆν bv νυχτὶ καχουργεῖν. Καὶ τί δεῖ
* ph; τὴν νύχτα; εἰ γὰρ μὴ ὀνεδέχετο καὶ ἐν ἡμέρᾳ
κακοτραχεῖν τοὺς βουλοµένους, ἐχρῆν «f; νυχτὸς
δ.αθάλλεσθαι τὸν xatpóv. Ἐπεὶ δὲ τὴν εὐχαιρίαν τῆς
Χαχουργίας ὁ δρῶν ἀναμένει, χᾶν ἓν fju£pa , χ.ν tv
yoxsY παραπέσο:, τὴν πρ΄θεσιν τοῦ δρῶντος, οὗ τὸν

somnus enim diurnus magis necessitatem noctis
declarat, cujus quidem tempus tam longum non
suflicit hominibus, ut a sensibus requiescant, et
diurnum somnum capere non sequaliter omnibus
licet : in nocte vero communis est omnibus et
equalis mensura ad requiescendum , nullam in-
tequalitatem habens ad avaritias vita et plushabendi
cupiditates. Quod quidem non minus zqualitatem
Creatoris testatur, tanquam uni generi hominum
squaliter prospicientis. Deinde, si semper esset
dies, et spatio diei non succederet nox , non pos-
semus metiri tempus non divisum in partes. Divisio
autem diurni temporis facit, ut liceat tempus per
has particulas numerare. Nisi autem tempus dis-
cerneretur, in multis rebus non posset hominibus.
ratio viti iniri et constare; et quod majus est,
non esset voluptas luminis fruendi, si non essent
tenebre nocturne in proximo eo modo quem dixi-
mus, Lumen enim corporeum continuum neque
quod lumen esset, cognosceretur : lumen enim di-
citur et est, ut 4 tenebris distinguatur. Non igitur
creatum, nisi comparatio ejus quod videtur con-

Quamobrem oportet gratias agere Deo, sapien-
tissimo Creatori, cum propter alia multa, tum ma«-
xime quia fecit, ut lumen sentiremus et eo fruere-
mur; quod euidem esse non aliter discernere po-
tuissemus.

Est autem obstupenda ineffabilis Dei sapientia,
quod cum tot et adhuc plures necessariz homini-
bus et opportunz utilitates ex tenebris exsistant,
tamen quia erat nomen et res tenebrarum, non fe-
cit eas secundum substantiam, sed fecit ut venirent
εἰ recederent ; ut quasi essent ea. qux diximus,
εἰ adhuc plura commoda przeberent; et quasi non
essent, minime mundi fabricator accusaretur. fzx-
tra culpam igitur et querelam est nox, quin po-
tius usu est omnibus modis mirabili.

Sed ainnt, latronem noctu latrocinari. Sed qvid
lioc contra noctem? si enim non contingeret de dic
laotrocinari eos qui latrocinari volunt, oporteret
lempus nocturnum accusare. Sed quia latro οββοΓ-
tunitatem furti exspectat, sive die sive nocte inci-
dat, animus maleficium facieitis,.non tempus cst:

1111

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1172

crimini dandum: verumtamen si maleficus no- A χαιρὸν αἰτιατέου' Ty el voxzt γε ἐπείθετο χαχοῦς-

cti pareret. dormiret sane ; hoc enim solum nox
jubet.

T9; &xac, ἐχάθευδεν ἄν' τοῦτο γὰρ xai µόνον xao-
εγγυά.

Car. XIX. Mendacii cum tenebris comparatio.

Preterea considerandum est similiter inter se
contraria videri lumen et tenebras, veritatemque
et mendacium. Quod enim est lumen corpori, hoc
est veritas anims; el quod tenebre oculis, hoe
ignorantía et mendacium inenti. Hlomo enim nibil
aliud est quam anima et corpus. Utrique parti
suppeditat Deus, corpori lumen ; per corpus enin
lumine corporeo fruitur ; per auinam vero veri-
tate spirituali.

Sicut autem non sunt tenebre secundum sub-

θεωρητέον δὴ ἐπὶ τούτοις, ὡς ἀναλόγως ἀλλήλοις
ἀντικεῖσθαι δοχεῖ, φῶς τε xat σχότος, ἀλήθειά τε xa:
ψεῦδος' ἅπερ γὰρ φῶς σώματι, τοῦτο ἀλέόθεια Φυχῇ"
xai ὅπερ αχότος ὀφθαλμοῖς, τοῦτο ἄγνοια xal σχό-
τος (40) διανοἰίᾳ. "Ανθρωπος μὲν γὰρ οὐδὲν ἕτερον 1j
Φυχἠ τε xai σῶμα' παρὰ δὲ θεοῦ πρὸς ἑκάτερον τὴν
χορηγίαν ἔχων, διὰ μὲν σώματος σωµατ:χο» quz,
ἁπολαύει, διὰ δὲ φυχῆς νοητῆς ἀληθείας.

"Ὥσπερ δὲ σχότος χατ᾽ οὐσίαν μὲν οὐχ ὑπάρχει,

stantiam, solum autem eas advenire permissum B ἐπιέναι δὲ συγχεχώρηται µόνον, ὡς ἀποδέδεικται,

est, sicut ostensum est; sic eliam mendacium non
manet ab aliqua substantia per se exsistente, quam
ille principium ingenitum vocat, neque est sub-
stantia quzepiam per se exsistens ac vivens. Sed
sola cogitatione esse, concessum est, et advenire
atque recedere similiter ui tenebras ; idque valde
utiliter et necessario : nisi enim cogitatio menda-
cii esse posset permissu Dei, veritatis optio non
esset in hominibus spectata et probata, et frustra
nominaretur, nisi permissum essel, esse menda-
ciun cogitatione. Nemo enin esses amicus vcrita-
tis, nisi potestatem haberet cogitandi mendacium.
Non dico esse mendacium adjunctum veritati, sed
quod optio veritatis non videretur esse, nisi po-
testas mentiendi adjaceret : quod quidem veracibus
prodest, non veritati. Oportet enim eum qui verax
est, ut penes eum sit mentiri, a quo cum abstinet,
verax est. Possc ergo mentiri affert hominibus, ut
veritatem mendacio anteponant. Sicut posiL:e tene-
bra sensum luminis movent et excitant, tamen
sicut lumen in tenebris lucet (dissolvit enim eas
adveniens, quippe cum non sint secundum substan-
*iam), sic veritas vineens mendacium, omnino con-
vincit, quod non est, cogitalione esse propter po-
testatem eogitalionis, id est quia cogitari potest.
Quomodo enim potest quis veritatem eligere, si
suscipere mendacium non est penes ipsum?

Si igitur ostendi posset esse tenebras secundum

τὸν αὐτὸν τρόπον xa dsubo; (41), ἀπό τινος μὲν οὗ-
σίας ὑφεστηχυῖά τε xat Qaa: ἐπινοίᾳ δὲ µόνον εἵναι.
συγχεχώρηται, συμθαίνειν τε xal ἀποσυμθαὶνειν
παραπλησίως τῷ σχότει, xal τοῦτο λίσν χρησίµως τε
xai ἀναγχαίως: εἰ γὰρ μὴ ἱπετέτραπτο φεύδους ἑπί-
νοια, ἀδόχιμος ἂν ἣν xaX ἁδασάνιστος χατ’ ἀνθρώπους
τῆς ἁληθείας fj αἴρεσις µάτην 6 ἂν xal ὠνομάξετο,
εἰ μὴ τὸ ψεῦδος συγχεχώρητο τῇ ἐπινοίᾳ' οὐδεὶς γὰρ
ἂν ἣν φιλαλήθης, εἰ μὴ xal τοῦ φεύδεσθαι τὴν £zi-
νοιαν εἶχεν ἐφ᾽ ἑαυτῷ. Οὐ φημὶ, ὅτι προσχεχαρισµέ-
voy ἂν εἴη τῇ ἀληθείᾳ τὸ ψεῦδος, ἀλλ᾽ ὅτι τῆς Or
θείας ἡ αἴρεσις οὐχ ἄν γε εἶναι ἐδόχει, εἰ μὴ παρ-
έχειτο τοῦ Ψψεύδεσθαι dj ἑξουσία᾽ ὃ 6h ὑπὲρ xw
φιλαλίθων, οὐχ ὑπὲρ τῆς ἁἀληθείας ἐστί. Act γὰρ τὸν
ἀληθεύοντα ἔχειν ἐφ᾽ ἑαντῷ xat τὸ «εὔδεσθαι αὐτῷ
ἐξεῖναι, οὗ ἀπεχόμενος ἀληθεύει. Ἡροσάχει τοίνυν
ἀνθρώποις τῆς ἀληθείας τὴν προτίµησιν τὸ ἐξεῖναι
ψεύδεσθαι. Ὥσπερ φωτὸς ἀναχινεῖ τὴν αἴσθτσιν d$
θέσις τοῦ σκότους ὥσπερ μέντοι τὸ φῶς ἐν τῇ σχο-
ta Φφαίνει (διαλύει γὰρ αὐτὸ ἐπιὸν, ἅτε Gh μὴ xav
οὐσίαν ὑπάρχον), οὕτως xai ij ἀλήθεια, χατὰ τοῦ
Ψεύδους χρατιστεύουσα, διελέγχει παντελῶς αὐτὸ gi
ὃν, ἐπινοίᾳ τῇ ἑἐξουσίᾳ τοῦ λογισμοῦ παρεισιὸν εἰς
αἴρᾶσιν ἑαυτῆς' πῶς γὰρ ἄν τις ἀλήθειαν ἕλοιτο, εἰ
μὴ χαὶ τοῦ ἀντιχειμένου τὴν αἴρεσιν ἔχοι ἐφ᾽ ἑαυτῳ,

Ei μὲν οὖν 6eiza: δυνατὸν, ὡς χατ᾽ οὐσίαν ὑπάρχει

substantiam, et non advenire εξ recedere, sicut D τὸ σχότος, οὐχὶ δὲ συµδαίνει xal ἁποσυμδαίνει µόνον,

diclum esl, poni etiam posset falsa el mendosa
substantia. Sin vero nec ille nec alius ostendere
potest, non dissolvi has tenebras qu: ad instar
umbrz fiunt, ut lumen quidem noctu exsistat, te-
nebrz vero interdiu non sint; liquet neque men-
dacium, quod cum tenebris similitudinem habet,
per se exsistere instar substantie, sed necessa-
rio permitti, ut cogitatione tantum sit, idque ad
electionem veritatis.

(40) Σκότος. Legerat φεῦδος Turrianus, et qui-
dem optime : non enim comparantur hic tenebre
cum tenebris, sed mendacium eum nocte et tene-
bris. quemadmodum lux cum veritate. Basw.

(4M) Ψεὔδος. Desunt hic in Graco plura que

ὡς e'pnzac* τεθείη ἂν xal φευδῆς οὐσία - εἰ δὲ μήτ'
ἐχεῖνος, μήτε ἄλλος δεῖξαι δύναται, ὡς τοῦτο δὴ τὸ
σχότος οὐχὶ διάλυτόν ἐστι σχιᾶς τρόπον γιγνόµενον,
ὡς τὸ μὲν φῶς ὑπάρχειν xal Ev. νυχτὶ, τὸ δὲ σκότος
ἐν ἡμέρᾳ μὴ εἶναι τὸ ἀναλόγως ἔχον αὐτῷ φεῦδος,
δῆλον, ὡς οὐδ' αὐτὸ ὑφέστηχεν οὐσίας τρόπον τινὰ,
ἀναγχαίως δὲ μόνονχατ' ἐπίνοιαν ἐπιγίγνεσθαι συγχε-
χώρηται πρὸς αἴρεσιν τῆς ἀληθείας.

sensum »on mode obscurum, sed imperfectum
reddunt. Sic supplerem : ἣν αὐτὸς ἀγέννητον à
λέγει, μηδὲ ἐστιν οὐσία ὑφεστηχυῖά τς xa) ζῶσα'
respondent optime Latina. Ip.

475

ADVERSUS MANICILEOS LIB. 1l, 11:

Ἐπειδὴ δὲ. τὸ φῶς χατ' οὐσίαν ὑφέστηχε, σαφῶς A — Quia vero lumen secundum substantiam per se

ἄρα xai ἀλήθειαν νοµίσειεν ἄν τις xas' οὐσίαν ὑφ-
εστάναι, ἵνα τῆς ἀναλογίας σώζηται ἡ ἀχρίδεια * xal
τί δῆ τὸ χωλύον Θεὸν αὐτοαλήθειαν εἶναι, ἡγεῖσθαί
τε καὶ νοµίζειν; εἰ γὰρ φῶς ὁ θεὺς, φῶς νοητὸν, οὐ
γὰρ δῆ ὁρατὸν, φῶς δῆλον, ὡς ἀλήθεια' φῶς γὰρ
νοερὸν οὐδὲν ἄλλο, πλὴν ἁληθείας ' ὅμως δὲ φῶς τε
xai αὐτοχλήθεια τυγχάνων ὁ θεὸς οὐχ ἀδυναμίᾳ
ψεύδους ἀπέχεται, ἀλλὰ μὴ βουλόμενος ψεύσασθαί

ποτε. El δέ ve μὴ δύναται, οὗ γὰρ ἄτοπον εἰπεῖν,

ἐπειδή Υε οὐδέποτε οὐχὶ μὴ βούλεται.

exstitit, plane existimare licet esse veritatem per
se secundum substantiam, ut sinilitudinis ac pro-
portionis ratio limate et perfecte servetur , ecquid
prohibet, quin Peum ipsam per se veritatem esse
existimemus et reputemus ? Si enim Deus est lu-
men, lumen autem intelligibile, non aspectabile, lu-
men scilicet sicut veritas; lumen enim spirituale
nihil aliud est, quam lumen veritatis; Deus tamen
cum lumen et ipsa per se veritas sit, a mendacio
abstinet, non quia deflcit ei potestas, sed quia non

vult unquam mentiri. Si autem non potest, non enim absurdum est sic loqui, ideo non potest, quia

nunquam vult.
Οἷς μὲν γὰρ xa τὸ βούλεσθαι xol τὸ μὴ, xat

Quibus enim velle et non velle diverse accidit,

διάφορον τρόπον ἐπισυμδαίνει, τούτοις εὐλόγως xai p recle et rationi convenienter his attribuitur posse :

τὸ δύνασθαι ἀφώρισται. Θθεῷ δὲ γε, ἐπειδὴ οὐδέ-
ποτε συµθαίνει τὸ βούλεσθαι, τὸ μὴ δύνασθαι προσ-
απτέον' οὕτω μέντοι, διὰ τὸ µηδέποτε βούλεσθαι,
οὐχὶ διὰ τὸ ph δύνασθαι τρόπον ἀσθενείας χαὶ ábu-
ναµίας ᾿ τὸ μὲν γὰρ δημιούργημα πεπεδῆσθαι φύσει,
λέγω δῆ τὸ σωματιχὸν φῶς, οὐχ ἄλογον φάναι, ὡς
ph àv. αὐτῷ εἶναι τὸ εἶναι φῶς, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ ποιῄσαν-
tt * τὸν δὲ Δημιουργὸν ὐποδεδλῆσθαι φύσεως ἀνάγχῃ
λίαν ἄτοπον ἡγείῖσθαι, ὡς μὴ br" αὐτῷ εἶναι δοχςῖν
τὸ ἀληθεύειν, ἀλλὰ πρὶς τῆς φύσεως βεδιᾶσθαι,
χαίτοιγε ὅπερ ἐστὶν, αὐτὸ µόνον ἐστίν. Αλλ’ olg
μὲν ἐδημιούργησε ἑντέθειχε τὸ φύσει xal ἀνάγχῃη
εἶναι ὃ εἰσιν' αὐτῷ μέντοι ἑντέθειχεν οὐδεὶς τὸ
ἀνάγχῃ εἶναι ἀλήθειαν. Οὐχοῦν φύσεως μὲν ἑπάνω

Deo autem quoniam nunquam accidit velle, con-
fitendum est non posse eum mentiri; sic tamen,
quia scilicet non potest velle; non autem quia non
potest ad instar ejus cui est infirmitàs et deficit
potestas : creaturam enim impediri et constringi
natura, lumen, inquam, corporeum non babere pe-
nes se , ut sit lumen, sed penes auctorem luminis
esse, non est alienum a ratione sic dicere ; aucto-
rem vero subjectum esse necessitati naturas, valde
absurdum est cogitare; ut non videatur penes ip-
sum esse veruin dicere, sed a natura per vim cogi,
cum alioqui ipsum solum sit, quod quidem est. lis
tamen qua creavit, imposuit, ut natura el necessi-
tate essent quod sunt. Deo tamen nemo imposuit,

ὁ φύσεις χατασχευασάµενος * αὐτὸς δὲ φύσεως ἀνάγ- C ut necessitate naturz csset veritas. Supra naturam

χης ἐλεύθερος' οὕτω γὰρ ἀληθῶς ἀγαθὸς ὁμολογη-
θήσεται.

Οὐχοῦν διὰ τῶν εἱρημένων αὐτὸ ψεῦδος οὐχ ἔστι
φεύστης δὲ ὁ φευδόµενος ἀπὸ γὰρ τοῦ µετιόντος
χαλεῖται, οὐχ ὁ µετερχόµενος ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος.
Ὑεύδος γὰρ πρὸ τοῦ ἐπινοοῦντος αὑτὸ οὐκ ἂν εἴη"
παραπλησίως δὲ xal σχότος οὗ δεδηµιούργηται uiv,
παρεισέρχεται δὲ, σχιὰ τοῦδε τοῦ παντὸς ὑπάρχον ’
πλὴν ὅσον τὸ μὲν σχύτος οὗ µόνον ὑποτρέχειν συΥχε-
χώρηται, ἀλλὰ xal λίαν ὠφελίμως " τοῦ δὲ φΦεύδους
ἡ ἐπίνοια τὴν μὲν αἴρεσιν διασαφεῖ τῆς ἀληθείας
παρὰ ἀνθρώποις προτ,μηθεῖσα δὲ τῆς ἀληθείας,
βλαδερωτάτη vé ἐστι, xal µάλα γε εἰχότως ᾽ ψεῦδος
γὰρ πρὸς ἀνθρώπων ἐπινοεῖται, σχότος δὲ τὸ σωµα-
τικὸν παρὰ θεοῦ χεῖται. Διὸ yph τὸ μὲν νοοῦντα
φεύχειν, τὸ δὲ μὴ λοιδορεῖσθαι, ἀναγχαίως πρὸς τοῦ
Δημιουργοῦ χείµενον.

igitur est, qui naturas fabricatus esi; ipse autem
liber est 4 necessitate nature :sic enim vere bo-
num esse confitebimur.

Igitur ex iis qua dicta sunt, pateflt, per se menda-
cium non esse ; mendacem vero esse eum qui men-
titur; a mentiente enim vocatur mendacium ; non
autem mentiens vocatur ab eo, quod non est. Mcn-
dacium enim non potest esse antequam cogitetur :
similiter tenebre non sunt create, sed subierunt,
fact: umbra universi : preterquam quod tenebra:
non solum subire permisse sunt, sed valde etiam
utiliter. Cogitatio vero mendacii electionem verita-
tis apud liomines declarat. Cum vero anteponitur
veritati mendacium, nocentissimum est, idque valde
consentanee ; mendacium enim ab hominibus exco-
gitatum est, ἰδιιεῦγῷ vero corpore: a Deo positae
sunt. Idcirco oportet. illud quidem fugere; hoc vero.
non vituperare, quod necessario a Creatore posi-
tum est.

Cap. XX. Manetis stultitia, negantis feras a Deo [misse creatas.

Λοιδορεῖται μὲν οὐ τοῦτο µόνον ὁ τῆς χενωτάτης
χατὰ Θεοῦ βλασφηµίας εὑρετῆς, ἀλλὰ xal ζώοις τοῖς
&ypiav φύσιν παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ λαχοῦσι, σαφῶς
δίχην ἐχθροῦ τὰ πάντα φιλαιτίου χατὰ τῶν δηµ;ουρ-
γηµάτων κινούμενος. Ἐλέγξει δὲ ὁ λόγος τοῦ ἆπα-
τεῶνος τὴν ἄλογον xa ἐν τούτοις βλασφημίαν.

θηρία yxp ἅπαντα τετράποδάἀ tc καὶ ἑρπετὰ xa-

Vituperat autem non has solum iste inauditz
oontra Deum blasphemiz inventor; sed etiam ani-
mantes, quz? naturam szvam sorlite sunt a Czea-
tore; more inimici qui omnia accusans, in creatu-
ras Dei invebitur. Sed blasphemiam amentem et
vecordem istius deceptoris in hujusmodi animan-
tibus sermo nostei redarguet.

Omnes enim feras ac bestias, quadrupedes ον

1315

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1110

serpentes cum vituperat, perinde mihi facere vide- A χίζων, παραπλἠσιόν τι πάσχειν µου δοχεῖ, ὥσπερ

tur, ut si quis servus dedílus peccatis et improbis-
simus, alia quidem domini el auctoris sui appro-
bet, odio autein habeat οἱ criminetur flagellum so-
lum quod apparet ; qui ipso quidem odio ostendit,
quam necessarium sit flagellum appositum : ho-
mines enim faciles et parati ad capiendam oblivio-
nem contra Deum, si nihil haberent in fabrica
mundi quod dignum esse metu appareret, amplius
quidem procederent animo et voluntate contra De-
wmm; accusali vero essent non recte, utpote nulla
re earum qua apparenBt excitati. Etsi enim natura
inest nobis libertas ad eligendum quod melius est,
tamen propter ignaviam facile in oblivionem inci-
dimus. Multa igitur sunt quz necessario cogitatio-
nem nostram ad Deum timore excitant : sicut rur-
sus plurima, quz hanc cogitationem per benigni-
tatem, et bonis fruendi copiam οἱ facultatem ad
agendas gratias Creatori movent: utrisque enim
erudimur, et instituimur iis quibus tanquam bonis.
Iruimur, et iis quibus tanquam horribilibus et per-
tWsescendis convertimur.

ἂν εἴ τις φιλαμαρτήµων δοῦλος xai λίαν τονηρὸς,
τὰ μὲν ἄλλα τοῦ δεσπότου αὐτοῦ ἀχαταιτίατα ἁπο-
δέχοιτο, µισοίη δὲ xal διαθάλλοι μάστιγά που xal
µόνον φαινοµένην ' αὐτῷ Ye τῷ μισεῖν ὁ τοιοῦτος
δειχνὺς, ὡς ἀναγχαῖον τὸ mapaxsipevov* ἄνθρωποι
γὰρ, πρὸς τὴν χατὰ θεοῦ λήθην πρὀχειροι τυγγά-
νοντες, εἰ μηδὲν ἄξιον δέους φαινόμενον εἶχον iv
δηµιουργίᾳ, πλέον μὲν ἂν ἐχωρίσθησαν προθέσει
τοῦ θεοῦ, ἠτιάθησαν δὲ οὐχ εὐλόγως, ἅτε 5h διὰ
μηδενὸς τῶν φαινομένων διεγειρόµενοι. Ei γὰρ δὴ
xa πρόσεστιν ἡμῖν φύσει τὸ ἐλευθέριον πρὸς αἴρεσιν.
τοῦ χρείττονος, ἀλλά γε διὰ ῥᾳστώνης ῥᾳαδίως εἰς
λήθην ἐμπίπτομεν. Πολλὰ τοίνυν ἐστὶν ἀναγχαίως
τὰ διεγεέροντα τῷ δέει πρὸς τὸν Ocbv τὸν ἡμέτερον
λογισμόν * ὥσπερ αὖθις πάμπολλα τὰ χινοῦντα τοῦτον
διὰ χρηστότητος xal ἁπολαύσεως ἀγαθῶν εἰς χάριτος
ὁμολογίαν τοῦ Δημιουργοῦ ' ἑχατέροις γὰρ ἁποπαι-
δαγωγούµεθα, οἷός τε ὡς ἡδέων ἁπολαύομεν, xat οἷς
ὡς διὰ φοθερῶν ἐπιστρεφόμεθα.

Car. XXI. Nulla malitia sine cognitione et libertate.

Quod igitur sevum est natura, horribile est, &ed
ron malum ; malitia enim et nequitia affectio cogi-
tationis sunt. Áppetitus autem naturalis sic factus,
ab omni culpa et crimine liberatus est. Deus autem
misericordia erga homines motus, fecit, ut metu
οἱ horrore bestiarum ratione carentium, probitatem
qu: ad partem rationis compotem pertinet, con-
sectacemur : et nihil in hujusmodi bestiis ac feris
malum ; quod enim non novit quod est, quomodo
malum est? ut jam non minus sic redarguatur,
quod .Manichzus tradit de nequitia, quam finxit et
ingenitum principium vocat : non enim tribuit ei
cogitationem et cognitionem nequitie, ne si repe-
riatur habere sensum boni, hac ratione appareat,
non esse nequitia: cognitio enim boni testimonium
est naturz non male. Manichxus vero, cum nequi-

Φοθερὸν τοίνυν τὸ ἄγριον χατὰ φύσιν, οὗ πονηρόν-
πονηρία Ὑὰρ xai χαχία λογισμοῦ πάθος" ὁρμὴ ὃξ
φυσιχὴ οὕτω χατεσχευασµένη πάστς αἰτίας ἁπήλ-
λαχται. θεὸς δὲ, φειδόµενος ἀνθρώπων, πεποιηχεν,
ἵνα τῷ δέει τῶν ἁλόγων τὸ λογιχὸν τῆς χαλοχαγαθίας
µεταδιώξωμεν ' xal xaxbv ἓν τούτοις οὐδέν ὃ γὰρ
μὴ οἶδεν ὅτι ἐστὶν, πῶς καχόν ἔστιν; ὡς οὐχ ἧττον
xal οὕτως τῷ Μάνεντι xaX ὁ περὶ τῆς χαχίἰας αὐτῆς,
ἣν πλασάμενος ἀρχὴν ἀγέννητον καλεῖ, λόγος διελέγ-
χεται λογισμὸν μὲν γὰρ αὑτῇ xal γνῶσιν χαχίας
οὐ δίδωσιν, ἵνα μὴ xaX τἀγαθοῦ τὴν αἴσθτοσιν ἔχουσά
γε εὐὑρεθῇ' οὕτω γὰρ ἀποδειχθείη μὴ οὖσα xaxía-
γνῶσις γὰρ ἀγαθοῦ μαρτυρία φύσεως οὗ χαχΏς
ἀλόγιστον δὲ xa γνώσεως ἔρημον αὑτὴν ὁριξόμενος,
τοῦ ὅπερ ἐστὶ καὶ αὑτῃ τὴν γνῶσιν αὐτὴν ἀφαι-
ρεῖται.

tiam statuit ralione carere, et cognitione privatam esse, eam eliam privat cognitione ejus, quod

ipsa est.
Si enim sentiat et cognoscat, quod mala est, sen-
tiet omnino contrarium evadens bona. Siquidem

E! γὰρ αἴσθηται xal γνῷ χαχυνθµένη, αἰσθτσεται
πάντως τοῦ ἐναντίου ἀγαθυνομένη’ φωρᾶται γὰρ

malum ratione deprehenditur sensu et compara- D λογισμῷ τὸ χαχὸν τῇ αἰσθήσει, καὶ τῇ παραθἑσει

Lione boni : ut si manifestum sit malum, contra-
rium quoque sit manifestum ; omneenim contrarium
probatio et index est contrarii, cognitione tamen
οἱ judicio. Sine cognitione enim neutrum cst alte-
rius judicatio. Si igitur nequitia se ipsam ignorat,
ct cogitatione non suscipit malum, non erit nequi-
1ia; frustra et vane accusabitur ; nequitia enini li-
bera a ratione similis est phrenetico, id est, f-
rioso in febre aut in alio casu ; qui quod facit, ne-
scit, cui omues ignoscere consuevimus, ac magis
quidem ad luctum flectimur, a nequitia eum libe-
rantes ; cum sine causa percutit, aul etiam occidit,
$i gladium reperiat. Sic omnibus hoc manifesto pa-
tei; et hoe judicium commune est ac natura con-

τοῦ ἀγαθοῦ ' ὡς, εἰ δήλον ὑπάρχοι, τοὐναντίον χατά.
ὅηλον ἔσται' ἔλεγχος γὰρ πᾶν ἑναντίου ἐναντίον
γνώσει μέντοι xaX χρίσει: ἄνευ δὲ γνώσεως, οὖὐδέ-
τερον θατέρῳ δΏλον. Ei τοίνυν χαὶ ἑαυτὴν ἀγνοεῖ,
χαὶ λογισμῷ μὴ µέτεισι τὸ xaxbv dj xaxia, οὐκ ἂν
εἴη xaxía* µάτην δ᾽ ἂν ἐγκαλοῖτο ὁμολογεῖ δὲ, ὅτι
ἐστὶ λογισμοῦ χαχία ἑλευθερουμένη * αὑτίχα φρενῖτις
Ev περιστάσει πυρετῶν, 1| ἄλλου τινὸς συμπτώματος *
οὐκ εἰδότι ὃ motel. συγγινώσχειν ἅπαντες εἰώθαμεν,
μᾶλλον μὲν οὖν χαὶ εἰς οἴχτον ἐπικχαμπτόμεθα, xaxlac
ἐλευθεροῦντες τὸν µάτην μὲν τύπτοντα, εἰ δὲ ξίφος
εὕροι, xai φονεύοντα. (Οὕτω Ye πᾶσι κατάδηλον, xai
Χρίσις αὕτη xot τε χαὶ φύσεως ἀχολουθία, τὸ ph
xaxbw ὀνομάτει» τὸ οὐκ εἰδὺς GO τι Opà. Ei τοέων

4471

ADVERSUS MANICHAEOS LIB. Il.

1178

μήτε το γιυῶσκον ἀγαθὸν χληθείη &vavxalov, μήτε A sectarium, non nominare malum, si. ignorat, quod

τὸ ἀγνοοῦν ἑαυτὸ, ὅτι δόξειεν ἂν εἶναι xaxa - τὸ μὲν
ὃ-, μτδ' αὐτὸς τίθησι, τὸ δ᾽ ὅτι πεπλαντµένως, xal
ἑχτὸς τῆς χοινῆς δόξης θέµενος ὀρίζεται. Οὕτως οὐδὲ
θτρἰον οὐδὲν χαχὸν, λογισμοῦ ἑστερημένον ' ἄνθρω-
πος δὲ χαχοίθης xaxbv ἂν sin, λογισμῷ μετιὼν,
ἅπερ xiva &(vost* ἡ γὰρ τοῦ λογισμοῦ τῆς φύσεως
προσθήκη φέρει τῆς χαχίας τὸ ἔγχλημα, προχατα-
σγευάνουσα δΏλον εἶναι τὸ πραττόμενον ' dj δὲ τῆς
Υνώσεως ἀφαίρεσις τῆς αἰτίας. Οὕτω δὴ γνοὺς μὲν
ἄνθρωπος ἄμφω, ἀρετήν τε xal xaxlav, ὅπερ ἂν
έχηται, φθάνει γὰρ ἡ Υνῶσις τὴν αἴρεσιν, ἀπ' ἐχείνου
χαλεῖται᾽ πρὶν δὲ vivat νήπιον ὑπάρχον, οὐδέτερον
των ἄχρων χαλεῖται. Δῆλον τοίνυν πανταχόθεν, ὡς
τῷ λογισμῷ xal τῇ μετὰ τὴν γνῶσιν αἱρέσει χαχίαν
*: xal àpsthw λογιζόμεθα. Τὰ τοίνυν ἀμέτοχα 3o-
γισμοῦ θηρία οὐχ ἂν εἴη xaxX, οὐδὲ ix χαχίας
προενηνεγµένα * ἐπειδήπερ χᾶν ἐχείνη οὕτως ἔχοι,
οὐχ ἂν lr χαχία.

facit. Si igitur neque id quod cognoseit, bonum wne-
cessarium vocabitur; sequitur neque id quod se
ipsum et quid sil, ignorat, nequitiam esse : quo-
rum alterum neque ipse adnittit, allerum vero per
errorem et contra communem existimalionem sia-
tuit. Sic neque fera ulla mala est, cum sit rationis
expers : homo vero male moratus, malus est, qui
ralione utens capessit quz non ignorat : accessio
enim rationis ad naturam, nequitix crimen inducit ;
praeparat enim ratio cognitionem actionis suscepti;
privatio autem cognitionis privatio est culpe et
criminis. Sic homo utrumque cognoscens, virtutem
ScilicelL et vitium, ab eo quod eligit, nominatur ;
antecedit enim electioni cognitio : prius autem

B quam cognoscat, dum puer parvus est, a neutro

extremo nominatur, id est neque bonus neque
malus dicitur. Quamobrem ex omni parte liquet,
virtutem et vitium rationi, et post rationem ele-

«toni attribui. Bestiz igitur quae non sunt rationis participes, non sunt nequam, nec a nequitia pro-
duct, quia si illa ita se habeat, non est nequitia.

Cap. XXII. Serpentium ac morborum utilitas.

Ἕλλλως τε ἴδοις ἂν πολλάχις χαὶ τῶν ἑρπετῶν αὖ-
τῶν τὸ χαλεπώτατον, λέγω Of) τὸν lov, εἰς ἰατρείαν
πρὸς τῶν ἀχριθεστάτων ἰατρῶν λαμθανόμενον, xai
τῇ τῶν ἁπομάχεσθαι δυναµένων παραμίξει χαθαί-
ροντα τῶν παθῶν ἔστιν ὅτε τὰ χαλεπώτατα" τὰς δὲ
cápxag αὑτὰς ἑτέρων εἰδῶν τε xal βοτανῶν συµ-

Preterea videre licet saepenumero, quod est in
serpentibus nocentissimum : venenum dico a me-
dicis absolutissimis ad medicinam adhiberi, et mi-
sta cum iis qus» possunt auxiliari, gravissimes
morbos interdum depellere; et ex ipsis carnibus,
aliis generibus et herbis admistis optimum reme-

τλοκῇ φάρµαχον ἄριατον σώμασιν ἀποτελούσας. c dium corporibus confici. Similiter in oliis bestiis :

Παραπλησίως δὲ xai τῶν ἄλλων Onpitov: µέρη γάρ
τινα xal µέλη, xat αἷμα xa0' αὑτὸ πολλάχις εὖεργε-
τοῦσι χάµνοντας. Πῶς οὖν &x χαχίας ἐστὶ τὰ ἐν µέ-
pct xal ὠφελοῦντα; Ταῦτα τοιγαροῦν ἅπαντα χρήσιμα
µόνον δι ἀνθρώπους ἡγητέον: οὔτε δὲ ἀγαθὰ οὔτε
χαχὰ προσαγορευτέον, δέος µόνον ἀνθρώποις àv-
αΓκαίως ἐμποιοῦντα πρὸς ἐπιστροφὴν τοῦ χρείττονος’
xai τὸ ἀργὸν αὐτῶν ἀργίας παρὰ ἀνθρώποις χωλυτι-
xóv* χεῖται Y&p αὐτὰ µάστιγος δίχην φαινοµένης àv
οἴχῳ πρὸς χατασχευἣν εὐλαθείας τῶν οἰχετῶν, εἶ τις
ἀργήσειεν, 7| εἴ τις πληµμελοίη τῶν χατὰ τὴν ἑστίαν '
εἰ δὲ πονηροὺς ἔστιν ἰδεῖν μηδὲν ὑπὸ τούτων βλαπτοµέ-
νους, θαύμασον τοῦ Δεσπότου τὸ ἀνεξίχαχον. Οὐδὲν δὲ
ἆττον νοητέον τὴν παραχειµένην μάστιγα * τοὐναντί[ον
δὲ, εἰ χρηστοὶ περιπἰπτοιεν τούτοις, ἰστέον, ὡς, ἀγαθοῦ
πλημμελοῦντος, Φείσαιτ ἂν πρὸς ἐπιστρέφειαν ὁ
Δεσπότης, οὐχὶ δὲ τοῦ λίαν ἀπεγνωσμένου. 'O μὲν
γὰρ Ἰάσιμα πλημμελεῖ, ὁ δὲ τηρεῖτα: πρὸς ἀνίατον
σιμωρίαν ΄ τοιαῦτα γὰρ ὑποδείγματα πάμπολλα ἴδοι-
pev ἂν ἐν ταῖς θείαις Γραφαϊῖς ὑστερυύμενα. Μέλει
τοίνυν πάνν γε θεῷ ἀνθρώπου διὸ παντοίως αὐτῷ
τὰ ἀνακινοῦντα πρὸς εὑλάδειαν παρατέθειχεν ὡς
μηδὲ τὸν ὕπνον πυχνοτάτης ὀχλήσεως ἀπηλλάχθαι,
ἀλλὰ χαὶ τοῦτον, διά χνωδάλων τινῶν ἑμποδιξόμενον,
χέντρου δίχην νύττειν τὸν Aoytapóv* xa πολλά γε τὰ
βοηθοῦντα τῇ ἀνθρωπίνη ἀσθενείᾳ θαυμασίως πρὸς
ἀνάμνησιν θτοῦ * δι ὧν γὰρ πάσχει σωματικῶς, πα-
θῶν όυχτς ἐλευθεροῦται' καὶ δι ων παθεῖν ἂν δυ-
νγλείπ. xàv μη πάθῃ πρὸς εὐλάθειαν ἑπιστρέφετα,.

quaedam enim partes αἱ membra et sanguis, sola
ac per se zegrotantibus conducunt. Quomodo igitur
sunt ex nequitia, quze ex parte sunt utilia οἱ ju-
vant ? Hzc igitur omnia ducenda sunt utilia propter
homines tantum ; non autem appellanda sunt bona
neque mala, qua hominibus tantum necessario
metum injiciunt, ut ad melius institutum se con-
vertant : et otium bestiarum, atque vocatio earum
a vocando, apud homines otium et inertiam prohi-
bet : sunt enim posita ipsa instar flagelli apparentis
in domo, ut metuant famuli ac ministri, si quis
corum se dedat otio, aut si quis domi delinquat.
Si vero contingit videre has quas diximus, bestias
nihil nocere improbis, admiremur in Domino tole-

D ραπιίαιη malorum. Nihilominus tamen considerare

oportet flagellum propositum : contra vero si honi
incidunt in has feras, advertendum est, quod Do-
minus bono delinquenti prospicit et cavet, non au-
tem ei qui valde desperatus est. llle enim peccat,
qua curari possunt; hic vero reservatur ad sup-
plicium, quod evadi non potest : hujusmodi enim
exempla permulta in divinis Scripturis videre ac
legere licet. Magna itaque cura est Deo de homine,
quamobrem omnibus modis proposuit, quze eum ad
timorem moverent et excitarent; ut neque somnus
illi a creberrima molestia liber esset, quin hic
etiam a quibusdam feris et serpentibus impeditus,
cogitationem instar stimuli pungeret : ac multa
quidem sunt quie humanam infirmitatem juvant, ut

11-9 Τιτ! BOSTRENSIS EPISCOPI 11£0

homo recordetur Dei ejusque memoriam habeat. A Καὶ περιπίπτει σωματιχοῖς πάθεσιν ἀναγχαίως ἄν-
Mirifice namque per ea quz corpore patitur, a —Ópuwroc, ἵνα τὸ χαλεπώτατον xal µόνον ὡς ἀλτηθᾶ
morbis anime liberatur; et per ea quis pali pos- πάθος διαφύγῃ τὴν ἁμαρτίαν' τὸ γὰρ ἀνάλγητο
set, quamvis non patiatur, ad timorem converti- ἀχόλαστον' xal τὸ ἀτιμώρητα ἁμαρτάνον παντελῶς
tur. Incidit quoque homo necessario in morbos διαφθείρεται.

corporis, ut peccatum, gravissimum morbum et qui solus vere morbus est, effugiat : qui enim noa
dolet, intemperans est ; et qui peccat impune, funditus perit.

Si enim tam multis ac tantis ad timendum pro- Ei γὰρ, xai τοσούτων παραχειµένων εἰς φόδον,
positis, ex magna parte homines ex vacuitate ti- ἀφοθίαν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νοσοῦσιν ἄνθρωποι * πῶς
moris segrotant ; quomodo convictum et societatem — &y συνεῖναι γοῦν ἀλλήλοις ἐδυνίθησαν, «i urb5Ev αὖ-
inter se habere potuissent, si nullus eis metus ante — «tol; χατ ὀφθαλμοὺς ἑπῄρτητο δέος; µαλάττει τοι-
eculos impenderet? Mollit igitur duriorem mentem — Yapoov xat νόσος διάνοιαν oxXnporépav- xai vav-
morbus; et sepenumero naufragium mercatores ἁγιον πολλάχις συμπεσὺν ἑμπόρων ἑπίορχον τρόπον
perjuriis assuetos mutaviL; et rursus inopia opibus µετέδαλε’ πενία αὖθις χατήνεγχε τὸν ἐπαρθέντα
elatum depressit; orbitas filiorum correxit avari- — mAoUtt: παίδων στέρησις ἑσωφρόνισε τὸν διὰ παῖ-
tix: propter liberos deditum. δας πλεονεχτοῦντα.

Quod si non οοσγοσίέ, exemplum saltem sentien- El δὲ μὴ ἐσωφρόνισε, τὸ ὑπόδειγμα τοῖς αἰσθα-
tibus praebuit : ac liberi quidem nullam prorsus µνοµένοις παρέσχε᾽ xaX οἱ μὲν παῖδες ἐθλάθησαν ταν.
jacturam aut. damnum fecerunt, quinimo benefl- Ἅτελῶς οὐδὲν, μᾶλλον μὲν οὖν εὐηργετήθησαν, ἀγωτῆς
cium acceperunt ab institutione malorum paren- φαύλων γονέων ἁπαλλαχέντες' τὰ δὲ τῆς πλεονεξίας
tam liberati" avaritia autem refellitur. διελέγχεται.

Cap. XXIII. Jactura liberorum. Ábsoluta ratio rerum quas Deus gubernat, incomperta.

Rursus alii cum parentes alioqui probos habeant, "Alloy αὖθις εὖ διαχειµένων τελευτῶσιν, 3| ὡς
moriun.ur, aut quia futuri erant indigni genitori- ἀνάξιι τῶν φυσάντων γενησόµενοι, ἵνα p; στέλη
bus suis, ne bonorum male columnae exstent: xoxh ἀγαθῶν ἀναστῶσιν ' 7| ἀγαθοί γε τυγχάνοντες,
aut si probi quidem sunt, evasuri tamen pravi mu- εἰ ἐπὶ πλέον αὐξηθεῖεν, ὡς Ex μεταθολῆς γενησόµενο
tatione morum, si crescerent , beneficio afficiuntur, «φαῦλοι, εὐεργετοῦνται, μὴ xa0' ἑαυτῶν διαµένοντε
non permanentes in malum suum, omnia Dei pro- τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ πάντα διοιχοῦντος. Ka!
videntia et przcognitione sua gubernante. Adnio- C ἀναγχαῖοί γε λίαν οἱ qó6ot, xaX ποιχίλα xal ἄπειρο
dum itaque necessarii sunt metus, et varie atque τῷ πλῆθει τὰ αἴτια, ὧν δὲ θεὺς olxovousi* xal τὸ
infinite sunt cause eorum quz Deus dispensat 30 αὗτὰ πολλάχις διὰ ποιχίλας προφάσεις coubalvet
providet; et sepe saepius eadem propter varias Ὁ μὲν ἀῤῥωστεϊ δι ἁμαρτίας ἐπιστρεφόμενος: ὁ
causas eveniunt. llle zgrotat propter peccata, ut δὲ δι ἀρετὴν ἔτι μᾶλλον γυμναζόμενος εἰς µαρτυ-
convertatur : alius propter virtutem, ut magis ad- — gíav* ἄλλος διὰ ὑπερθολὴν χαχίας ἐλεγχόμενος : xai
liuc exerceatur; iu testimonium item alius propter τοῦ αὐτοῦ συμπτώματος ποιχίλα τὰ αἴτια. Ὁ μὸν
nimium peccatum, ut arguatur; et ejusdem casus ἐχπίπτει πλούτο, ph καλῶς χρησάµενος. ἄλλος
varis etiam cause. llle amittit opes male eis usus, ὡς χαλῶς χρησάµενος φειδοῖ Θεοῦ ἄλλος δὲ πρὸς
Deo sic illi prospiciente ac precavente : alius ut ad — àpschv διὰ πενίας γυµμναζόμενος ' ἕτερος ἑχὼν ῥίττει
virtutem per inopiam se exerceat :alius sponte sua τῶν χρημάτων τὸ βάρος, ὥς μὴ πρὸς ἀρετὴν ἔμπο-
grave pondus divitiarum abjicit, ne sint ei impe- ῥδίζοιτο. Καὶ οὐκ ἂν μέν τις ῥᾳδίως χατίδοι τὴν χατὰ
cimento ad virtutem. Neque facile quispiam per- µέρος ἀχρίδειαν, ὧν ὁ Θθεὺς ἀνθρώπων φειδόµενος
spicere potest absolutam retionem earum rerum οἰχονομεῖ ' τὰ δὲ ὀλίγα χαταλαμθανόμενα πίστις |-
quas Deus gubernat, ut hominibus consulat. Pauca — vecat τῶν μὴ χαταλαμθανοµένων. Τὰ piv γὰρ xol
vero qua comprehensa sunt, fidem faciunt eorum D αὐτὸς ἀνθρώποις σαφηνίζει, ὡς ἂν ἔχοιεν ἀναθάσει
qui non sunt. Quedam enim ipse declarat homi- κεχρῆσθαι τρόπον τινὰ πρὸς αὐτὸν, δι ὧν ἑπαισθά-
nibus, ut quodammodo ex iis quae sentiunt, ascen- νονται΄ τὰ δὲ πλεῖστα χρύπτει δι ἀσαφείας, ἵνα μὴ
dere possint ad eum. Alia vero plurima obscuritate γένηται τῆς χαθ᾽ ἑαυτοῦ γε ἀπιστίας διδάσχαλος ᾽
contegit, ne contra se flat magister non credendi : οὐδὲ γὰρ προσῆχε τῶν γινοµένων ἑχάστου παρὰ θειὸ
nec enim decebat omnium quz sigillatim fiunt, de- τὴν ἀπόδειξιν ἀπαιτεῖν ' ἔπεί τοι χαλεπωτέρα Υίγνε-
monstrationes a Deo poscere; siquidem hujusmodi — «ai τῆς ἀγνοίας ἡ τοιαύτη γνῶσις, ὡς διὰ τοῦτο δυσ-
cognitio difficilior et pejor est quam ignorantia; ωπουµένου τοῦ νοῦ, ὅτι µανθάνοι ' ἄλλως 6* ἂν οὐχ
hac enim ratione suadetur menti, quod addiscat ; ἂν δεξαµένου πρὸς διχαίαν οἰχονομίαν οὐδὲν ὧν διοι-
alioqui nihil eorum, quz Deus gubernat, ed justam — xsi θεός. Βελτίων δὲ ἡ πρὸς θεὸν πίστις cs xal διά
gubernationem referret. Melior autem est in Deum — 0ect;* xoi δίχα τοῦ χαθορᾷν τὸν νοῦν τῶν πραττοµέ
fides et charitas; et quamvis mens non perspiciat — vv, θαῤῥεϊῖν τῇ τοῦ διοικοῦντος ὀρθότητι ’ ἐπεί «ot
quz fiunt, confidat tamen recte gubernanti. Siqu'- τὸ δι ἀποδείξεων πανταχοῦ προσθιθάζεσθαι ἀπιστα
dem in omnibus rebus adduci argumentis et pro- σαφὴς μᾶλλον f| πίστις ἂν εἴτ.
bationibus, potius esset perfidia quam fidcs.

11st

0ὐδὲ φίλους Υνησίους πολλοὶ περιεργάζονται tip A

"ἀνεξετάστῳ τῆς συνουσἰας τὸ Υνήσιον νέµοντες, ὡς
ῥᾳδίως ἐπ᾽ ἀπιστίᾳ διαθαλλόµενοι, εἰ µηδέποτε τὸ
θαῤῥεϊν τούτοις µετά γε τὴν πεῖραν παρέχοιντο. Οὕτω
δῇ xal θεὸς, μάλιστα βουλόμενος ἡμᾶς διαχεῖσθαι
πρὸς ἑαυτὸν, οὐχ ἅπάσαν τῆς Δαυτοῦ προνοίας σα-
Κηνίζει τὴν ἑνέργειαν ' ἐθέλει γὰρ ἡμᾶς πιστεύειν
αὐτῷ, οὗ μὴν οὐδ' ἅπασαν ἀποχρύπτει, ἀλλὰ δι
ἔνιων ὑποδειγμάτων ὑπερείδει τρόπον τινὰ τὸν ἡμέτε-
(ον νοῦν.

Oi μὲν οὖν εὐγνώμονες τῇ προθέσει xal εὐσεθέ-
στατοι, ἅμα τε διαίσθονται, χαὶ τὴν μνήμην εἰς ἀεὶ
παραμένοντες διαττροῦσι, γῆς τρόπον ἀγαθῖς σπἑρ-
pasa δεξαµένης ἀνθοῦντες πρὸς τὰ xoá.

ADVERSUS MANICH/EOS LIB. 1l.

1152

lino plerique in veros et germanos amicos non
inquirunt curiose, legitimam ac germanam amici-
tiam hoc ipso reddentes, quod cum amicis sine cu-
riositate versantur : tanquam faciie accusationem
perfidis incurreutes, s nunquam post periculum
factum ipsis conlidant. Sic etiam Deus, cum
maxime velit, ut simus erga ipsum bene animati,
non omnem providentie suz vim et efficientiam
declarat : vult enim ut ei credamus ; neque rursus
omnem nos celat, sed quibusdam exemplis quodam-
modo mentem nostram sustentat.

Qui igitur animo grato οἱ pio sunt, simul sen-
tiunt, et memoriam semper conservant instar terra
bona satz, florescerntes in studio virtutum.

Οἱ δὲ πλείονι βαρύτητι τῆς συνηθεἰας τῶν ἆμαρ- ῃ Ου! vero mentem habent. magna gravitate con-

τηµάτων χεχωσμµένοι τὸν νοῦν, ἡ ἑτέρων πρελίψει
χατὰ θεοῦ πλασμάτων, ofa δὴ χαὶ ὁ Μάνης ἑξήνεγχε,
xai παρ ἄλλοις εὕροι τις ἂν, χρούονται μὲν τὴν διά-
νοιαν, διαχρούονται δὲ τῶν ὑποδειγμάτων τὴν αἴσθη-
σ:ν χαὶ τὸ ὄφελος.

suetudinis peccatorum obrutam et oppletam, aut
anticipatione aliarum contra Deum fictarum cogi-
tationum, quales Manichazus deprompsit, et quales
apud alios reperiuntur; pulsatur quidem eorum
niens, sed repellunt sensum exemplorum et utili -
tatem.

Car. XXIV. Pra dicatur Dei providentia circa animalia homini inutilia.

Ταῦτα μὲν προσχείσθω περὶ τΏς χαθόλου προνοίας
τοῦ τῶν ὅλων θΞοῦ. "Hv δὲ τὸ ἑἐξεταζόμενον ἡμῖν,
περὶ θηρίων ἁπάντων, xai ἀπεδείχνυτο τοῖς χατὰ
φύσιν λογισμοῖς οὔτε χαχὰ οὔτε ix Χαχίας τινὸς
ταῦτα ᾽ χρήσιμα δὲ λίαν ἀνθρώποις εἰς δέους χατα-
σχευἠν. El γὰρ ἅπαντα τὰ κατὰ τὴν δηµιουρ-

Atque hac quidem adjecta sint generatim de
providentia Dei universorum. Erat autem nobis
quaestio de omnibus feris; demonstratumque est
' rationibus ex natura ductis neque malas esse, nec
ex ullo malo principio profectas, utiles vero esse
hominibus ad incutiendum metum. Si enim quse in

1/2» ἡδέα µόνον ἐτύγχανε xai ἱλαρότητος ἔμπλεα, C mundo facta sunt, suavia essent et bilaritatis plena,

χα) μηδὲν Ἡν παντελῶς τὸ fpépa γοῦὺν ἐχφοθοῦν ;'
χαλεπῶς ἂν ἔδοξαν ἄνθρωποι παιδαγωχεῖσθαι πρὸς
ἁροθίαν.

Ἔχει δὲ ταῦτα xa ποιχιλίας xóspov, xal τῷ φο-
θερῷ χαταμεμιγµένην τὴν εὑπρέπειαν. Αὐτίχα xai
πρὸς τούτοις ἔστιν ἕτερα, ἃ μήτε τρέφειν ἀνθρώ-
πους ἐπιτῄδεια, μήτε περιθολὴν ἑνδυμάτων παρ-
£ystv* gf, οὖν θηριώδη xal ἄγρια τυγχάνει, µόνον
δὲ χόσµον τὴν ποιχ,λἰαν ἀναπληροϊ ' xal δῆλον, ὣς
ἅπαντα Πρεμά τε χαὶ ἄγρια, xol τὰ µέσως ἔχοντα
bv; ὑποθεθλημένα δηµιουργίᾳ τε xaX βουλήμα-.
διαµένοι, τὴν δὲ ἀλληλοφθορίαν διαφεύγοντα, χαὶ
ποικίλοις πλεονεχτήµασιν ἠσραλισμένα ' τὰ μὲν γὰρ

nihilque omnino esset, quod vel sensim perterre-
faceret; grave et durum visum esset bominibus in-
strui ad non timendum.

Habent autem hac eliam varietatis ornatum et
decorem cum terrore mistum. Preter hac etiam
continuo sunt alia animalia, que nec idonea sunt
ad alendum homines, neque possunt prebere eis
vestitum ; neque rursus ferina sunt et szva, sed
solum varietatem mundi complent ; manifestum-
que est omnia animalia mansueta, e£ non mansue-
ια, et qux» sunt. interjecta, unius creatione et Υο--
luntate permanere, nec a se ipsis vicissim interire,
variis modis cxcellenter munita : alia enim pre-

ἰσχὺν ἅμαχον ἔχει ' τὰ δὲ ἀσθενέστερα τῷ τάχει τῆς D dita sunt invicto robore, alia vero infirmiora ve-

φύσεως τὴν σωτηρίαν πορίξεται, xai ἄλλα ἄλλως
ὤπλισται' xa τὰ δοχοῦντα ἄοπλα τυγχάνειν ἄλλον
τινὰ τρόπον μεμηχανημένην ἔχει τὴν ἀσφάλειαν ' fj
γὰρ πτηνῶν ἔλαχε φύσιν, ἡ ὑπὸ γῆν διαλανθάνει.
Οὕτω τὸ μὲν χόσµιον ὁ Δημιουργὸς τῇ ποιχιλίᾳ τε-
πόριαται, ἐπανιστῶν δὲ τὰ διάφορα τοῖς πᾶσι δια-
νἐμειτὴν ἀσφάλειαν ὣς ἂν μηδὲν γένος τούτων ἆσθε-
viia φύσεως προδοθὲν παραπάληται. Οὕτω δὲ xal
πρὸς τὰς ὥρας Ἀμφίεσται περιδολαῖς αὑὐτομάτοις,
θριξῖ τε πυχναῖς χαὶ στερεαῖς δέρµασι, χειμῶνός τε
xai χαύματος ἀποχρούσασθαι τὴν βλάδην ἰχανοῖς,
τὴν δὲ ἐπὶ γῆς ἀνάχλιαίν τε xal ἀνάπαυνλαν εὖμα-
ῥαστέραν ἀπεργαξομένοις, ὡς αὐτοφυῆ στρωμνὴν
ὑπηχεῖσθαι δοκεῖν ΄ xai τὰ μὲν ὀλιγογόνια ἔλαχεν, ἢ

locitate naturali se tuentur ; alia aliter armata sunt :
et que videntur armis carere, alia quadam forma
munitionis tuta sunt : aut enim naturam volucrum
sortita sunt, aut sub terra latent. Sic fabricator
mundi ornatum confecit varietate; et redigens ad
aqualitatem quà sunt diversa, omuibus distribuit
tuitionem sui, ut nullum genus horum imbecilli-
tate nature proditum pereat. Ad commutationes
temporum induuntur tegumentis suapte natura or-
tis, et pilis densis ac duris coriis, qua hieme et
in estu ad propulsandum incommodum idonea
sunt, et qua faciunt ut facilius recubent et requie-
scant, ut videatur suapte vi et natura supposita cis
stragul: :ac partim quidcm parum. feeds ε.α

1115 ΤΙΕΙ BOSTRENSIS EPISCOPI 15

aus tanquam difflelia ad capiendum , aut tanquam A ὡς δυσάλωτα, f| ὡς πολυχρόνια * τὰ δὲ εὐάλωτα, xai

diaturne vitz ; alia vero qu: facile capiuntur, τῇ xa6' ἡμέραν χρήσει παραδεδοµένα, τῇ πολυγονίᾳ
ct ad utendum quotidie tradita sunt, fecunditate

$ua durant et servantur.

διαρχεῖ τε xal σώζεται,

Ca». XXV. Nulle herbe lethifera.

Alimenta vero aliud animal alia habet, atque om-
nibus abunde apposita sunt; ita ut nulla herba ex
lis eliam qux mortiferz videntur esse, natura sit
morlifera : quod enim alteri generi nocet, alteri
prodest. Salutare autem et pestiferum simul natura
quomodo hoc esse potcst? differentia autem his
utentium varietatem qu:e in his inest, requirit, ut
in animantibus ratione carentibus vestigium quod-
dam appareat rationis, legis scilicel ejus qui ea
creavit. Nihil enim horum ignorat, quod sibi co-

Τροφὰς δὲ ἄλλοτε ἄλλας ἔχει, xaX τοῖς πᾶσιν
ἄφθονος f χορηγία πρόκειται’ οὕτω γὰρ οὐδὲ τῶν
θανασίµων γε εἶναι νομιζοµένων βοτανῶν οὖδεμίᾳ
τῇ φύσει γε ὀλέθριος γεγένηται ΄ τὸ γὰρ ἄλλωῳ γένει
βλαθερὸν, ἑτέρῳ δὲ ὠφέλιμον. ᾿Ολέθριον xat σωτή-
prov ἅμα τῇ φύσει τοῦτο πῶς ἂν γένοιτο; fj δὲ vr
τῶν χρωµένων γενῶν διαφορὰ τὸ ποιχίλον τῆς ἐν
τούτοις παρασχενῆς ἀπαιτεῖ, ἵνα xal ἐν τοῖς ἁλό-
γοις ἴχνος λόχου δειχθείη νόµμῳ τοῦ Ónptoupritsav-
τος. 0ὐδὲν γὰρ τούτων ἀγνοεῖ τὸ οἰχεῖον ἑανυτῷ |

gnatum est , neque propter naturam ferinam et ra- B οὐδὲ διὰ τὴν ἄλογον καὶ θτριώδη φύσιν, ὡς τρόφιμον

tonis expertem, quod pestiferum sibi est tanquam
aptum ad nutriendum adhibet : quin potius unum-
quodque, quod sibi commodum est, appetit et pro-
sequitur. Si enim omnis herba et radix omnibus
csset accommodata et congruens, minus patefieret,
quod lex Creatoris etiam in animantibus ratione ca-
rentibus viget et dominatur.

At vero esse hoc quibusdam nocens, aliis au-
tem id ipsum salutare, clarius sapientiam Dei in
omnibus przxdicat ; qua factum est, ut esset in ani-
mantibus ratione carentibus vis quaedam nature
qua ea qu» apposita sunt, discernerent. Qus si
naturaliter in singulis non inesset, merito ac recte
«a que nocent, accusarentur tanquam a nequitia
edita et orta.

Sin vero in animalibus naturalis quaedam vis
liscernendi, judicium przoccupavit, et unumquod-
«que sibi conveniens eligit; omnis videlicet herba,
οἱ radix utilis est, etsi non omnibus : varia autem
sunt varie apoosita.

τὸ ἑαυτοῦ θανάσιµον προσφέρεται’ ἀλλ' ἐπὶ τὸ αὐτῷ
γε ὠφέλιμον ἕχαστον ὁρμᾷ. El γὰρ ἅπασα βοτάνη
χαὶ ῥίζα τοῖς πᾶσιν ὑπηρχεν ἐπιτηδεία, Ὥττον ἂν
ἐδείχθη τοῦ δηµιουργήσαντος ὁ νόμος, xai Ev τοῖς
ἀλόγοις χρατῶν.

Τὸ δὲ βλαθερὸν «νίοις, ἑτέροις δὲ ταυτὸ σωτήριον
παραχείµενον, τρανεστέραν τν bv τοῖς πᾶσι
σοφίαν χηρύττει: ὅτι xal ἓν τοῖς ἁλόγοις φυσιχἠ

. τὶς ἔστι τῶν εἷς τροφἣν παροχειµένων ἡ διάχρισις"

$c φυσιχῶς ye ἑχάστῳ μὴ ἑνούσης, εὐλόγως ἂν
τις κατηγόρησε τῶν βλαθερῶν ὡς Ex χαχίας προ-
ενηνεγµένων.

Ei δέ γε προὔλαθεν ἐν τοῖς ζώοις dj φυσιχὴ υιᾶ-
Χρισις «tv χρίσιν, xaX τὸ οἰχεῖον ἕχαστον ἐχλέγει,
πᾶσα δηλαδῆ βοτάνη xal ῥίζα χρήσιμος, εἰ xa
μὴ τοῖς πᾶσι, ποιχίλα δὲ τὰ ποιχίλως παραχεί-
μενα.

Car. XXVI. Contra ferrum et ignem mentitur Manes

lloc igitur modo Maniclhzei qui omnia criminari
s:uduit, refellenda et evertenda cst accusatio her-
larum pestilentium. Sic enim et contra ferrum et
contra ignem mentitur, faciens in his contra quam
vult. Qui enim accusat materiam, quam esse inaniter
fingit, rursus apparet tanquam defensor et patro-
i.u$ ejus, eis succensens tanquam malis qui mate
viam consumunt : ferrum autem et ignis semirnata
sunt in terra ab ipso mundi Auctore; inventa vero
sunL ratione ab homine, id Deo concedente. Sine
liis autem penitus manca esset vita hominum.

Elenim si judicavit Manichzus nocentia esse,
quia consumunt et interimunt corpora ferro et igni
obiecta , quanto magis apparebunt utilia et salu-
faria propter usum suum ad omnia necessarium.
Si vero alidita sunt et latentis in fabrica mundi,
Exc autem a principio ratio hominis adinvenit ;
cui assignabimus rationem hominis horum inventri-
cem ? an nequitia: el materia qua cognitionem non
habet, ut Manichzus est auctor, an. Deo? Át per-

Περιγραπτέον τοίνυν τοῦτον τὸν τρόπον xal thv
χατὰ τῶν θανασίμων λεγομένων βοτανῶν χαττγο-
ρίαν τῷ Μάνεντι πάντα διαθάλλειν ἑσπουδαχότι *
οὕτω γὰρ χαὶ σιδήρου xal πυρὸς χαταγεὺδσταε,
τοὐναντίον ποιῶν xal Ev τούτοις, οὗ βούλεται χατ-
ηγορῶν γὰρ τῆς ὕλης, ἣν εἶναι μάτην φαντάζεται,

D αὖθις ὥσπερ τις προστάτης xai συνήγορος αὐτῆς

ἀναφέρεται, τοῖς Ye δαπανῶσι τὴν Όλην (x xaxoi;
ἀπεχθανόμενος σίδηρος δὲ χαὶ mop χατέσπαρται
μὲν ἐν vf πρὸς τοῦ δηµιουργήσαντος: ἐξευρέθη
δὲ ἀνθρώπου λογισμῷ xaz' ἐπιτροπὴν Θεοῦ ' τούτων
γὰρ χωρὶς παντελῶς Ἠκρωτηρίαστο ἀνθρώποις ὁ βίος,

El γὰρ βλαθερὰ πρὸς τοῦ Μάνεντος νενόμισται
τῷ χαταφθεἰρειν τὰ παραθαλλόµενα σώματα, πολλῷ
μᾶλλον ὠφέλιμά τε xai σωτήρια φανῄσεται τῇ
ἀναγχαίαᾳα γοῆσει πρὸς ἅπαντα. El δὲ λανθάνοντα
ἐνυπάρχει τῇ δηµιουργία, ἀνθρώπον && ταῦτα λογι-
Gub; τὴν ἀρχὴν ἐξεῦρε, τίνι λογιστέον τὸν εὑρόντα
λογισμόν; ἄρα τῇ μὴ ἐχούσῃ γνῶσιν χακίᾳ τε καὶ
ὕλῃ κατ' ἐχεῖνον, 7, τῷ ἀγαθῷ: ᾽Αλλὰ δῃλον, ὡς λ0-
γισμοῦ σοφία ἀναθόν τε καὶ ἀγαθοῦ δῶρον. Tivi

4131

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1186

quid novare, nec esse penes eum, ut quz supra A τὰ ἄνω χάιω ἐπ αὐτῷ εἶναι ποιεν, ἀλλὰ τὸ

sunt, sint infra, sed solum facere ea, qux secun-
dum naturam sunt : quamvis accusetur facere
preter rationem.

Sicut czedes mortem secundum naturam operatur,
nihil amplius faciens quam quod est secundum na-
turam, preterquam quod coarguit eum qui fecit.
Rursus adulterium et alia ejusmodi ob eam tantum
causam accusantur, quia sunt aversa a ratione.
Contra naturam vero a Creatore constitutam nihil
penitus potest aliquid novi moliri, quippe cum lex
ejus qui naturam fabricatus est, sit et maneat im-
mutabilis. In ipsis vero quz? naturalia sunt, pec-
cata versantur nullam novitatem introducentia :
solum arguunt et convincunt facientem sponte pec-
care, ut qui non possit aliter ex virtute degere,
nisi penes eum sit contrarium agere ; quod quidem
volens et libens declinat, ut virtutem comparet.
Est igitur summe stultitie et insipientiz, ferrum
aut lignum aut alia ejusmodi in crimen vocare, et
non eum qui his przeter rationem utitur.

Si quis vero quaerat, quare occiditur homo ; rur-
sus dicendum erit, quod szpius dictum est, quare
igitur homo denique moritur? quod quidem si ma-
lum esse ostendatur, recte culpa in eum qui con-
stituit redundat. Sin vero non est mala, permissio
tantum ejus qui res nostras procurat, inquirenda
est, quare homo in hoc genus mortis incidit, quz
non est secundum naturam mala; et continuo re-
perietur, ex mullis ac variis causis accidere, quas
enumerare curiosum fuerit.

Idem enim justo et injusto diversis causis acci-
dit : non ut justo sit damno; nec injusto, ut sit
supplicio et vindict& (non enim quod secundum
naturam est, supplicium fuerit), sed ut sit exemplo
aliis vel ad prohibenda mala insanabilia. Multeque
alia cause sunt, propter quas Deus hominem oc-
cidi permittit : constat tamen nibil amplius, quam
quod in natura decretum et constitutum est, acci-
dere : licet enim diversus casus accidat febris, sa-
tietatis immodicz, aut contra exinanitionis ex fame,
frigoris, aestus, aggeris, lapidationis, gladii, ignis,
aquas; at in his omnibus unum est, quod inde pro-
venit. Ecquid boc? id scilicet, quod a Creatore

χατὰ φύσιν µόνον δρᾷν, xàv παράλογον κατηγχορητα:

ποιεῖν.

Οἵον, φόνος θάνατον tbv χατὰ φύσιν ἐργάνεται,
οὐδὲν πλέον πυιῶν τοῦ χατὰ φύσιν f) ὅσον ἑλέγαι
τὸν δράσαντα μοιχεία αὖθις, καὶ τὰ τοιαῦτα Ὢν
παραλόγω µόνον τοῦ λογισμοῦ χατηγορεῖται. Κα:ὰ
δὲ τῆς φύσεως τῆς ὠρισμένης ὑπὸ τοῦ Δημωυρυν
χαινοτομεῖν παντελῶς οὐδὲν δύναται ^ ὡς ἁπαρᾶ-
6ατον μὲν εἶναί τε xai µένειν τὸν νόµον τοῦ τὴν
φύσιν δηµιουργήσαντος. "Ev αὐτοῖς δὲ που τοῖς χατὰ
φύσιν στρέφεσθαι τὰ ἁμαρτήματα, μµηδεμίαν ἔπεισ-
άγοντα χαινότητα, f) ὅτι µόνον τὺν πράττοντα ὃι-
ελέγχει ἑχόντα πλημμελοῦντα ὡς o)x ἂν ἑτέρως

B δυνηθέντα χατορθοῦν, εἰ μὴ xo τό γε ἑναντίον

εἶχεν ἐφ᾽ ἑαυτῷ, οὗ τὴν ἐχούσιον ἀποφυγην πρὸς
ἀρετῆς χτῆσιν ἔχει. Οὐχοῦν ἀχροτάτης ἀνοίας ἔργον,
µάτην σίδηρον ἡ ξύλον f τι τῶν ἄλλων αἰτιᾶσθαι, καὶ
μὴ τὸν χρώμµενον παραλόγως.

Ei δέ τις ζητοίη διὰ τί φονεύεταί γε ἄνθρωπος,
αὖθις μὲν εἰρήσεται τὸ πολλάχις λελεγμένον, τὸ b
τἰ οὖν ὅλως ὁ ἄνθρωπος ἀποθνήσχει; ὅπερ εἰ
δειχθείη xaxbv, εὐλόγως ἀνατρέχει χατὰ τοῦ ὠρί-
σαντος ἡ αἰτία. El δὲ μη χαχὺν θάνατος, «hv avr.
χώρησιν µόνον τοῦ προνοοῦντος τῶν χαθ᾽ ἡμᾶς il
εταστέον, τοῦ χάριν ἄνθρωπος φόνου τρόπῳ xep.zi-
πτει τῷ μὴ χατὰ φύσιν xaxi θανάτῳ: xal εὑρεθείη
Υ ἂν αὕτη χατὰ πολλὰς xal ποιχίλας αἰτίας συµ-
θαΐνουσα, οὓς περίεργον ἂν εἴη χαταριθµμεῖν.

Διχαίῳ γὰρ xaX ἀδίχῳ χατὰ διάφορον αἰτίαν ταυτ
συµθαίνει οὔτε τῷ διχαίῳ πρὸς βλάδην, οὔτε τῷ
ἀδίχῳ πρὸς τιμµωρίαν (οὗ γὰρ ἂν εἴη τιμωρία τὸ
χατὰ φύσιν), ἀλλὰ πρὸς ὑπόδειγμα, Ἡ πρὸς χόλασιν
ἀνηχέστων xaxov. Καὶ πολλά γε τὰ αἴτια τοῦ σνγχω-
ρεῖν Θθεὸν φονεύεσθαι ἄνθρωπον δῆλον μέντοι, à;
οὐδὲν πλέον τοῦ κατὰ τῆς φύσεως ὡριαμένου συµ-
θαΐνει’ χἂν γὰρ διάφορον ᾗ τὸ τῆς περιστάτεως,
πυρετοῦ τε xal πλησμονῆς ἀμέτρου, ἡ τοὐναντίον.
λιμοῦ, ψύχους τε xai χαύματος , χώματός τε xa:
λιθασμοῦ., Gpouc τε xal πυρὸς xai ὕδατος' ἀλλά
Υε ἓν τούτοις ἅπασιν ἓν ve τὸ dmofalvov. Τί δ᾽
ἄν εἴη τοῦτο; «b πρὸς τοῦ Δημιουργοῦ καλῶς

recte et utiliter in universo genere constitutum est. Ys xat προσηχόντως ὡρισμένον χατὰ παντὸς τοῦ

γένους.

Ca». XXVIII. Sapiens mundi qubernatio.

Sic igitur, ac multis etiam aliis modis demon-
strari potest, nihil esse in fabrica mundi malum ;
neque quidquam in gubernatione divina, quod re-
prehendi possit, sed omnia inexplicabili sapientia
facta esse, et providentia ineffabili gubernari : ut
non sit facile eorum qux a Deo facta sunt, tunt
quie suavia, tum quz tristia et molesta esse viden-
tur, rationem perspicere ac comprehendere : non

(49) n? vào &ypriv. Occurrunt. ista in Parallel.

infra in Supplem., quz his libris subjecimus $ iv.

Οὕὔτω μὲν οὖν xal χατὰ πολλοὺς ἑτέρους τρόπους
δειχθείη ἂν οὐδὲν τῶν χατὰ τὴν δηµιουργίαν xaxbv,
οὔτε μὲν τῆς θείας οἰχονομίας τι διαθεθληµένον'
ἀλλὰ πάντα μὲν ἁῤῥήτῳ σοφίᾳ γεγενηµένα, ἀῤῥίτῳ
δὲ προνοίᾳ διοιχούµενα. ὡς οὐχ ἂν εἴη ῥάδιον τὼν
πρὸς θεοῦ Υγιγνοµένων χρηστῶν τε xal αὖθις áva-
ρῶν εἶναι δοχούντων τὸν νοῦν χαταµανθάνειν οὗ
γὰρ ἐχρῆν (42) ve, ὡς ἔοιχε, χατὰ τοῖς πᾶσιν ὑπάρ-

Damasc, litt. x, tit. xxiu, pag. 785, eaque habes

1189

ADVERSUS MANICH.£OS LIB. Ii.

41190

χειν τῆς τοῦ θεοῦ σοφίας (49) τὰ τεχµήρια, xat τὸν A enim, ut videtur, oportebat- patere emnibus divinz

ἄῤῥητον xal ἀχατάληπτον vouv πάντη γυμνὸν εἶναι
ἀνθρώποις ' ὅπου γε xal βασιλέως ἀνθρώπου xai
ἄρχοντος ἔστιν ὅτε τὰ πλεῖστα τῶν βουλευμάτων
χέχρυπται (44) * ὡς xat τὸ πραττόµενον ἅδηλον εἶναι,
ὅτῳ λόγῳ πράττεται.

Οὐ τοίνυν θαύμα, εἰ ἄνθρωποί γε μὴ χωροῦσιν
ὅλης τῆς διοικήσεως τοῦ Θεοῦ τὸν λόγον, οἷς ἁρμόττει
xat δίχα τοῦ πολυπραγμονεῖν ὑποχεῖσθαι καὶ ἡσυχά-
φειν, xat Ίχιστα ἀνταίρειν χατὰ τῆς ἀῤῥήτου διοι-
χήσεως. Πολλάχις γὰρ οὐδὲ τεχνίτην εἴτουν οἰχοδομίας
ἡ var viae 1) χαλκευτιχῆς ἔμπειρον αἰδούμενοι πε-
ριεβγατόµεθα, ποιοῦντά γε τὸ οἰχεῖον ἔχαστον * ἀλλὰ
τῇ πείρᾷ χαταπιστεύσαντες ἐχδεχόμεθα τούργον ἰδεῖν
ἔστι δὲ ὅτε χαὶ σφαλλομένων οὐκ ἑπαισθανόμεθα.

Τί δ' ἂν εἴποιμεν περὶ τῆς ὑπὲρ ἅπαντα νοῦν
σοφίας τοῦ Θεοῦ, ἣν προσΏχε νοοῦντάς τε χαὶ μὴ
νοοῦντας ἐχπλήττεσθαί τς xal τιμᾷν; Εἱ δέ τις, διὰ
^0 ph χαταλαμθάνειν τὸν λόγον τῶν πλειόνων τῶν
πρὸς τοῦ θεοῦ γιγνοµένων ἑχπέσοι πρὸς ἀἁτόπους
xatà θεοῦ δόξας, ἀθλιώτατος xal λίαν (45) ἀνόητος
ὁ τοιοῦτος, αὑτῇ ye τῇ τυφλότητι τῆς ἰδίας διανοίας
ὁδηγῷ χρώµενος" ὥσπερ ὁ Μάνης ὁ χαλεπωτάτην
µανίαν χατά γε τῶν αὑτῷ πειθοµένων ἐπινοῄσας *
ἐπεὶ μὴ χατέλαδε τίνα τρόπον τὰ xa0' ἡμᾶς διοι-
χεῖται, δευτέραν ἀρχὶν ἄναρχον χαχίας ἑπλάσατο,
ἵνα xai τῶν ἄνω σφαλῇ, χαὶ τὰ χάτω νοῆσαι μὴ
συγχωρηθῇ, τοιαῦτα χατὰ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων πλατ-
τόµενος, οἷά ve τὴν ἀνεξιχαχίαν αὐτοῦ τὴν ἀνωτάτω
χηρύττειν’ διεῖλε γὰρ τὰ τοῦ θεοῦ, χαὶ τὰ πλεῖστά
15 ἀνέθηχε τῇ μὴ οὕὔσῃ xaxia * παντοίως βλασφημῶν
τὸν Δημιουργὸν, Ex χαχίας συγχεΐσθαι λέγων τοῦ
θεοῦ τὰ χατορθώματα.

Car. XXIX.

Τί τοίνυν φαίη ἂν περὶ τῶν ἀρχῶν τῶν σωμάτων;
Τέσσαρες μὲν γὰρ αὗται, & 6h xaX χαλεῖν εἰώθασιν
τέσσαρα στοιχεῖα * ἅπερ ἑναντία μὲν ἀλλήλοις, xa)
ἑχριθὼς ἀντικείμενα * οὐδὲν δὲ τούτων ἀποτελεῖν τι
καθ) ἑαυτὸ δύναται * τί γὰρ ἂν εἴη τὸ ξηρὸν ἄνευ τοῦ
ὑγροῦ; 1| «( δ' ἂν εἴη τὸ θερμὸν δίχα τοῦ ψυχροῦ; El
οὖν ἑναντίων σύνοδος ἀποτελεῖ σῶμα, mola τῶν τεσ-

sapienti indicia οἱ mentem Dei, quz mec ezpli-
cari neque comprehendi potest, omnino nudam et
apertam esse hominibus; quandoquidem plurima
eiiam hominis regis consilia interdum celantur, ut
quod agitur, qua ratione fiat, ignoretur.

Quare non mirum est, si totius gubernationis
Dei rationem non percipiunt, quos decet sine c«-
riositate subjectos esse et silere, et minime contra
divinam gubernationem dicere. Sape enim pudet
nos in architectum peritum aut zedificatorem navis
expertum aut in fabrum spectatum curiose inqui-
rere, cum quisque eorum quod artis suz est, facit ;
quin potius experimento confisi, exspectamus, ut
opus videamus. Contingit etiam aliquando, ut la-
psum eorum non sentiamus.

Quid dicemus de sapientia Dei, qui omnem men-
tem et intelligentiam superat, quam quidem opor-
tebat sive eam intelligentes, sive non intelligentes
obstupescere et honorare? Si quis vero quia rotio-
nem multorum qua a Dco (lunt, non assequitur,
decidat in absurdas de Deo opiniones, miserrimus
et valde stultus et insipiens est, hie ipsa excitate
mentis suz tanquam duce utens, ut Manichzus,
qui insaniam sceleratissimam contra eos qui ei
crediderunt, excoyitavit : qui, quia non intellexit
quomodo nostra Deus gubernaret, secundum prin-
cipium ingenitum nequitiz finxit, ut ab iis quz
sunt supra delaberetur ; et ea qua infra ut intetii-
geret, non ei concederetur, ea in Deum universo-
rum flugens, qua» patientiam ejus altissimam pra-
dicarent : divisit enim ea quz Dei sunt; et eorum
plurima ad nequitiam quz nihil est, retulit : om-
nibus modis in Deum blasphemus, qui ait, opera
bona Dei composita esse ex nequitia.

Elementa necessaria.

Quid igitur diceret de principiis corporum qux
quatuor elementa appellari consueverunt? quae
quidem contraria inter se sunt, et perfecte oppo-
Sita, nullum . autem horum potest quidquam per se
efficere. Quid enim erit, scilicet ad generationem
corporis, siccum sine humido? aut quid calidum
sine frigido? Si igitur contrariorum conjunctio ef-

σάρων ἐχεῖνος ἀναθήσει τῇ χαχία; 1) mota τῷ ἀγαθῷ; p ficit corpus, quaenam ille ex quatuor elementis rc-

Ei γὰρ iv τοῖς πᾶσιν ἀγαθοῦ τε xa χαχοῦ χρᾶσιν
φαντάζεται, ἑπάναγχες διελεῖν εἰς δύο τὰ τέσσαρα "
χαὶ ταῦτα εἶτουν ἑἐξίσης διαστῆσαι, f| τρία πρὸς ἓν
χωρίσαι; à) ὅπερ ἂν ἀπονέμοι τῷ ἀγαθῷ, εὑρεθεέη
ἂν xa0' ἑαυτὸ βλάψφαι δυνάµδνον ' οὐδὲν γὰρ τῶν
τεσσάρων ἄχρατον, xai οὐχὶ σφαλερόν ' αὑτίχα xai
ἐν τῇ χράσει τὸ πλεονάζον ὀλέθρου Ὑίνεται τῷ σώ-
ματι παραίτιον, ὥς φασιν οἱ τούτων ἔμπειροι.

El τοίνυν τὸ uiv θερμὸν χαθ᾽ laut) χαίει. τὸ δὰ

45) Της του Θεοῦ σοφίας. Yn Parall. desunt
τῆς σοφίας. Mox ibid. Ὑνώριμον pro Yupvóv.
(44) Kéxpuvara:. Parall. χρύπτεται. "Paulo post

feret ad nequitiam? aut qua ad bonum? Si enim
Manichzus in omnibus elementis mistionem boni et
mali cogitatione fingit, necesse est dividere quatuor
in duo, et hzec seilicet exualiter separare; vel tria
in unum : at quodcunque referat ad bonum, re-
perietur posse per se nocere; quia nullum ex qua.
tuor elementis est purum ac merum, et non peri-
eulosum ; ac continuo quod in mistione redundit,
efficitur corpori causa interitus, ut. aiunt qui suns
in his periti et exercitati.

Si ergo cslidum quidem per se urit, frigidura

ὅλως pro ὅλης.
(43) Kal dar. Parall. καὶ πάλιν.

1191

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1199

vero refrigerat, siccum autem siccat, et humidum A dvzphv Φύχει, ξηραίΐνει δὲ τὸ ξηρὸν, χαταχλύζει o

humorem efficit: quod horum Deo attribuet iste
planus? ipsum enim corpus totum consentaneum
est ex iis elementis mistum esse, ex quibus com-
positum est et per se exsistit, Ut autem unum-
quodque elementum sit ex mistione eorum elemen-
torum ex quibus fit mistio corporum, fieri non
potest. '

Quamebrem ratio non patitur, ut quodque sin-
gulare et individuum elementum in duo contraria
principia dividatur, et mistio cujusque eorum in-
troducatur : quam enim compositionem excogitabit
in sicco deceptor iste? quam mistionem in mero
et puro igne? aut quam coagmentationem in fri-
gido, quod ex toto frigidum est? similiter in hu-
mido.

Hzc enim unius forms», et individua plane sunt ;
ut nullum horum per se possit exsistere, sed aliis
junctum.

τὸ ὑγρόν * ποῖον λογιεῖται τούτων ὁ πλάνος τῷ 8:0;
αὐτὸ μὲν γὰρ ὅλον τὸ σῶμα χρᾶσιν ἔχειν ἓχ τούτων
εἰχὸς δι) v χαὶ σύγχειται xal ὑφέστηχεν: áo! ὧν
δὲ d$ χρᾶσις ἐχ χράσεως εἶναι ἕχαστον, οὗὑχ ἑνδέ-
χεται.

ἜὭστε οὑχ ἔχει λόγον αὐτῶν γε τῶν ἀτόμων στοι-
χείων ἕκαστον χαταμεἑρίζειν εἰς ἑναντίας δύο ἀρχὰς,
xaX χρᾶσιν αὑτῶν ἑχάστου εἰσηγεῖσθαι ποίαν γὰρ
ἐπινοήσει τῷ ξηρῷ σύνθεσιν ὁ πλάνοςς ποίαν ἃ
χρᾶσιν τῷ ἀχράτῳ πυρί; |) τίνα συμπλοαχὶν τῷ
ΨΦυχρῷ, Ψυχρῷ διόλου τυγχάνοντι; παραπλγσίως ὃ

"καὶ τῷ ὑγρῷ.

Μονοειδῆ Υὰρ xai ἀμέριστα σαφῶς ταῦτα τυ]χά-
vEt* ὥστε τούτων ἕχαστον οὐδὲ ὑποσταίη χαθ) E035,
ἀλλὰ xai σὺν ἀλλήλοις ἔχει τὸ εἶναι.

Cap. XXX. Ignis optimus. Manetis delirium.

Insanit igitur et quidem gravissima insania, cum
partem quidem ignis dicit esse boni, partem vero
mali. Est autem necesse illi hoc facere in elemen-
tis, ct dividere, qui dividi non possunt; siccum
enim ex toto siccum est, el per se siccitas simplex
est et unius formz : εἰ frigidum neque cogitatione
dividi potest, cum sit unum ac simplex ex toto;
similiter humidum el calidum.

Μαίνεται τοιγαροῦν µανίαν χαλεπὴν, ὅταν τοῦ
πυρὸς τὸ μέν τι τοῦ ἀγαθοῦ φάσχει, τὸ δέ τι τοῦ
καχοῦ ΄ ποιεῖν δὲ τοῦτο ἐπάναγχες αὐτῷ xai ἐπὶ τῶν
ποιοτήτων τῶν στοιχείων, xal διαιοεῖν τὰ διαίρεσιν
μὴ ἐπιδεχόμενα * τότε γὰρ ξηρ)ν διόλου ξτρὺὸν, χαὶ
αὐτοξηρότης ἁπλη τε χαὶ µονοειδής᾽ xa τὸ φυχρὺν
οὐδὲ εἰς ἐπίνοιαν διαιρέσεως ἐλθεῖν δυνάµενον, Ev τε
χαὶ ἁπλοῦν διόλου τυγχάνον. οὕτω δὴ χαὶ τὸ ὑγρὺν
xat τὸ θερµόν.

Quid igitur in igne erit Dei? et quid contra erit 6 Ti τοίνυν τοῦ πυρὸς ἔσται τοῦ ἀγαθοῦ (46) xal τί

nequitie ? quandoquidem neque divisionem reci-
pit, neque mistionem accepit, cum sit purum et
merum. Corpus enim dividitur saltem cogitatione :
merum autem elementum quomodo ex contrariis
compositum esse videri potest? quidnam contrarii
cogitare quis potest in puro igne?

Si igitur unumquodque est ex toto periculosum,
nullum eorum per se secundum rationem Manichzi
congruet bono, sed potius omnia referentur ad ma-
lum : praterea non erunt corpora ex altero com-
posita, quod est alienum a fundamento Manichzi.

Quomodo autem videbitur ei in igne, hoc quidem
esse salutare, quod est boni, hoc vero mortiferum
el urens, quod est mali, nisi insane fingal mistio-

nem elementorum ex bono et ex malo? quod. qui- D

dem s: putet, cogetur triBuere Deo, quie volet ex
quatuor elementis, qux ex toto el individue tali
natura prazdita sunt , el cernetur confiteri exsistere
ex Dco ineruim, et per se nocens. Dividit autem iu-
sanus naturam iguis individuaim, dicens aliud esse
in igue salutare, aliud vero urens : uon intelligens
barbarus, in usu ignis esse divisionem, non in na-
tura ignis ; hujus enim nimia propinquitas, perni-
cies est; moderata vero distantia securam partici-
pationem caloris affert , cum alioqui ipsa vis urendi
sola, qua quidem est ijnis, necessaria sit : lizc

(46) Ἀγαθοῦ. Boni. Sic supra vertit Turrianus

τοὐναντίον τοῦ καχοῦ; ὁπότε διαίρεσιν οὐχ ἐπιδέ-
χεται, ἐπειδή γε οὐδὲ χρᾶσιν ἐπεδέξατο, ἄχρατον bv.
Τὸ μὲν γὰρ Ev σῶμα xa ὃδ.αιρεῖται τῇ γοῦν ἓπι-
vola* τὸ δὲ ἄχρατον στοιχεῖον πῶς ἐξ ἑναντίων
συγχεῖσθαι δόξειεν ἄν, ποίαν δὲ χαὶ ἐναντιότητα
λογίσηται ἄν τις ἀχράτῳ πυρ;

El τοίνυν ἕκαστον ἐπισφαλὲς διόλου χαθ᾽ ἑαυτὸ,
οὐδὲν αὐτῶν χατὰ τὸν τοῦ Μάνεντος λόγον ἁρμόσει
τῷ ἀγαθῷ, ἀλλὰ πάντα μὲν ἀναχείσεται τῷ xax
οὐχ ἔσται δὲ τὰ σώματα ἓξ ἑτέρου συγχείµενα, ἆλλο-
τρίως τῇ τοῦ Μάνεντος ὑποθέσει.

Πως δὲ αὐτῷ τὸ μέν τι τοῦ πυρὸς δόξες θεραπευ-
τικὸν, ὅσον τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ δέ τι ὀλέθριον x3 χαυστι-
xbv, ὅσον τοῦ χαχοῦ, εἰ μὴ καὶ τῶν σωμάτων χρᾶσι»
ἁγαθοῦ τε xal χαχοῦ μανιχῶς ἐφαντάνετο; onsp oió-
µενος ἀναγχασθήσεται ἀπονεῖμαι τῷ ἀγαθῷ τῶν τεζ-
σάρων στοιχείων, ἅπερ ἂν θέλοι, ὁλόχληρά τε xoi
ἁδιαίρετα. οὕτως ἔχοντα φύσει ' xal ὀφθβσεται ἐμ᾽-
λογῶν ὑπάρξαι xal ἐχ θεοῦ ἄχρατόν τε xai χιβ'
ἑαυτὸ βλαπτιχόν. Διαιρεῖ δὲ ὁ ἀνόητος τοῦ πυρὸς τὶν
ἀδιαίρετον φύσιν, τὸ θεραπευτικὸν ἕτερον αὐτοῦ Ai-
ων εἶναι, χαὶ τὸ καυστικὸν ἕτερον" ud] συνιεὶς ὁ
βάρθαρος, ὡς ἐν τῇ χρίσει ἡ διαίρεσις. GAX οὐχ iv
τῇ φύσει τοῦ πυρός ' τούτου Υὰρ ἡ μὲν ἄμετρος ἓγ-
γύτης ἐπιθουλὴ, ἡ δὲ µετρία διάστασις ἀσφαλὴ ct
φέρει τῶν μετουσίαν ' ἄλλως τε αὐτὸ δ τὸ χανσιῖ:

1195

ADVERSUS MANICH/EOS LIB. 1l.

1194

xbv τοῦ πυρὸς χαὶ μόνον ἀναγχαῖον, ὅπερ xat πῦρ A enim mollit ct liquefacit ea qux: ad usum necessa-

TUYyávst* τοῦτο γὰρ xaX µαλάττει καὶ τήχει τὰ πρὸς
τὴν χρείαν ἀναγχαίως προσφερόµενα * ὡς μηδὲν Ece-
fév εἶναι τὸ mup f| τὸ χαυστιχὸν αὐτοῦ ^ μηδὲν δὲ
ἕτερον εἶναι τὸ ἀναγχαῖον ἢ τοῦτο. Ὁ δὲ µάτην τὸ
πυρ ἑνυδρίξει, λίαν ἀχάριστος ὧν πρὸς τὰς παρὰ τοῦ
Δγμιουργοῦ τῶν ὅλων εὑεργεσίας.

Ei δέ τις θείη τὰ τέσσαρα στοιχεία τῇ χαχίᾳ κατ
ἐχεῖνον προσῄήχειν, πῶς ἂν ταῦτα τὰ Ex μιᾶς φύσεως
ἑναντία ΥΣ ὄντα ὑπάρχειν δοχοίη» El γὰρ αὑτόθεν
τὸ θερμὸν, τὸ Φυχρὸν ἑτέρωθεν, f) ἀνάπαλιν * xa οὗ-
τως αὖθις ἐπὶ τῆς ἄλλης συσυγίας ' ὥστε ἀσύστατος
xaX ἡ τῶν σωμάτων χρᾶσις χατὰ τὴν τοιαύτην ὑπό-
θεσιν. El δὲ ἐπινοίᾳ τῆς χαχίας ἀναθείη τῶν τεσσά-
ρων τὴν εἰς xazasxeukbv εὕρεσιν, σοφωτάτη ve λίαν

rio adhibentur : ut nibil aliud sit ignis, quam vis
ejus ad urendum, et nihil aliud necessarium sit
ad hunc usum quam lioc. Manichzus vero valde
ingratus, et beneficiorum Dei immemor, jgnem vi-
tuperat.

Si quis autem ponat quatuor elementa, sicut ille
opinatur, ad malum pertinere, quomodo hic quz
suntsingula unius naturz, contraria esse videantur?
Si enim calidum est ex ipso, frigidum ex altero ; aut
contra, si. frigidum ex ipso, calidum ex altero : et
8ic rursus in alia conjugatione hoc fundamento po-
sito, mistio corporum fieri non poterit. Si vero ad
excogitalionem nequilie referat inventionem ex-

ἀναφανήσεται dj γνῶσιν xaX σύνεσιν ph χεχτηµένη ῃ struendi mistionem corporum, sapientissima appa-

xaxía: ὡς xai τοῦ Δημιουργοῦ τὸ µέγιστον ἆπο-
φέρεσθαι θαῦμα, εἴγε συνεῖδς τίνα ἂν τρόπον ὑπο-
στήσηται.

rebit nequitia, quz alioqui cognitionem et intelli-
gentiam non habuit ; ita ut maximam Creatoris lau-
dem et admirationem ferat, siquidem cognovit, quo-
modo per se exsisteret mistio, scilicet corporum.

Car. XXXL. Solem usque adeo Manes honorat, ut ipsum Deo couf.rat, et ex ejus substantia esse dicat.

Ἐπειδὴ δὲ Ἅλιον σεμνύνει, xal ἁμιγη εἶναι, ὡς
ὐπείληφε, τοῦ χαχοῦ διορἰνεται, φέρε χαὶ περὶ ἡλίου
φιλαλήθως χατίδωµεν ' ὀφθήσεται γὰρ ἑνὸς τῶν τεσ-
σάρων στοιχείων ὑπάρχων, λέγω δὴ τῆς θερμῆς οὗ-
ala; ' o) βλάπτει μὲν yàp τὰ ὑποχείμενα, µόνον δὲ
θερµαί»ει xaX ὠφελεῖ, διὰ τὸ πλεΐστον ἀφεστάναι ' οἷς
δὲ πλέον προσεγγίζει, χαίει τε χαὶ ἄγονον τν τοιαύ-

Sed quia solem honorat, et ut existimavit, de-
cernit non habere mistionem mali, age videamus
de sole pro studio veritatis: videbitur enim esse
unius ex quatuor elementis, subsiantim, inquam,
calidz ; non enim nocet subjectis, sed solum cale-
facit et juvat, quia plurimum distat : quibus autem
appropinquat, urit, et tale solum sterile reddit :

την γην ἀπεργάζεται * αὐτίχα xal θέρους (pa ἄχρα- ᾳ e& in zstate cum in terram jacit radios puros in

«oc προσθαλὼν τῇ r1, χατὰ µεσηµθρίαν οὕτως θερ-
µαΐνει ταύτην, ὥστε χαυτηρος δίχην ὑποθεθλῇ-
σθαι δοχεῖν τοὔδαφος τοῖς ἐπιβαίνουσι γυμνοῖς τοῖς
ποσ[,

Πολλάχις δὲ xai τῇ φλογὶ τῇ ἡλιαχῇ παραπεσόν-
τες ἂνθρωποι, πολλῷ Υε τῷ χαύματι διεφθάρησαν, τὸ
παρἀμυθούμενον ἐΥγΥύθεν μὴ εὑρόντες. Μελαίνει δὲ
τὰ σώματα xai διαχαίει, σαφῶς τὰ πυρὸς ἑνεργῶν ;
μᾶλλον δὲ πυρὸς αὐτὸς Υόνιμός ἐστιν, εἴ τις ἐν ày-
γείῳ ὕδωρ ὑελίνῳ ἄντιχρυς αὐτῷ προσαγάγοι ᾽ συν-
ἀγομένη γὰρ τῷ διαυγεῖ τοῦ τε ὕδατος xal τῆς ὑέλου
τῆς ἡλιαχῆς ἀχτῖνος fj ἀχμὴ, καὶ πρὸς στενὸν μὲν
παραπεµποµένη, προσομιλοῦσά τε ὕλῃ, ῥᾳδίως πυ-
ρὸς ἀντιλαμδανομένῃ, ἅμα τε τίχτει mop, καὶ σα-

meridie, usque adeo eam calefacit, ut pavimentum
nudis pedibus suppositum instar incendii sit.

Sz pe autem homines in flammam solis inciden-
tes nimio zstu interierunt, non invento prope quod
refrigeraret. Efficit autem nigra corpora et adurit,
facitque plane, quod ignis solet ; imo ipse ignem
fecunde generat, si quis aquam in vase vitreo soli
adverso admoveat; vis enim radii solis lucido illo
aqua el vitri coacta et conferta, atque in angu-
stum quidem transmissa et adjuncta materiz ís-
cile ignem concipienti, simul parit ignem ; et aperte
suadet non volenti contendere, esse quidem solem

φῶς πείθει τὸν μὴ φιλονειχεῖν ἐθέλοντα, ὡς πυρὸς D speciem ignis, ex operibus vero splendidis ipsius

εἶδος µέν ἐστιν ὁ foc, τῶν δὲ τῆς δημιουργίας
λαμπρῶν ἔργων ὁ πρῶτος ' ἐπειδῃ xal τοῦ πυρὸς
ἡ φύσις ἁπάντων γε ἂν εὑρεθείη λαμπροτέρα.
Πάντων γὰρ τῶν ἄλλων στοιχείων χάτω φεροµέ
νων, τὸ πῦρ µόνον τοῖς μὲν χαυστοῖς ἐπιπηδᾷ, ἄνω
δὲ τὰ πάντα τὴν πορείαν ἔχει, λεπτότητι χουφιζόµε-
vov, xal αὐτόν ve «bv ἀέρα βαρύτατον ἀπελέγχον, τῷ
γε ὑπερθαίνειν αὐτόν ' ὡς xal τούτου λεπτότἐρον
διαφαίνεσθαι, συγγενείᾳ τῇ πρὸς τὸν ἡλιον. 0 τοί-
. νυν Μάνης ἐχθειάνων, ὡς τῆς φύσεως ὄντα τοῦ ἀγα»
θοῦ τὸν cov, χινδυνεύει πυροειδή, μᾶλλον δὲ σα-
φῶς τοιοῦτον 6f, τινα τὸν ἀγαθὸν εἰσάχειν. λιος
γὰρ τῆς θερμῆς ὑπάρχων οὐσίας, τῇ θέσει πυρὸς
διαφἑρτι;’ τῇ ἑνερχείᾳ ταὐτὸ ὁδρᾷ, εἰ μὴ τῆς διαστά-
ParROL. Ga. XVIII.

creationis ipsum primum, siquidem natura ignig
splendidior est omnibus.

Cum enim omnia alia elementa deorsum fe-
rantur, solus ignis in ea quidem quz coniburi pos-
sunt, insultat, sursum vero supra omnia fertur levi-
tate sua, aeremque ipsum convincit graviorem esse,
quia supra eum in sublime fertur, ut subtilior te-
nuiorque appareat quam aer propter cognationem
cum sole. Unde Maniclizus cum solem facit divinum
tanquam ex natura boni, videtur similem igni fa-
cere, imo talem quemdam, qualis est ignis, intro-
ducit. Sol enim substantis calida, ab igne differt
τῇ θέσει; efficientia vero idem operatur, nisi men-

38

£495

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1196

gura distantie ea qux sunt opposita, a validiore A σεως τὸ μέτρου ἑξτρεῖτο τὰ παραχείµενα τῆς üxyato-

jactu. radiorum defendat. Quinimo omnibus ani-
ynantibus et stirpibus nocens existimaretur, nisi
simul alia cum eo fabricator mundi ad auxilium
fecisset, quae faciunt ne nobis et aliis animantibus
noceat ; haec autem surnt latibula et tecta; stirpi-
bus vero aque sunt auxilio et flatus ventorum.

Quare qui definiunt esse quintum elementum so-
lein, ne contra ea quz clara sunt, cuntensiose dis-
putent; nec ulla fides habeatur Manichzo scele-
stissimo et in Deum blaspbemo, qui solem cum Deo
confert, et ex substantia ejus esse dicit. Omne
enim quod sub aspectum cadit, eum sit corpus,
natura oppositum est inaspectabili et incorporeo ;
cujus opus esse potest, et quidem opus valde mi-
rabile, similitudinem vero nature nullam habere
potest.

Valde difficile esset enumerare, quecunque im-
pia hic planus libris suis inseruit ; vituperans enim
res omnes tanquam malas, fructus eliam terre
tanquam nutritios materiz accusat : ac solem qui-
dem admiratur, et ex bono esse decernit ; quz vero
Alit calore, stirpes dico et semina, non pudet acerbe
vituperare, quz quidem sine sole qui a Deo factus
est, omnino non consisterent. Sicut enim nihil ju-
ναγεί sol, nisi imbres arbores irrigarent et utiles
venti perflarent : sic imbres et alia sine sole nihil
juvarent.

τέρας αὐτοῦ προσθολῆς. Αλλά μὲν χἂν τοῖς πᾶσιν
ἐπίδουλος ἑνομίσθη ζώοις τε xal φυτοῖς, εἰ μὴ συγ-
χατεσχευάσθη γε αὐτῷ παρὰ τοῦ Δημιουργου πρὺς
ἐπιχουρίαν ἕτερα, δι ὧν τὸ πρὸς Άλιον ἀσφαλὲς ἡμῖν
τε xaY τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει ΄ ἔστι δὲ ταῦτα χαταδύ-
σεις τε χα) σχέπαι, πρὸς δὲ xal φυτοῖς ὑδάτων τε
χορηγίαι χαὶ ἀνέμων 7voal.

Ὥστε xai οἱ πέµπτον στοιχεῖον ὁριζόμενοι εἶναι
τὸν ἥλιον, πρός γε τὰ σαφῆ μὴ φιλονειχούντων, E...
χαὶ οὕτως αὐτὸς ὁ χαλεπώτατα μανεὶς, τὸν τῶν ὅλων
Δημιουργὺν βλασφημῶν, Ίχιστα πιστευέσθω fiw
συγχρίνων θεῷ, xat ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ λέγων εἷ-
ναι τοῦτον ' πᾶν Υὰρ ὁρατὸν, ἅτε δᾗ cupa τυγχά-
vov, ἀντιτέταχται φύσει ti ἀοράτωῳ xat ἀσωμάτν'

B οὗ ἔργον μὲν εἶναι δύναται, xal µάλα γε θαυμά-

σιον ἔργον, ὁμοιότητα δὲ φύσεως πρὸς αὐτὺν οὐδε-
μίαν ἔχειν.

"Όσα μὲν οὖν ὁ πλάνος ἐντέθειχεν ἁἀσεθῆ τοῖς ἰδίοις
συγγράµµασι, πολὺ ἂν ἔργον εἴη καταρ:θμεῖν - λο:δο-
ρούµενος γὰρ τοῖς οὖσιν ἅπασιν ὡς καχοῖς, χαὶ τοὺς
χαρποὺς τοὺς &mb γῆς ἅμα διαθάλλει, ὡς θρεπτικοὺς
τῆς ὕλης ’ καὶ fiov μὲν ὑπερθαυμάζει, xaY Ex τοῦ
ἀγαθοῦ ve εἶναι, ὥς qnot, διορίζεται: & δὲ τρέφει
θερμαίνων φυτάτε xat σπέρματα, πιχρῶς οὐκ αἰ σχύ-
νεται χαχίζων, ἅπερ οὐχ ἂν συνέστη παντελῶς fio)
δίχα πρὸς θεοῦ γεγενηµένον. Ὡς γὰρ οὐδὲν ἂν
ὤνησεν foc, εἰ μὴ ὄμθρων Ἡρδευον χοργτγίαι τὰ
φυτὰ, xal ἀνέμων ὠφελίμων διεσάλευον πνοαί - οὕτως
ἂν ὅμθροι xai τὰ ἄλλα ἡλίου δίχα ὠφέλησεν ἂν οὐ-
δέν.

Car. XXXII. Imbres utilissimi. De his Manetis sententia.

llle igitur etiam hic vehementer secum pugnat,
accusans graviter, et ad nequitiam referens fru-
ctus terr: a sole alioquin auctos, quem valde adtni-
ratur et honorat. Imbres dicit esse superfluentias
presidum materie, qui ex amore laboraut adversus
potestates boni: qui cum ita laborent, sudores
eorum esse definit, id quod in eis, ut ipse putat,
abundat et superfluit.

Nititur etiam docere, supervacaneos esse imbres
in mare et in loca sola et quz: non seminantur,
effluentes; tanquam advenerit ad ratiocinandum

diligenter contra Deum, quasi frustra et profuse 4ο D

prodige aquas consumat, qui pre summa amentia
non videt, quid Deum deceat. Quod si Deus inops
aquarum esset, faceret diligenter υἱ accommodate
ad usum et necessitatem effluerent. Sed quia dives
est, et tam dives, quantum nemo oratione conse-
qui potest, hec ipsa abundans imbrium eflluxio de-
monstrat mare ex quo aqua in aerem feruntur, per
imbres irrigare. Solitudo vero et locus qui non ex-
cipit semen, necessario pluviam accipit ad suppe-
ditandum fontibus, et aliquando iter facientibus,
ut inveniant aquas collectas. Denique ut terra ex-
pers pluvie sole arderet, non sancivit; ut pluri-
imum enim aut per. flumina, aut per imbres uni-
versa terra rorem a Deo accipit.

"Ap' οὖν ἐχεῖνος ἰσχυρῶς ἑαυτῷ καὶ ὧδε µάχε-
ται, πιχρῶς διαθάλλων εἰς καχίαν τοὺς ἀπὸ γῆς
χαρποὺς, διὰ ἡλίου γε αὐξανομένους, ὃν πάνυ θα»-
µάζει xal τιμᾷ. Τοὺς δὲ ὄμθρους περιττώσεις εἶναι
λέγων, xat τῶν ἀρχόντων τῆς Όλης ἐρωτιώντων πρὸς
τὰς τοῦ ἀγαθοῦ δυνάμεις ' xai οὕτω δὴ χαµνόντων,
ἱδρῶτας αὐτοὺς εἶναι διοριζόµενος τὸ παρέλχον ai-
τῶν, ὡς αὐτὸς οἵεται.

Καὶ τὸ περιττὸν πειρᾶται δειχνύναι, τὸ xal τὴν
θάλατταν xa τὴν ἔρημόν τε xa ἄσπορον ὕεσθαι,
ὥσπερ τις ἀχριθὴς λογιστὴς χατὰ Θεοῦ παρελθὼν,
ὡς µάτην xal ἁσώτως ἀναλίσκοντος τῶν ὑδάτων την
παρασχευὴν, δι᾽ ἀχροτάτην ἄνοιαν τὸ πρέπον θεῷ
ph βλέπων. Ὡς, εἰ μὲν ἑπτώχευε τοῖς ὕδασι θὲεὸς,
ἀχριθῆ xaX τῇ χρεἰᾳ σύμμετρον ἐποιεῖτο τούτων τὸ»
ἐπίδοσιν' ἐπειδὴ δὲ πλουτεῖ, xai ὅσον γε οὐκ ἄν τις
εἰπεῖν δύναιτο, αὐτό ve τοῦτο τὸ ἄφθονον τῆς πα -
σχευῆς δείχνυσι, τὸ xat θάλατταν, ἀφ᾽ fi; ἀναχομί-
ζει πρὸς ἀέρα τὰ ὕδατα, διὰ νεφῶν ἁρδεύειν. Ἡ
δὲ ἔρημός τε xaX ἄσπορος ἀναγχαίως ὕεται πρὸς yr-
ρηγίαν πηγῶν ' ἔστι δὲ ὅτε xai τοῖς παριοῦσιν, ὡς
ἂν χαὶ αὗτοί γε εὕροιεν ὑδάτων συστήµατα. Kol
ὅλως ἄθροχον γην fup φλέγεσθαι µόνον ob νενοµο-
θέτηχεν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. ἡ γὰρ διὰ ποταμῶν f ἔμ-
θρων ἅπασα ΥΤ πρὸς θεοῦ νοτίδος ἀπολαύει.

1127

ADVERSUS WANICRLEOS LIB, |.

(98

Ej: τοῖν.ν ph Doiya, Ξρόχειρος εἷς SAxsgtpixe A — Sive qac mom plast, ΜΑ es Mawihens οἳ

*

6 Xvkp, x3: οἱ il Extivou- titt Βρέχοι, οὐκ ἀναχωρεῖ
τοῦ µάτην ἀῑτ ἄσθα:. χαὶ διαθἀκλειν Θεόν ' xiv io-
τον εἰς χεῖρας Σάδωσιν. ἀρώνται πρῶτον ol τὶς βλας-
cruía; μαθτταὶ, χαὶ οὕτως ἑαπιπλῶνται οἱ ἀχάρι-
τοι χαὶ τις ἔτμ.ουρνίας οὐδενὸς τὸ fuv àce-
Ἄάδοντες, Ἱχόντνται μόνοι χας αὐττις τὸν Υλὠτταν,
μᾶλιον Ob χατὰ τοῦ πεποιηγχότος αὐτὴν χαὶ ὡς
ἔχθιστοι του θεο”» μετέχυνσι χαὶ πρλς 3226 γε τοῦτο
ἀνανακτοῦντες, ὅτι τῶν ix τῆς δημιουργίας ἓν χοξίᾳᾷ
x30:3:1xa2:.

qni cwm sectatur, ad blasphemiam Judaicam :
sive plust, non desinit inaniter accesare e repre-
bhendere Deum : οἳ panera si i manns ad vescege-
dum samant, primam discipuli basphewis Deum
maledictis insectantur, atque ità ingvati satiawtur ;
et quasi nihil fructus ex creatura. perciperent, lin-
guam soli in eam acnerunt, imo in auctorem ejus ;
et tànquam inimicissimi Dci, ος qux sunt. creata,
participant, kdque succensentes, quod cis indigeat.

Cap. XXXIII. Procreatio liberorum necessaria.

T£v τε παιδογονίαν ὑδρίνοντες, τὰς µίσεις αὐτοῖς
ἄνευ Υε ταύτης συµθδαίνειν (467), δοῦλοί vs ὄντες τὶς

Procreationem liberorum contumeliose vitupos
raut, volentes, ut corporà sine ea miscerentur ς

ἀναγχαίας διαδοχΏς πρὸς Θεοῦ νενομοθετηµένης. ἀλλ D qui. servi quidem sunt necessarie successionis a

οὗ τῆς Ίδονης' ἐχθροί γε τὰ πάντα τες ἀληθοῦς xai
Ὑντσίας ἀρετῆς xai τῆς εὐσεθείας ὄντες, ὥσπερ αἰτι-
ὤμενοι τὸ ἀείνωον τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους, xal
βουλόμενοι αὑτοῦ που στῆναι τὸν δρόµον «fic φύσεως"
νομοθετούντες τῷ θεῷ xal ἀγανακτοῦντες πρὸς τὴν
ἀγαθότητα, δι fj ἀνεξιχάχως ἔχει πρὸς τὴν αὐτῶν
βλασφημίαν.

Καΐτοιγε διὰ τοῦτο Φυσιχή τις ἑνέσταχται τοῖς
σώμασι µίξεως ὄρεξις, ὡς μικροῦ ἀνάγχῃ τῶν τῆς
φύσεως χινηµάτων φέρεσθαι τὰ ζῶα πρὸς τὴν τῆς
διαδοχῆς ἑργασίαν, ὑπερδαλλούση τοῦ ἀΔημιουργοῦ
σορίᾳ χαὶ τοῦτο θέντος * ἐπειδὴ γὰρ μοχθηραὶ piv
γνναιςφὶν αἱ ὠδῖνες, μοχθηραὶ δὲ ἀνδράσι τε xal γυ-
ναιξὶ τῶν γιγνοµένων αἱ ἀνατροφαὴ, ἀναγχαῖοι δὲ λίαν

αἱ διαδοχαί: ἡ μὲν ὄρεξις φυσιχῶς κινείται, xal τρό- C

toy τινὰ βιάνεται, ὁ δὲ λογισμὸς ὁσίως δέχεται (47)
τροὐργιαιτέραν τῆς ἡδονῆς ποιεῖσθαι τὴν διαδοχἠν»
καὶ ἀναίτιος τῶν σωμάτων dj ἡδονὴ, «ive λογισμῷ
xai νόµῳ τοῦ ποιῄσαντος ἀχολουθοίη.

Οἱ δὲ τὴν ἡδονην πολλάχις χαρπούµενοι τὸ ἀπ᾿ αὐ-
τῆς ἔργον ἀναγχαίως μισοῦσι' χαὶ παρεγγνῶαι παρ'
ἀγγελίαν ταῖς ἑπαγομέναις ἐφαλλομέναις µαγγανείαις
τὰς συλλήψεις χλείειν τε xal ῥίπτειν, xal τοὺς àv
ὥρᾳ τόχους μὴ ἀναμένειν, ὡς τούτου γε μόνου δεινοῦ
xaX χαλεποῦ' τυγχάνοντες ἐχθροὶ τῆς φύσεως ἐγη-
Y:puévot, μᾶλλον δὲ τοῦ ταύτην δηµιουργήσαντος,
χαὶ µανίαν χατὰ τοῦδε τοῦ παντὸς ἐχμαθόντες' Καὶ
διὰ τί, φασὶν, ἑνυπάρχει τοῖς σώμασιν d πρὸ; τὰς
µίξεις ἐπιθυμία;

Πῶς δ᾽ ἂν ὑπέστη τῆς àv µέρει γε σωφροσύνης τὸ
κάλλος ἐν ἀνθρώποις, εἰ ph φύσει μὲν fiv τὸ ἑἐρεθί-
ζην, λογιχῷ δὲ κατεχόµενον; ποῦ δ᾽ ἂν fjv παρθενία
παρὰ Ύνναιςν, ἡ παρ) ἀνδράσιν ἀπειρογαμία τὴν
xotvhv σωφροσύνην παρευδοχιμρῦσα, εἰ μὴ λογισμὸς,
xai τὸ πρὸς ἁγιωσύνην φίλτρον εἶχεν, ὅ γε τοῖς φυσι-
xoi; προσπαλαῖον, νιχηφόρους ἀναδείξει τοὺς καλώς
τὴν ἔμφυτον ἐπιθυμίαν βιανοµένους, οὐ πρὸς Ὀδριν
τῆς φύσεως, ἀλλὰ αρὺς ἄσχησιν καρτερίας τε καὶ
ἁγιωσύνης.

(46) Συµδαίνειν. Monet Bosnsgius hic deesse
verbum Φέλουσιν, quod legisse videtur interpres,

Deo sancitze, sed non voluptatis; inimici autem per
omnia vere et germanae virtutis ac pietatis, tane
quam àaccusantes humani gemeris— perpetuita-
tem, et volentes alicubi sistere processum. ejus
naturalem, sancientes legem Deo, et. bonitati
ejus succensentes, qua corum blasphemiam patiens
ter tolerat.

Cum alioqui naturalis quidam appetitus con.
cubitus ob eam causam corporibus constitutus et
ordinatus est, ut animalia fere nccessitute uio-
tuum natur: ad efliciendam successionem feran-
tur, sapientia infinita Creatoris qui hoc. statuit :
etenim quia laboriosi sunt partus muliebres, la-
boriose item viris et feminis educationes libero-
rum, valde autem necessario successiones ; appe»
titus quidem naturaliter movet. οἱ quodammodo
vim adhibet, ratio autem sancte demonstravit
prestabiliorem esse successionem voluptate ; et ex»
tra culpam est voluptas corporum , si quidein va-
tionem et legem auctoris sequatur.

Qui autem. sepius voluptatem capientes, opus
quod inde necessario provenit, odio habent, et
mandant sic commiscere corpora prater edictum,
ut conceptus concludant οἳ ejiciant, οἱ partus
tempestivos et maturos non exspectare, quippe
cum hoc solum sit gravo οἱ difficile ; hi, Inquarm,
qui inimici nature excitati sunt, et. insanire
contra Deum universi didicerunt : Quare, ite
quiunt, insita est corporibus libidu corporum con

D miscendorum?

Scd quomodo esset in liominibus decor pudicitim
privata, nlsi natura esset quod. titillaret, et ratio-
ne coerceretur ? ubi esset apud mulieros virginitas,
aut apud viros intraciatio nupliarum, nisi ratio
amorem sanctitatis haberet, qum naturaliter eere
tans eos qui. recte. cupiditatem insiam. reprimumnt
οἱ domant , victores declarare ? Idque non sd eon.
tumellam nature , μη] nd esorcitationem Loleranthue
et sanctitatis?

(81) Af pst, Λη Missas!

1199

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1300

Cap. XXXIV. Ciborum usus moderatus, bonus. Temperantia laudabilis.
Sic saue cibis εἰ potionibus delectamur, non A Οὕτω δὴ τροφαῖς τε xal πόµασιν ἐἑνηδόμεθα, οὐ

criminosa voluptate fruentes : naturalis enim hzc
est, eL tamen jejuniis nos exercemus ; non quod
est supra naturam contra naturam exercentes, sed
tolerantiam ampleclentes, et Deum per humiliatio-
nem .placantes et propitium reddentes : nunquam
exercitationem jejunii susciperemus, nisi fames es-
set in corpore.

Ubique igiter appetitus asciscit laudem et mo-
derati usus ciborum, et abstinentiz pro viribus :
non enim usus eorum, qua secundum naturam

sunt, peccatuin parit : vini quidem moderata potio.

salutaris esse potest ; vitium vero ebrietatis per in-
temperantiam introducitur.
Similiter usus cibi secundum naturam moderati

culpa vacat : gula vero arguitur et reprehenditur B

propter nimium, et quia est pr:ter rationem. Sic
etiam uti legitime et moderate appetitu uriscendi cor-
poris, omnino caret crimine; preter legem au-
tem et immoderate uti, crimen affert incontinentiz.
Manichzus igitur et ejus asseclz nihil ratione per-
spicientes, omnia furepter contumeliis affecerunt :
tanquam omnis cupiditas sit mala, cujus quidem
nodus et temperamentuin legitimum extra culpam
el crimen est : abstinentia vero pro viribus spectata
laus est admirabilis virtutis.

Si enim quis abstinens laudabilis est apud Deum,
non male in potestate ejus est, id cujus abstinentia
oflicium est perfecte virtutis. Maxima enim ja-
ctura fieret, si in potestate ejus non esset, tan-

διαθεθληµένην ἡδονὴν καρπούμενοι ' φυσιχὴ vp xsi
αὕτη, xai ὅμως νηστείαις διαγυµναζόµεθα, οὗ χατὰ
τῖς φύσεως μελετῶντες τὸ ὑπὲρ φύσιν, ἀλλὰ xapte-
ρίαν μὲν ἀσπαζόμενοι, διὰ δὲ ταπεινώσεως τὸν θεὸν
ἐξιλεούμενοι’ οὐκ ἂν δὲ νηστείας ἄσχησιν µετᾖλθο-
μεν, πείνης Ev τῷ σώματι μὴ ἑνούσης.

Πανταχοῦ τοίνυν t ὄρεξις προξενεῖ xaX τῆς συμμέ-
«pou χρήσεως χαὶ τῆς κατὰ δύναμιν ἀποχῆς τὴν εὖ-
δοχίµησιν ' οὐ γὰρ τῶν χατὰ φύσιν f) χρῆσις ποιεῖ
tt» ἁμαρτίαν ' olvou vàp τὸ µέτριον εἴη μὲν σωτῇ-
ριον’ µέθης δὲ τὸ χαχὸν διὰ τῆς ἁμετρίας εἰσάγεται.

Παραπλησίως δὲ xai τροφῃς τῆς κατὰ φύσεως ἐμ-
μέτρου ἀναίτιος f) χρῆσις ' Ὑαστριμαργία δὲ τῷ ὑπερ-
θάλλοντι παράλογος ἑλέγχεται. θὕτω δὴ xaX τῆς πρὺς
τὰς µίξεις ὀρέξεως ἡ μὲν νόμιμος χρῆσις xai µέτρα
γινώσχουσα ἀνέγχλητος παντελῶς' dj δὲ παράνοµός
τε χαὶ ἄμετρος τῆς ἀχολασίας προσάγει τὸ ἔγχλημα.
Μτδὲν τοίνυν τῷ λογισμῷ µήτε ὁ Μάνης χαθεω(α-
χὼς, μήτε οἱ ἐξ ἐχείνου πάντα φέροντες μανιχῶς χαθ-
ύδρισαν, ὡς πάσης ἐπιθυμίας οὕσης xaxzc- Wc o
µέτρον μὲν νοµίµως ἀναίτιον' ἡ δὲ κατὰ δύναμιν
ἀποχὴ xxi θαυµασίἰας ve ἀρετῆς εὐδοχέμησις.

Ei γὰρ ἀπεχόμενός τις ἐπαινετὸς παρὰ θεῷ, οὗ
χαχῶς s ἐχεῖνο τῇ ἐξουσίᾳ παράχειται, οὗ γε dj ἀποχὴ
τελείας ἀρετῆς κατόρθωμα” ζημία γὰρ fv, εἰ pi παρ-
έχευτο ἡ ἀνωτάτω, ὡς οὐ χενὸν διὰ της ἀποχῆς ἀγα-

quam non posset edi virtus per abstinentiam : c θὸν ἀποφανθῆναι: ἄνευ γὰρ τοῦ μὴ ποιῆσαι τούναν-

nisi enim contrarium fieri possit, non potest fieri
malum ; neque rursus fieri potest bonum, nisi pos-
sit malum, ut sepe demonstravimus. Manichzus
3utem bonum et virtutem inhonorat, cum potesta-
tem et libertatem vituperat.

τίον, ἐξὸν ποιῆσαι τὸ xaxóv, o0x ἔνι τοὐναντίον πεποιη-
xévat δοχεῖν τὸ ἀγαθὸν, ὡς πολλάχις ἑδείξαμεν. Ὁ
δὲ Μάνης τἀγαθόν τε καὶ τὴν ἀρετὴν ἀτιμάζει, τὶν
ἐξουσίαν xal «b ἐλεύθερον χαχίχων.

Cap. XXXV. De corporibus inanimatis Manetis insania.

Preterea non pudet dicere animatos esse la-
pides , et introducere omnia animata, et quz mani-
feste sunt inanimeta, tanquam illa virtus boni in
lapidibus etiam contineatur ; qui usque adeo quod
ab ipsis honoratur, ad ludibrium et vilitatem
dejicit, ut naturam boni in lapidibus inanimis liga-

Οὐκ αἰσχύνεται δὲ xal τοὺς λίθους ἐφυχῶσθαι λέ-
γων, καὶ τὰ πάντα ἔμψυχα, xdi τὰ σαφῶς ἄφυχα
εἰσηγούμενος’ ὡς ἁπ᾿ ἐχείνης δὴ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ δν-
νάµεως, ἔτι χαὶ ἐν λίθοις χατεχοµένης' τοσοῦτο
χατάγει vb παρ) αὐτῶν τιμµώμενον εἰς ὕδριν τε xai
εὐτέλειαν, ὥστε τὴν φύσιν τοῦ ἀγαθοῦ xaX ty λίθοις

tam esse dicat. Alfirmare autem sic se habere ista D ἀφύχοις φάσχειν πεπεδῆσθαι: ἅπερ οὕτως ἔχειν ὃι-

quz dicit, qualis insani» indicium esse dicitur ? Si
enim in lapidibus continetur, quod a Deo missum
est, jam vicit nequitia ; contra ligato, quod ad li-
gandum venerat, dicit animz lapidum et lignorum
indicium esse sonum in aere lapidis et virgz, tan-
quam audierit aliquando vocem ipsorum arti-
culatam.

Est autem apud nos etiam cogitatio et se rmo
animz, qui nequaquam auditur ; quod enim au di-
tur, percusso aere per instrumentum corporeum,
auditur : quod quidem absque motu rationis in
animantibus ratione carentibus inveniri potest,
quz clamant quidem, sed non articulate, quia ra -
tione privata sunt.

ισχυρίζεσθαι, ποίας ἄν τις φῄσειε μανίας εἶναι τεχµή-
ριον; El γὰρ ἐν λίθοις χατέχεται τὸ παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ
πεμφθὲν, fióm νενίχηχεν ἡ xaxla* τοὐναντίον δ:δς-
µένου τοῦ δῆσαι παραγενοµένου * xal ποιεῖται τεχµ{-
piov τῆς τῶν λίθων xat τῶν ξύλων ψυχῆς τὸν Ev ἀέρι
χτύπον λίθου τε xal ῥάθδου, ὥσπερ ἑνάρθρου φωνῖς
αὐτῶν πώποτε διακούσας.

"Ec: δὲ xai παρ᾽ ἡμῖν τὸ μὲν ἐνθύμημα xat ὁ
λόγος τῆς ψυχῆς οὐδαμῶς ἀχουόμενον ' τὸ 5' ἐξάχου-
στον, ἀέρος πληττομένου διὰ τοῦ σωματιχοῦ ὀργάνου”
ὅπερ δίχα τῆς λογιχῆς κινήσεως, xal ἐπὶ τῶν ἀλέγων
εὗροι τις àv, βοώντων μὲν, ἄναρθρα δὲ, ἐπειδὴ
vo) ἑστέρηται.

120t

ADVYERSUS MANICHLEOS LIB. il.

1202

Ὡς παντὸς σώματος, xàv &puyov ᾗ, οἰχεῖόν ἑστιτὸ Α — Est autem proprium corporis, neet sit inanima-

ἦχον ἐμποιεῖν τῇ πρὸς τὸν ἀέρα πληγῇ’ τὸ γὰρ ἀσώ-
µατον οὖχ ἂν ἐξάχουστα φθέγξαιτο' ἀέρα γὰρ οὐ
πλήττει, ὀργάνου τοῦ πλήττοντος ἀπηλλαγμένον.

Ἐπεί τοι αἱ ἀσώματοι δυνάµεις ἄγυχοί γε δόξουσιν
ἂν, ἐπειδὴ ἐξάχουστον παρ) αὑτῶν οὐδὲν εἰς ἡμᾶς
ἀφιχνεῖται ὅπερ τοίνυν ἐχρῆν τεχµήριον ποιῄσασθαι
τῶν παντελῶς ἀφύχων, ὡς χτυπούντων ἐξ ἀνάγχης
εἰς ἀέρα (τοῦτο γὰρ μόνου σώματος, οὐχὶ δὲ ψυχης),
τοῦτο ψυχώσεως σημεῖον ἔλαθεν. Ἐντεῦθεν δὴ xai
τὰ τετράποδα χαὶ τὰ πετεινὰ, ὅσα χρήσεις ἀνθρώ-
ποις ἔχει τροφῆς, βαρέως αἱτιᾶται τοὺς θύοντας, ὡς
ἑχείνης τῆς δυνάµεως τοῦ ἀγαθοῦ xal ταῦτα φυχού-
σης, xal ἐν αὐτοῖς χατεχοµένης * ὥσπερ σπουδάζων

χαθυθρῖσαι παντοίως, ὃν ἀγαθὺν δήθεν ἀποχαλεῖ, B

ἑρωτητέον 6t τίνος ἐπ'.τροπῇ ταῦτα ἀνθρώποις ἐξ
ἀρχῆς εἰς τροφἣν παραδέδοται ' ápá γε τῆς xaxlac,
ὡς ὐδριζούσης τὸ ἀγαθόν; 'AJ)' οὐχ ἄν γε ἐχείνη
τοσοῦτον συνεῖδε πρᾶγμα, γνῶσιν μὴ χεχτηµένη * οὗ
γὰρ ἄλλος δημιουργὸς ἂν εἴη, οὐδὲ δηµιουργ{σας
ἐστὶν, ὥς φησιν ὁ Oebc, xaX τὴν δύναμιν Ex. τῆς
ἰδίας φύσεως προθαλλόμενος ἐπὶ σωφρονισμῷ τῆς
ὕλης.

tum, percusso aere sonitum reddere : quod enim
caret corpore, non reddet vocem quz audiri
queat; quia non percutit aerem, cum sit ab in-
strumento percutiente liberum,

Quamobrem incorpore potestates inanimz vide-
buntur, quia nibil quod sensu auditus percipiatur,
ab eis ad nos fertur. Quod igitur oportebat fieri
indicium corporum prorsus anima carentium, ut
que necessario aerem pulsant ( hoc enim corporis
est, non animz), hoc accepit Manichzus tanquam
signum animationis. Hinc etiam est, quod graviter
accusat eos qui mactant quadrupedes et volucres,
quecunque homines ad vescendum adhibent,
tanquam Ίο etiam illa virtus boni animet, in
eisque contineatur. Sic studet, υἱ modis omnibus
contumeliose vituperet, quem bonum scilicet ap-
pellat. Interrogandus quippe est, cujus procura-
tione tradita sunt hzec a principio bominibus
ad vescendum? an nequitie tanquam contume-
liosz in bonum ? At non fuit illa tanta rei conscia,
ut qui cognitionem non habuit. Non enim alius
creator murdi fuerit ; neque Deus, ut ait, creavit,
et virtutem ex propria natura produxit ad cor-
rectionem materia.

Cap. XXXVI. Ad hominis utilitatem omnia a Deo creata.

Σωνέστη τοίνυν τὰ ζῶα σύμπαντα, βουληθέντος
τοῦ δηµιουργήσαντος, τά τε εἰς τροφὴν ἀνθρώποις
ἐπιτήδεια χαὶ τὰ µή. Ἐπέτρεφεν ἄρα οὐδεὶς ἕτερος

Exstiterunt igitur omnia animalia, volente eo
qui creavit, et quz ad alendum homines idonea
sunt, et que non. Nemo igitur alius proeuravit, t*

Ἡ 6 ποιήσας ἀνθρώποις εἶναι ταῦτα spogfiv* οὐ Y&p c hzc bominibus in cibum et alimentum adhiberen-

ἂν ἐπέγνω χαθόλου dj φύσις τὸ χρῄσιµον ἑαυτῇ, μὴ
οὕτω νοµοθετήσαντος τοῦ πεποιηχότος αὐτήν. Αὐτίκα
xai πλοῦτος φύσει ταῦτα Ὑγεγένηται, ὡς µηδέποτε
τῆς αὑτῶν χρήσεως διαλειπούσης' xal ὅσῳ γε μᾶλλον
ἔνια τῇ χρήσει δαπανᾶται, τοσούτῳ πλέον πολυγο-
νώτερα τυγχάνει χαὶ τὰ μὲν τρέφει µόνον ἀνθρώπους,
τὰ δὲ xal ἐνδύει, ἄλλα δὲ xal ἄλλας χρήσεις παρέχει,
δοῦλα φύσει πρὸς τοῦ δηµιουργήσαντος ἀνθρώπῳ
χατεσχευασμµένα. Όθεν καὶ ὑποτέταχται xal τὰ µε-
γάλα τῷ ὄγχῳ πράως εἴχοντα, χαὶ τὰ v ἀέρι τέχνη
τοῦ λογισμοῦ καθελχόµενα, καὶ τὰ ἐν ὕδασιν ἀναγό-
μενα, καὶ μᾶλλον ἐχεῖνα, ὅσα ve τὸ χρήσιµον ἀνθρώ-
TOt ἀποπληροϊ. Οὕτω δηλον, ὡς οὐκ ἄνθρωποι ἑαυ-
τοῖς ἐθιάσαντο παρὰ τὸ βούλημα τοῦ δηµιουργῄσαντος
τὰ ἄλογα ἀλλὰ xai νόµος αὐτοῖς ὐπέταξε τοῦ ποιή-
σαντος ταῦτα.

Φαίη δ ἂν ὁ Μάνης, ὡς οὐδὲ βοῦν εὐσεθὲς ἀρόσει
παραβεθλῆσθαι τῆς γῆς, ἵνα gh]. xal πάνυ χαταδου-
λοῦσθαι δόξειεν ἡ πρὸς τοῦ ἀγαθοῦ πεμφθεῖσα quy.
Καὶ πῶς ἂν γεωργία συσταίη ; πῶς δ ἂν τὸ γένος
παραμείνειε τὸ τῶν ἀνθρώπων διαγινόµενον; Οὕτω
παρὰ τοὺς χοινοὺς λογισμοὺς πάντα χατὰ τῆς δη-
µιουργίας ὁ παντοίως Μανεὶς ἑπλάσατο. Δοῦλα γὰρ
φυσικῶς ἀνθρώπου τὰ Ίμερα Qua γεγένηται, xal τῇ
τούτου χρήσει παραθέθληται. Δοῦλα δὲ χαθ᾽ ἕτερον
λέγον xoi τὰ ἀνήμερα πρὸς τῇ ῥηθείσῃ αἰτίᾳ, ὥστε
λογισμῷ τὸν ἄνθρωπον πάντων τῶν ἁλόγων χρατι-
στεύειν * Θεοῦ δὲ ἐπιτρέποντος διὰ ποιχίλας αἰτίας,
ej) λέων µόνον τὸ ἀλκιμώτατον θᾳηρίον, f 5! τῶν ἅλ-

tur, nisi qui ea creavit : non enim universa natura,
quid sibi utile esset, cognovisset, nisi qui eam
fecit, sic sanxisset. Ex quo continuo factum est,
ut hzc fuerint divitie natura, quippe cum nun-
quam earum usus deficiat ; et quo magis quedam
usu eonsumuntur, eo sunt diuturniora ; ac partim
quidem alunt homines, partim vestiunt, et alia
alios usus praebent, facta matura homini serva a
Creatore. Unde subjecta sunt ei etiam, quas sun£
vasta mole, mansuete obedientia ; et qua in aere
artificio rationis ad nos trahuntur, et quz: in aquis
educuntur, atque ea magis qu: utilitatem homini-
bus explent. Sic patet, non homines sibi per vim
animalia ratione carentia subjecisse, preter volun-

D tatem ejus qui ea creavit ; quin potius lex Creatoris

hzc eis subjecit.

Dicit etiam Manichsus, impium esse bovem ara«
tioni terra applicare, ne anima a Deo missa, val-
de servitute pressa videatur. Et quomodo agricultura
sustentari posset? quomodo durans genus homi-
num perseveraret? Sic Manichzeus omnia przter
communes notiones contra creationem varie fu-
rens finxit. Serva enim homibpis naturaliter man-
sueta animalia facta sunt, et usui ejus destinata.
Non mansueta autem alia ratione serva, prztet
causam dictam, ut homo ratione in omnia animalia
ratione carentia dominaretur, Deo οὗ varias
causas id procurante : alioqui non leo tantum,
fera fortissima, aut aliqua alia hujusmodi besti&, -

9

1205

aut aliud ex minimis. Verum natura ferarum aliter
eiiam quam dictum est, ad aspectum et experien-
tiam hominibus diversis de causis necessaria est.

] 1/1 BOSTRENSIS EPISCOPI
aut serpens bominem vinceret, sed culex etiam, A λων θηρίων ἡ ἑρπετῶν, ἀνθρώπου χρατήσειεν ἂν

1904
. 9
ἀλλὰ xai χώνωφ Ἡ τι τῶν ἄλλων βραχυτάτων τερι-
q£votzo* πλὴν θηρίων quot; xai ἄλλως τὸν εἰρημέ-
vov τρόπον εἰς ὄψεις ἐστὶν, ὅτι xal εἰς πεῖραν àv-
θρώποις χατὰ διαφόρους αἰτίας ἀναγχαία.

Cap. XXXVII. 1» fabrica mundi sapientia Creatoris.

Sed quia ad singula quz ille nugatur et fingit, re-
spondere et occurrere delirum esse videtur : contem-
plandum est intelligentiam habenti sine disputatione,
quomodo unius verbo omnia aptata sunt. Una
lex Creatoris in omnibus dominatur, et nihil in
rebus pugnat, neque belli indicium vel dissensio-
nis in creaturis apparet ; quin potius omnia
(homine quidem peccante) pacem inter se habent,
ut qu ab uno pacis et quietis statutum aecepe-
runt; à quo hoc ipsum quod sunt, a principio
habent. Conspirat enim cum rebus quz in terra
sunt, celum pluens, cum tempus postulat; ac
rursus pluviam sustinet, cum opus est solo calore
ad maturandum : sol autem suo circuitu lege
auctoris constituto efficit tempestates, nunquam
eas commutans, quinimo unum ordinem earum
immutabilem tenet, perseveratque in natura varie-
tas : atque una et eadem summa conspiratio
supra et infra cernitur. Nox autem omni seculo
permansit sine inconstantia adversus diem, non
utu fortuito et carente ratione diei succedens,
sed sapientia auctoris addendo et subducendo
temperata ; idque non alias aliter, quin potius

manifestum ac certum est tempus accessionis ; ς

manifestum item et certum tempus subductionis.
Hursus sol non gravatur nocti succedere, neque
contumeliam ducit legem Creatoris ; sed potius
more probi servi, confecto sine cessatione ulla
cursu diei, recedit, ut ei lex imposita est, dili-
genter se abdens, ut nox spatium sibi dimensum
recipiat.

Quid vero de terra et mari dices, quomodo am-
bo terminis circumscripta sunt? Licet videre mare
fluctibus elatum, lege autem ab impetu prohibi-
tum, et vi ventorum impulsum in terram, metu
autem legis retrorsum reflexum : quamvis non mu-

rus adamantinus auxilio est ei, ne mare eflluat et'

inundet terram, et non obeliat auctori suo. Quin
imo satis est propugnaculum terre adversus ma-
re verbum ejus qui fecit, coercetque arena ; quin
potius lex cohibet et foris flatus ventorum vio-
lentos, et intus fluxionem aquarum, ut nullam
partem terrz: inundet aqua maris ; et creature qui-
dem amice et tanquam inter se german: unum
vere auctorem sibi ascribunt ac profitentur. Quis
enim unquam historicus scripsit, in ccelo motum
steliz in stellam factum esse : aut iu terra animalia
alterum genus oppugnasse, ut ipsum delerent aut
ipsa contra delerentur? Sed potius quecunque aliud
in aliud incurrunt et invadunt , sapientia Creatoris
statutum est hoc, ut qua abundant consuman-
tur ; qua et esse et consumi, utrumque hominibus
prodest. "a T»

'AA ἐπειδὴ πρὸς ἕχαστον ὧν ἐχεῖνος ἁδολεσχεῖ
τε χαὶ πλάττεται, λῆρος ἂν δόξειεν εἶναι τὸ λέγειν
τε xal ἀπαντᾷν ' θεωρητέον χαὶ δίχα λόγου τῷ xt-
χτηµένῳ σύνεσιν, ὅπως μὲν ἑνὸς Ἡρμοστο λόγῳ τὰ
σύμπαντα; elg δὲ νόμος τοῦ Ἀπμιουργοῦ κατὰ πάν-
των χρατεῖ, xal οὐδὲν Ev τοῖς οὖσι διαµάχετα:, οὐδὲ
πολέμου τεχµήριον f) διχονοίας ἐν τοῖς Or utovpyf;ua-
σιν ὑποφαίνεται, ἀλλ εἰρηνεύει, Θεοῦ γε αυµπλέχον-
τος τὰ πάντα πρὸς ἄλληλα, ὡς ὑφ᾽ ἑνὸς λαθόντα τῆς
εἰρήνης xal τῆς ἡσυχίας τὸ σύνθημα, παρ᾽ οὗ καὶ τὸ
εἶναι την ἀρχὴν τούτοις ὑπῆρξε' συμπνεῖ τε Ἱὰρ
τοῖς ἐπὶ γῆς πράγµασιν οὐρανὸς ὕων, ὅταν χαιρὸς
ἀπαιτῇ, χαὶ αὖθις ἀνέχων τὸν ὑετὸν, ὅταν δέῃ θερµό-
τητι μόνη τελεσφορεῖσθαι τὰ φυτά’ Ἶλιος δὲ µετα-
θαΐνων νόµῳ τοῦ ποιῄσαντος τὰς (pa; ἑἐργάζεται,
ἐναλλάττων οὐδέποτε ταύτας, µίαν δὲ τῶν τάξιν aj»
τῶν ἁπαράδατον δειχνύων, καὶ ἐμμένει γε τῇ φύσει
τὸ διάφορον ᾿ µία δὲ χαὶ fj αὐτὴ φαίνεται σύμπνοια
τῶν ἄνω τε xal τῶν χάτω πρὸς ἀχρίδειαν. Νὺξ δὲ
πρὸς ἡμέραν ἀστασίαστος διέµεινε τὸν αἰῶνα aup-
παντα, οὐκ ἁλόγῳ qopd τὴν δ.αδοχῖν πρὸς τὴν ἡμέ-
pay ἔχουσα, ἀλλὰ cola τοῦ Δημιουρχοῦ, προσθίέχαις
τε xal ἁφαιρέσεσι μετρουμένη ’ xal o2ó6b ταύταις
ἄλλοτε ἄλλως, ἀλλὰ δῆλος μὲν προσθήκης, δῆλός τε
τῆς ἀφαιρέσεως ὁ χαιρός. Λὖθις δὲ ἥλιος οὗ βαρύνε-
ται τῆς νυχτὸς τὴν διαδοχὲν, οὐδὲ ὕβριν ἡγεῖτα: τὸν
νόµον τοῦ δηµιουργήσαντος' ἀλλ ἀγαθοῦ δούλου
τρόπον τελέσας ἀπνενυστὶ τῆς ἡμέρας τὸν δρόµον,
ἀναχωρεῖ γε fj νόμος αὐτῷ σπουδῇ χρυπτόµενος, ὡς
ἂν τὸ οἰχεῖον µέτρον ἡ νὺξ ἀπολάδη.

Τί &' ἂν εἴποις περὶ γῆς τε xat θαλάττης, ὡς ἔχα-
στον αὐτῶν Ópt τινὶ περιγέγραπται; '"AXA' ἔστιν
ἰδεῖν τὴν θάλατταν χυρτουμένην μὲν τοῖς κύµασι,
νόµῳ δὲ τῆς ἐφόδου χωλυομµένην * xal ὑπὸ μὲν πνευ-
µάτων βιαίων κατὰ γῆς ὠθουμένην, φόδῳ δὲ τοῦ
νόµου εἰς τοὐπίσω ἀναχλωμένην΄ χκαΐτοι γε οὐχ ἆδα-
µάντινον πεῖχος αὑτῆ βοηθεῖ πρὸς τὸ pi, ῥεὺσαι χατὰ

D τῆς γῆς, xal ἀπειθῆσαι αὐτῷ τῷ ποιῄσαντι. "AX

ἀρχεὶ περίθολον εἶναι τῇ Υῇ πρὸς viv θάλατταν ὁ
λόγος τοῦ ποιῄσαντος, xal φάμμος κατέχει, μᾶλλον
δὲ νόµος ἐπέχει, xaX βίαν τῶν ἔξδωθεν πνευμάτων,
xa ῥύσιν ὑδάτων, ὥστε xat μηδὲν τῆς γῆς κ«αταχλυ-
σθῆναι ' xal φίλα Ye ὡς ἀλλήλοις εἶναι ἁδελφὰ ὃτ-
µιουργήµατα, ἕνα πρὸς ἀλῆθειαν τὸν δημιουργὸν
ἐπιγραφόμενα. Τίς γὰρ ἱστόρησε πώποτε, ὡς Ev οὗ-
ρανῷ μὲν àsthp ἁστέρι ἑπανέστη, ἐπὶ γῆς δὲ ζῶε
ἑτέρῳ Υένει διεµαχέσατο, ὡς ἐξαλεῖφαι τοῦτο, ἢ τού-
ναντίον ἐξαλειφθΏῆναι; ᾽Αλλὰ xal ὅσα ἄλλο ἄλλφ
ἔπεισι, xal ταῦτα σοφίᾳ τοῦ Δημιουργοῦ νενοµοθέ-
τηται, τὸ πλεονάζον αὐτῶν παραναλίσχειν, ὧν xal 3b
εἶναι χαὶ τὸ δαπανᾶσθαι ὑπερ ἀνθρώπων ἑχάτερα.

. LI 1 -

32059

ADVERSUS MANICIL£OS LIB. II.

1906

Ei δὲ τις ἕλθοι τῷ λόγῳ καὶ πρὸς ajzà; τῶν σω-Α — Si quis autem ad ipsa principia corporum con-

µάτων τὰς ἀρχὰς. xal τέτταρα μὲν στοιχεῖα χκατ-
ἴδο., τῇ δ᾽ ἑναντιότητι πρὸς συμφωνίαν χεραννύµενα,
πλέον ἂν ἐχπλαγείη τῶν ὄντων την συµφωνίαν, ὡς
ἀφ᾽ ἓνός ΥΕ ἑχόντων xaX µόνου τὸ εἶναι * τούτοις Υὰρ
ἡ ἑναντιότης φιλίας ἀφορμή ᾽ xal τὸ µαχόμενον τῖς
Φὐύσεως αὐτοῖς εἰρήνης τῆς ἀνωτάτω παραίτιον' ἃ
6h τέσσαρα µέν ἔστιν ἀριθμῷ, ἓν δὲ συνερχόμενον.
Μᾶλλον δὲ χαὶ ἀλλήλων ἐπιδεόμενα πρὸς τὸ εἶναι
αὐτῇ ye τῇ ἑναντιότητι ἀλλήλοις ἐπικουροῦντα, xal
ἐν ἀλλήλοις χρυπτόµενα, καὶ δι ἀλλήλων φαινόμενα"
μικρὸν μὲν οὖν εἰπεῖν, ὡς οὐ φυχρίςεται τὸ θερμὸν
ὑπὸ του ψυχροῦ, οὐδὲ ἐσθέσθη ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ : οὐδὲ
κατεφλέχθη μὲν τὸ ξηρὸν ὑπὸ τοῦ πυρὸς, κατλύθη
δὲ ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ: σύστασις γὰρ ἀλλήλων ταῦτα θαν-
µασίως ἑνδιαιτᾶται' xal δόξαι ἂν mop µόνον ὃν, οὗ
μέντοι δίχα ὑγροῦ xal ξηροῦ, οἷς ve τρεφόμενον δια-
ἁάμπει ὥσπερ xai τὰ ἄλλα ἀλλήλοις ἔνεστιν ái
µόνον ἐμφαίΐνοντα τὴν ἑναντιότητα, οὕτω μέντοι φιλ-
άλληλα, ὡς οὐδεμίαν διαφωνίαν ἔχειν δοχοῦντα.
Ταῦτα δὲ τὴν ἄῤόητον σοφίἰαν κηρύττει χαὶ σιωπῶντα
τοῦ ἑνὸς ἀγεννίτου, ὑφ οὗ δὴ xai γενόμινα συν-
εχράθη ΄ οὐ γὰρ óh σῶμα γένοιτ' ἂν ἐξ ἑνός τινος
χαὶ ἁπλοῦ στοιχείου" χράσει γὰρ συσταίη ἂν σῶμα.
Ποία δὲ χρᾶσις ξηροὺ xai μόνου; ποία ὑγροῦ, εἰ
καθ ἑαυτὸ τυγχάνει;

sideranda veniat, et quatuor elementa contemple-
tur, quemadmodum eorum conspiratio ac concentus
ex contrariis pendeat ; magis stupebit consensum
rerum, ut qua ab uno et solo hoc ipsum quod
sunt, habeant : in his enim quatuor elementis, id
quod contrarium est, amiciti: causa est ; et quod
in eis natura pugnat, summam pacem facit ; quz
quidem quatuor numero sunt, unum vero conflatu
ac concursu. Quin potius se ipsis inter se indigent,
ut sint ; el ipsa natura contrarii se vicissim adju-
vant, et in se ipsis inter se abdita sunt, et per
se ipsa inter se apparent ; et, ut paulum dicam,
neque calidum frigidi frigore frigescit, nec humore
bumidi exstinguitur : neque siccum ab igne com-

B bustum est , nec ab humido humore perfusum. Ex

his enim inter se constituta sunt, et consistunt, et
in se Ipsis mirabiliter inSunt : ac putabis quidem
solum ignem esse, non tamen absque humido et
sicco, quibus quidem alitur et splendet : sicut alia
in se ipsis insunt, tactu tantum contrarium indi-
cantia ; sic tamen sibi inler se amica, ut nullam
discordiam habere videantur. Hzc autem silentio
predicant admirabilem unius ingeniti sapientiam,
a quo facta postea concreta ac mista sunt : non
enim corpus ex uno quopiam et simplici elemento

fieri potest : mistione enim et concretione conílatur corpus. Quz» autem concretio ac mistio esse possit

sicci tantum ? que humidi solum?

Cap. XXXVIII. Varietas in creatione necessaria.
Οὐχοῦν ávayxala ἡ ποιχιλία πρὸς τὴν ἑνὸς σώμα- C » lgitur necessaria est varietas ad mistionem

τος χρᾶσιν ' ἀναγχαία δὲ ἡ τούτων ἑναντιότης Exec-
γοµένη πρὸς ἑνότητα εἰς θαῦμα τοῦ δημιουργήσαν-
τος ΄ ἄτινα οὐ πρῶτον xaÜ' ἑαυτὰ συνέστη, xal ob-
τως συνηλθεν' ἀλλὰ τὴν Υένεσιν σὺν ἀλλίλοις λα-
θόντα, xaX ἅμα γενόµενα, ταῖς αἰσθῆσεσι διεχρίθη -
σώματος γὰρ ὑποστάντος, xa λόγος xa νοὺς διέχρι-
νεν αἰσθὴσει τὰ συνημμένα. Ὥστε τούτων ὕστερον ἡ
ἑναντιότης ἐφωράθη τῇ αἰσθήσει τοῦ γενοµένου σώ-
µατος, ὅπερ ἑἐξ αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι [ συνέστη τε
XXV συγχέχραται, οὗ πρότερον γενηµένων f) αὐτὸ τὸ
:σῶμα, ἀλλὰ σὺν αὐτῷ ἀρχὴν | λαθόντων (48). Τίς
ἂν πρὸς ἀτίαν θαυμάσειε, τήν τε δύναμιν τοῦ
Δημιουργοῦ, καὶ τὴν συµφωνίαν τῶν γινοµένων, ὡς
ἅμαχα xai cipnvala τὰ πάντα, πλὴν γε ἀνθρώπων
ἀδιχίας ;

Ἑστήχει οὖν dj δηµιουργία σύμπασα, χινουµενη
μὲν τὴν ἰδίαν xaX εὔταχτον Χίνησιν, ἀχίνητον δὲ δια-
τηροῦσα τὺν ἐφ᾽ ἑαυτῇ τοῦ πεποιηχότος νόµον. Καὶ
τὶς ἂν θέλοιτο, εἰ τὰς αἰσθήσεις ὑγιαίνοι τῆς duy,
τούτων οὕτως ἑχόντων, xaX ἔτι ἀναριθμήτων ἄλλων,
ἃ πάντα νοῦν ὑπερθαίνει, ἄλλην μὲν ἀρχὴν τῷ λόγῳ
πλάσαι, ἀντεγεῖραι δὲ ταύτην ἀπεναντίας τοῦ µόνου
ἁγεννήτου 66050; Σύμµφωνον μὲν γὰρ xal ἁπαράλ-
λα-τον ἀρχὴν ὀνειροπολῆσαι περιττὸν, τῆς μιᾶς ἁρ-
κούστς". ἑναντίαν δὲ ὑποπτεῦσαι, πάντη μανιχὸν,
τῶν ὅλων συμφωνούντων, χαὶ ποιχιλίᾳ μὲν χεχοσµη-
µένων, σοφίᾳ δὲ τοῦ ποιῄσαντος τὸ χρηστὸν χαὶ τὸ

corporis : necessaria item natura contrariorum,
qua in auctoris admirationem ad coagmentationem
unius urget: qux» quidem non primum per se sola
constituta sunt, atque ita coierunt ; sed ortum pariter
inter se capientia, et simul ut facta sunt, sensibus
sunt dijudicata. Cum enim corpus per se exstitit,
ratio et mens conjuncta et concreta, sensu discer-
nit. Quamobrem natura contrariorum postea de-
prehensa est sensu corporis, quod ex ipsis concre-
tum et temperatum est. Quz quidem non prius
sunt, quam corpus ipsum ; sed simul cum eo inci-
piunt esse. Quis digne ac meretur, admirari potest
potestatem Creatoris, et eoncordiam ac concentum
creaturarum ? quam in pace sint et sine pugna om-

D nia, excepta. injustitia heminum ?

Permanet igitur ac perseverat omnis fabrica in
suo et ordinato motu, conservans in se immutabi-
lem legem auctoris. Ecquis velit, si sensus anime
sanos habeat, cum hec ita sint, in infinita alia
que omnem mentem superant, aliud principium
cogitatione fingere, et hoc soli Deo ingenito oppo-
nere? Concors enim et consentiens principiunt
somniare supervacuum est, cum unum sufficiat ;
contrarium vero suspicari, furiosi prorsus est, cum
universa inter se consentiant, varietate quidem
ornata, in quibus sapientia veri auctoris factam
est, ut sanitas et tranquillitas cum austeritaté

(48) Λαδόντων. Ex interprete liquet hic aliquid deesse. (Quod nos restituendo ex ejusdem interprctis

versione uncis inclusimus. Εοιτ.)

1307

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

13208

appareat ; quia omnis suavitas nimis mera, nocens A Υαληνὺν μετ ἐμθριθείας ἐμφαινόντων * ὡς ἅπασε

est et ratione aliena : severitas vero et auste-
ritas sola, suavitatis expers, ad feritatem et inhu-
manitatem spectat. Utrumque autem corrigit et de-
Jectat, exhilarat et deterret : promittit suavitatem,
οἱ ininatur terrorem : protendit spem donorum,
ει subostendit periculum suppliciorum ; ne ratio
eorum qui in terris versantur, mollitia et laxitate
propriarum rerum in ignaviam demergatur ; neque
perpetuo metu percussa caca fiat : sed potius ex
niraque parte et ad timorem Dei et ad virtutem
instituatur.

μὲν χρηστότης ἄχρατος λίαν, ἐπιδλαθής τε xa ἅλο-
ος” ἑμθρίθεια δὲ xal αὐστηρότης καθ ἑαυτὴν,
χρηστότητος ἁμοιροῦσα, πρὸς ἀγριότητα xal ἆπαν-
θρωπίαν ópd. Ἑκάτερα δὲ παιδεύει τε xai ἠδύνει,
τέρπει τε xal ἐχφοθεῖ' ἐπαγγέλλεται χρηστύτητα,
xai ἀπειλεξ φοθερά προτείνει δώρων ἑλπίδα, xal
παραδείχνυσι τιμωριῶν χίνδυνον" ὣς ἂν ὁ λοχιαμὸς
τῶν ἐπὶ γῆς πολιτευοµένων pfe χαυνότητι τῶν
ἐδέων καταθαπτισθῇ πρὺς ἄμετρον ῥᾳστώνην, piri
ἁδιαλείπτῳ δέει τῶν φόδων διεχπλαγεὶς πλτρωθὴ
ἀλλ ἑχατέρωθεν μετρίως παιδαγωγηθῇ πρὸς εὐλά-
θειάν τε xal ἀρετὴν.

PRJEFATIO IN LIBRUM TERTIUM.

Quz superioribus libris tum ex rebus ipsis, tum B Tà μὲν οὖν ἔμπροθεν Ex τε τῶν πραγμάτων αὐτῶν

ex communibus notionibus dicta sunt, fortassis
omnium qui extra Ecclesiam sunt, mentem mu-
nire possunt, ut blasphemiam Manichzi in aucto-
rem universi non admittant. Quia vero aliam ve-
nationem contra eos qui intra Ecclesiam sunt,
gravem quidem illam et periculosam meditatus est,

quzdam in Scripturis sanctis dicta ad suam falsam :

doctrinam per vim detorquens : tempus est , ut ex
divinis Scripturis eonfutationes contra eum agite-
mus , ad muniendum eos qui ipsis Scripturis san-
ctis credunt, qui absurdis et improbabilibus earum
interpretationibus interdum ab illo decipiuntur ;
vario enim fallendi artificio errorem quem adjutore
diabolo excogitavit, firmare nititur ; apud gentiles
quidem non refellens illorum dogmata: quz vero
minora mala sunt, in majorem molem impietatis
extollens , perversiorem Hellenismum introducit.
Quibus fere ad omnia consimili opinione mala-
rum et falsarum doctrinarum circumvectus , acces-
sionem fictionum suarum immittit : apud Chiristia-
nos vero scilicet que Cbristianorum sunt , aggres-
sus , et probabilitate nominis Christi , et verborum
Scriplurz , et modestize specie, lupum quidem qui
est ipse, intus tegit, pellem vero ovis extrinsecus
indutus , efficitur falsa stella gregi : atque ita im-
prudentioribus et minus cordatis nocet , cui propo-
situm est , impietatem maxime omnium novam tum
a se, tum ab aliis colligere. Ut autem nullus Chri-
stianus novitatem eorum malorum quz collegisset,
expendere saltem et considerare aggrederetur, Pa-
racletum se appellavit , usu nominis , quod non so-
lum supra hominem, sed supra angelum est, falla-
ciam suam tegens ac dissimulans ; ut auctoritate
appellationis probabili, homines alioqui stulti, nullo
adhibito judicio, quz dicit, amplecterentur. Ali-
quando etiam tanquam apostolus Jesu Christi , bar-
baris genere, idem genere et mente barbarus im-
pietatem per epistolas tradit. Sed de his postea.
Ex Seripturis, qux sunt Veteris Testamenti, illas
ascribit nequitix», quem vocat , legem scilicet et pro-
phetas ; Evangelia vero et reliqua Novi Testamen-

xaX τῶν χοινῶν ἐννοιῶνεἰρημένα, Távtow ἂν ἴσως xot
τῶν ἐχτὸς τῆς Ἐχχλησίας τὸν νοῦν ἀσφαλίσαττο, µτδα-
μῶς προσίεσθαι τοῦ Μάνεντος την χατὰ τοῦ Δημιουρ»
γοῦ τῶν ὅλων βλασφηµίαν. Ἐπειδὴ δὲ θήραν ἑτέραν
χατὰ τῶν ἀπὸ τῆς Ἐχχλησίας µεμελέτηχε δεινἠν τε
xaX χαλεπὴν, ῥὲσεις τινὰς τῶν ἁγίων Γραφῶν ἔχδια-
ζόμενος πρὸς τὴν αὐτοῦ φευδολογίαν * ὥρα δὴ xal
τοὺς ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἑλέγχους χατ᾽ αὐτοῦ χι-
νησαι, πρὸς ἀσφάλειαν τῶν πιστευόντων ταῖς ἀλλοχό-
τοις καὶ λίαν ἀπιθάνοις ἑρμηνείαις ἔστιν ὅτε πρὸς τῶν
ἐχείνου πλανωμένων ' ποιχίλως γὰρ µεθοδεύων, fiv
ἐπενόησε συνεργείἰᾳ τοῦ διαθόλου πλάνην, ἰσχύειν
ἐπιχειρεῖ. παρ) Ἕλλησι μὲν οὗ τὰ ἑχείνων ἀνατρέ-
πων, τὰ δὲ ἑλάττω χαχὰ πρὸς μείζονα. ἀσεδείας ὄγχον
ἑξαίρων. χαχοηθέστερον Ἑλληνιαμὸν ἐφηγεῖται.

Οἷς σχεδὸν πρὸς ἅπασαν συµπεριαγόµενος, φααὶν,
ὁμοδοξία xaxiuv σφαλερῶν µαθηµάτων τὴν προσθή-
χην τῶν ἑαυτοῦ πλασμάτων καρεμθάλλει΄ παρὰ δὲ
Χριστιανοῖς τὰ Χριστιανῶν δήθεν μετιὼν, xal πιθα-
νότητι ὀνόματός τε Χριστοῦ χαὶ ῥημάτων τῆς Γραφῆς
ἐπιειχείας ἐμφάσει, τὸν μὲν λύχον, ὅπερ αὐτός ἐστιν,
ἕνδοθεν σχέπων, τὸ δὲ χώδιον ἔξωθεν περιτιθέµενος,
ἁπάτη ἁστέρος τῷ ποιμνίῳ γίγνεται ' xaX οὕτω δὴ
τοὺς ἧττον ἔμφρονας χαταλάµπει, χαὶ δὴ προθέµενος
χαινοτάτην ἀσέδειαν ἑρανίσασθαι παρ᾽ ἑαντοῦ τε xai
παρ ἄλλων. Ὡς ἂν μηδεὶς τῶν Χριστιανῶν ἔπεγνω-
χότων ἐξεςάζειν γοῦν ἐπιχειροίη τὴν χαινότητα τῶν
Ἱρανισμένων ὑπ αὐτοῦ χαχῶν, Παράκλητον προσεῖ-
πεν ἑαυτὸν, ὀνόματος οὐχ ὑπὲρ ἄνθρωπον µόνον, ἁλλὰ
xal ὑπὲρ ἄγγελον, χρήσει τὸ ἁπατηλὸν σχέπων ΄ ἵνα
τῷ ἀξιοπίστῳ τῆς προσηγορίας ἁδιαχρίτως οἱ xal
ἄλλως ἀνόητοι δέχωνται τὰ λεγόμενα. "Ἔστι δ ὅτε
χαὶ ὡς ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ βαρδθάροις τὸ γένος
6 βάρδαρος xaX γένος καὶ γνώµην τὴν ἀσέδειαν ἔπι-
στέλλει. Καὶ περὶ μὲν τούτων ὕστερον.

Τῶν δὲ Γραφῶν τὰς μὲν παλαιοτέρας ἀνατίθησι ci
πρὸς αὐτοῦ λεγοµένῃ καχἰᾳ, νόµον τε xai προφἠτας"
τὰ δὲ Εὐαγγέλια χαὶ τὰ λοιπὰ τῆς Καινῆς Διαθήχης

1209

ADVERSUS MANICH/EOS LIB. IIT.

1210

µαθήµατα παρὰ μὲν τοῦ ἀγαθοῦ, ὡς οἵεται, δεδόσθαι A ti a bono data esse dicit, ul putat. Sed nec hzec qui-

φησίν. Οὐδὲ ταῦτα piv ὁ τῆς βλασφημίας εὑρετῆς
διισχυρίζεται δι Όλου χαθαρεύειν τοῦ, ὥς φησιν,
ἑναντίου Θεοῦ’ ἑνυπάρχειν δὲ χαὶ τούτοις, ὥσπερ χατά
τινα µίξιν, πολλὰ τῆς ὑπ' αὐτοῦ χαλουµένης ὕλης:
xai χρῆναι, ταῦτα περιελόντα, uóva xa0' ἑαυτὰ χα-
ταλιπεῖν, ἃ τῇ τοῦ ἀγαθοῦ µερίἰδι λογίζεται.

Οὕτω τῶν ἁγίων Γραφῶν τὴν διόρθωσιν, ὡς οἴεται,
χαθ᾽ ἑαυτὸν µεταχειριζόμενος, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα
τολμῶν Παράκλητος εἶναι δοχεῖν, τὰ μὲν πλείονα
περ'γράφει, βραχέα xal χαταλιπὼν, xai τῆς Καινῆς
Διαθήχης ποθοῦντα τῶν συγγενῶν λόγων τὴν συµ-
φωνίαν.

Οἴεται μὲν πᾶσᾳν ἀσφάλειαν (49) περιτεθεῖσθαι, ὡς
μόνα 65 τὰ δυνάµενα προσέλχεσθαι, πρὸς ἃ τερατεύε-
ται χαταλελοιπώς * οὐδὲν δὲ ἧττον xal ταῦτα cag
αὐτοῦ διελέγχει τὴν ἅμετρον µανίαν, ὡς, ἐπειδὰν
περὶ αὐτὰ γένηται, θεοῦ παρέχοντος, δείξει σαφῶς ὁ
λόγος.

Δεικτέον δὲ πρῶτον, ὅπως ἄλογον ποιεῖται τὴν χατὰ
τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων Γραφῶν βλασφημίαν, πα-
λαιοτέροις μὲν αὐτοῦ πονηροῖς ἀνδράσι xal ἀπὸ τῆς
Ἐκχλησίας ἀποχηρυχθεῖσι κατὰ τοῦτο συνενεχθεὶς,
τῇ 0 ἀσεδείᾳ πάντας ἐχείνους ὑπερθαλλόμενος. El
μὲν οὖν, χαθάπερ Ἕλληνες ἀπιστοῦσι παντελῶς ταῖς
ἱστορίαις τῶν Γραφῶν, οὕτω 55 χἀχεῖνος ἀπιστῶν
ἔφασχε, μηδαμῶς f| ὡς ἔτυχε τὰ αὐτόθι ἱστορούμενα
γεγονέναι, οὔτ' ἂν ἡμεῖς τι πρὸς αὐτὸν περὶ τούτων
ἐχινοῦμεν, οὔτ' ἂν αὐτὸς µείζω τὸν ἔλεγχον διὰ
τούτων ὑπέμεινεν.

Ἐπεὶ δὲ τὴν μὲν ἀλήθειαν αὐτοῖς τοῦ "Όντος vevo-
νέναι προσομολοχεῖ, αἰτίαν δὲ τούτων εἶναι τὴν μὴ
οὖσαν χαχίαν φησί: φέρε xaX νῦν ἀποδείξωμεν, ὅπως
τὰς µεγάλας ἑνεργείας ἀνατίθησι, χαὶ τὰ µείζω θαύ-
µατα τῇ διαθαλλοµένῃ πρὸς αὑτοῦ xaxa μὴ νοῶν,
ἅτε 6h τὸν λογισμὸν τυφλώττων, τὰς παραδόξους iv
ταῖς ἱστορίαις τοῦ θεοῦ τοῦ δημιουργοῦ τῶν ὅλων
οἰχονομίας.

Φησὶ δὲ πρὸς λέξιν αὑτὴν ἐχεῖνος, ἣ ἕτερός τις τῶν
ἀπ ἐχείνου, ἐπιγράψας τὸ χεφάλαιον περὶ τῆς ἀνθρω-
πίνης πρωτοπλαστίας' Ἐπειδὴ γὰρ ἔγγωσαν οἱ ἄρ-
χοντες, ὡς éx τοῦ παραιρεῖσθαι τὸ ἁπαξαπ.λῶς
ἑμπίπτον εἰς αὐτοὺς µέρος τοῦ φωτὸς, ταχὺς ἐπ᾽
αὐτοὺς ὁ θάνατος ῆξει' τὴν εἰς τὰ σώματα τῆς
ψυχῆς χάθοδον ἐμηχαγήσατο, ἀναδραμειν μὲν
αὐτὴν µηδόλως ζητοῦντες, àveA000cav δὲ μηδὲ
τῆς ἄνωθεν «1ήξεως ἀξίαν εὑρίσκεσθαι, μιάσματι
τῆς capxóc ávexopérnv.

Καὶ pev ὀλίγα' Ai. ἕχαστος αὐτῶν, qnot, τῶν
τῆς ÜAnc ἀρχόντων, ὃν τρόπον προεἰποµε», τῆς
γενομένης κιγήσεως ἔνεχεν, καὶ τοῦ φαγέντος
πρῶτον ἐπὶ τὴν «Ἰύτρωσιν τῆς ψυχῆς,τῆς θύρας
αρῶτον ἀνοιγείσης, ὑπ ἐκπ.λήξεως ἄχων κατα-
πέµγας τὴν é&v αὐτῷ δύκαμιν, ἑμόρφωσεν ἑαυτὸν
elc θήραμα τῆς νυχῆς, καὶ µίµηµα αὐτοῦ ExJa-
σεν ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦ δυσαποσπάστως ἔχειν
ἠνάγκασε τὰς νυχὰς καταχη.Άουμένας. Καὶ zAá-

(49) Ἀσφά.εια». Aliter legebat interpres.

dem iste inventor blasphemiz affirmat esse ex toto
a contrario Dei γ8υυ et pura, sed esse in his
multa a materia, quam vocat, admista , oporte-
reque his ablatis sola relinquere, qux: ad partem
boni reputat pertinere.

Sic correctionem sanctarum Scripturarum, ut
opinatur, solus aggrediens , et hac potissimum ra-
tione ausus videri Paracletus, plurima quidem tol-
lit, paucas vero Novi Testamenti relinquit, quae
concentum ac concordiam cum cognatis sermoni-
bus desiderant.

Putat quidem omnem blasphemiam eis imposuis-
se , ut qui illa solum reliquerit, quz ad illa nion-
stra quz fingit, trabi possint : nihilo vero minus
etiam hzc ipsius amentiam, et furorem summum
coarguunt , ut juvante Deo aperte disputatio , cum
in eis versabitur, docebit.

Ostendendum igitur primo est quam dementer i in
sanctas Scripturas veteres blasphemus est, consen.
Gens hactenus cum se antiquioribus, viris pravis
et ab Ecclesia ejectis , impietate vero omnes illos
superans. Si igitur sicut gentiles historiis Scriptu-
rarum penitus non credunt , sic etiam ille non cre-
dens Scripturis , nequaquam aut fortuito facta esse
quz in eis narrantur, diceret, neque noa quidquam
contra eum de his disputaremus , nec ipse majorem
confutationem per haec subiret.

C Sed quia veritatem Dei in els fuisse attestatur,

causam vero horum esse ait nequitiam , quz nihil
, age, doceamus nunc , quomodo magia opera
ac magis admiranda nequitiz quam ipse accusat,
attribuit; quippe qui cxca ratione non intelligit
admirabiles Dei creatoris universorum guberna-
tiones ac providentias , qua in historiis feruntur.

Ait igitur ad verbum sive ille, sive alius quis-
piam ejus discipulus, qui caput inscripsit de prima
formatione humana : Quia cognoverunt magistratus
materie, quod, si omnino pars luminis quod in eos
incidit, omnino auferretur, mors eis adventura esset,
machinati sunt descensum anima in corpora : que
quidem ne ullo modo rediret, unde descendisset ,
ipsi curarent , reversa vero , ut non reperiretur digna
habitatione supera , utpote [editate carnis inquinata
el polluta.

Et paulo post: Quamobrem unusquisque eorum
qui sunt. magistratus materia , sicut diximus prius ,
propter motum factsun , et propter eum. qui primum
apparuit ad redemptionem anime , janua primum
aperia , pra terrore invitus dimissa virtute ewm in eo
erat, formavit seipsum ad venandam animom, et
imitationem sui finzil. in. terra, coegiique animas
delinitas , ut difficile ab ea imitatione abstraheren-
tur. Ac primum quidem Adam ab cis [ormatus , a€

424

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

122

ficus est. instrumentum cupiditalis εἰ esca anima- A σµα αὐτῶν ἐστι πρῶτον ὁ Αδὰμ, ὄργανον ἐπιθι-

vum e colo descendentium et machina ad trudendum
eas in corpora.

Primum autem consideraudum est , quantam sa-
pientiam opinione sua ascribit et atteslatur ina-
gistratibus materi» , quam omnino de ignorantia
condemnat et vituperat, tanquam machiuatis per
carnem descensum anim: ad eos, ne privarentur
lumine eis admisto, qui rursus redire animam non
sinerent; sin vero rediret, indigna superna habi-
tatione tanquam sordibus carnis polluta declara-

retur, quasi non posset Deus animam a se creatam.

inlegre servare, victus machinis magistratuum

materi&. Ac de his quidem adhuc dicere annon
est ridiculum ?

. "uu B
Quia vero ait, primum quod magistratus ma-

teriz formaverunt, esse Adam instrumentum cupi-
ditatis, el eseam supernarum animarum : didicimus
hinc clare eum dicere, esse ho:inem formatum a
materia, qua ininime est, qui materi& οἱ nequit.ae
ubique plus tribuit simulatione accusationis. Nunc
autem ipsam dicit hominem fecisse, animal om-
nium animalium quz in mundo corporeo sunt,
praestantissimum ac maxime regium, utpote 1-
tione preeditum et admirabile tum ratione nature
tum institutis atque exercitationibus. Quistionem
autem ponit de universo mundo, quare factus est?

De homine autem, dum nititur demonstrare, non
esse'a Deo formatum, movet alias quzstiones de-

mentes : Quomodo, inquit, dedit Deus Ade man- C

datum? alterum enim ex duobus necesse est : aul
eognoscebat quod transgressurus esset, et sic non
solum frustra et inaniter dedit, sed ipse est in culpa
el reus peccati illius : aut οἱ dicatur ignorasse,
necesse est dicere, Deum ignorantia preditum esse :
ut jam mandatum quidem a nequitia, ut opinatur,
datum fuerit ad insidiandum homini, et non ad
aum usum : adjutum vero magnopere fuisse, οἱ
liberatum hominem, cum credidit consilio serpen-
tis, quem angelum Dei esse decernit. Cacus enim,
inquit, erat. Cum autem qgustassel vetitum, cogno-
vit se esse nudum, el tegumento invento usus est ;
cognovitque bonum et malum. Sic magnam cepil
utilitatem.

Quomodo, inquit, Deum decet , ut dicat : « Ecce D

Adam factus est tanquam unus ex nobis, sciens
bonum et malum 11115, Nunc autem πε forte. mittat
manum suam, el sumat etiam de ligno vite, et co-
medal, et. vivat in aeternum ? » Si enim poterat re-
cuperare immortalitatem, invidus (uit, qui ex para-
diso virum ejecit, et a participatione ligni vite
exclusit , quo participato semper immortalitatem
habere poterat.

11916 Gen. η, 22.

(70) Παραθ. Omisit Interpres hzc verba, quae
Titi argamentum conficiunt : Cum transgrederetur
uandaium Dei, qui ipsum tanta cum sapientia crea-

µίας xal δέΊεαρ τῶν ἄνωθεν drvyov. xal µηχά-
»nya τοῦ αὐτὰς elc σώματα ἐμπίπτευ"
Σχοπητἑον μὲν δὴ πρῶτον, ὅσην σοφίαν προσµαρ-
τυρεῖ τοῖς ἄρχουσιν, ὡς οἴεται, τῆς Όλης, fv iz
ἀγνοίᾳ πάντη κακίζει" ὡς, ἵνα pij. ἀφαιρεθῶσι το
προσμιγέντος αὐτοῖς φωτὸς μεμγχανημένοις διὰ σαρ-
xb, τὴν εἰς αὐτοὺς κάθοδον τῆς φυχτς , ἀναδραμεῖν
μὲν αὖθις αὐτὴν οὐχ ἑῶντες ' εἰ δὲ χαὶ ἀναδράμοι,

. évaE(lav ἀποφαίνεσθαι τῶν ἄνω μεμιασμένην σαρχί’

ὡς ἀδύνατον εἶναι πάντη τῷ ἀγαθῷ την παρ) ἑαυτοῦ
Quytv ὁλόχληρον δ.ασώσασθαι, ταῖς μηχαναῖς -ὼν
ἀρχόντων τῆς ὕλης ἠττώμενον. Καὶ περὶ μὲν τούτων
ἔτι xaX λέχειν πῶς uh γέλως ἡ;

ἘἙπτεὶ δὲ φησιν, ὅτι πλάσμα πρῶτόν ἔστι τῶν ἁρ-
χόντων τῆς ὕλης ὁ 'Aóàp, ὄργανον ἐπιθυμίας καὶ
δέλεαρ τῶν ἄνωθεν φΦυχῶν' τέως µεμαθήῆχαμεν, ὅτι
σαφῶς πεπλάσθαι πρὸς τῆς μὴ οὔστς ὕλτς τὸν ἄν-
θρωπον λέχει, ὁ πανταχοῦ τῇ Uhr] χαὶ τῇ χαχἰᾳ τὸ
πλέον νέµων προσποιήσει διαθολῆς. Καὶ vuv δὴ
ἄνθρωπον αὑτὴν πεποιηχέναι λέγει, τὸ βασιλιχώτα-
τον xai ἀρχικώτατον πάντων δη τῶν Ev τῷ cugus-
τιχῷ χόσμῳ ζώων, ἅτε δᾗ µόνον λογιχὸν ὑπάρχον,
xai θαυµάσιον τῷ τε λογισμῷ τῆς φύσεως xal τοῖς
ἐπιτηδεύμασιν, Ἐπαπορεῖ μὲν δη xai περὶ τοῦ
παντὸς χόσµον, τοῦ χάριν ὄγένετο.

Περὶ δὲ ἀνθρώπου δειχνύειν ἐπιχειρῶν, ὡς οὗκ
ἔστι πλάσμα θεοῦ, χινεῖ μὲν ἀνοήτως xai ἕτερα.
Iloc δὲ καὶ ἐντο.ἡὴν ἑδίδου, φησὶν, ὁ θεὸς c9
Ἀδάμ; Óvotr. xal θάτερον, ἢ ἑγίγωσχκχεν ὡς xaps-
δθήσεται, καὶ οὗ µάτην µόνον ἑδίδου , àAdà xal
αἴτιος αὐτοῦ ' 3| áyroovrca «έχει, ἀν ἆγχη τὸν
660r ἀγγοίᾳ περιθεδἈήσθαι' ὡς τὴν ἑντολὴν δεδό-
σθαι μὲν, εἰς ἐπιθουλὴν δὲ τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τῆς
χαχίας, ὡς οἵεται, xal οὐδενὸς ἑτέρου . ὠφελῃσθαι

i τὰ μέγιστα xai ἡλευθερῶσθαι τὸν ἄνθρωπον πει-
σθέντα συμθουλῇ τοῦ ὄφεως, ὃν ἄγγελον εἶναι τὸ”
ἀγαθοῦ διορίζεται ' TugAóc μὲν γὰρ ἦν, φησί: γευ-
σάµεγος δὲ τοῦ ἁπηγορευμένου , εἶδε' ἑαυτὸν,
ὅτι γυμνὸς ἦν * καὶ σχἐέπῃ τῇ εὑρεθείσῃ κατεχρή-
caro* xal Erro τἀγαθόὀν τε καὶ τὸ καχόν. Οὕτως
µά.Ίιστα ὠφέληται, παραθεξηκὼς (50) τὸ πρόσ-
ταγµα τοῦ ἐπιδού-ῖως π.Ἰάσαντοες.

Πῶς δὲ, φησὶ, πρέποι θεῷ «Ίέρει'' « Ἰδοὺ Ἀδὰμ
1έγογεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν τοῦ γινώσκειν xaJAór καὶ
πονηρόν; Kal rov µήποτε ἐκτείνας τὴν χεῖρα .1ά6η
τοῦ ξύ.]ου τῆςζωῆς, καὶ φάγῃ., xal ζήσεται εἰς τὸν
αἰώνα. vEl γὰρ ἑνῆν ἀθανασίαν ἁπο.]αθεῖν, «θο-
μερὸς δὲ ὁ éCeAavvov τοῦ παραδείσου τὸν ἄγξρα"
xal ἀποκ.λείων αὐτῷ τὴν µετουσίαν τοῦ ξύ.ον
τῆς ζωῆς, οὗ µετέχων ἐς ἀεὶ τὴν ἀθανασίαν
ἔχειν οἷός τε ἦν.

verat. Ridet scilicet Titus Maniclizees, qui utilitatem
ex peccato fluxisse autumabant. Bass.

4215

ADVERSUS MANICH/AEOS LIB. Η.

1214

—————————————MM—M ÁÁ(—— € a €— ra Ua

LIBER TERTIUS.

Car. I. Manichaei Vetus Testamentum calumniantur : Evangclia circumcidunt.

Ἐξεργασώμεθα δὲ καὶ τὸν περὶ τὸν νόµον µετρίως, A — Postquam autein de principio breviter disserui

εἰς τὸν περὶ τῆς ἀρχῆς χεχινηµένοι λόγον * ἀποδέ-
χεσθαι γὰρ νενοµίχασι τὸ Εὐαγγέλιον" µέμφεσθαι
δὲ ἑσπουδάχασι τῷ νόµῳ xal τοῖς προφήταις ' xal
πᾶσαν μὲν διαθεθλἠχασι τὴν Παλαιὰν , τιµήσειν δὲ
ὑπονενοήχασι τὰ Εὐαγγέλια, σχηµατιζόμενοι μᾶλλον
τὴν τῶν Εὐαγγελίων ttpfv^ ἵνα τὸν σχηματισμὸν
δέλεαρ τῶν ἁπατωμένων λάδωσιν. 0ὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ
συντέθεινται τοῖς Εὐαγγελίοις, τιμᾶν ὁμολογοῦσι τὰ
Εὐαγγέλια” ἁλλ᾽ ἐπειδῃ τετίµηται τὸ ὄνομα τοῦ

Ἴησοῦ, προσποιοῦνται’ ἔδει γὰρ αὐτοὺς, εἴγε τὰ

Εὐαγγέλια ἑτίμων, μὴ περιτέμνειν τὰ Εὐαγγέλια,
μὴ µέρη τῶν Εὐαγγελίων ἐξυφελεῖν, μὴ ἕτερα προσ-
θεῖναι, µίτε λόγῳ µίέτε ἰδίᾳ γνώμη τὰ Εὐαγγέλια
προσγράφειν. 0ὐδὲ γλῶσσα ἔχει τὰ Εὐαγγέλια ταῦτα,
xai ἀναγνώσει παραπέµπουσι' προσγεγραφέχασι
γοῦν ὅσα βεθούληνται, xal ἐξυφείλαντο ὅσα xexpl-
χασι ᾿ χαὶ λοιπὺν ὀνόματι, χαὶ ἓν τούτῳ Φεύδονται,
χαλοῦσι τὸ Εὐαγγέλιον, τὸ σῶμα τοῦ Εὐαγγελίου
ph τετηρηχότες σῶμα, ἀλλ) ἕτερον σῶμα γραµµά-
πων, µέχρι τοῦ ὀνόματος τοῦ Εὐαγγελίου φθάνον,
πεποιηχότες ταῖς ἰδίαις βουλἠσεσι. Meljov γὰρ τῶν
ἄλλων (51) ὀτιμάχασι τὰ Εὐαγχέλια: οἱ μὲν γὰρ οὐ
δέχονται, xal ph δεχόµενοι οὐ διαφθείρουσιν, ἀλλὰ
µόνον ἁποσείονται, οὗ μὲν xai ἐμθατεύουσι τοῖς
“"ράμμασιν ' οἱ δὲ εἱληφέναι δοχοῦντες, ἑνεθάτευσαν,
ἐνεχόρευσαν, ἐνεχαπήλευσαν τοῖς γράμμµασι' καὶ
γοήτων ἔργα xaX πονηρῶν δεδράκασιν. Ἐκεῖνοι ἁπί-
στησαν, φιλῇ τῇ ἀπιστίᾳ χἐχρηνται' ἃ μὴ πιστεύ-
συωσι, φιλολογῆσαι οὐχ ἠνέσχοντο' οὗτοι, àv µέσῳ
γενόµενοι, λύειν τὴν ἁρμονίαν ἐπιχεχειρήχασι' χα-
ταλύειν tbv ῥυθμὸν τετολµήχασι τεχνασµένοις µα-
θήµασιν, ὑπόθεσιν ἁπάτης τὸ ὄνομα τοῦ Εὐαγγελίου
παρεσχευαχότες. El γὰρ Ίδεισαν τὸ Εὐαγγέλιον, οὐκ
Ἰγνόουν τὸν νόμὸν ' εἰ δὲ Ἰγνόησαν τὸν νόµον, πῶς
τὸν Ἰησοῦν παρεδέξαντο; δίχα γὰρ νόµου Ἰησοὺς οὐ
παραλαμθάνεται ὁ γὰρ τὸ τέλος ποθῶν τὴν ἀρχὴν
περιεργάκεται’ ὁ δὲ τῆς ἀρχῆς Ὑινόμενος ὑπερ-
όπτης χενοπαθεῖ, χενολογεῖ, πρὸς τέλος ἄφιξιν οὐχ
ἔχει.

9
»

mus, pertractemus quaestionem de lege : decreve-
runt enim amplecti Evangelium ; legem vero et
prophetas reprehendere studuerunt. Ac totum quie
dem Vetus Testamentum calumniati sunt, Evane
gelia vero honorare se suspicati sunt, honorum
potius Evangeliorum simulantes ; ut esset simulae
tio invitameuntum eorum quos deciperent. Nee
enim quia assentiuntur Evangeliis, honorare se
Evangelia confitentur : quin potius quia honorant
nomen Jesu, fingunt honorem Evangeliorum : opor:
tebat autein cos, si quidem Evangelia lienorabant;
non circumcidere Evangelia ; non demere de Evan
geliis, non alia apponere, neque verbis et propria
sententia Evangelia ascribere. Nec enim eorum
lingua hzc Evangelia habet, et corum lectionem
preetermnittunt. Ascripserunt itaque quz:cunque vo-
luerunt, οἱ ἀθίτασετυπί quzecunque judicaverunt :
et postea. noniine appellant Evangelia qui corpus
Evangelii non servaverunt, sed potius aliud corpus
litterarum, quod usque ad nomen tantum KEvangelil
pertingit, propria voluntate fecerunt. Plus cnim
quam gentiles Evangelia inhonoraverunt : illi non
recipiunt , et non recipiendo non corrumpunt , sed
solum rejiciunt , non tamen calcant! litteras : hi
vero cum recepisse videbantur, calcaverunt, insul-
tarunt οἱ adulteraverunt litteras ; et quod przsti-
giatores et improbi faciunt, fecerunt. llli non
crediderunt solum, et quibus non crediderunt, de
eis 4 se disseri non patiuntur : hi vero in medium
prodeuntes conati sunt concentum solvere ; modu-
lationem doctrinis artificio fabricatis tollere ausi
sunt, prz parato nomine Evangelii, ut esset fallacise
causa. Si eniin Evangelium cognovissent, legein
non ignorassent : quod si legem $gnoraverunt,
quomodo Jesum receperunt? sine lege enim Chri-
stus non recipitur : nam qui finem desiderat, prin-
cipium investigat : contra vero, qui est principii
contemptor, vanus est, vane loquitur, non potest in
finem evadere.

Car. ll. Lez necessaria Christianis.

El δὲ τέ.Ίος »όµου Χριστὸς, ματαιοπονοῦσι, νόµου
μὲν φυγάδες ὄντες, Ἰησοῦν δὲ εἰδέναιἑπαγγελλόμενοι.
El μὴ νόμος λαλῄσει, ὁ Κύριος οὐχ ἐπιγινώσχεται
ἡ γὰρ σιωπὴ τοῦ νόµου, ἄγνοια τοῦ χηρυττοµένου f)
δὲ τοῦ νόµου µάθησις, ἐπίγνωσις τοῦ προχαταΥγγελλο-
µένου. EL γὰρ Μωῦσέως Ίχουον, ἐπίστενον εἰς τὸν
παρεληλυθότα. ᾽Αμέλει οὗ πιστεύετα: ὁ ἐυηγερμένος,

!* Rom. x, 4.
(51) "Ato. Interpres legebat ἐθνῶν.

Si autem finis legis est Christus !*, frustra labo-
rant qui legem fugiunt, et cognitionem Jesu se
hahere profitentur. Nisi lex loquatur, Dominus non
agnoscitur : taciturnitas enim legis, ignoratio est
praedicati : rursus vero cognitio legis, notitia est
prenuntiati. Si enim Moysem audirent, crederent
in eum qui venit. Sane quidem neque suscitato

1215

τι] BOSTRENSIS EPISCOPI

1216

creditur, nisi lex fidem faciat audientibus. Et si A εἰ μὴ πίστιν ὁ νόμος τοῖς ἀχούουσιν ἐμποιῆσει. Κὰν

quidam dicat : Mitte Lazarum, ut nuntiet fratribus
meis, ne et. ipsi veniant in hunc locum tormenti ;
et respondente Abraham : Habent Moysem et prophe-
tas, dicat : Nisi quis ex mortuis resurgat, non cre-
dent; audiet tamen iste : Si Moysem et prophetas
non audierunt, neque si quis a mortuis resurgat,
audient *". O rem miram! neque si quis a mortuis
excitatus nuntium afferat, ei creditur sine lege
et propbetis, imo neque Dominus Jesus apostolis ap-
parere voluit transfiguratus, nisi adhibitis lege et
prophetis ;.et qui potuit testimonium a Patre ferre,
non inhonoravit consortionem sanclorum : quin
potius cum vellet certissimam fidem in conspectu
apostolorum facere, quod in montem eos adduce-

bat, et transfigurabatur, ostendebat Moysem et B

Eliam, ut testimonio esset consociatio sanctitatis
illorum : et ut is qui Jesum recipit, socios ejus ne
dedecoret ; ne si ejus stipatores et ministros par-
vifaciat, regem ipsum inhonoret.

Y&p τις λέγη, Πέμψον Λάζαρο», ra dvareln τοῖς
ἀδελφοῖς µου μὴ ἐ-θεῖν εἰς τὴν ὁδὸν της βασά-
νου ταύτης ’ xai λέγοντος ᾿Αθραὰμ, Ἔχουσι Mo-
σέα καὶ τοὺς προφήτας, εἴπῃ' Ἐὰν µή τις ἐκ
γεχρῶν ἁναστῇῃ, οὐ μὴ πιστεύσουσιω' ἀχούσετα.,
El Μωσέως καὶ τῶν προφητών οὐκ ἤκουσανι οὐδὲ
ἑάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ, ἀχούσονται. Βαθαί!
οὔτε γὰρ dj τοῦ ἐγηγερμένου παραγγελία τῇ τῷ
νόµου xai τῶν προφητῶν (92)... ὁ Ἰησοῦς δίχα της
συνουσίας αὐτῶν οὐδὲ τοῖς ἁποστόλοις φαίνεσθαι
ἠξίωσε ' xa δυνάµενος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς μαρτυρεῖ-
σθαι, οὐχ ἠτίμασε τὴν συνουσίαν τῶν ἁγίων ' ἀλλὰ
ταῖς ὄφεσι τῶν ἁποστόλων πίστιν ἀκχριθεστάτην
βουλόμενος παρασχέσθαι, ὡς ἀνῆγεν Ev τῷ ὄρει xal
μετεμορφοῦτο, ἑἐδείχννε Μωῦσέα xai Ἠλίαν, ἵνα d
3uvoucía τῆς ἁγιότητος Υένηται μαρτυρία’ xeX ἵνα
ὁ δεχόμενος τὸν Ἰησοῦν τοὺς συνόντας μὴ ἀτιμάφῃ,
ἵνα μὴ, τοὺς δορυφόρους xal ὑπηρέτας εὐτελίζων,

αὐτὸν ἀτιμάζων 3 τὸν θασ.λέα.

Ca». ΠΠ. Legem perfecit Christus.

benique:tantam curam legis et prophetarum Sal-
vator habuit, ut nihil ex lege non perfecerit ; omnia
autem qus scripta erant, patraverit, clamaretque :
Non veni solvere legem, sed adimplere!* ; ingredere.
tur autem in templum, et turpes "nde administra-
tiones domus Dei ejecerit, ut reddens domum pu-
ram, re ipsa plenissime persuaderet se suarum ac
paternarum rerum procurationem suspicere. Cla-
mat enim : Domus Patris mei domus orationis vo-

cabitur ; vos autem. fecistis eam speluncam [αίτο- C

num!*. Et quia sunt infinitx» Scripturze quibus illo-
rum absurda opinio redargui potest; nos ne prolixe
scribentes librum in longum producamus, permitte-
mus aliis uti verborum analogiis : nos autem bre-
vitate usi, ad ea qux contra Scripturas dicunt,
pergemus. Recipieutes Evangelium non recipiunt
legem, quia non totum et integrum Evangelium
recipiunt ; alioqui legem reciperent, si universum
Evangeliun tenerent : nunc autem primo cauponati
Evangelium, consentanee legem non recipiunt. Con-
vincuntur igitur non tenere legem, propter latro-
cinium in Evangelio. Si autem Evangelio testimo-
nium tribuunt, et legem non honorant, testimonium
inhonorant : non jam enim est hoc legem inhono-

Τοσαύτην Υοῦν ἐπιμέλειαν τοῦ νόµου xal τῶν προ-
φητῶν πεποίηται ὁ Σωτὴρ, ὡς μτδὲν ἀτελὲς ποιῖσαι
τοῦ νόµου * πάντα δὲ ἀνύειν τὰ γεγραμ μένα, βοᾷν δὲ,
Οὐκ ᾖ.ϊθον κατα.ἰῦσαι τὸν νόμο», d.AAà. απληρὼ-
σαι, εἰσιέναι δὲ ἐν τῷ ἱερῷ, xal τὰς ἁτόπους οἴχο-
νοµίας ἑξωθεῖν. ἵνα, τὸν οἶχον χαθαρὸν ἀποδοὺς, ri-
στιν ἀχριθεστάτην τῷ πράγματι παράσχη, ὡς οἳ-
χείων xai πατρῴων ἐπιμελόμενος πραγμάτων. Bod
γάρ Ὁ olxoc τοῦ Πατρός µου οἶκος ἄροσευχης
χ.Ἰηθήσεται' ὑμεῖς δὲ αὐτὸν πεποιήκατε σπή-
Aawor. Apo to. Καὶ ἐπειδὴ μυρία ἐστὶ λόγια δυνέ-
μενα δυσωπεῖν τὴν ἄτοπον ἐχείνων δόξαν, ἡμεῖς, ἵνα
μὴ λόγοις πλείοσι χρώμενοι εἰς μῆχος ἐδαγάγωμεν
τὸν λόγον, τοῖς μὲν ἄλλοις ἐπιτρέψωμεν ταῖς &valo-
γίαις τῶν ῥημάτων χρῆσθα: ' ἡμεῖς δὲ, συµµέτρως
χρησόµενοι, πρὸς αὐτὰς τὰς ἀντιθέσεις τῶν λογίων
χωρήσωμεν. Τὸ Εὐαγγέλιον παραδεχόµενοι, τὸν νόµον
οὐ παραδέχονται οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ὁλόχληρον τὸ ἅγιον
Εὐαγγέλιον παραδέχονται 3) γὰρ ἂν xat τὸν νόµον
ἐλάμδανον, εἰ ὁλόχληρον τὸ Εὐαγγέλιον ἰδέχοντο" νῦν
δὲ πρῶτον τὸ Εὐαγγέλιον χαπηλεύσαντες (95), eixo-
τως τὸν vópov οὐ παραδέχονται. Ἑλέγχονται οὖν διὰ
τὸ λεληστευχέναι τὸ Εὐαγγέλιον. El δὲ τὸ Εὐαγγέ-
λιον μαρτυρεῖ, χαὶ οὐ τιμῶσι τὸν vópov, ἠτιμάχασι

rare, sed potius non credere testanti : ac si unum D την μαρτυρίαν’ οὐχέτι γὰρ fj ἀτιμία τοῦ νόµου, àAX

quidem Evangelium testaretur, aliud vero taceret,
et unius tantum dedecoratio essel; non tacerent
alia Evangelia, quae dedecorationem unius commu-
nem ducerent.

" Luc. xvi, 28-91. '* Matth, v, 17. !* Matth.

2) Tov προφ. Verba desunt aliquot in Graecis ;

sed sensum implevit Turrianus optime. BasN.
(55) Kazn4. lli cauponantur Evangelium, qui in
sf2bulam illud vertunt, et cogitata sua cum gratia

ἡ ἀπιστία τοῦ paprupoUvtog: xai εἰ μὲν ἓν τὸν
Εὐαγγελίων ἐμαρτύρει, ἕτερον δὲ ἑσιώπα, xal χα
ἑνὸς µόνον ἐγίγνετο dj ἀτιμία. οὐκ ἂν ἑἐσιώπα τὰ
ἄλλα Εὐαγγέλια, χοινην ἀτιμίαν τὴν τοῦ ἑνὸς ἁτι-
μίαν ἠγούμενα.

xxi, 15 ; Marc. xi, 17 ; Luc. xix, 40.

miscent. Sic Theodor. Il Cor. i1, 17, interpretatur
cauponari verbum. TunR. — In Greco χαπηλεύσαν-
τες, ΥΟΣ deducta a mercatoribus qui merces adal-
terant et prostituunt. Pollus. Onomast. lp.

1917

ADVERSUS MANICH.EOS LIB. Π.

1 Sit

Ονρ. IV. Lex et Evangelium de Christo consentiunt.
Ei δὲ Μάρχος λέγει’ Αρχὴ τοῦ Εὐαγγελίου A — Si vero Marcus ait: Principium | Evangelii Jesu

Ἱησοῦ Χριστοῦ, καθὼς γέγραπται ἐν Ἡσαϊᾳ τῷ
σροφήτῃ ὁ δὲ Ματθαῖος' Bí6Aoc }ενέσεως In-
cov Χριστοῦ, viov Δαθὶδ, viov ᾽Αδραάμ' xai ὁ
μὲν προπάτορα τῆς χατὰ σάρχα γεννήσεως οἵδε τὸν
᾿Αόραὰμ, xal τιμᾷ τὸν Δαθίδ' ὁ δὲ συνάπτει τὸ
Ἐφαγγέλιον τῷ vópap* χαὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχὴν τὸν
γόμον νενόηχεν * ἀληθεύει ὁ Σωτὴρ λέγων ' '0 ὑμᾶς
ἀθετῶν ἐμὲ ἀθετεῖ ' οὐχέτι γὰρ µέχοι τοῦ νόµου
ἵσταται dj ἀτιμία, ἀλλ Ex! αὐτὸν ἀναθαίνει τὸν Σω-
τηρα. Καὶ οἱ μὲν Ἰουδαῖοι ἀχουέτωσαν' El Μωσέως
ἠχούετε, ἠχούετε ἂν ἐμοῦ περὶ γὰρ ἑμοῦ ἑχεῖνος
ἔγρανψεν * οἱ δὲ Μανιχαῖοι ἀχουέτωσαν ' El τοῦ Εὐ-
αγ γείου ἠχούετε, τοῦ Υόµου ἠκούετε' περὶ γὰρ
τοῦ νόµου τὸ Εὐαγγέ.-ιον γεγράφηκεν' ἀλλ ἸἼου-
δαῖοι μὲν, χάλυµµα λαμθάνοντες, οὐδὲ τὸν νόµον νε-
νοῄχασιν, οὐδὲ τὸν χαταγγελλόμενον ἐπέγνωσαν' οἱ
δὲ αἱρεσιῶται ὀφθαλμοὺς ἔχουσιν οὗ βλέποντας, da
ἔχουσιν οὐχ ἀχούοντα * διὰ τὸ μὴ παραχύφαι εἰς τὰ
Ἑδαγγέλια, τῷ νόμῳ ἐμαχέσαντο ἰδοὺ γὰρ ὁ μὲν
Ἰωάννης Bod: Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεστα.]μένος
παρὰ θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης, οὗτος ᾖ.0εν
&lc µαρτυρίαν, wa µαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός.
Οἵδε τὸν μάρτυρα, xal οἶδε τὸν μαρτυρούμενον * xal
«bv µάρτυρα προγράφει' Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆ-
ται μέχρις Ἰωάννου. Οὐχκοῦν ὁ Ἰωάννης μαρτυρεῖ,
xai ὁ νόµος µάρτυρ, xol μαρτυρεῖται ὁ νόμος.

"Opa ἠλίχον ἁτόπημα ἡ περὶ τὰς μαρτυρίας ἀπι-
στία νομίζει. Καὶ τοιαῦτα τούτων φθεγξαµένων, οὐδὲ

Christi, sicut scriptum est in Isaia propheta?? ; Mat-
thzus autem : Liber generationis Jesu Christi, filii
David, filii Abraham?! ; et hic. quidem progenito-
rem Jesu secundum carnem scit esse Abraham, et
David honorat; conjungit Evangelium cum lege,
et legem cognovit esse principium Evangelii; fate-
tar verum Salvator, cum ait : Qui vos spernit, me
spernit*?, non enim usque in legem evadit dede-
cus, et ibi residet, sed in ipsum Salvatorem redun-
dat. Ac Judaei quidem audiant : Si Moysem audi-
retis, audiretis ulique me; de me enim scripsil illet?.
Manichaei vero audiant : Si Evangelium audireiis,
et legem audiretis ; de lege enim scripsit Evangelium.
Verum Judei quidem velo oculis adhibito, nequs

B legem intellexerunt, neque nuntiatum agnoverunt.

Haretici vero oculos habent caxcos, et aures sur-
das : quia non introspiciunt in Evangelium, legem
oppugnaverunt. Joannes enim clamat : Fuit homo
missus a. Deo, cui nomen erat'Joannes : fic venit is
testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine?*.
Cognovit testem, et cognovit de quo erat testi-
monium, et testem prescribit inquiens : Lez et pro-
phete usque ad Joannem?*. Joannes igitur testatur ,
et lex testis est , et testimonium legi perhibetur.

Vide, non credere testimoniis, quantum absurdi
afferat. Atque hi quidem cum talia dixerint, neque

ὁ Λουχᾶς gtord: φησὶ γὰρ τὴν αὐτὴν φωνὴν (54), c Lucas silet; eadem enim voce usus est, et aliis

xaX συνῳδὰ τοῖς ἄλλοις φθέγγεται, xal διηγεῖται, ὅτι
ἄρτι μὲν ὁ Γαθριὴλ «f, Μαρίᾳ φανεὶς ἡφίει οὐράνιον
ἁσπασμὸν, λέγων ' Xatpe, χεχαριτωµέγη, ὁ Κύριος
[tà eco * ὡς δὲ ἐκείγη ἐπὶ τῷ «όγφ ἑταράττετο
xal δις.Ίογίζετο ἐν ἑαυτῇ «Ἰέγουσα, ποταπὸς εἴη
ὁ ἀσπασμὸς οὗτος ἔ.εγε' Mf). go6ov, Μαριάμ:
εὗρες γὰρ χάριν’ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ' καὶ ἰδοὺ
συ ήν ῃ éx γαστρὶ, xal τἐξῃ vióv, xal χαέ-

σεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται µέγας,

xal Yióc Ὑψίστου χ.Ἰηθήσεται xal δώσει αὐτῷ
Κύριος τὸν θρόνον Δαθὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ: xal
βασι.εύσει slc τοὺς αἰῶνας' καὶ τῆς βασιΛείας
ἁἀὐτοῦ οὐκ ἔσται céAoc. Καὶ τιμᾶται Δαθὶδ, xal
Tacho ὁμολογεῖται Σωτῆρος, xai μένει fj ἀρχὴ, xal

evangelistis consona loquitur narratque, quod Ga-
briel quidem apparuit Marie, et celestem saluta-
tionem ei attulit, inquiens : Ave, gratia plena, Do-
minus lecum. (Que cum audisset, turbata est in ser-
mone ejus, et cogitabat, qualis esset ista salutatio.
Et ait angelus εἰ: Νε timeas, Maria, invenisti enint
gratiam apud Deum : ecce concipies in utero, et pa-
ries filium, el vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit
magnus, et Filius Altissimi vocabitur : et dabit illi
Dominus sedem David patris ejus : εἰ regnabit. iit:
domo Jacob in elernum : el regni ejus non erit finis?*.
Honoratur David, et pater ejus esse conceditur, et
Stat ac durat principatus ejus, traditurque Ώο--
mino, et finem non habet, cujus gloria perpetua

παραδίδοται τῷ Κυρίῳ, xal τέλος οὐ δέχεται, τῆς D est. Atque hac quidem sunt principia Evangelio-

ἀρχῆς bv τῷ ἀτελευτήτῳ σεµνυνοµένης. Καὶ ταῦτα
μὲν αἱ τῶν Εὐαγγελίων ἀρχαί ' ἔδει γὰρ ἡμᾶς &rb
τῶν ἀρχῶν τὸν λόγον ὑφᾶναι, ἵν οὕτω, κατόπιν τις
βαδίζων τοῦ λόγου, καὶ τὴν ἀχολουθίαν xai τὴν àp-
µονίαν τῶν λόγων χκατανοῇ ££ ὅλων τῶν Εὐαγχε-
λίων.

Ἐπειδὴ δὲ καὶ dj ἀποστολιχὴ διαχονία χαραχκτῆρα
σώνει εὐαγγελιχὸν, xa ὁ Παῦλος olbe, χαὶ τὴν δια-

** Marc. 1, 1.
** Luc. 1, 28-355

** Matth, 1, 1. 3 Luc. x, 16.

33 Joan. v, 46, ** Joan. 1, 6, 7.

rum : oportebat enim, ut ex principiis sermonem
texeremus. Post que, qui pone gradiatur, conse-
cutionem et concentum sermonum ex universig
Evangeliis intelligat.

Quia vero etiam apostoli ministri Evangelii sty-
lum evangelicum servant, et Paulus quoque eum

35 Luc. xvi, 16.

(54) Thr αὐτὴν φωνή». Eadem voce, patris scilicet, quia David patrem Christi vocavit sicut Mat-

thzus. Τυλκ.

1219

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

i230

novit, et ministerium passionum suarum in parte A χονίαν ἑαυτοῦ τῶν παθηµάτων ἐν μέρει Εὐαγτελίου

' Evangelii metitur ?; ait enim : Secundum Evange-
lium meum per Jesum Christum?*, nos neque prin-
cipia Apostoli praetermittemus : quin illa comme-
nioremus ut omnes Scripturas, et principia Scriptu-
rarum percurrentes, una eorum voce legem dis-
pensemus. Scribens igitur Hebrazis sic ait : Mulli-
fariam multisque modis olim Deus loquens patribus
in prophetis, novissime diebus istis loculus est nobis
in Filio, quem constituit heredem. universorum, per
quem et secula fecit**. Που in loco Patrein Filii co-
gnovit, et Patrem Filii cognoscens, non partitur
rem, non tacet de antiquis, non ascribit alios pro-
phetas, sed Deum prophetarum, et Patrem Filii,
Paulus non partitus est, neque divisit; imo totuin
praedicat, illum quidem a prophetis adoratum, hunc
vero partu editum ; atque hujus quidem Patrem,
qui illos habuit adoratores, et sibi supplices. Cui
enim supplices sunt illi propheta, hujus Filius est
Christus. Si autem Filium honoras, eos,vero qui
Patri supplicant, accusas et conviciis insectaris, ore
effers qua vis : succenset Filius; non patitur con-
tumelia Patrem affici, Si enim Pater Filii inhono-
rationem suam ducit, quanto magis Filius contu-
nieliam Patris vilitatem suam esse reputabit?

μετρεῖ. qnoi Υάρ' Κατὰ τὸ EvarréAióv µου διὰ
Ἰησοῦ Χριστοῦ ' ἡμεῖς μηδὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ 'Az-
στόλου παραλείψωµεν, ἀλλὰ χἀχείνων εἰς μνήμην
ἔλθωμεν, ἵνα, πάσας τὰς Γραρὰς xai ἀρχὰς τῶν
Γραφῶν παρελθόντες, τῇ ὁμοφωνίαᾳ τοῦ νόµου οἶχο-
νοµήσωμεν. Γράφων μὲν τοῖς Ἑδραίοις, οὗτος M-
Yet Πολυμερῶς xal πολυτρόπως -πάἀ.]αι ὁ θεὲς
AaAncac τοῖς πατράσι» ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ
ἑσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλά.Ίησεν ἡμῖν ἐν
Yip, ὃν É0nxe xAnporóuor πάντων, δι οὗ καὶ
ἐποίησε τοὺς αἰῶνας' ἐνταῦθα Πατέρα οἵδεν Υ1οῦ "
xai Πατέρα ἐπιστάμενος Yloo, ob µερίκει τὸ πρᾶ-
γµα, οὐ σιωπᾷ περὶ τῶν παλαιῶν, οὗ προφίέτας ἑτέ-
ρους προσγράφει, ἁλλὰ θεὸν προρττῶν, xa Πατέρα

D Yioo* καὶ ὁ μὲν Παῦλος οὗ µεμέριχεν, οὔτε δ.εῖλεν

ἁλλ' ἕνα f| τὸν αὐτὸν χηρύττει, (m ἑχείνων μὲν
προσχυνηθέντα, τοῦτον δὲ τεχνωθέντα . xal τούτου
μὲν γεννήτορα, ἐχείνοις δὲ προσχυνηταῖς xat οἰχέτα:ς
χρησάµενον; οὗ γάρ εἰσιν οἰχέται οἱ προφῖται, τοῦ-
του ἐστὶν Υἱὸς ὁ Χριστός. El δὲ τὸν Yibv τιμᾶς, τοὺς
δὲ οἰχέτας διαθάλλεις χαὶ λοιδορεῖς, τῷ στόµατι
φθέΥΥῃ ἃ βούλει. ὁρᾶᾷς, ὅτι ἀγανακτεῖ ὁ Yióz- οὐχ
ἀνέχεται Πατρὸς ὑδριξομένου. El. γὰρ 6 Πατὶρ ziv
τοῦ Yioo ἀτιμίαν ἰδίαν ἀτιμίαν λελόνισται, πόσῳ
μᾶλλον ὁ YU; τὴν τοῦ Πατρὸς ὕθριν ἰδίαν εὐτέλειαν
λογιεἶται ;

Cap. V. Varie hareses circa legem, Tres heretici legem vituperant.

Sed ut sensim pergentes, paulatim ad erube-
scendum compellamus, sic aggrediemur argumen-
tari : Si Dei est lex, quare legem nou tenent? Sin
vero legem criminaris, cujus verba ac vox lex
est ? cujus potestate, qua scripta sunt, locuta est
lex ? Ilic partite sunt h:reses , nec jam uno. modo
serimnocinantes, sed sibi repugnantes : ac Valenti-
niani quidem sic, Manichzi vero aliter, secus Mar-
cion. Sputa, non verba testimonium sunt contra le-
gem. Valentiniani quidem, Justus, inquiunt, erat
Deus legis; et cum justus esset, non erat Pater F ilii.
Jesus, inquiunt, bonus, bonus autem et Pater ; ac
Pater quidein bonus ; et bonum quod genitum est ;
Deus vero legis justus. Taliter disserentes non
intellexerunt, qualem habitudinem habeat justum ad
bonum; neque de eo cogitaverunt, quod si quid
justum, est et bonum ; et si quid bonum, est et
jastum. Cum autem hujusmodi cogitationes conci-
yere non potuerint, hoc solum eos interrogemus :
Si justus est Deus legis, et non est Pater Filii, non
est? justus Jesus : et quomodo justitiam a Filio re-
quirimus? si non est genitus a justo, quomodo ju-
dicat? quomodo judicio decernit? quomoo coin-
missum est ei a Patre tribunal? quomodo unicui-
que reddit secundum opera sua? quomodo verum
est quod ait Paulus: lis qui secundum patientiam
boni operis gloriam et honorem et incorruptionem

* Coloss, 1, 24. ** Rom. 1, 10.

(56) 'Οθεὺς συγεργεῖ εἰς ἀγαθόν. In textu Pau-
uuo Bom. i. 7-9. non exstant hzc verba : neque

"Iva δὲ xai, κατ ὀλίγον φοιτῶντες. χατὰ βραχὺ

C δυσωπήσωμµεν, οὕτως ἐπιχειρίσωμεν * Ei θεοῦ ὁ νύ-

µος, διατί οὐ παραδέχονται τὸν νόµον; Ei δὲ δια-
θάλλεις τὸν νόµον, τίνος ῥήματα xal φωνὴ ὁ νό-
pog; τίνος δυνάµει τὰ γεγραμµένα παρὰ τοῦ νό-
µου λελάληται;, Ἐνταῦνθα γὰρ αἱ αἱρέσεις διαιροῦν-
ται, xal οὐχέτι ὅμοια διαλέχονται' dÀ)' ἑαυταῖς
payópiva* xal Οὐαλεντινιανοὶ μὲν ὧδε, Μανιχαῖοι
ὧδε, ἑτέρωθι δὲ Μαρχίων. Πτύσματα, xai o2 ῥή-
paca κατὰ τοῦ νόµου μαρτυροῦσι ' xat Οὔύαλεντι-
νιανοὶ μὲν, Δίχαιος, φασὶν, ἣν ὁ τοῦ νόµου θεός'
καὶ δίχαιος Gv, οὗ Πατὴρ fjv τοῦ Υοῦ. Ἰησοὺς,
φασὶν, ἀγαθός' ἀγαθὸς δξ xai 6 Πατήρ”, xai ὁ
μὲν τοῦ Υἱοῦ Πατὴρ ἀγαθὸς, xai ἀγαθὸν τὸ vev-
νώµενον, ὁ δὲ τοῦ νόµου δίχα:ος' xai τοιαῦτα διαλε-
γόµενοι, οἵαν σχέσιν τὸ δίχαιον πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἔχει
οὐ νενοῄχασι * χαὶ ὅτι, εἴ τι δίχαιον, xat ἀγαθὸν, xal
εἴ τι ἀγαθὸν, δίκαιον, οὐδ' ἐν φαντασίᾳ εἱλήφας.. Mh
δυνάµενοι δὲ τοιαύτας φαντασίας ἔχειν, τοῦτο µόνον
ἐρωτάσθωσαν' El δίχαιος ὁ τοῦ νόµου θΘεὸς, χαὶ οὗχ
ἔστι Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ἔστι δίκαιος ὁ "In coUz- xal
πῶς τὴν δικαιοσύνην ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ ἀπαιτοῦμεν; El
οὗ γεγέννηται ἀπὺ τοῦ δικαίου, πῶς χρίνει; πῶς δι-
πάζει;, πῶς τὸ βΏμα ἐγχεχείοισται ἀπὸ τοῦ Πατρός:
πῶς ἑκάστῳ ἀποδίδωσι πρὸς ἃ ἔπραξε; πῶς ἀληθεύςι
Παῦλος, λέγων, Τοῖς μὲν καθ ὑπομονὴν ἔργου
ἀγαθοῦ ζητοῦσι ζωὴν αἰώνιον" (55) ὁ Θεὸς συνερ-

3? Hebr. 1, 14,2.

ea sane legebat interpres. Quin et importuua huic
loco videntur. Apostoli enim verbis pramittenda

1221

ADVERSUS MANICHJEOS LIB. Ill.

1293

γεῖ εἰς τὸ àv206v* τοῖς δὲ ἐξ ἐριθείας πειθοµένοις A querunt ,. vitam eternam : iis aulem qui sunt. ex

τῇ ἀδιχίᾳ, ὀἀργὴ xal θυµός' θΛίψις καὶ στεγοχωρία
ἐπὶ πᾶσαν ὴυχὴν ἀνθρώπου. τοῦ κατεργαζοµένου
τὺ κακόν; Λέλυται γὰρ τὰ ῥήματα, εἰ ὁ τοῦ δικαίου
ὄρος τῷ Yit οὐχ ἁποδίδοται. Ei δὲ τιμωρία μὲν χατὰ
τῶν ἑπταιχότων χεῖται, xal µέτρον τιμωρίας d) τοῦ
διχαίου ἑπ,στασία γίγνεται’ τιμαὶ δὲ χαὶ δωρεαὶ τοῖς
εὐδοχιμοῦσιν ἀποταμιεύονται' χαὶ σταθµίκεται $ τιμὴ
τῇ τοῦ διχαἰου ἐπιχρίσει’ πῶς διαστέλλονται, χαὶ οὗ
συστέλλονται τὴν προπέτειαν; El δὲ ὁ Μονογενὴς μὲν
τοιοῦτος, οὐ τοιοῦτος δὲ ὁ Πατήρ’ οὐχέτιδμοιως ἑξόὁμοίου
γεγέννηται’ οὐχέτι εἰχὼν τοῦ γεγεννηκότος" οὐχέτι
χαρακτήρ' οὐχέτι ἀπαύγασμα' οὐχέτι ὁ βλέπων τὸν
Υὼν ῥλέπει τὸν Πατέρα, εἴγε μὴ σα ἔχει ὁ Yióc,
ἔχει ὁ Πατήρ: καὶ βοᾷ ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ'

contentione, el qui non acquiescunt veritati, credunt
aulem iniquitati, ira et indignatio : tribulatio et an-
gustia in. omnem animam hominis operantis ma-
lum **? Soluta enim sunt et evanuerunt hxc verba,
si definitio justi non accommodatur et redditur Fi-
lio. Si autem iis qui deliquerunt, constitutum est
supplicium, et justus qui przest, supplicium me-
titur; contra vero honores et. munera servantur
bene meritis, et honor delectu ac dijudicatione
justi ponderatur : quomodo non discindunt et com-
primunt petulantiam? Si autem talis quidem est
Unigenitus, Pater vero non est talis; non jam ex
simili similis genitus est : non jam est imago ejus,
qui genuit ; non figura , non splendor ?! : non jam

Ilácep δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγγω, ἑγὼ δέ D qui videt Filium , videt Patrem, si non quecunque

σε ἔγνων. Τί πράξωµεν;, νῶτα δῶμεν τῷ ῥήματι
τοῦ Σωτῆρος;: ἀπιστέσομεν; τῷ γεγραμμένῳ; f| τὸ
μὲν ῥῆμα θαυμάσομεν' τῆς γὰρ ἀληθείας ἐστὶ ῥῆμα.
Οὐαλεντίνους δὲ ὡς µεμτνότας xat δαιμονιῶντας ἔξω
τῶν θεοπρεπῶν xal ἱερῶν συνεδρίων στήσωµεν.

Valentinos vero tanqnam insanientes el a. daemone

Deum decentes collocabimus.

ἉΑλλ' ἐπειδὴ ἄτοπόν τι πάσχοµεν τὸν χατὰ τῶν αἱ-
ρεσιωτῶν μηχύνοντες λόγον, ph ταύτης τῆς ὑποθέ-
σεως ἡμᾶς ἑλχούσης, ἀναχαλξσώμεθα τὸν λόγον, xal
ἔπι τὴν ὑποχειμένην ὑπόθεσιν χωρήσωμεν’ xai ταῦτα
τοῦ λυσιτελοῦς ἕνεχεν ἐσχεμμένοι, ἵνα µήτε οὗτος ὁ
λόγος πάντη σεσιωπηµένος ἡμῖν ὑπάρχη' τριχή γὰρ
ἡ πονηρία διηρηµένη xazx τοῦ νόµου ἐφθέγξατο' χαὶ

habet Filius, habet Pater 33: et clamat Salvator in
Evangelio : O Pater juste, mundus te non novit, ego
vero ie novi 3. Quid agemus? terga demus verbo
Salvatoris, ne credamus scripto : aut habeamus in
admiratione verbum? est enim verbum veritatis.
actos exira conventus ac confessus sanctos et

Sed quia aliquid indecorum nobis accidit, dum
sermonem contra hereticos longe protrahimus,
cum nos negotium susceptum non eo tralat ; re-
vocemus sermonem, el ad propositum et institu-
tum pergamus : his bactenus utiliter consideratis,
ut sermo de istis non omnino nobis przteritus sit.
Tripartita enim nequitia contra legem locuta est,

τοσαύταις χρησαμένη διαιρἑσεσι, τοσούτοις χέχρηται C totidem ministris et przfectis blasphemize usa, Va-

χα) tol; ὑπηρέταις xal προστάταις τῆς βλασφηµίας,
ἠρημένη τοὺς ὑπτρετῆσαι δυναµένους' xaX διὰ Οὐα-
λεντίνου μὲν σμιχρύνειν τὸν νόµον, xal χωρίξειν τὸ
Εὐαγγέλιον΄ διὰ δὲ Μαρχίωνος ἐχτρώματός τινος εἷ-
ναι τὴν τοῦ νόµου Γραφίν' διὰ δὲ Μανιχαίου, ποντροῦ
τινος, ἀφεγγοὺς, ὅλον σχότους' τοιαῦτα γὰρ πράττει’
τοιαῦτα ῥημάτια συντίθησι’ χενολεχτεῖ διὰ συνθέσεως
ῥήῆματα, χαταπλήττων ἀχοὰς ἀγυμνάστους.

lentino quidem ad minuendam et extenuandam
legem, et separandum Evangelium ; Marcione vero
ad tradendum, esse Scripturam legis abortionem
quamdam; Manichao autem ad mentienduin, esse
legem cujusdam mali, splendore carentis et ex toto
tenebricosi. Talia enim agit, talia verba componit ;
vana loquitur ; aures rudes οἱ inexercitatas com-
positione verborum in admirationem traducens.

Cap. VI. An adventus Filii Dei demoni cognitus. Angelis incognita Dei consilia.

Διὸ τοιαῦτα ἐρωτῆσαι δεῖ. El ὁ πονηρὸς τὸν νόµον
Εγραγεν, ὁ ἀφεγγῆς ἐχεῖνος, καθόλου xat διόλου σχό-
τος (vw, πῶς δει ἔλευσιν Ἰησοῦ, πῶς ἴδει ἄφιξιν
αὐτοῦ; πῶς, µήπω τῶν πραγμάτων πεπραγμένων,
συνΏχεν ἃ ἐθουλεύσατο ὁ θεὸ;, χαὶ προχατέχγειλε,
xai πτροεδήλωσε ; Φανεραὶ γὰρ al τοῦ νόµου Γραφαὶ,
ἄνωθεν μαρτυροῦσαι τὴν ἄφιξιν τοῦ Υἱοῦ. El μὲν
γὰρ ἑἐροῦσιν, 'O νόμος οὐχ ἑδήλωσεν, οὔτε προφῆται
προεσήµαναν, χατὰ τῶν προρανῶν φθεγγόµενοι ἔλεγ-
χθήσονται' οὐχ ἡμῶν πλεχόντων τὸν ἔλεγχον, ἀλλ᾽
αὐτῶν τῶν Εὐαγγελίων φανερῶς φεγγομένων, xal
ἄνω xaX χάτω βούντων’ πῆ μὲν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥη-
Otv διὰ 'Hoatou τοῦ προφήτου, πη 6f: Οὐκ ᾖ.θον
χαταλῦσαι τὸν vóuor, ἀ.ὶ λὰ π.Ἰηρῶσαι. Ei δὲ ix

* Rom. in, 7-9. 3 Hebr. 1, 5.

3? Joan, xvii, 25.

Quauobrem percontari oportet : Si malusille sine
splendore, et totus et ex toto tenebrz, legem scripsit,
quomodo cognovit adventum Filii? quomodo eum
adesse? quomodo ante eventum rerum intellexit
qui Deus consilia ceperat, et prenuntiavil ea, et
predixit? Manifeste enim sunt Scriptura legis ,
qu: a principio adventum Filii testantur. Si enini
dicent contra ea qux in manifesto sunt, loquentes,
non prznuntiasse legem, neque prophetas przsigni-
ficasse; redarguentur non a nobis nostris confuta-
tionibus, sed ab ipsis Evangeliis apertis verbis ; cum
ubique clamant, nunc quidem, ut impleatur quod di-
ctum cst per Isaiam prophetam, nunc vero : Non
veni solvere legem, sed implere **. Si veto ex his con vi-

1» Matth. v, 17.

qui paulo ante auctor dixit : Quomodo unicuique reddit secundum opera sua ? — lis qui secundum, ctc.

4225

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1231

cti consentiunt, quid ad hoc respondebunt ? Si enim Α τούτου σαφῶς ἑλεγχόμενοι συντίθενται, τί ἆποαχρ:-

nemo novit, qua sunt hominis, nisi Spiritus Dei ** ; qui
autem legem scripsit, novit quzeerant in Deo, et scie-
bat quacunque Deus volebat, et idcirco scripsit accu-
rate et scienter, erat igitur ez Deo, et Deus et in Deo;
et ideo quzecunque volebat Deus, locutus est, sciens
quz in Deo erant, et non ignorans. Si autem nemo
cor nostrum novit, sed solus novit qui id fecit,
et latet cor nostruin alios, non potest tamen latere
Deum. Quz autem volebat Deus, non ignorabat ne-
quitia, sed sciebat; et bic quidem volebat, illa
vero cognoscebat . quomodo non tribuunt nequitiz
magnam amplitudinem, quam non potuit celare
Deus de consiliis et voluntate sua? quomodo non
detrahunt Deo , qui non potuit celare nequitiam ?

νοῦνται; El γὰρ οὐδεὶς olóe τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ có
Πγεῦμα τοῦ θεοῦ, ὁ δὲ νόµμον γράφων Ίδει τὰ ἐν τῷ
8s, xal ἠπίστατο ὅσα ἐθούλετο ὁ θεὺς, xdi bà
τοῦτο γεγράφηχεν ἐξ ἐπιστασίας χαὶ ἑπιστήμτς ὁ
γράφων’ dpa θεοῦ T», καὶ θεὲς ἣν, καὶ ἐν τῷ 6ep
Ἶν' xo διὰ τοῦτο ὅσα ἐθούλετο ὁ Θεὺς λελάλτχς, νοὼν
τὰ ἐν τῷ θεῷ, καὶ οὐχ ἀγνοῶν. El δὲ τὴν ἡμε-έραν
χαρδίαν οἵδεν οὐδεὶς, µόνος δὲ οἴδεν ὁ Ποιητής xai
λανθάνει μὲν ἐμετέρα χαρδία τοὺς ἄλλους, οὗ δύνα-
ται δὲ λανθάνειν τὸν θεόν' & δὲ ἐθούλετο 6 θεὸς, οὐχ
ἀγνόει ἡ πονηρία, ἀλλ᾽ ᾖδει: καὶ οὗτος μὲν (56) ἐδο.-
λεύετο, ἐχείνη δὲ δει πῶς οὗ μέγα μέγεθος διδόασι
τῇ πονηρίᾳ, δυναμένῃ μηδὲ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἁπή-
χρυφον ἔχειν; πῶς δὲ οὗ διαθάλλουσι τὸν θεὸν, μὴ

Λο ridemus quidem viros, qui cum aliquid contra B δυνάµενον μήτε πονηρίαν χρύπτειν; Καὶ γελῶμεν

hostes moliuntur et maehinantur, consilium exco-
gitatum in apertum efferunt.

Qui talia loquuntur, et hujusmodi sermonem se-
runt, non vident facere se, ut ludibrio sit Deus ;
qui cum militet tanquam dux exercitus adversus
nequitiam, consilia sua non occulte servaverit, ne
nequitie pateflerent. Quod si divine et angelicz
potestates non possunt intelligere, quid consilii
capiat Pater, solusque Filius intelligit, et enarrat :
Deum nemo vidit unquam : unigenitus Filius qui est
in sinu. Patris, ipse enarravit ** : quomodo male
potestates ea qu: in Deo erant, cognoverunt, cum
neque divine potestates liaec scire possint, nisi ea
tradente et enarrante Unigenito discant? Quod au-
tem ipsa lex omnia qux ad adventum ejus perti-
nent, prius narret : Ecce, inquit, Virgo in ulero
habebit , οἱ pariet Filium δὲ. Alius propheta non
ignorat 'ocum : Et tu Bethleem, terra Juda , ne-
quaquam minima es in principibus Juda ". Alius
locum definit, ubi positus : Cognovit bos possesso-
rem suum, el asinus pr&sepe domini sui 35. Alius
fugam in. Egyptum, et reditum ος /Egypto : Ex
JEgypto vocavi Filium meum **. Alius habitationem
in ztate puerili : Terra Zabulon et terra Nephtha-
lim, viam maris ultra Jordanem : populus, qui sede-
Φαί in tenebris, vidit lucem magnam V". Alius ctiain
Precursorem non ignorat: Voz clamantis in de-
serio: Parate viam Dvmini , rectas. facite semitas

μὲν τοὺς ἄνδρας, ὅτε τι πράττοντες κατὰ τῶν πολε-
piv, εὐφώρατον ποιοῦσι τὸ σχέµµµα.

Τοιοῦτον δὲ πλέχοντες λόγον, οὐχ ὁρῶσιν, ὅτι χλευτ»
κατὰ τοῦ θεοῦ σχευάζουσιν’ ὅτι στρατηγῶν χατὰ zn;
πονηρίας ὁ θεὺς, τὰ σχέµµατα τὰ ἴδια ἀφανη o)
τετήρηκεν᾽ ἀλλ εἶχεν αὐτὰ εὐφώρατα τῇ πονηρίᾳ
γινόμενα. El δὲ καὶ αἱ θεῖαι δυνάµεις xaX ἀγγελιχαὶ
οὗ δύνανται vorat τί βουλεύεται ὁ Πατλρ, µόνο
νοοῦντος xal ἐξηγουμένου τοῦ Υἱοῦ: Θεόν οὐδεὶς
éópaxs πώποτε" ὁ μονογενἠς Ylóc, ὁ ὢν εἰς τὸν
xóAzxov τοῦ Πατρὸς, ἐχεῖνος ἐξηγήσατο' πως αἱ
πονηραὶ δυνάμεις ᾖδεισαν τὰ Ev τῷ Θεῷ; οὐδὲ των
θείων δυνάµεων ταῦτα δυναµένων εἰδέναι, εἰ μὴ πα

C ῥράδοσις µαθηµάτων Ex τῆς τοῦ Μονογενοῦς &Enyi-

σεως παραδοθῇ; "Utt δὲ αὑτὸς ὁ νόμος πάντα cà τῖς
ἀφίξεως αὐτοῦ προλαθὼν διηγεῖται' Ἰδοὺ ἡ Παρθὲ-
voc £v γαστρὶ ἕξει, xal τέξεται Υιόν. ἕτερος δὲ
προφήτης τὸν τόπον οὐχ ἀγνοεῖ: Καὶ σὺ, Βη0.1εὲρι
Ἰούδα, οὐδαμῶς ἑλαχίστη sl ἐν τοῖς ἡγεμόσιν
Ἰούδα" ἕτερος xai τὸν ὅρον τῆς θέσεως Ἔγνω βοῖς
τὸν κτησάµενο», καὶ ὄγος τὴν φάτνην τοῦ xv-
ρίου αὐτοῦ" ἕτερος δὲ καὶ τὴν εἰς Αἴγυπτον φυγῖν
xai ctv ἀπ᾿ Αἰγύπτου ἐπάνοδον Ἐξ Αἱγύατου ἑκά-
Ίεσα εὐν Yiór µου" ἄλλος τὴν οἴχησιν τὴν Ev τῇ νέ
ἡλικίᾳ αὐτῷ γενηθεῖσαν' Γῆ Ζαδου.λὼν, rà Ne»0a-
Aelp, ὁδὸν θᾳ]άσσης πἐραν τοῦ "Iopbárov- ὁ Jac
ὁ καθήµενος ἐν σκότει goc εἶδε uéra *. ἕτερος δὲ
xat τὸν Πρόδροµον οὐκ ἀγνοεῖ' Φωνἡ βοῶντος ἐν τῇ

ejus ". Denique si quis vellet. prophetias ex lege D ἑρήμῳ: Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὺν τοῦ Κυρίου’ εὐθείας

colligere, totum Evangelium componere videretur
conscribendis rebus in eo gestis propheticis ver-
bis, narrans studiose, et φιλολόγος non sine spi-
ritu ejus disciplinas, ejus doctrinas, ejus baptisma,
ejus miracula, judicium factum, proditionem Ju-
dé», quz in patibulo facta, fel, acetum in siti por-
rectum, ipsam sepulturam et monumentum, descen-
sum ad inferos, ipsam resurrectionem, et ad ex-
iremum assumptionem. Tunc enim , quod super-
est, clamabit : Tollite portas, principes, vestras , et

δν Rom. 1, 11.

35 Joan. 1, 38.
νο Isa, ix , 1, 2.

€ Ίσα, XL, 9.

** Ίσα. vii, 14.

ποιεῖτε τοὺς τρἰδους αὐτοῦ. Καὶ ὅλως εἰ Bovir-
θείη τις, ἀναλεγόμενος τὰς Ex τοῦ νόµου προφητείας,
ὅλον τὸ Εὐαγγέλιον συνθεῖναι, τὰ ὧδε πεπραγμένα
ῥήμασι προφητιχοῖς συγγράφων, φανῄσεται guopa-
θής τις xaX φιλολόγος, uh δίχα πνεύματος ἐξτγούμε-
yog παιδεύµατα αὐτοῦ. διδασκαλίας αὐτοῦ, βάπτισμα
αὐτοῦ, σημείων ἐπιτελέσεις, τὸ Υεγονὸς χρῖμα, τὸν
προδοσίαν τοῦ Ἰούδα, τὴν ἐπὶ τοῦ ἱχρίου οἰχονομίαν,
τὴν χολὴν xaX τὸ ὄξος τὸ ἓν δίψῃ δεδοµένον αὐτῷ, τῶν
ταφὴν αὐτὴν καὶ τὸ μνημεῖον, τὴν οἰχονομίαν τὴν E
? Ose. xi, {,

9 Mich. v, 2. ?* 1s2. 1, 9.

(56) 'E6ovJeverco. Interpres legisse videtur ἐδούλετο.

1225

ADVERSUS MANICILEOS LIB, Ill.

1996

τῷ ἄδη, τὴν ἕγερσιν αὐτὴν, τὸ τελευταῖον καὶ τὴν A elevamini, porte cternales, εἰ introibit rex. glo-

ἀνάληφιν' τότε γὰρ λοιπὸὺν xai βοῄσεται’ "Aparte πύ-
-Ίας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, xal ἐπάρθητε, πτύ.αι
αἰώγιοι. καὶ εἰσε.λεύσεται ὁ βασιεὺς τῆς δόξης
τότε τοῦτο προσθῄσει χαὶ τὸ γεγραμμένον παρὰ τοῦ
Δαθίδ' Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ pov: Νάθου ἐκ
δεξιῶν µου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑπαπτό-
διοΥ τῶν ποδῶν σου. Ei οὖν 6 νόμος οὕτως txpl-
όωσε τὴν ἄφιξιν τοῦ Υἱοῦ xaX μµακρύθεν προήγχειλεν,
οὐχέτι διαθάλλεται, οὐχέτι ἄλλῳ προσγράφεται. Ὁ
Υεννήσας προελάλησεν΄ ὁ βουλευσάμενος λόγῳ προ-
έλαδε τὰ πράγματα" θεὸς ἐγέννησε' Θεὸς λέγει Υἱός
µου εἶ σὺ, ἐγὼ σήµερεν reyérrnxá σε. θεὸς ἁπ-
έστειλε * θὲὸς διὰ Μωσέως ἑλάλησε΄ Προφήτη» ὑμῖν
ἀναστήσει Κύριος ὁ θεὺς éx τῶν ἀδε.1ρῶν ὑμῶν"

rie 3 tunc adjunget hoc, quod a David scriptum
est: Dixit Dominus Domino meo , Sedea dextris
meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum
(uorum 3, Si igitur lex adeo diligenter adventum
Filii descripsit, et longinquo tempore antequam res
evenirent, eas praenuntiavit, non jam accusatur ,
non jam alteri ascribitur. Qui genuit , pradixit.
Qui deliberavit, res dicto anticipavit. Deus genuit.
Deus dicit : Filius meus es (n, ego hodie genui te **.
Deus misit me. Deus per Moysem locutus est : Pro-
phetam vobis suscitabit Dominus Deus ex (ratribus ve-
stris ; ipsum audietis , quecunque loquetur vobis 95.
De iis ipsis omnibus Deus deliberavit; et cum de-
liberasset, non tacuit ; consilium ac deliberationem

αὐτοῦ ἀχούσεσθε πάντα, ὅσα ἑὰν «Ία.λήσῃ ὑμῖν. p prenuntiavit, per prenuntiata fidem faciens : Vo-

Ὁ θεὸς ἐδουλεύσατη, καὶ ὁ βουλευσάμενος οὐκ ἐσιώ-
Tros τὴν βουλὴν προεµήνυσε, πίστιν ἐμποιῶν διὰ
τῶν προµηνυθέντων’ Καεῖται, φησὶ γὰρ, τὸ ὄνομα

catur, inquit, nomen ejus, Magni consilii angelus ,
admirabilis, consiliarius, princeps pacis, pater futuri
seculi **. Atque iiec quidem confutatio sic habet.

αὐτοῦ Μεγά.Ίης βουΊῆς ἄγγε-ος, θαυμαστὸς, σύμδυυ.Ίος,. ἄρχων εἰρήνης, πατὴρ τοῦ μέ. Ίογτος

αἰῶνος. Καὶ τοιοῦτος μὲν ὁ τοιοῦτος ἔλεγχος.

Car. VII. Lex bona julet

Ἔπει δὴ δὲ τῷ πονηρῷ προσγράφουσι τὸν νόµον, τί
φῄήσουσιν ἑάν τις αὐτῶν πεύσηται, εἰ ὁ πονηρὸς πο-
νηρὰ παραινεῖ, xat o0 δύναται ut παραινεῖν πονἠρὰ,
εἴποτε xaX χαλὰ παραινἑσει, xal ἀγαθὰ συμθουλεύ-
σει; El μὲν γὰρ ἑἐροῦσιν, ὅτι πέφυχε χαλὰ παραι-
νεῖν, χαὶ ἀγαθὰ συμθουλεύειν, λύουσι πάλιν τὸν ἑαυ-
τῶν ópov* οὐχέτι γὰρ πονηρὸς ὁ μὴ πονηρά παραι-
νῶν;
οὐδεμία προαίρεσις ἀγαθὴ ἀπὸ πονηροῦ προσέρχεται,
ποίας τάξεως ἑροῦσιν Exelvag τὰς παραινέσεις ' OU
ποργεύσεις * ο) μοιχεύσεις ' οὐ κ.λέψεις' οὐ νευ-
δοµαρευρήσεις; Ποίας τάξεως ἑἐροῦσιν ἐχεῖνο τὸ
γεγραμμένον Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλία, οὐ
παγτὸς ὁμοίωμα, οὔτε ὅσα ἓν τῷ οὗὑραγῳ, οὔτε ὅσα
àv τῇ ΥΠ, οὔτε ὅσα ἐν τοῖς ὕδασι; Ποίας µερίδος
φῄσουσι τὰ προστάγµατα. Οὐκ ἐπιθυμήσεις τοῦ
βΒοὸς τοῦ ἀδελφοῦ σου, f) τοῦ ὑποζυγίου. ἢ τῆς
Υυγαιχὺς, ἢ παντὸς χκτήνους; El μὲν γὰρ σεμνὰ
xai θεῖα χα) ἑράσμια τὰ τοιαῦτα φῄσουσιν, ἔντρα-
πῄσονται ὑπὸ τῶν παραινέσεων τὸ μέγεθος τοῦ συµ-
θεθουλευχότος ἠγνοηχότες ’ εἰ δὲ φαῦλα αὐτὰ ἑροῦσι
καὶ διαθεθληµένα, xaX φαῦλόν ἐστι τὸ uh πορνεύειν,
xai φαῦλόν ἐστι τὸ μὴ ἐπιθυμεῖν ἀλλοτρίων, xal τοι-
αΌτά ἐστι τὰ φαῦλα" σχόπει ola νοῇῄσουσιν ἀγαθά '
σχόπει, ὅτι πρ,αγωγοί εἰσι τῶν ἡδονῶν, xaX πρόξε-
vot τῶν εἰδώλων, καὶ αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας εὑρεταί , οἱ
γὰρ τὸν νόµον διαθάλλοντες ὑπὲρ ἀνομίας πρεσθεύ-
ουσιν.

Οἱ τὸν νόµον τὸν τὰς ἡδονὰς ἀναιροῦντα, τὸν τὴν
ἁπάτην χαταλύοντα, τὸν δεισιδαιµονίαν χαταργοῦντα
ἑξοστραχίζοντες, τί ἕτερον, ἢ εἰσοιχίζουσι τὰς ἠδο-
νὰς χαὶ εἰσφέρουσι τὰς ἐπιθυμίας: "Iva ἡ ἡδονὴ ἀνέ-

** Psal. xxi, 7... ** Psal. civ, 4.
£x, 14-16. ο ibid. 4. *"* ibid. 17.

Ῥλταοι, Gn. XVII.

οὐχέτι πονηρὸς ὁ ἀγαθὰ συμδουλεύων. El δὲ ρ

Quia vero legem attribuunt malo, quid dicturi
sunt, si quis eos percontetur, si malus mala sua1-
det ; οἱ non potest non suadere mala ; si quando-
que bona suadebit, etiam bona consilia dabit? Si
enim dicant, aptum esse natura ad suadendum
bona, ad dandum bona consilia, rursus definitio-
nem suam solvunt. Non enim jam malus est, qui
bona dat consilia. Sin autem nulla bona voluntas
ac deliberatio a malo proficiscitur, cujus ordinis
dicent esse illas suasiones ac monitiones : Non
fernicaberis ; non adulterabis ; non furtum [acies ;
mon falsum testimonium dices ". Cujus ordinis
dicent esse illud, quod scriptum est : Non facies
tibi idola, nec ullius similitudinem, neque quecunque
ἐπ colo, neque quecunque in terra, neque quaecun-
que in aquis **? Cujus partis esse illa dicturi sunt :
Non concupisces bovem [(ratris tui, aut. subjugale,
aut uxorem, aut omne jumentum *' * Si enim hzc
honesta et divina atque amabilia esse dixerint,
ipse monitiones efficient, ut se ipsi erubescant, qui
amplitudinem ejus qui monuit, ignoraverunt. Sin
vero dixerint prava esse hiec et. in crimine, et pra- -
vum est non scortari, et pravum ac vitiosum est
non concupiscere aliena, et hujusmodi sunt, que
mala sunt, adverte, qualia bona esse intelligunt ;
et quomodo prostitutores sunt voluptatum, et con-
ciliatores idolorum, ac turpium cupiditatum inven-
tores. Qui enim legem accusant, pro vitio a lege
alieno obeunt legationem.

Qui legem , qux voluptates tollit, qua fallaciam
evertit, quz» superstitionem exstinguit , relegant,
quid aliud faciunt quam voluptates domum intro-
ducunt, et cupiditates accersunt? Ut autem volu-

^ Psal, n, 7. * Deut. xvin, 45, 48. ** dga, ας, 6, ' Exod.

1371

ΣΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1223

ptz8 licenter 1n mentes irrumpat, legem ex habi- A δην εἰσθάλλῃ ἐν ταῖς διανοίαις, τὸν νόµον Ex τῶν ol.

tationibus ejecerunt, ne lege usi, a lege pudore
alficerentar. Sed. quomodo lege ejecta aures suas
venales przbent cupiditatibus, apparet lex esse in-
tlerfectrix nequitiz : h* autem indocte et inerudite
aggressi sunt accusare legem : ac lex quidem ne-
quitiam odit, hi vero legem oderunt. Evertit. qui-
dem superstitionem lex, hi vero audent legem
evertere. Opponamus igitur res. Si lex nequitie
contraria est, hi autem legem oppugnant, succen-
sent propter nequitiam, quia lex nequitiam crimi-
natur : etenim quia non patiuntur ut accusetur
nequitia, idcirco legem ipsi accusaverunt, ut
accusatio nequitiz nullas vires haberet, lege in
crimen vocata. Si lex idola tollit, et multitudinem
deorum solvit, hi autem tela in legem torserunt :
consentaneum erat, ut multitudinem deorum de-
nuntiarent, Ut igitur multitudo deorum confirma-
retur, legis praeceptum apud eos vetitum est,
quod ait : Audi, Israel, Dominus Deus tuus Dominus
unus est; et, Diliges Dominum Deum tuum "^ ; et,
. Ne forte aspiciens in celum , et videns solem , et
lunam, et stellas, adores ea "!. Contra hzc verba
tela jecerunt ; contra hzec precepta exasperati lin-
guam tanquam gladium acuerunt : idcirco a dze-
monibus aguntur, et omnia venerantur, nec aliud
eciunt quam omnía adorare : ac semper se humi

sternunt, ct mentem habent elatam, errantque (

ac vagantur sensu animi : omnia pro sua licentia
verterunt in deos : vicerunt gentiles et multitu-
dine, εἰ vanitate, gentiles ex gentilibus oriundi,
et magnitudine flagitii gentilium ignorantias illorum
superantes.

χῄσεων fiacav, ἵνα μὴ vópup χρησάµενοι ὑπὸ νόμου
ἑντραπῶσιν. ᾽Αλλὰ πῶς τὸν vópov ἀποσεισάμενα
ἀναπεπταμένας ἑαυτῶν τὰς ἀχοὰς παράσχωνται ταῖς
ἐπιθυμίαις' φαίνεται δὲ ὁ νόµος χαχίας ἀναιρέτς'
οὗτοι δὲ ἁμαθῶς xat ἀπαιδεύτως διαθάλλσιν τὸν νόµον
ἐπιχεχειρήχασιν * χαὶ ὁ μὲν νόμος χαχίαν μισεῖ, οὗτοι
δὲ νόµον μισοῦσι' χαὶ χαταλύει μὲν τὴν δεισιδαιµο-
νίαν ὁ νόμος; οὗτοι δὲ λύειν τὸν νόµον τολμῶσιν. "Àv-
τιθῶμεν οὖν τὰ πράγματα. El ὁ νόμος χαχίᾳ ἀντί-
χειται, οὗτοι ὃξ νόµῳ μάχονται, ἀγανακτοῦσι δ.ὰ
παχίαν, ὅτι ὁ νόμος xaxiav διαθάλλει ᾽ μὴ cépovtt;
γὰρ τὴν τῆς xaxlag διαθ»λὴν, τὸν νόµον διαθεθλἠ-
χασιν, ἵνα fd κατὰ τῆς χαχἰας διαθολὴ μὴ ἰσχύση,
τοῦ νόµου διαθεθληµένου. El ὁ νόµος τὰ εἴδωλα άναι-
ρεῖ, χαὶ τὴν πολυθεῖαν καταλύει, οὗτοι δὲ ὅπλα χατὰ
τοῦ νόµου χεχινήχασιν ᾿ εἰχότως πολυθεῖαν χατέγγει-
λαν ἵνα γὰρ ὁ τῆς πολυθεῖας ἰσχύσῃ λόγος, τὸ τοῦ
νόµου παρ᾽ αὐτοῖς χεχώλυται παράχγελµα τὸ λέγον;
Ἄκουε, Ἱσραὴ., Κύριος ὁ θεός σου, Κύριος εἷς
ἐστι. καὶ, ᾽Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν cov- xai,
Mh ἀναθλέψας εἰς τὸν οὗρανὸν, καὶ Ιδὼν rir
ἡάιον καὶ τὴν σε.Ιἠνγη», προσκυνήσῃς αὐτεῖς.
Πρὸς ταῦτα τὰ ῥήματα ὅπλα χεχινῄχασι * πρὸς ταῦτα
τὰ παραγγἐλµατα τραχυνθέντες, ὡς µάχαιραν τν
γλῶασαν ἠχόνησαν ΄ διὰ τοῦτο δαιμονῶσι, xal πάντα
τιμῶσι, xat οὐδὲν ἴσασιν, οἱ uh πάντα προσχυνεῖν *
χαὶ ἀεὶ πίπτουσι χαμαὶ χαὶ γνώµην ἔχουσιν ἐπτηρμέ-
γην xai πλανῶνται xat ῥέμόονται τῇ διανοίᾳ * πάντα
τεθεοποιηχασιν ἐπ' ἐξουσίας ' xal τὴν πλάνην ἑἐσχή-
χασι (57)* vevixfjxaot τοὺς ἝἜλληνας τῷ πλήθει, xal
τῇ χενότητι Ἕλληνες Ἑλλήνων γεγονύτες, xal ep
µεγέθει τῆς αὐτῶν ἁτοπίας τὰς ἐχείνων ἀμθλύνοντες
ἀγνοίας.

Car. VIII. ;Nihil flagitiosum in lege.

Ne quis autem arte fallacissima studiose et ac-
curate usus dicat, Simulavit lex, et quedam
pulchra furata , tanquam sua protulit, cum vellet
sua flagitia honestare, et partes honestatis inseruit
$tiudio obtegendi turpitudinem aliarum partium :
age, excutiamus primo, utrum aliquid absurdum
el flagitiosum apud legem appareat, atque ita
flagitium istorum redarguatur. Secundo, si quas-
dam partes vitii ulciscendo dissipavit, reddens eos
qui credebant, liberos ab omni parte vitii ; non jam
lex simulata apparebit, quin potius inimica et
hostis vitii et nequitix. Tertio, $i quzdam honesta
circumseminavit, el non omnem speciem virtutis
cum littera legis conjunxit, ut quaedam videatur
scripsisse, plura vero reliquisse ; labeat vim
aliquam refutatio legis. Sin vero universa quae
honesta et decora sunt, omnino in litteris legis
ρυθίία sunt : admiremur legem, οἱ Dei legem con-

fiteamnur, dicamusque sermonem Dei esse ; in hos
*? Deut, τι, 4, 5... Deut, iv, 19.

(97) κα τὴν aAdrmnv ἐσχήκασι. Wc verba
omisiL interpres : in errorem inciderunt. Basw.

Ἵνα δὲ µή τις ἁπατηλοτάτῃ τέχνη χρήσάμενος Em
τετηδευµένως λέγῃ, Ἐσχηματίσατο ὁ νόμος, xat ἔνια
τῶν χαλῶν σεσυληχὼς (58), ὡς ἴδια προσηνέγχατο,
σεμνῦῶναι τὰς ἐαυτοῦ ἀτοπίας βουλόµενος, xai µόρια
τῶν χαλῶν ἑνέσπειρε, διὰ τῶν μορίων τῶν χαλῶν
τῶν ἄλλα χαταχρύφαι ἑσπουδαχώς φέρε πρῶτον

p Υυμνάσωμεν, gf, τι ἄτοπον παρὰ τῷ νόμῳ φανείῃ,

xat οὕτως ἔλεγχος τῆς ἁτοπίας αὐτῶν γιγνέσθω - δεύ-
τερον, εἰ ἔνια τῆς χαχίας µέρη ἐπεξελθὼν ἁπεσχέ-
δασεν, ἐλευθέρους τοὺς πιστεύοντας παντὸς uoplo)
χαχίας ἁἀποδείξας, οὐχέτι ἐσχηματισμένος ὁ νόμος
φανείη, ἀλλ᾽ ἐχθρὸς xal τῆς χαχίας πολέιειος * τρίτον
δὲ, εἰ ἔνια τῶν χαλῶν περιέσπειρε, χαὶ οὗ mv εἶδος
τῆς ἀρετῆς τοῖς γράµµασι συνΏψεν, ἵνα, εἰ μὲν ἔνια
φανείη γεγραφηχὼς, πλείονα ὃξ ἀπολελοιπὼς, tg
τινὰ δύναμιν ὁ ἔλεγχος” εἰ δὲ ὅλα διόλου τὰ xalà
τοῖς γράμµασιν ἐπετέθη τοῦ νόµου, θαυμάσωμεν τὸν
νόµον, χαὶ Θεοῦ νόμον ὁμολογήσωμεν * xa Πατρὸς
ὁμιλίαν φίσωμεν ' τούτους δὲ παραγραφώμεθα, χἰδδη-

(98) Ἔγια τῶν xa.lov σεσυἑηκὠς. Aliqua be-
nesia subripiens, «t turpia obtegeret. lp.

&

1239

ABVERSUS MANICHJEOS LIB. 1il.

1950

λον γνώµην καὶ παραχεχαραγµένην ἑσχηχότας. Ότι A vero accusationem a lege transferamus, quorum

μὲν οὖν οὐδὲ ἓν µόριον χαχίας ἐπεσπαρμένον ἔχει,
οὐδὲ µόριον χαχίας ἀφῃρηχὼς, ἑτέρου ἐφείσατο
ἀλλὰ καθαρὸς μὲν ὁ νόμος xal ἅγιος, xaX θεοῦ νόμος,
ὁ Παῦλος Bod: ὥστε 'O μὲν vópoc ἅγιος, xal ἡ év-
τολἡ ἁγία, xal διχαἰα, xal ἁγαθή ' καὶ, Οἴδαμεν
γὰρ, ὅτι ὁ μὲν vópoc πνευματικός ἐστι’ τὸ yàp
ἅγιον, xal πνευματιχὸν, xal ἀγαθὸν πάσης ἀτοπίας
ἀπολέλυται, καὶ οὐδεμιᾷ ἀτοπίᾳ ἀνέχεται ' σεμνύνεται
ταῖς ἀρεταῖς, xal διαλέγεται τῷ θεῷ' ἡ γὰρ πρὸς
τὸν θεὸν ὁμιλία ἄλλης μὲν τάξεως οὐχ ἀνέχεται, τῇ
δὲ τοῦ Πνεύματος ῥυθμίζεται ἐπιστασίᾳ' Πνεῦμα
γὰρ ὁ θεὸς, xal τοὺς προσχυγοῦγτας αὐτὸν ἐν
ανεύματι xal ἀ.Ίηθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. Πνευμέτι-
χὸς δὲ ὢν ὁ νόμος, τὴν πρὸς Θεὸὺν ὁμιλίαν παρασχευά-
ζει’ xal εἰ δύναται ὁ πνευματιχὸς τὰ μὲν ἄλλα χρῖ-
vai, αὐτὸς δὲ ὑπ᾿ οὐδενὸς ἀναχρίνεται' πόσῳ μᾶλλον
ὀ νόμος ὁ πνευματιχὸς, αὐτὸς μὲν πάντων τῶν ἄλλων
τοὺς λόγους ἀναχρῖναι δύναται, αὐτὸς δὲ ὑπ' οὐδενὸς
ἀναχριθήσεται;

sententia adulterina et depravata est. Quod igitur
nullam partem vitii lex habet inseminatam, neque
partem abstulit aliam, et alii pepercit, sed potius
pura est lex et sancta, et Dei lex ; Paulus clamat :
Lex quidem sancta, et mandatum sanctum et justum,
el bonum "* ; et : Scimus enim, quod lex spiritua-
lis est ** : quod enim sanctum est, οἱ spirituale,
et bonum, ab omni turpitudine liberatum est, et
nulla culpa in eo hzret, gloriaturque virtutibus,
el cum Deo loquitur. Sermocinatio enim cum Deo
non patitur, ut alterius ordinis sit , sed guberna-
tione Spiritus sancti temperatur ; Deus enim spi-
ritus est , et qui eum adorant, in spiritu et veritate
oportet adorare 59. Lex autem cum spiritualis sit,

B sermocinationem cum Deo parat ; et si potest

spiritualis alia quidem judicare, ipse autem a
nemine judicatur : quanto magis lex spiritualis
potest quidem aliorum omnium sermones judicare,
ipsa vero a nemine judicabitur?

Car. IX. Lez omnem vitii speciem abstulit.

«Οτι δὲ xal πᾶν εἶδος χαχίας ἀνεῖλε, xai οὐδὲ Ev
µόριον παρεῖδεν, ἀλλ ἐπεξῆλθε πᾶν εἶδος χαχίας
ἀναιρῶν, ἀνακόπτων, δηλον bx τῶν περὶ τῆς χαχίας
ὅρων, τεσσάρων εἰδῶν ὄντων τῆς καχίας, ἀφροσύνης
xat ἀχολασίας, xai δειλίας, xal ἁδιχίας. El μέν τι
Φανλον εἴη ὁ νόμος σεσιωπηχὼς, ἀτελῆς ὁ νόμος * el
δὲ ἐπεξηλθε xoi ἐπεξεργάσατο, müv εἶδος χαχίας
προαναιρῶν, εἰχότως Tj xaxa συστέλλεται ὑπὸ τοῦ

Quod autem omnem speciem vitii sustulit, et
nullam partem przetermisit aut neglexit, sed potius
omne genus vitii vindicavit, tollens et exscindens
illud ; constat ex legibus ac regulis de vitio con-
stitutis, cujus sunt species quatuor, imprudentia,
intemperantia, fimiditas, et injustitia. Si quid
autem pravi lex reticuisset, imperfecta esset lex :
sin vero ut omnes species nequitiz: pracideret,

νόµου, μηδὲ λείφανον ἔχειν συγχεχωρηµένη. Ὅπου {ὁ eas vindicavit et retractavit: sequitur vitium a

(00v ἰσχύει νόμος, καὶ τῇ πειθοῖ τὰ νεῦρα δίδωσιν,
οὐδὲ νοτίδα xaxlag ἔστιν εὑρεῖν. ὅπου δὲ ἀτονεῖ,
περιέρχεται ἡ πονηρία σχυλεύουσα καὶ κατανεµοµένη
ἐπ) ἐξουσίας βαδίζουσα, τῷ ἀφυλάχτῳ τῆς ψυχῆς τὴν
ἐξονσίαν εὑραμένη. Bod γὰρ ὁ vópoc * El ὁ Aaóc µου
ἠκουσέμου, Ἱσραὴ ταῖς ὁδοῖς µου εἰ ἐπορεύθη,
àv τῷ μηδενὶ ἂν τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν ἑταπείνωσα"
ὅτε γὰρ πείθει νόµος, ἄνευρα Ὑίνεται τὰ χαχὰ, χα-
pal κείµενα, καὶ μηδὲ ἀντωπῆσαι τῇ ψυχῆ δυνάµενα.
El γὰρ «ἰύχγος τοῖς xoci µου ὁ νόμος cov, καὶ
φῶς ταῖς τρίδοις µου, πᾶν τὸ πρόσχοµµα ἀνῄρη-
ται, πεφωτισµένης xaX διαυγοῦς τῆς χαρδίας εὗρε-
Oclanc* χἂν γὰρ τὴν νέαν ἐχείνην καὶ ὀλισθηρὰν ἔχῃ
ἡλιχίαν, φυλαχὴν δὲ τῶν ῥημάτων τηρήσῃ, ἁδιάπτω-

lege coerceri et reprimi, qu: neque reliquias ejus
patitur. Ubi igitur valet et viget lex, et suasioni
nervos adhibet, ibi neque humor vitii reperitur :
ubi autem debilitatur, obambulat nequitia compi-
lans et depascens, licenter gradiens, et licentiam
nacta propter custodiam animz neglectam. Clamat
enim lex : Si populus meus audisset me, Israel in
tiis meis si ambulasset, pro nihilo inimicos ejus
humiliassem 35. Cum enim lex persuadet, nervos
amittunt vitia humi jacentia, quz nec animam
ex adverso intueri possunt. Si enim /stcerna pedibus
meis lez tua, et lumen semitis meis **, omnis offen-
sio sublata est, illuminato corde et splendente ;
elsi enim quis Φίαίο illa adoleseentizm lubrica

τος διατελῶν Bofjaecav* Ἐν τίνι κατορθώσει v&o- D sit, custodiam tamen verborum conservet perse-

τερος τὴν ὁδὺν αὑτοῦ; ày τῷ φυ.άξασθαι τοὺς
Aóyove σου. Δύναμιν δὲ τοῦ µηδέποτε σφάλλεσθαι
πορισάµενος ἑαυτῷ, τῷ κρύπτειν τὰς τοῦ νόµου µα-
θήσεις àv τῇ διανοίᾳ, φησίν Ἐν τῇ καρδἰᾳ µου
ἔχρυύα τὰ .Ίόγιά σου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι.

Καὶ οὕτω τὸν νόµον ἀντὶ φρουροῦ xal φύλαχος θέ-
µενος, συνῄσει πῶς ἕχαστον τῶν εἰδώλων τῆς χαχίας
ὁ νόµος ἀπελαύνει. ἀπελαύνων μὲν τὴν ἀφροσύνην,
διὰ τοῦ λέγοντος γράµµατος' Mh γίνεσθε ὡς ἵπ-
Λος καὶ ἡμίονος, οἷς ox ἔστι σύγεσις ' ἑξοστραχί-

" Rom. vir, 1. ** ibid. 44.
$9 ibid. 11. *'* Psal. xxxi, 9.

verans erectus, clamabit : Im quo corrigit adole-
scentior viam suam? in custodiendo sermones
(uos ". David comparatis sibi viribus ad non
labendum, abdendo in mente disciplinas legis aie-
bat : In corde meo abscondi eloquia (ua, ut mon
peccem tibi 39,

Atque ita qui legem pro custode adhibuerit, in-
telligit, quomodo lex singulas species vitii abigit
et ejicit. Imprudentiam quidem per Scripturam,
quz ait : Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non
est intellectus **. Timiditatem vero per Scripturam,

^ Joan. iv, 34. "5 Ρε]. txxx, 14. ** Psal. cxvin, 105. "" ibid. 9

1331

TIT! BOSTRENSIS EPISCOPI!

123

que dicit : ve (tmueris, cum dives faclus. fuerit A ζων δὲ τὴν δειλἰαν διὰ τοῦ λέγοντος Aovlou* Mi

homo ** : ne limeas probrum hominum, et vitu-
peratione eorum πε vincaris : et time Deum , et
valsbis ; propter ipsum autem ne alium timeas. Timi-
dizate hic ejecta et extrusa, et robore imposito ac
fortitudine immissa, lex clamat: Justus tanquam
leo confidit *', qui non timet neque horret jumen-
tum. Duabus partibus vitii sublatis, imprudentia
et timiditate, simul tollit intemperantiam, inquiens:
Non fornicaberis, non mochaberis **. Ubi cohibentur
perturbationes, frenum temperantiz in mente re-
peritur; ac tribus exstinctis, exstinguit etiam in-
justitiam : Non facies tibi pondera parva et magna;
pondera justa et qualia sint tibi **.

φοδοῦ, ὅταν zAovtriog ἄνθρωπος, μὴ φοδοῦ óre-
δισµὸν ἀνθρώπων», καὶ τῷ φαυισμῷ αὐτῶν μὴ
ἠττῶ ' xal go6o0 τὸν θεὸν, xal ἰσχύσεις' xh
αὐτοῦ μὴ φοθοῦ dor. Ἐνταῦθα γὰρ τὴν δειλίαν
ἀποσεισάμενος, xal τὴν ῥώμην ἐνθεὶς, xal «tv ἀν-
δρείαν ἐμδαλὼν, Bod * Δίχαιος ὡς «ἑέων πέποιθεν,
ὡς οὐ φοθεῖται, οὐδὲ καταπτήσει χτῆνος. Καὶ τὰ
δύο εἴδη τῆς χαχίας ἀνῃρηχὼς , ἀφροσύνην τε xa
δειλίαν, συναναιρεῖ xal τὴν ἀχολασίαν, λέγων: Ob
ποργεύσεις, οὐ µοιχεύσειςο. Ὅπου τὰ πάθη συ-
στέλλεται, χαλινὸς σωφροσύνης Ev τῇ διανοία εὑρί-
σχεται * xal τῶν τριῶν συνανηρηµένων, ἀναιρεῖ xal
τὴν ἀδιχίαν ' Ob ποιήσεις σεαυτῷ σταθµία μικρὶ
καὶ μεγά-α ' σταθµία δίκαια καὶ ἴσα ἔστωσάν cot.

Atque ita singulis partibus nequitiz deletis, solu» pg Καὶ οὕτω, τῶν τῆς χαχίας ἀνηρημένων, $j πονη-

ta est nequitia, quz? non potest amplius obambula-
re in mente. Quas igitur vitii species non sustulit
lex? quas partes voluptatis non destruxit? quas ti-
miditates, quas imprudentias non usque adeo vin-
dicavit tollens voluptatem, ut etiam curam oculo-
rum habuerit, auditioni non peperverit, et linguam
non neglexerit? Posui enim oculis meis custodiam,
et non intelligam super virginem δν. Sanctus usque
ad curam oculorum procedit, ne voluptas ani-
mam titillans, eam ad concupiscendum adducat.
Alius sanctus clamabat : Ne circtmnspicias pulchri-
tudinem alienam, ne voluptas cum vestibulum animae
ceperit, spem ingressus concipiat, quinimo a januis

ρία λέλυται, µηχέτι ἐμθατεῦσαι τῇ διανοἰᾳ ὄννα-
µένη. Ποῖα οὖν ἤδη ἀτοπίας οὐχ ἀνῄρησεν ὁ νόμος;
ποῖα µέρη ἡδονης οὐ λέλυχε; ποίας δειλίας, ποίας
ἀφροσύνας οὐκ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπεξῆλθε τὴν ἡδονὴν
ἀναιρῶν , ὡς καὶ τῶν ὁμμάτων ἐπιμελήσασθαι, xal
τῆς ἀχοῆς μὴ φείσασθαι, καὶ τῆς Ὑλώσσης μὴ ἡμε-
Awxévat; Εθέμην γὰρ τοῖς ὀφθαλμοις µου Φν.Ία-
χὴν, καὶ οὐ μὴ συνήσω ἐπὶ παρθένο». Ὁ ὅγιος
µέχρι τῶν ὀμμάτων φθάνει’ ἵνα μὴ Υαργαλίζουσα
τὴν ψυχὴν ἡδονὴ εἰς σχελισμὸν τῆς ἐπιθυμίας ἀν-
αγάγῃ. Ἕτερος τῶν ἁγίων £662 - ΜΗ περιδέπῃς
xdAAoc dAAótpuor, ἵνα μὴ ἠἡδονἩη, μηδὲ τὰ αρό-
θυµα τῆς ψΨυχῆς «Ἰαδοῦσα, ἐπίδα τῆς εἰσόδου

repulsa insidias suas desperet **. Progrediens au- € Ίαμόάνῃ * à AAA xal τῶν θυρῶν ἀπε.]αθεῖσα áréA-

tem ad aures et ad linguas, vigiles et custodes
membris prefecit, non cedens loco sto, quin po-
tius clamat : Pone, Domine , custodiam ori meo **;
ne sermo turpis sine utilitate emissus, invitamen-
tum voluptatis turpia loquenti adjungat. Habens
preterea curam lumborum , pradicavit , ne mens
huc et illuc agitata vincta esset. Prxecepit enim :
Sic comedetis pascha, lumbi vestri erunt pracincti *' :
ne si membra habeant discincta, facili motu pre-
hendere possimus; rursus vero in sic przcinctis
optimum ordinem ad res gerendas et ad negotia
reperiamus.

πιστον τὴν ἐπιδου.1ἡν ἔχῃ. Φθάνων δὲ ἐπὶ τὰς
ἀχοὰς xal εἰς τὰς γλώττας, φρουροὺς xai φύλαχας
καὶ τοῖς µέλεσιν ἐπέθηχε, τόπον ἴδιον μὴ διδοὺς,
ἀλλ ἐθόα:. 800, Κύριε, ρυακὴν τῷ στόµατί pov:
ἵνα μηδὲ ἄτοπος λόγος δἰχα τοῦ ὠφελίμου προεξελ-
θὼν ἡδονῆς δέλεαρ τῷ τὰ αἰσχρὰ φθεγγομένῳ προ-
ξενήσῃ. Ἐπιμελόμενος δὲ xai τῆς ὀσφύος, τοῦ μὴ
ὧδε χἀχεῖ σεισθεῖσαν τὴν διάνυιαν δεσµίαν εἶναι,
προενοῄσατο παραγγέλλων Οὕτω φάγεσθε τὸ πά-
σχα, αἱ ὀσφύες ὑμῶν περιεζωσμέναι ΄ ἵνα μηδὲ
τὰ µέλη ἄζωστα ἔχοντες τῇ ῥᾳδίᾳ κινήσει χατεπι-
χειρήσωµεν, ἁλλ᾽ οὕτω διεζωσµένοι τάξιν τὴν πρὸς
τὰ πράγµατα ἀρίστην εὑρώμεθα.

Ad hunc modum partibus voluptatis sublatis, in p Kai οὕτω τῶν εἰδῶν τῆς ἡδονης προανηρηµένων,

species vitiorum parlis ratione przditze, et in spe-
cies injustiti& invasit. Si enim tollere quae sunt
alterius, et per vim tollere et invito domino, in-
justitia est ; et tollentem quz aliena sunt , dare ea
meretricibus, vel luxuriose consumere, species in-
justitie est : injustus est, qui honorem Deo eri-
piens, lignis et dzemonibus eum adhibet , et hono-
rem Dei consumit, et in mente luxuriosus est. Nec
eniin ita luxuriose vivit, qui opes consumit, ut est
injustus, qui magnas et affluentes divitias honoris
Dei ex animo delet : quandiu enim divitize cognitio-

*! Prov. xxvitt, 1.
** Psal. cx, 9.

€ Psal. xrviu, 47.
4. ** Eccli. ix, 8, 9.

** Exod.
* Exod. xn, 41.

ἐπεξῆλθε xal χατὰ τῶν εἰδῶν τῆς διανοίας, xal χατὰ
τῶν εἰδῶν τῆς ἁδιχίας. El γὰρ τὸ τὰ ἑτέρου λαθεῖν,
xai Bia λαβεῖν, καὶ ἄχοντος λαθεῖν, ἁδικία ἐστί» xal
τὸν λαθόντα τὰ ἑτέρου 1| ἑταίραις διδόναι, 3) ἀσώ-
τως καταδαπανῆσαι, εἶδός ἐστιν ἀδιχίας. ἄδιχος ὁ
τὴν τιμὴν τοῦ Θεοῦ ἀφαιρῶν, ξύλοις δὲ xal δαίµοσιν
αὐτὴν ἀποδιδοὺς , χαὶ χαταδαπανῶν τὴν tup, xal
ἁσωτευόμενος ἓν τῇ διανοίᾳ. 0ὐδὲ γὰρ οὕτως ἄσωτας
ὁ καταδαπανῶν τὴν οὐσίαν, ὡς ἄδιχος ὁ τὴν μεγάλην
περιουσίαν, τὴν τιμὴν τοῦ θεοῦ ἀπὸ τῆς διανοίας
ἐξαφανίζων * ἐφ᾽ ὅσον γὰρ συνέστηκεν ἡ περιουσία
* Job xxu,

xx, 14, 15. 5 Levit. xix, $5, 36

1255

ADVERSUS MANICH,EOS LIB. ΠΠ.

1254

τῆς γνώσεως τῇ doyf, ἡ πρὸς τὸν θΘεὸν διάθεσις A nis Dei in animo permanent, respondet in ea chari-

ἀπεδίδοτα:. "Ovav δὲ πᾶσα χαταπονηθῆ xai χαταν-
σλωθῇ xal πτωχεύσῃ, τότε λοιπὸν τὴν ἐχείνου τιμὴν
εἰς ξύλα xai τέχνην καταφέρει. Διὰ τοῦτο xal ὁ
Απόστολος thv ἁδικίαν δεισιδαιµονίαν ἐπιστάμενος,
ἔλεγε' Καὶ τὴν π.ἱεογεξίαν, ἦτις ἐστὶν εἰδω.ἱο.ῖα-
τρεία.

Ἐπεὶ οὖν τῆς ἁδικίας τὸ χαλεπώτατόν ἐστι µερος
à εἰς θεὸν ἄγνοια, βραχντέρα δέ ἐστιν ἡ εἰς ἀνθρω-
ποὺς πλημμµέλεια". χαὶ εἰς δύο διαιρεῖται dj ἁδιχία,
εἰς τε τὴν εἰς θεὺν ἅγ,οιαν xal τὴν εἰς ἀνθρώπους
πλημμέλε:αν Ὑραφόμενος ὁ νόμος ἀμφοτέρων ἡρ-
ξατο. Καὶ πρῶτον μὲν Boi: Ob ποιήσεις σεαυτῷ
εἶδω.ῖα, παγτὸς ὁμοίωμα ' ἵνα ut, τὴν τοῦ πεποιη-
χότος τιμὴν χατασωτενόµενος, πᾶσαν ἄρδην διαφθεί-
pns^ ἐχαλέπαινε δὲ εἰκότως xal περὶ τοῦ λαοῦ, ὅτε
µοσχοποιΐσας ἐθόα ' Οὗτοι οἱ θεοἰ cov, Ἱσραὴ.,
οἵτινες ἐξήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἱγύπτου. Ἐπειδὴ
Y&p τὰς τοῦ εὐεργέτου δωρεὰς τῷ μὴ δυναμένῳ xt-
νηθῆναι προσαπέἑνειµαν, xal ἦν ἁδιχία χαλεπωτάτη,
την περιουσίαν τῆς εὐεργεσίας τοῦ πεποιηχότος
τέχνη χαὶ γλύμματι ἀποδιδόναι * xa Jj ἀλέθεια χε-
κίνηται, xal ὁ νόμος γέγραπται, καὶ ἡ ἁδιχία χεκώ-
λνται, xal ὁ µανθάνων ἐπαιδεύετο. Καὶ οὕτω τοῦ
θυμοῦ τῆς ἁδιχίας προαναιρουµένου, χαὶ τὴν πρὸς
ἄνθρωτ-ον ἁδιχίαν συνανεῖλε.

Καὶ πρῶτα μὲν ἔρωτα χρημάτων ἐγγενέσθαι τῇ
voy o9 ῥεθούληται: ἐπεὶ ἔρως χρημάτων τίχτει τὰς
ἁδ.χίας, καὶ fj πρὸς τὰ χρήματα ἐπιθυμία νεννᾷ τὰς
πλεονεξίας. Ἡ Υὰρ ῥίζα τῶν καχῶν ἐστιν d qu-
. αργυρία " ἔσονται δὲ κλάδοι xal χλῶνες τΏς φιλοχρη-
µατίας , αἱ ἀδικίαι, αἱ πλεονθξίαι’ xal ἐπειδὴ ἀπὸ
φιλοχρηµατίας ἄρχεται fj πλεονεξία, χαὶ ἁδιχία προ-

καταλαμθάνει, προαναιρεῖ, προαπαγγἑλλει" Πλοῦτος

ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστἰθεσθε καρδίαν. ἵνα μὴ τῷ
ῥεύματι τῶν χρημάτων συῤῥέουσαν τὴν διάνοιαν τῷ
ῥευστῷ χρήµατι λαμθάνῃ. El γὰρ ῥεῖ τὰ χρήματα,
καὶ στάσιν οὐκ ἔχει, εἰχότως ἀνθίσταται ἡ γνώµη,
την οἰχείαν στάσιν τῷ ῥενστῷ χρήµατι μὴ διαφθε-
Qoo3a* xaY ἐπειδῃ, πὴ μὲν dj φιλοχρηµατία λυπεῖ,
πὴ δὲ ἡ φιλοδοξία συλῶσα τὴν διἀνοιαν, τῷ νέῳ xal
ἀνθηρῷ τῆς δόξης ἐσχεδίασε xal τοῦτο τὸ πάθος : Εἷ-
δον τὸν ἀσεέῆ ἐπαιρόμενον xal ὑπερυψούμενον
ὡς τὰς xéÜpovc τοῦ Λιθάνου * καὶ παρῇῆ.Ίθο», xal
ἰδοὺ οὐκ Tv: ἵνα μηδεμιᾷ ἀχμῆ ῥᾳδίως µαραινο-
µένῃ ὑπηγμένη ἡ διάνοια τὸ ἑαυτῆς μέγεθος πιπρά-
σχῃ᾽ ἀλλ᾽ ὑπερχύπτουσα ταῦτα τοῦ ἔρωτος τῆς ἁλπ-
θείας ἔχηται. Καὶ διὰ τοῦτο τὴν συµµετρίαν τιμᾷ,
χαὶ τὴν ἁδιχίαν ἐξωθεῖ ' xa τὰ θεῖα οἰχητήρια ἀπο-
δίδωσι τοῖς τὴν συμμετρίαν.τετηρηχόσιν.

Καὶ οὕτως Bod: Κύριε, clc. παροικήσει ἐν τῷ
σχηνὠώματἰ σου; i) τἰς κατασχηνώσει ἐν δρει
dri cov; Πορευόµενος ἅμωμος, καὶ ἑργαζόμενος
δικαιοσύνη» * Aa o» ἀ.ήθειαν ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ"
ἵνα, πᾶν εἶδος φιλοχρηματίας ἑξορίσας, τόπον τῇ

** Ephes. v, 5.

* Ετος. xx, 4.
7? Psal. xiv, 1-3.

το Exod. xxxi, 4.

tas erga Deum. Cum autem omnes diviti: dilapsze
et consumpti sunt, εἰ ad inopiam redacta est ani-
ma ; relinquitur tunc, ut honorem Dei lignis et arti
pictoris et sculptoris deferat. Unde Apostolus, cum
sciret ipsam injustitiam esse culturam fals:ze reli-
gionis, dixit : Et avaritiam, que est idolorum servi-
tus 95.

Ergo quia teterrima pars injustitiz est ignorantia
in Deum, levius autem est delictum in homines ; et
in partes duas dividitur injustitia, in ignorantiam
in Deum, et in delictum in hoinines : ab utrisque
principium sumpsit lex scripta. Ac primum quidem
clamat : Non facies tibi idoli wllius similitudi-
nem '* ; ne scilicet si in honorem ejus qui te fecit,

B luxuriosus sis, totum honorem Dei funditus labe-

facias. Iratus est autem populo juste, cuim facto
vitulo clamabat : Hi sunt dii t«i, Israel, qui te edu-
zerunt ex terra Egypti *. Etenim quia dona Dei
illi assignabant et attribuebant, qui movere se nen
poterat, eratque flagitiosissima | injustitia divitias
beneficiorum sui auctoris arti et sculpture auri-
buere : idcirco veritas excitata, et lex scripta , el
injustitia vetita est, et qui discebat, erudiebatur.
Atque ita sublato prius iujustitia, qua iram Dei
provocavit , injustitiam quoque in hominem sus-
tulit.

Ac primum quidem noluit, ut amor divitiarum
in anima insiderel; quoniam amor divitiarum pa-
rit injustitias, et cupiditas habendi divitias generat
avaritiam. Radix enim malorum est cupiditas divi-
tiarum; erunt autem rami ct surculi cupiditatis
pecuniarum , ipjustitia et avaritia : el quoniam a
cupiditate pecuniarum incipit avaritia et injustitia,
preeoccupat lex, prius tollit, prius denuntiat : Di-
vitim si affluant, nolite cor apponere ** : ne divi-
tie mentem cum fluxu divitiarum confluentem, flu-
xis divitiis capiant. Si enim opes fluunt , .et non
stant: merito resistit mens, qua statum suum flu-
xis divitiis non violat ; εἰ quia tum avaritia 1u0-
lesta est, tum cupiditas gloriz cujus flos in anima
predatur, erudivit, inquiens : Vidi impium super-
exaltatum, et elevatum sicut cedros Libani : t1ansivi,
et ecce non erat 1". Ut mens nulli glorie quamlibet

p magnae facile flaccescenti magnitudinem suam ille-

cta vendat ; quin potius supra hxc ommuia se eri-
gens amore veritatis teneatur. ldcirco moderatio-
nem honorat, et injustitiam expellit, et divina loca
ad habitandum rependit et assignat iis, qui mo-
destiam servaverunt.

Sic aulem clamat : Domine, quis habitabit in ta-
bernaculo tuo, εἰ in monte sanclo tuo? Qui. ingredi-
lur sine macula , et operatur justitiam: qui loquitur
veritatem in corde suo **; ul omni specie avaritia
relegata, locum injustitize non relinquat : atque :ta

" Psal. tyi, 11. 7* Psal. xaxvi, 93, 90.

1235

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1256

omnem speciem injustitize sustulit lex. Ideirco qui A ἀδιχία μὴ mapéyn: xa οὕτω πᾶν εἶδος ἐπεξελθὼν

secundum legem loquitur, pro veritate loquitur.
ldeirco qui sunt operarii veritatis, non excan-
descunt, cum lex adversus vitium loquitur. Loque-
batur aliquando Dominus adversus avaritiam ; ex-
asperabantur Judzi, et moleste ferebant : amor
enim divitiarum asperos el duros eos adversus lo-
quentem efficiebat. Ita profecto est, cum pxdago-
gus cum puero ignavo et pigro disserit, odio habe-
tur ab eo quem instruit. Oinnis enim qui motus
adolescenti? a ratione aversos exscindit, in odio
esl propter amoren) voluptatum : ob hanc causam
lex in odium venit liereticis. Quia contra pertur-
bationes tendebat, contra peccata ambulabat, con-
tra adamata disserebat, rem zquo animo non tu-
lerunt.

ἀνεῖλεν ὁ νόµος. Διὰ τοῦτο 6 xavk νόµον φθεγγόµε -
νος ὑπὲρ ἀληθείας φθέγγεται’ διὰ τοῦτο ol της ἆλη-
θείας ἐργάται οὐχ ἀγαναχτοῦσι τῷ νόμῳ κατὰ χαχίας
φθεγγοµένῳ. Ἐλάλει ποτὲ κατὰ φιλοχρηµατίας ὁ
Σωτήρ” ἑτραχύνοντο οἱ Ἰουδαῖοι ἡ yàp φιλία τὼν
χρηµάτων τραχύτητα χατὰ τοῦ λέγοντος εἰργάνςτ».
᾽Αμέλει ὅταν παιδαγωγὸς ῥᾳθύμῳ παιδὶ περὶ $25»
μίας διαλέγηται, μισεῖται παρὰ τοῦ παιδαγωγουρέ-
vou * πᾶς γὰρ ὁ τῆς νέας ἡλιχίας τὸ πάθος ἑχχόπτων
μισεῖτα: διὰ τὴν φιλίαν τῶν ἡδονῶν * διὰ τοῦτο µε-
µίσηται παρὰ. τῶν αἱρεσιωτῶν ὁ νόµος. Ἐ τε) χατὰ
τῶν παθῶν ἑχώρει, κατὰ τῶν ἁμαρτημάτων ἐδαδισε,
κατὰ τῶν φιλουμένων διελέγετο: οὐκ Ίνεγχαν ὁ
πρᾶγμα.

Car. X. Omnem speciem virtutis lex exponit : prudentiam, pudicitiam, fortitudinem, jastitiam.

Ut autem sermo et disputatio nostra amplissima
sit, et scelus hzresis qu:e injuste ad legem vitupe-
randam sc contulit, appareat : non solum quod
omnes species et formas vitii sustulit, dicamus,
sed reddamus insuper sermonem, quod omnem spe-
ciem virtutis lex enarrat et exponit. Si enim omnia
vitia lex sustulisset, non autem omnes virtutes in-
s?ruisset, manca esset lex, reiicta virtutum exstru-
ctione; quz? quidem omnia vitia cum relegasset,
non jam omnes virtutes anim: despondisset. Sin
vero in disputatione nostra apparent apud legein et
prophetas omnes virtutes positz, annon oportet
legem Dei admirari et amplecti? Cum enim sint
quatuor virtutes, prudentia, temperantia, fortitudo
et justitia: omnes virtutes apud legem cernuntur.
Unde qui vult esse temperatus, habet iu legc di-
£ciplinas : qui studet ut sit prudens, adhibitis sub-
sidiis legis, praclare se in rebus geret : qui vult
esse fortis, instruat. se praeceptis legis : qui. vult
justitiam assequi, pondus justitiz teneat, et nihil
inmquale faciet, faciens omnia ad perpendiculum
justitiz : et qui factus est particeps prudentiz, di-
cat : Dominus docuit me sapientiam, et prudentia
loininis non est in me ; ut hac ficta el errante eje-
cta et repudiata, optimam et divinam ample-
ctatur.

Pudicitiz2 vero exempla infinita reperiet, qui le-
gendo αστοί, ut exempla. pudicitie exprimat, et
antiqua exempla ad. firmamentum et robur casti-
tatis complectatur : ut illius adolescentis in ipso
fiore xtatis, qui fuit a fratribus venditus et ab
AEcyptio emptus ; qui libertatem corporis mutavit,
libertatem vero anime immutabilem conservavit ;
qui exuit pallium, ne pudicitia exueretur; cui vis
quidem pallium abstulit, necessitas vero non eri-
puit castitatem; qui maluit affligi, quam in mor-
bum voluptatis incidere ; maluit esse in vinculis,
quam capi voluptate; qui invidiam turpi actioni
proposuit; qui existimari, et non esse voluil : me:
jus enin judicavit, haberi turpis, quam esset

Ἵνα δὲ ἔτι µεγαλοπρεπέστατοι Yyévovvas ἡμῖν ci
λόγοι, xaX φανῃ ἡ τῶν αἱρέσεων ἀτοπία , κατὰ του
νόµου ἀδίχως βεθαδικυῖα, μὴ µόνον ὅτι πᾶν εἶδος
χαχίας ἀνεῖλε, ὁ νόμος, προσγράφωµεν τῷ λόγῳ'
ἀλλ ὅτι xa xdv εἶδος ἀρετῆς ὑφηγεῖται xai ἐξηγεῖ-
ται, προσαποδῶμεν τῇ ὁμιλίᾳ. El μὲν γὰρ τὰς xa-
χίας πάσας ἀνεῖλεν ὁ νόμος, οὗ πάσας δὲ τὰς ἀρετὰς
ἑνέθηχεν, ἑνέλιπεν ὁ νόμος, λειπόµενος ἣν τῶν àpz-
τῶν χατασχευἠν΄ xal τὰς μὲν χαχίας τάσας ἑφορί-
σας, μηχέτι δὲ τὰς ἀρετὰς πάσας τῇ ψυχῆ µνηστευό-
µενος. Εὰν δὲ παρὰ τοῦ λόγου φανῇ, ὅτι παρὰ τῷ
νόµῳ xai τοῖς προφήταις πᾶσαι χεῖνται al ἀρεταὶ,
πῶς οὐ θαυμάζειν δεῖ xal ἀποδέχεσθαι τὸν τοῦ Θεοῦ
γόμον; Τεττάρων γὰρ οὐσῶν ἀρετῶν, Φρονήσεως, σω-
φροσύνης, ἀνδρείας καὶ διχαιοσύντς. ὅλα: παρὰ τῷ
νόμῳ φαίνονται αἱ ἀρεταί. Διὰ τοῦτο ὁ βουλόμενος
εἶναι σώφρων ἔχει τὰ µαθήµατα” ὁ σπεύδων εἶναι
φρόνιµος, τὰς ἀφορμὰς τοῦ νόμου λαθὼν, ἀριστεύσει
ἓν τῷ πράγματι’ ὁ βουλόμενος εἶναι ἀνδρεῖος ἆλει-
φέσθω ταῖς παραγγελίαις ὁ σπουδάζων δικαιοσύνης
ἄφασθαι τὸ σταθµίον τῆς δικαιοσύνης χρατείτω, xal
οὐδὲν ἄνισον πράξει, σταθμῷ δ.χαιοσύνης τὰ πάντα
πράττων’ xal φρονήσεως μὲν ἐν µεθέξει Υιγνόµενος,
λεγέτω: Ὁ θεὸς ἐδίδαξέ µε σοφίαν, xxi Φρόνησις
ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί: ἵνα, τὴν πεπλασµένην
ταύτην xal πεπλανημένην ἐξωθήσας, τὴν ἀρίστην.

D xat θείαν ἀσπάσηται.

Σωφροσύνης δὲ ὑποδείγματα μυρία εὑρέσει ζττων
6 ἀναγινώσχων, τὰ ὑποδείγματα ἐχτυπῶν, καὶ ἄλειμ-
pa σωφροσύνης τὰ παλαιὰ ὑποδείγματα δεχόμενος
τὸν νεανίαν ἐχεῖνον τὸν ἀχμαῖον, τὸν ἀπὸ τῶν ἆδελ-
φῶν δεδοµένον, χαὶ ἀπὸ τοῦ Αἰγυπτίου ἑωνημένον,
τὸν τὴν ἐλευθερίαν τῆς φυχᾶς διετήρησε διατεττρῃ-
χότα: τὸν ἀποδυσάμενον τὰ ἱμάτια., ἵνα μὴ τὴν σω-
Φφροσύνην ἀποδύσηται 50v βίᾳ μὲν τὰ ἱμάτια ἆσαι-
ρεθέντα, ££ ἀνάγκτς ὃξ σωφροσύνης μὴ ἁτποσπασθέν-
πα” τὸν παθεῖν ἑλόμενον, ἵνα μὴ τῷ πάθει της {δο-
νῖς πέσῃ ' τὸν ἀντὶ πάθους τῆς ἡδονΏς Ev τάξε' των
δεσµίων γεγονότα * τὸν ἑλόμενον δεσμώτην εἶναι, ivà
μὴ δέσµιος τῆς ἡδονῆς εὑρεθῇ ' τὸν φθόνον τῆς al-
σχρᾶς πράξεως προκρέναντα΄ τὸν νομισθηναι ὃ μὴ ὃν

1251

ADVERSUS MANICH/ZEOS LIB. Ilf.

1258

BouAmÜfvca: χάλλιον γὰρ ἑλοχίσατο τὸ νοµιαθήναι A latere : si enim esset οἱ lateret, metuebat ἰδδίοιη

αἰσχρὸν, ἡ εἶναι καὶ λανθάνειν γινόµενος γὰρ xoi
λανθάνων, ἑδεδίει μάρτυρα τὸν Ocóv* νομισθεὶς δὲ,
ἠρχεῖτο τῷ ἑπόπτῃ μαρτυροῦντι τοῖς γιγνοµένοις.
Καὶ τῆς μὲν σωφροσύνης ὑπόδειγμα τοῦτο.

Της δὲ ἀνδρείας πολλὰ μὲν χαὶ ἄλλα, ἰχανὸν δὲ τὸ
τῆς Ἰουδιθ, ὅτι γύναιον ἣν, xo ἀσθενὲς fv, xal
ἄτολμον ἣν, ἐπεὶ γύναιον ἦν. Εὔτολμον δὲ xal ἀν-
δρεῖον, ἐπεὶ π.στὸν ἣν ' ὅτι τὰ ἀδύνατα ταῖς προσδο-
χίαις τῶν ἀνθρώπων δυνατὰ τῇ ἀνδρείᾳ ἀποδέδωχεν'
ὅτι τὰ ἁἀπροσδόχητα εἰς πίστιν xal ἑλπίδα Ίγαγεν
ἀνδρεία πίστει χεχεραχυῖα * τὰ γὰρ τειχία ἀνεφῴγον-
το, χαὶ ἑξᾖει fj νεᾶνις χαὶ μετὰ παιδίσχης µόνης
teft, οὗ τὸ ὕποπτον τοῦ χάλλους δειλιῶσα, οὐ τὰ
ξίφη εὐλαδουμένη, ob φοθηθεῖσα ph λαγνεύση, μὴ

Deum; sin vero haberetur, contentus erat teste facta
inspectante. Atque pudicitiz quidem hoc sit
exemplum.

Forüitudinis vero multa quidem sunt alia, satis
vero nunc sit illud Judith, αυ muliercula erat, et
iufirma erat, et non audax erat, quia muliercula
erat. Audax tamen fuit et fortis, quia credibile ei
fuit, qua exspectatione hominum fieri non pos-
sunt, posse fortitudine; qux cum lide inista ac teme
perata, ad fidem et spem adduxit insperata : muri
enim aperti sunt, et exivit adolescentula, et. cuum
sola ancilla exivit, non formidans quad erat in
pulchritudine suspectum ; non.metuens gladios, non

βίᾳ ἀχολασίαν üropelvn * μὴ δειλιῶσα pit τι ἀπὸ ξί- D timens ne in libidine esset,. ne vis inferretur pudi-

φους ἐξαπίναιον πάθη ἀλλὰ τὸ μὲν φοθερὺν τοῦ Bl-
φους τῇ ἀνδρείᾳ νιχῶσα, τὸ δὲ χάλλος τῷ θεῷ παρα-
τιθεµένη ἀξιόπιστον γὰρ τὸν Osby φύλαχα ἡγεῖτο
τοῦ χάλλους φρύγανα δὲ χαὶ πάπυρον τὰ ξίφη ἑλο-
ίζετο, πεπατηχυῖα τῷ φρονηµατι τῆς ἀνδρείας τὴν
δειλίαν ' xaX παρΏλθεν dj γυνὴ, xal τολμηρὸν οὐκ
ἐχρίθη. Οὐδὲ τραχύτητος ἔγχλημα (59) ὑπέμεινεν '
οὔτε γὰρ ἀτελῆ τὰ χριθέντα, ἵνα τραχύτητος ΣΥχΧλη-
03: πεπεραίωχε τὰ βεδουλευμένα εἰς πέρας Ίχθη
τὰ ἐσχεμμένα. Διὰ τοῦτο θαυμάζεται, ὅτι φρόνησιν
ἀνδρείᾳ ἔμιζεν * ὅτι ὅσα ἐθουλεύσατο, εἰς πἐρας Ἰγά-
γετο.

citie ; non formidans ne quid. repentinum ex gla-
dio accideret : quin potius térrorem gladii forti-
tudine vincens, formositatem vero Deo commen-
dans. Deum enim custodem pulchritudinis dignum
cui fideret, existimabat esse; gladios vero sar-
menta et papyrum ducebat, animi fortitudine for-
midinem superans : transivit. mulier, et non est
judicatum temerarium, quod ausa est. Non fuit
in ea criminatio duritie; nec enim imperfecta
fuerunt, quz fuerant judicata et decreta, ut duritia
accusetur : perfecit ea, de quibus deliberatum fue-
rat : ad finem perducta sunt considerata. Idcirco

in admiratione est, quia prudentiam fortitudini asdmiscuit, quia omne consilium coeptum ad exitum

perduxit.

Καὶ τῆς ἀνδρείας ταύτης ὑπόδειγμα λαθόντες, καὶ C

τῆς διχαιοσύνης ληψόμεθα. Ὅταν ἀμύνηται μὲν
᾿Αθραὰμ, καὶ ὑπερμαχήσηται τῶν ἁδιχουμένων, xal
βοηθήσας ἀχούσῃ παρὰ τῶν ἐλευθερωθέντων. Λάδε
τὴν ἵππον xal πάντα σεαυτῷ * xal ταῦτα ἀχούων, uh
πρὺς τὸν χρηματισμὸν βλέπων, ἀλλὰ πρὸς τὸ δίχαιον
ἀτενίνων , xal συγγινώσχων, ὅτι δωρεὰν ἔλαδα, xal
πῶς πωλῆσαι τὴν δωρεὰν οὐχ. ὀφείλει, ὅτι χάρισμα
πιπράσχεσθαι οὐχ ἀνέχεται ὅτι ἄδιχοι οἱ τὰς δωρεὰς
ἀποδεδομένοι εἰσίν» ὅτι οὗ δ.κχίως τὰ ὤνια χαὶ τὰς
εὐεργεσίας πωλεῖ τις. Ἱμάτιον καὶ χειμήλιον ἐπ᾽ ἀγο-
ρᾶς πιπρασχέσθω * ἄπρατος δὲ ἡ εὐεργεσία µενέτω
τῷ μεγαλοφύχῳ τῆς διανοίας, προΐχας τῷ δεοµένῳ
διδοµένη. Καὶ τοιοῦτον ἔχον μὲν τῆς διανοἰας ὑπό-
δειγµα, ὅτι τὰς δωρεὰς χαὶ τὰς εὐεργεσίας μεγάλου
χρήματος πιπράσχεσθαι οὐ δεῖ, ἀλλὰ τηρεῖν ἣν Exá-
στου τιμὴν, pif προδιαφθειρόµενον τῇ δόσει τῶν χρη-
µάτων.

Hoc fortitudinis exemplo sumpto, justitie etiam
exemplum sumamus. Cum Abraham injuria affectos
ulciscens pro eis pugnavit, et cum post auxilium
allatum audiret a liberatis : Accipe libi equitatum
et omnia; non in quatum aspexit, sed justitiam
attendit; quomodo conscius se gratis cepisse, non
debebat vendere donum : quia gratia non: pati-
tur ut venumdetur; siquidem injusti sunt, qui
dona vendunt; et non juste quis venalia et hene-
ficia venumdat. Vestis et res pretiosa vendatur
in foro : beneficium vero, ne habeatur. vendibile,
quod magno animo gratis indigenti dart debet.
Tale exemplum habemus, dona et beneficia non
oportere multa pecunia vendere, sed servare quem-
que honorem suum, el non prius pecunia cor-
rumpi.

Cap. XI. Concordantia legis et Evangelii.

Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως ἐπεξελθόντες, χατεσχξυάσα-
μεν ὅτι πάντα Ey vópup χεῖται, xal χαχίας ἀναίρε-
etc, xal ἀρετῆς χατόρθωσις ' xal τούτων ὄντων ἴχα-
νῶν πρὸς ἑντροπὴν xat δυσώπησιν, xal τε τὸ ὅμοιον
ἀποδίδομεν εἰ γὰρ μηδὲν εἶχεν ὁ νόµος ἴσον τοῦ
Εὐαγγελίου, τοῦ ἀνομοίου $ κατηγορία fv* εἰ 5b
ὁμοιότης iol, σὲ ἐπὶ τῆς ὁμοιότητος διαφερόμµεθα,
τῆς ὁμοιότητος διαφέρεσθαι μὴ ἀνεχομένης; Bod ὁ

Atque li:c quiaem hactenus persecuti, proba-
vimus utrumque esse in lege, el vitii exstirpatio-
nem, et virtutis. officium atque exercitationem ; at-
que hxc quidem satis esse, ut isti erubescant.
Aliquid simile reddimus in Evangelio et lege. Si
enim essent Evangelia, et esset lcx, et nihil lex
haberet zequale Evangelio, crimini daretur dissi-
militudo. Sin autem similitudo est, quid de simili-

(59) ΤγΓαχύτητος éyx.t.. Duritia enim stupori similis patientiam imitatur. Tuna.

41359

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1910

tudine contendimus , cum similitudo non patiatur A χαραχτηρ τὴν cuyvéveixv: fj ὁμοιότης τὴν ἀδελφόττι-

ut controversia sit? Proclamat cognationem stylus:
similitudo germanitatem significat. Ad unam cau-
sam aliorum omnium, Patrem autem Salvatoris,
lex et Evangelia ducunt mentem. Lex dixit : Audi,
Israel, Dominus Deus tuus Dominus unus est!*. Dixit
Evangelium : Nemo bonus, nisi unus Deus'*. Clama-
vit apostolus Paulus : Unus Deus, ex quo omnia'* :
ex lege et ex Salvatore atque ex Paulo- cognitus est
ingenitus et sine Patre. Genitus vero ex sinu, et
Filius ejus qui genuit. Rursus hic Scripture con-
sentiunt. Lex ait : Ex utero ante luciferum genuite?';
Evangelium vero : Unigenitus Filius Deus qui est in
sinu Patris, ille enarravit"*. Sinum dicit Evange-
lium, et uterum lex : et Filius legitimus similis ei
qui ex utero et sinu genuit denuntiatur. Ac testi-
monium quidem perhibet vox Evangelii : Hic est
Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ?*.
Testatur etiam David in psahino : Filius meus es
iu ; ego hodie genui te **. Una vox οἱ tunc, et nunc
missa est : et unus, qui misit, locutus quidem tunc
est; nunc autem nobiscum sermocinatus, non mu-
tatur, qui tunc. locutus. Qui enim sero tandem
banc vocem misit, jam ante in Psalmis eam prz-
nuntiasse reperitur : fuitque facta denuntiatio
sanctis angelis, ut inservirent Filio, et religionem
venerationis atque adorationem οἱ adbiberent ;
scriptum est enim : Et adorent eum omnes angeli
Dei*!. Astipulatus est huic denuntiationi Paulus,

τα σηµαίνει. Πρὸς ἕνα τῶν ἄλλων ἁπάντων αἴτιον,
Πατέρα δὲ τοῦ ΣωτΏρος, ἐφέλχουσι τὴν διάνοιαν. Et-
πεν ὁ νόµος' "Axove, ]σραή.ὶ' Κύριος ὁ θεός ccv
Κύριος εἷς ἐστιν, Εἶπε τὸ Εὐαγγέλιον' Οὐδεὶς áya-
θὸς εἰ μὴ slc à θεός. Ἐδόησεν ὁ Παῦλος * Εἷς θεὲς,
ἐξ οὗ τὰ πάντα xax νενόηται ὁ ἀγέννητος xax ἀτά-
τωρ Ex νόµου xal Σωτῆρος xa τοῦ ᾿Αποστόλον. Γέν.
vna δὲ ἦν xa! γέννημα Ex χόλπων, καὶ Yib; τοῦ vs-
γεννηχότος. Καὶ συνῳδὰ πάλιν τὰ Ypáppaca. Ἐκ
γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου éyérrncá σε, 6 νόμος
λέγει. Ὁ μηνογενἠς Ylóc Θεὺς, ὁ ὢν εἰς τὸν xcl-
zov τοῦ Πατρὸς, ἐχεῖγος ἐξη]1σατο, τὰ Εὐαγγέ-
λια διηγοῦνται. Κόλπος ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων xai
γαστλρ ἀπὺ τοῦ νόµου λελάληται: xaX Yib; γνίσιος
ὅμοιος τῷ γεγεννγχότι &x γαστρὸς xal χόλπων χα--
αγγέλλεται. Καὶ μαρτυρεῖ μὲν fj τοῦ Κυρίου φωνή
Οὗτός ἐστιν ὁ Yléc µου ὁ μονογενἠς xal ἆγαπη-
tóc, ἐν ᾧ ἐγὼ εὐδόχησα. Μαρτυρεῖ δὲ xol ὁ φαλ-
µῳδός ᾽ Ylóc µου el σύ: ἐγὼ σήμερον γεγέγνγηχἁ
σε. Καὶ µία φωνὴ χαὶ τότε χαὶ vov προσενεχθεῖσα,
καὶ εἷς λαλήσας φθεγζάµενος μὲν τότε, ἄρτι δὲ ὠμι-
λτχώς ᾿ xal οὐχ ἑναλλάττετα, ὁ εἱρικὼς' ὁπὲ váp
ποτε τὴν τοιαύτην ἀφεὶς φωνὴν, fón προφθάσας χαὶ
προειρηχὼς ἓν τοῖς Ἑαλαοῖς εὑρίσχκετο᾽ xal παρ-
αγγελία μὲν ἀπὺ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὰς θείας δυνἀ-
μεις ὑπηρετεῖν τῷ Υἱῷ, καὶ τὸ σέθας χαὶ την προ
χύνησιν αὑτῷ ἁποδιδόναι' γέγραπται vag. Καὶ
προσκυγησάτωσαν» αὐτῷ πάντες ἄγγε-ῖοι Θεοῦ.

{πιο hanc retractat et interpretatur ; studelque, ut C Συγχεχώρηχε δὲ τῇ παραγγελίᾳ ὁ Παῦλος, μᾶλλον

sit interpres ejus quod prius diclum, et prius
scriptum est : Cum enim | introducit primogenitum
in orbem terre, dicit : Et adorent. eum omnes an-
geli Dei 5». Videbisque Apostolum studuisse ut ve-
tera interpretaretur, et hon neglexisse legis expla-
nationem. Aliquando enim dicit : Omnia svbjecit
sub pedibus, et statim enarrat inquiens : Cum αι-
tem dicat, Omnia subjecta sunt ei, sine dubio pre-
ter eum qui subjecit ei omnia : nihil reliquit non sub.
jectum illi : ut sit Deus omnia inomnibus **. Quan-
doque dicit : Propter hoc relinquet homo patrem
εἰ matrem. : sacramentum hoc. magnum est; ego
autem dico in Christum et in. Ecclesiam**.

δὲ ταύτην ἐπεξεργάξεται χαὶ διερμηνξεύει, xal σπου-
δάνει τοῦ προειρηµένου χαὶ προγεγραμμένου Υίνε-
σθαι ἑρμηνεύς ' "Όταν γὰρ εἰσάγῃ τὸν πρωτότοχον’
εἰς τὴν οἰκουμένην, «έχει. Καὶ πρεσκυνησάτω-
cav αὑτῷ πάντες ἄγγε.Ίοι θεοῦ. Καὶ ὄψει τὸν Από
στολον ἑσπουδαχότα ἑρμηνεύειν τὰ παλαιὰ, διη γεῖσθαι
τὰ bv τῷ νόμφ μὴ ἁμελοῦντα * ἀλλὰ ποτὲ μὲν λέγον-
τα Ὑπέταξεν (60) ὑποχάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ '
εὐθὺς δὲ ἐπεξηγούμενον' "Ocar δὲ εἴπῃ, ὅτι Πάντα
ὑποτέτακται, δῆ.ον, ὅτι ἑκτὺς τοῦ ὑποτάξαντος
αὐτῷ τὰ πάντα’ οὐδὲν ἀφῆχεν αὐτῷ ἀνυ τότακτον,
ἵνα jj à θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσι' ποτὲ δὲ λέγοντα
Ἔνεχεν τούτου κατα.λείψει ἄνθρωπος τὸν πατέ-

ρα αὐτοῦ xal τὴν μητέρα" τὸ μυστήριο» τοῦτο μέγα écciv ἐγὼ δὲ Aéyo, εἰς Χρισεὲν xal εἰς

τὴν 'ExxJAnc(ar.

Car. XII. Veteris legis interpre:es, aposto.

Atque apostoli quidem interpretes sunt veteris D Καὶ ἑρμηνεῖς μὲν οἱ ἁπόστολοι τῶν παλαιῶν * σὺμ-

legis, consonantque vetera novis. Át vero, qui sunt
non apostoli, accusant vetera; qui quidem cum
non faciunt quod apostoli, sed potius cum eorum
scripto pugnant, mentiuntur apostolatum, facti
pseudoprophetz. Explanatores enim veritatis, qui
lege: honoraverunt, iidem legem exposuerunt : hi

τν Deut, vi, 4.
11; xvu, 5.
v, 91, 32

"5 Marc. v, 18.
* Psal. n, 7.

Τό | Cor. vini, 6.
δι Psal. xcvi, 7.

Φωνα δὲ τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις. 'AX)' ὅσοι μὲν ἁπό-
στολοι ἑρμηνεύοίσιν, ὅσοι δὲ οὐκ ἁπόστολοι δια-
θάλλουσι * μὴ ποιοῦντες γὰρ, ὃ ποιοῦσιν οἱ ἁπόστολο.,
ἀλλὰ μαχόμενοι τῷ ὑπ' ἐχείνων γεγραμμένῳ, φεὺ-
δονται τὴν ἀποστολὴν, ΦευδοπροφΏται ὄντες. Ἰδοῦ
γὰρ οἱ τῆς ἁληθείας εἰσηγηταὶ, τὸν νόμον τετιµη-

" Psal. cix, 3.
δε Hebr. 1, 6.

15 Joan. 1, 8. ."* Matth, imn,
5» [ Cor. xv, 20-28. ** Ephes.

(00) 'Yxératev. Restituenda hic vox zà.-z, quam amanuensis incautus omisit. Basx.

1211

ADVERSUS MANICH/EOS LIB. 11.

1349

χοτες, «bv vópov t&myhsavro* οὗτοι δὲ τὸν vópov À vero qui legem criminati sunt, legem feriunt; et

διαθεθληκότες τῷ νόμῳ διαπληχτίκονται, xal πρὸς
τοὺς ἐφηγησαμένους τὸν νόμον. Καὶ ἴσην μὲν οἱ ἁπό-
στολοι thv ὁμοιότητα τοῦ Εὐαγγελίου xal τοῦ νόµου
γινώσχουσι ᾿ xal τὸν νόµον λαθόντες τὸ Εὐαγγέλιον
βλέπουσι * καὶ εἰς τὸ Εὐαγγέλιον παραχύπτοντες, τὸν
νόµον οὐχ ἀναιροῦσιν * οὗτοι δὲ τὰ ὅμοια dst ἀνόμοια
ἠγησάμενοι, χαὶ τὰ φίλα ἑαυτοῖς xal ἀδελφὰ ἄφιλα
xai ἄσπονδα ὁμολογοῦντες, χαχίας μὲν ἔλεγχον οὐ
φεύγουσι ΄ διιστᾷν δὲ χαὶ διαιρεῖν τὰ ὅμοια ἑσπουδα-
κότες, μὴ δυνάµενοι δὲ διαιρεῖν. Ἐπεὶ οὐχ ἀνέχεται
ὁ νόμος τοῦ Εὐαγγελίου διαιρεῖσθαι, τῆς βασχανίας
ἑαυτῶν τὴν ἐπιτιμίαν ἑχαρπώσαντο. Ἰδοὺ γὰρ ὅσα
περὶ Πατρὸς ἓν νόµῳ, ταῦτα xal iv Εὐαγγελίοις
χεῖται ' ὅσα τερὶ Υἱοῦ, ταῦτα Ev ἀμφοτέροις εἴρηται΄
ὅπα περὶ Πνεύματος ἁγίου, ταῦτα ἓν ἁμφοτέροις
εὑρεῖν δυνησόµεθα * οὐδὲ ὁπότερον γὰρ γράµµα τοῦ
Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἀμνημονεῖ. ἀλλ ἐν μὲν τῷ
Εὐαγγελίῳ ἡ δωρεὰ, ἐχεῖ δὲ καὶ fj αἴτησις. Καὶ ποτὲ
μὲν λέγει ὁ Δαθίδ' Τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ
ἀντανέ.ῃς áz' ἐμοῦ". ποτὲ δὲ Εὐαγγέλιον - Λάδετε
Π)εῦμα ἅγιον ' ἵν ὃ μὲν ἔχει μὴ ἀφαιρεθῇ, ὃ δὲ
Καρίτεται, οὗτος ἔχη λαθών. Καὶ τῇ συνουσία τοῦ
ἁγίου Πνεύματος τιμῶνται αἱ d'vyal, μήτε ἀποσπώ-
μεναι τῆς συνουσίας, pce δίχα τῆς συνουσίας δια-
τελοῦσαι.

Καὶ δυνῄσεταί τις περὶ ἀγγέλων xal ἀρχαγγέλων
xai τῶν ἄλλων ἑξουσιῶν, xol περὶ ἀνθρώπου (61),
xai γῆς, xaY τῶν ἄλλων δηµμιουργηµάτων, ἔπεξερ-
γασάµενος τὴν ὁμοιότητα τοῦ τε νόµου καὶ τοῦ
Εὐαγγελίου, θεωρῆσαι, χαὶ οὕτω χατιχνεύων µέχρι
τοῦ ἑλαχίστου φθάσαι" ἡμεῖς δὲ τὸν τηλιχουτον
ὄγχον παραιτούὔµεθα, µόνον τῇ ὑποθέσει χρησάµενοι,
xai τοὺς φιλομαθεῖς ἐχκαλούμενοι τῆς ὑποθέσεως
ἀφαμένους, ἐπὶ πάντα τὰ θεωρήματα χωρεῖν. Ὅπερ
δὲ µετά τινος χατηγορίας χαταιτιῶνται οἱ αἱρεσιῶ-
ται, τοῦτο µόνον προσγράφοµεν τῷ Ἀόγῳ, ἵνα xai
€hv αἱτίαν ἐχείνων λύσωμεν, xal τοῦ νόµου τὰς
διαθέσεις χατοπτεύσωμεν. El γὰρ ἑἐκεῖνοι τὴν αἰτίαν
τῶν γραμμάτων ἀναγινώσχοντες ὑθριστικχῷ στόµατι
χέχρηνται, ἀλλ᾽ ἡμεὶς χαὶ τῇ ὁμοιότητι δυσωπῄσοµεν
αὐτῶν τὴν ἄνοιαν ΄ καὶ τὴν αἰτίαν παραθέσθαι μὴ
παοαιτησόµεθα.

eos qui legem explanaverunt, pungunt. Parem
similitudinem Evangelii atque legis cognoscunt apo-
stoli : qui cum legem sumunt, evangelium aspiciunt ;
cum Evangelium aspiciunt, legem non tollunt.lsti vero
dum quz sunt similia, semper dissimilia esse putant,
et quz sibi inter se amica et germana, inimica et ad-
versaria esse profitentur, non quidem effugiunt, quin
malitia eorum convicta sit: disjungere vero'et diri-
mere similia dum student, neque tamen possunt.
Quandoquidem lex ab Evangelio dividi non potest,
invidie suz fructum perceperunt objurgationem.
Quacunque enim de Patrein lege scripta sunt, hzec
etiam sunt in Evangeliis : quzeecunque de Filio, hsec
in utrisque : que de Spiritu sancto, hzc quoque
in ambobus reperire poterimus : neutra enim Scri-
ptura non meminit de Spiritu sancto : imoin Evan-
gelio est donum , ibi vero est petitio. Et aliquando
dicit David : Spiritum sanctum tuum ne auferas a
me **, luterdum dicit Evaugelium :. Accipite Spiri-
tum sanctum. **: ut quod quidem habet David, ne
auferatur ei rogat : quod vero hic donat, id cum
ille acceperit, habeat. Familiaritate etiam Spiritus
sancti animze honorantur, nec a familiaritate ejus
*vulse, neque sine ejus familiaritate permanentes.

Ad eumdem modum poterit quis elaborando, de
angelis et archangelis et aliis potestatibus, et de
ccelo ac terra aliisque creaturis similitudinem legis

(C et Evangelii contemplari, atque ita investigando

usque ad minimum devenire : nos vero tantam mo-
lem recusantes, et principio tantum usi, provo-
cantesque studiosos, ut suscepto ad tractandum ar-
gumento ad omnia theoremata procedant, id solum
ad librum adjungemus, quod bzretici cum quadam
reprehensione accusant, ut eorum accusationem
dissolvamus, et legis dispositiones perspiciamus.
Si enim illi legentes qu:ze contra Scripturam obji-
ciunt, ore contumelioso usi sunt : at nos amentiam
similitudine redarguemus, et quz in crimine ohji-
ciunt, apponere non dubitabimus.

Car. XIll. Acerbitas legis vindicatur.
Ἐγχαλοῦσι γὰρ τῷ παλαιῷ νόµῳ, ὡς τραχεῖ καὶ D — Áccusant enim veterem legem tanquam acerbam

&rnvci: ἐγχαλούσι xal τοῖς παλαιοῖς ὑπηρέταις ὡς
αὐστηροτέροις, καὶ μᾶλλον πρὸς τὴν ἐπιτιμίαν ῥέ-
πουσι, xat στοργῆς ἑλέους ἀπηλλαγμένοις, μὴ νοοῦν-
τες τὸ γεγραμμένον' "EJdecv xal κρἰσι’ ἄσομαί
σοι, Κύριε. fce εἰδότες, ὅτι d) τελειότης τῆς olxo-
νοµίας ἐς ἑλέους xal ἐπιτιμίας Ίρτηται. Καὶ διὰ
τοῦτο ἀμθλυωποῦντες, σιωπῶσι τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ
ρόμου * μᾶλλον δὲ τῶν ἐπιτιμήσεων μνημµονεύουσι *
xai ἄνω xal χάτω βοῶσιν ' Οὐχ ὁρᾶτε , enotv, ἵνα

*5 Psal. c, 10.

^* Joan. xx, 92. "' Psal. c, 1.

(61) Ανθρώπου. Λη οὐρανουἳ

et crudelem : accusant preterea veteres iinistros
tanquam austeriores et magis ad objurgationem
propensos, et ab affectione misericordie alienos,
non intelligentes quod scriptum est: Misericordiam
et Judicium cantabo tibi, Domine *'; neque scientes,
perfectionem ratione gubernationis ex misericor-
dia et vindicatione pendere. Idcirco czcati , miise-
rationes legis tacent ; et vindicationum potius me-
minerunt; et ubique clamant : Non videtis, quia

1245

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

1244

pueri parvi convicium fecerunt Eliseo ; Eliseus vero A παιδία λοιδορῄσωσι τὸν Ἑλισσαῖον χατηρᾶτο, xal

maledixit eis, et duobus ursis tradidit pueros ad
devoranduin ? Non videtis, quia quibusdam militi-
bus missis a rege ad vocandum Elism invitis, no-
luit ire cum eis, ignem jaculatus est, et viros con-
sumpsit, inquiens, Si vir Dei ego sum, descendet de
colo ignis, et devorabit te el. quinquaginta tuos *^ 3
Si hujus mali accusatione et vindictas inter viliosa
et prava referunt, quid dicturi sunt de Paulo; qui
cum videret aliquando Bar-Jesu magum , qui erat
cum Sergio Paulo proconsule, disserentem, et arti-
ficiosa machinatione orationis mentem eorum qui
veritatem didicerant, depravantem, non est pas-
sus, increpavit, punivit, privavit oculis, clamavit :
O plene dolo et omni fallacia, fili diaboli, non desi-

δυσὶν ἄρχτοις ἔχδοτα παρεδίδου τὰ νήπια, βορὰν (62)
xai θοίνην παρεσχευαχὼς τοῖς ἄρχτοις τὰ παιδία;
Οὐχ ὁρᾶτε, φησὶν, ἵνα τινὲς ἄχοντες στρατιῶτα:
ἀπὸ τοῦ ἐπιτάττοντος ἀποσταλῶσι χαλέσαι τὸν Ἠλίαν,
βαδίσαι μὲν ὤχνησε, xal φθάσαι παρῃτῄσατο, πρ
δὲ χατήνεγχε, xal τοὺς ἄνδρας ἑδαπάνα xai &v-
ἡλισχε, λέγων’ El ἄνθρωπος tov 860v εἰμι ἐγὼ, κα-
ταδήσεται πῦρ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, xal καταφαγἡ-
σεταἰ σε xal τοὺς πεγτἠχογτά σου ; Καὶ ἐπειδὴ
τοιαύτας αἰτίας, xal τοιαύτας ἐπιτιμίας ἐν τάξει
ποντρίας xai χαχίας τίθενται, τί ἐροῦσι περὶ Παύ-
Àou* ὅστις ποτὲ τὸν λεγόµενον Βαριησοῦν tbv µάγον
ἐπὶ Σεργίου Παύλου ἀνθυπάτου, ὡς χακοτεχνίαις τοῦ
λόγου στρεφόμενον τὴν διάνοιαν τῶν παιδευοµένων

nis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce πια- B ἑώρα, οὐκ five xev, ἐπετίμησε, στἐρησιν τῶν ἐφθαλ-

nus Domini super te, et eris cecus, non videns so-
lem usque ad tempus**.

piv εἰργάσατο, ἐθόησεν "Q απ.ΊΠρες δό.Ίου καὶ
πάσης ῥᾳδιουργίας, υἱὲ διαθόλου, οὗ παύση δια-

στρέφων τὰς ὁδυὺς Κυρίου τὰς εὐθείας; Καὶ ἰδοὺ χεὶρ Κυρίου ἐπὶ σὲ, καὶ ἔσῃ rvgdóc, pil

β.]όπων τὸν Ac ἄχρι χαιροῦ ;

Ca». XIV. Deus parcit in Veteri et in Novo Testamento.

Quid de Petro dicent, quando Ananias et Sapphira
vendita possessiuncula partem pretii sibi averte-
Tunt, partem attulerunt, cum Ananiam judicatum
et mendacii convictum morle affecit, Sapphiram
autem eidem sepulcro tradidit ? Jacebant enim
mortui, verbo interfecti. lllic ignis allatus consum-
psit ad Eliam profectos : hic verbum emissum in
conspectu discipulorum effecit, ut qui fidem caupo-

Tí δὲ ἐροῦσι περὶ τοῦ Πέτρου, ὅτε ᾿Ανανίας χεὶ
Σάπφειρα, πωλῄσαντες χτηµάτιον, ἑνοσφίσαντο μέ-
pos, µέρος δὲ χεχοµίχασιν ὅτι χρίνας xat ἑλέγξας,
τὸν μὲν ᾿Ανανίαν νεχρὸν ἔδειξε, τὴν δὲ Σάπφειραν
τῷ αὐτῷ μνηµατίῳ παραδέδωχεν; Ἔχκειντο Υὰρ
νεχροὶ λόγῳ ἀντῃρημένοι. Κάχεῖ μὲν τὸ πὺρ xo-
μισθὲν ἀνήλιαχε τοὺς ἀφικομένους ' (óc δὲ λόγος
προελθὼν Ev ὄψεσι τῶν μαθητευοµένων νεχροὺς ἔδειρς

nati erant, morerentur. Illic Eliseus corpora pue- C τοὺς τὴν πίστιν χεκαπηλευχότας. Κάχεῖ μὲν Ἐλισ-

rorum bestiis dedit : hic Paulus aspectum oculo-
rum ademit, et eum qui videbat, czcavit ; et qui
talia patraverunt, poenas dederunt. Si igitur poena
30 vindicta in malis numeratur, mali sunt Paulus
el Petrus : sin autem boni sunt, quia apostoli sunt,
boni sunt, quia penas exegerunt. Quid ponas ac-
cusas, idque apostolis Irrogatione poenarum usis ?
Quodsi apostolos quidem approbainus, poenas vero
improbamus: non decernunt vel jus dicunt leges
secundum personam de factis ; non disceptant con-
tra personas ; sed asltipulantur similitudini facto-
rum.

σαῖος θηροὶ τὰ σώματα τῶν νηπίων ἑδίδου * ὧδε δὲ
Παῦλος ἀφᾗῄρει τὴν βλέψιν τῶν ὀμμάτων, xaX τοφλὸν
τὸν βλέποντα εἱργάζετὸ' xal τοιαῦτα πράττοντες
τὰς ἐπιτιμίας δεδώχασιν. El οὖν ἐπὶ ἁτόποις 1j ἔπι-
τιµία λαμµθάνεται, ἄτοπος Πέτρος xai Παῦλος, εἰ
δὲ χαλοί εἰσιν, ὅτι ἀπόστολοί εἷσι, χάὶ xaAol εἶσιν,
ὅτι ἐπιτετιμήχασι. TU διαθάλλεις τὰς ἔπι-:μίας, xal
τῶν ἀποστόλων ἐπιτιμίαις χρησαµένων; Ei τοὺς μὲν
ἁποστόλους ἀποδεχόμεθα, τὰς δὲ ἐπιτιμίας peu
µεθα * οὗ χατὰ πρόσωπον οἱ νόμοι χρίνουσι τὰ
πράγµατα, f| δικάζουσιν' οὗ πρὸς τὰ πρόσωπα
ἐρεσχελοῦσι, τῇ δὲ τῶν πράξεων ὁμοιότττι συντρέ-
χουσιν.

Car. XV. Evangelium, misericordia plenum. Lex, umbra futurorum.

Sed rursus aiunt : Misericors est Filius ; miseri- D

cors qui Evangelia scripsit ; et qui misericors est,
filius est misericordis. Lex vero dura et aspera
est, non parcens delinquentibus : misericordiam
aulem continet Evangelium, quod delicta quidem
coercet, poenitentias vero pradicat. Ecce, dicent,
Petrus negavit, et Salvator pepercit, ct eum qui
lam grave peccatum commiserat, dissimulat, et
minas clementiz: subjecit, ul esset omnibus per

?* [V Reg. 1, 10. *? Act, xin , 10, 11.

Αλλά φησιν ' Ἐλεήμων ὁ Ylbg, ἐλεβμων ὁ τὰ
Εὐαγγέλια γεγραφηχώς ᾽ χαὶ ὁ ἐλείμων γέννημά
ἐστι τοῦ ἐλεήμονος. Ὁ δὲ νόµος τραχὺς, ob ουΥγΥι-
νώσχων τοῖς ἡμαρτηχόσι’ σπλάγχνον δὲ ἔχει τὸ
Εναγγέλιον, συστέλλον μὲν τὰς πλημμελείας, χτ-
ρύττον δὲ τὰς Ιµετανοίας. Ἰδου γὰρ ὁ Σωτὲρ, λέ-
ξουσι, καὶ Πέτρου ἀρνησαμένου ἐφείσατο, xaX ἁμάρ-
τηµα τηλικοῦτον πεπλημµεληχότα παρίτσι, xal
ἁπλην τὴν φιλανθρωπίαν προσπεποίηται, ὑπόδειγμα

(02) Βορὰν.... παιδία. Infantes escam et convivium wursis preparaverat, lac in versione omissa.

4245

ADVERSUS MANICHJEOS LIB. Ili.

1216

τὸν ἄνδρα παντὶ τῷ βίῳ χαταλελοιπὼς, ἵνα τῆς ἑαν- À universam vitam exemplum et imago clementiae

τοῦ φιλανθρωπίας εἰχόνα Exetvov παράσχῃ. Τί οὖν ὁ
νόμος; &pa ἀπορεῖ τῆς µιµῄσεως, xal χατάλληλην
εἰχόνα οὐκ ἔχει; Καὶ Πέτρος μὲν, σπουδαῖος ὧν, xal
αφαλεὶς, ἀφέσει χαὶ συγχωρήσει τετίµηται ΄ οὐδεὶς
δὲ bv τῷ νόµῳ, πλημμµελίήσας, χαὶ µἐγα πλημμελή-
σας, τῇ µετανοίᾳ τὴν ἄφεσιν ἐμνηστεύσατο. El μὲν
γὰρ ἀγνοοῦσιν, ἐροῦμεν τὸ γεγραμμµένον» ᾿Ε.έησόν
µε, ὁ θεὺὸς, κατὰ τὺ µέγα ἔ.εός σου καὶ κατὰ
τὸ π.1ῆθος tov οἰχτιρμῶν σου ἐξά.ειψον τὸ ávo-
μημά µου ' ἐπὶ xAstor π.1ῦνγόν µε ἀπὸ τῆς ἀγο-
plac µου, xal ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας µου καθἀρισόν
με. Σοὶ µόνῳ ἤμαρτον, καὶ τὸ zovnpór ἑνώπιόν
cov ἐποίησα. Ei δὲ ἴσασι, τῇ χαχομυθίᾳ ἔχεμυ-
θοῦσιν.

Salvatoris. Quid igitur lex? an caret imitatione
exempli, et non habet imaginem parem et huic re-
spondentem ? Ac Petrus quidem studio virtutis de-
ditus, et lapsus, venia et condonatione honoratus
est : in lege autem nenro post peccatuin, et quidem
magnum, veniam sibi per penitentiam conciliavit.
Si enim ignorant, recitabimus quod scriptum est :
Miserere mei, Deus, secundum magnam misericor-
diam tuam. Et secundum multitudinem | miseratio-
num luarum dele iniquitatem meam. Amplius lara
me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me.
Tibi soli peccavi, et malum coram te feci **. Si au-
tem non ignorant, sed sciunt, silentium tenent in
malo sermone.

ἸΑδελφὰ οὖν τὰ πράγματα ὅμοιαι αἱ elxóvez: xa B. — Cognatze igitur et germanz sunt res, similes ima-

ὧδε μὲν Πέτρος, ἐχεῖ δὲ ὁ ἱεροψάλτης ' ὅπως xal
μεγάλων ἀνθρώπων πτώματα µεγάλαις xa συγχω-
ῥῇσεσιν ἰαθῇ". καὶ τοῖς μεγάλα ἠτοπηχόσι μέγας
καὶ ὁ Ὑενόµενος ἔλεος. El μὲν οὖν θαυμάζουσι τὰ
Εὐαγγέλια, ὅτι Πέτρος Ἰλεήθη θαυμαζέτωσαν, ὅτι
xai Δαθὶδ ἠλέηται, εἰ δὲ αἰτιῶνται, ὅτι μετὰ τοσάδε
οὐχ ἀφείθη ὁ Δαθὶδ, οὐδὲ φεύξεται Dv αὐτοὺς τὴν
αἰτίαν οὐδὲ ὁ Πέτρος. xai δόξει μὲν χατὰ póvou
Δαθὶδ εἶναι ἡ αἱτία, τῇ δὲ δυνάµει κατηγορηθήσεται
χαὶ ὁ Πέτρος τῇ αὐτῇ κατηγορία. El δὲ φῄσονσιν,
ὅτι χαλὴ μὲν ἡ συγχώρησις, μέχρι δὲ ἑνὸς ἡ συγ-
χώρησις τοῦ παλαιοῦ νόµου ἔφθασε, πληθὺς δὲ iv.
ταῦθα συγχωρῄσεως., xal πέλαγος ἀφέσεως, xal
φωνή στι βεθοηχνῖα' Δεῦτε πρὸς μὲ, πάντες ol
χοπιῶντες καὶ πεφορτισµέγοι, κἀγὼ ἀναπαύσω
ὅμας ἀναγνώτωσαν τὰ παλαιὰ, xal θαῦμα τῶν γε-
γραμµένων λαμθανέτωσαν.

El δὲ δι) ἀμελετησίαν τοῖς γράµµασιν ἐντυχεῖν οὐχ
ἀνέχονται, χάνταῦθα τῆς αἰτίας ταύτης ἁπαλλατ-
τέτωσαν. Ὁ Σωτὴρ λέχει' Δεῦτε, πάντες οἱ xo-
πιῶντες xal πεφορτισµένοι, xáyó ἁνγαπαύσω
ὑμᾶς' οὐδένα παρεὶς, µηδένα ἀπολιπὼν, πάντας
περιλαθών. Ὁ δὲ ἱεροψάλτης λέγει’ Πάντα τὰ ἔθγη,
χροτήσατε xeipac * χαὶ πἆλιν' Ἐγωτίσασθε, πάγ-
τες οἱ χατοιχκοῦντες τὴν οἰκουμένην, ol τε γηγε-
γεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ π.Ἰούσιος
καὶ πένης. Πάντες ἐξ Εὐαγγελίου, πάντες Ex νόµου
χεχἰίνηνται’ οὐδένα παραλέλοιπετὸ Εὐαγγέλιον * οὐδένα
ἀφΏχεν ὁ νόμος. Ἐθόησε τὸ Εὐαγγέλιον» Μετα-
νοεῖτε, T|ryuxe γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Πρὸς
πάντας ἀφΏχε τὴν ὁμιλίαν ταύτην. Πταίουσι διελέ-
Υετο ΄ ἐσφαλμένοις ὠμίλει' Ίδη θάνατον ὀφείλουσιν
ἐφθέγγετο" ἐλευθερίαν διὰ τοῦ χηρύγματος Ἠπρο-
εμνηστεύετο,

Ἐπεδήμησε καὶ Ἰωνᾶς ἐν τῇ Νινευῖ, ἓν πόλει οὗ
μιχρᾷ, ἐν ἔθνει πολυανθρώπῳ. Τὴν ἀπειλὴν ἔδειξε'
τὶν ἐπιτιμίαν οὐχ ἐσιώπησεν * ἐθόησε πληκτικῶς τῷ
λόγῳ. Etós τοὺς ἄνδρας ' εἰς µετάθεσιν Ίνεγχεν * ἆπο-
λύτους τῆς ἁμαρτίας εἰργάσατο. Ἡ προχατηγγελ-
µένη ἐπιτιμία ᾧχετο” ἔλεος διεδέχετο * τὸ ζητούµενον

.9 Psal. 1,5, 4, 6. ?! Matth. xi, 290.

?** Psal,

gines : atque hic quidem Petrus, illic vero David;
u magnorum virorum lapsus magna eliam venia
curentur , et iis qui graviter Jeliquerunt, magna
etiam misericordia tributa sit. Si igitur admirantur
Evangelia, quia Petrus misericordiam consecutus
est : admirentur etiam legem, quia et David mise-
ricordiam adeptus est. Si autem legem accusant ,
quia post tanta delicta non est David data venia ;
neque Petrus opinione eorum, querelam et accusa-
tionem effugiet : et videbitur quidem contra solum
David facta accusatio; sed reipsa eadem accusa-
tione accusabitur Petrus. Si autem dixerint, bo-
nam quidem esse veniam, sed veniam veteris legis
usque ad unum pertigisse, in Evangelio autem mul-
tam esse veniam, et pelagus condonationis ; et cla-
mat ibi Salvator: Venite ad me, omnes qui labora-
tis et onerati estis, εἰ ego reficiam vos *', legant
velera, et subeat admiratio corum quz scripta sunt.

Si aulem propter dissuetudinem exercitationis
nolunt legere scripta, etiam hic desinant accusare.
Salvator dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis
el onerali estis, et ego reficiam vos : neminem prz-
termisit, neminem reliquit, omnes complexus est :
David vero ait : Omnes geutes, plaudite manibus **.
Et rursus : Auribus percipite, omnes qui habitatis
orbem, quique terrigenm εἰ filii hominum, simul in
unum dives et. pauper **. Omnes in Evangelio exci-
tali sunt , omnes in lege. Neminem reliquit Evan-

p gelium, neminem lex omisit. Clamavit Evange-

lium, Agite penitentiam, appropinquavil enim regnum
celorum?*, Omnibus dimisit hanc sermocinationem;
cum deliuquentibus loquebatur, cum lapsis sermo-
nem habebat, cumiis qui jam erant rei mortis,
loquebatur, libertatem per przdicationem precon-
ciliabat.

Profectus est Jonas Ninivem, qux erat civitas
non parva, et magna gentium frequentia habitata.
Edidit comminationem, non relicuit penam, cla-
mavit, perterruit sermone. Vidit viros, ad muta-
tionem vite impulit, fecit ut peccatum repudia-
rent. Prenuntiata comminatio abiit, successit mi-
** Matth. in, 2.

xLvi, 9. ** Psal. xtvni,2, ὅ.

1947

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

12:8

sericordia. Factum est quod, ut fieret, curabatur: A yéyovsv* οὗ γὰρ ἡ τῶν ἀνθρώπων ἀναίρεσις ἑζητεῖτο,

non enim interitus quaerebatur, sed mutatio mo-
rum indagabatur. Postquam factum est hoc, et
viri mutati sunt, apparuit donum Dei ; clamavit
Judex patrocinium suscipiens ; dixit ministro suo :
Si (wu tristatus es pro cucurbita pro qua non labo-
rasti, que sub una nocte nata est et sub. una nocte
periit; ego vero non parcam pro Ninive civitate
magna, in qua habitant plus quam centum viginti
millia hominum, εἰ multa jumenta ** ? Et pepercit
Deus, qui nunc quidem hzc dixit ; in alio autem
propheta clamavit, inquiens : Nolo mortem pecca-
toris, sed magis ut convertatur, el vivat ** : qui ab iis
qui sciunt laudes ejus canere, in laudibus voca-
tur miserator et misericors, patiens et multe mi-
sericordi» : tam ingens enim pelagus miseratio-
num apud Deum est, ut minimam et brevissimam
etiam flagitiosissimorum ad penitentiam inclinatio-
nem non relinquat inhonoratam. Achab enim
ferme ad extremum ποπ] processerat, et cum
paulum compunctus esset, honoravit eum Deus, et
rem ministro ostendit, et minas repressit ac eohi-
buit, protrahens interim tempus supplicii : Vides,
inquit, quomodo compunctus est. Achab? non indu-
cam mala in diebus ejus, sed in aliis diebus?! : id-
que ut minimam aspersionem penitentiz decenti
honore Deus honoraret.

Sed liec hactenus, ne disputatio de lege omnino

preleriretur non tractata et excussa. Hoc so- C

lum addemus, fuisse legem umbram futurorum
bonorum ; pxdagogum vero adjuvare puerum et
statem pueriti?, quousque magister suscepta gran-
diore ejus habitudine, majoribus disciplinis eum
tradat : commodius enim et aptius hoc principio
tanquam fundamento jacto, poterit quis confir-
mare, quomodo lex per Moysem da!a, gratia vero
et veritas a Christo facta εἰ! "8.

ἀλλ' ἡ τῶν τρόπων μεταθολὴ ἀρευνᾶτο. Καὶ ἐπειδὴ
Υέγονε τὸ ζητηθὲν, xal µετεθλήθησαν οἱ ἄνδρες,
ἐφάνη τοῦ φιλανθρώπου ἡ δωρεά: ἐθόησε συν-
ηγορῶν ὁ διχάζων * εἶπε τῷ ἑαυτοῦ οἰχέτῃη' Ei σὺ
ἐφείσω ὑπὲρ τῆς κολοκύγθης ὑπὲρ ἧς οὖν
ἑκακοπάθησας , ἢ ὑπὸ νύχτα ἐγένετο xal ὑπὸ
νύκτα ἁπώ.ετο. ἑγὼ δὲ οὗ «φείσομαι πε Ni-
γευῖ τῆς πὀλεως τῆς μεγάῖης, ἑν ᾗ κατοιχοῖσι
π.]είους ἡ δώδεχα μυριάδες ἀνδρῶν καὶ χτήτη
πο..1ά; Καὶ φειδοὺς ἦν Θεὸς, xal φανερὸς f» ὁ
φθεγγόµενος * ὁ νῦν μὲν ταῦτα εἰρτχὼς, Ev ἓὲ ἑτέρῳ
προφήτῃ ῥεθοηχώς * Ov βούὐάομαι τὸν θάνατον τοῦ
ἁμαρτω.οῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέφαι xal ὅῃν αὐτόν.
ὁ ὑπὸ τῶν ἑπ'.σταµένων ὑμνεῖν δοξολογούµενος οἰχτίρ-
µων xat ἑλεήμων ὁ Κύριος, µακρόθυμος χαὶ πολυ-
έλεος * τηλιχοῦτον γὰρ πἐλαγός ἐστιν οἰχτιρμῶν ταρὰ
τῷ θεῷ, ὡς καὶ τὸν ἐλαχίστην xai βραχντάττ», xai
τῶν πάνυ φαυλοτάτων πρὺς µετάνοιαν ῥοπὲν, μὴ
ἀτίμητον ἐᾶσαι, Σχεδὺν γὰρ εἰς πέρας χαχίας ἑλτ-
λαχότος τοῦ ᾿Αχαὰθ, xal ὀλίγως πως χατανυγέντος,
τετίµηχεν ὁ θεὺς, χαὶ ἔδειςε τῷ οἰχέτη zb πρᾶγμα,
καὶ συνέστειλε τὴν ἀπειλὴν, χρόνον τῆς ἐπιτιμίας
μεταξὺ χαταλ.µπάνων' Εἶδες, «vot, πῶς κατενύγη
Ἀχαάδ; οὗ μὴ ἑπάξω τὰ xaxà év ταῖς ἡμέραις
αὐτοῦ, ἀ.1.ἳ ἐν ἡμέραις ἅἃλ.]αις ' ἵνα xax τὲν Da-
χίστην ῥανίδα τῆς µετανοίας «ipfam, τῇ πρεπούσῃ
τιμῇ ὁ θεός.

Καὶ ταῦτα μὲν µέχρι τούτου προειργχότες xat-
ελέξαμεν, ἵνα xal ὁ περὶ νόµου λόγος μὴ ταντελῶς
ἀγύμναστος χαταλελειμμένος ὑπάρχηῃ' µόνον τοῦτο
προσγεγραφτχότες, ὅτι σχιὰ νόµος τῶν μελλόντων
ἀγαθῶν ΄ xal γὰρ παιδαγωγὸς συμπράττει τῷ παιδὶ
καὶ τῇ via ἡλικίᾳ, µέχρις οὗ ὁ διδάσκαλος ctv ἕξιν
παραλαθὼν τοῖς µαθήµασι τοῖς µείζοσι σαραδῷ :
καιριώτερον Yáp τις δυνῄσεται, ταύτην ἰδίαν ὑτούθε-
σιν θέµενος, χατασχευάσαι πῶς μὲν διὰ Μωσέως ó
Σόμος, ἀπὸ δὲ Κυρίου ἡ χάρις καὶ ἡ ἀ.1ήθεια ἐτέ-
γετο.

(αρ, XVI. Creatio a diabolo secundum Manicheos.

Nos autem alias arguümcentationes abortionis
istius attingamus, proposita «lia hujus opinione in
Scripturis absona et absurda ; ut ea excussa et
evoluta, quoad fieri potest, mentes illaqueatas ex
opinione amente cripere possimus. Porrexit enim se
usque ad fabricam mundi; et hoc quod cernitur
creatum, a diabolo creatum esse vult; esseque
hominem a diabolo formatum ; atque animam
quidem a Deo, esse tamen corpori a diabolo apta-
tam, et factum bominem ; qui substantiam qui-
dem corporis ex substantia diaboli acceperit, sub-
stantiam vero animz tanquam spolium et exuvias
cx Deo sumpserit : ut. anima quidem sumpta sit
ex Deo, traxerit vero de Deo spolium diabolus : at-
que ila ex substantia diaboli et spolio Deo detra-
cto fabricat'im esse hominem, ex corpore et anima

9? Yon, jn, 10, 11. ?* Ezech. xxxin, 11.

?' ΗΙ Πορ. xxi, 29.

Ἡμεῖς δὲ καὶ τῶν ἑτέρων ἐπιχειρήσεων τοῦ ἐχτρώ-
µατος ἐφαφώμεθα, τὶν ἄλλην ἄτοπον αὐτοῦ δόξαν £v
τοῖς λογίοις παρατ'θέντες, xal ταῖς ἐξετάσεσι Υν-
μνοῦντες, ὅπως, εἴ γε οἷόν τέ ἔστι, τὰς αἱρεθείσας
δ-ανοίας τῆς ἀλόγου δόξης ἐξυφαιρῖσαι δυνηθῶμεν.
Ἐξέτεινε γὰρ ἑαυτὸν xal µέχρι τοῦ δηµιουργήµατος’
xai τοῦτο τὸ φαινόμενον ποίηµα τοῦ ἁπατεῶνος εἶναι
ποίηµα βούλετα:΄ xal εἶναι τὸν ἄνθρωπον πλάσμα
τοῦ ποντροῦ καὶ εἶναι μὲν τὴν φυχὴν ἀπὸ θεοῦ,
εἶναι δὲ παρὰ τοῦ πονηροῦ ἡρμοσμένην ΄ xal Teyo-
νέναι τὸν ἄνθρωπον, τὴν μὲν οὐσίαν τοῦ σώματος ἀπὸ
τῆς οὐσίας εἱληφότα τοῦ πονηροῦ, τὴν δὲ οὐσίαν τῆς
ψυχῆς, ὡς σχῦλον f| λάφυρον ἀπὸ Θεοῦ ληφθεῖσαν,
ὑπὸ δὲ τοῦ πονηροῦ λαφυραγωγηθεῖσαν ' οὕτως Ex
τε τῆς λαφυραγωγτθείσης xal τῆς οὐσίας τοῦ πονη-
9) γεγονέναι τὸν ἄνθρωπον, Ev. φυχῆς xa σώματος

"5 Joan. 1, 17.

1249 ADYERSUS

MANICHAEOS LIB. iii.

1250

xai τῆς μὲν φυχῆς μὴ αἴτιον εἶναι τὸν πονηρὸν, µητε A constantem : atque anim: quidem non esse aucto-

πεποιηχέναι οὐσίαν ψυχῆς, τῆς δὲ εἰς χρίσεως µόνης
τῆς ἐν σώματι ἐνεργὸν εἶναι: σχυλεύσας γὰρ, ὥς
φασιν, εἰσέχρινε τῇ ga pxl* τὴν δὲ σάρχα αὐτὴν, xal
τὴν πλάσιν αὐτὴν, xal τὸν χαρακτῆρα, xai τὴν

τοιαυτήνδε μορφὴν, xal τὴν οὐσίαν ὅλην, ἔργον εἶναι

xai πλάσιν τοῦ ἁπατεῶνος. Ἐξ ἑναντίων γοῦν ΥεΥο-
γέναι τὸν ἄνθρωπον ὁμολογοῦντες, οὐδὲ τὸν τῶν ἑναν-
τίων ἴσασι λόγον * οὐδὲ ὅτι ἔστι τινὰ τῶν ἑναντίων,
ἄτινα ἁμιγῆ ἐστιν ἐν αὐτοῖς, µηδεµίαν πρὸς ἑαυτὰ
µίξιν καὶ χοινωνίαν δέξασθαι δυνάµενα, ἀλλὰ τῇ
νομιζομένῃ κχοινωνίᾳ ἀναιρέσεως ἑαυτῶν ὄντα αἰτία,
μὴ δυνάµενα ὁμοῦ εἶναι * ἀλλὰ τοῦ ἑτέρου ἀναιρου-
µένου, διὰ τὴν τοῦ ἑτέρου ἐπιχράτησιν.

rem diabolun, neque substantiam ejus fecisse,
sed solius ingressus anim: in corpus effecto-
rem esse; detractam enim tanquam spolium, ut
ipsi aiunt, in carnem immisit; carnem vero
ipsam, et formationem, et figuram, et talem formam,
ac totam substantiam opus esse et formationem
diaboli. Fatentes igitur factum esse hominem ex
contrariis, neque qua sit contrariorum ràtio
sciunt; neque sciunt, esse quadam contraria quz in-
ter se commisceri non possunt, quia nullam inter
se communionem neque mistionem habere queunt;
quin potius causa sunt interitus sui in illa qux
putatur, communione, quia non possunt simul
esse; imo aliud tollitur, quia aliud dominatur.

Car. XVII. Corpus non est a diabolo, et anima a. Deo.
Ἰδοὺ γὰρ àv. EA χοιτωνίσχῳ ἡμέρα καὶ νὺξ οὐκ B. — Ecce, in uno cubiculo dies et nox inveniri ποῖ

ἂν εὑρεθείη * ἐπεὶ µόνον φῶς εὑρεθὲν προαναιρεῖ τὸ
σχότος. Ἰδοὺ tv pud φυχῇ σωφροσύνη xai πορνεία
οὐχ ὃν φανείη” ἐπεὶ µόνη σωφροσύνη, φανεῖσα, ix-
ποδὼν γενέσθαι τὴν πορνείαν ποιεῖ. Ἰδοὺ θεοσέθεια
καὶ ἀσέθεια ἓν ἑνὶ ἀνθρώπῳ οὐκ ἂν Ὑένοιτο' ὅπου
γὰρ εὐσέδεια φαίνεται, οὐδὲ ῥανὶς ἀσεθείας φανείη.
Ἐπιχρίνει δὲ xal ὁ Απόστολος, καὶ σφραγίνει τὰ
εἱρημένα Τίς κοιγωγἰα φωτὶ πρὺς σκότος; Τίς
μερὶς Χριστῷ πρὸς BeAíaA; Τὰ vàp ξαντοῖς ἑναντία
φίλα ἑαυτοῖς οὐχ ἂν γένοιτο" xal µίαν ἁρμονίαν οὐχ ἂν
ποιοῖ τὰ ἑαυτῶν διεστηχότα ΄ οὐδὲ γὰρ Ex τε ῥυθμοῦὺ
χαϊάῤῥυθμίας µία γἰνεται ἁρμονία, οὔτε Ex σιωπῆς xal
λαλιᾶς µία γίγνεται σύστασις' µόνον γὰρ τὸ ἓν εἶναι
ὀφείλει, τοῦ ἑτέρου συστῆναι o)x ἀνεχομένου. El δὲ
τὸ σῶμα ἣν τοῦ πονηροῦ, καὶ f ψυχἠ τοῦ Θεοῦ, πῶς
εἰς µίαν ἁρμονίαν τοῦ ἀνθρώπου ἀποδέδοται;, πῶς εἰς
µίαν διάθεσιν χαὶ φιλίαν; Ἰδοὺ γὰρ ἤρμοσται, xaX
γέγονεν εἷς ἄνθρωπος ' xai τῇ ἁρμονίᾳ ἐστὶν cfc.
Ἰδοὺ ἡ doy) ἐστι τοῦ σώματος, xai φιλεῖ χαὶ στέρ-
χει’ Οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἐμίσησεν *
ἀ.11’ ἑκτρέφει xal θά.ῖπει αὐτήν. Εἰ δὲ 65 τῷ ἑτέρῳ
µέλει περὶ τοῦ ἑτέρου, χαὶ τὴν ἀλγηδόνα τοῦ σώµα-
τος, ἰδίαν ἀλγηδόνα ἡγεῖται ἡ duyf)* xal οὗ διαιρεῖ-
ται τῶν παθηµάτων, ἀλλ᾽ οἰχειοῦται πρὸς τὰ τραύ-
µατα, οἰχειοῦται πρὸς τὰ παθήματα χαὶ ὅτε μὲν ἀλγεῖ
τραυμάτων Έἕνεκεν, ἀνιᾶται, ἀνώδυνον εἶναι μὴ
δυναµένη' ὅτε δὲ ἡλυπαθεῖ, xaX ὑπὸ τῆς ἡδονῆς ἑἐρε-
θίζεται, μετέχει τῶν χινηµάτων xai ἡ dyh, xal
συνεφάπτεται τῶν ἐρεθισμῶν χαὶ λήγει μὲν ὁμοίως,
λαμθάνει δὲ ἐπίδοσιν ὡσαύτως. Καὶ ληγούσης μὲν
ΨυχΏς ἀπὸ τῶν χινηµάτων τῶν παθῶν, σνλλήγει xal
^b σῶμα, xai χαθησυχάξει’ ἐπιτριδομένης δὲ τῆς
ἐπιθυμίας ἐν τῇ duy?) xai τῶν ἐρεθισμῶν ἐπιτριθο-
ἀένων, Ἠἡδύνει xal τὸ σῶμα, χαὶ φλεγμαίνει xal
γέγνονται ἴσως μὲν οἱ ἐρεθισμ»ὶ, ἴσως δὲ καὶ τῶν
ἐρεθισμάτων αἱ ἀποθέσεις xal ἐχλείφεις. El δὲ ἐξ
ἑναντίων ἣν, χαὶ τὸ μὲν σῶμα τοῦ πονηροῦ ἦν, ἡ δὲ
quyh τοῦ Θεοῦ: πρῶτον μὲν oüx ἂν ἐγεγόνει σύν-
οὔος, οὔτε αὐτὴ fj μαχκρὰ χρᾶσις ἐπετελεῖτο * δεύτερον

** Η Cor. vi, 14, 15. * Ephes. v, 19.

potest, quia solum lumen inventum prius sustulit
tenebras. Ecce, in una anima pudicitia et scorta-
tio non possunt cerni ; quia sola pudicitia, si appa-
ruerit, fugat et amandat scortationem. Ecce, pie-
tas et impietas in bomine uno nunquam erunt ; ubi
enim pietas cernitur, neque stilla impietatis appa-
rebit. Confirmat autem Apostolus, et signat qua
dicta sunt : Quo, inquit, societas luci ad tenebras?
Que pars Christo cum Belial**? Qus enim sunt
sibi contraria , non possunt esse sibi ainica; et
unus concentus non poterit facere, ut. quz sunt
unius concentus discrepent : nec enim ex nume-
roso0 et non numeroso unus concentus, et una
modulatio efficitur, nec ex silentio et locutione

C una compositio fit. Unum enim solum esse opor-

tet, altero sublato, quod non patitur ut simul sit.
Si autem corpus esset diaboli, et anima Dei ; quo-
modo unus concentus hominis ex eis conflatus es-
set? quomodo una amicitia et affectio? En, aptatus et
factus estunus homo, et concentu ac convenientia
unus est. Ecce anima copulata est cum corpore, et il-
lud amat et affectione complectitur : Nemo enim un-
quam carnem suam odio habuit,sed nutrit et fovet eam !.
Si autem alterum alterius curam habet,et dolorem cor-
poris suum ducit anima;et non disjungitur affectioni-
bus, sed adjungit sead vulnera, adjungit se ad affectio-
nes;et cum corpus dolet propter vulnera,in tristitia et
molestia est anima, quze non potest esse expers dolo-
ris. Cum vero voluptatem percipit, et a voluptate ti-
tillatur; anima etiam motus corporis participat,
et titillationes simul attingit : ac similiter quidem
desinit, accipit vero similiter incrementum. Cum
anima, inquam, desinit perturbationibus moveri,
simul desinit corpus, et conquiescit. Cum vero cu-
piditas in anima remoratur, titillationibus etiam in
corpore remoralis, corpus suavitate perfundit, et
inflammat; filuntque zequalite. «itillationes, et :equa-
liter titillationum abjectiones et defectiones. Si au-
tem ex contrariis esset homo, ac corpus quidem

4251

TIT] BOSTRENSIS EPISCOPI

1252

diaboli esset, anima vero Dei : primum quidem non A δὲ τὸ ἕτερον τὰ τοῦ ἑτέρου οὐχ dv παρεδέχετο ' ἀλλ

facta fuisset conjunctio utriusque, nec ipsa diu-
turna mistio perficeretur. Secundo, quamvis alte-
rum ab altero reciperetur, et uurumque tamen, qux
sua essent, propria et privata duceret ; quz vero
alterius, aliena : el neque voluptas corporis, ani-
m: voluptas fieret ; neque vulnera corporis dolo-
res anima essent; sed utrumque per se volupta-
tem, et dolorem sibi impertiret. Quomodo autem
diabolus illinc, quod suum non erat, sumere po-
tuit? quomodo anima, qux non est hujus, sed al-
terius, et nullam admistionem ejus habet, sed est
alterius substantiz, et substantize omnino à diabolo
aliene; quomodo, inquam, in alienis et. externis
est? et admistionem corporis diaboli tanquam

vinculum patitur et tolerat, et ligata est in non B

suo? quomodo carnem propriam esse ducit, et
sanctam facit atque eam ad virtutem praeparat, ul
quead fleri potest, similem Deo efliciat? Cum
enim corpus castum est, et non sordidatum neque
maculatum ; cum sanctum est et honestum, cum
sermo ejus sanctus et rectus, cum aspectus justus,

ἑχάτερον ἴδια μὲν τὰ ἑαυτοῦ, ἀλλότρια δὲ τὰ τοῦ
ἑτέρου ἑλογίζετο" καὶ οὕτε f ἡδονη τῶν σωμάτων
ἡδονὴ φυχῆς ἐγίγνετο, οὔτε τὰ τρα”µατα τὼν σωµά-
των ἀλγηδόνες Φυχῆς ἐγίγνοντο * ἀλλ' «ἑχάτερην xa
ἑαυτὸ, xaX τὴν ἡδονὴν ἑαυτῷ, χαὶ τὰ τραύματα ἐμε-
ρίζετο. Πῶς δὲ καὶ ὁ διάδολος ἴσχυσε «b μὴ ἴδιον
ἐχεῖθεν λαθεῖν; πῶς δὲ xal ἡ Φνχὴ μὴ τούτο 0232,
ἀλλὰ ἄλλου οὖσα, καὶ µηδεµίαν ἐπιμιξίαν ἔχουσα
πρὸς τὸ χωρίον τοῦτο, ἀλλ οὖσα ἑτέρας οὐτίας xat
πάντη ἡλλοτριωμένης τῆς οὐσίας τοῦ πονηροῦ, bv
eol; ἀλλοτρίοις ἐστὶ xal ξένοις; καὶ τὴν τοῦ σώματος
ἐπιμιξίαν φέρει δεσμὸν πονηροῦ, xal δέδεται οὐκ ἓν
ἰδίῳ; xaX ἰδιοποιεῖται τὴν σάρχα, xal ἁγίαν αὐτὴν
ποιεῖ, καὶ πρὸς ἀρετὴν αὐτὴν ταρασχευάζει, ὡς àg-
ομριοῦσθαι χατὰ τὸ δυνατὸν τῷ χρείττονι ; ὅταν qp
ἁγνὸν ᾗ xal ἀῤῥύπαρον xai ἀχηλίδωτον ὅταν ὅτιον
ᾗ xai σεμνὸν, ὅταν ἁγίας ἔχῃ τὰς λαλιὰς, ὅταν δεξιὰς
ἔχη τὰς βλέψεις, ὅταν θείας Eym τὰς κινήσεις" τί
ἕτερον, ἢ ἀφομοιοῦσθαι τῷ χρείττονι; xaX ἐξειχά-
ξεται τῷ χαλῷ, xat. ἀναφέρει χαρακτῆρα τοῦ χρείς.
τονος (65) ; Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως εἰρήσθω.

cum motus ejus divini sunt : quid aliud est hoc quam similem esse Deo? Ac de his quidem hse

dicta sint.

Car. XVIII. Scripture testimonia de creatione corporis et anime a Deo.

Pauca autem ex Scripturis apponamus, ut ap-
positio Scripturarum illos ad erubescendum se
adigat, et nobis fidem majorem conciliet. Salvator
enim cum in Evangelio de formatione viri et mu-
lieris meminit, formationem ad Patrem suum et
conditorem universi referens, aiebat : Qui fecit ho-
minem ab initio, masculum et feminam fecit eos;
st dixit : Propter hoc relinquet homo patrem. suum
et matrem suam, et. adherebit uxori sua, el erunt
duo in carnem unam : itaque jam non sunt. duo, sed
una caro. (uod ergo Deus conjunxit, homo non se-
paret *. Novit cujus esset corpus et cujus anima,
confitendo auctorem utriusque, οἱ Patrem confi-
tendo ; et retinet ac cohibet huimanas cogitationes,
volens, ut non possint disjungi qua facta sunt ;
non concedens, ut ulla humana sententia ac volun-
"tate, qua bene aptata sunt, separare liceat. ln
Evangelio autem iis qui falso videbantur eodem
studio et cura teneri, occulta tamen et quz intus
erant in bomine, negligebant, aiebat : Stulti, nonne
qui fecit quod foris est, quod intus est, fecit *? Si au-
tem, quod intus est, anima est; quod autem foris,
corpus ; et qui fecit quod intus est, animam fecit ;
el qui fecit quod foris est, corpus fecit : igitur
qui est animae auctor et effector, corporis auctor
et effector est : et Deus est, qui utrumque fecit et
aptavit et conjunxit, qui hanc harmoniam decen-
*issimam coagmentavit. Ipse autem Salvator quam
accurationem corpori in sermonibus suis adhibet,

Matth. xix, 4-6. ? Luc. xi, 40.

Ὀλίγα δὲ καὶ τῶν λογίων παραθώμεθα, ἵνα xal
ἡ τῶν λογίων παράθεσις ἑντροπὴν μὲν ἐχείνοις,
ἡμῖν δὲ πίστεως ἀχρίδειαν ποιῆσῃ. 'U γὰρ Σωτὴρ
ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τῆς πλάσεως µεμνηµένος ἀνδρὺς
xai γυναιχὸς, καὶ τὴν πλάσιν ἀναφέρων ἐπὶ τὸν
ἑαυτοῦ Ἡατέρα καὶ ποιητὴν τοῦ παντὺς, ἔλεγεν :
'O κτίσας àzx' ἀρχῆς, ἄρσεν xal 0nAv ἐποίησεν
αὐτούς ' καὶ εἶπεν Ἔγεχεν τούτου κατα λείψει
ἄνθρωπος τὺν πατέρα αὑτοῦ xal τὴν μητέρα:
xal προσκο.λἲληθήσεται τῇ γΥυγαικὶ αὐτοῦ: xal
ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα µίαν. Ὅ οὖν ὁ θεὲς συν-
έζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω. Καὶ τὸν 6pov τοῦ
σώματος καὶ τῆς ψυχῆς αἴτιον ὁμολογῶν, οἵδε, xal
Πατέρα ὁμολογεῖ ΄ xai ἐπέχει τὰς ἀνθρωπίνας ἐπι-
νοίας, ἀχώριστα εἶναι τὰ πεποιηµένα βουλόµενος,
xaX μὴ ἀνθρωπίνη γνώμῃ χωρίζειν τὰ χαλῶς ἡρ-
pocpéva ἐπιτρέπων. Ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ τοῖς δο-
χήσει τῆς αὑτῆς ἐπιμελείας ἐχομένοις, Ἠμεληκόσι

D δὲ τῶν κρυπτῶν xal τῆς ἔνδον ἐπιμελείας, orsiv-

"Agporec, ovx ὁ ποι]σας τὸ ἔξωθεν καὶ τὸ Er-
ὅοθεν ἐποίησεν; El δὲ τὸ μὲν ἔσωθέν ἐστιν d
Quyh, τὸ δὲ ἔξωθεν τὸ σῶμα, xol ὁ ποιῄσας τὸ ἔσω
τὴν φυχὴν πεποίηχε, xat ὁ ποιῄσας τὸ ἔξω τὸ σῶμα
πεποίηχεν ' ὁ ψφυχῆς ποιητὴς xai σώματος ἄν εἴη
ποιητής ΄ xal θεός ἔστιν ὁ ἀμγότερα ποιῶν xal ἁρ-
µόζων xal συνάπτω», ὁ τὴν ἁρμονίαν ταύτην τὴν
ἱεροπρεπεστάτην ἡρμοσμένος. Αὐτὸς δὲ ὁ Σωτὴρ iv
ταῖς ἑαυτοῦ διαλέζεσιν οἵαν ἐπιμέλειαν ποιεῖται τοῦ
σώματος , ὅταν λέγῃ’ Εἰσὶν εὐγοῦχοι, οἵτινες εἰ-

(05) Καὶ ἐξ.... κρεἰττονος. Hec omisit interpres.

1355

ADVERSUS MANICH,EOS LIB. ill.

1254

γούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν obpa- A cum ait : Sunt eunuchi, qui se castraverunt propter

var. 'O δυγάµεγος χωρεῖν χωρείτω ! Ταύτην vào
ἐπιμέλειαν τῷ σώματι ἀποδεδωχὼς, xal ἅγιον αὐτὸ
χαὶ ἁπαθὲς, xai ἀνῄδονον παρασχευάζων, xat πᾶσαν
ἐπιθυμίαν ὑποτέμνων καὶ ὑποχείρων τῷ λόγῳ, τὴν
πρὸς τὸ σῶμα ἐπιμέλειαν δείχνυσι, xat τὴν πρὸς
τὴν σάρχα χτδεµονίαν σηµαίνει’ χηδόµενος δὲ xal
φροντίζων τὴν ἱδιότητα Ex τῆς χηδεµονίας χηρύττει,
µέχρι τοῦ βλέμματος φθάνων’ ἵνα μὴ τὸ βλέμμα,
ὡς ἔτυχε χινούμενον, ῥυπαρίας xaX χηλίδος ἐμπιμ-
πλῆται, ἀλλὰ τὴν εὔτονον ἔχον κίνησιν Ἱρμοσμένον
διατελῇ ΄ λέγει γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ;' Πᾶς ὁ β.ἱέ-
πων Tqvraixa πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς ἤδη
ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὑτοῦ. Καὶ τὸ
bv τῷ σώματι πάθος τῇ χαρδίἰᾳ συμμετρεῖ, xal τοῦ

regnum celorum. Qui poterit capere, capiat *! Adhi-
bens enim hanc diligentiam et studium corpori, et
efficiens ipsum sanctum et perturbationibus ac vo-
luptatibus vacuum, et omnem cupiditatem verbo
amputans et detondens; procurationem corporis
demonstrat, et curam carnis providam significat.
Sollicitudine autem et accuratione suam esse prz-
dicat, progrediens usque ad curam aspectus ; ne si
aspectus fortuito ac temere moveatur, omni labe et
macula impleatur; quinimo si constanter et gra-
viter cietur, in apta modestia perseveret : ait enim
in Evangelio : Omnis qui viderit mulierem ad concu-
piscendum eam, jam machatus est eam in corde
suo 5. Commotionem in corpore cum corde com-

βλέμματος ἐπιμελούμενος, xowhv τὴν ἐπιμέλειαν B melitur, el aspectum curans, communem curam

τῆς xapblac Tote(sat* πάθος βλέμματος, πάθος xap-
δίας εἰσηγησάμενος, xa ἐπιμέλειαν ὀμμάτων ἔπι-
µέλειαν τοῦ διανοητικοῦ θέµενος. Οὐδὲ γὰρ ἑτέρως
βλάψει xb ὅμμα, f| ὡς βλάψει ὁ νοῦς ^ οὐδὲ γὰρ οἷόν
tí ἐστι τὸ ὄμμα διαστρέφεσθαι, τὴν δὲ φυχην μὴ
διαστρἐφεσθαι' ἐπιειχῶς γὰρ ψυχῆς xal ἁπλῶς ὁρώ-
σης, ἐπιτηδείως ὄψεται τὰ ὄμματα.

adhibet cordi; commotionem aspectus, commotio -
nem cordis reputans esse, et accurationem aspe-
ctus, accurationem mentis, Nec enim aliter noce-
bit oculus, quam ut nocebit mens ; quia non potest
oculus depravari, non depravata anima : si enim
anima est in zquitate et. recte videt, apte et con-
venienter oculi cernent.

Cap. XIX. Christus corpus habuisse ostenditur.

Ἑνταῦθα γοῦν τὴν ἄτοπον βλέψιν παραθλεψάµε-
voc, τὴν ἁγίαν παρεισάγει' ἵνα οἱ ὀφθαλμοὶ ὀρθὰ
βλέπωσι, xai τὰ βλέφαρα νευέτω δίχαια ἑπαίρει
γὰρ τὰ ὄμματα, χάτω αὐτὰ κεχάµφθαι μὴ ἐπιτρέ-

mtv, ἀλλὰ διανιστῶν αὐτὰ χαὶ διεγείρων, xal ἔπῃρ-ς

μένα αὐτὰ παρασχευάζων. Διὸ, πολλὴν ἐπιμέλειαν
«Qv σωμάτων ποιούµενος, xal σῶμα πεφόρηχε, xal
εἰς opa ᾖλθεν. El μὲν οὖν οὐχ ᾖλθεν ἐν σώματι,
τἱ φῄσουσι περὶ τοῦ σταυροῦ, xal τοῦ τύπου τῶν
Άλων, xal τοῦ τύπου τῆς λόγχης, καὶ τοῦ μνημείου,
xal τῆς ταφῆς ; Εἰ δὲ ix τούτων ἐλεγχόμενοι ὁμολο-
γοῦσι σῶμα τὸν Σωτῆρα εἰληφέναι, τί ἐροῦσιν, εἰ
µήτι xaX αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πονηροῦ πεπλάσθαι φῄσουσι,
xai µηχέτι µόνον τὸ ἀνθρώπινον σῶμα εἶναι τοῦ πο-
νηροῦ, ἀλλὰ χαὶ τὸ σῶμα τοῦ εὐεργέτου; οὐ φεί-
σονται χαὶ µέχρι χαὶ ταύτης τῆς ἐπινοίας φθάσαι,
καὶ τὴν γλῶτταν ἐχτεῖναι κατὰ τοῦ Σωτῆρος. 'O γὰρ
μελετῶν xazà τῶν ἐχείνῳ διαφερόντων διαλέγεσθαι,
οὗτος, ἀχονήσας τὴν γλῶτταν, χατ᾽ αὐτοῦ διαλεχθή-

Hic igitur repudians turpem aspectum oculorum,
sanctum aspectum inducit : ut oculi, inquit, recta
videant et palpebrz justa intueantur : erigit. enitn
et extollit oculos, non perrbittens simul ut flectan-
tur, sed potius excitat, et ut erecti sint, facit. Id-
circo Salvator gerens magnam providentiam et
procurationem corporun, corpus gestavit et in
corpus venit. Si igitur non venit in corpore, quid
dicturi sunt de cruce et fixura clavorum et lancez,
et monumento ac sepultura ? Sin autem his convi-
cii corpus sumpsisse Salvatorem confitentur, quid
dicent, si non sunt dicturi, ipsum quoque a diabolo
formatum esse; et non jam solum corpus humanum
esse diaboli, sed etiam corpus Salvatoris benefici
nostri? non enim parcent nec abstinebunt se, quin
usque in hanc cogitationem evadant, et linguam in
Salvatorem protendant. Qui enim contra ea quz ad
illum pertinent, disputat, hic linguam acuens con-
tra ipsum disputabit. Salvator autem baptismo

σεται. Ὁ δὲ Σωτὴρ xal βαπτίσµατι διελούετο ἐν D etiam in Jordane abluebatur, et aquis aspergeba-

τῷ "lopbávg* ὕδασι περιεῤῥαίνετο : τίς àv xat τυγ-
χάνων; εἰ μὲν γὰρ οὗ σῶμα φέρων, οὔτε σῶμα
ἔχων, τί χοινὸν πνεύµασι χαὶ ποταμοῖς; Τίς ἀγγέ-
λων, Tola δύναµις, Tola κυριότης, "ola ἀρχὴ, ποία
ἐξουσία χαταθέθηχεν εἰς λουτρὸν, xal πεῖραν ὑδά-
των ἔσχεν; El δὲ δύναμις μὲν οὐδὲ ἐξουσία, οὔτε
θρόνος οὐδεὶς εἰς ὕδατα χατῃλθεν, ἀζήτητον γέγονε
τὸ πρᾶγμα xal σαφές ' xat δηλον γέγονε τὸ νητού-

µενον. Αλλὰ ἀνῄᾖει ἀπὺ τῶν ὑδάτων ἐπειράζετο᾽

ὑπὸ τοῦ διαδόλου: ἐπείνα, ἑδίψα, ἔπλει, ἐχοιμᾶτο,
ὥδενεν, ἑχοπία, ἑἐδάδιζε: πεινῶν ἐπὶ τὴν συχῆν
λθε * τὸ τελευταῖον ἐκοίνετο, ἑσταυροῦτο Τίς ταῦτα

* Matth, xix, 19. * Matth, v, 28.

tur ; quis erat? et quid erat? si enim corpus non
gestabat neque corpus habebat : quid commune est
spiritibus cum fluminibus ? Quis angelus, quz vir-
tus, qux? dominatio, quis principatus, qua pote-
stas ad lavacrum descendit et aquas experta est?
Quod si neque virtus, neque potestas, neque thro-
nus in aquas descendit : extra quzestionem posita
est res : factum est perspicuum, quod quaerebatur.
lmo ascendit ab aquis, tenebatur a diabolo, esu-
riebat, sitiebat, navigabat, dormiebat, iter facie-
bat, defatigabatur, ambulabat, esuriens venit ad
ficum : postremo judicatus est οἱ cruci(lxus. Quis

1100

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

1256

hec proclamabat? quis h:c testabatur? Taceant A ἐθόα; τίς ταῦτα ἐμαρτύρει; Σιωπάτωσαν di γλὼς-

linguz, loquantur acta : 0s habent res: nec am-
plius aerem pulsantes, sonum emittamus : os ha-
hent scripta : et si nos taceamus, non tacent res ;
et si nos non loquamur, qui scripta sunt, non pos-
sunt non loqui.

Igitur quia sic sunt hzec, et acta fidem habent,
et narratio actoruimn vera est, et clamant ipsa actio-
nes vi sua, habuisse corpus Salvatorem, et corpus
mortale; et quod propter nostra corpora corpus
gestavit : quod reliquum est, simile quzrit : pro-
pter nos venit illius corporis sui effector, et no-
strorum effector. Si enim aliud fuisset illud, cu-
ram aliis non adhibuisset corporibus. Si autem fa-
ctum est, et factum a Deo, factum. vero est pro-

cat* λαλείτωσαν αἱ πράξεις στόµα ἔχουσι τὰ πρά-
γµατα΄ µηχέτι, τὸν ἀέρα χρούοντες, τὸν Ίχον ἁπη-
πἐμνωμµεν’ στόµα ἔχουσι τὰ γεγραμµένα * x3v ἡμεῖς
σιωπήσωµεν, οὐ σιωπᾷ τὰ πράγματα ' xXv ἡμεῖς μὴ
λαλήσωμεν, οὐχ ἀνέχεται μὴ λαλεῖν tà Υεγραμμένα.

Ἐπειδὴ οὖν ταῦτα οὕτως ἔχει, χαὶ πισταἰἱ εἶσιν αἱ
πράξεις, xal τῶν πράξεων δυνάµεις, ὅτι σῶμα εἶγεν
ὁ Σωτὴρ, χαὶ σῶμα θνητὸν, xai σῶμα ἑφόρεσε διὰ
τὰ ἡμέτερα * «b ὅμοιον λοιπὸν ζητεῖ * Ίχει δι’ fud; à
ἐχείνου ποιητὴς, xai τῶν ἡμετέρων ποιητής. E!
γὰρ ἕτερον (64) ἣν, οὐχ ἂν περὶ ἑτέρων ἐχείνου
πρόνοιαν ἐποιεῖτο: εἰ δὲ πεποίηται ὑπὸ Θεοῦ, πε-
ποίηται δὲ ὑπὲρ ἡμῶν, ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἐποιεῖτο,
"Iva γὰρ τὰ ἴδια ἑαυτοῦ σώσῃ, ἐχεῖνο ἑποίτσε, τῇ

pter nos: igitur propter propria fiebat, ut quie p ἐχείνου ποιῄσει πάντων τῶν ἰδίων τὴν ἐλευθερίαν

propria erant, salva essent. Illud fecit, illius effe-
ctione omnium suorum libertatem operatus. Gratia
igitur debentur ei «qui corpora nostra fecit ; qui
eorum ignaviz atque pigriti:e prospexit et. consu-
luit ; qui misit Filium suum in corpore, et nostris
corporibus pignus dedit; ut non jam amplius fle-
ctamur et humi cernamus, sed simus elati et ere-
cti communitate corporum,

Cap. XX.

. lllos 1gitur decepxores et 1anaces in hoc etiam
altendemus, quod in corpora invaserunt, et in
corpus auctoris processerunt , ac contra cco-
nomiam et dispensationem Dei linguam extende-

runt ; ac contra libertatem nostram ad usum et €

exercitationem lingux loqui non dubitaverunt cir-
culatores quidam et circumforanei. Congessimus
acervum verborum pravitatis istius : licet enim
ex uno aliud accusare ; imo omnia deinceps per-
sequentes, omnia inutilia et aliena existimare.
Idcirco nos in omnes sermones ipsorum hucusque
delapsi, ne magnitudinem libro prebeamus, his
hactenus dictis terminemus , facta ex paucis alio-
runi indicatione, et ex dictis prius eorum confu-
tatione confecta. Opus autern est diligentia studio-
sis , ut omnes przstigias prztervecti aures servent,
ne a pravitate capiantur ; ut sint custodes suarum
aurium, partim eas aperientes, cum verus sermo
pulsat ; partim claudentes , eum falsus et dolosus,

veritatem simulans laborat, ut in conclave mentis D

irrumpat. Multi enim ficti οἱ simulati pulsant au-
rea, dicentes : Ego sum Christus *, οἱ multos de-
cipient : Unus autem solus Christus ", qui est libe-
rator, praeses vicloriz , beneficus , qui dispositione
pulsat, qui libertatem in ipso aditu conciliat , qui
simul ut ingreditur, peccata excludit, qui in in-
gressu amicitiam cum Patre tribuit, qui mox in-
grediens tropza iu anima ponit.

* Mattb, xxiv, 25.

ἑργασάμενος. Χάρις οὖν τῷ πεποιηχότι τὰ ἡμέτερα
σώματα, τῷ προνοησαµένῳ xai ἑῥῤῥαθυμηχότων
αὐτῶν, xai ἁποστεί[λαντι τὸν ἴδιον Υδν ἐν σώ-
µατι, καὶ δεδωχότι ἑνέχειρον τοῖς ἡμετέροις σώ-
pact, ἵνα µηχέτι χάµπτωµεν, xai χαμαὶ ὁρῶμεν,
ἁλ)ὰ ὦμεν ἐπηρμένοι τῇ χοινωνίᾳ τῶν σωμάτων.

Conclusio.

Εὐτελίσωμεν οὖν xal àv τούτῳ τοὺς ἁτπατεῶώνας
ἐχείνους, ὅτι καὶ χατὰ τῶν σωμάτων βεθαδίχασι,
xai κατὰ τοῦ πλάστου χεχωρήχασι, xai χατὰ τῆς
οἰχονομίας τοῦ Θεοῦ τὴν γλὠτταν ἐξέτειναν' xal
κατὰ τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν λαλεῖν οὐ παργτήσαντο,
ἀγύρται τινὲς ὄντες καὶ ἀγοραῖοι, ἄθροισμα λόγων
πονηρἰας συναγποχότες * ἔστι γὰρ τὸ ἓν ἐχόμενον τὸν
ἕτερον αἰτιᾶσθαι ' ἀλλὰ ui πάντα ἐφρεξῆς ἑπεξιόντας,
πάντα ἀχρεῖα χαὶ ἔχφυλα ἡγεῖσθαι. Διὰ τοῦτο χσὶ
ἡμεῖς εἰς ἅπαντα λόγον αὐτῶν κατιόντες, μὴ πολὺ
μῆχος παράσχωµεν τῷ λόγῳ, µέχρι τούτων στῶμεν,
διὰ τῶν ὀλίγων χαὶ τὰ ἄλλα ὑποδείξαντες, xai διὰ
τῶν προλεχθέντων τὸν ἔλεγχον χατασχευάσαντες.
Ἐπιμελείας δὲ τοῖς σπουδαίοις χρεία, ἵνα πᾶσαν
γοητείαν ὑπερθεθηχότες, ἁλήπτους τὰς ἀχοὰς ἀπὸ
τῆς πονηρίας διαφυλάξωσιν ὅπως κχλειδοφύλαχες
ὧσι τῶν ἑαυτῶν ἀχοῶν, καὶ πῆ μὲν ἀνοιγνύοντες, ἅτε
κρούει ὁ ἀληθὴς λόγος, «Tj δὲ ἀποχλείοντες, ὅτε ὁ
φευδῆς xal πεφευακχισµένος σχηµατι.όµενος τὴν ἁλί-
θειαν εἰσθάλλειν Ev. τῷ ταµείῳ τῆς διανοίας στηυ-
δάνει. Πολλοὶ γὰρ πεπλασμένοι xal ἐσχηματισμένοι
τὰς ἀχουὰς χρούουσι, λέγοντες' Εγώ εἰμι ὁ Χρι-
στὸς, xai πολλοὺς πλανῄσουσιν’ Elc δὲ µόνος ἑστὶν'
ὁ Χριστὸς, ὁ ἐλευθερωτῆς, ὁ τροπαιοῦχος, ὁ εὖερ-
γετιχὸς, ὁ διαθέσει χρούων, ὁ ἐλευθερίαν τῇ εἰσόδῳ
μνηστευόµενος * ὁ ἅμα τῷ εἰσθαλεῖν ἐξοιχίζων τὰς
ἁμαρτίας, ὁ iv τῇ εἰσόδῳ τὴν φιλίαν τὴν πρὸς τὸν
Πατέρα ἀποδιδοὺς, ὁ παραχρῆμα τῇ εἰσόδῳ τῇ ἑαυ-
τοῦ τροπαῖα.

' f Cor. vin , 6; I Tim. ut, 5.

(61) El γὰρ &rep. Md est, si non fuisset ejusdem natur: corpus, scilicet humanum, anima intelligente

praeditum. Τιλε.

1251

ADVERSUS MANICILEOS SUPPLEMENTA.,

1958

E € Ó——————— M —

ΤΙΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΤΑ MANIXAIQN.

Ὑπόθεσις τοῦ πρὠτου «Ἰόγου.

Ὁ πρῶτος περιέχει λόγος ἔλεγχον xat ἀνασχευὴν
τῶν μάλιστα κεφαλαίων τοῦ δόγµατος τῶν Μανι-
γαΐων, ὡς ἀλλοτρίως πάντη πρὸς τὰς κατὰ φύσιν
χοινὰς ἐννοίας ἑχόντων.

Ὑπόθεσις τοῦ δευτέρου Aóyov.

*U δεύτερος ἀποδείχνυσιν, ὡς οὐκ Ex τινος τῆς Ye
ph οὕσης ἀνάρχου κακίας, xoi ἑναντίας τῷ θιῷ
ἀρχΏς ἄνθρωπος πλημμελεῖ’ xal ὡς οὐδὲν κατ
οὐσίαν iv τοῖς οὖσι χαχόν οὔτε uf» τις ἀνισότης
tv τοῖς καθ ἡμᾶς ἐστι' καὶ ὡς µάτην καὶ λίαν
ἀσεσῶς χαχίζουσι τὴν τῶν ὅλων οἰκονομίαν. Καὶ

A TITI, EPISCOPI BOSTRENSIS, ADVERSUS

MANICH.;£OS.
Argumentum libri 1,

Prinus liber continet confutationem pracipuo-
rum capitum doctrine Manichzorum, qua sunt
penitus aliena, et cum communibus notionibus
natura insitis et anticipatis pugnantia.

Argumentum libri n.

Secundus liber docet ct explanat, non peccare
hominem ex quodam malo zseterno et sine principio
ac Deo contrario, quod quidem non est: et nul-
lum esse malum secunduiu substantiam in iis qua
sunt ; nec ullam inzqualitatem in nostris rebus ; ac
vane et valde impie gubernationeni universi impro-

ὅλως τὸν περὶ Προνοίας ἅπαντα λόγον χεφαλαιωδῶς B bari et reprehendi. Denique omnem de Providentia

περιλαμθάνει, ἁποδειχνὺς, ὡς οὐδεμία &vávxr δευ-
τέραν τινὰ χαὶ ἑναντίαν ἀρχὴν ti. to Ex τῶν πρα-
γµάτων ὑπονοεῖν.

Ὑπόθεσις toU τρίἑου Aóyov.

Ὅ τρίτος ὑπὲρ τοῦ νόμου xai τῶν προφητῶν
Δοιεῖται λόγον, ὡς πἀρὰ τοῦ θεοῦ πάσης τῆς Πα-
λαιᾶς Διαθήχης δοθείσης, xal ὡς οὐδὲν τῶν αὑτόθι
πεπραγμένων τε xal λελεγµένων εὔλογόν τινα χατ-
ηγορίαν ἔχει τοῦ ποιἠσαντός τε χαὶ λαλῄσαντος * xal
ὡς συνῳδὰ πάντα τῇ Καινῇῃ Aa0fxn * ὡς μηδὲ ἐντεῦ-
θεν ἀνάγχην εἶναι, δευτέραν τινὰ χαὶ ἑναντίαν ἁρ-
χην τῷ θεῷ ὑπονοεῖν.

Ὑπόθεσις τοῦ τετάρτου «ἰόγου.

Ὁ τέταρτος ἑξαιρεῖ xal τὴν Καινὴν Διαθήχην τῆς
ἑχείνων χατὰ θεοῦ βλασφηµίας, ὡς οὐδὲ πρὸς αὖ-
«hv παντελῶς ἑχόντων τινὰ χοινωνίαν, xaY ὡς µά-
την ἐχθιάζονται µέρη vé τινα ταύτης πρὸς σύστα-
διν τῆς αὐτῶν &atÓclac* xal ὡς 1) χατὰ τὸν διάδολον

ὑπόθεσις οὐδὲν αὐτοῖς συναίρεται πρὸς ἃ λέγουσι
κατὰ θεοῦ.

disputationem suihmatim complectitur, ἀοοεἰφυό

minime necesse esse suspicari ex rebus, ullum

esse secundum principium , Deo contrarium.
Argumentum libri n.

Tertius liber pro lege et prophelis Cisputat :
quippe cum totum Vetus Testamentum a Deo da-
tum sit, et nihil eorum qua in eo facta aut dicta
sunt, probabilem accusationem ejus qui fecit et
dixit, habeat ; sintque omnia cum Novo Testa-
mento consenlientia : ut nec ex hac parte necesse.
sit cogitare aliquod secundum principium Deo
contrariuin.

Argumentum libri αν.

C Quartus liber Novum Testamentum ab illorum

blasphemia in Deum defendit, ut qui nullam pror.
Sus communionem cum eo habeant, et frustra ae
vane quasdam partes ejus ad constituendam suam
jmpietatem per vim trahant; quodque id quod
diabolice subjiciant, nihil eos juvat ad ea stabi-
lienda quz contra Deum dicunt.

SUPPLEMENTA

E Parallelis Damascenicis Rupefucaldinis, ad libros IV adversus Manichaos Titi Bostren-
sis episcopi. |

Ex Joannis Damasceni sacr. Parallel, Opp. tom. M, pag. 703, edit. Paris. 31712.

Tov ἁγίου Τίτου ἐπισκόπου Βόστρων ἐκ τοῦ κατὰ D Sancti Titi. episcopi Boatrorum, ex. liero 1 contra

Μαγιχαίων «Ἰόγου α (65).

Πῶς οὖν, he, ἀναστήῄσεται τὸ σῦμα, εἰ σὰρξ xai
αἷμα βασιλείαν θεοῦ χληρονομῆσαι οὐ δύνανται ; οὐ
αοίνυν ἐστὶ, φασὶν, νεχρῶν ἁἀνάστασις. Οὖτε τοῖς
ἀνωτέρω διὰ πλειόνων λεχθεῖσ; τὸν νοῦν οὐ παρέχουσιν,
ἀλλ ὥσπερ τινὲς Ev διαμοναῖς πραγμάτων ἁδιχωτά-
σων, τὸ ἑαυτοῖς προσφιλὲς εἰς τὴν ὑπόνοιαν τῆς σφε»

(65) Ἑκ τοῦ κατὰ Marty. Aóyov à. Nequaquam
hzc in libris Titi Bostrensis contra Manichzros, ut

PaTRGL. Ga, XVIII.

Manichaos.

Quinam igitur flet, inquis, ut corpus resurgat,
$i caro et sanguis regnuin l'ei possidere non pos-
sunt? nequaquam igitur est resurrectio mortuorum.
His quae superius copiose dicta sunt, animum non
advertunt ; sed, velut quidam iniquissimis in ne-
gotiis perseverantes, id quod sibi ad impietatem

nunc exstant ex iranslstione Turriani, reperi,
LrQU'EN,

40

1359

TIT! BOSTRENSIS EPISCOPI

1*9

suam arridere suspicantur , non «quod justum est, Α τέρας ἀσεθείας, οὗ τὸ δίχαιον αἱροῦνται. O5x ἔστι

cligunt. Caro passionibus obnoxia non resurgit, in-
quit Apostolus , .neque crassum corpus una cum
sygriludinibus suis vivet. Quocirca perspicuam
qu:estionis interpretationem subdit : Ecce myste-
rium vobis dico: omnes quidem non dormiemus ,
sed omnes immutabimur *. Unde nos qui salvi fu-
turi sumus, mutationem admittemus, corporibus
mcliore statu ac conditione donatis. Ac corpus
quidem erit, quod nobis mutatione illa dabitur :
at non perinde caro et sanguis cum infirmitate
complicata. Non enim hoc ipso quod corpus aliquid
sit, illud continuo caro quoque est. Sol plane et
luna et omnis celestis chorus. corpus omnino
sunt, nequaquam autem caro. Ejusmodi porro
speciem quamdam habebit corpus quod resurget;
ita ut sanctorum animz cum corpore deinceps ha-
litent, quod alimento corporali tamen amplius non
egeat; quin nec in oblectationes, neque in mole-
stias et dolores incidat; sed in glorix suz& consor-
tem animam divinum illum cultum ullatenus trans-
ferat, finitis certaminibus, et anima decreto Dei in
fcquiem suam digressa. Insuper vero hoc totum
aperit et elucidat, ac resurrectionis rationem edis-
serit, dicendo : Quoniam oportet corruptibile hoc
induere incorruptionem , et mortale hoc. induere im-
mortalitatem *. Hinc verum sit illud : Corruptio
iicorruptionem | hereditate ποπ obtinet !*. Nam si
quispiam hoc diceret, quod caro una cum insitis
in ea affectionibus resurgens, ejusmodi sit vitam
actura, ut eadem simul cum anima perpetiatur et
agal, rationi consentaneum non esset, quod bona
spe careret. Sin vero illud ipsum inutationem in
meliorem et felicem statum accipit, hoc egregie
demonstravit ita loquens : Oportet enim corrupti-
bile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc in-
duere immortalitatem. Justa quidem remuneratio
est instrumenti, quod laborum anime particeps
fuit : nec vero ea damnosa est , nec laboribus ob-
noxia. Atqui in hac beata vita tales esse eorum
qui salvandi sunt, animas oportet ; ut cognatum
quidem sibi corpus recipiant, non autem ipsum

σὰρξ ἐμπαθῆς ἁἀνισταμένη, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος,
οὐδὲ παχὺ σῶμα αὖθις μετὰ τῶν παθῶν πολιτεύε-
ται (06). Aib. ἐπάγει σαφῃ ἑρμηνείαν τῆς Exacopt-
σεως Ἰδοὺ µυστήριον ὑμῖν «Ἱέγμω * πάντες μὲν có
xotun0ncóue0a, πάντες δὲ à AJayrnoóps6a ὥστε
μεταθολὴν ἔξομεν οἱ σωθησόµενοι ἐπί τινα χρείττονα
σωμάτων κχατάστασιν. Καὶ σῶμα μὲν ἔσται τὸ ix
µεταθολΏς διδόµενον ἡμῖν, οὐκέτι δὲ σὰρξ xal atya
ἀσθενείᾳ συμπεπλεγµένα. Oo. γὰρ εἴ τι σῶμα, πἆν-
τως xal cápz. Ἠλιος γοῦν xal σελήνη xai zi; ὁ
οὐράνιος χορὸὺς, σῶμα μὲν χαθόλου τυγχάνει, cipi
δὲ οὐδαμῶς. Τοιαύτην τινὰ ἰδέαν λήφεται τὸ ἀνιστά-
μενον σῶμα, ὥστε τὰς τῶν ἁγίων quy Xo συνοιχ{σειν
σώματι λοιπὸν, οὐχέτι γε τροφῆς δεομένῳ σαρχιχης,

B οὐχέτι δὲ ἡδοναῖς τε καὶ λύπαις, xa ἀλγτδόσι περι-

πίπτοντι, ἀλλ᾽ εὖ µάλα ὁμοδόξῳ τῇ φυχῆ προσάταν
thv ἔνθεον λατρείαν µηδέποτε ἀνατείνοντι Τεπαν-
µένων τῶν ἁγωνισμάτων, xal πρὸς ἀνάπαυλαν τῆς
ΨυχΏς ἀναχεχωρηχυίας δόγµατι θεοὈ. Ἐτὶ δὲ τοῦ-
τοις σαφηνίζει ἅπαντα τὸν λόγον, χαὶ τὸν τρόπον τῆς
ἀναστάσεως ἐξηγεῖται λέγων. "Οτι δεῖ τὸ «θαρτὸ
τούτοἑνδύσασθαι ἁρθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὺν τοῦτο
ἐνδύσασθαι ἀθαγασίαν. ᾽Αληθὲς ἂν ctr τό" 'Η φθορὰ
τὴν ἀςγθαρσίαν οὐ κ.ηρογομεῖ. El μὲν γάρ τις
τοῦτο ἔλεγεν, ὅτι ἡ σὰρξ ἅμα τοῖς ἐμφύτοις πάθεσιν
αὖθις ἀναστᾶσα ζήσεται, τὰ αὐτὰ πάσχουσά τε xai
δρῶμας (66*) ἅμα τῇ φυχῇ, ἣν ἂν ἄλογος οὖχ ἔχουσα
ἀγαθὴν ἐλπίδα᾽ εἰ δὲ μεταθολὴν αὐτὸ 6f τοῦτο λαμβάνει
χρείττονος xai µαχαρίας ἕξεως, ὅπερ δειχτιχκῶς ση-
µαΐνει, φάσχων ' Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὺν τοῦτο ἐνδύ-
σασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θΥητὺ τοῦτο ἐνδύσα-
σθαι ἀθανασίαν. Δικαία μὲν τοῦ συγχαμόντος Epya-
λείου τῇ Ψυχῆ f] ἀπόδοσις, οὐχ ἑἐπιζήμιος δὲ καὶ ἔτι
ἐπίπονος ταύτῃ. ᾽Αλλ' ἐν τῷ µαχαρίῳ (Bit) ταύτας
ἔσεσθαι τῶν σωζοµένων τὰς ψυχὰς ἀπειληφνίας μὲν
τὸ σύμφυτον αὐταῖς σῶμα, οὗ μέντοι βαρὺ xal
γεῶδες, xal σαρχιχῆς ἐπιθυμίας γέµον, καθάπερ τὴν
ἀρχὴν, ὅτε δὴ προσῆχον ἣν τῷ ἀγῶνι τῆς ἀρετῖς
ἑνευδοχιμῆσαι ταύταις. Αδικία γὰρ, εἰ μὴ τὸ συµ-
πονῆσαν τῇ ψυχἠ σῶμα χατὰ τήνδε τὴν πολετείαν
ἀποδφη συναπὀλαυσιν.

grave et terrenum, carnalisque cupiditatis plenum, quemadmodum antea ; quando nempe necessarium
erat, ut cum eis virtutis certamine probaretur. Iniquum siquidem fuisset, si corpus quod animz
laborum in bujusce vite functionibus consors fuit, pr:»iniorum ejus retributione non donaretur.

Ibid. vag. 741.

Sancii Titi episcopi Bostrorum, ex libro u contra D

Manichzos.
Dicendum igitur est, hominem a Conditore re-
rum in vitam productum esse, ut nihil aliud ne-
goWaretur, nisi pietatem ac virtutem. His enim

* ] Cor. xv, 51. * ibid. 53. !* ibid. 50.
(66) Πολιτεύεται. An πολιτεύσεται

(66') forte leg. δρῶσα EpiT.

(67) Pyréor. Hoc fragmentum reperitur in Pa-

rallelis infra Littera x, tit. xxv, ubi pro ἔμπορεν-

Tov ἁγίου Τίτου ἐπισκόπου Βόστρων.

(67) 'Ῥητέον τοίνυν, ὅτι πρὸς τοῦ δημιουργήσαντος
ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν βίον παρήχθη, ἐμπορευσόμενος
ἕτερον οὐδὲν ἡ µόνον εὐσέδειαν χαὶ ἀρετήν. Ταύτα

σόµενος legitur ἐμπορεύόμενος. Hzc porro spectare
noscuntur ad librum n, leguntur enim supra $ τη,
ejusdem libri : ubi quoque altera lectio ἐμπορευόμε-
νος Occurrit.

* ' .

4261

ADVERSUS ΜΑΝΙΟΗ 205 SUPPLEMENTA.

i309

γὰρ x*nsópsvog, χαλῶς ἂν διανῄξαιτο τόνδε τὸν A comparatis, recte zvum istud transmeaverit ;

βίον: ἀμελήτας δὲ τούτων, χαλεπῶς ἂν διαδαπτι-
σθείη πλανώμενος.

si n vero neglexerit, errore suo gravi casu submer«
getur. 3

Ibid. pag. 7188.

Tov ἁγίου Τίτου, àx τοῦ Περὶ Ἡρονοίας.

(68) Πρὸς δὲ τοῖς ἅπασι τῶν συνΊθως ὑπὸ θεοῦ '. ὶ
" hominibus perinde concedi! solent, identidem 1”

δεδοµένων κοινῇ πᾶσιν. ἀνθρώποις εἰ µηδεµἰα τίς
ἐστιν ὅτε συνέδαινε χώλυσις, φορᾷ φύσεως ἄν τινος
ἀμεταθλήτου τὴν χορηγίαν αὐτῶν ἠθέλησαν ἄνθρω-
ποι, καὶ οὐχ ἂν, δεχόµενοι ταῦτα, χάριν ὠμολόγη-
σαν τῷ θεῷ, οὐκ ἂν δὲ ἤτησαν ἔχοντες, Στεροῦνται
τοιγαροῦν ἑνίοτε πρὸς ὀλίγον, ἵνα αἰτήσωσι' xa

Sancii Titi, ex libro De Providentia, ex libro wu cone
tra Mànichzos.

Prater hec omnia, nisi que a Deo universis

pediri contingeret immobilis cujusdam naturze im-
petu ; liorum largitionem nihil curassent homines,
nec iis obtentis Deo gratias agerent, neque ljonuni
compotes facti, ullatenus precarentur. Ad tempus
igitur aliquod donis privantur, ut exorent ; rüF-

δέχονται αὖθις, ἵνα χάριν ὁμολογήσωσι τῷ χορη- B sumque accipiunt, utlargitori confiteantur, agno-

γοῦντι, γινώσχοντες, ὡς αὑτός v6 ἐστιν ὁ παρέχων,
χαὶ οὐ φύσις ἄλλη τίς ἐστι παρὰ τὸν θεὸν, ἄχριτός
τε xal ἀμεταμέλητος, ἡ χορηγοῦσα. Βούλεται δὲ ὁ
θεὸς εἰδέναι χάριν αὐτῷ, ἵνα ἀξιώτεροι τοῦ λαμθά-
νειν παρ) αὐτοῦ γένωνται, οὐχ ἵνα τι καρπώστται
εἰς ἑαυτόν. Βούλεξαι γὰρ τὰ ἀγαθὰ τούτους αἰτεῖν,
ἵνα, δεχόµενοι, αἴσθτσιν τοῦ χορηγοῦντος ἔχωσιν.
Χαΐρει μὲν γὰρ τὰ παρ ἑαυτοῦ διδοὺς, χαίρει δὲ
μᾶλλον ἀξίοις διδούς * ὡς τῆς φιλανθρωπίας τρόπον
τινὰ ἀτιμαζομένης, εἰ μὴ πρὸς εὐαισθήτους Υέ-
νοιτο.

scentes ipsum esse qui tribuit, nec alteram quam-
vis preter Deum naturam esse, qui iudiscrimina-
tim et sine poenitentia subministret. Vult itaqué
Deus sibi gratiam haberi, ut homines evadant di-
gniores qui ab ipso accipiant, non ut sibi ipsi emo-
lumenti quidpiam redeat. Vult enim ut bona postu-
lent, quibus acceptis largitorem sentiant. Gaudet
enim dando quz sua sunt ; sed gaudet amplius di-
gnis impartiendo : ac si benignitas ipsius modo
quodam 4edecoraretur, nisi in eos oui bene affecti
sunt, inipenderetür; .

lbid. pag. 183.

Tov ἁγίου Τίτου, ἐκ τοῦ Περὶ Προνοίας.

(69) Οὐχ ἐχρῆν, ὡς ἴἔοιχε, χατὰ τοῖς πᾶσιν ὑπάρ-
χειν τοῦ θεοῦ τὰ τεχµήρια, καὶ τὸν ἄῤῥητον καὶ
ἀχατάληπτον νοῦν πάντη γνώριμον εἶναι ἀνθρώποις *
ὅπου γε xai βασιλέως ἀνθρώπου xaX ἄρχωντός ἐστιν,
ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν βονλευµάτων χρύπτεται, ὡς xal
τὸ πραττόµενον ἄδηλαν εἶναι, ὅτῳ λόγῳ πράττεται.
Οὐ τοίνυν θαῦμα, εἰ ἄνθρωποι μὴ χωροῦσιν ὅλως
τῆς διοιχῄσεως τοῦ Θεοῦ τὸν λόγον, ofc ἀρμόττει xal
δίχα τοῦ πολυπραγμονεῖν ὑπείχειν τε xal ἡσυχάσειν,
xa Ίχιστα ἀνταίρειν χατὰ τῆς ἀῤῥήτου διοικήσεως.
Πολλάχις γὰρ οὐδὲ τεχνίτην, εἴτουν οἰχοδομίας, fj
ναυπηγίας, 3| χαλκευτιχῆς ἔμπειρον, αἰδούμενοι
περιεργαζόµεθα, ποιοῦντά γε τὸ οἰχεῖον ἕκαστον ᾿

ἀλλὰ τῇ πείρᾳ χαταπιστεύσαντες, ἐχδεχόμεθα «b D

ἔργον ἰδεῖν. "Ἔστι δὲ καὶ ὅτε σφαλλομένῳ οὐκ ἔπαι-
σθανόμεθα. Τί δ᾽ ἂν εἴποιμι περὶ τῆς ὑπὲρ πάντα
νοῦν σοφίας τοῦ θεοῦ; ἣν προσῆχε, χαὶ νοοῦντάς τε
καὶ μὴ νοοῦντας, ἐχπλήττεσθαί τε xal τιμᾷν. El δέ
τις, διὰ τὸ μὴ χαταλαμδάνειν τὸν λόγον τῶν πλειόνων
τῶν πρὸς τοῦ Θεοῦ γινοµένων, ἐχπέσοι πρὸς ἁτοπίαν
τῆς τοῦ θεοῦ δόξης (70) ἀθλιώτατος, xal πάλιν

. (68) Πρὸς δὲ τοῖς dz. Excerpta sunt hzc ex
lib. n Titi Bostrensis, $ xv, ubi rectius legitur,
πρὸς δὲ τούτοις; atque ita legisse videlur inter-
pres. Uterque locus conferatur.

(69) Obx
lstá descripsit et lib. s, & xxvii.

àxpnv, x. *. . Auctor Parallelorum .

C Sancti Titi, exlibro De Providentia, ex libro n cori

tra Manichzos.

Minime consentaneum erat, ut videtur, Dei cori-
silia pervia omnibus fieri, et inexplicabilem illam
atque incomprehensibilem mentem omni rationó
hominibus exploratam esse: quande vel regis qul
homo est, ac principis pleraque consilia occuMá
sunt, ita ut obscurum sit quam ob causam agatur
id quod agitur. Nihil mirum igitur, $i homines di-
vine gubernationis rationem non capiant; quibus
conveniat, posita curiositate, cedere el conticere,
nec prorsus adversus ineffabile regimen illud ob-
murmurare, Enimvero sspe accidit, ut neque ab
artifice, sive domus struendz, sive compingend2
navis, sive zris fundendi perito, ejus reverentia
aliquid inquirarius, dum ille quodvis opus suum
facit ; sed ejus experientie fidem habentes, opili-
cium videre przestolamur. Quinimo, quandoque
etiam illius errata non animadvertimus. Quid ita-
que dicam de Dei sapientia, que mentem omhem
excedit? quam, sive intelligamus, sive non intelli-
gamus, nos oportuit admirari ac venerari. Quod si
quispiam, ex eo quod multarum qus& a Deo fiunt,

10) Πρὸς ἀτοπίαν τῆς τοῦ θεοῦ δόξης. Leg. π.
&. τ. χατὰ του Θεοῦ 6. Apud Titum lib. n, $ xxxi,
sic legitur, πρὸς ἁτόπους χατὰ θεοῦ δόξας. Quz re-
ctius quam Biillias ita reddidisse videtur Turria-
Dus : Si quis.... non assequitur, decidat in abaurdas
da Devo vvinionts.

1263

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI

Le HT!

rationem non comprehendat, in hanc miser vecor- A ἀνόητος ὁ τοιοῦτος, ὡς αὐτῇ ye τῇ τυφλώσει τῆς

diam contra Dei gloriam cadat ; tum ille rursus

ἰδίας διανοἰας ὁδηγῷ χρώµενος.

amentiam prodet suam, ccu qui obczecati sensus sui ducatum sequatur. e

Ibid. pag. 785.

Sancti Titi episcopi. Bostrorum , ex libro iw contra
Manichzos.

Fides in Deum cognitio Dei est, quz ex visibili
creatura rerumque naturalium cogitationibus parta,
cum benevolentia et amore erga ipsum per virtutis
ac vitii scientiam eidem gratissima est.

Tov .ἁγίου Τίτου ἐπισκόπου Βόστρων ἐκ τοῦ
λόγου Ó.

Ἔστιν ἡ κατὰ θΘεὸν πίστις γνῶσις coU , δ.ἀ τε
τῆς ὁρωμένης δημιουργίας καὶ τῶν φυσιχῶν ἐννοιῶν
μετ εὐνοίας xal ἀγάπης τῆς πρὸς αὐτὸν xai ix
ιστήµην ἀρετῆς xat καχίας εὐαρεστοῦσα eu.

TITOY ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOZTPON

ΕΙΣ TA BAIA.

TITI BOSTRENSIS EPISCOPI ORATIO IN RAMOS PALMARUM.

I. Ut immensa abyssus, aquarum fontes copia sca- B

turit, iique jugi impetu decurrentia flumina rege-
runt, qua terram obeuntia, irrigent, ut iis illa
irrigua, panem in cibum f(ructifícet, vinumque ad
lxtitiam hominum ; eaque illi annona potiti, Seri-
Ρίγα illud adimplent : Eden! pauperes et satura-
buntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum '!;
si€ quoque ineffabilis Domini nostri Jesu Christi
benignitas, ex sux bonitatis ac benignitatis ἵπι-
mensa abysso, sacras nobis solemnitates in quibus
nostram operatus est salutem, ceu fontis venas
profluit : sancti autem Spiritus gratia in solemni-
tatibus efficax, implet fluminis impetus !'* : deiferos
utique viros, doctrinam habentes in docendo !*;
qui spiritalem ac rationalem humani generis ter-

ὝὭσπερ fj ἀμέτρητος ἄθυσσος βρύει ἀφθόνως τὰ;
πηγὰς τῶν ὑδάτων, xal αἱ πηγαὶ ἁ ποθλύουσιν άχρα-
τήτους ποταμούς οἱ δὲ ποταμοὶ ἐπισχέττουσι «Ἡν
γῆν, καὶ µεθύσχουσι αὐτὴν, τοῦ χαρποφορῖισαι ἄρτον
εἰς βρῶσιν, xaX οἴνον εἰς εὑὐφροσύνην τῶν ἀνθρώπων!
οἱ δὲ ἄνθρωποι , ἁπολαῦοντες, πληροῦσι τὸ γΥεγραµ-
μένον ' Φάγονται πέγητες, καὶ ἐμπ.ησθήσονται,
xal αἱνέσουσι Κύριον οἱ ἐκζητοῦντες αὐτόν: οὗ-
τως καὶ fj ἄφατος φιλανθρωπία τοῦ Kecfee ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ Ex τῆς ἀἁμετρήτου ἀξύσσου τῆς ἀγα-
θότητος xai φιλανθρωπίας αὐτοῦ πηγᾶζει hut) τὰς
ἁγίας ἑορτὰς, ἓν αἲς «hv σωτηρίαν ἡμῶν εἰργάσατο :
xai αὐτὸς μὲν ἑορτὰς Γτγάζει᾽ d; δὲ χάρις τοῦ ἁγίο
Πνεύματος ἡ ἑνεργοῦσα iv ταῖς ἑορταῖς τὰ ὁρμή-
para τοῦ ποταμοῦ πληροῖ΄ λέγω δη τοὺς θεοφόρους

ram lustrantes, Ecclesiam sanctam letiftcent ; eivi- C ἄνδρας , τοὺς διδασκα.1ίαν ἐν τῇ διδασκα1ίᾳ χε-

tatem illam Regis magni Jesu Christi **, juxta quod
scriptum est : Fluminis impetus letificant civitatem
De 15. Ecclesia denique Letificata ac delectata a
pinguedine cordis 18, regnantem in ipsa Dominum
laudat atque glorificat. Age itaque, ut et hodie quod
ipse de se ipso per sanctos prophetas suos pr:e-
dixit, eloquamur, cam pro virili nostra parte nostram
scrutemur salutem quam nobis Rex noster festa
hac luce molitus est. Age exquiramus cujusuam
gratia Regem eum nedum homines laudaverint, sed
et augelicze virtutes.

κτηµένους * xal αὐτοὶ ἐπισχέπτονται τὴν vorchv χα.
λογικὴν γην τῆς ἀνθρωπότητος , εὐφραβοντες τὸν
ἁγίαν Ἐχχκλησαίαν, 5t; ἐστὶ πόλις τοῦ µετά Ίου
βασιλέως Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατά τὸ γεγραμμένον
Τοῦ ποταμοὺ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πέ-
Aur τοῦ 850v. Ἡ δὲ Ἐκκλησία, εὑφραινομένη καὶ
ἠδυνομένη ἀπὸ πιότητος χαρδίας, alvei xal δοξολοχεῖ
Κύριον τὸν ἐν αὐτῇ βασιλεύοντα. Φέρε δὴ χαὶ σ{με-
pov εἰπεῖν, ὃ προανεφώνησεν αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ à:
τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν, ἐρευνήσωμεν πρὸς ly
δύναμιν ἡμῶν τὴν σωτηρίαν, fjv ὁ βασιλεὺς ἡμῶν

ἑπραγματεύσατο ἡμῖν ἓν ταύτη τῇ ἑορτῇ" φέρε κατανοῄσωμεν Ένεχεν τίνος βασιλέα αὐτὸν Όμνησαν
29 µόνον ol ἄνθρωποι, ἀλλὰ χαὶ αἱ ἀγγελιχαὶ δυνάµεις.

Il. Causa igitur ejusmodi cantici, juxia quod vi- p

debatur, Lazari suscitatio fuit, quemadmodum ait
Evangelium : Cogitaverunt. autem Judei, ut εἰ La-
&arum interficerent , quia multi propter illum abibant

* Psal. xxi, 37. !* Psal. xtv, 5. ! Rom. xit, 7. !! Psal. xtv. ὁ, Psal, xtv, 5.

Ἡ αἱτία οὖν τῆς ὑμνῳδίας f; ἔγερσ'ς Λαζάρου fv
χατὰ τὸ φαινόµενον, καθώς qno: τὸ Εὐαγγέλιον
Εδυυιεύσαντο δὲ ἸΙουδαῖοι, ἵνα καὶ τὺν Λάζα"
pov ἀποκτείνωσι' ὅτι xoAAol δι αὐτὸν ὑπηγχο

!* [5a. εν, 9.

1965

ORATIO IN RAMOS PALMARUM.

19,€

τῶν Ἰουδαίων, xal ἐπίστευον εἰς τὸν "Incovr. Α ex Judeis, et credebant in Jesum |). Et h»c quidem

Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία τής δοξολογίας τῶν πιστῶν -

πατὰ τὸ φαινόμενον ' λεληθότως δὲ xai χρυπτῶς Ἡ
ἕγερσις πάστς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Καὶ ὥσπερ
[τοὺς ἀνθρώπους] τὸ τοῦ Λαζάρου στμεῖον καὶ ἔγερ-
σις ἐχείνη ὑμνολογεῖν ἑποίησε τοὺς ἀνθρώπους τὸν
Κύριον, οὕτως xal τοὺς ἁγίους ἀγγέλους δοξολογεῖν
παρεσχεύασε τὸ σημεῖον τῆς ἐγέρσεως πάσης τῆς
ἀνθρωπίνης φύσεως * χαὶ ὅσον µείνων dj τῶν πάντων
ἔγερσις τῆς ἐγέρσεως Λαξάρου, τοσοῦτον xal 1; δόξα
τότε µειφοτέρα. Καὶ fj μὲν συνείδησις τῶν βοώντων,
ἑξισταμένη τῷ θαύματι, ἐχίνει αὑτοὺς δοξάσειν' f)
δὲ θεία οἰχονομία τὴν ἕγερσιν (71) πάσης τῆς ἀν-
θρωπίνης φύσεως λελπθότως ἑχίνει οὗ µόνον τοὺς
ἀνθρώπους . ἀλλὰ xai τοὺς ἀγγέλους, θαυμάτειν τὸν

Ἰησοῦν. Εἶδον γὰρ, ἀληθῶς εἶδον, xaX ἔμαθον, χαὶ B

χατεσορίσθγσαν σοφίαν, fiv οὐχ fésucav, αἱ ἀγγελι-
καὶ δυνάμεις διὰ τῆς Ἐκχλησίας τῶν πιστῶν ἐχφαι-
γοµένην ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα χτίσαντος, τὴν πρὸ
τῶν αἰώνων ἓν αὐτῷ χεχρυμμένην ' λέγω δῆ τῶν
διδαχῶν, xal ἑπαγγελιῶν, xol θαυματουργιῶν τοῦ
Κυρίου Ἰησοῦ , χαθώς που ὁ θεσπέσιος Παῦλός φη-
σιν * "Iva Ίγωρισθῇ vov τας ἀρχαῖς καὶ ταῖς
ἐξουσίαις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡ πο.υποίχιλος
σοφία τοῦ 8sov. Μανθάνουσι γὰρ αἱ ἄνω δυνάµεις,
ἅπερ οὐδέπω εἶδον, οὐδὲ ἤχουσαν. Κτίσµατα Υάρ
εἰσι * χαὶ τὸ κτίσμα οὐχ ἔστιν, ὃ μὴ χρείαν ἔχει µα-
θεῖν. Ἁλλ' οὐδὲ τὰ μέλλοντα γενέσθαι γινώσκουσιν,
€i uf; τι δ' ἂν ὑπὸ τῆς ἁγίας xat σεπτῆς xal προσ-
πυνπιτῆς Τριάδος μυπθῶσιν. Ἔμαθον οὖν xai im
εθεθαιώθησαν τὴν ἀνάστασιν τοῦ ᾽Αδὰμ, θεωρίσαντες
τὸν θεὺν ἐγείραντα τὸν υἱὸν τῆς χήρας. Ὡς χήρα
γὰρ ἐγένετο ἡ yr,, ἁποθανόντος τοῦ πρωτοπλάστου
αὐτῃς vlov. Ἰδόντες δὲ αὐτὸν πάλιν ἑἐγείραντα τὴν
θυγατέρα τοῦ ἀρχισυναγώγου , κατεσοφίσθγσαν, ὅτι
χαὶ ttv Ebav μετὰ τοῦ ᾿Αδὰμ ἐγερεῖ. Πάλιν ἆνα-
στῆσας τὸν παῖΐδα τοῦ ἀλλοφύλου ἑκατοντάρχου, ἐδί-
ὅαξε χαὶ [ εἰς ] τοῦτο, ὅτι xaX τὰ ξένα ἔθνη ἐγερεῖ.
Ἰδοὺ τρεῖς διαφοραὶ τῶν νεκρῶν. Ἐγείραντος δὲ τὸν
Λάτναρον τὸν τεταρταῖον vexpbv, χαὶ τεταρταῖον Ex
τοῦ μνημείου, τὸν ὑπὸ τεσσάρων στοιχείων συσπα-
σθέντα, τὸν ὀζέσαντα, τὸν σαπέντα, τὸν ὑπὸ σχω-
λ/χων χνριευθέντα, ἐγνωρίσθη ταῖς ἀρχαῖς xaX ταῖς
ἐδουσίαις ταῖς ἐπουρανίοις , χαὶ τοῖς ἐπιγείοις , ὅτι

manifesta ratio laudationis illius fideliuth : occulta
autem ac abditior resurrectio est universz natur:
hominum. Ac sicut signum Lazari ejusque suscita-
tio hominum animos ad celebrandum canticis Do-
minum excitavit , sic et signuin suscitandi universi
bumani generis angelos sanctos ad laudandum per-
movit. Quantum-vero totius universitatis hominum
resurrectio, Lazari unius suscilationi przcellit ;
tantum quoque gloria ac laudatio id temporis
prestabit. Ac conscientia quidem clamantium ho-
minum miraculo excitata ad laudandum wm:ovebat ,
divina autem providentia nedum homines, sed et
angelos ad Jesu admirationem ob nature totius
futurain resurrectionem occulte instigabat. Vide-
runt enim, viderunt re vera didiceruntque, ac
quam nescirent sapientiam edoctzx: sunt coelestes
virtutes per fidelium Ecclesiam **, ab universorum
creatore Dco, in quo ante szecula abscondita csset,
novum elucentem ; eam nimirum quas in Domini
Jesu doctrinis ac promissionibus miraculisque con-
sistit, quemadmodum admirabilis Paulus quodam
loco dicit : Ut innotescat nunc principatibus et potc-
statibus per Ecclesiam, multiforimis sapientia Dei **.
Docentur enim superne virtutes necdum ab ipsis
visa auditave. Etenim sunt creaturz ; nec ulla sit
creatura, cui non doctrina necessaria sit. Àt neque
noveruut futura, nisi quid sancta ac adoranda
Trinitate docente acceperint. Didicerunt ergo, cer-
tumque argumentum future resurrectionis Adami
acceperunt, videntes filium vidus a Deo svscita-
tum 3, Protoplasto enim terre filio mortuo, ea
tanquam vidua effecta est. Rursus aulem videntes
suscitatam archisynagoyi filiam 31, sapienter intel-
lexerunt. Evani quoque cum Adamo suscitandain.,
Tuin vero suscitato puero centurionis alienigenae 35
hoc abunde Deus docuit, fore ut externas quoque
gentes suscitaret. En tibi tres mortuorum differer-
lias. At Lazarum suscitando quartum mortuum,
quatriduanum illum a sepulcro, elementis quatuor
distrahentibus, olentem, putrem, vermibus man-
cipatum ; notum factum est principatibus ac
celestibus potestatibus terrenisque hominibus,
fore ut tandem Deus universam hominuni naturam

πᾶταν τῖν bx τεσσάρων συσταθεῖσαν ἀνθρωπότητα p elementis quatuor constantem suscitaret, quan-

iyepsl, xàv ὤξεσεν ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ τῖς παραθάσεως;
xày ἑσάπη iv τῇ ἁσεθείᾳ τῆς εἰδωλολατρείας * xiv
ὡς ὑπὸ σχωλί{χων, ὑπὸ δαιμόνων κατεχυριεύθη, καὶ
ἑζωγρεύθη slc τὸ ἐχείνων θέ.Ίημα. Ταῦτα οὖν ἰδόν-
τες οἱ ἄγγελοι χρυπτῶς, xal ἄνθρωποι φανερῶς,
ἐξέστησαν, ἐξεθαμθίθτσαν, xal Έρξαντο βοᾶν xal
λέγειν’ Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Οὐχ ὡς σηµειο-
vépov δὲ µόνον ἐπῄνουν, ἀλλὰ xal ὡς βασιλέα ὅτι
ἠχμαλώτευσε πᾶσαν τὴν ἀπ' αἰῶνος ὑπὸ τοῦ διαθό-

V Joan. xn, 160.
Luc. vin, 49.

'^ Ephes. i1, 10. '* ibid,

* Matth. vii, 5.

(71) τὴν £7. Decst δια.

* Luc, vii, 11.
9 || Tim. n, 936.

quam illa in prevaricationis peccato feteret, quan
quam in idololatriz impietate putruisset, quanquam
ei diemones instar vermium dominarentur, et capti-
vam leuerent, ad sugm ipsorum voluntateii **.. Cum
hzc ergo angeli arcana ratione, homines autem
conspicua cernerent, vehementius admirati obstu-
puerunt, ca peruntque clamare ac dicere : Hosanua
in altissimis **. Porro laudabant, non ut. titum
signiferum, sed ut etiam regem ; quod omwuem

*! Matth, jx, 18; Marc, v, 29 ;
** Matth. xxi, 9.

4357 TITI BOSTRENSIS EPISCOPI.

quam a seculo diabolus morsque captivitatem A λου xal τοῦ θανάτου αἰχμαλωτισθεῖσαν αἰχμαλωσίαν,

gubjectam habuissent, ipse captivasset **. His enim
ac similibus de causis, eum divini prophet: regem
praedicant.

. Wl. Quia porro praefati prophetz? convivae sunt
yationalium animorum ; ac sicut menses annui
spatii circulo per partes humana corpora alunt ,
ita et ii, nos quoque per partes, seu potius com-
muniter instructis epulis, dum interim festa agi-
mus, seu etiam ubique, fidelium alunt animos ac
divinis doctrinis Christianos inebriant, juxta quod
eorum aliquis dicit : Inebriabuntur ab mbertate
domus tue **. Venite, audiamus, et narrabunt
nobis omnes qui diligunt regnum Dei, quid de eo
prophetet magnus Zacharias, gloriosus ille inter

prophetas. Intelligamus quid fausti nuntii praeco B

ferat, mullis seculis przcurrens regno. Venite,
atque ut conviva rationales, fruamur verbis pro-
cedentibus de ore Dei, per spiritalem convivam
Zachariam ; cui obtigerit, ut suis nos epulis festa
hac luce exciperet ; quemadmodum ait Dominus :
Non in solo paue vivet homo, sed in omni verbo
quod procedit de ore Dei *'. Nam quia homines
tristitiam oderunt, amant vero gaudium , incipil
a gaudio clamare, dicens : Gaude vehementer,
[ilia Sion. Gaude vehementer, jnclamat captivitati
propheta **. O altitudo divitiarum sapientie et
scientie Dei **. Quamobrem gaude? et quamobrem
vehementer delectare et gaude? Quia venit qui
convertat te, sicut olim praedixit pater Regis qui
eoa vertit te : In convertendo Dominus captivitatem
Sion, facti sumus sicut. consolati : tunc. repletum
est gaudio os nosirum, el lingua nostra. exsulta-
tione **. Gaude, inquit, velut postliminio reversa a
captivitate dademonuin et szeculi bujus potestate, ad
coelestem illay Jerusalem, quam pater tuus Abra-
ham exspectabat, uti ait quodam loco beatus Paulus :
Vos autem accessistis ad. Sion montem et civitatem
Dei viventis , Jerusalem coelestem et multorum mil-
lium angelorum frequentiam , et ecclesiam primitivo-
rum qui conscripti sunt in colis, et judicem Deum
vivum , et spiritus justorum per[ectorum ?*. Unde [u-
git dolor, (tristitia οἱ gemitus ** : Ubi justorum
omnium letantium habitatio est **. Tunc delectare et
jucundare et gaude vehementer filia, bujus utique,
Sion. Cur vero, inquit , vehementer gaudebo, 0 pro-
pheta ? Gaude , quia non ultra doloribus illis man-
cipanda sis : vehementer autem , eo quod liberator
tuus haud habeat uti alii.reges, sed sil rex zeter-
nus , et cujus regnum :ternum sit , quemadmodum
ait Gabriel angelus ad ejus matrem ac virginem
Mariam : Et regni ejus non erit finis ?* : ac sicut
ejus regnum saternum est, ita salus tua :terna
erit. Propter hoc ergo, Gaude vehementer ; predica,
[ilia Sion. Quid pradicabo, o propheta ? Przedica

** Psal. txvir, 19; Ephes. iv, 8.

$3. ?* Psal. cxxv, 5,2, 3 Hebr. xi, 22, 23.

1* Psal. xxiv. 9.
9! ]sa. L1, 11.

"Evexsv τούτων καὶ τῶν τοιούτων Βασιλέα αὐτὸν xn«
ρύττουσιν οἱ θεῖοι προφῆται.

Ἐπειδὴ δὲ οἱ προειρηµένοι προφῆται ἔστιᾶτορες
τῶν λογιχῶν ὑπάρχουσι ' xai ὥσπερ οἱ μῖνες τοῦ
ἐνιαυτοῦ ᾿χατὰ µέρος τρέφουσι τὰ ἀνθρώτινα σώ-
pata, οὕτως xal οὗτοι χατὰ µέρος ἡμᾶς, pax
χοινῶς τρέφουσι χατὰ ἑορτὴν, 3) xai πάντοτε τὰς
ψυχὰς τῶν πιστῶν, xal µεθύσχονσι ταῖς θεῖχαῖς ὃι-
δασχαλίαις Χριστιανοὺς , χαθώς που εἷς ἐξ αὐτῶν
φησι Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος olxov σου.
Δεῦτε ἀχούσωμεν, xal διγγ;σονται ἡμῖν Τάντες οἱ
ἀγατῶντες τὴν βασιλείαν «ou Θεοῦ, τί περὶ αὐτῆς
ἡμῖν προφητεύει ὁ μέγας Ζαχαρίας , ὁ ἕνδοξος b»
προφἠήταις. Συνίωµεν ὃ χΏρυξ εὐαγγελίξεται, προ-
τρέχων τῆς βασιλείας πρὸ πολλῶν τῶν χρόνων.
Δεῦτε, ἀπολαύσωμεν, ὡς λογιχοὶ δαιτύµονες, τὰ διὰ
στόµατος Θεοῦ ἐχπορευόμενα ῥήματα διὰ τοῦ πνεν-
ματικοῦ ἑατιάτορος Ζαχαρίον * αὐτῷ γὰρ ἔλαχε θρέφαι
ἡμᾶς ἐν τῇ ἑορτῇ ταύτῃ ΄ χαθώς φησιν ὁ Κύριος , ὅτι
Ovx ἐπ᾽ ἄρτῳ µόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, à.L ἐπὶ
παντὶ ῥήματι ἐκπορενομέγῳ διὰ σεόµατος θεου.
Ἐπειδὴ γὰρ ἡ λύπη παρὰ τοῖς ἀνθρώποις μιση-ὴ
τυγχάνει, ποθητὴ ὃξ ἡ χαρά ΄ ἀπὸ χαρᾶς ἄρχεται
Bodv λέγων ' Χαΐρε σφόδρα, θύγατερ Σιών. λαῖρε
σφόδρα, Bod ὁ προφίτης πρὸς τὴν αἰχμαλωσίαν. Ὢ
βάθος π.]ούτου xal cogí(ac xal Ί)ὠσεως sov!
Διὰ τὶ χαῖρε; xaX διὰ τὶ σφόδρα τέρπου xal εὐφραί-
νου; Ὅτι χει ὁ ἑπιστρέφων σε, χαθὼς προαν-
εφώνησεν ὁ Πατὴρ τοῦ ἐπιστρέφοντός σε βασιλέως
λέγων. Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν alypa-
ἑωσίαν Σιὼν , ἐγεγήθημεν ὡς παρακεκλημά,

οι. τότε ἐπ.ἠσθη χαρᾶς τὸ στόµα ἡμῶν , καὶ
4 γώῶσσα ἡμῶν ἁα.]λιάσεως. Χαῖρε, qmolv,
ὅτι ὑπεστράφης ix τῆς αἰχμαλωσίας τῶν δαιµό-
νων, xai Ex τῆς ἐξουσίας τοῦ αἰῶνος τούτου, εἰς «hv
ἄνω Ἱερουσαλὴμ, ἣν ἐξεδέχετο ὁ πατήρ σου ᾿Αθραὰμ,
χαθώς που ὁ µαχάριος Παῦλός φτσιν' 'Yyusic δὲ
προσε.λη1ύθατε Σιων Opec καὶ πόὀ.Ίει Θεοῦ ζωντος.
JepovcaAi éxovparlo, xal μυριάσιν ἀγγέίων
παγηγύρει, καὶ éxxAmc ig πρωεοτόκων àxoreypap-
µέγων ἐν τοῖς οὐραγοῖς, xal xpicq 86 ζωντι, xal
ἄγεύµασι δικαίων τετε.ειωμέγωγ * ὅθεν ἁπέξρα

D ὀδύνη, AUzn καὶ στεναγµός' ἔνθα πάντων τῶν

ξιχαίων εὐφραιυομέγων ἐστὶν ἡ κατοικία. Τότε
τέρπου καὶ εὐφραίνου, xaX χαῖρε σφόδρα, θύγατερ,
ταύτης τῆς Σιὼν, δηλον. Καὶ διὰ τί φησι, Σφόδρα
χαίρω, ὦ προφῆτα; Χαϊρε, διότι οὐχέτι ὀδύναις ἐχεί-
vat; αἰχμαλωτεύσῃ᾽ σφόδρα δὲ, διότι οὐχ ὡς οἱ
λοιποὶ βασιλεῖς, οὕτως ὁ ῥυόμενός σε’ ἀλλὰ βασιλεὺς
αἰώνιος, καὶ αἱωνία αὐτοῦ fj βασιλεία, χαθώς φησιν
ὁ ἄγγελυς ΓαδριΏλ πρὸς τὴν μητέρα αὐτοῦ xai rap-
0£vov Μαριάμ' Καὶ τῆς βασιείας αὐτοῦ obx ἕ-
σται téAoc" xax χαθὼς αἰωνία αὐτοῦ ἡ βασιλεία, οὗ -

" Math, iv, δ. ?* Zach. 5x, 9... ** Rom. ui,

9 Psal,'Lxxxvt, 7,. ?* Luc. 1, 335.

1269

ORATIO IN RAMOS PALMARUM.

1279

,
τως αἰωνία σου dj σωτηρία. Διὰ τοῦτο οὖν Xa/ps A regi tuo, qui venit de excelsis celorum ut te sal-

σφόδρα. χήρυττε, θύγατερ ᾿Ἱερουσαλήμ. Τί xn-
ρύξω, ὦ προφΏτα; Κήρυττε τῷ βασιλεῖ σου, τῷ χατ-
ελθόντι ἀπὸ τῶν ὑψωμάτων τοῦ οὐρανοῦ σῶσαί σε,
εὐχαριστίαν, δοξολογίαν, ὑμνολογίαν. Κήρυττε Ὥσαν-
và ἐν τοῖς ὑγίστοις, ὅθεν παρεγένετο σῶσαί σε" Εὐ-
JAornuéroc à ἑρχόμενος àv. ὀνόματι Κυρίου. Καὶ
σχόπει µοι τὸν εὐαγγελιατὴν, πῶς διπλοῦν τὸν Χριστὸν
κηρύττει. Ἐν τῷ γὰρ λέγειν, 'Qcarrá ἐν τοῖς ὑψί-
στοις, τὴν ὑψηλὴν τῆς θεότητος φύσιν δηλοῖ ἓν δὲ
τῷ λέγειν * Εὐ.ογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι
Κυρίου, τὴν τῆς ἀνθρωπότητος οὐσίαν σηµαίνει. τὸ
εὐλογημένον σπέρµα, ὃ εὐλογήθη ὁ εὑλογημένος Α6-
ραὰμ, ἓν τῷ σπέρµατι αὐτοῦ εὐλογηβῆναι πάντα τὰ

ἔθνη τῆς γῆς. Εὐ.λογημένη, φησὶν, ἡ ἐρχομένη βα- B

ciAs(a cov πατρὸς ἡμῶν Aa6/0.

Ἀναλάδωμεν πάλιν τὴν φωνὴν τὴν προτέραν, καὶ
ὥσπερ μασθὸν προφητικὸν ἐχπιέσωμεν : ἔτι γὰρ ἔχει
γάλαχτος. Φησὶ γάρ" Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών"
κήρυττε, θύγατερ ᾿Ἱερουσαλήμ. Καὶ τίνος ἕνεχεν
θύγατερ Σιὼν, χαὶ οὐ Σιών; xai θύγατερ Ἱερου-
cai, καὶ οὗ Ἱερουσαλήμ: Ἡρόσεχε συνετῶς, πα-
paxaXo. ὝὭσπερ γὰρ τὰ ὀνόματα τῶν βοτανῶν, xal
τῶν πετεινῶν, καὶ τῶν τετραπόδων, xal τῶν ἀνθρώ-
πων, χατὰ τὴν διαγορὰν τῆς µορφῆς καὶ τῆς δυνά-
µέως οὕτω xal τὸ ὄνομα χέχτηται, οὕτως ἑχάστη χε-
pxía τῶν θείων λογίων ἰδίαν δύναμιν xaY θεωρίαν
Χέχτηται. θὐχοῦν ἐρευνῄήσωμεν, τί δήποτε τὴν νῦν
π.στην Ἱερουσαλὴμ πρῶτον καλεῖ ὁ προφήτης θυγα-

τέρα Σιών [χήρυττε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ]. Φησὶρ

Yáp* Χαΐρε σφόδρα, θύγατερ Σιών: κήρνυτςε, θύ-
Ίατερ Ἱερουσαλήμ. Σιὼν ἑρμηνεύεται διφῶσα.
Ἔστι δὲ αὕτή fj συναγωγἣ τῶν δικαίων χαὶ προφ]-
τῶν ' τῶν ἀπ᾿ alvo; µέχρι τῆς Χριστοῦ παρουσίας"
διψήσαντες ἑνωθῆναι xal εὐαρεστῆσαι τῇ θείᾳ xat
προσχυνητῇῃ οὐσίᾳ τῆς θεότητος, καθώς φησιν ὁ xo-
gatos τῶν ἀποστόλων Πέτρος: "Ira γένωνται θείας
χοινων οἱ «ᾳύσεως. 0ὗτοι, ζητοῦντες τὸν Χριστὸν xal
δ.φῶντες, ἐχλήθησαν Σιὼν, χαθὼς εἷς ἐξ αὐτῶν ἔλε-
γεν. ᾿Εδίψησεν ἡ /υχήµου πρὸς τὸν θεὸν τὸν
ἱσχυρὸν τὺν (orca. Ὅταν δὲ ἐπέτυχον xal Έγγι-
σαν, μᾶλλον δὲ ὤφθησαν καὶ ἐθεώρησαν τὸ πρόσ-
ωπον αὐτοῦ * οὕτω γὰρ λέγει ἑτέρα ἔχδοσις" ἐγένοντο
Ἱερονυσαλὴμ, ὁρῶντες θεὸν, xat σχοπευτήριεν πάσης

vet , gratiarum actionem , glorificationem , laudum
cantica. Predica Hosanna in altissimis ** , unde is
te salvaturus advenit : Benedictus qui venit in no-
mine Domini **. Tu vero mihi evangelistam consgi-
dera, ut duplicem Christum predicet. Dicendo
enim , Hosanna in altissimis, sublimem noturam
divinitatis ostendit ; dicendo autem : Benedictus qui
venit in nomine Domini., substantiam designat hu-
manitatis ;semen, inquam, illud benedictum, quod
benedictus Abraham in benedictionem accepit, ut
in semine ejus benedicerentur omnes gentes ter-
re. Benedictum , inquit , quod venit regnum patris
nostri David **.

IV. Resumamus priorem vocem , ac velut prophe-
tica ubera exprimamus : quippe adhuc lac habent.
Ait siquidem : Gaude vehementer, filia Sion; pre-
dica , filia Jerusalem. Quorsum vero, filia Sion,
non Sion ? Quorsum filia Jerusalem , non Jerusa-
lem? Queso attendas sapienter. Quemadmodum
enim olera, volucres, quadrupeda animalia atque
homines, pro varia forma atque virtute, alia at-
que alia acceperunt nomina, sic sane singuli di-
vinorum eloquiorum apices, virtutem propriam ac
sensum spiritalem hahent. Scrutemur ergo, quame-
obrem propheta, fidelem Jerusalem, primu ap-
pellet. filiam Sion ; subindeque filiam Jerusalem.
Nam ait : Gaude vehementer, filia Sion ; praedica ,
filia Jerusalem. Sion exponitur sitiens. Hiec. porro
justorum ac prophetarum congregatio est , qui fua-
runt a szeculo usque ad Cliristi adventum : qui ni.
mirum uniri sitierunt, ac placere divine adoran-
dzque divinitatis substantie, quemadmodum a:t
Petrus apostolorum princeps : Ut divine efficer. n'ur
consortes natura **. Hi , inquam , Christum qu:e-
rentes ac sitientes appellati sunt Sion , quemad-
modum eorum aliquis ait : Sitivit anima mea ad
Deum fortem vivum "*. Ubi autem adepti sunt ac
accesserunt, seu potius viderunt ac contuiti sunt
faciem ejus ; sic enim babet alia editio ; facti suut
Jerusalem Deum videntes , ac totius scientie spe-
cula. Hujus porro Sion filiam vocat, fideles in Do-

τῆς Υνώσεως. θυγατέρα δὲ ταύτης Σιὼν χαλεῖ τοὺς D mino qui sitiunt. per fidem, quique exsequendo

διὰ τῆς πίστεως διφῶντας, xal διὰ τῆς ἐργασίας τῶν
ἐντολῶν τοῦ Εὐαγγελίου, ζητοῦντας εὑρεῖν τὸν Κύ-
Ρριον, τὸν àv αὐτοῖς κεχρυμµένον, χαθώς φησι τὸ
ἅγιον Πνεῦμα: Αὕτη ἡ yeveà ζητούντων τὸν Κύ-
piov, ζητούντων τὸ πρόσωπον τοῦ θεοῦ Ἰαχώδ.
Καὶ ὅταν ἐπιτύχωσι, χαλοῦνται θυγάτηρ τῆς προειρη-

µένης Ἱερουσαλὴμ, θεωροῦντες τὸν θεὸν, xai σχο-

πφῦντες τὴν πνευματικὴν Ὑνῶσιν. Παραχαλῶν δὲ ὁ
προφήτης διὰ τοῦ πνεύματος τὸν θεὸν ἀναδεῖξαι τὴν
τοιαύτην Σιὼν xal Ἱερουσαλὴμ, qnoi: Μνήσθητι
τῆς συναγωγῆς σου, ἧς ἐχτήσω ἁπαρχῆς. O0x-

? Matth. xvi, 9. ?* ibid. ?' Genes, xviii, 18.
$. "' Psal, nLxxiu, 2. "ibid.

evangelica precepta, Dominum in eis occultatum
invenire quarunt, uti ait Spiritus sanctus: Hac
est generatio quaerentium Dominum, quarentium fa-
ciem Dei Jacob **. Ubi autem consecuti sunt , vo-
cantur filia przfate Jerusalem , videntes Deum ac
scientiam spiritalem speculantes. Porro propheta
Deum obsecrapns in spiritu, ut eam Sion ac Jeru-
salem exhiberet, ait: Memor esto congregationis
tug, quam possedisti ab initio **. Ergo cum hac
matre tua , tu Sion Gaude vehementer, filia coelestis
Jerusalem : clama cum tua illa matre : Hosanna in

"? Marc. xi, 10. ?* H Petr, i, &. * Psal. Σω

(271

TIT! BOSTAENSIS EPISCOPI

4114

altissimis : Benedictus qui venit in. moinine — Do- Α oov µετ abzt,, τῆς μητρός σου Σιὼν, Xarpe σφόδρα,

mini.

θύ]ατερ Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίου' μετὰ τῆς μητρός

«ου Booz: Ὥσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις' εὐλογημέγνος à ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.

V. Quid vero ait Kvangelium : Cum appropinquas-
sent. Hierosolymis , εἰ venissent Bethphage ** ? Id-
circo enim ivit in coenaculum , ad niontem Olivarum
( quod est Ecclesia fidelis populi), ut eum mandu-
carent, Tunc misit Dominus duos ez discipulis suie.
Sunt hi, chori duo, proplietarum scilicet et apo-
stolorum. Apostoli enim cum docerent gentes, se-
cum habebant a Deo inspirata oracula prophetarum
que Christo testimonium perhiherent, quomodo
vidit magnus inter prophetas Ezechiel ; Rota, in-
quit, in rola , volans ac currens ". Dicens Jesus :

Καὶ τί φησι τὸ Εὐαγγέλιον' "Oca ἤγγισαν εἰς
"epovca np , xal 400v. εἰς Βηθσᾳαγη» Ἵνα γὰρ
φάγωσιν αὐτὸν οἱ πιστοὶ, Ίρχετο Ev τῷ ὑπερώῳ πρὸς
τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν (ὃ ἐστιν Ex τοῦ λαοῦ πιστὴ Ἐχ-
χλησία). Τότε ὁ Κύριος ἀπέστειλἒε δύο τῶν µα}η-
τῶν αὑτοῦ. οἵτινές tiov δύο χοροὶ τῶν προριτῶν
καὶ ἀποστόλων. Μαθητεύοντες γὰρ τὰ ἔθνη οἱ ἁπό-
στολοι, εἶχον μεθ) ἑαυτῶν τὰ θεόπνευστα τῶν προφη-
τῶν λόγια, τὰ μαρτυροῦντα τῷ Ἀριστῷ, ὃν τρόπον
ἐθεώρησεν αὐτοὺς Ἱεζεχι]λ ὁ μέγας Ev προφίταις
Τροχὸς, φησὶν, ἐν {ροχῳ. πετόμενος xal τρέχων.

Π1ε in castellum quod contra vos est, misit eos in B Λέγοντος πρὸς αὐτοὺς τοῦ Ἰησοῦ" Πορευθέντες elc

universum gentium orbem : hactenus enim gentiles
contrarii erant fideli Ecclesize Judaici populi. Porro
opportuno eos tempore misit in castellum gentium,
quod contra erat: quippe illud paratum erat, ut
praefatos duos choros prophetarum ac apostolorum
reciperet, Et ut ei pullum adducerent ; uempe gen-
tes , super quas ascenderet ac regnaret , juxta quod
Psalinista ait: Regnarit Deus super gentes : Domi-
nus sedens super sedem sanctam suam "*, Super
quem nemo unquam hominum sedit *, Nam neque
Deum sessorem habebant ac regnantem super eas,
neque legem neque prophetas. Solvite , inquit , il-
lum , et adducite mihi. Apostoli cnim a tenebris
geutes absolverunt : hoc est, a Dei ignorantia, ab

errore , a peccato, ab alieni servitute, a potestate C

tenebrarum principis szculi hujus "" : adduxerunt-
que ad eorum creatarem ac opiticem Dominum. Ac
ecre, super eas sedet regnatque , uli super cheru-
bim , clamantes atque dicentes : /Josanna in altis-
sunis : Benedictus. qui venit in nomine Domini ; pax in
celo , et gloria in altissimis. Sic euim Lucas ait *^.
Cur is vero, Pax in colo, dicit ? Nunquid enim an-
geli non habebant in caglo pacem ? Habebant sane,
ac plane habebant pacem in se ipsis: illam nimi-
rum pacem, qua exsuperal omnem sensum **, quem-
admodum sapientissimus Paulus ait: habebant in
coelo pacem ; haud tamen cum hominibus babebant.
Coelum per se ipsum pace gaudebat. Ut autetn an-

τὴν «acérarta κώμην ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς πᾶσαν
την οἰχουμένην τῶν ἐθνῶν' ὅτι ἑναντίοι ἦσαν τέως
τῆς Ex τοῦ λαοῦ πιστῆς Ἐκκλησίας. Καιρῷ γὰρ εὖ-
θέτῳ ἀπέστειλεν αὐτοὺς el; τὴν κἀτέναντι χώµμτν
τῶν ἐθγῶν ' ἑτοίμη γὰρ ἣν δέἐξασθαι τοὺς προειρη-
µένους δύο χοροὺς τῶν ἁποστόλων χαὶ προφητὼν.
Καὶ ἀγαγεῖν πρὸς αὐτὸν τὺν πὠ.]ον ' οἵτινές tici
τὰ ἔθνη' τοῦ ἐπιθῖναι xai βασιλεῦσαι ἐπ᾽ αὐτὰ, xa-
θώς φησιν ὁ Ψαλμῳδός' Ἑθασίλευσεν ὁ θεὸς &xl
τὰ ἔθνη' Κύριος κάθηται ἐπὶ θρόγου dytov αὗτου
&p' d οὐδείς ποτε ἀνθρώπων κεκάθιχεν. 055 γὰρ
Θεὸν εἶχον ἐπιθαίναντα xai βασιλεύοντα ἐπ αὑτὰ,
οὐδὲ νόµον οὐδὲ προφήτας. Λύσαντες αὐτὸν, qrolv,
ἁγάγετά joi, Ἔλυσαν γὰρ τὰ ἔθνη οἱ ἁπόστολοι ἀπὸ
τῆς σχοτίας, τουτέστι τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγνωσίας, ἀπὸ
τῆς πλάνης, ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ
ἀλλοτρίου, ἀπὸ τῆς ἑξουσίας τοῦ σχότους. τοῦ ἄρ-
χοντος τοῦ αἰῶνος τούτου * καὶ fvayov πρὸς τὸν κτί-
στην xai δημιουργὸν αὐτῶν Κύριον. Καὶ ἰδοὺ χάθτ-
παι ἐπ᾽ αὐτὰ, xal βασιλεύει ὡς ἐπὶ τῶν χερουθὶμ.
χράζοντα χαὶ λέγοντα' Ὡσανγὰ ἐν τοῖς ὑψέστοις'
εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου ΄ εἷ-
ρήγη ἐν οὐρανῷ, καὶ δόξα ἐν ὑψίστυις. Οὕτω γάρ
φησιν ὁ Λουχᾶς. Εἱρήνη ἐν τῷ οὗρανῷ, τίνος Eve-
χεν λέγει; Οὐκ εἶχον οἱ ἄγγελοι εἰρήνην Ev τῷ o2pa-
vip; Nal* xai πἀνυ εἴχον &v ἑαυτοῖς «tv εἰρήνην ΄ &l-
ρήγην τὴν ὑπερέχονσαν xárta vovr, καθώς erotv
6 σοφώτατος Παῦλος: εἶχον εἰρήνην ἓν οὐρανῷ * ἀλλὸ

geli universum humanum genus Lazari signo con- D μετὰ τῶν ἀνθρώπων οὐκ εἶχον. Ὁ οὐρανὸς εἰρήνην

gregatum viderunt, gentesque solutas pulli instar,
ad auctoris servilulem accedentes ac regnum ; cc-
luin quoque pacis fadera cum hominibus iniit,
rlamaveruntque unanimiter, atque dixerunt, J/ene-
dictus qui venit in nomine Domini : pax in calo, et
gloria in altissimis. Et imposuerunt super pullum
vestimenta. Significant hec , quam ipse eis dedit gra-
Ham in gentibus***, per quam Jesum supor eas se-
dere fecerunt : nec id solum, 8.4 et per proprias
quoque eorum virtutes, quemadmodum significat
sacer Evangelista dicens : Alii autem sternebaut {ρ:

9? Matth, xxi, 4. 55 Fzecb. 1, 417.
Xix, 98. "* Philipp. iv, 7. '*.— alat, in, 8.

5 Psal. xLix, 9.

€'ys xa0' ἑαυτόν. "Όταν δὲ ἴῶον οἱ ἄγγελοι πᾶσαν
τὴν ἀνθρωπότητα ἀγειρομένην διὰ τοῦ σημείου τοῦ
Λαξάρον. xaX τὰ ἔθνη λυόµενα δίχην τοῦ πώλον, xat
ἐρχόμενα εἰς τὸ βασιλεύεαθαι ὑπὸ τοῦ ὃτμιουργοῦ
αὐτῶγ τότε εἰρηνεύθη xal ὁ θὐρανὸς μετὰ τῶν ἀν-
θρώπωυν, χαὶ ὁμοθυμαδὺν ἔκρανον xat ἕλεγον ' Εὐ-
Aoynpévoc ὁ ἑρχόμεγος ἐν ὀνέματι Κυρίου * εἰρή-
γη ἐν' οὗρωνῷ, xal δύξα ἐν ὑψίστοις. Kal ἑπέθη-
x£v ἐἑπάνω τοῦ πὠ-ίου τὰ ἱμάτια * ἄτινα anaalvou-
σι τὴν χάριν τὴν παρ᾽ αὐτοῦ δοθεῖσαν αὐτοῖς ἓν τοῖς
ἔθνεσε, χαὶ δι’ αὐτῆς ἐπεθίδασαν τὸν Ἰησουν ἐπ αἲ-

* Marc. xi, 2, V Ephes. 11, 2, ** Luc.

195

ORATIO IN RAMOS PALMARUM.

1276

τά ob µόνον δὲ τοῦτο, ἁλλὰ διὰ τὰς ἰδίας ἀρετὰς, A etimenta sua in via, Per hoc enim proprias eorum

καθὼς σηµαίνει ὁ εὐαγγελιστὴς, λέγων ' ᾿Α.ὲ1οι δὲ
ὑπεστρώννυον τὰ ἱμάτια αὐτῶν (12, ἑν τῇ ὁδφ.
Εἰς το»το δὲ τὰς ἰδίας ἀρετὰς, ἃς συνέζευξαν χάριτι,
αἰνίττεται, ὡς φανερῶς λέγει ὁ θεσπέσιος Παῦλος"
Αικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως, εἱρήνην ἔχωμεν
πρὸς τὺν θεὺν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿]ησοῦ Χρι-
στοῦ, 6i οὗ xal τὴν προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν ἐν
τῇ πίστει εἰς τὴν χάριν ταύτην, v. pf ἑστήκαμεν,
καὶ καυχώµεθα ἐπ᾽ ἑΊπίδι τῆς δόξης τοῦ θεοῦ.
"Eus δὲ [τούτου] τὰ τῆς χάριτος. Οὐ µόνον δὲ, ἀ.ἰ-
Jà xai καυχώµεθα ἐν ταῖς θ.1ἱγ.εσι ἡμῶν, εἰδό-
τες, ὅτι θ.Ιίψις ὑπομονὴν κατεργάὥται' ἡ δὲ
ὑπομονὴ δοχιµήν' ἡ δὲ δοχιμὴ ἐπίδα. ἡ δὲ ἐλ-
πὶς οὐκ αἰσχύγει ὅτι ἡ ἀγάπη τοῦ θεοῦ ἐχκέχν-
ται εἷς τὰς καρδἰας ἡμῶν διὰ Πνεύματος ἁγίου,
τοῦ δοθέντος ἡμῖν. Τὸ δὲ, Ἐν τῇ τῇ ὑπεστρών-
ΦυοΟΥ, ὅτι σωματικῶς xal φανερῶς χαὶ αἰσθητῶς
ἐθεωροῦντο αἱ ἀρεταὶ αὐτῶν ἑνώπιον τῶν ἐθνῶν, κ«θ-

virtutes quas grati: conjunxerunt , indicat, quem-
admodum admirabilis Paulus aperte ait : Justificati
ergo ex fide pacem habeamus ad Deum per Dominum
nosirum Jesum Christum : per quem et habemus ac-
ceasum per fidem in gratiam istam , in qua stamus,
et gloriamur in spe glorie Dei '*. Hlactenus quz spe-
ctant ad gratiam. Non solum autem , sed et gloria-
mur in tribulationibus nostris : scientes quod tribulatio
patientiam operatur ; patientia autem probationem ;
probatio vero spem ; spes autem non con(undii : quia
charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiri-
(um sanctum qui datus est nobis ". Quod autem
ait, Sternebant in tia, eo dictum sit, quod eorum
virtules coram gentibus corporaliter palamque ac

D sensibili ratione aspectanda proponerentur, uti

etiam alio quodam loco ad idem ait Apostolus : Qua
tidistis in meel audivistis et accepistis, hac agite 5.
Verum ad propositum revertamur

ὡς καὶ ἐν ἑτέρῳ πού φησι πρὸς ταῦτα λέγων ὁ 'Amóctolog: Ola εἴδετε ἐν ἐμοὶ καὶ ἠκούσατε xal παρ- |
εάδετε, ταῦτα πράξατε. Αλλ᾽ ἐπὶ τὸ προχείµενον ἑπανίωμεν.

Οἱ δὲ δχ.οι οἱ προάγοντες καὶ οἱ ἁἀχο.ουθοῦν-
τες ἔχραζον, μετὰ αἴνων xal κλάδων ἐἑλαιῶν xa
βαῖων ΄ οἵτινες σηµαίνουσι τὴν πραχτιχὶν ἑργασίαν
τοῦ ἔξω ἀνθρώπου ' xal βάῖα φοινίχων, οἵτινες µη-
νύουσι τὴν πνευματιχὴν xal πραχτικὴν xal γνωστι-
xtv xa* καθαρὰν τοῦ ἔσω ἀνθρώπου ἐργασίαν. " Expa-
(ov «Ἰέγογτες' Ὥσαγὰ ἐν τοῖς ὑψίστοιο. "Ev
ἀληθείᾳ γὰρ πάντες οἱ ὄχλοι τῶν διχαίων καὶ προφη-
τῶν xal ἱερέων, οἴτινές εἰσιν οἱ προάγοντες χαὶ οἱ &xo-

ΤΙ. Τκγῥα autem qua ργαἰδαπί et que sequeban-
tur clamabant, cum laudibus et ramis olivarum at-
que palmarum. Significant olivarum rami actuosam
operationem 'exterioris hominis : rami autem pal-
marum, spiritalem activamque ac contemplativain
atque puram hominis interioris operationem. Cla-
mabant dicentes : Hosanna in altissimis. Re vera
enim omnes turba justorum, et prophetarum ac
sacerdotum, quos intelligimus przeuntes atque se-

λουθοῦντες, πίστει χράζουσι, xal λέγουαιν' Ὡσαννὰ C quentes, fide clamant, dicuntque : lJosanna filio

tQ vio Aa6i6 * Εὐ.λογημένος ὁ épxóperoc ἐν óvó-
κατι Κυρίου 'Qcarvà ἐν τοῖς ὑψίστοις ' ὣς ὁ
εὐαγγελιστές φτσι ' Τοῦτο δὲ ÓAov γόγοΝΕΥ, ἵνα
π.Ίπρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, Aéportoc*
Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών. Πρὸς τίνας λέχεις, Εἷ-
πατε, ὦ προρῆτα: Ἰδοὺυ σὺ χηρύττεις ἰδοὺ σὺ λέ-
χεις. Ἐγὼ, φτοὶν, ἐπεθύμουν ἰδεῖν καὶ ἀχούσαι ' οὐχ
ἐγὼ μόνος, ἀλλὰ xat -το..λοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι.
λλλὰ xal τοῖς εὑρισκομένοις xai µαθττευοµένοις,
xai θεωροῦντας (73) καὶ ἀχούοντας τοῦ ῥασιλέως
Σιὼν λέγω, ἵνα εἴπωσι xal κηρύξωσιν’' Εἶπατε τῇ
θυ)ατρὶ Σιών ]δοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι.
Καὶ οὐκ εἶπε φιλῶς, ἔρχεται ' ἁλλ' ἔρχεταί σοι
τουτέστι, σοῦ γενέσθαι, καὶ Ev σοὶ οἰχῖσαι. Ιδοὺ ὁ
βασιλεύς σου ἕ[χεταί σοι δίκαιος καὶ σώζων.
Σώκων ἀπὸ τῖΏς δουλείας τοῦ ἐχθροῦ τοὺς πιστεύοντας
ἐπ) αὐτόν. Πραῦς xal ἐπιθεδηκὼς &xl zoor viór
ὑποεζυγίου * τουτέστι ταπεινόφρων, xai Ev τῇ ταπει-
νοφροσύνῃ αὐτοῦ ἑξο.]οθρεύων τὰ ἅρματα τῆς βα-
σιείας Ἑφραϊμ τουτέστι τοῦ διαθόλου, ὃς ἐδασί-
λευσεν ἐπὶ τὸν Ἱσραἳλ xal ἐπὶ τὰ ἔθνη. Ἐξωλόθρευσε
δὲ xal χατὰ τὸ γράμμα xal τὴν βασιλείαν τοῦ λαοῦ
τῶν Ἰουδαίων, xal ἐπαύθη. Καὶ ἵππον, φταὶν, ἐξ
Ιερουσαλήμ" τουτέστι πᾶσαν τὴν ὑπερηφανίαν τῖς

" ftom. v, 1, 9.

(72) Avtor. Apud Matthzum xxi, 8, ἐχυτῶν.

David ; Benedictus qui venit in nomine Domini : Ho-
sanna in attissimis : quemadmodum sacer evange-
lista ait: Hoc autem totum factum est, ut adimple-
relur quod diclum est per prophetam, dicentem : Di-
cite filie Sion. Quibusnam propheta ais, Dicite? En
ipse pradicas : en ipse dicis. Ego, inquit, deside-
rabam videre et audire : nec ego tantum, sed et
multi propheta et justi ***. Verum dico, cum inventu-
ris ac discipulis, tum iis qui vident ac audiunt Re-
gem Sion, ut dicant ac praedicent : Dicite filie Sion :
Ecce rex tuus venit tibi. Non nude dixit, venit : sed,
venit tibi : hoc est. ut sit tuus, et habitet in te.
Ecce rez tuus venit tibi justus et salvans. Salvans
ab inimici servitute credentes in eum. Mansuetus,
el sedens super pullum filium subjugalis : hoc est,
humilis, suaque humilitate dispergens currus regni
Ephraim 5, hoc est diaboli, qui regnaverat super
Israel et super gentes. Sed et ad litteram, regnum
quoque populi Judzorum disperdidit , illudque jam
desiit. Et equum de Jerusalem : hoc est. omnem eo-
rum principatus superbiam humili pullo suo. Porro,
Jacob cum benediceret Judam, factamque ad A*rae
ham ac 15146 patres suos benedictionem, que est
Chpieus declararet, ait: Alligaes ad vitem pullum

" jbid. 2, 5. ** Phyira. €, θ. * Mauh. xiu, £7. ὃν Zach. ix, 10.

(79) Ka* θεωρ. Forte xaX πρὸς "top.

1075

ΤΙΤΙ BOSTRENSIS EPISCOPI

12:6

suum 55. Ad vitem enim de /Egypto translatam **, 4 αὐτῶν ἀρχῆς διὰ τοῦ ταπεινοῦ αὐτοῦ πωλον. Ὁ δὲ

quzque totam implevit terram per doctriuam pro—
phetarum ejus atque justorum, universas gentes
alligavit. Nam pullus in lege immundus erat, uti
et gentes. Alligans ad vitem pullum suum. Quid
ita? Ut ab ea legem ac prophetas ac in eis laten-
tem Dei scientiam acciperent : hoc est, Christum ;
qui est benedictio ac purgatio gentium. Quippe
ait: Et ad helicem pullum asine suc. Est helix,
quod ex vite germinat : Christus nimirum, qui ger-
wDinavit ex vite synagoga translata de /Egypto ;
quemadmodum ipsemet ad eum Jacob ait: Ex ger-
mine, fili mi, ascendisti : inque eo gentes insolubili
vinculo alligatze synt.

πατριάρχης Ἰαχὼδ, εὐλογῶν τὸν Ἰούδαν, xat ἐχφαί-
νων τὴν εὐλογίαν τὴν πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ
᾽Αθραὰμ καὶ ἸἹσαὰχ, f; ἐστὶν ὁ Χριστὸς, λέγει"
Δεσμεύων πρὸς ἀἁμπε.ον τὸν πῶ ον αὐτοῦ. Πρὸς
γὰρ τὴν ἄμπελον τὴν μεταστᾶσαν ἐξ Αἰγύπτου, τήν
πληρώσασαν πᾶσαν τὴν γην ἀπὸ τῆς διδαχτς τῶν προ-
φητῶν αὐτῆς χαὶ δικαίων, ἐδέσμευσε πάντα τὰ vr,
'O γὰρ πῶλος ἀχάθαρτός ἐστιν tv τῷ vópup: oj
καὶ τὰ ἔθνη. Δεσμεύων πρὸς ἄμπε.ον τὸν πω]ον
αὐτοῦ. Διὰ τί; "Iva δέξωντα. παρ᾽ αὐτοῦ (15) tiv v-
pov xai τοὺς προφήτας, καὶ τὴν &v αὐτοῖς θεογνω-
clav* τουτέστι τὸν Χριστὸν, ὃς ἐστιν εὑὐλογία tuy
ἐθνών χαὶ κάθαρσις. Φησὶ yáp: Καὶ τῇ &lou τὸν

πῶον τῆς ὄνου αὐτοῦ. Ἔλιξ ἐστὶ τὸ βλάστηµα τὸ ἐξ ἀμπέλου ὃς ἐστιν ὁ Χριστὺς, ἐξ ἀμτέλου τῆς συν-
αγωγῆς τῆς ἐξ Αἰγύπτου βλαστήσας, χαθὼς αὐτὸς ὁ Ἰακώθ φησι πρὸς αὐτόν, "Ex BJAactov, υἱέ yov,

ἀνέδης καὶ ἐδεσμεύθησαν τὰ ἔθνη ἐν αὐτῷ ἁλύτως.

ΥΗ. Et nos itaque insolubiliter Christo alligemur. B ἍΟὐχοῦν δεσμευθῶμεν xal ἡμεῖς εἰς τὸν Χριστὸν

Siquidem omnino ab ejus solemnitatibus salutem ob-
(tinere contendimus ; nos quoque ipse una cum La-
zaro, a mortuis operibus"! nostris que sine Deo
aunt facta , suscitaturus est 59. Sic ipsi in Bethania
conccnabimus, quam interpreteris, domum obe-
dientig. Sic a captivitate oblivionis animi pariter
8C corporis sensus apte colligemus, clamantes ac
dicentes : Hosanna in altissimis : Benedictus qui ve-
nit in nomine Domini ; in suam ipse Jerusalem in-
gressurus : non jam ut patiatur, uti tunc; sed ut
salvet eam, Salvatorque ab ea glorificetur, quo-
modo David eam compellans ait : Lauda, Jerusa-
lem, Dominum ; lauda Deum tuum, Sion ὃν, Dixit
iterum : Lauda ac lauda; animo pariter ac cor-

pore. Quoniam confirmavit vectes portarum (μα-

rum * : nempe fidem, spem et charitatem, medi-
tationem ac studium coeleste, longanimitatem, pa-
tientiam. Benedixit filiis tuis in te*! : nempe infanti-
bus fidelibus, qui Dominum cum ramis susceperunt ;
cum novis utique fructibus : infantibus, inquam,
sugenlibus lac doctrinz Christi. Credentes enim in
eum, mox laudant, sicut scriptum est : Ex ore in-
[antium et lactentium. perfecisti laudem ο". Efficia-
mur pro immundo pullo sacrum ei vehiculum, ut
in nos ascendat. Currum ei nostrarum cogitatio-
num jungamus, εἰ regnabit super nos in sccula, et
regni ejus non erit finis *. Milarem vitz rationem
ceu ramos olivarum assumamus, ut quemadmodum

ἁλύτως. Ἐὰν ὅλως ἀγωνιζώμεθα τοῦ σωθτναι ἀπὸ
τῶν ἑορτῶν αὐτοῦ, xaX αὐτὸς συνεγερεῖ ἡμᾶς τῷ Λα-
ζάρῳ ἀπὸ τῶν νγεκρῶν ἡμῶν ἕργων, τῶν χωρὶς
αὐτοῦ γενοµένων. Οὕτω συνδε.πνοῦμεν αὑτῷ Ev τῆ
Βηθανίᾳ, fict ἑρμηνεύεται οἶχος τῆς ὑπαχοῆς. 02
τως ἁρμοδίως συνάγωµεν (7ὅ) τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν
ἀπὺ τῆς αἰχμαλωσίας τῆς λήθης μετὰ τῶν αἴσθτ-τ-
ρίων τοῦ σώματης, χράζοντες xaX λέγοντες ^ "carra
ἐν τοῖς ὑψίστοις ' Εὐογημένος ὁ ἑρχόμενος ér
ὀνόματι Κυρίου, εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἑαυτου Ἱερουσ-
λἠµ᾽ οὐ διὰ τὸ παθεῖν, ὥσπερ τότε, ἀλλ' ἵνα σώση
αὑτὴν, xai δοξασθῇ ὑπ' αὐτῆς" χαθὼς φωνεῖ αὐτῖν
Δαθὶδ λέγων, Ἐπαίνει, Ἱερουσα-ὴμ, τὸν Κύριο"
αἵνει τὸν Θεόν σου, Σιών. Δεύτερον εἶπεν Επαί-
ve. xal alvei Φυχῇ χαὶ σώματι. "Οτι ἐνίσχυσε
τοὺς uox obe τῶν πυ.λῶν σου * οἵτινές εἰσι πίστις,
tn, ἀγάπη, µελέτη, µαχροθυµία, ὑπομονί. Ev-
«όγησε τοὺς υἱούς σου ἐν col * οἵτινές εἰσι τὰ τι-
στὰ νήπια τὰ δεχόµενα τὸν Κύριον μετὰ τῶν χλάδω»"
τουτέστι μετὰ χαρπῶν νέων * τὰ θηλάζοντα τὸ γάλα
τῆς διδασχαλίας τοῦ Χριστοῦ. Πιστεύοντες γὰρ εἰς
αὑτὸν, εὐθέως αἱνοῦσι, καθώς γέγραπται' "Ex ccó-
µατος νηπίων καὶ 0nJatórtuy κατηρτίσω aircr.
Γενώμεθα αὐτῷ ὄχημα ἅχιον ἀντὶ ἀχαθάρτου πώλου,
ἵνα ἐπιδῇ ἐφ᾽ ἡμᾶς. Ζεύξωμεν αὐτῷ tb ἅρμα τῶν
λογισμῶν ἡμῶν, xaX βασιεύσει ἐφ᾽ ἡμᾶς εἰς τεὺς
alovac, καὶ «qc βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται cé-
Aoc. Λάδωμεν ἴλαρὰν πολιτείαν ὡς χλάδη ἐλαιῶν,

ait regius Psaltes, Εαεἴει nostram in oleo exhila- y) ToU ἰαρῦναι ζὸ πρόσωπον ἡμῶν &Aaio, καθώς

remus *. Et iterum : Servite Domino in letitia **.
Divinam rursum ac spiritalem operationem in in-
teriori homine ceu palmarum ramos tollentes, se-
quamur, gralias ei agentes : ac pro: candore qui-
dem, rectam intemeratamque ac simplicem assu-
mamus fidem; pro agilitate autem, patientem
hpem . spem inquam, qua pungat ac jugulet cogita-

55 Genes. xLix , 11.

.6 Psal. rxxtx, 9.
3. '' ibid.

** Psal. vin, 3..|/. Luc. 1, 32, 95.

(74) Παρ) αὐτοῦ. Scrib. παρ αὐτῆς.

" Hebr.
** Psal. cii, 15.

φησιν ó Ὑαλμῳδός' καὶ πάλιν Δου.εύσατε τῷ Kvpío
ἐν εὐρροσύγῃ' ἄρωμεν πάλιν Ev τῷ ἔσω ἀνθρώπῳτὶν
θεῖχὴν χαὶ πνευματιχῖν ἑργασίαν, ὡς τὰ τῶν φοι-
νίχων βάῖα, χαὶ ἀχολουθήσωμεν εὐχαριστοῦντες aj-
^p^ xa ἀντὶ μὲν τῆς ἀσπρότητος [ἁπλότητος] τὴν
ὀρθὴν xal ἁμίαντον xal ἁπλῆν πίστιν ἀντὶ δὲ της
ὀξύτητος τὴν ὁπομονητιχὴν ἐλπίδα' τὴν χεντοῦσεν

55 Joan, xr, 5. "* Psal.cxtvn, 4. 4,

vi, 14.
65 Psal, xcix , 2.

(19) Zurdzwper. Forte συνάξοµεν.

1271 ORATIO IN RAMOS PALMARUM. 9 1918

xa σφάζουσαν πάντα λογισμὸν ἑπαιρύμενον, αἶχμα- A tionem. omnem extollentem se**, ut nos a Dei
λωτεῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ' xal ἀντὶ — scientia captivet: pro palme demum dulcedine,
τῆς γλυχύτητος τοῦ φοίνιχος τὴν γλυχεῖαν ἁγάπην, dulcem charitatem, qux ex przfatis, flde, spe ac
τὴν συνισταµένην Ex τῶν πρηῤῥηθέντων πίστεως, reliquis constat, ut in nobis impleatur quod di-
χαὶ ἑλπίδος, xai τῶν λοιπῶν, ἵνα πληρωθῇ iv ἡμῖν — ctum est : Justus ut palma florebit ; sicut cedrus qua
τὸ ῥηθέν' Δίκαιος ὡς φοίγιξ ἀνθήσει' ὡσεὶ κέδρος — in Libano est, multiplicabitur *'. Sequamur euntem
O4 ἐν t Λιδάνῳ π.Ἰηθυγθήσεται. ᾿Αχολουθήσωμεν — in sanctam civitatem : ingrediamur cum eo in tem-
αὐτῷ εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν : εἰσέλθωμεν µετ αὐτοῦ εἰς — plum, ut in nobis mensas nummulariorum subver-
τὸ ἱερὸν, ἵνα τὰς τραπέζας τῶν ἐν ἡμῖν χολλυθιστῶν (435, ac demones vendentes columbas : nempe
χαταστρέψῃ, xal τοὺς δαέίµονας τοὺς πωλοῦντας τὰς — cogitationes in errore volantes, cum omnibus qui
περιστερὰς, τοὺς v πλάνῃ πετοµένους λογισμοὺς,ἀπο- — in nobis emunt venduntque, a nobis expellat , ac
διώξη &q' ἡμῶν μετὰ πάντων τῶν πωλούντων àv ἡμῖν — pro spelunca latronum, sacrum nos templum, uti
xal ἁγοραζόντων * xal ἀντὶ σπηλαίου λῃστῶν ποιῄσῃ — antiquum illud, in quo Christus babitet ac deambu-
ἡμᾶς κατὰ τὸν ἀρχαῖον ἱερβὸν ναὺν ἅγιον, ἓν ᾧ οἰχεῖ let, faciat; quo caecis nostris largiatur visum, 46
καὶ περιπατεῖ Χριστός ἵνα τοῖς τυφλοῖς ἡμῶν quoq — surdos faciat sudire, et ambulare claudos, mor-
χαρίσηται, xal τοὺς χωφοὺς ποιἠσῃ ἀχοῦσαι, xat B tuosque cum Lazaro resuscitet. Übi enim vita ha-
τοὺς χωλοὺς περιπατῆσαι, xai τοὺς νεχροὺς μετὰ Λα- — bitat, ibi resurrectio egt : ut cum Lazaro et turbis
ζάρου ἐγείρῃ. Ὅπου γὰρ οἰχεῖ ζωὴ, ἐχεῖ ἀνάστσσίς ας discipulis ejus, cumque infantibus ac sengelis
ἐστιν ἵνα μετὰ Λαζάρον, xal τῶν ὄχλων xai τῶν — sanctis clamemus dicentes : Hosunna in altissimis :
μαθητῶν αὐτοῦ, μετὰ νηπίων xal θηλαζόντων, xal — Benedictus qui venit in nomine Domini : Christus
μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων χράξωµεν βοῶντες' Ὥσαννὰ — Dominus et Deus noster, rez seculorum **. [psi
ἐν τοῖς ὑψίστοις ' Εὐ.Ιογημένος ὃ ἐρχόμενος ἐν — gloria, honor, potestas et adoratio, cum Patre et
ὀνόματι Κυρίου’ Χριστὸς Κύριος xaX ὁ θεὸς ἡμῶν, — Spiritu sancto, nunc et semper, et in szcula s2-
ó BaciAgbc τῶν αἰώνων. Aot δόξα, τιμῆ, χράτος — culorum. Amen.

xai προσχύνησις, ἅμα τῷ Πατρὶ xai τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν xal ἀεὶ, xal εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Αμήν.

* |I Cor. x, 5. * Psal. xci, 12. ** Matth. xxi, 12. ** I Tim. 1, 17.

ANNO DOMINI CCCXIV-CCCLEI!V.

ΠΛΗΝ AMYRANUS. EPISCOPUS

DIATRIBA

DE CAUSA MARCELLI ANCYRANI

(Mawrraucon., Biblioth. nova Patrum, I, 11.)

PROOEMIUM ET DIVISIO OPERIS,

De Marcelli Ancyrani doctrina, etsi ab ipso Marcelli vo ad hoc usque tempus ab insignibus viris dis-
ceptatum sit, res tamen adhuc in ancipiti manet : alii namque illum temeratz fidei reum agunt, alii
ut recla: fidei vindicem defendunt, alii quaestionis difficultate deterriti, non audent in utramvis partem
ferre judicium. Ad postremos autem incunctanter accederem, nisi ex eo, quod jam primum publicatur,
opusculo nova Marcellianis rebus lux oriretur. Hujus adminiculo non sine spe enodanda, in multis sal-
tem, rei hactenus perplex:ze οἱ intricatze, huic Diatribe manum admovemus, totamque hzc in capita dis -
tribuimus. Praeit compendiaria de vita Marcelli narratio ; hinc exquiritur, qui fuerit ille Marcello ascris-
ptus error; tum an in ejus contra Asterium libro deprehendi potuerit; deinde num errorem illum in
decursu vitze verbo vel scripto tradiderit ; itemque an ab Athanasio a communione ?emotus fuerit ; demum
agitur de Marcelli et Ecclesie Ancyrana ad Athanasium legatione, quam nunc primum edimug.

1279 ,
CAPUT PRIMUM.

COMPENDIARIA DE VITA MARCELLI NARRATIO.

Qui anno 574 saltem centenarius e vivis exces-
sit, Marcellus, anno circiter 274, Aureliano rerum
potiente, natus sit oportet, eodem ferme tempore
quo Paulus Samosatenus, cujus hzresin restau-
rasse fertur Marcellus, Antiuchena sede pulsus est.
Ànte annum 514 in Ancyranum episcopum adlectus,
Ancyranz synodo eodem anno celebrata interfuit.
Hinc in Niczna synodo in Arium et asseclas acriter
invectus, eorum in se inflammavit odia. Excitata
vero aissensio in apertum bellum erupit, cum Aste-
rio sophista Arianorum vindice in editoab se libre
catholicam fidem oppugnante, Marcellusinsigni opere
Asterium adortus, Arianorum primipilares omnes
exagitavit. Hzc princeps causa irarum, hi szvi do-
lores Arianorum, qui exinde classicum in Marcel-
lum canentes, eum et scriptis et moliminibus sunt
oggressi. Siquidem ulciscende injurie cupidine,
primo Jerosolymam, teste Socrate, Marcellum evo-
cant, causam dicturum ; deinde vero Constantino
polin accersunt, abnuentemque ejurare lzeresin,
quam in libro ejus efferri contendebant, gradu de-
jiciunt, ipsique Basilium subrogant. Hiuc Eusebius
Cxsariensis duobus contra Marcellum libris tri-
busque aliis vario titulo Arianorum res vindicavit :
atque ita gregalibus suis oblata crimina depulit, ut
se ipse proderet Arianum. Tum ibidem contra Mar-
cellum rem strenue gessit, quem violata sanz do-
ctrinz reum egit : ac instaurati Pauliani et Sabel-
liani erroris accusavit. Hac autem in re non pror-
μας infausto conatu Marcellum adortus est : exinde
namque non modo Arianis invisus, sed etiam Ca-
tholicorum multis suspectus esse capit.

Sub hzc defuncto Constantino, cum aliis exsuli-
bus Marcellus sedi restitutus, non sine tumultu ac
cdibus locum repetiit. Nec diu postea extorris
denuo factus, ad Julium papam receptum babuit.
Ibi fidens adversarios provocat ad judicium, Julio
fidei suze formulam offert, nullo, ut planum est, vi-
tio laborantem : suum contra Asterium tibrum de-
fendit, truncas sententias οὐ Eusebianis pravum
in sensum detortas, adulteratam verborum seriein in
Romana 50 episcoporum synodo comprobat, dicta
tuetur et explicat : demumque ab Julio et episco-
pis ad communionem ut innoxius admitlitur anno
942. Arianis vero uon quiescentibus, detrectanti-
busque Romanum judicium, parem sub hac for-
tunam expertus est in Sardicensi synodo ccume-
nica : uli postquam causam dixerat, purgatus ipse,
Ariani prasules damnati anathemateque percussi
sunt. Jam prona Marcello omnia erant : et post di-
ctam secundum ipsum duabus in synodis sententiam,
spes videbaturesse neminem Catholicorum ausurum
ultra de sincera ejus fide dubitare. Verum secus res
cessit : nam sive quia Marcellus, qu: in libro suo
ita adtemperate enuntiata erant ut possent in bonam
malamve partem deflccti, in quotidianis fabulatio-

DE VITA ET SCRIPTIS
A nibus secundum uzreticam sententiam ezplicaret ;

1230

sive quia Photinus ejus discipulus parem impieta-
tem, imo graviorem, palam et in Ecclesia deprz-
dicaret, qua de causa nec diu postea damnatus de-
positusque est; binc Marcelli fama in delerius
versa : crescebat in dies suspicio, multi Catholicorum
palam hominem, ut Sabellio affinem, damnabant :
resque illo deducta est, ut etiam Athanasio, quicum
ipsi hactenus necessitudo et familiaritas interces-
serat, suspectus esse ecperit. Neque tamen, nar-
rantibus licet Hilario et Sulpicio Severo, ab Atha-
nasio tunc damnatus, eti a communione remolus
fuit, ut mox commonstrabitur. Postremis Athanasii
vite annis nova omniumque forte gravissima in
Marcellum tempestas excitatur : cum Basilius ille

D Magnus et alii bene multi coorti sunt, et virum im-

pietatis causa damnandum predicant : tum Atha-
nasio auctores sunt, ut hominem a catholica fide
alienum ab Ecclesie communione depellat. Sensit
Marcellus vir annosissimus et pene centenarius,
jam proximum esse ut Athanasius ille, olim amicus
et fortunarum consors, sententiam adversum $e
diceret, el cum jam periculum portenderetur, sci
el totius Áncyranz Ecclesiz nomine Eugenium dia-
conum aliosque ad Athanasium oratores mittit,
commendatitiis episcoporum Grzciz οἱ Macedo-
nixt, quibuscum pacem et societatem fovebat Atha-
nasius, litteris instructos : qui recitata fidei su:
formula, erroris ab se et pray opinionis suspi-
cionem dimoverent : quia vero hzc fidei professio
in omnibus suis partibus catholica est, ascriptam-
que Marcello hxresin anathemate ferit, ab Athz-
nasio et /Egyptiis episcopis admissa, eorumque
suffragiis munita est. Hallucinantur ergo qui Mar-
cellum putant ab Athanasio Basilii insiizatione
damnatum, e quorum numero Tillemontius. Nam,
ut in hoc egregio opusculo videas, Atbanas:us, qui
Ecclesi$ Ancyranz oratoribus postulata concedit,
eorumque fidei formul:e astipulatur, etiam eas, quae
expetunt, commendatitias litteras liaud dubie de-
derit necesse est. Sub hzc autem diem obiit Mar-
cellus, annis circiter duobus antequam Epiphanius
de Marcellianis in Panario scriberet, scilicet anno
circiter 574. Nam, cum Epiphanius Panarium suum

D sit orsus anno 375, ut testificatur ipse, et auno se-

quente 376 ad Manichzorum bzresin (numero Lxvi)
devenerit, ut ibidem legis, eodem anno Marcellia-
norum heresin (numero Lxxi) scripsisse videtur,
ubi narrat a duobus circiter annis obiisse Marcel-
lum. Erat porro tum Marcellus, ut videtur, cente-
nario major, utpote qui jam anno 5356 senex, canus,
οἱ in episcopatu consenuisse dicatur ab Eusebio,
itidemque ab Athanasio : quz frequens senectutis
repetitio sexagenario majorem spectare putatur.
Post Marcelli decessum, discipuli ejus, Ancyranz
Ecclesix cleríci, ad episcopos et confessores Dio-
cmsarex agentes adicrunt, prolatisque commenda-
titiis Athanasii, quem τρισµαχάριον vocant, litteris,
dataque fidei formula huic non absimili, sed bre-

1231

MARCELLI A

ACYAAM. 1253

viori, communionis societatem rogabant, qua im- Α ex diametro oppositam Ário impietatem. extulit

petrata, recesserunt. Demumque Basilius, horum
exemplo et auctoritate motus, licet zegre, Marcelli
clerum εἰ ipse communioni suze restituisse credi-
tur. En paucis totam de Marcello varraiionem. Si
quid vero praeter vulgarem eruditorum opinionem
hic enuntiatum deprchendas, id certis testimoniis
asseritur, ut in sequentibus palam erit.

CAPUT il.
QUI FUERIT ERROR NARCELLO ASCRIPTUS.

I. De Marcelli sententia varia traduntur. 11. Quid
Basilius de Marcelli errore dicat. Ml. Quid Epi-
phanius. 1V. Quid Chrysostomus. V. Quid Theo-
doretus . Vl. Quid Eusebius Cesariensis. VII.
Swnma doctrine Marcclliane.

I. De Marcelli sententia varia traduntur.

Non prorsus difficultate vacat, qua fuerit illa,
de qua Marcellus accusabatur, hzresis : etsi nam-
queapud Basilium et Theodoretum Marcellianz
sententizt/ capita non obscure ferantur, Eusebius
tamen, qui cum zequali suo disceptabat, quique ex
libro Marcelli singula excerpsit, qux vel errorem,
vel erroris speciem przferrent, in quibusdam non
ita facile cum Basilio et Theodoreto conciliatur.
Idcirco e re visum cst fore, ut allatis in medium
iis, que ab iisdem scriptoribus de Marcelli opi-
nione narrantur, quz vere fuerij illa diligenter
excutiamus.

II. Quid Basilius de Mareelii errore dicat.

Basiiius igitur in epist. 52, quz est ad Magnum
Athanasium, lec habet : Ἐπιζητεῖται δὲ χἀκεῖνο
παρά τινων τῶν ἐντεῦθεν ἀναγχαίως ὡς xal αὐτοῖς
ἡμῖν καταφαίνεται, τὸ «tv Μαρχέλλου αἴρεσιν αὐτοὺς
ὡς χαλεπὴν xai βλαδερἀν, χαὶ τῆς ὑγιαινούσης πί-
στεως ἀλλοτρίως ἔχουσαν, ἐξορίνεσθαι. "Evi μέχρι
τοῦ νῦν iv πᾶσιν olg ἑσπιστέλλουσι γράµµασι, τὸν
μὲν δυσώνυμον "Apetov ἄνω καὶ χάτω ἀναθεματίζον-
τες xal τῶν Ἐκχλησιῶν ἐξορίζοντες οὐ διαλείπουσι *
Μαρχέλλῳ δὲ, τῷ κατὰ διάµετρον ἐχείνῳ τὴν ἁσέ-
θειαν ἐπιδειδαμένῳ, xal εἰς αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς
τοῦ Μονογενοῦς θεότητος ἀσεδήσαντι, xal χαχῶς τὴν
τοῦ Λόγου προσηγορίαν ἐχδεξαμένῳ, οὐδεμίαν µέμψιν
ἐπενεγχόντες φαίνονται’ ὃς Λόγον μὲν εἰρῆσθαι τὸν
Μονογενη δίδωσι, κατὰ χρείαν xal ἐπὶ χαιροῦ προσ-

alque in. ipsam UL wigeniti deitatis exsistentiam impie
egit, Verbique appellationem ale. accepit , nulla
accwsalione impetunt : qui Unigenitum. quidem dici
Verbum tradit, quatenus ad. usum et ad. tempus pro-
dit,*ac rursus ad eum ex quo prodiit revertitur ο
meque ante. egressum , esse, nec post regressum,
subsistere ait. Cujus rei argumentum sunt apud nos
recondit inique illius Syngraphe libri. Attamen
hunc nullatenus. improbare visi sunt : quin et in hog
culpandi, quod eum a principio per ignorantiam te-
ritalis ad. ecclesiasticam communionem receperint,

Idem Basilius epist. 74, ad Eustathium, Apolli-
narium et Paulinum, hac babet: 'O μέντοι Πανλί-
vog εἰ pév τι xal περὶ τὴν χειροτονίαν ἐπιλήφιμον

B ἔχει, αὐτοὶ ἂν εἴποιτε' ἡμᾶς δὲ λυπεῖ τοῖς Μαρχέλ-

λου πεποιθὼς δόγµασι, xai τοὺς ἀχολουθοῦντας αὐτῷ
ἁδιαχρίτω, εἰς τὴν Χοινωνίαν αὐτοῦ προσιέµενος.
Οἴδατε, ἀδελφοὶ τιµιώτατοι, ὃτι πάσης ἡμῶν τῆς ἑλ-
πίδος ἀθέτησιν ἔχει τὸ Μαρχέλλου δόγµα * οὔτε Υἱὸν
ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει ὁμολογοῦν, ἀλλὰ προενεχθέντα, xal
πάλιν ὑποστρέφαντα εἰς τὸν ὅθεν προῇλθεν, οὔτε τὸν
Παράκλητον ἰδίως ὑφεστηχέναι συγχωροῦν ' ὥστε οὐχ
ἄν τις ἁμάρτοι Χρισὶιανισμοῦ piv παντελῶς ἀλλο-
τρίαν ἀποφαίνων τὴν αἴρεσιν, Ἰουδαῖσμὸν δὲ παρ»
εφθαρμένον αὐτὴν προσαγορεύων. Hoc est : Paull-
nus vero an quod ad ordinationem spectat. culpandua
sit, vos ipsi dixeritis; nos sane contristal, quod Mar-
celli dogmatibus fidem habeat, et sectatores. illius
sine discrimine ad communionem admittat. Scitis,
colendissimi fratres, Marcelli dogma omnem spem
noslram irritam facere, quod neque Filium in pro-
pria hypostasi confiteatur, sed productum, et ad
eum ipsum, ex quo processerat, ilerum reversurum
tradit : neque Paracletum propriam habere hyposta-
sin concedit ; iia ut nequaquam aberret si quis hane
haresin prorsus a Chrisiianismo alienam esse decla-
ret, eamque corrupium quemdam Judaismum appellet.
Epistola vero 78, hzec habet de Niceena flde loquens:
Εἰσὶ γάρ τινες, οἱ καὶ &v ταύτῃ τῇ πίστει δολοῦντες
τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, xat πρὸς τὸ ἑαυτῶν βούλημα
τὸν νοῦν τῶν iv αὐτῃ ῥημάτων ἕλχοντες ὅπου v6
xaX Μάρχελλος ἑτόλμησεν, ἀσεθῶν εἰς τὴν ὑπόστασιν
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, xal quy. αὐτὸν

ελθόντα, πάλιν δὲ εἰς τὸν ὅθεν ἐξῆλθεν ἑπαναστρέ- D ἐςηγούμενος λόγον, ἐχεῖθεν πρὀφασίσασθαι τὰς ἀρχὰς

Ψαντα, οὔτε πρὸ τῆς ἑξόδου εἶναι, οὔτε μετὰ τὴν
ἐπάνοδον ὑφεστάναι. Καὶ τούτου ἁἀπόδειξις αἱ παρ)
ἡμῖν ἀποχείμεναι βίθλοι τῆς ἁδίκου ἐχείνης σνγ-
γραρῆς ὑπάργχουσιν. Ἁλλ' ὅμως τοῦτον οὐδαμῶς δια-
θάλλοντες ἐφάνησαν, xal ταῦτα αἰτίαν ἔχοντες, ὡς τὸ
ἐξ ἀρχῆς xav ἄγνο-αν τῆς ἀληθείας εἰς χοινωνίαν
αὐτὸν ἐχχλησιαστιχὴν παραδεςάµενοι. Id est : Que-
ritur autem. hic a. nonnullis ut. necessarium, quod
itidem nobis videtur ; ut Marcelli haresin illi, tan-
quam malam et noxiam, et a sana fide alienam
exierminent. Quoniam ad hoc usque tempus in omni-
bus quas scribunt litteris exsecrandum Aríum, aur-
sum ac deorsum versantes anathematizare, atque ex
Ecclesiis eliminare non cessant ; Marcellum vero, qui

εἰληφέναι, too ὁμοουσίου thv διάνοιαν κακζκ LE-
τγούµενος. lloc est : Sunt enim quidam. qui in hae
fide |Nicana] sermonem veritatis dolo adulterent, et
ad libitum suum verborum | mentem. detorqueant,
Quandoquidem εἰ Marcellus, de hypostaai. Domini
nostri Jesu. Christi impie sentiens, ac. nudum illum
merumque terbum esae exyonena, llinc uusus est ae
causas impietatis sumpeisse pratexere, Conaubatane
tialis sensu perperam exposito, Masc Basilius do bay
resi Marcello ascripta.
lil. Quid Epiphanius.

Epiphanius veroin Panario, heres] Lau, pauca
de Marcelli haeresi effert , sitque. solum ipsum Sa-
bellianismi accusatum fuisse, ejusque discipulbq

1985

DE VITA ET SCRIPTIS

1237

tren hypostases confiteri noluisse : verum illo tem- A fuisse, Jesum Christum vocatum, regemque appel-

pore liberum erat eis vel tres vel unam tantum hy-
postasin confiteri, dum rectam servarent mentem.
Nam qui Catholici unam hypostasin tantum asse-
rebant, hypostaseos nomine substantiam ingica-
bant, quam unam in Deo esse certum est : qui tres
hypostases profitebantur , his non substantiam , sed
cujusque personz subsistentiam intelligebant : atque
ita illi verbo tantumtenus dissentiebant. Quz vero
Fragmenta Acacii Caesariensis contra Marcellum
affert Epiphanius, ea omnia ceu compendium sunt
fusioris Eusebii Czesariensis contra Marcellum tra-
ctationis, de qua mox agemus.

. IV. Quid Chrysostomus.

Joannes Chrysostomus in Ep. ad Hebr. c. 1,
Marcellum culpat quod dixerit, verbum ἐνυπό-
στατον, quod ita intelligas, quasi ejusdem non modo
sSubstantiz, sed etiam hypostasis sit atque Pater:
eumdem vero Marcellum , quasi Photini, Sabellii,
Pauli Samosateni ópóppova non semel insectatur
ibidem, ac cum hereticorum pessimis enumerat.

. V. Quid Theodoretus. |

Theodoretus lib. n Hereticarum fabularum de
Marcello hec habet : Μάρχελλος δὲ 6 Γαλάτης
τούτῳ μὲν παραπλησίως topvfün τῶν ὑποστάσεων
τὴν τριάδα. ἔχτασιν δέ τινα τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητος
ἔφησεν εἰς τὸν Χριστὸν ἐληλυθέναι, xal ταύτην Θεὸν
Λόγον ἐκάλεσε * μετὰ δὲ τὴν σύµπασαν οἰχονομίαν
πάλιν ἀνασπασθῆναι, xat συσταλΏναι πρὸς τὸν θεὸν,
ἐξ οὗπερ ἐξετάθη - τὸ δὲ πανάγιον Πνεῦμα παρέχτα-
σιν τῆς ἑχτάσεως λέγει, xat ταύτην τοῖς .ἀποστόλοις
παρασχεθῆναι. Καὶ ἁπαξαπλῶς ὑπέθετο Τριάδα Ex-
τεινοµένην καὶ συστελλοµένην χατὰ διαφόρους olxo-
νοµἰίας. ld est: Marcellus autem Galata, similiter ut
ille, negavit hypostasium trinitatem. Extensionem
vero quamdam deitatis Patris in Christum venisse
dizit, et hanc Deum Verbum appellavit : peracta au-
tém universa economia, rursum atlractam esse, 16-
versamque ad Deum, ex quo extensa. [uit. Spiritum
vero sancium ulteriorem extensionem | extensionis
esse, et hanc aposlolis datam [uisse secundum di-
versas Gconomias.

VI. Quid Eusebíus Caesariensis.
Jam ex Eusebio ipso, qui contra Marcellum

C

latuin, item imaginem Dei invisibilis, et primoge-
nitum omnis creature, nibil autem horum prius
exstitisse, ac post judicium hzec omnia amissurum
esse; ipsumque nudum esse Verbum humano si-
mile (p. 19), uon autem Filium esse Dei vivum οἱ
subsistentem ; non fuisse Dei imaginem antequam
homo fieret ; existentiam ὕπαρξιν et ὑπόστασιν Εἰ-
lii Dei tollere Marcellum ait (p. 33, $5, 56), ac di-
cere ipsum fuisse nudum solummodo verbum ad
jussa exsequenda; Marcellum item qui in Sabel-
lium invehitur, Sabellio paria sentire, qui Patrem
et Verbum unum esse dieat; ipsumque (p. 167,
14) tres ὑπόστάσεις negare, et unam ὑπόστασιν
τριπρόσωπον, xal τρισώνυµον, id est substantiam
tripersonalem, et trinominem dicere. Hzc przcipue
in Marcelli libro culpat Eusebius : ubi nonnulla,
ipsaque orthodoxzx sententiz verba, utpote Arianus,
tanquam hzretica carpit et. coenfutat; alia vcro,
qua sane ut erronea probe reprehenduntur, haud
ita clare in Marcelli locis enuntiantur, ut inferius
videbitur; ita ut quz diserte et nulla ambage apud
Basilium et Theodoretum effertur Marcelli hzresis,
adeo perplexe apud Eusebium jaceat,; ut in utrani-
vis partem facile deflectas.
VII. Summa Marcellianz doctrinae.

Ex allatis porro testimoniis Marcellianz senten-
ti summam duxeris : Unus ab zterno Deus exsi-
δεί: cujus λόγος, seu ratio, aut verbum , nam
utroque modo exprimitur, pariter zternum, unum
est cum Deo ipso οὐσίᾳ χαὶ ὑποστάσει, substantia
et hypostasi, ita ut nulla sit inter utrumque distin-
ctio : estque verbum silens, internum, sive ἐνδιά-
θετον. Spiritus item sanctus in Deo ab Φίοτπο
fuit, nulla similiter nisi notninis et rationis distin-
ctione. Cum autem Deus operatur et loquitur, tunc
Verbum ceu quadam emissio, extensio et dilatatio
deitatis prodit, et post gestum opus ad Deum re-
vertitur, et in pristina conditione manet. Pariter
emissum fuit Verbum, ut carnem assumeret ; tunc-
que Filius Dei effectum est, rex item, Christus ,
imago Dei invisibilis, et primogenitus omnis crea-

turz, cum antea nihil eorum fuisset : ac post judi-

cium hzc ómnia amissurum, atque ut prius unum

scripsit, loca afferamus ad Marcellianam illam hz- f) cum Patre futurum est. Ut autem Verbum est ος-

resin intelligendam opportuna. Ait itaque (p. 4,5*)
hanc esse Marcelli opinionem, Verbum silens, ante
creationem, in Patre fuisse, unum cum Deo Patre,
sempiternum, ἀῑδιον, non genitum, ita ut Pater
quidem et Filius diversis nominibus efferantur ;
sed unum Lamen sint essentia et hypostasi, οὐσίᾳ
δὲ xal ὑποστάσει By ὄντα, uti Sabellius docuit :
Verbum item ante emissionem esse simile verbo
nostro silenti, ὅμοιον τῷ ἐν ἡμῖν σιωπῶντι ' cum
emittitur vero ad operationem, esse simile verbo
nostro, cum loquimur. lllud (p. 6) porro Verbum
cum carnem assumpsit, tunc Filium Dei factum

tensio εἰ dilatatio Dei, sic et Spiritus sanetus
ulterior extensio ef dilatatio est, παρέχτασις τῆς
ἑχτάσεως; qui pariter a Deo emittitur et ad Deum
revertitur ut Verbum , unusque est cum Deo et
Verbo sine ulla distinctione. Hzc Marcelli senten-
tia est, secundüm Eusehii explicationem , cui, sed
non íta clare, astipulantur Basilius et Theodoretus.
Si porro talis ejus doctrina fuerit, in nullo vere
differat a Sabellio et Patripassianis : nullatn quippe
distinetionem personarum admittit, et illam ος-
tensionem et ulteriorem dilatationem, nullam pro-
priam ὕπαρξιν et ὑπόστασιν, exsistentiam et bypo-

Paginas intellige editionis Parisiensis quarum seriem textui Eusebiano inserendam curavimus. Vide

tom. XXIV Εοιτ.

1285

" MARCELLI ANCYRANI.

4236

stasin, habere docet. Verum, si Marcelli loca ab A tres substantias separatas et dispares irtelligere,

Eusebio allata serio expendantur, non ita facile est
in Marcellum sententiam dicere, ut mox common-
strabitur.

CAPUT 1.

AN MARCELLO ASCRIPTUS ERROR IN EJUS CONTRA ASTE-
ιν LIBRO DEPREHENDI POTUERIT.

l]l. Asterius pro Arianis acribit, contra Asterium
Marcellus, quem refutat Eusebius. W. An Mar-
cellus dicat Patrem et Verbum solis nominibus
distingui. |. An dixerit Verbum ἀγέννητον esse,
et Filium non (uisse ante Mariam. IV. Cur dicat
Verbum post incarnationem tantum esse imaginem
Dei , et primogenitum omnis creature. V. In li-
bro Marcelli nihil aperte erroneum [uisse videtur.

1. Asterius pro Arianis scribit, contra Asterium Marcellus,
quem refutat Eusebius.

Asterius ille sophista circulator, qui, ut ait Atha-
nasius, grassante in Christianos Maximino, Christi
ejurata fide, idolis immolaverat, nascenti Ária-
nismo nomen dedit, librumque evulgavit, quo
catholicam doctrinam impeteret , Arjianamque
vindicaret. Marcellus vero Arianis a principio in-
fensissimus , Ásterium edito opusculo refutavit ,
Arianorumque principes Eusebium Nicomedien-
sem, Eusebium Casariensem, Paulinum Tyri, Nar-
cissum Neroniadis et alios passim eodem in libro
lacessivit : qua re permotus Eusebius Casarien-
sis, quinque libros edidit : ubi Arianorum causam
pro viribus defendens, eorum antesignanos a Mar-
cello exagitatos laudibus ad sidera tollit, in Mar-
cellumque Sabellianismi nomine acriter invehitur.
Sub hzc autem de Marcelli sententia etiam inter
Catholicos disputatum est: aliis jure accusatum
Marcellum pugnantibus; aliis sanam ejus esse
fidem tuentibus. Nos igitur, ponderatis rebus et
expensis Eusebii accusationibus, quid sit illa de
re sentiendum indagabimus.

lI. An Marcellus dicat Patrem et Verbum solis nominibus
distingui.

Hanc primo in Marcellum criiminationem affert
Eusebius (p. 5), quod dixerit, Verbum ab aeterno
unum esse cum Patre οὐσίᾳ xai ὑποστάσει, essen-
tia οἱ hypostasi ; ita ut solis nominibus mutuo diffe-
rant: esseque Verbum «ternum et ingenitum :

unam tantum hypostasin, sive, ul illi explicabant,
substantiam in Deo esse contendebant; ita tamen
ul Patrem, Filium et Spiritum sanctum, alium et
alium et alium esse profiterentur; alii vero formu-
lam trium hypostasium ad trium distinctionem op-
portunam admisere, dum unam pariter substan-
tiam in Deo esse dicerent. Athanasius autem modo
unam, modo tres in Deo hypostases dicit; et in
synodo Alexandrina anni 362, cui praerat Athana-
sius, liberum esse definitur vel unam hypostasin
dicere, dum trium distinctio servetur, vel tres hy-
postases profiteri, dum una tantum substantia
dicatur. Non culpandus ergo Marcellus, quod Pa-
trem et Verbum hypostasi unum esse dixerit, dum

B alium et alium esse professus sit, nec distinclio-

nem abstulerit. Id vero ex allatis ab Eusebio Mar-
celli locis examinandum venit. Ait igitur Marcel-
lus (p. 35), referente Eusebio : Οὐχοῦν πρὸ μὲν
τοῦ χατελθεῖν, xai διὰ τῆς Παρθένου τεχθῆναι, Λό-
Yos ἣν µόνον. Ἐπεὶ τί ἕτερον fjv, πρὸ τοῦ τὴν ἀν-
θρωπίνην ἀναλαθεῖν σάρχα, τὸ χατελθὸν ἐπ᾽ ἔσχατον
τῶν ἡμερῶν, ὡς xal αὐτὸς γέγραφε, χαὶ τὸ γεννηθὲν
ix τῆς Παρθένου; Οὐδὲν ἕτερον ἡ Λόγος. Hoc est :
ltaque priusquam descenderet, et. ex Virgine na-
sceretur, Verbum erat solummodo. Nam quid aliud
erat, priusquam humanam carnem assumeret , id
quod in novissimis diebus descendit (quemadmodum
ipse scribit), et quod de Virgine natum est ? Nihil
aliud quam Verbum. Marcellus sane, qui contra
Sabellium agens, Patrem negat incarnatum, hzc
scribere non potuit, quin Verbum a Patre distin-
ctum crederet. Et paucis interpositis hzc Marcelli
verba afferuutur : Discat igitur, Verbum Dei, non ut
illi volunt, Verbum χαταχρηστιχῶς appellatum ; sed
quod revera, ὡς ἀληθῶς, exsistebat, Verbum. Ubi, ii-
lud, revera, Verbum exstitisse vere et per se, nec
unum et idem cuim Patre fuisse, denotat. Alibi
vero (p. 39) ait Marcellus : Πρὸ γὰρ τῆς δηµιουρ-
γίας ἁπάσης ἡσυχία τις fv, ὡς εἰχὸς, ἐν τῷ θεῷ
τοῦ Λόγου ὄντος. lloc est : Ánte omnem rerum crea-
lionem erat, ut par est credere, quies in Deo, exz-
sisiente apud. Deum Verbo. Ubi nihil non Ca-
tholicum deprehendas : nam quod dicit Verbum

quod, ut ait ille, ipsissima est Sabellii opinio. p esse in Deo vel apud Deum, Joannis est. Etenim alii

Quod autem Pater et Verbum οὐσίᾳ sive essentia
unum essent, id Catholici omnes dicebant ; Ariani
vero diversas in Patre et Verbo et separatas dis-
paresque essentias esse contendebant : idipsum-
que pugnat Eusebius ut in preliminaribus ad com-
mentaria in Psalmos comprobatum est. De hypo-
slasi, ὑποστάσει, vero quastio erat eliam inter
Catholicos ; quoruin alii tres hypostases in Trini-
tate profitebantur, alii unam, non re, sed nomine
tantum inter se discrepantes. Nam cum Ariani ab
exortu hzreseos tres hypostases in Trinitate pro-
fessi essent, ac ὑπόστασις, teste Athanasio, sub-
stantiam ex se significet ; multi Catholicorum non
nescii Arianos, dum tres hyoostases proferrent,

ex SS. Patribus, in quibus Athanasius passim, et
Augustinus, idipsum esse, πρὸς τὸν 8cby xal ἐν τῷ
θεῷ, apud Deum et in Deo esse dicebant ; alii vero
et quidem magno numero, illud ἐν τῷ θεῷ, quia in
Evanygelio ita non legitur, suspectum habebant : nain
quod Pauliani, Sabelliani, Marcelliani, et Photiniani
forteque alii, omnis inter Patrem et Filium tollendz
distinctionis causa, hac loquendi ratione abuteren-
tur, illud ἐν τῷ θεῷ, rejiciebant. Quod vero ait
Marcellus, ante creationem fuisse quietem in Deo,
sive silentium, ut alias loquitur; id sanam fidem
nihil ledit. Licet enim in Deo nulla conditionis vel
status mutatio vere exsistat, et Verbum perinde

. 9nte. quam post crealionera et incarnationem in

19871

DE VITA ET SCRIPTIS

*

1258

Deo Patre manserit et maneat ; humano tamen |0- Α et extensionem, quam secundum Marcelli senten-

. quendi more, descendisse, exiisse, egressum esse,
pariterque quiescere el silere dicitur. Paulo post au-
tem (p. 40) hxc Marcelli verba vehementer carpit
Eusebius : Sriebat autem illud conducere, ut crede-
rent unum Deum esse. ldeo sic eum alloquitur :
« Ego sum qui sum *; » ut extra. se nullum

Alium esse Deum — doceret, Proclive δεί autem,
ut arbitror, cuique prudenti, id ab humano quo-
dam, exiguo et humili exemplo intelligere : neque
enim potest quisquam verbum hominis potentia et
substantia separare. Unum est enim atque idem cum
homine Verbum : quz si seorsim ab aliis accipian-
tur, a recta sane fide desciscunt. Verum ex aliis
Marcelli locis palam videtur eum ecomparatione

hominis ct verbi sui uti; ut comprobet Verbum
unam et eamdem, quam Pater habet, substantiam
habere : nam paulo inferius hzc Marcelli verba le-
guntur : Tí; γὰρ οὕτως f| τῶν ἁγίων ἀγγέλων f
τῶν ἀνδρῶν διχαίων ἀξιόπιστος ἣν, τὴν Ex τοῦ Θεοῦ
προσώπου ὁρισθεῖσαν αὐτῷ τιµωρίαν λῦσαι' εἰ uh
αὐτὸς ὁ Λόγος ὁ συμπαρὼν xol συμµπλάττων, πρὸς
ὃν ὁ Πατὶρ, Ποιήσωµεν» ἄνθρωπον, ἔφη, οὐχ ὄντος
ἑτέρου θΞοῦ τοῦ συμπλάττειν αὐτῷ δυναµένου; Id
est : Quis enim tanta dignitate fui, vel sanctorum
aagelorum, vel justorum virorum, qui destinatum εν
persona Dei homini supplicium solveret, nisi Verbum
solum, quod una Deo aderat, et una. cum illo effor-
mabal hominem : ad quem Pater dicebat : « Facia-

tiam Verbum fuisse narrant Basilius et Theodore.
tus, ne semel quidem memorat Eusebius Czsa-
riensis : unde palam sit in libro Marcelli coxira
Asterium nibil hujusmodi deprehensum esse.

III. An dixerit Verbum « esse, et Filium noa faisse
ante Mariam.

Ad hzc Marcello crimini dat Eusebius, quod dixe
rit, Verbum ingenitum esse ac tune solum Filium
Dei factum fuisse, cum carnem assumpsit ex Maria.
Verum non sat sibi constare videtur Eusebius : nam
in excerptis Marcelli quz affert, nomen Patris et
ΕΙ, Patris item οἱ Verbi, etiam pro tempore
creationem antecedente passim usurpatur videas ;
sub initium ergo lib. 1, p. 4 et 5, hanc effert Mar-
celli sententiam : Λόγον αὐτὸν µόνον διδοὺς ἠνωμέ-
vov τῷ θεῷ xaY τοῦτο εἶναι ἀῑδιον xal ἀγέννητον,
ἓν τε εἶναι xat αὐτὸν τῷ θεῷ, ὀνόμασι μὲν διαφόροις
Πατρὸς xaX Yiou χρηµατίνοντα, οὐσίᾳ δὲ xal ύπο
στάσει ἓν ὄντα. Id est: Ipsum tantummodo Verbum
esse concedens, Deo unitum : ipsumque eternum ess
el ingenitum; unumque esse cum Deo, nominibus
quidem diversis Patris οἱ Filii vocatum, essentia
vero εἰ hypostasi tnum. In Marcelli excerptis ab
Eusebio allatis, semper ille Patris ct Verbi nomine
utitur : unde videtur Eusebius ex consequenti
tantum hanc hzresin Marcello affinxisse : nimirum
sic ille frequenter in libris contra Marcellum argu-
tatur: Si Verbam est ἁῖδιον, sempiternum, inde

mus hominem ad imaginem οἱ similitudinem. no- C sequitur non fuisse genitum : nam quod gignitur,

siram : » cum non esset alius Deus, qui cum illoeffor-
mare posset ? Hinc mihi planum videtur, Marcellum
distinctionem inter Patrem et Verbum admisisse,
atque alium et alium exiszimasse : ünumque 60-
lummodo negasse ; videlicet Verbum alium a Patre
Deum esse, aliamque substantiam obtinere. Verum
Eusebius, qui, uti alias cominonstratum est, aliam
a paterna deitatem, aliamque substantiam in Verbo
constituit, ex consequenti Marcellum damnaverit
necesse est, qui adversam huic opinionem propu-
gnat : quod vero adjicit Marcellum putare, Patrem
et Verbum unum et idem esse, solisque nominibus
distingui ; id :lle non ex perspicuis Marcelli dictis
comprobat: sed quia zstimat, Patrem et Verbum
si unus et idem numero Deus sit, unum etiam esse
secundum alias omnes rationes, ita ut nulla dis-
tinctio deprehendatur; ideo Marcellum, «qui Pa-
trem et Verbum unum Deum unamque substantiam
esse defendit, nullam omnino nisi nominum dis-
tínctionem admittere contendit. Si vero Marcellus
vere distinctionem inter Pairem et Verbum adini-
serit, hiuc explices illan Dei Patris dilatationem
et extensionem, quain Marcellum docuisse testifl-
cantur ; dicasque si vere Marcellus ita dixerit, ipsum
bis vocibus nihil aliud intellexisse, quam emissio-
nem Filii ad creationem peragendam : quam SS.
Patres passim exprimunt. Ilanc vero dilatationem

! Exod. μι, 14. * Gen. 1, 26.

posterius est illo qui gignit, vereque dicitur non
fuisse antequam gigneretur, atque adeo àttov sive
sempiternum csse nequit. Cum ergo Marcellus dicat
Verbum esse ἀῑδιον sive sempiternum, non ge-
nitum fuisse credat oportet. Sic ille cum Arianis
loquitur, non animadvertens non magis repugnare
Patrem ab zterno gignere, quam ab zterno esse:
nec poslerioritatem ullam temporis in Filio inde
inferri, quod gignatur : nam esse et gignere in Dco
Patre simul sunt et intelliguntur, nec aliud sine alio
esse unquam potuit ; atque adeo Filium zternum
perinde alque Patrem esse, ut semper docuit ca-
tliolica Ecclesia. Quod autem spectat ad vocem ἁγέν-
vn tov, non genitwn, quam Verbo ascribi a Marcelle
testificatur Eusebius, duo potissimum sunt conse
deranda : primo quidem non haberi illam in erx-
cerptis Marcelli quz affert. Eusebius ; . proinde vi-
deri ex conjectura et consequentia Marcello ascri-
ptam fuisse, quia videlicet ex Eusebii ratiocinio
superius allato, quod átó:ov sive aternum est, non
potest esse genitum. Secundo autem certum est
Arianos in vocibus ἀγένητον, non factum, et &yév-
νητον, non genilum, semper lusisse, ul sexcenties
apud Athanasium observes. Nam, quia Pater solus
ἀγέννητος, sive non genitus, est, fatentibus etiam
Catholicis; illi voce ἀγέννητος et ἁγένητος promi-
scue ct «ubdole utentes, Filium non esse &vyévr-

1289

MARCELLI ANCYRANI.

1390

«oy sive non factum, atque adeo factum et condi- A ille a catholica doctrina deflectebat, ut conspicuum

tum fuisse dicebant. Eadem vero ratione potuit
Eusebius Marcello de Filio loquenti vocem ἁγέν-
νητον, sive non-genitum affingere ; qui ἀγένητον,
sive non-factum dixisset. Et sane qui vere Patrem
et Filium in Trinitate admittit, ut Marcelius, ge-
nerationem admittat necesse est; neque potest di-
cere Filium esse ἀγέννητον sive non-genitum.

IV. Cur dicat Verbum post incarnationem tantum esse
imaginem Dei et primogenitum omuis creatura.

Adjicit Eusebius dixisse Marcellum, Verbum
tinc solum imaginem Dei invisibilis et primogeni-
tum omnis creature factum fuisse, cum carnem
assumpsit. Haec vero diserte babet Marcellus (p. 24):
Consequens esse arbitror paucis de imagine disse-
rere; scripsit enim. [Asterius] : Alius. autem est ez
ipso genitus, qui est imago Dei invisibilis. Ideo ima-
ginis Dei invisibilis meminit Asterius, ut doceat,
Deum a Verbo tantum differre, quantum differt
homo ab imagineswa. Et nonnullis interjectis addit :
Palam igitur est, Verbum, antequam corpus nostrum
assumpsisset, mer se non ezstitisse imaginem invisibi-
lis Dei. Quia igitur Ariani hoc Scripturz loco, Est
imego Dei invisibilis, ad suam tutandam hzresin
abutebantur; Marcellus ratus imaginem Dei invisi-
bilis, visibilem esse, nec rem invisibilem imaginis
rationem obtinere, bunc locum de Christo incar-
nato et visibili proferri pugnat, ut Asterii argu-
mento obsistat. Etsi vero hic Scripture locus con-
gruentius possit ad argutationem Arianorum con-
fütandam explicari, eo tamen noinine Marcellus
non erroris accusandus est, dum ne similitudinem
cum Patre sustulerit; quod ne credideris admi-
sisse : nemo enim unquam Marcellum inter Ano-
moeos computavit. Quz vero fuerit ea in re plana
et perspicua Mareelli sententia, ex paucis quz
supersunt excerptis, expiscari non possumus : nam
verisimile est Eusebium multa consulto tacuisse :
certum item est,. narrantibus synodis Romana ct
Sardicensi, loca; Eusebium subdole detruncasse, et
mutilas sententias attulisse, ut facilius posset Mar-
cello hzc et illa pro libidine vitio vertere. Pariter-
que in interpretatione dicti illius, Primogenitus
omnis creature ?*, nibil haereseos deprehendas. Quo-
circa, sic ille, sanctissimum istud Verbum non di-
cebatur απίε incarnationem , primogenitus omnis
creature. Num quomodo fieri poterat, ut is, qui sem-
per erat, alicujus esset. primogenitus ? sed primus
ille novus homo, in quem omnia volebat Deus instau-
rare, sacra Scripture primogenitum omnis creatura
appellant. Nimirum Ariani hoc dictum, primogeni-
tum omnis creature, ad suum de Verbo Dei tuen-
dum errorem usurpabant : eo enim processerant
impietatis ut dicerent, Verbum Dei inter res crea-
tas primum esse. Quare Marcellus in hominem
Christum dicti hujus interpretationem derivabat ut
Asterii argumentum depelleret ; qua in re nihil

3 Coloss. », 15.
PaATnoL. Ga. XVIII.

est.

V. In libro Marcelli nihil aperte erroneum fui se videtur.

Ex his porro liqueat in Marcelli contra Asterium
libro nihil erroris aut heretice sententie, aperte
saltem deprehensum fuisse : nam qux Eusebius
affert, ad sanam doctrinam reduci f2cile possunt.
Quodsi quid ulterius preter rectam opinionem
dixisset Marcellus, id sane non prztermissurus
erat Eusebius, qui in Marcellum commotus et nul-
lam non sectatus lz:dendi viam, non solum ea qu:
cum colore saltem aliquo carpi et reprehendi pos-
sunt, sed etiam ea qux sana et ortbodoxa sunt,
exagitat et impietatis accusat. Cum autem svnodus
Romana sub Julio anno 542, et Sardicensis anno
941, librum Marcelli, examinatis et ponderatis
sententiis, errore vacuum declaraverint, non potest
in Marcelli librum sententia dici. Verum aliunde
tanta est virorum insignium, qui adversum tuentur,
auctoritas, ut vix excusare Marcellum liceat. Quam-
obrem existimo, rem ita temperasse Marcellum, ut
$i quid prava opinionis in libro suo inseruerit, id
verborum anibagibus et circuitionibus involutum,
facile potuerit in bonam partem deflecti; cum
autem ille in familiaribus colloquiis ad pravam
sententiam dicta sua derivarit, hinc in multorum
offensionem incurrisse, ut infra dicitur.

CAPUT IV.

NUM MARCELLUS ERROREM DE VERBO ET FIL!O DEI IN
DECURSU VITA VOCE VEL SCRIPTO TBRADIDERIT.

Il. Marcellum Photini discipuli heresis in suspicionem
adduxit. 1l. [n colloquiis ipse errores sparsisse
putatur. I. Athanasius eum pro suspecto, Basilius
pro heretico habuit. IN. Marcellus et. Marcelliani
in fidei professionibus catholice loquuntur.

[. Marcellum Photini discipuli haeresis in suspicionem
adduxit.

Marcellus synodorum Romanz et Sardicensis
judicio absolutus, ut dictum est, utcunque sarcito,
quod in fama tulerat, detrimento, jam suspicione
liber et vacuus videbatur. Verum nec diu postea,
novis etiam Catholicorum accusationibus impetitus
est. Occasio fuit exorta Photini hzresis : is enim
sub Marcelli disciplina institutus, ac deinde in

D Sirmiensem episcopum adlectus, quem magistro

suo scripserat Eusebius errorem late spargere
cepit, Christum non ante ortum ex Maria Virgine
Filium Dei fuisse dictitans : quare ille multis im
synodis damnatus abdicatusque est : Et hoc ipsum,
inquit Sulpicius Severus, Marcellum gravabat, quia
Photinus auditor ejus fuisse in adolescentia videba-
tur. Haustum a Photino ex Marcelli magisterio er-
rorem opinabantur mulli : cum maxime, licet in
suo adversus Asterium libro ejusmodi nihil apertc
profiteretur; aliqua tamen essent, quz viderentur
eam in partem propendere. lnportune igitur ma-
gistro accidit, ut quam ille doctrinam tradidisse

ΜΗ

1991

DE VITA ET SCRIPTIS

1292

accusatus fuerat, eamdem discipulus palam disse- A Non alium sane librum videtur carpere £asilius ;

minaret. llinc multis suspectus Marcellus esse
cepit, quod putarent Photinum eorum interpretem
agere, qux Marcellus doctor obscure et subdole
scripsisset.

II. [n colloquiis errores sparsisse putatur.

Alia item intervenit suspicandi occasio ; Marcellus
enim nova quedam miscere, et ambiguis pradicationi-
bus, ejus in quam Photinus erupit, doctrine viam
juarere deprehensus est (1). Homo quippe garculus
et loquacissimus, ut habet Eusebius, et ex ejus
qua: supersunt fragmentis videre est, dum in quo-
tidianis fabulationibus et colloquiis, obscurius in
libello tradita explanaret, ad eam quam in synodis
Romana et Sardicensi repudiaverat, opinionem re-
cidere forte comperiebatur. Binc late, per Orientem
maxime, sparsus rumor Marcellum impie de Filio
Dei sentire, eademque ipsa docere qux in Ariano-
rum accusationibus ferebantur. Non una tamen
fuit omnium de Marcello sententia; nam, Epipha-
nio teste, multi pro Marcello stabant,, in quibus
Paulinus Antiochenus episcopus : idque signum
est manifestum, non palam et aperte Marcelluin
impia protulisse dogmata ; sed ita perplexe locutum,
ut binc opinionum facta sint divortia; aliis catho-
lice, perverse et impie aliis sentire virum putan-
tibus.

IIL Athanasius eum pro suspecto, Basilius pro hzretico
uit.

Gravis item Marcello hinc parta invidia videtur,
cum duo Ecclesie lumina Athanasius et Basilius
errore infectum hominem suspicati sunt. De Atha-
nasio quippe hzc testificatur Epiphanius : Ἠρόμην
δὲ αὐτὸς ἐγὼ χρόνῳ τινὶ τὸν µαχαρίτην πάπαν "A0a-
νάτιον περὶ τούτου τοῦ Μαρχέλλου, πῶς ἂν ἔχοι περὶ
αὐτοῦ. 'O 6k οὔτε ὑπεραπελογίσατο, οὔτε πάλιν
πρὸς αὐτὸν ἀπεχθῶς Ἰνέχθη ΄ µόνον δὲ διὰ τοῦ προσ-
ώπου µειδιάσας ὑπέφτηνε, µοχθηρίας μὴ μαχρὰν
αὐτὸν εἶναι, xai ὡς ἀπολογησάμενον εἶχε. ld esi:
Cum aliquando beatum papam Athanasium interro-
garem, quid de Marcello existimaret, ille neque pur-
gavit hominem, neque vero asperius notavit : sed le-
niter arridens, non multum ab improbitate abhcr-
ruisse significavit : et in eorum loco, qui sese pur-
gassent, habuit. Longe acrior Basilius, Marcellum
pro heretico habet, ejus impietatem Ariane ex
diametro oppositam sstimat, damnandum homi-
minem censet, quia unigenitum quidem dici verbum
tradit, quatenus ad. usum et ad. lempus prodit, ac
rarsus ad eum ex quo prodiit revertitur : neque ante
egressuni, esse, nec post regressum, siutbsistere ait.
Cujus rei argumentum sunt iniqua illius syngrapha
, libri. Cattera. superius allata sunt. Jam vero quz-
ratur num iniqua illa συγγραφή, quam memorat
Basilius,"idem ipse liber sit, qui in synodis Ro-
mana et Sardicensi errore vacuus declaratus est.

(4) Hilar. Fragm.

non legitur enim Marcellum alium edidisse li-
brum, quam illum contra Asterium, cui titulus,
De subjectione Domini, teste Hilario. Verum dicet
quispiam, an Basilius hereticum ac damnandum
librum censeat, qui in synodis Romana et Sardi.
censi ut orthodoxis admissus fuerit. lluic argu-
mento ut occurratur, repetenda illa quie suprà
diximus, Marcellum videlicet ita rem temperare
potuisse, ut dicta ejus possent in bonam malamv:
partem deflecti. Cum autem ille synodorum judicio
presens causam defenderet, et sanam catholicam-
que dictorum mentem tueretur ; SS. Patres, quod
nullam liber impietatem palam et prz se ferret, et
effata ejus catholice possent, ut Marcellus conten-
debat, accipi, ut insontem cum libro spo hominen:
absolutum dimiserunt. Να quid vere in animo
volveret Marcellus, quid imo pectore sentiret, i1
unius Dei judicio permittebatur. Sub bac, ut arb:
trabantur multi, cum in familiaribus colloquiis
Marcellus dicta sua secundum hzreticam menter
discipulis explanaret, ejusque rei fama late vag--
retur, tunc demum subdole actum Marcello credi-
tum est, ipseque sui interpres librum prava mente
conscriptum declarasse videtur. Etsi porro res in
dubio versetur, num vere Marcellus in eam, de qua
plerumque accusatus fuit, impietatem deciderit :
nam cuim Epiphanius Marcello zqualis, varias hac
de re orthodoxorum sententias tunc fuisse testili-
cetur, nec audeat ipse allerutram in partem con-
cedere, quid possumus nos tot ab inde elapsis sz-
culis :estimare ? grave tamen argumentum contra
Marcellum hinc eruitur, quod tanti doctores Basi-
lius οἱ Athanasius, quibus non facile erat verba
dare, eum vel prorsus hzreticum, vel admodum
suspectum liabuerint.

IV. Marcellus et Marcelliani in (idei professionibus ca-
tho.ice loquuntur

Ut ut sit de Marcelli opinione, exploratum
sane est cum illum, tum discipulos ejus in fidei
formulis quas obtulere, ubi sibi ascriptum erro-
rem damnant et repudiant, non penitentium et re-
sipiscentium more id agere; sed addita semper

D cautione adversariorum calumnias depellere, nec

se ila sentisse confiteri. 1d observes apud Epipha-
nium in Formula fidei Marcelli, Julio oblato, ubi
is se ita sensisse negat ut Ariani dictitabant : et in
luculenta fidei formula in legatione Eugenii, quam
nunc primum e tenebris eruimus, sic legitur: Ne-
que enim censemus alium esse Filium, alium essc
Verbum, ut quidam nos sentire mentiti sunt : item
in Expositione fidei ad Diocwsarienses episcopos
oblata, aiunt Marcelliani se libenter Patribus re-
spondere sciscitantibus, ut falso oblata sibi teme-
rate religionis crimina propulsarent, διὰ μάλιστς
τοὺς βουλοµένους µαταίως θρυλλεῖν περὶ ἡμῶν τιν:

1755

orthodoxam sententiam fidei formulas suas semper
concinnarint, et aliunde a multis sanctorum Pa-
trum Marcello :2equalium pro hzreticis vel suspe-
ctis habiti fuerint, non mirum si tanta fu.rit circa
Marcelli fidem sententiarum varietas , quantam
exhibet Epiphanius.

CAPUT V.

NUM ATHANASIUS MARCELLUM UNQUAM A COMMUNIONE
SUA REMOVERIT.

l. Athanasius Marcellum a communione sua non
removerat' anie annum 358. ἩΗ. Nec. instigante
postea Basilio id egit.

I. Athanasius Marcellum a communione sua non removce-
rat ante annum 258. Fragm. 2, p. 15

Athanasius, qui multis annis Marcello fortuna-
Tun consors et amicus fucrat, demum sparsis ru-
moribus, et clarorum hominum testimoniis abdu-
ctus, quem prius pro facultate defenderat, suspe-
ctum habere cepit. ld Epiphanio teste ediscimus :
cui, utpote ab Athanasio ipso audita narranti,
fidem derogare non licet. Verum Hilarius, item
aequalis, co ventum esse ltestificatur, ut ctiam
Marcello communionem Athanasius negaret. Sed
cur αὐπεσαία communionis, sic ille, Athanasius
reus esse rescribitur? Nunquid propter libri vitium
Marcellus abstentus est ? Testes ipsi sunt, ex institu-
lis ejus Photinum perversitatis istius initia sumpsisse.
Nam negata sibi ab Athanasio communione, in-
gressu sese ecclesie Marcellus abstinuit. Ita com-
munio cum eo in isla fide de subjeclione et tradi-
ίοκε regni docel : negata rursum pravitate do-
ειγίπα alterius ostendit. Ex ililario. ut videtur,
mutuatus Sulpicius Severus, idipsum narrat his
verbis : Interjecto deinde tempore, Athanasius cum
Marcellum parum sane fidei esse comperisset, a
communione suspendit. [labui(que ille hanc verecun-
diam, ut tanti viri judicio notatus sponte concederet.
Caeterum. antea. innocens, postea depravatus, videri
poterat jam ium nocens (uisse, cum de co (uerat
judicatum. Sed hzc Hilarius, quem Sulpicius au-
clorem babet, ex synodi Sirmiensis, in qua Photi-
nus anno 549 damnatus est, rescripto mutuatur.
Cum autem hanc synodum Ariani solummodo prz-
sules celebraverint, nulla iis fides habenda, qui
sexcenta similia contra Athanasium et Marcellum,
tum verbo tum scripto, spargere solebant. Ad hiec
Athanasius saltem ad annum usque 558, Marcel-
lum ut insontem et fraudibus Arianorum circum-
ventum defendit, ut videre est in Apologia contra
Arianos, in Apologia de fuga, et in Historia Aria-
norum ad monachos : unde propalam sit non modo
communionis societatem cum illo fovisse; sed
ctiam nondum in illam venisse contra Marcelluin
suspicionem, quam memorat Epiphanius. Et sane
concors est pene omnium sententia, huic Iilarii
testimonio, utpote ab Arianis accepto, nullam esse
lidem habendam.

MARCELLI ANCYRANI.
$:968. Gum autem Marcellus et discipuli secundum A

1204
If. Nec instigaute Basilio id egit.

Non desunt qui Marcellum quidem in tempore
per Hilarium 2annotato, nondum ab Athanasio
damnatum fuisse existiment ; sed deinde commo-
vente Basilio, ab Atbanasio Marcellum et Marcel -
lianos a communione remotos fuisse arbitrentur.
Et hzc item est Tillemontii opinio. Verum ignora-
bant illi Marcellum et asseclas Eugenii et aliorum
deputatione Athanasii judicium pravertisse. Cum
enim instaret Basilius, urgerent alii episcopi dam-
nandumque Marcellum Athanasio dictitarent, re
comperta, Marcellus, ut eorum conatus et moli-
mina interpellaret, oratores qui causam apud
Athanasium suam agerent, ac sui Ancyranzque
Ecclesi: nomine fidei professionem emitterent,
delegavit. Cumque legatorum formula sanam pror-
sus οἱ orthodoxam fidem proferret, buic Athana-
sius cum aliis qui aderant episcopis astipulatus,
litteras commendatitias rogantibus concessit. Quod
jam neminem inficias iturum arbitror.

CAPUT VI.

DE MARCELLI ET LCCLESLE ANCYRAN.E AD ATHANA-
SIUM LEGATIONE, QUAM NUNC PRIMUM EDIMUS.

l. Dujus legationis exemplar unde prodeat. 1l. Qua
occasione el quo anno facia legatio fuerit. MI.
De fidei professione Marcelli nomine recitata. IV.
De subscriptionibus /;Egyptiorum praesulum. V.
Qui fuerit negotii exitus.

I. Hujus legationis exemplar unde prodeat.

C Prodiit ex bibliotheca Scorialensi legatio Mar-

celli et Eccl. Ancyrane ad Athanasium. Hujus
autem exemplar Mediolani in biblioth. Ambrosiana
jmter codices Grzcos recenti manu scriptum de-
prehendimus. Estque aureum hoc opusculum om-
nibus suis numeris et partibus absolutum : sub-
scripliones tamen /Egyptiorum praesulum in line
subnexe, truncate, ut liquidum est, ac mutile
sunt; ita ut ipsius Athanasii nomen, quod aliis
haud dubie przemissum erat, exciderit. Πο porro
subscriptionum sors fuit, ut amanuensium incuria
perirent : quia illi mera nomina ad rem nibil
pertinere arbitrabantur : inde est, quod Sardi-
censes subscriptiones mutil sint, pariterque
Alexandrinz anni 521. In contestatione autem po-
puli Alexandrini anno 356 facta, subscriptiones,
qui magno numero erant, a librariis penitus
omisse sunt. Nil ergo niirum hic subscriptiones
maucas οἱ mutilas haberi.

II. Qua occasione et.quo anno facta legatio fuerit.

Quas causa, quaeve occasio hujus mittendz le-
gationis Marcellu fucrit, haud difficile est augu-
rari. Cum enim anno circiter 571 Basilius et alii",
episcopi apud Athanasium id molirentur, ut Mar-
cellum tanquain nove hazreseos Arianis ex diametro
opposite auctorem, ab Ecclesie communione
submoverent : non nescius Marcellus id eos in
perniciem suam machinari, ut proximum peri-
cu um declinaret, commendatitias emh.eenoruc

1295

DE VITA ET SCRIPTIS

1266

Achaiz ct Macedonie ad Athanasium litteras A iis communionis expetiit, et impetravit, queis

efllagitavit : nam cum his maxime Athanasio do-
eirinz consortium et epistolaris familiaritas inter-
cedebat : Kal τούτου τοῦ δόγµατος, inquit Basi-
lius (2) de Athanasio, χοινωνοὺς pot παρεχοµένου,
τούς τε τῆς Maxsbovla;, xal τῆς 'Ayatag ἐπισχόπους
ἅπαντας. His Ἱπιρείγαιῖς litteris Marcellus tum
210, tum totius Ancyrani cleri nomine, oratores
mittit ad Athanasium ; Eugenium scilicet diaco-
num, aliosque, qui oblata sibi crimina depellerent,
et fidei professionem coram Athanasio et /Egy-
piis przsulibus recitarent. Hzc porro legatio in
annum $72 commode referatur, cujus computi
raüio hoc modo statuitur. Dasilius anno 370 in
Cxsariensem episcopum cooptatus est : cui fre-
quens cum Athanasio epistolarum usus fuit, in ea-
run qua supersunt postrema de damnando Mar-
'€ello agitur, eamque nos in annum 371 conferen-
dam putamus. Hujus autem occasione susceptam
legationem οἱ adventuni Eugenii Alexandriam in
sequentem annum conjicimus, quia tot missis
uliro citroque Basilii ad Athanasium, Athanasii
ad Basilium litteris, anni 370 (inem, et sequentis
maximam parlem elapsam putamus. Id autem ex
conjectura lantum dicimus, quia exploratum vide-
tur id extremis Athanasii vitx: annis, οἱ fottasse
mensibus actum esse. Attamen nonnisi augurando,
literarum ultro citroque missarum spatia meti-
mur. Certum nihilominus videtur ab anno 371 ad
915 quo Athanasius e vivis excessit, legalionem
esse factam.

Ut autem cum negotii series, tum legationis
γνησιότης apertior evadat, nonnulla liic observare
opere pretium fuerit. Nimirum quo tempore
Athanasius el Basilius, missis utrinque epistolis,
de rebus ecclesiasticis agebant, scilicet ab anno
$10 ad 373 muiuam item Athanasio fuisse cum
Epictleto Corinthi et aliis Achaix: εἰ Macedoniz
episcopis litterarum de rebus fidem spectantibus
consuetudinem, ut in epistola Athanasii ad Epi-
ctetum Corinthi anno 371 missa videre est, item-
que cx allato supra Basilii loco comprobatur. Cum
ergo novi quidpiam de catholica fide in Ecclesiis
AÁchai; et Macedoni» agitaretur, res statim ad
Athanasium deferebatur, ut tanti. doctoris auctori-
tate, si quid novi a temerariis hominibus, qui bene
multi illa tempestate erant, circa Christi doctri-
nam proferretur in medium ; statim vel compri-
meretur, vel confutaretur, ne vulgatum malum
latius serperet. Ne irulta, inter episcopos Achaize
et Athanasium mira erat doctrinze et religionis
consonantia. Cuin ergo Marcellus se a Basilio, qui
item magna erat apud Athanasium auctoritate,
acriter impetitum cerneret, ac instigante Basilio
se ab Athanasio damnandum fore prospiceret ; ut
tanti. periculi molem, episcoporum Achaiz et Ma-
cedonig commendatione, declinaret, litteras ab

munitos legatos suos ad Athanasium misit, ln
hac autem legatione omnia mirifice quadrant :
nam preter illas a Macedoniz et Achaiz episco-
pis, quo tempore illi cum Athanasio de rebus
fidei conjunctis animis tractabant, expetitas lit.
teras ; in fidei professione legationi subjuncta,
contra ΑπΟΠΙΦΟς maxime, quasi tunc tumultu»n-
tes agitur, quod apprime eidem tempori conve-
niat; et post fidei formulam a fegatis coram
Athanasio recitatam, commendatitias ipsi οὐ
Athanasio litteras postulant, quas impetratas, sv-
nodo Dioczsariensi protulerunt, ut infra dicimus.
III. De fidei professione Marcelli nomine recitata.

Athanasius, ut qui multorum et Basilii maxime
narratu abductus, suspectam Marcelli fidem habe-
ret, oratores de doctrina percontatur. lili fidei
formulam edunt, primoque hzresin Arianam
damnant anathemate , ac τὸ ὁμοούσιον protitentur.
Hinc sibi ascriptam Filii et Verbi distinctionem
repudiant, affirmantque sycophantas esse, qui se
ea de re in crimen vocarent : Sabellium proscri-
bunt, tresque in Trinitate subsistentes confitentur.
οὐ γὰρ, inquiunt, ἀνυπόστατον thv Τριάδα A£vopev:
ἁλλ' £v ὑποστάσει αὐτὴν Ὑινώσχομεν” id est, Non
enim Triniiatem sine substantia sive hypostasi dici-
mus esse , verum in hyposlasi ipsam cognoscimus.
Ubi animadvertere est Marcellum pro assueto sibi
more unam tantum hypostasin in Trinitate admit-

C tere, quia ὑπόστασιν pro substantia accipiebat.

Qua de re actum est in synodo Alexandrina anno
902, ubi allatis ultro citroque rationibus, tam iis
qui unam tantum, e quorum numero Marcelliani ;
quam iis qui tres hypostases profitebantur, υἱ suas
sibi formulas retinerent concessum est ; dum ii qui
unam, trium distinctionem ; ii vero qui tres hy.
postases dicebant, unitatem substantie profite-
rentur. Sub hzc autem contra Anomoeos agitur,
qui Filium Patri dissimilem, Spiritum vero sau-
ctum creaturam esse dicebant. Hinc proceditur ad
eorum repudiandam sententiam, qui dicerent Fi-
lium Dci in sanctum hominem ex Maria natum
perinde atque in aliquem ex prophetis advenisse :
quam hzresin a Paulo Samosateno, ut putabatur.

D ortam, postea redintegravit Nestorius, qua de re

gravia in Oriente dissidia excitata sunt : demum
dammata Pauli Samosateni et Pbotini impietate,
clauditur fidei formula, qua nullam quarto szculo
luculentiorem , fideique Catholicze congruentiorem
reperias.
IV. De subscriptionibus XEgyptiorum praesulum.

Hac edita confessione , oratores conimendatitias
litteras ab Atbanasio postulant impetrantque. Tum
Athanasius ceterique, qui conventui interfuerant,
fidei professionem suffragiis et subscriptione su
muniunt. Hz» porro subscriptiones mutil; ad no:
devenerunt ; ita ut Athanasii nomen, quod suffra.

(2) Epist. 75. Vide item epist. Athanasii ad Epictetum Corinthi.

1997

MARCELLI ANCYHANI 1208

giis haud dulie premissum fuerat, non compareat, A non tamen lickisse vobis ipsis rem tanti momenti

quatuorque tantum praesulum nomina supersint.
Primus est Theodulus Oxyrinchi, cujus nuspiam
memoria occurrit. Alter est, Plenes episcopus
Hermothi, sive Hermethi, is ipse, ut videtur, qui
ab Alexandro ordinatus, ab Arianis in Ammonia-
cam relegatus fuerat anno 356, quique jam in
episcopatu consenuerat. Tertius est lIschvrion
episcopus Leonto, sive Leontopolis : idem fortasse
qui in synodo Tyria causam Athanasii cuin aliis
;Egyptiis presulibus strenue gessit. Postremus est
ls2ac episcopus. Cujus nominis quidam reperitur
inter ZEgvptios episcopos in subscriptionibu3 Sar-
dicensibus. Alii interciderunt.

V. Qui fuerit negotii exitus.

Jam vero restat, ut qui tanti negotii exitus fue-
ri! 3periamus. Athanasius anno 3575 defunctus est :
Marcellus vero sequenti 374 ut dictum est. Post
ejus obitum, paulo antequam de Marcello scribe-
ret Epiphanius, nam rem ille admodum nuperam
esse testificatur, quidam Ancyrani ex Marcelli di-
scipulis, Patres Dioczsaree pro fide exsulantes
adierunt; videlicet Photinus, Eustathius, alter
Photinus, Sigerius, presbyteri; Hyginus diaco-
nus, lleraclides subdiaconus, Cyriacus προστά-
της, id est, patronus vel defensor, prolatisque com-
mendatitiis et communicatoriis Athanasii litteris
quas a leyatis postulatas impetratasque supra me-
minimus, fidei confessionem edunt (1), cui sym-
bolum Nicz:enum subnectunt. E:t autem confessio
non absinilis ei quam Athanasio obtulerant : ve-
' um in bac diserte, τρία πρόσωπα, sive tres perso-
nas in Trinitate confitentur, quod sane mayistri
-ui Marcelli opinioni apprime consonat : nam ille
Deum τριπρύσωπον, sive tripersonalem esse dicit,
cua de re accusatus ab Eu-ebio fuerat : errores
vero Marcellianis ascriptos anathemate damnant.
l4s conspectis Diocasarienses confessores, qui ple-
rique omnes Atlianasio familiares fuerant, ipsos ad
communionem recipiunt. AL Dasilius (epist. 295)
ardenuor ecciesiasticze fidei vindicanda cupidine,
qvia semel conceptam de Marcelli impietate opi-
nionem vix missam facere poterat, cum Dioczsa-
riensibus patribus non leviter expostulat, quod
Marcellianos ad communionem inconsultis aliis
episcopis adiniserint : ait vero : Τέως δὲ vov xat-
αδιώαατε ἡμῖν ἁποστεῖλαι τὰς προτάσεις, ἐφ᾽ αἷς
ἐβέξασθε τοὺς Μαρχέλλου: ἐχεῖνο εἰδότες, ὅτι, x3v
πάνυ τὸ καθ) ἑαυτοὺς ἀσφαλίσησθςε, µόνοις ἑαυτοῖς
ἐπιτρέφαι πρᾶγμα τοστοῦτον οὐχ ὀφείλετε' ἀλλὰ χρὴ
xai τοὺς ἐν τῇ δύσει, xal τοὺς χατὰ τὴν ἀνατολὴν
κοινωνικοὺς συµφήφους αὐτῶν τῇ ἁποχαταστάσει
γενέσθαι: id est : Vel nunc saltem. nobis mittere
dignemini rationes et causas, quibus ad recipiendos
Marcelli gregales inducti estis : non nescii, etiamsi
scs veslras tuto et considerate statwisse. videamini,

(1) Epiphan. p. 845.

permittere; sed oportuisse eorum qui tam in Occi
dente, quam in. Orieute vestre. ceimmunionis. erant,
calculos et sententiam circa restitutionem. illorum
exspectare. llec Basilius; vel ignorans ea, quz
Alexandriz in gratiam Marcelli et. asseclarum ab
Athanasio gesta fuerant; vcl, ut vero similius, ra
tus Marcellum οί Marcellianos in fidei formulis,
quas Athanasio et Diocasaricnsibus obtulerant ,
subdole et fraudulenter egisse. Etsi vero Dioczsa-
riensium ad Basilium responsum nusquam compa:
reat, cum rebus ipsis, tum subsequentibus gestis
suadentibus, exploratum videtur, Dioczsarienses
Basilio reposuisse : non licuisse sibi iis, qui omnes
Marcello attributos errores proscripserant anathe
maieque damnarant, quique symboli Niczeni fidem
t-ofessi, insuper a magno illo Athanasio aliisque
Agvptiis episcopis recepti adinissique fuerant, ut
ejusdem Athanasii litlerz& fidem faciebant, commu-
nionem ecclesiasticam denegare. His demum. ut
credere est, mitigatus Dasilius,: licet. egre, ad
Marcellianos recipiendos animum appulit, ea tamen
cautione ut ne videretur se ad Marcellianos accessisse
sed Marcellianos in Ecclesiam Dei reductos fuisse.
Hzc quippe scribit (epist. 5321) ad l'etrum Alexan-
drinum przsulem : Πολλάχις οὖν ὀχλτθεὶς παρὰ τῶν
Γαλατῶν, οὐδέποτε ἡδυνήθην αὐτοῖς ἀποχρίνασθαι
ἀναμένων τὰς ὑμετέρας ἐπικρίσεις [ἀποχρίσεις].
Καὶ vov, ἐὰν ὁ Κύριος δῷ, xat θελίσωσιν &va.3) έπθαι
ἡμῶν, ἐλπίζομεν τὸν λαὺν προσάξειν τῇ Ἐχκλησίφ'
ὡς μὲ αὐτοὺς ἡμᾶς ὀνειδίφεσθαι Μαρχελλιανοῖς προσ-
χεχωρηγέναι, ἀλλ᾽ ἐχείνους µέλη γενέσθαι τοῦ σώ-
µατος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ": ὥστε τὸν πο-
νηρὸν Φόγου ^is κατασχεδασθέντα ix τῆς αἱρέσεως
ἐναφανισθηναι τῇ ἡμετέρᾳ προσλήψει, καὶ μὴ ἡμᾶς
χαταισγυνθτναι ὡς προσθεµένους. ΟΓῶς4 afferre vi-
sum est, quia insignis hic locus a Micrzo inter-
prete przpostere versus fuerat : sic nos reddimus:
Galatis (requenter et moleste urgentibus, adhuc non
potui quidquam respondere, quod vestram exspecta-
rem responsionem. Nunc autem, si faverit Dominus,
nobisque ipsi morigeri esse velint, speramus nos po-
pulum in Ecclesiam reduciuros esse; ut ne possint
illud nobis exprobrare, nos ad Marcellianorum pcr-
les accessisse ; sed vere dicatur illos membra corporis
Ecclesie Christi (actos esse ; ita ut circumquaque sparsa
haereseos illius in[amia, per eorum ad nos accessionem
admissioneinque de med:o tollatur, neque nos tanquam
ad partes eorum accedentes, pudore ac dedecore affi-
ciamur. Hzc «conditio, hic nodus a Basilio pro Mar-
cellianis recipiendis propositus, et Petro Alexan-
driuo Athanasii successori, ut verisimile est, et
Marcellianis, qui pacem et cominunionem tanto-
pere flagitabant, pergratus perque jucundus fuit.
Nam sub haze nulla de Marcello vel asseclis quaestio
occurrit. Hunc ordinem, et exitum Marcelliani tu-
multus fuisse mecum spero fatebuntur eruditi.

13259 MARCELLI ANCYRANI 1500

CHRIST. HENR. GEORG. RETTBERG
PRJEFATIO

Ad suam editionem cui titulum fecit : Marcelliana, Gouinge 1198, iu 8.

Quidnam consilii in edendis hisce secutus siin, paucis tamen, expediendum videtur.

Cum in perscrutandis veterum Eccles::» Grzcz scriptorum de Deo sententiis ad Marcellum Ancyre
ep. devenissem, perquain incommodum mibi quidem accidebat ,

4. Quod nemo veterum ejus mentcin aut cepisse videbatur, aut vere expressisse. Conferantur modo
testimonia, qux C. H. Vogel in Diss. de Marcello Goetiingze 1757 ab Eusebio inde usque ad Gennadium
colligere voluit, cum his qu:e nunc exhibeo;

2. Quod libri Eusebiani Contra Marcellum et De theologia ecclesiastica, ad calcem edit. Morell. Paris.
1638 editi, admodum confusi , iendosi obscurique sunt (a). Atqui ex iis precipue vera Marcelli eruenda
est sententia, nisi quod Eusebius fortissima quaque .3c longe optima pra:teriisse videri possit : eorum
vero habitus, qualem modo dixi, in causa est, quod nonnu'a Marcello tributa sunt, et adhuc tribuuntur ,
a quibus ipse abhorruit ;

9. Quod scripta Marcelliana. ita dispersa sunt, ut plura volumina adire sit necesse , si, qua judex
juratus religione debet, in urnam velis tabularum demittere, cumque ea de capite civis decernere.

Quatuor autem , quantum equidem seio, ex violenta illa ac turbulentissima tempestate, tanquam ta-
bul:e ad littus sunt ejectz, ipsa levitate sua, ut quibusdam videbitur, fluctuum Ίντο insultantes. Ae
prima sunt fraginenta libri Περὶ τῆς τοῦ Yloo ὑποταγῆς, ab hoste Eusebio in supra dictis libris, partim
etiam ab Ep phanio in excerptis Acacianis, t. l, p. 838 sqq., servata. Alterum est libellus Julio Rom.
oblatus, quem Epiphanius nobis servavit |. c., p. 8534 sqq. Tertium, mihi quidem dubium, Eugenii dia-
coni Legatio ad Athanasium pro causa Marcelli et confessio fidei Eccl. Ancyranz. Ejus nobis, ut est
praeclare de Gr:ecis literis omnino, 4ο singulatim de hac parte meritus, Montfauconius copiam fecit

. Il Coll. N. PP. et SS. Gr., addita Diatr. de causa. Marcelli, multis jam laudata, Quartum denique
confessio est cleri Ancyrani ad exsulantes Dioczsarez episcopos, quam idem Epiphanius babet.

Commodum igitur aliis forte videbitur, si superiora tria bic colligerem, ita ut fragmenta, quz primo
loco posui, a mendis purgaliora, ac sicubi necesse videbatur, nova versione (nam qua Montacutii fertur ,
nullum omnino sensum pluries fundit) uberioribusque animadversionibus explanata proponerentur , liis
vero reliqua duo subjicerem. Sic luculentius utique pateat, quibus veluti gradibus, si tamen, ad οἷις-
moi verba descenderit, qu: et Atbanasianis paulo mollioribus approbare posset.

Satis de consilio quod in Marcellianis secutus sum. Paucis te adhuc morari liceat, qu:e locum in ad-
notationibus non habebant, nec tamen pratereunda videntur.

Eusebius Cies. sepe parva quoque insectatur, v. e. quod Salomonis scripta προφητείαν nominarit,
quod. nonnulla Scripture sancti loca aliter, h. e. ex alia forte recensione protulerit, etc., qu:e quidem
neglexi. nisi ubi eum dogmate connexa videri possint. Nonnunquam ne intellexit quidem verba, ut
(μασ. XXIII (b), aut sensum eorum pervertit. Ubique autem eodem modo disputat, qui tum quidem
multis placebat, nec nostra aetate obsolevit, non ul rem ipsam aggrediatwr, sed ut ex adversarii verbis,
qu:ecunque libitum erat , eliciat, eaque absurditatis arguere conetur. Porro undique partium studium
odiumque elucescit, «deo inconsultum atque immemor, ut in. Marcello damnet qua ipse alibi scripserat.
Suupsit autem exemplum a Marcello, qui non minore odio in Asterium, Paulinum, Eusebios, etc., exar-
serat, nec Origeni adeo pepercerat , quanquam huic nop iniquus, et ab eu nonnulla etiam mutuatus. Jam
si quis cogitet, quam vehementer Origenem Eusebius sit admiratus, quod vel ex Hist. eccl. lib. vi et
Socrate 1, 20, apparet ; quem honoretn, levissime dico, Paulino habuerit, ut ex Hist. eccl. lib. x intel-
ligitur ; denique theologiam, quam ecclesiasticam vocavit, ab Ariana sententia mollioribus tautum
verbis distare : non quidem excusatum habebit, dabit tamen humanitati veniam.

Inter eos qui Marcelli sententiam evertere studuerunt, Athanasium nemo veterum aut recentiorum ,
quem cquidem legerim , nominavit. ls tamen, nisi or. 5 contra Arianos panniculus est, ut alia plurima,
adsutus, ipsum illum De subjectione Filii librum refellere voluit; quod cuique patebit, qui perlectis hisce
fragmentis ad istius orationem. demum accesserit. Ubique Sabellium quidem nominat, sed Marcellum
intelligit, ut alit ejusdem :elatis solent, qui non Sabelliuin. modo, sed et Sabellios rhetorice appellant :
quod neglectum Epiphanio aliisque veterum, ex recentioribus vero C. Wormio (qui tamen vel semel
p. 40 errorem agnoscit) et qui hunc incauti sequantur , iirarum turbarum causa fuit. Arianorum par-
cius, el tanqua:n pr:ieteriens, eorumque οχΘΙΠΡΙΟ commoneus , meminit. Unde hoc saltem conficitur, titulum
aliud proniittere, zliud dare paginas ; deinde et hoc, Marcellum auctori σαθελλίζειν visum. Sed pannicu-
lui alienum esse aio, qualis est De el. subst. F. et Sp. S. de hum. nal. susc. qualis et C. gentes οἱ De
incarn. verbi Dei, eV.

Basilium M., quo puero adhuc Marcellus librum De subjectione Filii scripserat, quid imprimis permo-
verit, ut Marcello ejusque sequacibus paulo esset iniquior, ut videtur, si ex me quzras , duo mihi occur-
yerunt : alterum, quod fidei, quam a teneris imbiberat, tenacissimus esset, ut iugenue fatetur in ep. ad
Neoc.:sarienses , qux est LXXV, p. 526, 521; alterumn, quod Marcellus eum suis instituta ejus imona-
stica reprehendissent, ut patet ex ep. LXXIII, p. 511.

(a) Vide tom. XXIV. Eusebii testum cum mss. codicibus et ipsa qui hic prxfatur Rettbergii editione
conferendum curavimus. Evirr. Pan. . D.

(0) διά, editionem nostram. Fragmentorum Rtbergii numeros inter parentheses positos textui 1ο -
η μας. D.

1501 EXPOSITIO FIDEI AD ATHANASIUM. 1502

In iis, αυ Epiphanius habet, mirari satis non potui, primo, quod nullam prorsus libri De subjectione
Filii, nullam Eusebii Cxs. mentionem fecit, h. e. ignoravit fundum quasi ac sedem totius causz, nisi
quantum ex lacinia quadam Acacianz disputationis, eaque ipsa non multum indicante, cognosci potest;
deinde quod confessionem illam cleri Ancyrani , de qua supra dixi, pro Marcelliana sibi venditari pas-
sus est; denique,quod Athanasium, de Marcello quid sentiret, rogavit, si is utique Marcellum scripto
refutaverat, Athanasius contra, quem in refutatione ista µαίνεσθαι dixerat, ὡς ἁπολογησάμενον εἶχε.

Czterum, si internam Patris, Filii ac Spiritus saneti relationem spectemus ,. sejunctis quz minoris
sunt momenti, ad lrenzi imprimis, ac Dionysii Rom. ipsiusque Athanasii aut quam proxime accedit
Marcelli sententia, ita ut coeuntium ac divergentium colorum finem medium dirigere non magis audeam,
quam in iride, aut illa ipsa est.

FRAGMENTA LIBRI MARCELLINI

ΠΕΡΙ THX TOY ΠΟΥ YIIOTAT HZ

Vide Eusebii libros conira Marcellum et De ecclesiastica theologia, tom. XXIV. Vide etiam Epiphanium ip
excerptis Acacianis; t. Il, p. 858 seq. editionis Dion. Petavii quam nostra reprzsentat.

EJUSDEM MARCELLI LIBELLUS

JULIANO ROM. PONT. OBLATUS.

Vide Epiphanium in iisdem excerptis, p. 854 seqq.

EUGENII DIACONI LEGATIO
AD S. ATHANASIUM

Pro causa Marcelli Ancyrani, et Confessio fidei Ecclesie Ancyrane.

ἝἜλχθεσις πίστεως πρὸς Ἀθανάσιον ὑπὸ Εὐγεγίου , Expositio fidei οά Athanasium facta ab Eugenic

διαχόνου. diacono.

(1) T ἁγιωτάτῳ xai µαχαριωτάτῳ ἐπισχόπῳ
᾿Αθανοσίῳ Εὐγένιος διάχονος.

1. €! μὲν χληριχόὶ xai οἱ λοιποὶ ἐν ᾽Αγχύρα τῆς
1 αλατίας, μετὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Μαρχέλλου συν-
σγόψε-ι, ἀπέστειλαν ἡμᾶς πρὸς τὴν atv θεοσέθειαν,
ἔχοντας παρά τε τῶν τῆς (2) Ἑλλάδος καὶ τῆς Μαχε-
δονίας ἐπισχόπων συστατικά. Ἐτειδὴ δὲ ἑλθόντες
ἐμάθομεν διαθληθέντας ἑαυτοὺς ὡς ἑτεροδόπους, σύ
τξ, χαλῶς ποιῶν, Ἠθέλησας μαθεῖν πῶς φρονοῦμεν
περὶ τῖς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ίπσουν Χριστὸν εὐσε-
θείας ἀναγχαίως χαὶ προθύµως γράφοµεν ταῦτα
πρὸς τὴν ahy εὐλάθειαν᾽ ἵνα γινώσχῃς τοὺς μὲν δια”
ϐάλλοντας ἡμᾶς µάττν εἱρηχότας xa0' ἡμῶν, ἡμᾶς
δὲ ἔχοντας τὴν χκαθολιχὴν τῆς Ἐκκλησίας πίστιν,
ἨἩμᾶς δὲ λέγομεν, συναρ,θμοῦντες xaX τοὺς ἁποστεί-

(1) Non insolens isto seculo fuit, ul scripta de
yebus ecclesiasticis tradita, epistolari forma pra-
-enlibus darentur.'Sic primo Ó rum Athanasii to-
mo p. 915 epistola Alexandri ad clerum Alexandri-
num hoc singulari titulo insignitur : Alexander
vresbyteris diaconisque Alexandrie et Mareote, pre-

Sanctissuno el beatissimo episcopo Athanasio,
Eugenius diaconus.

1. Clerici quidem ac czteri qui Ancyre in Gala-
tia sunt, una cum Patre nostro Marcello congregati,
nos ad tuam pietatem commendatitiis episcoporum
Grecie et Macedonis litteris munitos delegarunt.
At quandoquideui accedentes comperimus, nos tan-
quam aliena doctrina imbutos, calumniis impeti-
tos fuisse; tuque jure ac merito ediscere voluisti,
quam sententiam et doctrinam teneamus erga Do-
minum nostrum Jesum Christum : necessitate com-
pulsi, sed alacriter tamen, hzc ad tuam pietatem
rescribimus ; ut cognoscas eos, qui nos calumniis
impelivere, isthzec falso adversum nos protulisse,
nosque catholicam Ecclesie tenere fidem. Cum

sens prusentibus, dilectis in Domino fratribus, salu-
le à , data videlicet iis qui praesentes aderant. Eodem
ritu. Eugenius legatus expositionem suam, Ancy-
ran: Ecclesi: nomine, concinnavit. Vide in Pre-
fatione ad Mhanasii Opera n. 19.

(2) De his in Diatriba de Marcello supra.

1303 MARCELLI ANCYRANI 434

porro de nobis loquimur, universos item populos Α λαντας ἡμᾶς πάντας λαούς ob γὰρ ὀλίγοι, ἁλλ' &v-
qui nos miserunt, qui non pauci sane, sed ingenti αρίθµμητον πλῆθός εἰσιν.
multitudine sunt, nobiscum annumeramus.

9. Nos igitur in primis anatbeniate damnamus 2. Ἡμεῖς τοινυν προηγουμένως μὲν ἀναθεματί-
Arianam hzresim ; credimusque, quemadmodum et ζομεν τὴν ᾿Αρειανὴν αἴρεσιν πιστεύοµεν δὲ, ὡς ol
Patres nostri in Niezna synodo confessi sunt, Πατέρες ἡμῶν ὡμολόγησαν ἓν τῇ xatà Νίχα:αν Υε-
ex substantia Patris esse Filium et consubstantia- —youévr συνόδῳ’ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν
. lem Patri, ipsu:que neque rem creatam neque rem ἍὙΥἸὸν xat ὁμοούσιον τῷ Πατρ», xat uf,ce χτίσµα utis
factam esse : verum omnia opificia per ipsum facla ποίημα εἶναι αὐτόν ἀλλὰ δι) αὗτου πάντα τὰ γευτ-ὰ
fuisse. Neque enim censemus alium esse Filium, κγεγενῆσθαι. (5) O9 γὰρ ἄλλον τὸν Υϊὸν xai ἄλλον τὸν
alium esse Verbum, ut quidam nos sentire mentiti Λόγον φρονοῦμεν, ὥς τινες ἡμᾶς διέθαλον, ἀλλὰ τὸν
sunt; sed ipsum Verbum esse Filium, sapientiam, λόγον εἶναι Υἱὸν, σοφίαν, δύναμιν τοῦ Πατρὸς, ἐν f
virtutem Patris, in qua omnia, ut nos docuit ΑΡΟ- — «à πάντα, ὡς ἑδίδαξεν ὁ Απόστολος, tá τε ὁρατὰ
stolus* cum visibilia, tum invisibilia, sive throni, καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε χυριόττιτες, εἴτε
sive dominationes, sive principatus, sive potestaleS; ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι, τὰ πάντα bU αὐτοῦ καὶ εἰς aj.
omnia demüm per ipsum et in ipsum creata sunt. D zy, ἐχτίσθαι, Οὕτω δὲ φρονοῦντες ἀναθεματίσομεν
Cum ita porro sentiamus, anathemate ferimus n0- καὶ ἐξ ὀνόματος τὸν ἀσεθέστατον Σαθέλλιον, καὶ μετ
minatim impiissimum Sabellium, et cum ipso quot- αὐτοῦ τοὺς τὰ ἐχείνου φρονοῦντας, καὶ λέγοντας αὖ -
quot. ejus doctrinze astipulantur, et dicunt, ipsum τκὸν τὸν Πατέρα εἶναι Ylóv: καὶ ὅτε μὲν γίνεται Y,
Patrem esse Filium; ipsumque quando Filius effi- μὴ εἶναι τότε αὐτὸν Πατέρα" ὅτε δὲ γίνεται Dato,
citur, non ulterius esse Patrem; et quando fit Pa- μὴ εἶναι τότε Υἱόν. Ἡμεῖς γὰρ ὁμολογοῦμεν Πα-ἐρ;
ter, non esse tunc Filium. Nos quippe confitemur Ἅµἀῑδιον, Υἱοῦ átblou ὄντος xa ὑφεστῶτος" καὶ Πνεῦμσ
Patrem zternum, Filio zterno exstante ac subsi- Ἅἅγιον ἀῑδίως ὃν xai ὑφεστός. 0ὐ γὰρ ἀνυτόστατου
stente; Spiritum quoque sanctum sempiterne ex- τὴν Τριάδα λέγομεν (4) ἀλλ ἓν ὑποστάσει αὐτῶν
slantem atque subsistentem. Non enim Trinitatem
sine subsistentia sive hypostasi diciinus esse , verum
in hypostasi ipsam cognoscimus.

9. Sed, etiamsi hzc salis sint ad commonstran-
dum eadem nos atque Patres nostri sententia essc,
attamen quia nonnulli sunt, qui cum dissimulanter
profiteantur se minime cum Ario sentire, idem ta
men quod ille sentiunt ; atque dicunt, Filium qui-
dem dissimilem esse Patri, Spiritum autem sanclum τῶν ποιημάτων £oxtv* ἀναθεματίζομεν, ἡμεῖς τε xat
esse, rem creatam, unamque ex rebus factis; cum οἱ ἀποστείλαντες ἡμᾶς, τὰς αἱρέσεις ταύτας. OU:
nos, tum ii,qui nos hue delegarunt, hujusmodi hz::- γὰρ ἀνόμοιος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ᾽ ὁμοούσιός ἐστι
reses anathemate ferimus. Neque enim Filius dis- τῷ Πατρὶ' οὔτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον χτιστὸν, $ E
similis est Patri, sed consubstantialis ipsi Patri est; τῶν rotruázov ἐστὶν, ἀλλά τῆς ἁγίας Τριάδος ἑστί'
neque Spiritus sanctus res est creata, aut una ex — xgi τεθαῤῥήχαμεν, ὅτι οὐδὲν ἐπείσαχτον οὐδὲ xvizuo
rebus conditis, sed sancta Trinitatis est : atque ῥἐστὶν £v τῇ Τριάδι. Πνεῦμα γὰρ ἁγιωσύντς ἑἐστίν'
coufidenter profitemur, nihil aliunde inductum aut οὐχ ἁγιαζόμενον, ἀλλ ἓν αὐτῷ πάντων τῶν ἁγίων
creatum in sancta Trinitate esse. Nam Spiritus ἁγιαζομένων, Καὶ yàp ἡ τελειότης ἡμῶν ἓν Πατρὶ
sanclitatis est, non qui sanclificetur, verum in — xai Υἱῷ xat &ylo Πνεύματι δίδοται, xai γίνεται. Καὶ
quo omnes sancti sanctificantur. Perfectio quippe µία πίστις £otiv εἰς ἕνα Θεὸν 6v Ylo3 ἐν Πνεύματι
nostra in Patre et. Filio et Spiritu sancto datur — &yíu. Ὑπὲρ πλείονος γοῦν μαρτυρίας, ἀναθεματίζο-
atque efficitur. Unaque fides est in unum Deum D µεν τοὺς φρονοῦντας xat λέγοντας: "Hv ποτε μονὰς,
per Filium in Spiritu sancto. Plenioris itaque — pi ὄντος Yloü: καὶ fjv ποτε δυὰς, pd ὄντος ἁγίου
majorisque 1estimonii causa, anathemate feri- Πνεύματος: ἀῑδιον γὰρ xal ἀειτελείαν οἵδαμεν, xa?
mus eos qui sentiunt ac dicunt : Fuit aliquando ὠὡσαύτως ἔχουσαν τὴν ἁγίαν Τριάδα. Διὸ xal ἆλλο
monas, sive unitas, cum nondum esset Filius; et— «plouc τῆς Ἐκκλησίας ἔχομεν τοὺς φρονοῦντας xal
fuit aliquando dyas, quasi dicatur duitas, cum non- λέγοντας, "Hv ποτε ὅτε οὐχ fv 6 Υἱὸς, xat ὅτι ἐξ οὖν
duin esset Spiritus sanctus. Scimus enim sanctam ὄντων ἐγένετο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.

Trinitatem sempiternam, semper perfectam fuisse, ac eodem modo se habuisse. Quamobrem ab Eccle-
sia catholica alienos reputamus eos qui sentiunt atque dicunt: Fuit cum non esset Filius, atque er
non exstantibus factus est Spiritus sanctus.

! Coloss. 1, 16.

1 Vide Diatribam nostram de Marcello. teri, dum tres personz exsistentes et subsistentes
4) Licitum erat hoc tempore hypostasim unam intelligerentur. Vide in epistola ad Antiochenos,
in Trinitate confiteri, dum bypostasis pro substan- — tom. 1 Operum Athanasii.

tia. haberetur ; similiterque tres hypostascs confi-

γινώσκο εν. .

9» Καὶ εἰ αὐτάρχη ταῦτα δεῖσαι τὴν πρὸς τοὺς IIa-
τέρας ἡμῶν ὁμοφροσύνην' ὅμως, ἐπειδή τινες τῶν
c ἑπαγγελλομένων μὴ φρονεῖν τὰ ᾿Αρείου, ὑποχρινό-
µενοι φρονοῦσι, λέγοντες τὸν μὲν Υὸν ἀνόμοιον εἶναι
τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ Πνεύμα tb ἅγιον Χτίσμα χαὶ Ev

1505

EXPOSITIO FIDE] AD ATHANASIUM.

1506

4. "Iva δὲ jf) τίς ποτε ἡμᾶς xat περὶ τῆς ἑνσάρκου À — 4. Ne quis vero falsa jactitans nos frustra incu-

παρουσίας τοῦ Σωτήρος ἡμῶν διαθάλῃ ματαιολογῶν *
ἀναγχαίως xal περὶ τούτου Υράφοµεν. 0x: ὁ Κύριος
xaX Σωτὴρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, οὐχ ὥσπερ εἰς τοὺς προ-
οἵτας ἐγίγετο, οὕτως χαὶ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων
ζλθεν εἰς ἅγιον ἄνθρωπον. ᾽Αλλὰ πιστεύοµεν, ὅτι χατὰ
τὸν Ἰωάνντν ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, χαὶ χατὰ τὸν
ΑἈπόστολον ἐν μορφῇ θεοῦ ὑπάρχων ἔλαδε δούλου
μορφὴν, τὸ χατὰ σάρχα γεννηθεὶς ix Μαρίας ἄνθρω-
πος δ4 ἡμᾶς ἵνα. ὡς εἶπεν αὐτὸς, τελειώσῃ τὸ ἔργον
τοῦ Πατρός καὶ οὕτως τὸ ἀνθρώπινον γένος ἓν αὐτῷ
τελειώσας xal συνάφας τῇ θεότητι, εἰσαγάγῃ εἰς «hv
ῥασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Καὶ εἰ ταῦτα πάλιν αὐτάρχη
δεῖσαι την πρὺς τὺν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Ἀριστὸν
πίστιν. ὅμως ὑπὲρ πλείονος ἀσφαλείας ἀναλαμθάνον-
τες ταῦτα λέγομεν, xai ἀναθεματίκομεν τοὺς λέγον-
τας xai «ρονοῦντας, ποτὲ τὸν Πατέρα εἶναι χωρὶς τοῦ
Yiou, καὶ ποτὲ τὸν Πατέρα xai τὸν Υἱὸν χωρὶς τοῦ
ἁγίου Πνεύματος. Πνεῦμα γὰρ θεοῦ ἐστι, xal τελεία
xaX ἁἲδιός ἔστιν dj Τριάς. ᾽Αναθεματίκομέν τε xal
τοὺς νῦν ἐξελθόντας, xat λεγομένους "Avopolouc * xat
σὺν αὐτοῖς τὴν τοῦ Σαµοσατέως xai Φωτείνου παρα-
«ροσύνην, xat τοὺς τὰ αὐτὰ φρονοῦντας αὐτοῖς. "Ott
μὴ λέγουσι τὸν τοῦ θὲοῦ Λόγον ζῶντα Λόγον εἶναι xal
ἐνεργῆ, δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, ἀλλὰ ὡς ἀνθρώπου
λόγον προφοριχὸν µόνον χαὶ ὅτι μὴ φρονοῦσι τὸν
Yiby τοῦ θεοῦ αὑτὸν εἶναι τὸν Λόγον ΄ ἀλλὰ διαιροῦσιν
ἀλόγως, καν ἀρχὴν τῷ Υἱῷ διδοῦσιν ἀπὸ τῆς £x Ma-
piae χατὰ σάρχα γενέσεως, βλασφημοῦντες ' ὅτι μηδὲ
θεὸν ἀλτθινὸν αὐτὸν εἶναι πιστεύουσιν.

set circa carnalem Servatoris adventum, necesse
quoque fuerit ut ea de re quxdam litteris consi-
gnemus ; quod scilicet Dominus et Salvator noster
Christus, non quemadmodum ad prophetas factus
est, ita in consummatione szculorum advenerit in
sanctum hominem. Sed credimus, quod, secundum

Joannem *, Verbum caro factum sit, et secundum

Apostolum *, quod cum in forma Dei esset, propter
nos acceperit servi formiam, secundum carnem ge-
nitus homo ex Maria Virgine; ut, quemadmodum
ipse ait *, perficeret opus Patris; »tque ita cum
genus humanum in seipso perfecerit, ac cum
divinitate conjunxerit, ipsum introducat in re-
gnum colorum. Ac etiamsi isthzc salis sint. ad
declarandam fidem in Dominum nostrum Jesum
Christum , attamen majoris securitatis ergo hzc
repetimus ac dicimus, atque anathemate daimnamus
eos qui dicunt et credunt, Patrem aliquando sine
Filio fuisse ; Patremque ac Filium aliquando fuisse
sine Spiritu sancto. Spiritus enim Dei est, ac per-
fecta atque sempiterna est Trinitas. Anathemate
quoque damnamus eos qui nuper exorli sunt, ct
Anomei dicuntur, ac cum ipsis Samosateni et
Pbotini insaniam , necnon eos qui paria cum ipsis
sentiunt. Quia non dicunt, Verbum Dei, verbum
esse vivens et efficax, per quod omnia facta sunt :
sed quasi hominis verbum prolatitium duntaxat, et
quia non arbitrantur Filium Dei ipsum esse ver-
bum; verum temere ct sine ratione dividu»t, et

principium Filio a nativitate secundum carnem ex Maria blasphemo ore tribuunt, quia item non cre-

dunt ipsum verum esse Deum.

9. Ταῦτα τοιγαροῦν φρονοῦντες, xal ἐγγράφως C — 5. Wac itaque cum sentiamus atque scripto pre-

ὁμολογοῦντες, διαθεθαιούµενοί τε ταῦτα φρονεῖν xal
τοὺς ἀποστείλαντας ἡμᾶς, ἀξιοῦμεν τὴν chv θεοσέ-
θειαν µηχξτι πιστεύειν τοῖς xa ἡμῶν λέγουσιν * ἀλλὰ
μᾶλλον τοῖς ἁποστείλασιν ἡμᾶς ταῦτα γνωρίσαι, xal

γράφαι xal οἷς ἂν γινώσκῃς ὀρθοδόξοις ἐπισχόποις .

ἵνα, εἰ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἡ καθ) ἡμῶν διαθολὴ ἐγένετο,
µαθόντες thv ὁμρλογίαν ἡμῶν ταύτην, καταγνῶσι
τῶν θελησάντων ἡμῖν ἁπλῶς φθόνον χινῆσαι. θεόδου-
)og ἐπίσχοπος Ὀξυρύγχου, Πλήνης ἐπίσχοπος Ἐρμο-
θιὲ, Ἰσχυρίων ἐπίσχοπος Λεοντῶ, Ἰσαὰκ ἐπίσχοπος,
λμίν.

1 Joan. 1, 14. * Philip. «1, 6, 7. * Joan. 1ν, 54.

(5) De his subscriptionibus vide in Diatriba de
Marcello. Hz porro subscriptiones πι] haud
dubie sunt, cum Athanasii nomen non compareat,
qui sane huic fidei confessioni suffragium dedit ac
subscripsit; alias vero, refragante Athanasio, eam
nünime probassent, additoque nomine con(firmas-

fiteamur, asseramusque idipsum sentire eos qui nes
isthuc miserunt : tuam rogamus pietatem, ne fidem
jis habeas qui nos insimulant ; idque iis significes
qui nos huc delegarunt; rescribas item iis quos
orthodoxos episcopos esse noveris ; ul si ad eqs ca-
lumnia adversuim nos conflata pervenerit, conspecta
hac nostra fidei confessione, malitiam eorum depre.
hendant, qui temere invidiam nobis movere stu-
duerunt (5). Theodulus episcopus Oxyrynchi, Ple-
nes episcopus Hermothi, Ischyrion episcopus Leon-
to, Isaac episcopus. Amen.

sent episcopi hic memorati. Verisimile item est
alios A&:gyptios episcopos, quorum cecidere nomina,
eamdem fidei confessionem suffragio suo muniisse.
Solebat enim Athanasius ad tanti ponderis negotia
e vicinioribus multos accersere.

[501 | THEODORI HERACLEENSIS -

- .. ---- ---

κών... ΕΕ ΕΡΕ. τν Εμ αι νεα

ANNU DOMINI CCCLV.

THEODORUS

HERACLEENSIS EPISCOPUS.

NOTITIA.

(Ες Leanis Alatii Diatriba de Theodoris, num. LXIV ao. Mai Biblioth. nov. Patr., VI, n, 115.)

Theodorus Heraclez, sive Perinthi, in Thracia, nazque civitas binominis est, episcopus. llinc etiam
Beracleotes, et Perinthius dictus, in synodo Nicena cum multis aliis adversus apostolica dogmata pu-
gnans, Arii sententiam subdole tuebatur. (Gelasius Cyzicenus in Actis concilii Niceni lib. n, cap. T.)
Postmodum iu synodo Antiochena cum reliquis Arianis adversus Nicxnam synodum consensit. Tandem 3
Catholicis in Sardicensi, episcopatu motus, tanquam qui cum aliis Filium Dei a paterna substantia se-
pararet, reciperetque eos qui propter Árianam hzresim rejecti fuerant, et ad ampliorem ministerii divini
dignitatem eveheret, condemnatus est. Vir alias, si Nicephoro credimus lib. ix, 9, Historias ecclesiastice,
ἑλλόγιμος, si Hieronymo, elegantis apertique sermonis, et magis historic intelligentiz. Edi:lit sub Con-
stantino principe commentarios in Mattheum, et in Joannem (a), et in psalterium (0). Nicephorus scribit :
Τὴν τῶν Εὐαγγελίων ἐμμηνείαν ὑπαγορεῦσαι, Evangeliorum. expositiones edidisse. Hujus in Psalmos com-
inentarii manuscripti antiquissimi, et optimz note, habentur in bibliotheca Barberina , Urbano VIL a
cardinali Ludovisio dono dati, ut przfixa inscriptio in2icat : Codicem antiquitate, integritate, orthographia,
conspicuum ; cujus unicum exemplar habet quidem bibliotheca Vaticana, sed mutilum, mancum, lacunarum
plenum, nec ita venustim, Urbano VIII, pont. maz., virtutum omnium et sacra eruditionis asylo, Ludoci-
cus cardinalis Ludovisius S. R. E. vicecancellarius, Grece vetustatis munusculum, deditissimi animi per-
petuum argumentum offert.

(a) Commentarius Heracleotz:: in. Joannem ad Gothicam olim ex Greca lingua translatus fuit, ejusque
non contemnenda fragmenta apparuerunt in pretiosissimis Gothici sermonis palimpsestis codicibus,
quos nos Mediolani et Romz, Deo favente, deteximus. A. M.

(b) Edidit. hunc Heracleot in Psalterium commentarium Balthasar Corderius, cujus videsis przfa-
tionem tomi 1 Catenz in psalmos. Nos vero ejusdem Heracleotz scholia copiosa in Isaiam, Allatio in-
cognita, edidimus nunc ex pervelusta Vat. ad eum prophetam catena. 4. M. — Commentarium ἐπ Ρεα(-
$105, qui nomine Theodori circumfertur, non esse Theodori unius, sed multorum Patrum, adeoque in
cateparum numero ponendum esse ex Garnerio ad ed. Basilii M. Opp. Paris. 1721, tom. 1, pag. 39, doce:
Kollarius ad Lambecii Comm. lll, p. 59, not. B, ubi Lambec. a pag. 56, cod. Caes. XI, qui continet com-
mentarium in totem Psalterium, recensuit, eL commentarium quod in cod. propter defectum principii
nomen auctoris nen legitur, cum Corderio ascripsit Theodoro Heracl., et de hoc fuse disseruit. — Chris-
toph. HanLEs, ad Fabricii Biblioth. Grec., t. IX, p. 319.

ΘΕΟΔΟΡΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΑΣ

EK ΤΗΣ ΕΙΣ ΗΣΛΙΑΝ ΕΓΞΗΓΗΣΕΟΣ.

THODORI ΗΕΒΛΟΙΕΟΤΑΙ
EX INTERPRETATIONE IN ISAIAM.

(Mai Bibliotieca nova Patrum, VI, 214.)

Car. 1l, Vgns. 1. Audi. Theodori Heracleotz. "Axourt. Ocobopos Ἡρακλείας (1). Συνεχάλει ἐπὶ
Utramque universi mundi partem ad suscipiendos μµάθησιν τῶν ὑπὸ τοῦ Κυρίου λελεγμένων τὰ Gu»

* ei) Nomen lioc ad singula tragmenta in codice repetitur.

1529

ΤΙΝ ISAIAM,|

1510

exttx& µέρη του παντος χόσµου, οὐρανὸν αὐτὸν τον A Dei sern:ones convocat propheta, ccelum scilicet

τὰς θείας δυνάµεις ἀπειληφότα, xat γῆν τὸ τῶν θνητῶν
οἰχητήριον' xal οὐρανῷ μὲν ἀχούειν, γῇ δὲ ἑνωτί-
ψεσθαι παραχελεύεται, δι αὐτῶν τὰς ἀφανεῖς δυνά-
μεις ἐν αὐτοῖς ἀναχαλούμενος. Καὶ µε: ὀλίγα,
ἐπειδῇ xévzpov µνέµης παρασχέσθαι αὑτοῖς ἠθού-
λετο τῶν λεγομένων ὁ προφήτης, ἀναγχαῖον τοῦ οὗρα-
νοῦ xai Υῆς μαρτυρίαν παραλαμθάνει’ ἵνα, κἂν λήθην
ποιῄσωνται τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ προφήτον, οὗ-
ῥανὸς χαὶ γῆ ὀρώμενοι ὑπομ'μνίσχωσι τῶν τοῦ θεοῦ
ῥτξότων

Yiov μνήμην πεποίηται, χαὶ γεγεννηκέναι φάσκει,
δειχνὺς, ὡς οὐχ ἀλλοτρίους εἰσξποιέσατο, ἁλλ᾽ ὡς αὖ-
τοῦ ὄντας ποιήματα, πατριχῆς χτδεµονίας Ἱξίωσς"
xai ὑψωχέναι δὲ λέχει ὑπομιμνίσχων τῆς ἀπ "Ai-
γύπτου ἐξόδου, καὶ τῶν ἐν µέσῳ θαυμάτων, xaX τῶν
ἐφεξηῆς αὐτοῖς δοθέντων παρ᾽ αὐτοῦ ἀθέτησιν δὲ xv-
βίως χαλεῖ τὴν αὐτῶν ἁποστασίαν, χαὶ τὴν περὶ τὰ
εἴδωλα πλάντσιν.

Ἑημαίνει την παντελη αὐτὼν ἀχαρπίαν' ἕως μὲν
vip χαρπῶν ἀγαθῶν πεπλήρωται ἀμπελὼν , τὸν
φρουρούντα χαὶ φυλάττοντα χέκτηται, ὃς, σχηνΏν πη-
ξάμενος, ἄνωθεν ἀφ᾽ ὑφηλοῦ ἀφορᾷ, καὶ περισχοπεῖ
xal φυλάττει τὸν ἀμπελῶνα᾽ εἰ δὲ τούτου χαρπὸς ἀφαι-
ρεθείη, την.χαῦτα ὁ φύλαξ, ὡς μὴ εἰς µάταιον χάμ-
vot, τν σκτηνὴν ἔρημον ἀπολ.ιπὼν, ἀναχωρεῖ τῖς qu-
λαχτς.

Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὲν "spat αὐτὸν οὖχκ ἔγνω, καὶ ὁ
λαὸς αὐτὸν οὗ συνΏχε, τὸ δὲ ἐξ αὐτῶν σπέοµα ὁ
ἀποστολιχὸς χορὸς συνηχέ τε αὐτὸν xal ἑπέγνω' εἰἷ-
Χύτως ἀφορίζεται τοῦ πλίθους' ἄτοπον vào τὸ νοµί-
ειν τοὺς ἁπηστόλους τῶν ἀσεθῶν σπέρµα λέγεσθαι:,
περὶ ὧν ἀνωτέρω ἔλεγε' «Τὸ σπέρµα πονηρὸν viol
ὧνομοι" » πρέπει δὲ τῶν προφητῶν σπέρμα αὐτοὺς
εἶναι ἡγεῖσθαι.

Οὐ λουτροῖς τοῖς Χαθαίρουσι τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ
σώματος" οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἐέέθλαπτο: ἀλλὰ πνέευµατι-
xoi; δυναµένοις ἁρανίται μὲν Ὑνόφον ἁμαρτημάτων,
χαθᾶρα: δὲ φυχῖς χαχὸν συνειδός' xal ταῦτα ποιεῖν
ἁρ᾽ ἑαυτῶν.

Καταλιπόντες γὰρ τὸν εὐεργέτην τε χα) σωττρα,
ἑπέλπισαν τοῖς ἀφύχοις χα) ἀναισθήτοις διὸ γυμνοὶ
πάσης ἀγαθης δόξης ἐτνγχανον, δίχην στυπείου xa-
ταχαυθησόµενοι, xal οὐκ ἔσται ὁ σθέσων ' τίς γὰρ
ἑξελέσθαι δυνατὸς, τοῦ θΞοῦ «tv χατ᾽ αὑτῶν ἀπόφασιν
ἐξενηνοχότος; Την ἐν τῇ αἰχμαλωσία τοίνυν αἰσχύνην
αἰνίττεται ὁ λόγος πάντων ἐχποδὼν γενοµένων τῶν
ἐπιθυμτμάτων αὐτῶν µαταιωθΣίσης δὲ xa τῆς ἑλ-
πίδος αὐτῶν τῖς ἐπὶ τοῖς εἰδώλοις.

Κάν λόγος, χ3ν ὅρασις λέγηται, οὐδὲν Ótolaet xal
γὰρ ἓν ὄψεσί τι φαίΐνετα. ' οὕτως d) γνῶσις διαθαίνει
εἰς ughv, ὅτ᾽ ἂν Ocho δειχνύη, ὡς δεξαµένης κατὰ
διάνοιαν τοὺς τούτων λόγους χἂν διὰ λόγων ἀχούηῃ,
οὕτως ῥεβα.οῦτα: τὴν διάνοιαν, ὡς ἀθρόως ὄξχομένης
^t. πάντων γνῶσιν. — Ἑνταῦθα 02 λέγει χατὰ, αλλὰ
περὶ, δΣιχνὺς, ὡς ἐχεῖ μὲν ἑδέλου vh» χατ᾽ αὐτῶν
ἐσομένην χαὶ τῶν τόπων ἑἐρήμωσι»,

divinas virtutes complectens, et terram a mortali-
bus occapatam. Dum autem coelum audire jubet, et
terram auribus percipere, latentes in ipsis potesta-
tes adhortatur. Et paulo post : incitamentum quz-
renti prophetze quo Judaeos ad dictorum memoriam
concitaret, proferendum erat coli et terra testi-
monium, ut, etiamsi fuerint prophetici sermonis
obliti, conspectia codo et terra, verba Dei remi-
niscerentur.

Ύεῃδ. 2. ;Filiorum mentionem facit. Dominus
el cos genuisse fatetur, indicans non alienos ad- .
oplivosque, sed creaturas suas paterna cura fu-
visse. Exaltavisse eos dicit quoque, reditum ex

B gvpto innuens, et miracula tunc temporis edita,

vel postea Judzis concessa. Contemptum jure vo-
cat defectionem illorum et circa simulacra errorem.

VgRs. 8. Signi(icat summam Judieoruim sterili-
tatem. Donec enim bonis fructibus exuberat vitis ,
nec 3 vigilantibus destituitur, nec a custodienti-
bus, qui, tabernaculo constituto, desuper e sublimi
speculantur, et circumspiciunt, et vitem custo-
diunt ; fructibus autem sublatis, ne in vanum la-
boret custos, desertuni dereliquit tabernaculum, ct
de statione decedit.

Vgns. 9. Cui Israel Deum non cognoverit, neque
eum populus intellexerit, sed ex ipsis semen, apo-
stolicus chorus, eum οἱ cognoverit et intellexerit,
merito a plebe distinguitur. Inepte quippe diceres
apostolos semen fuisse impiorum, de quibus modo
dictum (Vgns. 4) : « Semen nequam filii scelesti - »
aptius eos semen prophelarum vocaveris.

Ὕεας. 16. Non iis (lavamini ) lotionibus, quie
corporis cutem emundant, non enim huic munda-
tione opus ; sed spiritualibus, qux peccatorum cali-
ginem auferre possint, et sordes animi abluere ; et
mala quzeque procul depellere.

Vgns. 29. Nam derelicto benefactore et Salva-
lore, idolis confisi sunt anima et mente carenti-
bus ; idcirco omni bona fama destituti, vel ut stuppa
comburentur ( VERs. 51) « et non erit qui exstin-

D guat. » Quis enim posset eos eripere, Deo incu-

sante? Innuit igitur sermo confusionem in captivi-
tate futuram, cum bono quoque Judzi fuerint
exuti, et spe depulsi, quam in idolis colloca-
verant.

Ca». Il, VEns. 1. Seu verbum, seu visio dicatur,
nihil interest ; nam et visionibus aliquid auditur,
Quando Deus quid oculis subjicit, cognitione in-
siruitur animus, haud secus ac si mente visionum
sermonem perciperet ; et audito verbo , ita illumi-
natur mens, quasi uno intuitu cunctorum scien-
tiam complecteretur. — Hic jam non contra loqui-
tur, sed de (Jerusalem), indicans se prius calami-
tates denuntiavisse contra cos futuras et locorum
vastolioncin. *

1511

THEODORI HERACLEENSIS

A312

Vgns. 5. Ipsum Salvatoris nostri sermonem le- Α Νόμον δὲ καλεῖ xai λόγον τοῦ Σωτηρος wv xat

gem vocavit: quippe qui de Jerusalem profectus
errantes gentes arguit, non judicans dociles, sed
munera largiens agnoscentibus eum.

VrEns. 18. Malorum causa (idolorum eversio) :
tunc intelligent se frustra Deum deseruisse, et
inservisse simulacris; nam agnoscent vespertilio-
nes sibi potius colendas fuisse sensu przeditas,
quam imagines eorum sensu carentes. Tunc, inquit,
imminenti judicio, non astante qui liberaret, me-
rito se in petras abscondent, de quibus, ait, idola
sibi fabricaverant. Non poteritis enim, adjicit, iram
Dei in vos commotam sufferre, sed demonstrabitur
fragilitas vestra, Dei vero majestas apparebit.

Car. IV, Vegns. 4. Quibus verbis salutaris noster
baptismus significatur , per quem praesertim denuo
immundi conspiciemur.

Cap. V, VEns. 4. Voces ist: « in cornu, in loco
pingui, » selectum fuisse locum declarant , distin-
ctumque. Vitem sepsisse dicit, et vallavisse, et
plantavisse, et zdificavisse turrim, ut memoret
quanti Judzos fecerit, quanta custodierit cura,
quanto studio per prophetas docuerit. fta excultis
non spinz ferendze erant, sed condignus fructus et
laboribus conveniens. Talem autem fructum ab eis
non fuisse editum testatur spine corona Salvatori
imposita, figura spinarum in animis latentium.

Car. XXIII, εις. 17. (Tyrum) dicit a Deo post
acceptas poenas visitandam esse, et in antiquam
famam restituendam, ut Deo opibus inserviat, per
negotiationem requisitis : qux: Jerusalem babitan-
tibus perutilia, ut in Scripturis sacris, regnante
lliram, contigisse narratur |.

Cap. XXVI, VEns. 9. Animas ita dispositas dicit
mane consurgere ad exbibendas de prateritis re-
bus gratias : neque enim nox, homini ad recreane
dum corpus data, dormientes reficere posset, nisi
fuisset hoc a Deo constitutum ; optime igitur et ma-
tutinum tempus occupat tatis anima, ut et de
preteritis rebus gratias referat, et ad diem jam
exorientem opem flagitet. Przceptis Dei mentem
piorum illuminari, manifestum; nam ut omni
verbo Dei alitur anima 5, ita et omui przcepto illu-
siratur et illuminatur.

Vens. 10. Studio igitur cuique sit et curz, justi-
tiam discere. Non enim justitia, quasi nostra na-
tura inhzreret, ita nobis insita est, ut eam vel incu-

ΣΗ1 Reg. xi, 11 sqq... * Matth, iv, 4.

(2) Sequuntur ingentes in Heracleota nostro la-
cung tum in hoc tum in altero, quem consului, ον”
tenz ad Isaiam ms. exemplari. Et quidem par est
utriusque codicis ratio, ita ut alter ex altero exscri-
ptus videatur. Cur autem tanta omissio' Heracleo-

yàp ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ φανεὶς, ἨλεΥδε μὲν τὰ ἔθνη
πλανώµενα" οὐ χαταχρίνων ὁμολογέσαντας, Gi
ἐπεγνωχότας εὑεργετῶν.

Τὰ τῶν χαχῶν alea: εἰς συναίσθτσιν ἐρχόμενοι,
ὅτι δη, µάτην καταλιπόντες τὸν θΘεὸν, αὐτοῖς προσ-
εχύνουν' ἀναλογίσονται Υὰρ , ὃτι δῆ μᾶλλον νυχτερίσι
προσεχύνουν ταῖς v τούτοις ἐμφωλενούσαις αἴσθτσιν
χεκτηµέναις 1] τοῖς τούτων καταγωγίοις ἀναισθίτοι
οὖσι, Τὰς δίχης, φησὶν, ὑμᾶς καταλαθούσης, χαὶ μὴ
ὄντος τοῦ βοηθῄσαντος, ἀχόλουθον εἰς τὰς τέτρας χα-
ταχρύπτεσθαι΄ ἐξ ὦνπερ, φηοὶ, καὶ τὰ εἴδωλα ἔλα-
ξεύσατε' οὐδὲ γὰρ ἐνέγχαι δυνῄσεσθε, qot, τὴν χαθ'
ὑμῶν χινηθεῖσαν παρὰ τοῦ θεοῦ ὀργήν ἀλλά τὸ μὲν
ὑμέτερον ἀσθενὲς ὁμολογηθήσεται΄ φανεῖται ὃξ ἡ µε-

Ρ γαλειότης τοῦ θεοῦ

Τὸ xa0' ἡμᾶς σωτήριον βάπτισμα σηµαίνεται δ.ὰ
τούτων’ δι) οὗ μάλιστα χαθαροὶ ἐξ ὑπαρχῆς ἀναδει-
γνύµεθα

Τὸ δὲ, «ἐν χέρατι, £v τόπῳ movi, » τὸ Σξαίρετου
xaX χεχωρισμένον τοῦ τόπου δηλοϊ. Φραγμὸν δὲ xai
χάραχας χα) φύτευμα καὶ οἰχοδομὴν λέγει τὴν τε τοῦ
γένους περιποίησιν xal τὴν αὐτοῦ φρουρὰν xai διὰ
πρηφητῶν ἐπιμέλειαν, δι ὧν πάντων γεωργούμενοι
οὐκ ἀχάνθας φἑρειν ἠδύναντο, ἀλλὰ τὸν ἑπάξιον xai
προσῄχοντα τῶν πόνων χαρπὀν. "Οτι δὲ οὗ τοιοῦτος
ὁ χομισθεὶς map! αὐτῶν χαρπὸς, μαρτυρεῖ ὁ τῷ Σω-
τηρι ἡμῶν ἐπιτεθεὶς ἀχάνθινος στέφανος, ἐγκαλύ-
πτων τὸν ἀφανη ἐν φυχαῖς ἀχανθώδη αὐτῶν τρύ-
πον (3).

Th» ἐπίσχεψιν τοῦ θεοῦ τὴν μετὰ τὴν mm hv
γενοµέντν λέγει, ὡς εἰς τὴν ἀρχαίαν ἑτανῆξει δόξαν
δωροφοροῦσα τῷ θεῷ Ex τοῦ ἐτισυναγομένου αὐτῇ
σπόρου ἓχ τῆς ἑμπορίας, X ἔσται τοῖς Ev «Tj "Iegov-
σαλημ. κατοιχοῦσι πρόσοδος ' ὥσπερ οὖν xal ἐπὶ
τοῦ Χειρὰμ ἱστόρηται παρὰ τῆς θείας Γραφῖς.

Αχόλουθον τὰς οὕτω διαχειµένας Φυχὰς στεύδειν
ἐν τοῖς ὄρθροις ἀποδιδόναι τὰς εὐχαριστίας ἐπὶ τῶν
παρεληλυθότων οὐδὲ γὰρ νὺξ ἡ εἰς ἀνάπαυλαν sum
σωμάτων δοθεῖσα ἀναπαῦσα: δυνῄσεται τὸν ἐν αὐτῇ
ὑπνώττοντα, εἰ µή πού Ys ἐχείνου σύνθημα cim.
Αναγκχαίως οὖν dj τοιαύτη Ψυχἠ χαὶ τους ὄρθρους
προλαμµθάνει, ἵνα χαὶ περὶ τῶν παρελτλυθότων εὖχα-
ριστήσῃ, xaX περὶ τῆς µελλούσης αὐτὸν διαδέξασθαι

D ἡμέρας παραχαλέσῃη. Ὑπὸ δὲ τῶν προσταγµάτων τοῦ

8:00 φωτίξεσθαι τὴν διάνοιαν τῶν εὐσεδῶν εὔδτλον'
ὥσπερ γὰρ ἓν παντὶ ῥήματι θεοῦ τρέφετα: Ἡ «ωχΝ,
οὕτως χαὶ ἓν παντὶ προστάγµατι χαταυγάζεται xal
φωτίζεται.

Ὑπουδὴ τοίνυν ἑχάστων ἑστὶ xal µελέτη τὸ διχκα!ο
σύνην μαθεῖν' οὐδὲ γὰρ ὡς Ev τι τῶν Ev c Ti φύσει

“κειμένων χαὶ τοῦτο ἡμῖν συμπέφυχεν, ἵνα ἆμελε-

tam quidem integrum commentarium confecisse
non dubito ; sed catenz auctor codice aliquo manco
fortasse utebatur; neque enim tot commentarii
partes sponte pratermisisse videtur.

4515

IN Ι5ΑΙΑΜ.

1514

τήτως αὐτὸ ἔχωμεν, ὥσπερ οὖν τὸ βλέπειν f| βαξί- A riosi consequamur, quemadmodum oculis intuemur

ζειν ' ἀλλ᾽ ἑχάστῳ χρεία σπουδΏς, πρὸς τὸ ἁποστῆσαι
μὲν τὴν διάνοιαν ἀδιχίας, προσλαθεῖν δὲ δικαιοσύνην’
ἰδοὺ γὰρ οἱ ἐν ἀσεθείχ ζήσαντες ἐχποδὼν γεγόνασιν'
οὐδὲ γὰρ οἷόν x ἐστιν ἀληθείας ἑργάτην εὑρεθῆναι
τὸν μὴ δικαιοσύνην µελετήσαντα. — Ἐχλαμθάνεται
ταυτα xai el; τὸν διάδολον, xal εἰς τοὺς ἀγνώμονας
Ἰουδαίους, ὡς, πολλῶν εὐεργεσιῶν τυχόντες, ἔτι
ἐπέμενον τὸ ὅμμα τῆς διανοίας χεχαμμυχότες * τοῦ
γὰρ Κυρίου ἡμῶν "Inso0 Χριστοῦ ἐπιδημήσαντος,
xai τῶν ἐθνῶν π.,στευσάντων, οὗτοι οὗ µόνον περὶ
τὸν εὑεργέτην ἀγνώμονες γεγόνασιν, ἀλλὰ xat ζελῳ
ποντρῷ ἐχχαιόμενοι, περἰχαυστοι γενέσθαι ἠθούλοντο,
ἕπερ ὁρᾶν τὰ ἔθνη σωζόμενα.

Ἐνταῦθα τὴν ἀνταπόδοσιν λέγει, τὴν κατ ἀξίαν
τῶν ἁμαρτημάτων ἐπαγθεῖσαν δίχην : ἐχείνων γὰρ
πάντων, φησὶν, ἡμῖν διχαίως ἀνταποδοθέντων xaX
ὥσπερ χρέος ἑχτισάντων, ἀπόδος ἡμῖν τὸν μονογενῆ
Yióv σου" οὐδὲ γὰρ ἄλλος τὶς ἐστιν ἵαμα ἡμῶν f| ὁ
µονογενἠς σου Ylb; παραγενόµενος ἐπὶ γῆς.

"Ost μὲν fj πάντων δεσποτεία προσΏχε τῷ θεῷ,
παντὶ δήλον, xal οὐκ ἄν τις ὑπονοῄσειεν ἐχτὸς τῆς
δεσποτείας τοῦ θεοῦ εἶναί τινα. Τὸ οὖν, Κτῆσαι ἡμᾶς,
ἐνταῦθα λέλεχται, ὅτι διὰ τῆς τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ
σου παρουσίας λυτρωσάµενος ἡμᾶς, ᾠχείωσε xal
περιεποίησε νεχρωθέντας ταῖς ἁμαρτίαις.

Οἱ vàp νενεχρωμένοι ταῖς ἁμαρτίαις οὗ µήποτε
θεάσονταἰ σε’ νεχρῶν Υὰρ ὄὅντων τῶν χατὰ φύσιν
γενοµένων νεχρῶν, xal νεχρῶν τῶν νεχρωσάντων

τὰ ἑαυτῶν µέλη ἐν ταῖς ἡδοναῖς, xal τὰ xaxà δια- C

vofuata τὰ χατὰ Osbv νεχρωσάντων. Ἐνταῦθα τῶν
ἑναντίων µέµνηται, τῶν ἀποθαλλόντων μὲν πᾶσαν
ζωτιχῆς δικαιοπραγίας ζωὴν, νεχρωσάντων δὲ ἑαυ-
τοὺς τῷ θεῷ ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἁμαρτιῶν χαὶ χα-
χοπραχίας ἀποθεθληχότας τὴν ζωοποιὸν διχαιωσύνην'
διὸ xal φειδόµενος, ὁ 8:5;, χαὶ ἀγαθότητι χινούμε-
νος, &víéxo yag ἁμαρτάνουσι.

Σηµαΐνει, ὅτι φειδόμενος ὁ θεὸς του Χριστοῦ τῆς
ζωῆς αὐτῶν ὑπετέμετο, ἵνα μὴ εἰς χρόνον μακρὸν
παραμένοντες συμπαρεκτείνωνται τῇ χαχίᾳ, xal ab-
ξωσιν αὐτῶν τὴν πονηρίαν ' διὰ γὰρ ἀγαθότητα θεὸς
xai χρόνους ὀρίψει εἰς τιµωρίαν * τοῦτο μὲν μετὰ
ἑχατὸν εἴχοσιν ἔτη, ὥσπερ οὖν xal ἐπὶ τοῦ χατα-
Χλνσμον, touto δὲ ἐξήχοντα. Καὶ δι) αὐτοῦ τούτου

aut pedibus incedimus; sed studio cuique opus
est, ut injustiti sensum prius exuat, et dein in-
duat justitiam. Ecce autem ablati sunt impii ; non
enim potest fleri, ut veritatem faciat, qui justi-
tiain non didicerit. Referuntur hzc quoque in dia-
bolum, et in ingratos Judzos, qui licet innumeris
fuerint beneliciis aucti, aversos tamen mentis ocu-
los reflexerunt; nam adveniente Domino nostro
Jesu Christo, gentibus ad fidem conversis, isti non
modo ingratos se praebuerunt in Salvatorem , sed
pravo zelo flagrantes ipsi comburi maluerunt quam
gentes conspicere salute donatas.

Vgns. 12. llic Deum reddidisse dicit, poenas

B scilicet meritas pro peccatis ; cum enim omnia no—

bis , inquit, jure reddidisti, et quasi debitum re-
misisti, da nobis unigenitum Filium tuum; non
enim est alius nobis saluti, nisi unigenitus Filius
tuus in terram delapsus.

γεις. 13. Omnia in manibus Dei esse, cuique
perspicuum , nec suspicaberis quemquam ex Dei
imperio non pendere. llic igitur ea de causa nos
possidere dicitur, quod unigeniti Filii ejus adventu
purificatos, et de morte peccatorum liberatos, sibi
comparavit et devinxit.

Vgns. 14. Nunquam enim videbunt te peccato
mortui; nam mortui sunt, quibus corpus interiit ;
mortui sunt et alii qui membra sua mediis in volu-
ptatibas coercent, et affectus pravos animi impios-
que compescunt. Hic conira de illis agitur, qui
omnes exuerunt vitalis justilie mores, qui Deo
mortui sunt, propter multitudinem peccatorum et
nequitiarum, vitali justitia spoliati : idcirco mise-
ricordia Deus, et benignitate movetur, quando pec-
catoribus obstat.

Vrns. 14. Indicat Christi Deus se per benignita-
tem vitam eorum rescidisse, ne diutius durantes,
malitia sua ceteros inficiant, suamque augeant
nequitiam; nam per benignitatem Deus et tempora
definit in penam : nunc post centum et viginti
annos ul temporibus diluvii *; nunc post sexaginta
(aut potius septuaginta * ). Fit etiam, eodem testante

τοῦ προφήτου xal πρὸ τῆς προθεσμίας ἐπάγει τὴν δί- D propheta , ut vel ante tempus poenas repetat

χην, ἐγχόπτων αὐτῶν τοῖς ἁμαρτήμασι, xal παύων
αὑτοὺς τῆς παρανοµίας.' ἁἀμετανόητα νοσοῦντας * διό
φησιν ὁ πεντηχοστὸς τέταρτος Ψαλμός ' « Ανδρες
αἱμάτων xat δολιότητος οὗ μὴ ἡμισεύσωσι τὰς ἡμέ-
ρας » xai πάλιν’ εΜὴ ἀναγάγῆης µε ἐν fjuloet
ἡμερῶν. »

Ἐνταῦθα κχαχὰ λέγει οὐχὶ τὰ ἐν πράξεσι χαχὰ,
ἀλλὰ τὰ χαχωτιχά' οὕτω γὰρ χαὶ ὅτ ἂν ἀχούσῃς,
« Ὁ κτίζων xaxà, » ἐχλάμδανε. Τὴν τοίνυν ὑπερηφα-
viav τῶν λεγομένων ἑνδόξων διὰ τῶν χαχωτικῶν
χαθαιρεθἠσεσθαι σηµαίνει.

* Gen. v1, 5... * Psal. χσσιχ, 10. 5 Psal. ci, 25.

Deus, modum peccatis eorum staluens, eorum ini-
quüates inhibens insania laborantium. Ideo legitur
in psalmo Liv, 24 τε Viri sanguinum et dolosita-
tis, non dimidiabunt dies suos; » et iterum : « Ne
revoces me in dimidio dierum meorum *..»

Vgns. 15. Hic per mala non opera mala inten-
dit, sed supplicia; nam et in istam sententiam
eamdem vocem usurpat, cum dicit : « Creans mala*.»
Declarat igitur se per supplicia superbiam eorum
qui gloriosi habentur depressurum.

* [sa. τιν, 7.

1515

TII CO0DORI BERACLEENSIS

1516

Vgns. 16. lIrotum Deum ad convertendos ani- A — T&v ἕως ἀπειλῆς ὀργὴν παρὰ -οῦ Θεου ἔχφερομέ-

mos nostros ;minaciter loqui; non vero acturum
operaturumque indicat; nam propter bcnignita-
tem minas intendit, ut peccatores deterreat, et ρᾳ-
nitentiam agentes imminentia mala avertant; non
enim morte nostra gaudet, non creaturas suas
abhorret, non creat ut habeat quos puniat, quippe
cui, si Lalis esset, silenti puniendum crat. Omnia
vero prznuntiat, et minis omnimodis affectis suos
declarat, ut audientes q:t: reforinidare solemus, et
supplicia pr.evertentes salveinur.

Vgns. 17. Πίο di'ectum vocat. Salvatorem. no-
strum. Ex quo enim jux'a prophetam Virgo pepe-
risse dicilur, ubique opportune parvulum memo-
rat ; quando igitur ea sit hominum nequitia, qua
non nisi gravissimis poenis expiari possit, dilecto
luo nobis opus erat, gratia sua nos de calamitati-
bus liberaturo.

Vgns. 18. Quantum nobis prosint minz, osten-
dit ; nam terrorem tuum velut bonum semen acci-
pientes et parturientes , tempore dato, salutem
tonsequemur; .quandiu enim terram incolimus,
tempus poenitentiz largiris, non merita nos justitia
aufers, sed concedis ut conversi salvemur. — Vitale
igilur cum semen acceperimus, terrore commoti,
ponas omnes eífugiemus ; nam qui prius mortui
fueramus peccato et cupiditatibus, nunc quasi de

monumentis, te reprehendente, expergiscemur ; C

qua reprehensione immutamur, a malis operibus
abstinentes; semper enim misericordiam tu am ad
nos, quasi rorem salutarem demittis.

CAP. XXVIII, Vens. 1. Casus Ephraim «t ruina
o;nibus apparebit, velut super montem altissi-
mum , omnibus scilicet εἰ undequaque conspi-
cuum.

VrRs. 2. Poena eos dicit merito afficiendos,
quam ipsi jam sufferre non possunt; quo enim
modo apricus ager, nullo tegmine defensus, irruen-
His grandinis verbera vitare nequit, ita nec ipsi;
nam Deo ponas repetente, omni ope destitutos
nemo est qui nos eripere possit.

VgRs. ὅ, 4. Quibus eos hostium imperio pre-
mendos denuntiat, et indigna quzque in captivi-
tate passuros; non poterunt Bnim latere, inquit,
vel pauci ex captivitate reliqui, sed ita ab omnibus
vicinis deprehendentur, ita videbuntur suppliciis
alflicti, ut facilius lateret in summitate montis
prematura ficus, que una ex omnibus matura
transeuntium oculos in se convertit.

VgRs. 5. Verba hzc ad eos spectant, qui eo
mentis venerant ut putarent ;uutu genus omni ope
destitutum radicitus es:e tollendum ; ne enim

νην πρὸς ἐπιστροφὴν τῶν ἡμετέρων πυχῶν, uh
μέντοι εἰς πρᾶξιν μηδὲ εἰς ἔργον χωροῦσαν σηµαίνει’
φιλάνθρωπος γὰρ ὢν ἀπειλεῖ, ἵνα, τῷ ςόδωῳ χαλινα-
γωγήσας, µετανοήσασι μὴ ἐπαγάγοι tT» τιµωρίαν
οὐδὲ γὰρ χαἰρει ἐπὶ τῷ ἡμετέρῳ θανάτῳ, οὐδξ ἀπο-
διάχειται πρὸς τὰ ἑαυτοῦ ποιέµατα, οὐδὲ τος ἵνα
ἔχη τοὺς τιµωρουµένους. Εἶπερ γὰρ Tv τοώτος,
ἑνῆην αὐτὸν σιωπῆ xal τὴν τιµωρίαν ἐπαγαγεῖν ' ἀλλὰ
πάντα λέγει, xal ἀπὸ πάντων τῶν φοθερῶν ἑαυτὸν
γνωρίζεσθαι σπεύδει, ἵν ἡμεῖς, ἀχούοντες à εἰθίσμεέᾳ
φοβεῖσθαι, πρὸ τῆς ὄίχης ἐπιστρέγαντες (οἱ. ἔτι-
γράφαντες) σωθῶμεν.

Αγαπητὸν ἐνταῦθα λέχει τὸν Σωτῆρα ἡμῶν: χαὶ
γὰρ ἀφ' οὗ xaxà τὴν προφητείαν ἡ Παρθένος λέγεται
τετοχέναι, ἁπανταχοῦ εὐαφόρμως µνηµονενει τοῦ
παιδίον. Ἐπειδὴ τοίνυν τὰ ἡμέτερα τοιαῦτα, gn,
γέγονεν ὡς διὰ μεγάλων τ'μωριῶν τὸ χρέος Exzty-
γύναι, χρεία τὸ λοιπὸν τοῦ ἀγαπτητου σου, χάρετι
ἡμῖν λύοντος τὰς συµφοράς.

Thy àx της ἀπειλῆς ὠφέλειαν ἑμφαίνει" ὥσπερ
γὰρ σπέρµα δεξάµενος ἀγαθὸν τὸν φόέον σου, xai
τοῦτον χυοφορήῄσαντες, Ev χαιρῷ τῷ δέοντι σωττρίαν
ἑκαρτωτάμεθα. "Ext γὰρ ὄντων ἡμῶν ἐπὶ γῆς, χαι-
ρὸν µετανοίας ἐχαρίσω, μὴ προανελὼν τῇ xat
ἀπίαν δίΧῃ, ἀλλ' ἐνδεδωχὼς ἐπ.στρέψαντας σωθτναι.
— Δεξάμενοι τοῖνυν τὰ σπέρµατα τὰ ζωοπο:ὰ, xzl
τὸν φόδον χτησάµενοι, διαφευξόµεθα πᾶσαντιμωρίαν'
οἱ γάρ ποτε νεχροὶ ὄντες τοῖς παραπτώµασι xal
ταῖς ἐπιθυμίαις vov ἐγερθησόμεθα ὡςάπὸ µντµείων,
τῆς παρὰ σοῦ ἀντιλήψεως τυχόντες * ὑφ' ᾗ ἀντιλέει
ἀγαλλιασόμεθα, Ἱρεμοῦντες ἀπὺ τῶν χακῶν ἔρνων ᾽
ἀεὶ Υὰρ τὺ ἔλεός σου οὕτως ἐχπέμτεις ἓφ fui.
δρόσον ἰατριχίέν.

Τοῦ πτώματος αὐτοῦ τοῦ Ἐρραῖμ, xal zT. ἑχττώ-
σεως φανερᾶς πᾶσι γενομένης, ὥσπερ Ez ὄρους ὑτη-
λοτάτου, ταῦτα ὑπὸ παντὸς χαὶ τοῖς πᾶσι χαταδήλου
γενοµένου.

Thv ἑπαγομένην δικαίως αὐτοῖς τιµωρίαν, £v ο)χ
οἷοί τε γεγόνασι διαδρᾶναι, σηµαίνει ' ὥσπερ Υὰρ ὁ
χάλάξη ὑποπεσὼν ὕΌπαιθρος οὐ διαφεύγει τὰς ἑχ
ταύτης βολὰς, μηδενὸς ὄντος τοῦ σχετιάνοντης αὑτόν'
οὕτως xal οὗτοι: Θεοῦ ἐπάγοντος τὴν τιµωρίαν,
ἀθοήθητοί ἐσμεν, μτδενὸς ὄντος τοῦ ἐπαμύνειν ὄννα-

D µένου.

Τὴν ἓχ τῶν πολεμίων ἐπιχράτειαν ἐνταῦθα ση-
paivet* xol ὅτι πάσης ἀτιμίας ἔμπλεοι Υένοιντο τῷ
αἰχμαλωσίᾳ ὑποπεσόντες, δηλοῖ. Καὶ γὰρ, φπαὶν,
οὐδὲ οἱ ix τῆς αἰχμαλωσίας ὀλίγοι παραλειφθέντες
λαθεῖν δυνῄσονται, ἁλλ' οὕτως παρὰ πάντων τῶν
περιοίχων φωραθήσονται, xaX χατάδηλοι ἔσονται ὑπο-
θαλλόμενοι τῇ τιµωρίᾳ, ὡς οὐκ ἕνεστι λαθεῖν civ
&r' ἄχρου ὅρους ὄντα f] πρόδροµον σύχου, ὃ ix riv
των τῶν ἄλλων µόνον πέπειρον ἐπισπᾶται τὰς Goes
τῶν ὁρώντων.

Πρὸς τοὺς χατὰ διάναιαν λογισμοὺς χινηθέντας
αὐτοῖς, ὅτι Oh εἰς ἐξάλειφιν αὑτῶν ἔστι τὸ γένος,
μηδενὸὺς ἀντιποιουμένου αὐτῶν, καὶ τὰ παρόντα Me

4517

IN ISAIAM.

1518

Aextat* ἵνα vàp μὴ εἰς ἀνελπιατίαν παντελῆ χατα- A spem omnem abjiciant, liberatorem pranuntiat,

πέσωα:, προαγορεύει τὸν μέλλοντα ἐπὶ σωτηρ/χ τοῦ
Υένους παραγενησόµενον, τουτέστι τὸν Νύριον ἡμῶν
Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τὸν ἡμέτερον Σωτῆρα, ὃς στέ-
φανος tne δόξης ἔσται πᾶσι, φανεὶς ἓν χόσμῳ xal
ἀναλαθὼν τὴν ἡμε-έραν σάρχα.

Τὴν τοῦ θεοῦ ἑποπτείαν, καὶ τὴν δικαίαν αὖ-
τοῦ χρίσιν Oriol, ὡς οὖχ ἀχρίτως πάντες οἱ παρα-
δοθέντες τῇ αἰχμαλωσίᾳ ἀποθανοῦνται, ἀλλ ἐχεῖνοι
περιποιηθῄσονται, οὓς τῷ 8:0 δόξῃ σώφεσθαι, ἡμῶν
μὴ δυναμένων ἀνιχνεύειν τοὺς λόγους δι οὓς περι-
ποιηθήσονται.

Φάσμα γὰρ χαὶ ἔχπληξις τοῦτ᾽ ἂν εἴη χνρίως, τὸ
τούτους, οὕτως παιδαγωγηθέντας παρὰ τοῦ θεοῦ,
χαὶ τοσούτων ἀπολαύσαντας τῶν ἀγαθῶν, εἰς τοσαύ-
την παρανοµίαν χωρῆσαι.

θ)ίψιν ἔντανθα λέγει τὰ Ev τῇ αἰχμαλωσίᾳ δεινά"
προσθήχτν δὲ θλίψεως τὴν συναίσθησιν τῶν αἰτίων,
δι ἃς xal τὰ χαχὰ αὑτοῖς ἐπενήνεχται' Ἶτις ἑπ-
ὠφελῆς xat ὀνήσιμος αὑτοῖς ἐγένετο.

T^v διχαίαν παρὰ του θεοῦ ἀνταπόδοσιν ἐπ-
ενεχθήσεσθαι αὐτοῖς προλέγει΄ γλώττη μὲν φαυλισάν-
των τὸ θεῖον, ἐν δὲ τῇ γλώττη δεχοµένων τὴν τιµω-
ρίαν ' ὑπὺ γὰρ αἰχμαλωσίαν πράττοντες, οὐχέτι τῇ
συν{θξι διαλέχτῳ ἐχέχρηντο, ἀλλὰ τῇ τῶν χρατοὺν-
των φωνῇ λαλεῖν ἠναγχάζοντο.

Τὸν £x τῶν πόνων αὐτοῖς ἐπιγενηθέντα χαρπὸν,
ὃν ἐρ.στιχῶς αὐτοῖς ἐπιδείχννσιν ὁ Τροφίέτης, ἀνά-
παυσιν τὴν τιµωρίαν xaXov * "(v γὰρ, φησὶν, ἑαυτοῖς
ἐθησαυρίσατε, τούτων ὡς tv ἡδονῃ ἀπολαύετε,
συντριθόµενοι Ev ταῖς τιµωρίαις.

Ttv ix τῆς παιδείας ὠφέλειαν Ὑενομένην ταῖς
ψΨυχαῖς αὐτῶν λέγε; λαθόµενοι γὰρ ἑαυτῶν, ἐφ᾽ of;
διεπράξαντο, τὴν ἐπιχερδη ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ὁδύ-
γην τε χαὶ θλίΨΦιν ἔσχον, συνεργοῦντος αὐτοῖς τοῦ
θεοῦ xal ἀναχόπτοντος αὐτῶν τὰς ἀλόγους ὁρμάς *
ἵνα τῇ Bla τῆς ἀνταναχλάσεως παιδαγωγτθῶσιν ὁψξ
ποτε, εἰς Όφος ἄραντες τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἐπιγνῶναι
τὸν ἑαυτῶν ὀπτμιουργόν τε χαὶ ποιητή».

Μετὰ τὴν τῶν φοθερῶν ἀπειλὴν ὧν ἄξιοι ἐτύγχα-
vov, πάλιν ἀναχαλούμενος αὑτοὺς ὁ θεὺς μὴ εἰς
ἀνελπιστίαν χατατεσεῖν, τῇ δὲ αὑτοῦ φ.λανθρωπίᾳ
προσδραμεῖν, προλέγει τὸ μέλλον οἰχονομηθήσεσθαι
εἰς σωτηρίἰαν αὐτῶν Αποστελῷ γὰρ. φησὶ, τὸν
μονογενη Yió µου £v σαρχὶ φανησόµενον ' οὗ-
δὲν ἕτερον ἁπαιτήσαντα ὑμᾶς Ἡ πίστιν τὴν εἰς αὖ-
τὸν, xal ἀντιδέχεσθαι ὑμᾶς σωττρίαν ᾿ τὸ γὰρ λίθον
πολυτελῆ, ἐχλεχτὸν, ἀχρογωνιαῖον, ἕντιμον, οὐδὲν
ἕτερόν ἐστιν Ἡ ἔπαινος παρὰ Πατρὸς εἰς Ylov γινύ-
pevoz* τίνι γὰρ ἔπρεπε μαρτυρεῖν τῷ μονογενεῖ
Yio ἡ Πατρὶ τῷ αὐτοῦ; — Τὸ ἀχριθὲς τῆς τοῦ
θεοῦ χηδεµονίας ἐνταῦθα δηλοῖ’ ὅτι 6h o) πάντες
ἀξιωθήσονται τοῦ ἑλέους τοῦ θεοῦ, ἀλλ ᾽ οἱ εἰς αὐτὸν
τῇ ἐλπίδι ἀναχείμενοι. |

Ἐτειδὴ Υὰρ, φησὶν, ἐδόξατε δαίμονας τεθεραπεν-
χέναι πρὸς ἀποτροτιασμὸν τῶν χαχῶν ὑμῶν, χα) ἐπὶ
tfj ματαίᾳ ταύτῃ ἑλτίδι ἑπεποίθειτε, γινώσχξτε, ὡς

ad salvandum genus ventiuruni, hoc est, Dominum
nostrum Jesum Christum Salvatorem nostrum, qui
omnibus corona spei erit, ubi, carne nostra sus-
cepta, inter homines apparuerit.

Vgns. 6. Dei providentiam et justum ejus judi-
cium declarat, cum non omnes illi, qui fuerant
in captivitatem redacti , indistincte moriantur ;
liberentur vero quos Deo servare placuerit, licet
ipsi nos perspicere non possimus , qua de causa
liberantur.

VEns. 7. Phasma sane esset et monstrum, si
ita a Deo educati, tantis aucti beneficiis, in tan-
tam impietatem delaberentur.

VeBs. 10. Tribulationem hic vocat calamitates
captivos invasuras, tribulationem vero super tri-
bulationem, conscientiam criminum, quibus sibi
ista mala promeruerunt ; quz et utilis illis fuit et
salutaris.

Vrns. 14. Justa eos a Deo vindicta plectendos
pranuntiat : lingua quia Deum irriserunt, lingua
penas dabunt; etenim in captivitatem abductis,
ja: non patrio sermone licuit uti, sed ipsa edi:
scenda fuit dominantium lingua.

VgRs. 12. Fructum ipsis ex laboribus ortum
indicat propheta ironice, dum requiem poenas ap-
pellat : Que enim, inquit, vobis thesaurizavistis,
istis fruamini ut in gaudio, suppliciis afflicti.

Vgns. 15. Qua ratione disciplina prosit animis
eoruin, innuit; nam cupiditates refrenantes , qui-
bus inserviebant, salutarem animo dolorem conci-
piunt et tribulationem ; Deo adjuvante, et insanos
motus rcprimente, ut propter vim pressure quasi
repercussi, discant tandem oculos ad sublimia eri-
gere, Dominum suum agnoscere et Creatorem.

Vene. 16. Denuntiatis calamitatibus quas sibi
promeruerant, hortan:, eos Deus ne in desperatio-
nem ferantur, ipsius vero misericorditer confidant,
explicat quid in eorum salutem statuerit: Mittam,

D inquit, unigenitum Filium meum in carne ventu-

rum ; nihil aliud a vobis deposcet, nisi ut in eum
credatis, et salutem ita excipiatis, Quod si hinc
lapidem pretiosum vocet, electum, singularem, ho-
norabilem, hoc nihil aliud sunt preter laudes a
Patre Filio tributas. Quem enim decebat de Filio
testari, nisi ipsius Patrem? — Apparet quoque hic
quam accuratum sit Dei judicium; non omnes
enim misericordiam Dei consequentur, sed ii tan-
tum, qui spem suam in eum posuerint.

Vins. 17. Quando enim, inquit, daemones co-
luistis ad depellendas calamitates vestras, et vange
huic spei confidistis, sciatis vos nihil eorum quae

1519

THEODOR] HERACLEENSIS

1520

vobis imminent vitaturos,| tempestate vero et Α οὐδὲν τῶν ἑπαγομένων διαφεύςεσθε, τῇ τε χαταιχίδι

morte opprimendos esse.

Vrns. 19. Hic misericordia permotus propneta ,

et calamitates recordatus illis imminentes, monen-
dos eos suscipit, ut nunc prudenter audiant; non
enim fieri potest, ul tantis voraginibus submersi,
tantis oppressi calamitatibus, Deo resistamus ; tunc
enim nec nosmet ipsos movere valebimus, nisi ini-
pellente Deo.
i

εις. 21. Iram Dei cum monte impiorum con-
fert, in se invicem consurgentium. Quod si furere
dicitur, et amaritudinis opus facere, ne idcirco Do-
minum incuses : ποπ enim furore agitatur Deus,
cuni natura immotus remaneat et affectu. Ámari-
tudinem quidem isti senlient, cum corrigentur ;
ipse autem Deus misericordia eos et benignitate
corrigit, ut poenis deterriti, per poenitentiam sibi
salutem operentur.

γεες. 22. Sermo hic ad Israelitas quoque spe-
ctat, maxime vero ad gentes. Israclitas quidem ad-
monet, ne peccatorum voluptate detineantur, ne
delictis opprimantur , aut devinciantur, sed ad ju-
dicium aures intendentes, saluti ου consulant.
Gentibus vero declarat, illis non esse de Israelita-
rum suppliciis Ietandum, cum et ipsis immineant
panas pro peccatis debita.

Car. XXIX, VEns. 14. Ab Assyriis eos in capti-
vitatem deducendes esse nuntiat, quod in cultu
Dei permanere noluerunt, ad idola vero deflexe-
runt. Quamobreni ipse eos transferre non dubitat ,
quasi de loco in alium locum, ac eo quidem sum-
mam profitetur misericordiam ; quippe quos patria
pravos prebuerat in alienam terram transferendi
erant, ut forte, mutatis locis, mutarentur et mores.

VERs. 17. Chermel mons est, cui Jerusalem
prope subjacebat, quem Israelitae colebant ; Liba-
num vero montem tenebant gentes. Testatur ergo
hic l'eus Israel rejiciendum esse propter innumera
peccata et impietatem suam, ac unius loco gentis
cunctas gentes eligendas esse et a Deo susci-
piendas.

Vens. 8. Loquitur et iterum (4) de signato libro, D

quo Salvatoris adventum innuit. « Audient surdi
verba libri, » hcc est, qui non occurrerunt lapidi
scandali ", qui non dubitavcrunt astanti signaculo ,
Christo scilicet, credere. Nam in tenebris et in
nebulo degentes, in excipiendum Salvatoris adven-
tum prospicient ; et qui (VEns. 19) inupes dicuntur,
periapparentem Christum ditabuntur : omnes im-
plebuntur letitia quicunque in eum crediderint.

*]1sa. viri, 14; E Petr. i, 8.

(5) Forte legendum θυμὸν δὲ ἀχούων xa πιχρίας
ἔργον, ut imniuunt LXX,

xax τῷ θανάτῳ ὑποθαλλόμενοι.

Εἰς συµπάθειαν ἐπιχαμφθεὶς 6 προφίτης, xai
χατὰ νοῦν λαθὼν τὰ μέλλοντα αὐτοὺς χαταλήφεσθαι,
συμθουλεύειν προήχθη, ὅτι Κἄν vov ouv συνέσει
ἀχούσατε' οὐδὲ γὰρ οἷόν c£ ἐστιν, εἰς «οσοῦτον
Bu0bv ὑμᾶς χαχῶν ἐμπεσόντας, xa στενοχωρουµέ-
νους ταῖς συμφοραῖς, ἀνθίστασθαι θεῷ' ὁπότε οὐδὲ
ἰσχύσομεν ἑαντοὺς συνάξαι ἄνευ τῆς τοῦ θεοῦ
porte.

Τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ὀργὴν, ὡς εἷς ὄρος ἀσεθῶν
xat αὐτῶν ἑπαγομένων δηλοῖ: Üupou δὲ ἀχούων,
xaX πιχκρίαν ὀργὴν (5), uà κατὰ τοῦ Δεσπύτου
γυµνάσῃς µέμψιν' οὐδὲ γὰρ ὡς ἐν θυμῷ τρατῄσε-
ται θεὸς, µένοντος αὐτοῦ ἀτρέπτου φύσει τε xol

B γνώµη ΄ ἁλλ ὅτι πιχρίας οὗτοι αἰσθήσονται παι-

δευόµενοι" διὰ φειδὼ δὲ xal φιλανθρωπίαν τοῦ θεοῦ
παιδεύοντος αὐτοὺς ' ἵνα, συσγεθέντες τοῖς δεινηῖς,
διὰ µετανοίας ἑαντοῖς σωτηρίαν πραγμα-εύσωνται.

Αρμόζει ὁ λόγος xal πρὸς τοὺς Ex τοῦ : Ἰσραίλ'
οὗ μὴν ἁλλά χαὶ πρὸς τὰ ἔθνη᾽ χαὶ ἐπὶ μὲν τῶν
Ἱσραηλιτῶν μὴ ἐπιμένειν αὐτοὺς συμθουλεύει τῇ Ex
τῶν ἁμαρτημάτων ἡδονῇ, μηδὲ ἐπισφίγγειν ἑαυτοὺς
ταῖς ἁμαρτίαις, μηδὲ ἐπιδεσμεύειν, ἀλλὰ πρὸς τὴν
ἀχοῆν τῆς χρίσεως συσταλέντας, ἐπιμέλειαν ἑαυτῶν
ποιῄσασθαι ' τοῖς δὲ ἔθνεσιν, ὅτι οὐ ph γαίρειν
ὑμᾶς ἐπὶ τῇ τῶν Ἰσραηλιτῶν τιµωρίᾳ διαθίστται
γὰρ χαὶ εἰς ὑμᾶς τὰ τῆς τίσεως ἁμαρτάνοντας.

Την εἰς ᾿Ασσυρίους αἰχμαλωσίαν αὐτῶν δτλοῖ, uh
θελησάντων αὐτῶν μὲν ἐμμεῖναι τοῖς τοῦ Θεοῦ
προστάγµασι, µεταθεµένων δὲ εἰς εἰδωλολατοείαν
ὅθεν χαὶ µεταθήσειν αὐτοὺς ὁ θεὸς ἀξιοῖ, ὡς ἀπὸ τό-
που εἰς τόπον" xai τοῦτο ἀγαθότητος ὑτερθολῆ
ποιῶν' οὓς γὰρ μοχθηροὺς ἔδειξεν ἡ vm, ἀχύιου -
θον τούτους εἰς ἑτέραν μεταχθῆναι γην, et που ἄρα
τῇ µεταθέσει τῶν τόπων ἀμείψουσ: xal τοὺς τρύ-
πους.

Τὸ Χερμὲλ ὄρος ἣν προσχείµενον τῇ Ἱερηυσαλξ,
ὃ χατεῖχον ol viol "IopafA* ὁ δὲ Λ!δανος ὄρος Tv, d
χατεῖχον τὰ ἔθνη, δηλοῖ τοίνυν διὰ τούτων, ὡς ὁ
Ἰσραῇἢλ ἀπόθλητος ἐγεγόνει διὰ τὰς πλγμµελτθείσας
αὐτῶν παρανοµίας καὶ ἁσέθειαν τὴν εἰς θεόν: ávc-
εισενεχθήῄσεται δὲ ἀντὶ τούτου τοῦ ἔθνους πάντα τὰ
ἔθνη, καὶ ἀντιδεχθήσεται παρὰ τοῦ θεοῦ.

Ανάγει τὸν λόγον xai αὖθις ἐπὶ τὸ ἑσφραγισμέ-
vov βιθλίον, δι’ οὗ σηµαίνει τὴν τοῦ Σωτῖρος παρ-
ουσίαν’ « Αχούσονται γὰρ χωφοὶ λόγους 9.6λίου, »
τουτέστιν οἱ μὴ προχόψαντες τῷ λίθῳ τοῦ προσχόµ-
µατος * οἱ τῇ ἐπιχειμένῃ σφραγῖδι, ὃς ἐστι Χριστὸς,
ph προφασισάµενοι πιστεῦσαι ' οἱ γὰρ ἓν σχότῳ xal
ἀγνοίᾳ διάγοντες ἀναθλέψουσιν, ἠνίκα ἂν τὴν τοῦ
Σωτῆρος παραδέξωνται παρουσίαν xat οἱ Ίττω-
χεύοντες Ev τῷ λόγῳ πλουτήσουσι διὰ τὸν φανέντα
Χριστόν xal πάντες εὑφροσύνης πληρωθῄήσονται οἱ
εἰς αὐτὸν πιστεύσαντες,

(4) Vid. supra, vers. 14.

1335

THEODORI HERACLEENSIS

1524

veraveritis vesira, momisericorditer meritis vos A στως ἓν τῇ χρίσει τῶν ὑμῖν ἑτοιμασθέντων ἐχδέξτσθε

penis afficiet : Judex enim omnium Deus.

Vgnas. 19, Sanctos vocat illos qui per peniten-
tiam sanctitatem sibi comparaverunt. Plorantem
Jerusalem fingit propheta, quod eam reipsa plorare
misericors animus optaret.

γεια. 90. Jerusalem, vel ad tempus breve tribu-
lationibus afflicta, te (intelligas Deo alienam esse
factam ; de quo ubi egeris poenitentiam , ab homi-
nibus liberaberis qui te decipiunt.

γεας. 21. illuminat Jerusalem ad agnoscendos
errores; vaticiniis enim fidebat per deceptores
prolatis. Cum via ad dexteram tibi esset, ad sini-
stram dellexisti , abj istis. seducta', mihi autem
nunquam credidisti, nunquam me in consilium
tibi adhibuisti.

Vas. 22. lllustrandos indicat res animis conver-
sis; jam non, inquit, vanitate idolorum decipiemini,
sed dejicietis ea, et conculcabitis ea, et apparebit
eorum imbecillitas, et stercore viliora habebuntur.

V&ns. 25. Converso populo et justitiam agente ,
solventur quecunque peccantem opprimebant.
Quandiu enim peccato et idolis indulsistis, fames
vos et necessariorum inopia premebat; ita nunc
cum idola fregistis, et in nullo pretio habuistis,
servientibus sibi dabit Deus vobis pluviam bonam
et fruges omnes terra in usum vestrum ; quz vobis
copiosissime largietur. Propter vos cum sint hzc
omnia, vobiscum quoque vigent aut deficiunt.
Apparet etiam ex his Deum esse rerum omnium
Creatorem, non hominum modo, sed omniimodo-
rum etiam animalium.

VEens. 26. Non indicat hic lucem e ementorum
augendam esse, sed lzetitiam, quz diebus illis ipsos
efferet. Ita enim exsultabunt animi eorum; ut lu-
men diei auctum credant, ut illustrior, splendi-
diorque dies lucere videatur; sanabuntur enim
animi eorum , spiritualibus emendati reprehensio-
nibus, a doloris tribulatione liberati.

B

tà &pot6ala: χριτῆς γὰρ τῶν πάντων κχαθιεῖται ὁ
Κύριος.

Αγίους χαλεῖ τοὺς διὰ τῆς µετανοίας τὸν ἆγ.ασμὸν
ἐφελχυσαμένους' χλαίουσαν δὲ τὴν Ἱερουσαλὺμ εἶς-
ἀγει ὁ προφήτης, προανατυπῶν αὐτὴν τοιαύτην χατὰ
νοῦν ἑαυτοῦ τοῖς τῆς συµπαθείας σπλάγχνοις.

Ἵνα, χἂν γοῦν πρὸς ὀλίγον θλιθεῖσα, εὕροις ἔαυ-
τὴν ἀλλοτρίαν Θεοῦ πεποιηχυῖαν ἐφ οἷς µεταχιτ-
σάσης σου, ἁπαλλαγήσῃ τῶν πλανώντων σε.

ὈὉμματοῖ τὴν Ἱερουσαλὴμ πρὸς χατανότσιν τὴ
ἰδίας αὐτῆς πλάνης ' ὑπεῖχε γὰρ ἑαυτὴν τοῖς µάν.
τεσι πιστεύουσα τοῖς παρ) ἐχείνων λεγομένοις * χαὶ
ὁδοῦ σοι προχειµένης ἐπὶ τὰ δεξιὰ, ἀνεχάμπτετε ἐπὶ
τὰ ἀριστερὰ, ἐχείνων συµδουλενόντων σοι’ ἐμοὶ δὲ
σαυτὴν οὐδέποτε ἀνέθου, οὐδὲ σύμθουλον τῶν πρα-
χτέων ἔλαθες.

Τὴν μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν συναἰίσθησιν στµαίνει"
ὡς, Οὐχέτι, φησὶν, ἀνέξεσθε τῆς µαταίοτητος τῶν ci-
δώλων᾽ ἀλλὰ χαταλάθετε΄ χαὶ συντρίψετε, τὸ ἀσθενὲς
αὐτῶν δξιχνύντες, xal χοπρίων ἀτιμότερα ἡγούμενο..

Τὰ δι’ ἁμαρτίαν ἐπαγόμενα δι’ ἐπιστροφῆς τε xal
δικαιοσύνης λύεται. Ὥσπερ γὰρ, ἁμαρτανόντων ὑμῶν
xa τοῖς εἰδώλοις δουλευόντων, λιμὸς xal σπάνις τῶν
ἀναγχαίων ἐπεχράτει' οὕτως, ἐχχοφγάντων τὰ εἶδωλα,
xai οὐδὲν ἐχεῖνα ἠγησαμένων εἶναι, ἀλλὰ δουλευόν-
των τῷ θεῷ, δώσει ὑμῖν xa ὑετὸν ἀγαθὸν, xaX τὰ
ἐχ Υῆς πᾶντα πρὸς ἁπόλαυσιν ὑμετέραν. Παρέξει

c Υὰρ ὑμῖν εἰς xópov* οὗ µόνον δὲ ὑμῖν, ἀλλὰ xal τοῖς

χτήνεσιν ὑμῶν ' τὰ γὰρ δι) ὑμᾶς γενόµενα xal συν-
τιμωρεῖται xal συναπολαύει τῶν ἀγαθῶν. Δείχνυται
δὲ xal διὰ τούτου, ὡς ὁ Θεὸς τῶν πάντων ποιητῆς
χαθέστηχεν, οὗ µόνον ἀνθρώπων ἀλλὰ χαὶ ζώων ταν-
τοδαπῶν.

Ἐνταῦθα οὐ προσθήχην τοῦ σωτὸς τῶν στοιχείων
δηλοῖ, ἀλλὰ τῆς χαταληψφοµένης αὐτοὺς ἐν ἑἐχείναις
ταῖς ἡμέραις εὑφροσύνης ' οὕτω γὰρ εἰς ἀγαλλίασιν
ἐπιδώσουσιν αὐτῶν αἱ ψυχαὶ, ὡς xat προσθήχην ἕφειν
αὐτοὺς ἡγεῖσθαι τὰ φῶτα τῆς Ἡμέρας, xal λευχοτέρας
αὐτοῖς xat φαιδροτέρας ὀφθήῆσεσθαι τὰς ἡμέρας * Fast
γὰρ ἐπιδέξονται χατὰ φυχὴν, θεραπενόµενοι τοὺς Ψυχι-
χοὺς μώμους, χαϊἁπαλλαττόμενοιτῆς θλιθερᾶς ὀδύνης.

VEns. 28. Diviua providentia cuncta regi con- D — Tiv χατὰ πάντων θεοπτἰαν χἀν τούτῳ δείχνυσιν,

firmaut ista, cum ira Dei non ad Judzos tantum
spectet , sed οἱ suppliciis ipsas gentes afliciat. Ni
alios enim reprehendisset , licuisset Israelitis di-
cere solos propter peccata a Deo puniri. Hoc igitur
Ut pra:caveat, monet se gentes quoque judicaturum,
et ab eis poenas repeliturum per errorem meri-
las.

VgBs. 29. Iis discimus nobis non omni tempore
letitia indulgendum esse; noli enim putare te
splendida festa celebrando, et animum gaudiis
liffundendo, mercedem tibi promeriturum. Non pec-
care quidem videtur qui festis convivatur, at exinde
mercedem nobis futuram ne speremus. Quinimo

ὅτι οὐχ ἕως τούτων στῄσεται τὰ τῆς ὀργῆς, διαδί-
σἒται δὲ xat εἰς τὰ ἔθνη fj τιμωρία ἵνα γὰρ μὴ £i
τοῖς Ἱσραηλίταις µόνοις ὑπὸ τοῦ Θεου ἑλεγχομένοις
λέγειν αὑτοὺς µόνον τὸν θεὸν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι
τιµωρεῖσθαι, οὐχὶ δὲ χαὶ τὰ ἔθνη, ἀναγχαίως xax την
ἐπὶ τὰ ἔθνη διαδήσεσθαι ἐχδιχίαν φάσχει, xal χατα-
λήφεσθαι αὐτοὺς τὴν Ex τῆς πλανῄσεως δίχην προ-
αγορεύει.

Διὰ τούτων διδασχόµεθα, ὡς οὗ χρη πάντοτε ταῖς
ἀνέσεσι χαίρειν ' οὐδὲ vip ἐν ταῖς ἑορταῖς ἆμε ίθοντες
ἐσθῆτα, xal διαχεόµενοι τὴν φυχὴν ἐν εὐφροσύνη,
ὡς μισθὸν ἡμῖν προξενοῦν µεταδιώςομεν ^ ἀλλ) εἰ xal
ἀναμάρτητον δοχεῖ elvat τὸ Ev ταῖς ἑορταῖς εὐωχεῖ-
σθαι, ἀλλ' οὐδέ που ὡς μισθὸν αὖ-οῦ τούτου ληφόμε-

1555

TN fISAIAM.

1236

vot ἐχδεξόμεθα * ὁπότε olbe πολλᾶχις xal ἑορτὴ ἁμέ- A ssepius eliam peccamus cum nimia ibi voluptate

τρως εἰς fibovhv ἐχχυθεῖσα xai ἁμαρτίαν προξενῆσαι.
Δεῖ οὖν ἀσμένως μᾶλλον τὰς θλίφεις δέξασθαι, ὡς
ἑμμίσθους ἑσομένας.

Τὸ ἐξάχουστον τῆς μελλούσης αὐτοὺς χἀαταλίφε-
σθαι δίχης δηλοῖ ὁ λόγος ' οὐδὲ γὰρ ὣς ἀδίχως ἑπ-
αχθησόµενον χρυφῆ xai kv γωνίᾳ πραχθήσεται, à
ἔχδηλος ἔσται τοῖς πᾶσι fj μετὰ διχαίου χρίµατος
ὀργὴ ἐπαγομένη.

Τοῦτο, χατὰ τῶν ᾿Ασσυρίων ὀλέθρου προαγορευ-
θέντος, χαὶ τῆς xaz' αὐτοῦ δίχης ηλωθείσης, διχαιό-
«ata οἱ Ἰσραηλῖται ταλανίζονται' πρὸς μὲν τοῦτον
ἑπτοημένοι, παρὰ δὲ Αἰγυπτίων βοηθήσεσθαι προσ-
δοχῶντες, xal ph χαταφεύγοντες ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων
Θεόν τε xal Σωτῆρα, ὃν οὐχ ἡγοῦντο πρὸς τὴν βοή-

detineamur. Tribulationes igitur potius suscipias,
utpote plenas mercede.

Vzns. $0. Auditam scilicet faciat Deus vindictam
suam; quippe quz non secreto et in angulo fiet,
quasi esset opus iniquum , sed omnibus perspicua
erit ira cum justo judicio ventnra.

Car. XXXI, Vens. 1. Cum Assyriorum incursus
predixerit, et vindictam ab ipso exercendam , me-
rito Deus lsraelitas dolet. Nam stupore amentes,
et auxilium ab /Egyptiis exspectantes, ad Deum non
confugerunt omnium Dominum et Salvatorem,
quasi fuisset inane ejus presidium; sed equorum

θειαν αὐτῶν ἀνταρχέσειν, ἀλλὰ τῇ τῶν ἵππων xai D et curruum multitudine confisi, se ab eis salvandos

ἁρμάτων πληθὺῖ πεποιθότες παρ᾽ ὀχείνων σωθῄσε-
σθαι προσεδόκων,

Την σοφῶς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἁρμόζουσαν θεραπείαν
ταῖς φυχαῖς αὐτῶν προσαχθἠσεσθαι σηµαίνει * ὅτι
xal αὐτὰ ταῦτα χαχωτιχὰ, ὥσπερ ἀγαθοῦ ἱατροῦ
ἑχχόπτοντος νόσον χαὶ ἰωμένου ἁμαρτήματα, προσ-
άγει’ σοφῶς τοῦ θεοῦ διὰ τῶν δοχούντων εἶναι λυπη-
pv σωφρονίζοντος τοὺς ἁμαρτάνοντας, xal χαιρὸν
µετανοίας χαριξομένου.

Αλλά xal μετανοούντων ὑπερασπιεῖ ἡμῶν, xal
ἀντιποιηθήσεται τῆς Ἱερουσαλὴμ, loa «ot, ὀρνέοις
τοῖς βοηθοῦσι τοῖς ἑαυτῶν νεοττοῖς χαὶ γὰρ xáxelva
παρ᾽ αὐτοῦ δέδεχται ταῦτα τὰ φυσιχὰ συνθήματα.

Τοὺς ἓν τοῖς χαχοῖς ἑμθαθύνοντας xaX kv τοῖς χατὰ

εν ἐπιπολαίους ἐπιστρέφων ὁ λόγος, τὰ χαθ᾽ ἔαυ-
τοὺς συνορᾷν συμθουλεύει, χαχίζων αὐτῶν xal τὴν
πεποίθησιν, ἣν ἐπ᾽ Αἱγυπτίους ἑχέχτηντο.

Αλλὰ ταῦτα μὲν, ὅσον fxev εἰς τὴν ἱστορίαν, εἰς
τὸν Ἐξεχίαν λεχθήσονται' χυρίως δὲ νοηθήσεται εἰς
αὐτὸν τὸν ΣωτΏρα » ἵν ἔχοιμεν νοεῖν, ὅτι τὸ ἀληθῶς
µαχάριον ἔσται τοῖς προχεχοπόσι χατὰ θεὸν χαὶ τὴν
ἄνω 'Σιὼν olxoüct, xaX βασιλέα ἐπιγραφομένοις τὸν
Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, εἰς ὃν χατὰ γην ἡμε-
τέραν xai 1d) ἄχρα διχαιοσύνη νοηθήσεται.

Τὸν τὰς ἐντολὰς τοῦ θεοῦ τηρήσοντα, xat ὥσπερ ἐν
ἑαυτῷ τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ χαταχρύφαντα ἐπὶ δι-
χαιοσύνῃ, τοῦτον χαὶ ἀπὸ ὀργῆς ἐπαγομένης σχεπα-
σθήσεσθαι δηλοῖ.

esse speraverunt.

Vens. 4. Animos eorum prudenter a Deo infor-
mandos esse declarat; nam vindicta Dei velut
medici prudentia morbum recidentis, et sanantis
vulnera; sapienter peccatores ad saniora revocat
Deus , et tempus penitentize preparat, dum lzdere
videtur.

Vgnas. 5. Poenitentiam agentes proteget Deus,
et Jerusalem defendet, avium ad normam pullos
suos foventium ; ipsam enim tanto studio pro-
sequitur.

Vgns. 6. Malis demersos et impietati in Deum
deditos allocutus, ut sibi consulant suadet pro-
pheta, et fiduciam exprobrat qua in /Egyptiis con-
fidebant.

Car. XXXII, Vens. 1. Historico quidem sensu
hec ad Ezechiam speciant, recte tamen ad ipsum
Salvatorem referentur. Sentias igitur vere beatos

esse qui secundum Deum profecerunt, et supernam

Sion occupant, et regem habent Dominum no-
sirum Jesum Christum cui etiam in terris
summa justitia competit.

Vsns. 2. Homines qui servant Dei pracepta, et
Dei sermones prz justitia in semetipsis occultan:,
ab ira ventura defendendos declarat.

Τοὺς "Assuploug ἐπιχειμένους el; πόλεµον, ἀχό- Ὦ VrRs. 4, 5. Imminente Ássyriorum bello, equum

Ἄουθον Ἶν τοὺς πρὸς τὸν θεὸν τείνοντας τὸ ὄμμα xa-
»αφρονεῖν μὲν τῆς ἀνθρωπίνης βοηθείας, λέγω δὴ τῆς
τῶν Αἰγυπτίων * ἐπὶ αὐτὸν δὲ τὰς ἑλπίδας χεχτῆσθαι,
xaX αὐτῷ προσέἐχειν τὸν νοῦν * τοὺς Υὰρ πρότερον uh
δυναµένους τὸν τῆς θεοσεθείας διαρθρῶσαι λόγον τότε
ἑνῆν ἰδεῖν δύνασθαι τρανῃ τῇ Υλώττῃ ὁμολογεῖν τὸν
τῆς εἰρήνης βραθευτὴην, xat οὐχέτι αἱρεῖσθαι τὸν AT-
γύπτιον αὐτῶν ἄρχειν, ὃν μωρὸν διχαίως ἡ Γραφὴ
ὠνόμασεν.

Too τάγµατος τῶν ἀνδρῶν ἀντχοῖαν νοσοῦντος, |

µετάχει τὸν λόγον ὁ προφίτης ἐπὶ τὰς γυναῖχας, xat
νομοθετεῖν ἀξιοὶ ταύῦτας ^ xal μάλιστα τὰς xopuu-
σας πλούτῳ, ai τοῦ μὲν ἑαυτῶν κόσμου πολλὴν
ἐπιμέλειαν ἐποιῄσαντο, χαθὼς xai ἐν τοῖς ἕμ-

erat ut oculis in Deum intenti, humanam opem
spernerent ; opem dico /Egypticrum ; in ipsum
vero conflderent, unum eum intuerentur. Quippe
qui prius Dei nomen vix hzsitanti lingua bal-
butire potuerant, nunc eosdem videris principem
pacis distincta voce confessos, et /Egyptiorum
imperium jam abhorrentes quos merito Scriptura
stultos vocat.

Ῥεας. 9. Cum viroram ordo inobedientia labo-
ret, mulieres affatur propheta, illasque informan-
das-suscipit ; przsertim vero divitiis abundantes,
qua corpus suum summo studio exornabant , uti
εἰ supra propheta confirmavit - verum autem cul-

9221

THEODOR! HERACLEENSIS

1525

tum, spiritualem scilicet, negligebant, quo sibi A προσθεν χατέλεξεν ὁ προφήτης ' τοῦ δὲ ἀληθοὺς ὁν-

salutem fuissent consecutzs, Quas igitur velut ex-
pergefaciens, et excitans sermone : « Audite, in-
quit, mulieres divites ; » non ipsas sane divitias
insectatur, utpote qua ipsis fuerant a Deo cre-
dite, sed mores male opibus suis utentium.

Vgns. 15. Indicat hic locos esse vastandos ; nam
Chermel mons est Samaria.

. Cap. XXXIII, Vgns. 2. Cum in dies magis ac
(nagis augerentur populi peccata, nec minis ad
poenitentiam deterriti, nec spe bonorum ad pie-
atem excitati, misericordia permotus ipse pro-
pheta, haud secus ac si jam eum cerneret meritis
suppliciis contritum, salutem civium a Deo depre-
eatur, Qua ratione declarat ipsos nil intentatum
intemeratumque reliquisse, nec aliud sibi pro-
meruisse, nisi pcenas. Equum est ut nobis parcas
εἰ miserearis * in te enim confidimus.

VrnRs. 9. Hac dicit propheta, noa ut .ndignan-
tem Deum placet, sed ut populum doceat, quid ipsi
ad consequendam salutem agendum sit, Quz enim
sui conscio populo ad Deum fundenda erant, ea
vota facit propheta apud eorum Dominum ; ita
docens eos quid sibi pia mente flagitent, ut et
ipsi vel. prophetam imitati, causam suam apud
Deum agant.

VgRs. 5. Progressum mentis, et bonam animi

χιχοῦ χόσμον, ὃς σωτηρίαν αὐταῖς προεξένει, Ἀμέλουν.
Ὥσπερ οὖν ἀφυπνίζων αὐτὰς καὶ διανιστῶν τῷ λόγψ,
« ᾿Αχούσατε, ἔφασχε, γνυναῖχες πλούσιαι’ » οὐχ εἰς
πλοῦτον αὐτὰς ἁποσχώπτων, ὃς χαὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ
θεοῦ ἐδέδοτο, ἁλλ᾽ εἰς τρόπον τῶν χαχῶς τῷ τλούτῳ
χρωµένων. |

Τὴν χαταληφοµένην τοὺς τόπους ἑρημίαν ἔντανθα
σηµαίνει ' Χερμὲλ γὰρ ὄρος ἐστὶ τῆς Σαµαρείας.

Εἰς ἁπέραντα παρανομοῦντος τοῦ λαοῦ, χαὶ µέτε
τῇ τῶν σχυθρωπῶν ἐπαγγελίᾳ χαμπτοµένων τρὸς
µετάνοιαν, μήτε τῇ τῶν χρηστῶν ἐλπίδι διεγειροµέ-
νων πρὸς θεοσέθειαν, εἰς συµπάθειαν κατενεχθεὶς ὁ
προφῄτης, ὡς μηδενὸς ἑτέρου λειποµένου ἢ τιμωρίας
τῆς ἐπαχθήσεσθαι αὐτοῖς μελλούσης χατ᾽ ἀξίαν, εὖὑ-
yh» ὑπὲρ αὐτῶν ἀναπέμπει πρὸς τὸν τῶν ὅλων Otóv-
τοῦτο δηλῶν, ὅτι τὰ μὲν map' αὑτοῦ τῶν εἰς xaxiav
συµπεπλήρωται, xal οὐδὲν ἕτερον χεχρεωστήῄσεται:
αὐτοῖς 1| δίχη ᾿ χρεία 65 τῶν σῶν οἰχτιρμῶν xai τοῦ
σοῦ ἑλέου, ὡς ἐπὶ σοὶ πεποιθότων

Ταῦτα δὲ ὁ προφήτης ἔλεγεν, οὐχ ὡς ἀγαναχτοῦντα
τὸν θεὸν διδάσκων, ἁλλ᾽ ὡς τῷλαῷ περοφάσεις παρέξων
τῶν ἀρχούντων αὐτοῖς εἰς σωτηρίαν. ᾿Α γὰρ Expr,v τὸν
Àaby ὑπὲρ ἑαυτοῦ εἰς συναίσθησιν ἐρχόμενον πρὸς «ὺν
θεὸν λέγειν, ταῦθ) ὁ ποοφήτης εἰς ἐπήχοον αὐτῶν
εὐχόμενος ἑδίδασχεν αὐτοὺς ἑρανίζεσθαι τὺν εὐσεδῆ
νοῦν * ἵνα xaX αὐτοὶ, χᾶν γοῦν μιμησάμενοι τὸν προ-
φήτην, ὑπὲρ ἑαυτῶν πρὸς τὸν θεὸν «θέγξωνται.

Προχοπὴν διανοίας, xai δἰίδαγµα Ψυχης ἀγαθὸν

doctrinam indicat presens hzc precatio. Nam C δηλοῖ ἡ προχειµένη προσευχή. Οὐχ ὡς γὰρ τοῦ

Deus non eo quod procedat in sanctitate, sanctus
vocatur, sed ipse qui precatur proficit in sancti-
tate, et majestatem sublimitatemque Dei intelli-
gentia consequitur. Tunc enim praesertim sanctus
vere et sublimis esse Deus agnoscetur, quando
perfectior animus perspiciet justa esse cuncta veri
Dei judicia. Qux quidem nunc ad Jerusalem, nune
ad omnem creaturam spectant. Poenas enim dabat
urbs, non ut funditus erueretur, sed ut erudiren-
tur, converterenturque incole ejus.

VgBs. 9. Locos pro locorum cultoribus usurpat ;
sensu carentia in medium profert, ut sensu prz-
ditos pudore afficiat ; qua enim de hominibus
valebant sortem suain deflentibus, ea ad locos
jpsos refert ingemiscentes, propemodum, et par-
turientes, ut ait Apostolus? ; quorum simul deso-
lationem memorat omnibus perspicuam manife-
stamque futuram.

Vegns. 15. Populum opprimente Deo per Assy-
rios, non vicinia tantum stupebunt, sed et qui de
longe audient ; confundentur impii in Jerusa-
lem.

Cap. XXXIV, Vrns. 12, 15. Rbapsaces dicitur ex
captivitate fuisse decem tribuum, et hoc ex eo
comprobatur, quod potuerit Judaice loqui.

* Rom. viv, 23.

Θεοῦ εἰς ἁγιασμὸν προχόπτοντος, τὸ d toc ἑλέγετο,
ἁλλ᾽ αὑτοῦ τοῦ προσευχοµένου εἰς ἁγιασμὸν προχε-
χοπότος, xai τὸ μεγαλεῖον τοῦ θεοῦ καὶ ὑφτλὸν
χατειληφότος ΄ τότε γὰρ μάλιστα ἀληθῶς ἅγιος xax
ὑψηλὸς νοηθείη εἶναι Θεὸς, ὅτ ἂν προχόφασα φυχὴ
ἑνίδοι τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν διχαίως µετιόντα τὰς
κρίσεις τοῦτο΄ μὲν ἐπ᾿ αὐτῆς τῆς Ἱερουσαλὲμ,
τούτο δὲ ἐπὶ τῶν καθόλου" ἐπαιδεύετο γὰρ ἡ πόλις
οὐχ εἰς παντελή ἐξολόθρευσιν , ἀλλ᾽ εἰς θεραπείαν
xai ἐπιστροφὴν τῶν ἐνοικούντων αὐτήν.

Τοὺς τόπους ἀντὶ τῶν οἰχητόρων παραλαμθάνει,
καὶ τὰ ἀναίσθητα αἰσχύνην τῶν αἰσθητῶν: τὰ γὰρ
ἁρμόζοντα ἐπ᾿ ἀνθρώπων τὴν ἑαυτῶν πληγὴν πεν-

p θούντων, ταῦτα µετήγαγεν ὁ λόγος ἐπ᾽ αὐτοὺς τοὺς

τόπους μονονουχὶ στενάζοντας χαὶ συνωδίνοντας χατὰ
τὸν ᾿Αποστόλου λόγον * ὧν τὴν ἑρήμωσιν φανερὰν xat
ἔχδηλον τοῖς πᾶσι μηνύει.

Ἐπὶ τῇ μελλούσῃ παρὰ τοῦ θεοῦ πληγῇ παρὰ
τῶν Ασσυρίων ἐπαχθήσεσθαι οὐ μόνον οἱ τλη-
σίον χῶροι ἐχπλαγήσονται, ἀλλὰ xa οἱ πόῤῥωθεν
ἀχούσαντες ' οἱ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀσεθεῖς αἰσχυνθί-
σονται.

Ὁ Ῥαφάχης λέγεται ix τῆς αἰχμαλωαίας εἶναι
τῶν δέχα φυλῶν, xal τοῦτο τεχµήριον εἶναι τὸ ci-
δέναι αὐτὸν Ἰουδαῖστι.

1539

IN ISAIAM.

1550.

Σημειωτέον, ὡς ἐν τῇ προχειμένῃ ἱστορίᾳ ^ Ev τῇ Α Cae. XXXVII, Vans. 4, 2. Notandum est ut in

βίδλῳ τῶν Παραλειποµένων δεδήλωται .. . ἀρθέν-
τος xaX ὑψηλαυχενίαν νοσῄσαντος * γέγραπται γἀρ'
€ Ἐταπεινώθη Ἐξεχίας ἀπὸ τοῦ ὕφους τῆς xap-
δίας αὐτοῦ... » νοῦν λαθόντος: ὅτι δὴ ἑχεῖνός ἐστι xal
εἰς ἑαυτὸν τὰ ... ἀγγελίας πἑριστήσεται τὰς εἰς
τὸν Σωτῆρα ἡμῶν προλεχ [θείσας]' τοῦ γὰρ "Αχαζ
πατρὸς αὐτοῦ διαδεξαµένου τὴν προφητείαν, τὸ, « Ιδοὺ
ἡ παρθένος ἓν γαστρὶ λήψεται, χαὶ τέξεται vióv* »
τεχθέντος δὲ τούτου μετὰ τὴν προφητείαν, ἔμενε
τουτ᾽ ἔχων χατὰ διάνοιαν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ, μήτε γάµοις
ὁμιλῶν xai παρθενίαν ἀσχῶν' ὡς 5h xai τὸ ση-
μεῖον τῆς πτώσεως τῶν ρπε’ χιλιάδων ἐγεγόνει, τὸν
ἑαυτοῦ χηδεµονίαν ἐπιδειχνυμένου τοῦ Θεοῦ, ἔμενέ
τε ἀπολέμητος, τροπουµένου τοῦ Θεοῦ τοὺς ivav-

hac historia que libro Paralipomenon '* narra-
tur (5)... superbiente et insolentius se efferente.
Scriptum est enim : « Humiliatus est Ezecias ab
altitudine cordis sui *'... » cogitante : se Chri-
stum esse, ad ipsum spectare vaticinia de Salva-
tore prolata. Cum enim pater ejus Achaz prophe-
tiam Illam audiisset : « Ecce virgo in utero conci-
piet et pariet filium !*, » natus Ezecias post cam
prophetiam innuptus remansit et virginitati dedi-
tus, quod istam de semetipso profitebatur senten-
tiam. Ubi autem signum accepit, cladem centum
octoginta quinque millium **, Deo ipsius. curam
gerente, et bellica pericula facillime effugit, hostes
fugante Deo, confirmatior etiam in ea sententia

τίους, μᾶλλον τὰ τῆς ὑπονοίας ἐχύρου παρ) ἑαυτῷ, B factus est, se exspectatum illum esse Deum.

ὡς ἂν ἐχεῖνος ὢν ὁ προσδοχώµενος Θεός ' τοίνυν ἐξ
ὧν ἔδει μάλιστα, ἐπανήγαγεν αὐτὸν εἰς νῆψιν, xai
τοῖς τῆς φύσεως συμπτώµασιν ἐχέχρητο χατ αὐτοῦ
εἰς σωφρονισμόν ' μαλακισθῆναι γὰρ αὑτὸν συνεχώ-
βει, xal τὸν πόδα ὑπομένειν σΏψιν xal λώδην ab-
τὸν ἐχδέχεσθαι. Ὁ τοίνυν µακάριος, εἰς νόσον τὴν
προλεχθεῖσαν καταστρέφας, ἐδέχετο διὰ τοῦ προφή-
του 'Hoatou πρόῤῥησιν περὶ τοῦ χαταλήψφεσθαι αὖ-
τὸν μέλλοντος θανάτου * xai εἰς ανναίσθησυω ἐλθὼν,
xai διὰ τῶν παθῶν εἰς χατανόησιν τῆς ἑαυτοῦ φύ-
σεως ἐναχθεὶς, « Διάταξαι περὶ τοῦ οἴχου σου,
Ίχουσεν, ὡς μὴ ἔχοντηος τὸν διαδεξόµενον τὴν βασι-
λείαν, ἐπὶ τὸ φάρμαχον τῆς µετανοίας ἑτρέπετο.
Περιστείλας γὰρ τὰς ἑαυτοῦ αἰσθήσεις τῶν περιτ-
τῶν φαντασιῶν, xal ὥσπερ εἰσοιχισμὸν ἑαυτοῦ χα»
ταχλείσας, στρέφας τε τὸ πρόσωπον ἐπὶ τὸν volyov,
xatpby ἑἐδίδου τῇ ἑαυτοῦ duy?) ἐπανατρέχειν ἐπὶ τὸν
ἑαυτῆς Δεσπότην, xaV διὰ προσευχῆς χαρποῦσθαι
τὴν τοῦ σώματος ἴασιν ' τοῦτο ἀντὶ δυσωπήµατος
προσάγων, ὅτι Ἐν ἀφελείᾳ ψυχῆς xat ἀληθινῇ xap-
&la πεπόρευµαι ἑνώπιόν σου. Λέγεται xal Ev τοῖς
τόποις xal ἕτερόν τι, ὅτι, τοῦ Σολομῶντος βασιλέως
ἐν στήλη ἐγγράφαντος τὰ φυσιχὰ τῶν θεραπειῶν
τοῦ σώματος, xal ταύτην ἀναστήσαντος, ὁ µαχά-
proc Ἐζεχίας, χαθελὼν, ἵνα ph ὁ λαὺς ἀσχολίαν
ἔχῃ τοῦ ἀφίστασθαι τοῦ θεοῦ, bv τῷ ἑαυτοῦ οἴχῳ
εἰς τὸν τοῖχον ἑντίθησι, λέγεται οὖν, iv τῷ ἆπο-
στρέψαι αὐτὸν πρὸς τὸν τοῖχον, ἀντὶ δυσωπήµατος

Aptissima igitur ratione revocans eum Deus ad
saniora, morbo usus est, quo eum sapientiam
doceret : zegrotare eum passus est, et pedes pu-
tredine vitiari, et summis αἱ cruciatibus. Beatus.
igitur Ezecias cum predicto morbo laboráret, &
propheta Isaia monitus est de imminenti jam sibi
morte ; tunc sui conscius factus, et per dolores de
natura sua edoctus, domui sus consulere jussus.
est, et deficiente qui regnum susciperet, ad reme-
dium poenitentiz confugit. Nam repudiatis sensibus
de prazstantiore natura et velut aditu ad se obstricto,
conversa facie ad parietem, locum dedit animo
Dominum suum rogandi , et obtinendi corpori3
sanitatem.

Vgns. 9. Nil aliud ad placandum Deum protulit,
nisi : In simplicitate animi et in corde vero ambu-
lavi coram te. Legitur etiam et aliud, inscripsisse
scilicet Salomonem regem in columna remedia
quibus sanitas corporis restitueretur, et eam ex-
Struxisse; eamdem vero postea & beato Ezecia
fuisse ablatam, ne populus exinde cauaam dell.
ciendi a Deo caperet, et in ipsius domo in parietem
constitutam ; cum igitur faciem ad parietem con-
verteret, ad placandum Deum columne memoriam
revocare. visus est, Hanc summo cum studio au-
ferendam curavi ne pateret populo via ad impieta-.
tem. Notandum quoque hic una voce Hebraica
parietem et columnam dici. ldcirco optime ita

ἐκείνην προθάλλεσθαι τὴν στήλην ' "Οτι δὴ σπουδὴν p sonare potest conversio Ezecie ad parietem. Nec

ἔθεμην ταύτην ἀνελέσθαι, πρὸς τὸ μὴ εἶναι ἐμ-
πόδιον τῷ λαῷ τοῦ εἰς τὴν θεοσέθειαν τόνου. Καὶ

facta est sine lacrymis deprecatio ejus, sed magna
ploratione ploravit.

τοῦτο δὲ ἀναγχαῖον μνημονεύειν , ὡς τοῖχος xal στήλη τῇ αὐτῇ φωνῇ τῆς Ἑδραΐϊδος λέλεχται ' διόπερ
μάλιστα καὶ εἰς τοῦτο ἐξελήφθη, ἡ εἰς τὸν colyov αὐτοῦ ἁποστροφή : τὴν δὲ προσευχὴν ἐποιεῖτο οὖκ

ἄνευ δαχρύων, ἀλλὰ χαὶ πολλῶν τούτων.

Ὕψος ἡμερῶν λέγει τὴν ἐγγενομένην τῇ διανοίᾳ
αὑτοῦ ὑψηλαυχενίαν, ὑφ fic συνεχόµενος, ἔμελλον
τὴν ἐμαυτοῦ ζωὴν ὑποτέμνεσθαι' ταῦτα διανοούμενος,
οὐδὲ γὰρ àv ΥΠ ζώντων Ίλπιζον ὄψεσθαι τὸ σωτή-
piov. τοῦ Θεοῦ, ἐλεγχθεὶς ἐπὶ τῇ χαταλαδούση µε

* Il Paralip. xxxu, 24 sqq. '' ibid. 90.

(5) Lacuna breves in codice. -

'? Ίνα, vir. 14.

Vrns. 10-19. Excelsum dierum vocat superbiam
qua mens ejus efferebatur, qua inflatus mortem,
Sibi promeruerat. Hzc secum reputavit : jam non.
mihi spes salutare Dei in terra viventium videndi,
amentia capto et convicto* sed et vitam mihi

? JV Reg. xix, ὃν.

155ἳ TIJEODORI HERACLEENSIS 1533
auteres, exitio et morti addicto, fabri ad exemplar A xaxo6ouMa- ἀλλὰ. xat ταύτης τῆς ζωῆς στερτθί-

tabernaculum figentis, et mox solventis ; nam
ita defecit spiritus meus vitalis, sicut tela a mu-
liere jam succidenda.

Vgas. 14. ldcirco jam non silebo, benignitatis
tug praeco factus, quasi hirundo et quasi columba,
continuo magnificentias tuas celebrabo ; tu enim a
me eorporis dolores abstulisti, δὲ animam sanitati
restituisti, peccatorum meorum immemor.

σεσθαι εἰς ἁπώλειαν xal ἀναίρεσίν µου χαταστρέ-
φαντα, χατὰ τὸν πηξάµενον μὲν σχηνην , συστεί-
λαντα δὲ αὐτὴν ταχέως" τὸ γὰρ ζωτικὸν πνεῦμα
οὕτως ἀφηρεῖτο τὰς δυνάµεις, ὡς ἱστὸς iuvat;
ἐχτέμνεσθαι µέλλων. Ὅθεν οὐ παύσομαι:ι tv τοῖς
μετὰ ταῦτα χΆρυξ τῆς oT; ἀγαθότητος ἑσόμενος,
χατὰ τοὺς ὄρνιθας τὴν τε χελιδόνα xal περιστερᾶν,
ἁπαύστως τὰ σὰ μεγαλεῖα ἐξηγούμενος " σὺ γὰρ ei 6

χαὶ τῷ αώματι τὰς ὀδύνας παῦσαι ποιῄσας, xat τῇ φυχῇ ἴασιν χαρισάµενος, ὑπερθεθηχὼς τὰ πλημμελήματα

pov.

Vens. 18. Quibus dictis spem resurrectionis ne-
quaquam aufert, declarat vero in inferni morte per-
dendum esse, quem tu non excitaveris, cui non
omnia condonaveris peccata.

Vens. 19. Quapropter ipse ego, repudiata jam
impia illa mente in nuptias ardesco, et filios faciam,
ut sanguine meo crescant, qui annuntient justitiam
tuam.

Car. XL, Vens. 4. De vallibus loquitur non quasi
fuerint a Domino occupanda, sed animas affatur
altius effossas, et deorsum in inferno. jacentes, et
peccatis humiliatas ; quippe quz funestis et exitiali-
bus cogitationibus liberatze, super montes exaltandz
sunt.

Vgns 8. Confitetur hic ipse propheta, vel verbi
minister, carne se obczcatum rationem accedere
non potuisse. Mox evanescet, adjecit, omnis humana
opinio ; verbum autem Dei finem nunquam acei-

Τοῦτο ἔλεγεν οὐχ ἐχχόπτων tT ἁναστάσεως τὰς
ἑλπίδας, ἀλλὰ δηλῶν , ὡς εἰς ἅδην ἁπωλείας àz-
ελήλυθε, μὴ παρὰ cou ἀναχληθεὶς xai συγχώρτσιν

pg ἁμαρτιῶν δεξάµενος.

"O0cv, ἐγὼ αὐτὸς ἰώμενος τὴν σφαλερᾶν ἐχείνην
ἔννοιαν, σπεύσω xat γάμοις ὁμιλῆσαι xal παιδοτοιἠ-.
σασθαι, πρὸς τὸ xal τοὺς ἐξ ἐμοῦ γενοµένους xfp:-
χας ἀναστῆναι τῆς δικαιοσύνης.

Φάραγγα ἑἐχληπτέον, οὐχ ὡς μέλλοντος τοῦ θεοῦ
ἐπιθαίνειν αὐταῖς, ἀλλὰ πρὸς τὰς χατορωρυγµένας.
ψυχὰς, xa χάτω που εἰς τὸν ἆδην χειµένας, τετα-
πεινωµένας τε ταῖς ἁμαρτίαις, λέγει. ταύτας àp.
ἀπαλλαγείσας τῶν ὀλεθρίων τούτων xal ἐπιχινδύνων,
λογισμῶν ὑπὲρ τὰ ὄρη ταπεινοῦσθαι (6) χαιρός.

Δειχνὺς, ὡς xal αὐτὸς ὁ προφήτης ὁ ὑπτρετου-.
µενος τῷ λόγῳ,. ὑπὸ τῆς σαρχὸς ἐπισχιαζόμενος
τὸν vouw χωρΏῆσαι οὐ δεδύνηται' καὶ γὰρ χα
πᾶσα ὑπόληψις ἀνθρωπίνη ταχέως παύσετα:., οὗ

piet, sed manet in ziernum vera usque pranun- { μὴν τὸ λόγιον τοῦ Θεοῦ παύλαν mock λήφεται * ἄλλα

tians.

Vegas. 12. Multi quidem sunt, qui de judiciis Dei
dubitant, et de Providentia tum omnem rerum na-
turam tum singula quzque regente, et de summa
scientia quam nil latere potest, quae omnes mente
complectitur. Quibus confutandis propheta singula
Deo investiganda esse declarat ; ex visibilibus et in
universum a mundi elementis disce Dei virtutem.

Vegns. 16, 17. Rursus occurrit propheta mente
disceptantibus. Nolite putare vos memoratum Deum
per sacrificia placaturos, quasi istis ei opus esset,
cujus verbo omnia facta sunt. Num « sufficiet Li-
benus » et silva qua obsidetur, aut « sufficient
omnia quadrupedia ad holocaustum, » cui cunctz
gentes, juxta ipsius effatum, « quasi nihbilumsunt »
in nihilum reeutantur

Car. XLI, VEns. 1. Aniinos alloquitur languentes
et doloribus afflictos. Licet enim vobis, qui eupi-
ditatibus insenuistis et voluptatibus, depressas istis
spirituales vires relevare, et. velut senectutem, ea
deponere, quzcunque fuerint libidinibus fracta et
prope confecta. Quos insulas optime vocat ; nam
sicut insule, medio in mare fluctibus circumluun-

(6) Potius ὑγοῦσθαι aul πληρηῦσθαι.
(7) Potius τάς.

πέρα τελεί, ἁληθεύοντα τῆς (7T) ἐπαγγελίας εἰς
αἰῶνα.

Πρὸς τὰς ἓν διανοἰᾳ πάλιν φύσεις ἀμφισθτ-ίσεις
περὶ τῶν κχριµάτων χαὶ τῆς προνοίας τῆς τοῦ θεοῦ
διὰ πάντων διηκούσης, xal xa0' ἕνα ἕχαστον, καὶ
ὡς οὐχ ἔστι τῶν λανθανόντων τὸν θΞὸν, ἀλλὰ διὰ
πάντων διαβαίνουσα ἡ τοῦ θεοῦ γνῶσις * τὰ ἑκάστου
ἀνιχνεύειν προὔπαντῶν ὁ λόγος ἑχδιδάσχει, ὅτι Ex
τῶν ὁρωμένων, χαὶ &x τῶν τοῦ θὲοῦ χαθολιχώτερον
ατοιχείων ἐχδιδάσχου τοῦ θεοῦ δύναμιν.

Πάλιν πρὸς τοὺς ἐν διανοίαις λογισμοὺς προσ-
υπαντᾷ ὁ λόγος " ὅτι τοῦτον τὸν Θεὸν τὸν προµτνν-
θέντα διὰ τῶν εἰρημένων ἴσως λογιεῖσθε θυσίαις ἑξ-
ιλεοῦσθαι, μὴ σχοπήσαντες, ὡς οὐχ ἐν χρείᾳ τούτων
καθέστηχεν , οὗ τῷ λόγῳ τὰ πάντα Ὑεγένηται’
«ἐπαρχέσει οὖν Λίδανος » xal ἡ tv. τούτῳ 02;
« ἀρχέσει δὲ εἰς ὁλοχάρπωσιν πάντα τὰ τετράποδα,»
ᾧ πάντα τὰ ἔθνη χατὰ «b ὑποθληθὲν ὑπόδειγμα
« ὃς (8) fxev εἰς. γνῶσιν, » οὐδὲν ἑλογίσθη

Πρὺς τὰς μὴ ἰσχυούσας ὀδύναις τε πραττούσας
Ψυχὰς συµθουλία προσάγεται' ὅτι ταύτῃ δυνατὺν
ὑμᾶς τὰς ἑγχρονισάσας ἓν τοῖς πάθεσι καὶ παλαιω-
θείσας ἓν vai; ἡδοναῖς, Év τε τούτοις χατααυρείσας
ἀναλαθεῖν τὰς ἑαυτῶν Ψψυχικὰς δυνάµεις" χαὶ ὧσ-
περ γῆρας ἀποθέσθαι τὰς ἓν τοῖς πάθεσι παλαιω-
θείσας καὶ ὥσπερ νεκρωθείσας: ἃς χαὶ νήσους ὁ

(8) Forte οὐχ.

15505.

IN ISAIAM.

1554

λόγος xaAst, xa0' ὁμοίωσιν τῶν viauv τούτων, a? Ev A tur, non vero submerguntur ; ita animi nostri hu.

µέσῳ τῷ πελάγειξστήχασιν περικλυζόμεναι, ih μέντοι
χαταποντιζόµεναι' οὕτω xal αἱ duyal ὑπὸ τῶν ἐν
τῷ χόσμῳ πραγμάτων, οὗ μὴν ἀλλὰ xal σωματικῶν
παθῶν, ἁλμυρῶν ὄντων, ἐπικλύζονται ' ἀπεχδύσα-
σθαι τοίνυν ταύτας τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ
λεύεται.

Περὶ Κύρου λέγει, ὃν δικαίως ἐπήγειρε Ba6v-
λῶνι.-- 'Ὑπέταξεν αὐτῷ πολλοὺς, ἵνα χαθέλῃ Ba6v-
λῶνα διχαίως.

Th» σχέσιν τὴν ἑαυτου πρὸς αὐτὸν "Iopat τὸν
χατὰ προχοπὴν λεχθέντα ἐνταῦθα ὑπομιμνήσχει ὁ
θεὺς, παῖδα αὐτὸν ἁποχαλῶν, οὐκ ἐξ ὠνῆς χτηθέντα,
οὐδ' ἀλλότριον περιποιηθέντα, ἁλλ᾽ ὡς υἱὸν ὑπὸ πα-
πρὸς προσληφθέντα, ὃν xeX Ἰαχὼδ γαλεῖ, ἑἐχείνου
ὄντα διάδοχον, xal ἓν τῷ χλήρῳ τῶν ἐχείνου τε-
λοῦντα.

Τὴν παρὰ τοῦ θεοῦ ῥοπὴν αὐτοῖς γινοµένην, xal
«ἣν κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἄμυναν ἐχδιδάσχων, αὐτοὺς
θαῤῥεῖν παραχελεύεται' Ἐγὼ Υὰρ, φησὶν, ἐθέμην
αε οὕτως ἰσχύειν χατὰ τῶν ἐχθρῶν, ὡς ἂν τροχοὺς
σιδηροῦς πριστηροειδεῖς χαταλάθῃς, xal πάντα τὰ
ἔθνη co ὑποθεθηχὼς εἰς τὸ χαταπατησαι αὑτά ' τὰ
τοίνυν αἱρόμενα φρυάγµατα ὡς ὄρη xaY τοὺς ὑψαύ-
χενας λογισμοὺς βουνοῖς παραθαλλοµένους οὕτω πα-
τήσεις χαὶ εἰς οὐδὲν ἀποδείξεις, ὡς χόνει παραθάλ-
λεσθαι ' ὃ 6h xal γέγονεν ἐπὶ τοῦ ᾿Ασαυρίου᾽ μηδὲ
Υὰρ πολεμῄσαντος τοῦ Ἰσραὴἡλ, μηδὲ ἀντιπαραταξα-

µένου τούτου, ὤφθη τὸ πεδίον νεχρῶν πλεπληρω-ς

µάνον, Χριστοῦ χειρὶ χρυφαίᾳ ἑχατὸν ὁγδοήχοντα
πέντε χιλιάδας ἀνελόντος * ὡς τὸν Ἱσραὴἡλ µόνον εἰς
θέαν ἐχδῆναι τοῦ οὕτω μεγάλου παραδόξου, ἔπευ-
φραινόµενον ἐπὶ τῇ οὕτω παρὰ τοῦ θεοῦ ἀντιλήψει.

Τὰ χαταληφόμενα αὐτοὺς τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν δια-
γορεύει ὁ λόγος.

T&v τοῦ Ασσυρίου xaX τὴν τῶν Αἰγυπτίων ἔφηδον
γνώµῃ αὐτοῦ γεγενῆσθαι ὑπαγορεύει' 0ὐδὲ γὰρ,
φησὶν, οὗτοι εἰσῄεσαν ἂν, εἰ µή ve αὐτὸς ἀνεδίδου
αὐτοῖς κατὰ συγχώρησιν» ὣς ἐμοὶ τοίνυν διαχονού-
µενοι, ἰσχύουσι καθ) ὑμῶν ὡς κατὰ πηλοῦ ὃν πατεῖν
µελλήσουσι. Παρέστω τοίνυν xai τῶν ἑθνῶν τις πρὸ
αἰώνων ὅλων τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι προλέξων' xal δει-

manis negotiis, pressertim vero corporalibus cupi-
ditatibus, qua et salsa sunt, agitantur. — Eadem
ratione hortatur nos Apostolus, ut veterem Κοπιὶ-
nem exspoliantes novum induamus '*,

ἑνδύσασθαι τὸν νέον, xal ὁ Απόστολος παθακε-

Ύεκς. 2. De Cyro agitur, quem jure in Baby-
lonem suscitavit. — Multos ipsius imperio subjecit,
ut merito Babylonem everteret.

Vgns. 8. Affectus. suos in lsrael memorat hic
Deus, hoc est in ipsos Israelitas. Puerum eum vo-
cat, non pecunia emptum, non ab alieno in sua
receptum, sed ut Filium a Patre susceptum; quem
et Jacob dicit! "uod hic Patris haeres, eadem sor-
titus.

γεια. 15. Cum eos a Deo adjutos docet, et contra
hostium incursus defensos, fiduciam ipsis renovat.
Ego, inquit, tantum tibi in hostes robur contuli, ut
rotas ferreas in serrarum modum accepisse sis
visus, et gentes omnes tibi conculcandas tradidi.
Iusolentiam velut montes consurgentem et superbas
mentes sicut colles elatas, ita triturabis, et in
nihilum rediges, ut cum pulvere componantur.
Quod quidem in Assyrios factum est: nam nec
pugnante Israel, nec aciem ordinante, videre erat
campum late corporibus constratum, cum ipse
Christus manu sua centum et octoginta quinque
millia prostravisset, ita ut nihil aliud Israelitarum
fuerit, preter ad contemplandum tantum prodi-
gium egredi, et de tanto Dei studio exsultare.

Vgns. 17. Calamitates hostibus imminentes de-
nuntiat propheta.

VEgns. 96. Assyriorum et. /Egyptiorum incursus
Deo jubente factos fuisse declarat. Non fuissen:,
ait, hanc terram ingressi, nisi hoc ipse concedis-
sem. Donec igitur mihi inservierint, valebunt ad-
versus vos ut in lutum quod conculcaturi sunt.
Procedat ideo vel ex gentibus qui futura ante om-
nia secula praedicet. Ostendit eos esse daemones

ξάτω, ὡς οἷοί τε ἔσονται προαπαγγεῖλαι ὥσπερ ἰδίους D qui ventura przdicerent quasi fuissent ab.ipsis

ὄρους εἰς ἔργον μέλλοντας προχωρήσειν ' καὶ γὰρ
οἱ δαίμονες, χἂν προλέγωσί τινα, οὐκ αὐτῶν ἔργα
προλέξουσιν, ἀἁλλ᾽ ἀλλοτρίας πράξεις µηνύουσιν οὗ
τοίνυν οὗτοι ἀπαγγέλλουσί τι ἴδιον, οὐδὲ ἔξουσιν ἀχροα-
τὰς τοὺς διαχρίνοντας τὸ φεῦδος ἀπὺ τοῦ ἀληθοῦς.

Tov ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἐξ ἀρχῆς παρασχεθέντων τῇ
Ἱερουσαλὴμ ὡς ἀνῃπτο παντὶ τῷ χόσμῳ θεογνωσίας
λαμπτήρ xal ὡς ἐχεῖσε ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις μυρίοις
συνθήµασι χαταχεχοσμηµένη ὑπομιμνήσχει αὑτούς *
ὅθεν xal ὡς πάλιν μετὰ τὴν ix τῆς αἰχμαλωσίας
ἐπάνοδον τῶν αὐτῶν Ἰδ.ιοῦτο' οὗ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ

*" Coloss. 11, 9, 10. !* Gen. 3v, 4.

definita ; nam vel si forte quid prenuntiaverint,
non sua opera, sed aliena referent. Non est igitur
quod suum aliquid annuntient, nec habent audi-
tores qui falsa e veris possent distinguere.

Vens. 27. Quz ipse Deus a principio Jerusalem
preparaverit, u* lampas verz fidei totum terrarum
orbem illuminet, quot et quantis eos exornaver!t
beneficiis, memorat; nec minora se de captivitate
reducibus largiturum denuntiat. Praprimis vero
pradicit :asuper, Salvatoris gratiam in Sion prin-

155)

ΤΠΕΟΡΟΠΙ HERACLEENSIS

4:36

cipio venturam. ei ita omnes dein invasuram Α τούτοις προαγορεύει τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Emir.

gentes.

Car. ΧΕΙ, Vens. 10. Quo enim modo et nunc
propheta, ubi de Salvatore nostro audierit, ad
ditandos nos et ad salvandas animas nostras ven-
turo, tanta Dei misericordia animo exsultans, lau-
des Dei et gloriam celebraturus exsurgit ; ita et
alios cantatum provocat. Non primum nunc regnat
perspectus nobis et agnitus Deus, sed primum nunc
extenditur in extremas omnium terrarum partes
antiqua ejus potestas , celestibus accepta, et apud
ipsos etiam prius jam celebrata. Apostolorum
ordinem designant homines illi, circa navigatorum
munus versantes a quibus primum hzc doctrina
contitenda erat.

Vgns. 14. Per locos habitatores locorum intendit,
qui primi Salvatorem nostrum Dominum nostrum
Jesum Christum excepturi erant et cultu prosecu-
turi. Dum de deserto loquitur, ad animas alludit,
miseriis [et penuriis oppressas, vera Dei scien-
Hia destitutas. Merito etiam Cedar memorat, hoc
nos docens animas, qua prius contra venientem
Salvatorem reluctatze fuerint, postea ad saniora
Tevocatas, cum veneratione eum excepturas esse.
Nam spectabat Cedar ad genus Esau, Jerusalem
hostile, ipsiusque legibus usque infensum.

µίαν ἐχεῖθεν ἀρξαμένην, xat οὕτως ἐπὶ πάντα τὰ
ἔθνη τῆς ἑαυτοῦ χάριτος διαθάσης.

Ὕμσπερ οὖν καὶ νῦν προφήτης Χαταλαθὼν την
σωτηριώδη παρουσίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπὶ χέρδει
ἡμετέρῳ γενησοµένην, xat ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἡμε-
τέρων ψυχῶν, ἀγαλλιασθεὶς τὴν quyhv ἐπὶ τῇ το-
σαύτῃ τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίᾳ, ἀπάρχεται τῶν ὕμνων
xat τῆς δοξολογίας ᾿ τὸ δ᾽ αὐτὺ xaX ἄλλους ποιεῖν προ-
τρέπεται" οὐδὲ γὰρ ὁ φανησόμενος xal γνωρισθεὶς
ἡμῖν θΘεὸς, νῦν τοῦ ἄρχειν ἤρξατο, ἁλλὰ προούσης
αὐτοῦ τῆς χυριότητος, χαὶ ἓν τῷ ἄνω κρατούσης,
xai παρ) ἐχείνοις δοξαζοµένης, elg τὰ ἁπανταχου
γῆς πέρατα Φανερωθήσεται πρῶτον " ταύτης τῆς
γνώσεως ἀπαρχομένων τῶν παλαιῶν ἑχείνων ἔργον

Β }χόντων τὴν θάλατταν πλέειν, ἑδηλοῦτο τὸ τάγμα τῶν

ἀποστόλων.

"Ex τῶν τόπων τοὺς οἰχέτορας ἐνταῦθα σηµαίνει,
oi xai πρῶτοι μελλον ἐπιγινώσχειν τὸν ἡμέτερον
Σωτῆρα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν,
καὶ προσχυνοῦντας δοξάξειν. Ἔρημον δὲ vov λέγει,
ἀναφέρων τὸν λόγον εἰς τὰς φυχὰς, αἵτινες ἑρημίαν
ἑταλαιπώρουν θεογνωσίας ἑστερημέναι. ᾿Αναγχαίως
δὲ xal τῆς Κτδὰρ μνημονεύει διὰ τούτου διδάσχων
ἡμᾶς, ὅτι αἱ ἀπομαχόμεναι πρὸς την παρουσίαν του
Στῆρος Φυχαλ, ὕστερον ἔπεγνωχυῖαι, ὁμολογήσουσι
τὸ σέδας' xoi γὰρ xoi ἡ Κηδὰρ χωρίον ἣν του
γένους τοῦ Ἡσαῦ, ὃ διετέλι ἀπομαχόμενον τῇ
Ἱερουσαλὴμ, xa ἐναντιούμενον τοῖς ταύτης νοµέµοις.

VERs. 15. Adventum Salvatoris et hic manife- ο. ἍΤὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν καὶ ἐνταῦθα τρανῶς

stius indicat, qui pacem nobis afferet, et, ad vin-
dictam semetipse commovens, inimici vires et
superbiam conteret. Nam hostem et inimicum no-
strum non aggreditur, quasi fuisset zelo affectus ;
vacuus enim ab omni humano affectu, utpote Deus,
semetipse ad vindictam commovebit; quod et
carne suscepta, fecit. Nam eum infremuisse spi-
ritu ** narrant evangeliste, liberum ejus arbitrium
declarantes ; nam la2rymas effudit, et corpus fati-
gatum *" sensit, affectus istos haud invitus perpes-
&us, sed libens iis corpus suum subjecit. Homines
quidem nos lacrymos profundimus, non quando
voluerimus ; sed quia ille corporei affectus sunt,
illis vel inviti movemur ; de Deo autem non eadem
valent, sed ipse ad nutum cuncta gerit, et in
hostes eadem potestate gaudet.

Vrns. 17. Confusione dicit eos confundendos.

pro peccatis merito, et tales futuros, qualia simu-
-acra eorum, uti scriptum est: « Similes illis
flant qui faciunt ea 19.» Quod si contumeliam du-
citis similes fleri idolis vestris, recordemini potius,
quanto vosmetipsi deprimitis pro ]dominis eos et
diis habentes.

VrRs. 48. Sensus cum habeatis, recogitate quz

V Joan. xi, 59. " ibid. 95; Luc, xix, 410; Joan, τν, 6.

ὑπαγορεύει, ὃς ἡμῖν μὲν εἰρήνην βραδεύει , καθελεζ
δὲ πᾶσαν δύναμίν τε xal ἁλαζονείαν τοῦ Σγθρου ,
ἑαυτὸν χινήσας πρὸς ἐχδιχίαν οὐδὲ γὰρ ὡς πάθος
ὑπομένων ζηλοτυπίας, χωρῄήσει χατὰ ἐχθροῦ καὶ
πολεμίου ἡμῖν. ἀλλ ἐλεύθερος Gv παντὸς πάθους
ἀνθρωπίνου ἅτε Θεὸς ἑαυτὸν χινῆσει πρὸς ἄμυναν
χαθὼς xal ἓν σαρχὶ φανεὶς memoínxe* τῷ Tàp, ἐγ-
εδριµήσατο τῷ πγεύματι, σημειοῦνται οἱ εὔαγγελι-
ατα), δηλοῦντες τὸ ἐχούσιον τῆς Υνώμης ΄ δάχρνον
γὰρ ἐξέχεε, xoi χάµατον ὑπέμενε σωματιχὸν, τὰ
πάθη οὐκ ἀχουσίως ὑπομένων, ἀλλ᾽ ἐπ᾽ ἐξουσίας τῷ
σώματι ἐπιτάττων. "Ezi γὰρ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων
δάχρυα μὲν ἐχχεῖται, οὐχ Ov' ἂν θέλωµεν, σώματος
δὲ ὄντα φυσικὰ πάθη, χαὶ ἀχουσίως ταῦτα ὑπομέ-
vopev* ὁ δὲ θεὸς οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπ᾽ ἑξουσίας πάντα
ποιῶν, xai χατὰ τῶν ἐχθρῶν τῇ αὐτῇ δυνάµει χρῖ-
σεται.

Τῆς xaz' ἀξίαν τῶν ἁμαρτημάτων αἰοχύνης ἀπίους
εἶναι αὐτοὺς φάσχει ΄ xal τοιούτους ἔσεσθαε, οἷά περ
xai τὰ σεθάσµατα αὐτῶν, κατὰ τὸ γεγραμμένον '
« "Ὅμοιοι αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά ' » εἰ δὲ
Όόριν ἡγεῖσθε τὸ ἐξομοιοῦσθαι τοῖς σεθάσµασιν ἑαν-
τῶν, πολὺ πρότερον χατὰ vouv λάδετε, ὡς ἑαυτοὺς
ἀτιμάζετε, δεσπότας αὑτοὺς χαὶ θεοὺς ἐπιγραφό-
μενοι.

Τοίνων τὰ αἱσθττέρια χεχτηµένοι, τὸν σχοπὸν τοῦ

1? Psal, cxiit, 8.

1257

IN ISAIAM.

1588

μαλοῦντος ὑμᾶς ἑννοήσατε * ὡς εἰς οὑράνιον πολι- Α sit mens vocantis. Δά coelestem civitatem vocati

τείαν χέχλησθε, χαὶ εἰς ἀγγέλους τελεῖν παρεσχεύα-
σθε' οὐδὲν ἕτερον παρ) ὑμῶν ἀπαιτῶν, 3) τὴν ἐξ
εὐνοίας αἴνεσιν' Ίνπερ παραλιπόντες, ἑχδεδώχατε
ἑαυτοὺς τῷ πονηρῷ, xal γεγόνατε ἐχείνου αἰχμά-
λωτοι, παγιδεύοντες αὑτοὺς kv συνειδήσει, xal εἰδω-
λοποιοῦντες ἐν τοῖς οἶχοις ὑμῶν. ἀπὸ γὰρ xaxov
ἐννοιῶν εἰς ἔργον προχεχώρηχεν ὑμῖν τὰ ἐπιτηδεύ-
pata * διόπερ, αἰχμαλωσίᾳ τῇ τε χατὰ σῶμα xaX φυχῇ
ὑποθληθέντες, οὐχ ἕξετε τὸν ἀντιλαμθανόμενον ὑμῶν *
τῶν γὰρ πολεμίων ἑπελθόντων, οἱ νοµισθέντες παρ)
ὑμῖν εἶναι θεοὶ οὐ μὴ ἐξέλωνται ὑμᾶς, οὐδὲ τὰ παρὰ
τῶν πολεμίων διαρπαγέντα ἀποχαταστήσουσιν ὑμῖν.

Της ἐξ Αἰγύπτου ἐλευθερίας ὑπομιμνήσχει ’ δξι-
χνὺς, ὡς, Ὅλα ἔθνη τιµωρησάµενος, ὑμῶν ἁντιχατ-

estis, et in angelorum consortium destinati ; nihil
a vobis deposcit Deus, przter grati animi laudes.
Quas autem denegantes, malo vos ipsos dedisiis,
illius captivi facti estis , conscientiam obdure-
scentes, et idola in domibus vestris constituen-
tes ; actu enim perfecistis, qua prius mente stu-
dueratis. Quapropter et corpore et animo in ca-
ptivitatem redacti, non habebitis qui vos liberet,
Nam hostibus vos invadentibus, non protegent vos
illi, qui dii esse reputantur, που rapta ab hostibus
vobis restituent.

Car. ΧΙΙ, Vens. 5. Liberationem ex JEgypto
commemorat. Gentes cunctas poenis afficiendo com-

rAAa£áprv, ἐχείνους μὲν χαχώσας xat ἁπωλείᾳ B mutationem vestram feci, inquit, illos quidem cala-

παραδοὺς, ὑμῖν δὲ ῥοῇθξιαν νείµας.

Πάλιν ἐνταῦθα ὑπομιμνήσχει, ὅτι οὐχ ὡς οἰχείοις
πόνοις δόξαν ἑαυτοῖς περιε--οιῇσαντο, οὐδὲ ἰδίᾳ δυνά-
uet τῶν ἐθνῶν περιεγένοντο, ἁλλὰ τοῦ θεοῦ ἆπαν-
ταχοῦ xaX τούτων ἑρημούντων ἐνεργοῦντος χατὰ τῶν
ἐναντίων * ἑλομένου γάρ µου συντελεῖν σε εἰς λαὸν
ἐμὸν, ἀπρονόητας o9 µεμένηχας.

"Ότι ἡ ἔρημος νοτίδων θείων τυγχάνουσα duy
μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ Σωτῆρος πλημμυρεῖ θείων
διδαγµάτων, ὃς τὴν xa0' ἕχαστον ἄνδρα χαὶ χοινῇ
τὴν Ἐχχλησίαν (ca ποταμοῖς ἑπαρδενετο τοῖς θείοις
ὁιδάγµασιν * ὁμοίως δὲ νοήσεις xat τὰ ἑξῆς, ἁρμό-

mitatibus et exilio affligens, vos autem auxilio meo
fovens.

vERS. 4. Iterum bic declarat, ipsos non labori-
bus suis gloriam adeptos esse, nec sua virtute fu-
gavisse hostes, sed Deum ubique, et per se adver-
sarios quosque repulisse. Ego enim te eligerem ut
te populum meum- facerem, imprudens vero nom
perseverasti.

VEns. 19. Deserta facta hominis anima, et di»
vinis cogitationibus vacua, post Salvatoris adven-
tum divinis doctrinis replebitur, qui singulos ho-
mines οἱ universam Ecclesiam quasi fluminibus
celestibus doctrinis irrigavit ; similiter et caetera

ζων ἔχαστον τῶν λεχθέντων εἰς τὴν ἐν ψυχαῖς θεω- { interpretaberis, verba singula ad animarum nawram

ρίαν.

Την ἄνωθεν χαὶ ix παλαιῶν χρόνων γενοµένην
αὐτῶν πρόνοιαν παρὰ τοῦ θεοῦ ὑποδείχνυσιν. οὐ
γὰρ νῦν ἠἹρξάμην προνοεῖν ὑμῶν οὐδὲ fjvixa τὴν
ἀπ᾿ Αἰγύπτου ἔξοδον ἑποιείσθε, θυσίας ὑμᾶς ἁπ-
ᾖτησα' οὐδὲ μετὰ χαµάτων τοὺς ἑναντίους χειροῦσθαι
συνεχώρησα * ἀλλὰ χαὶ ταῦτα προσφέρειν μετὰ ταῦτα
ἑνέδωχα, ἀποστῆσαι βουλόμενος εἰδώλων, καὶ ὑμῖν
προφάσεις δωρηµάτων παρασχέσθαι' οὗ γὰρ ἐν χρείᾳ
τούτων χαθέστηχα.

Ὑπομιμνήσχει, ὡς xaX χοινῇ τοῦ Υένους xal ἰδίᾳ
ἑχάστου ποιητῆς χαθέστηχεν * ἁλλὰ καὶ διὰ χοιλίας
µέμνηται διῄχουσαν πρόνοιαν, ζωοπλαστοῦντος αὖ-
τοῦ πάντας ἡμᾶς Ev τῇ νηδὺϊῖ τῆς μητρὺς, xal τὸ
εἶναι ἡμῖν διδόντος.

Ἐνταῦθα τὸ « οὐχ σαν (9) οἱ πλάττοντες, » οὗ παρὰ

τὸ μὴ εἶναι τοὺς ταῦτα ἑργαζομένους, ἀλλὰ παρὰ τὸ

uh δύνασθαι βοηθεῖν τοῖς θεραπεύουσιν αὐτὰ, ὡς ul)
ὄντες) χαὶ γὰρ καὶ ἠνίχα ἢ χώρα τοῖς ἸἹσραηλίταις
ἐχληροδοτεῖτο, πολλῶν ὄντων σεδασµάτων, οὕτως
ἀνῃροῦντο xal ἐξεωθοῦντο τῶν τόπων τὰ ἔθνη, ὡς
την μὲν ἐχείνων ἀἁδυναμίαν χαὶ οὐθένειαν δείχν»-
σθαι, φανεροῦσθαι δὲ τὴν τοῦ θεοῦ δεσποτείαν.

"A6uacov εἱρίχασι τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν, ἑρι-
βωθεῖσαν παοιόντων τῶν Ἱσραηλιτῶν ' ποταμοὺς δὲ

referens.

Vgns. 22. À principio et ab antiquis temporibus
se peculiari eos providentia fovisse, declarat Deus -
Non nunc primum vestri curam gessi, nec dece-
dentibus vobis ex /Egypto, victimas a vobis exegi,
nec hostes vobis cum laboribus vincendos tradidi.
Sed postea victimas ideo excepi, ut ab idolis absti-
neatis, οἱ beneficia largiendi occasiones mihi prae-
beatis : istis enim non indigeo.

' Car. XLIV, Ύεκθ. 2. Memorat Deus se totius
gentis, et singulorum hominum creatorem exstare;
et quemque nostrum vel ín utero matris jam provi-
dentia coluisse, cum omnes nos in ventre plawna-

D verit, et vita donaverit,

VERS. 9. Hic verba ista : « Non erant qui for-
mabant, » non declarant eos reapse non exstitisse,
qui idola sculpebant, sed eos idola colentibus pro-
desse non potuisse, quasi non fuissent. Nam ter-
ram lsraelitis usurpantibus, non defuerunt sane
idola, possessione tamen sua gentes spoliatze sunt
et expulse : quibus simul et idolorum imbecillitas.
demonstratur et impotentia, Dei vero apparet iin-
perium.

Vgns. 27. Abyssus mare /Erythreum designa: ,.
transeuntibus Israelitis desolatum; flumina vere

(9) Communius legunt : 02x Έχουσαν" sed Alex. Ald. C. ἆσαν.

4559

THEODORI IIERACLEENSIS

1240

arefacta Jordanem nsdem'transeuntibus jussu Dei 4 ξηρανθέντας τὸν Ἱορδάνην εἰρῆχασιν, ἀναχαιτίσαντα

déhiscentem.

Cap. XLV, Vens. 9. Per ea quz fieri non pos-
sunt informat eos ad sapientiam , suadens ut zquo
animo excipiant quecunque fuerunt a Deo ad sal-
wandas gentes destinata: quo enim modo lutum
figulum non redarguet, nec impedient nati quo-
minus et alios generet pater ardens pueros, et im-
pii esset hominis parturientem matrem reprehen-
dere : ita nec vos, inquit, hanc legem Deo statuatis,
ut in vos tantum gratiam suam effundat.

εις. 11. Committite mihi causam vestram, et
a salute non aberretis, Non mihi opus erit exhor-
tationibus et commendationi bus vestris, ut cura et
previdentia creaturas meas foveam, quz pro filiis

ἐπὶ τῇ αὐτῶν παρόδῳ προστάξει 8eou.

Απὺὸ τῶν μὴ ἑνδεχομένων Υίνεσθαι σωθρονίνει
αὐτοὺς, παιδεύων εἴχειν τοῖς παρὰ τοῦ θεού ἐπὶ
σωτηρίᾳ τῶν ἐθνῶν µέλλουσι χαρισθήσεσθα:; ὄνπερ
γὰρ τρόπον οὔτε πηλὺς ἐπιδιατάξεται τῷ πλάστι,
οὔτε τέχνα χωλύσει πατέρα σπεύδοντα xal ἑ-έρων
τέχνων γενέσθαι πατέρα, xai µητέα χοοφορούσαν
αἰτιᾶσθαι, οὕτως ἀσεδοὺς ὄντος οὐδ ὑμεῖς, ono,
τῷ θεῷ ἐπιδιατάξεσθε εἲς ὑμᾶς μόνους περ:στηναι
-ὰ τῆς αὐτοῦ γάριτος.

Ἐμοὶ ἐπιγράφατε τὴν ὑμετέραν φροντίδα , xa* οὗ
μὴ διαµάρτητε σωτηρίας * οὔτε γὰρ τῖις ὑμῶν δετθή-
σοµαι ὑπομνήσεως 7) παραχλήσεως, ὥστε ἐμὰ ποιῖ-
pata ἃ ἐν υἱοῖς καὶ θυγατράσι χατειλεγµένα τυγχά-

et filiabus habuerim. Nec feci coelum et terram ut D vet, ἐπιμελείας καὶ φροντίδος ἀξιωθηναι οὐδὲ γὰρ

usui mihi essent, ut celum pro throno, et terram
pro scabello haberem, ut illis involverer qu
voluntate mea ipsa continentur; sed in vestram
utilitatem cuncta disposui. Przesertim vero stella-
rum cuesus et stationes dirigit voluntas mea : nec
angelis licet, dum hzc ita reguntur, otio se dedere,
sed laudes mihi tribuerunt ab ipsis debitas ; cunctis
igitur a me ordinatis, nec terrene me effugiunt.
Sic apparebit Cyrus rex et pietate in me insignis
et recta professus. Non latebit scientiam meam
tempore suo natus, non arbitrio suo, sed nutu meo
vitam disponet, reditum vobis ex captivitate conce-
det, et Jerusalem denuo :dificabit, non pretio a
vobis dato, sed jubente voluntate mea.

οὐρανὸν χαὶ γην χατασχευάζων ὡς ἐμοὶ χρείαν avs-
τελέσοντα ἑποίουν , ἵνα fj µοι θρόνος ὁ οὐρανὸς, ΥΠ
δὲ ὑποπόδιον, xai ἓν τούτοις περιέχωααι, ὁπότε τῷ
ἐμῷ θελήµατι ταῦτα συνέχεται , ἀλλ᾽ eig ὑμετέραν
χρείαν ὑφιστῶν * οὐ μὴν ἀλλὰ χαὶ ἁστέρων δρόµους
xaX στάσεις τὸ ἐμὸν βούλημα ἰθύνει' xal γὰρ γικ-
µένων αὐτῶν, ἄγγελοι ἡσυχάζειν οὐχ Ἱνέσχοντο,
ἀλλὰ τὸν ἐπ᾽ αὐτοῖς αἵνον ὀφειλόμενόν pot ἀποδεδώ-
χασι. Πάντων τοίνυν ὑπ' ἐμοῦ χυθερνωµένων, οὐδὲ
τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἐχπέφευγον * ἀλλὰ xal Κὂρος ὁ 8α-
σιλεὺς εὐσεθῶν τὰ πρὸς ἐμὲ xal εὖ «πράσσων ἔγνω-
σται᾽ καὶ οὕποτε λήσεται thv ἐμὴῆν γνῶσιν χατὰ
χρόνους ἱδίους γεννώµενος, xat οὖκ οἶχείᾳ προαιρέ-
cet εὖ βιώσων, ἀλλὰ τῷ ἐμῷ νεύµατι, xal τὴν xá0-

οδον ὑμῖν τὴν àmb τῆς αἰχμαλωσίας ἀποδώσει, xal την Ἱερουσαλὴμ οἰχοδομήσει , οὗ χρήματα Tap

ὑμῶν χοµιζόµενος , ἀλλὰ τῷ Epi νεύµατι εἴχων.

« εκδ. 14. Rursus ad confundendos eos memo- C Πάλιν τῶν Ev Αἰγύπτῳ ἐπονειδεῖ [-ἰζει]τὴν µνήμον,

riam rerum revocat in /Egypto gestarum et mira-
culorum a Deo contra. JEgyptios pro liberando
populo editorum. llli quidem laboraverunt ob-
stupefacti ; vos vero a peccatis non recessistis, sed
vanis vestris negoliationibus defatigamini. Et paulo
post : Negligentibus autem vobis Deum et curam Dei
abnuentibus, apparebit Filius unigenitus, qui vo-
luntatem meam perficiet, et omnibus Israel erit ;
maxime vero Judas erit ille, in quo vota faciant,
per quem beneficia mea sortiantur, et salutem
consequantur. Qua enim ratione complebitur il-
lud : « Ex /Egypto vocavi Filium meum **. » Judzi
enim nomen Filii fastidiverunt, et multitudine be-
neliciorum meorum converti noluerunt; unigeni-
tus vero Filius przestantem illain vocem sibi-optime
vindicavit; nam cum post defunctum Herodem ex
JFgypto rediret, rectissime intellectum est de ipso
illud effatum : « Ex /Egypto vocavi Filium meum. »

Vens. 16. Referuntur hac in Cyrum regem ; qui
enim voluerint ei resistere, nihil aliud proficient,
sed confundentur; intendunt etiam lsrael, cujus
in manus omnes tradentur,— Insulas bic vocat
ipsas insularum regiones. Insula dicitur et ipsa

'*? Osc, xi 1; Matth, v, 15

xai τῶν Exei θαυματουργηθέντων ὑπὸ τοῦ θεοῦ χατὰ
τῶν Αἰγυπτίων ἐπὶ τῇ τον λαοῦ ἐλευθερίᾳ ὑπόμντ-
σις΄ ὡς ἐχεῖνοι μὲν πληττόµενοι χεχµήχασιν, ὑμεῖς
δὲ ἁμαρτάνοντες οὐχ ἐνδεδώχατε' ἀλλὰ xal ταξς
ἑαυτῶν ἐμπορίαις ἐματαιοπονεῖτε. Καὶ uec" ὀ]ίγα "
Ὑμῶν δὲ ἀμελούντων , καὶ τὴν παρὰ τοῦ θεοῦ κτὸς-
µονίαν ἀποστρεφομένων, παρέσται ὁ μονογενῆς Yi
πληρώσων τὸ ἐμὸν θέληµα, xai τοῖς πᾶσιν "lopzt
Ὑινόμενος * οὗ μὴν ἀλλὰ xat Ἰούδας, &v psp προσ-
εὐξονται ΄ δι οὗ xal τῶν ἑμῶν ἀπολαύσουσιν ἆγα-
θῶν, χαὶ σωτηρίας τεύξονται * καὶ γὰρ τὸ, « "Ac
Αἰγύπτου ἐχάλεσα τὸν Υἱόν µου, » τοῦτον τὸν τρό-
πον ἐπληροῦτο * Ἰουδαίων μὲν τὸ Υἱοῦ ὄνομα ἀθεττ-
σάντων , χαὶ μηδὲ τῷ πλήθει τῶν παρασχεθέντων
αὐτοῖς ἐἑχδυσωπηθέντων ^ τοῦ δὲ μονογενοῦς Υἱοῦ
οἰχειωσαμένου χυρίως ῥωννυμένην φωνῆν * ὅτε γὰρ
ἀπ' Αἰγύπτου μετὰ τὸν Ἡρώδου θάνατον ἑπανῄει,
ἡρμόξετο χυρίως ἐπὶ αὐτοῦ τὸ λεχθέν - «EE Αἰγύπτου
ἐχάλεσα τὸν Yióv µου. »

"Λαμθάνεται μὲν τὸ ῥητὸν xaX εἰς Küpov τὸν βα-
σιλέα. ὅτι οἱ τούτῳ βουλόμενοι ἀντιστατεῖν , οὐδὲν
ἕτερον ὀνῄσουσιν, ἢ αἰσχύνην ἀπενέγχονται * νοεῖται
δὲ καὶ tig τὸν Ἰσραὴλ, ὡς πάντας ὑποχειρίους
ἔξηυσι. — Nfsoog ἐνταῦθα καλεὶ xal αὐτοὺς τοὺς

1345

THEODORI HERACLEENSIS

154

salutem vocatarum tolleret Deus, juramentum ad- A σωτηρίᾳ λύων , ὄρχον ἐπάγει, xal τούτῳ συγχέχρη-

hibuit, et eo quidem utitur cum hominibus disce-
ptaus, quo quam firmissimam sibi apud homines
fidem faceret.

VrRs. 25. Quicunque in hac vita de peccatis
suis poenitentiam non agent, et, ingrato animo de-
cepti, Christum confiteri noluerint (confunden.
tur).

VEns. 26. Justificabuntur vero et glorificabuntur
per omnem vitam suam qui Christum agnoscere,
justitiam operari et verum semen Israel effici stu-
duerint.

Car. XLVI, Vgns. 1. Hic memorat Deus omnia
certo perfici, quecunque ab eo (uerunt decreta;
de idolis vero non idem valere, scd ea omnium co-

ται, ὡς ἀνθρώποις διαλεγόµενος, ᾧ μάλιστα v)
συμπέρασμα πάσης ἀμφισθητήσεως αἴτιον ἐπιλύεται
τοῖς ἀνθρώποις.

Οἱ μὴ ἐν τῷ Bip τουτῳ µετανοίσαντες uev ix"
of; μαρτον, ἀγνωμονοῦντες δὲ, xal πρὸς tiv τοῦ
Χριστοῦ ὁμολογίαν.

Δόξης δὲ χαὶ εὐθυμοσύνης πληρωθήσονται ἅπαντα
τὸν ἑαυτῶν βίον ' ἑπεγνωχότες μὲν τὸν Χριστὸν , &-
χαιοσύνης δὲ ἑἐργάται χαταστάντες, χαὶ ἆληθινον
σπέρµα τοῦ Ἰσραὴἡλ χρηµατίσαντες.

ἘἙνταῦθα ὑπομιμνήσχει αὐτοὺς ὁ θεὸς , ὡς τὰ
μὲν αὐτοῦ πάντα ἁδιαλείπτως τελούμενα μένει τὸ
δὲ τῶν εἰδώλων οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πεπτωχότα ὀφθί-

ram oculis prostranda esse. Agnoscat quisque ve- B σεται. Καὶ ἐμοὶ ἕκαστος συσχοπείτω , ὡς o5 χόµπας

strum verba mea non vanam esse jactationem, sed
certam rerum mox eventurarum pradictionem a
Deo factam; nam cum nuntiaret Deus Abraham
semen ex eo egressurum, et terram occupaturum,
dicente isto : « Secundum quid sciam?» ratus
patriarcham, auditis calamitatibus ad sapientiam
instruendum esse; predixit generis servitutem, et
post quadraginta et quinquaginta annos liberatio-
nem *?: que omnia eventu confirmata sunt, licet
non fuerit quiipredictorum exsecutionem urgeret.

σεις. 2. Vestra omnia in captivitatem tradita,
onus erunt elephantium et jumentorum quibus ab-
ducenda imponentur. 1mo fatigabuntur et viri scul-
ptilia portantes. Eo quoque istorum imbecillita-
tem confllebuntur, cum ea portantes fatigantur,
el deos ferentes deficiunt, a quibus potius re-
crezudi erant, si qui dii fuissent.

Vrns. $5. Deducit eos ad intelligenda fpsius
verba, commendatis patriarcha et gloria ejus ; cu-
jus genus esse gloriantur, imitentur et mores opor-
tet. Cum reliquis Israel sitis, relictae tribus tan-
tum duz, czteris decem in captivitatem abductis,
non vos deseram, si paenitentiam egeritis.

VERs. 5. Quis sit ille error indicat orationis
contextus. Nam insitam vobis habentes, inquit,
imaginem meam, ad facienda idola 'descendistis,
quasi per ea me veneraturi, ut animis vestris im-
pressam speciem jam per effigiem expressam ocu-
lis intueri possitis.

Vgns. 6. Ut are dato deum vobis faciant; ego
vero mercedem a vobis nullam deposco, gratia
contra et misericordia vobis quisque largior, et
quas non erant vita dono.

VgRs. 8. Omnnimodis rationibus revocat eos ad
sapientiam et ad recordationem tum peccatorum
quz ipsi admiserint, tum benefactorum quibus eos
Deus continuo exornavit, ut de delictis suis con-
scii facti, et seipsos, tanquam suis operibus mor-

*! Gen, xv, 8, 43.

τὰ ῥήματα, ἀλλὰ προαγορεύσεις Υιγνόµεναι «api
θεοῦ ἀχολουθούντων πραγμάτων ' xaX γὰρ τοῦ θεοῦ
ἐπαγγελλομένου τῷ ᾿Αθραὰμ ζήσειν αὐτοῦ τὸ σχέρ-
pa, xaX κληρονοµήσειν τὴν γῆν, χἀχείνου ἔπειπόν-
τος,«Κατὰ τί γνώσοµαι,) ὅτι ταῦτα ἔστι; ἑγνωχότος
τῇ ἀχοῇ τῶν λυπηρῶν σωφρονίσθαι τὸν προπάτοοα.
προεῖπε xal τὴν τοῦ γένους δουλείαν xal τὴν μετὰ
τετραχόσια πεντήχοντα ἔτη ἑσομένην ἐλευθερίαν αὖ-
τῶν ' ἅπερ πάντα, μηδενὸς ὄντος τοῦ Ex τῆς ποοῤ-
ῥήσεως ἀπαιτοῦντος τὴν ἔχδασιν τῶν πραγμάτων,
ἐπληροῦτο.

Ἅπαν ὑμῶν αἰχμαλωσίᾳ παραδεδοµένον ἔσται
φορτία ἑλεφάντων χαὶ ὑποζυγίων , ἓν τῷ ἀπάγεσθα
αὐτοῖς ἐπιτιθέμενα * οὗ μὴν ἀλλὰ xal αὐτοὶ οι ἂνδρες
οἱ ταῦτα χοµἰζοντες χοπωθῄήσονται ' xiv τούτῳ τὴν
ἀσθένειαν τούτων ὁμολογοῦντες, ὅτι ταῦτα Άαστά-
ζοντες χοποῦνται, xal 8cbv φέροντες ἀσθενοῦσιν,
ὅπου γε ἔδει ἐπικουφίζεσθαι τῶν πόνων, εἴ γε θεοί
τινες ὑπῆρχον.

Ἐπανάχει αὐτοὺς πρὸς συναίσθησιν τῶν λεχθέν-
των, τοῦ προπάτορος μνημονεύων xal τῆς ἐχείνου
δόξης * καὶ ὅτι, ἐχείνου αὐχοῦντες εἶναι γένος, τὸν
ἐχείνου ηλοῦν τρόπον ὀφείλουσιν. El γὰρ λεῖμμα
τοῦ Ἰσραὴλ τυγχάνετε, δύο περιλειφθεῖσαι φυλαὶ,
τῶν ἄλλων δέχα elg αἰχμαλωσίαν ἀπαχθεισῶν, οὐ μὴ
περιόψοµαι ὑμᾶς µετανοῄσαντας.

Th» πεπλανηµένην αὐτῶν δόξαν τῇ διατριθῇ τοῦ
λόγου ἐπιδείχνυσιν * Ὡς ἔχοντες γὰρ, φησὶν , ἐμὴν
ὑποθεθλημένην ὑμῖν εἰκόνα , ἐπὶ τὸ ποιεῖν εἴδωλα
ἤλθετε, ὡς διὰ τούτων θεραπεύσοντες ἵνα Thy iv
διανοίαις ἐγγενομένην ὑμῖν φαντασίαν ἓν ὁρωμέ-
vote ἔχητε τιμᾶν.

"Iva θεὸν ὑμῖν ἀναπλάσῃ ἐπὶ μισθοῖς γενόµενον’
ἐμοῦ μὴ μισθοὺς ἀπαιτοῦντος, χάριτι δὲ πάντα παρ-
έχοντος xat ἀγαθότητι, xal Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ
εἶναι πάντα δωρουµένου.

Απανταχόθεν συγχροτεῖ αὐτοὺς εἰς νῆψιν χαὶ εἰς
χατανόησιν (vct αὐτοὶ µετῄεσαν, xal ὧν Θεὸς ἁτιαύ-
στως αὐτοὺς εὐεργετεῖ: ἵνα, ἓν συναισθήσει Ὑινό-
µενοι ἐπὶ τοῖς πεπλημμελημένοις αὐτοῖς, xa ὡς
ἐπὶ νεκρῷ τοῖς ἰδίοις ἔργοις κατάγοντες δάχρυα, o)

1547
autem haec affectu et animi studio sentitis.

THEUDUHI HEKACEEENSIS
À λείαν τῶν οὐρανῶν' 2 χατὰ προφορὰν μὲν τῶ My,

4218

ἁμολογοῦντων, p μὴν διαθέσει xal ἀγάπῃ ψυχῆς ταῦτα φρονούντων.

Ψεβο. 10. Noli dicere te propter argentum et zre
dato a me fuisse venditum; nam potius tu temet-
ipse vendidisti, non propter pecuniam quidem, sed
prepter admissa tua peccata. Nec imbecillitatis me
incuses prodigiorum memor, quz fuerunt in J£gy-
pto edita, el servitutis vestre apud JEgyptios. Nunc
tamen eruam te ex captivitate propter nomen
meum, ne tradito te peccatorum causa, et omui
spe destituto, idola gloriam meam usurpent , im-
potentiz me arguentia, quasi vobis libertatem lar-
giri non possem.

Vgns. 12. Qu: quidem ad populum dicuntur ;

Παραδεδόσθαι δὲ οὐ φῄῆσεις ὡς ἐμοὶ ἑχτιννύων
χρέος, οὐδ' ὡς ἀργύριον pou. χομιζομένου’ ἐπιγρά-
Ψεις δὲ ἑαυτῷ σαυτὸν κεπραχὼς, ἀντὶ ἀργυρίο τὰς
σαυτοῦ ἁμαρτίας προέµενος * οὐ γὰρ ἐμῆς ἀθθενείας
χαταδραμεῖς τῶν iv Αἰγύπτῳ μνημονεύσας xat ττς
Αἰγυπτιαχῆς δουλείας µνησθείς' ἀλλὰ xal νῦν δι
ἐμαυτὸν τὴν ἐπάνοδόν σοι τὴν ix τῆς αἰχμαλωσίας
χαριοῦμαι, ἵνα uh, παραδεδοµένου σου διὰ τὰς &pap-
τίας, σφετερίσωνται τὴν ἐμην δόξαν τὰ εἴδωλα,
ἀδυναμίας µου χαταδραµόντα, ὡς μὴ δυνηθέντα
ὑμῖν ἐλενθερίαν χαρίσασθαι.

Τὰ μὲν λεγόμενα πρὸς τὸν Aabv, µετάγεται δὲ χαὶ

sed ad hominein quemlibet recte ea retuleris. p elg πάντα ἄνθρωπον. 'O τοίνυν θεὺὸς παρα:νεῖ el;

Hortatur igitur Deus audientes, ut. dicia intelli-
gant, et condignos exinde excipiant fructus. Idem
enim sum moribus qui natura; ut immutari nature
mez non est, ita nec menlis nec morum; sed idem
remaneoet immotus in sempiternum bonitate mea in-
signitus, qua eL a principio cuncta edens, per Filiuin
ea in lucem protuli, et per ipsum conservo. Ma-
nus enim el dextera dicitur unigenitus Filius,
jatrie mentis minister; unde vere sapientia Dei
exstat unigenitus Filius el patriam mentem operi-
bus suis declarat.

Vens. 14. Rursus homines superbos jubet , con-
gregatis gentibus accedere , et recordari se ab alio
non accepisse istas przdictiones, nec alium prz-
nunliavisse qu: longum post temporis intervallum
evenient, nisi ipsum totius universi Deum, qui
imminentes illis calamitates denuntiat, et ad sa-
niora conversos denuo solatur.

Vgns. 15. Mernorat hic Deus Israelitas votorum suo-
rum factos esse compotes. Quippe qui a Chaldzis
tolics oppressi et prelio fusi quam ardentissime
cladem eoruin (ieri desiderabant. Cui desiderio re-
spondens benigne Deus, declarat se non justa
agentes defendisse, sed propter genus amatos ser-
vavisse contra Chatdzorum incursus.

συναίσθησιν τῶν λεγομένων ἔρχεσθαι τοὺς ἀχούον-
τας, xal την ἓξ αὐτῶν ὠφέλειαν χαρποῦσθαι: Ὁ
αὐτὸς γάρ εἰμι τὸ ἦθος, ὥσπερ οὖν xal τὸν φύσιν"
xat ὡς οὐκ ἕνεστιν ἐν τῇ φύσει τὴν τροπὴν δέξασθαι,
οὕτως οὐδὲ ἐν τῇ γνώµῃ τε xal τῷ Ἠθει, ἀλλ ὁ αὑ-
τὸς εἰς ἀεὶ ὢν, ἀπὸ ἀγαθότητος Υνωρίτοµαι, ἀφ fc
καὶ τὴν ἀρχὴν τὰ πάντα ἑτεχτηνάμην, ἓν YU ταῦτα
δείξας, χαὶ δι) αὐτοῦ ὑποστησάμενος. Χεὶρ γὰρ xai
δεξιὰ ὁ μονογενὴς Υἱὸς λέλεχται, πληρωτὶς ὢν τῶν
πατριχῶν ἐννοιῶν, ὡς εἶναι χυρίως σοφίαν τοῦ θεοῦ
τὸν μονογενῆ Υἱὸν, σαφηνίζουσαν τὰς πατριχὰς ἓν-
νοίας ἓν τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ γινοµένοις ἔργοις.

Πάλιν τοὺς µέγα φρονοῦντας kv γνώσει τῶν ἐθνῶν
παρεῖναι προτρέπεται, xal χατὰ νοῦν ἐχλαμδάνειν,
ὡς οὐ παρ᾽ ἑτέρου ταύτας τὰς προαγορεύσεις ἑξειλί-
φεσαν, οὐδέ τις τὰ μετὰ πολλοὺς χρόνους Υενησύ-
μενα προὔλεγεν, ἀλλ’ αὐτὸς ἣν ὁ τῶν Gov θὲὸς xat
προλέγων τὰ καταληφδόμενα αὐτοὺς δυσχερῦ, xa
πάλιν µετατιθεμένων ἀνακαλούμενος.

Ὑπομιμνήσχει αὐτοὺς ἐνταῦθα τῆς οἰχείας αὐτῶν
ἐπιθυμίας εἰς ἔργον προχωρησάσης. Tov γὰρ Χαλ-
δαίων θλιθόντων ἀεὶ τὸν Ἰσραὴλ χαὶ ἐπιτιθεμένων
αὐτοῖς ἓν παρατάξεσιν, ἐπιθυμία ἣν τοῦ Ἱσραὴἡλ τού-
τους παρὰ τοῦ θεοῦ διαφθαρῆΏναι΄ ὁ τοίνυν θεὸς, ἀπὸ
ἀγαθότητος χαὶ τοῦτο εἰς ἔργον ἐχδῆναι συγχωρήσας,
ὑπομιμνήσχει αὐτοὺς, ὡς οὗ διχαιοπραγούντων αὖὐ-

τῶν ἀντελάδετο, ἀλλ ἀγάπῃ τῇ περὶ τὸ γένος, τοὺς Χαλδαίους τοῦ πολεμεῖν ἐχώλυσεν.

VEns. 16. Hic describit prophetàe sermo Domini p Ev:a50a τοῦ προφήτου οἱ λόγοι Δεσποτιχὸν ἔθος

affectus. Qux enim ad populum non in angulis
dicta sunt aut in abscondito, sed coram omnibus
et palam prolata fuerunt. Nam certam habens
ipse horum notitiam ad vos locutus sum et nunc
non cesso idem faciens pro vestra salute; Domi-
nus enim misit me, el afflat Spiritus sanctus.

Vgns. 17. Ingratos illorum animos rursus incre-
pans servitutis depulsionem memorat. Age , inquit,
Conditorem tuum non agnovisti, dirigenti et pla-
smanti te non mente inservisti, num et efuentem te
ες AEgypto fastidies? Ego vero qui istud effeci,
idem adhuc sum : nullam pratermisi occasionem
tibi ea commendandi qux saluti esse potuerint,

μιμούμενοι λελέχθαι γὰρ ταῦτα λέχει πρὸς τὺν
λαὺν o9 χατὰ γωνίας οὐδὲ Ev παραθύστῳ, ἀλλὰ πρὸς
πάντας χαὶ ἐν τῷ φανερῷ. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἐγὼ, ἀλί-
ρητον ἔχων τὴν τούτων γνῶσιν, ἐποιούμην τοὺς πρὸς
ὑμᾶς λόγους τὸ δ' αὐτὸ xal νῦν ποιῶν οὗ παύομαι
πρὸς ὑμετέραν ὠφέλειαν ' Geb; γάρ ἐστιν ὁ πέμ-
πων, ὑπηχοῦντος τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου.

Πάλιν ἑντρέπων αὐτοὺς διὰ τὴν προσοῦσαν αὐτοῖς
ἀγνωμοσύνην, λυτρώσεως µέμνηται. Εστω γὰρ, φησὶν,
ὦ Ἱσραὴἡλ, ποιοῦντα οὐχ ἑγίνωσχες, δημιουργοῦντι
xai πλάττοντί σε οὐ παρηχολούθεις τῇ γνώσει, μτδξ
λντρουμένου σου ἓξ Αἰγύπτου ojx ἠσθάνου; 'O τοί-
νυν τὸ τέλειον εὑεργετήσας εἰμὶ ὁ αὑτός' µιδένα
χαιρὸν παραλελοιπὼς νουθεσἰας τῶν συντξελούντων

A

THEODOR! HERACLEENSIS

195£

tur, qui se indociles in. Deum εἰ ingratos pre- A τως xal at ἁμαρτίαε, παρ ἡμῶν Τενόμεναι, ἡμᾶς

bent.

Car. LI, Vrns. 9. Mitiore nunc sermone eos
increpat, et velut procul a justitia remotos, allo-
quitur, et a Domino abalienatos, ut eos ad fidem
deducat. Et paulo post : Qui igitur genus vestrum
ista docui qui ex parvo tantum effeci, et tantis vos
exornavi donis, qua ratione nunc non clementer
excipiam poenitentiam agentes et me agnoscentes ?

Vens. 3. Non dicuntur hzc exaggerandi gratia.
Qui enim non letitia et exsultatione omnimoda
replerentur animi illi, qui intima pace fruuntur,
spe celestium florent , et cum Deo conjunguntur?

VgRs. 4. Opem nunc omnibus affert, principibus
sque ac populo. Non enim anteponit eos qui im-
perio presunt, nec denegat auxilium inter grega-
rios militantibus , sed omnes animas eadem pen-
sans trutina, cominunia facit obedientie pramia.
Omnes ideo zque hortatur ut auribus attendant.

Vine. 5. llluminabit cunctas gentes, omnes po-
pulos Dei notitia illustrabit, ut in eum sperent qui
est brachium meum. Insulas hic vocat ipsos locos,
presertim vero Ecclesias; nec immerito ea ad ani-
mos reluleris voluptatibus velut sale circumlutos ,
"εί vanis in liac vita opinionibus agitatos.

γεια. 6. Fide digna documenta praebet, quibus de
potestate divina diflidentes convincat , celum et
terram. Et paulo post : Adhibita nunc przstanti
animorum vi, pennata mente, ad celum evoletis οἱ
discatis quam firmiter sit. constitutum , licet sicut
fumus esse videatur. Et terram quam solidam
existimatis perditione perdam , et omnia vetera-
scent : permanebit. autem salutare meum verbum
in sempiternum, et ii tantum quibus cum eo
permanere el in s:ecula ire libuerit.

VrEns. 7. Timete potius opprobrium et contem-
ptum Dei. Quz eniin ex hominibus sunt, istis quo-
tidie pereuntibus, ipsa simul peribunt; sola manet

βλάπτουσιν ἀλλὰ ταῦτα mácyousv δι ἀνηχκοῖαν καὶ
ἀνευλάθειαν τὴν πρὸς τὸν θεόν.

Ἠθιχώτερον νῦν τὴν ἐπιτίμησιν πρὸς αὐτοὺς
ποιεῖται, xal ὡς μαχρὰν τοῦ διχαίΐου ἀφεστηχόσι xa:
τοῦ Κυρίου ἀλλοτριωθεῖσιω, ὑφηγεῖται τοὺς λόγους,
ἐνάγων αὐτοὺς πρὸς πίστιν. Καὶ μετ ὀ.1ίγα *'O τοί-
νυν τῷ γένει τῷ ὑμετέρῳ ταῦτα ἑνδειξάμενος, xai
ix μιχρᾶς προφάσεως αὐξήσας, xal εὐλογίαν τλὴ-
ρώσας, πῶς οὐχὶ νῦν εὔπορος ἔσομαι τῷ μετανοοῦντι
χαὶ ἐπιγινώσχοντί µε;

Οὐχ ὑπερθολικῶς ταῦτα [εἴρηται]' πῶς γὰρ οὐχ
εὐφροσύνης xaX πάσης χαρᾶς πληρωθήσονται ἐκεῖναι
αἱ ψυχαὶ, αἱ μὴ στασιάζουσαι πρὸς ἑαυτὰς, ἀλλ᾽ αἱ Ev
ταῖς ἐλπίσι τοῦ θεοῦ εὐθηνούμεναι χαὶ αὐτῷ ἀναχεί-
μεναι

Καὶ νῦν τοῖς πᾶσι τὴν ἐπιχουρίαν χοµίζει, μὴ φυ-
λοχρινῶν ἄρχοντας τῶν ἀρχομένων, οὐδὲ γὰρ προχρί-
νει τῶν Ev ὑπηχόοις τεταγµένων, οὐδὲ ἀποχλεισθήσεται
τῆς ὠφελείας ὁ ἓν ὑπηρέταις τελῶν, χοινὰς δὲ χεχτη-
μένος τῶν φυχῶν τὰς δυνάµεις, χοινὸν δὲ τὸν ἔρανον
τῆς ὑπαχοῆς νομίζει ἐξ ἴσου παραχαλῶν πάντας
προσέχειν τὸν νοῦν.

Φωτιεῖ μὲν πάντα τὰ ἔθνη, χαταυγάσει δὲ εἰς
θεογνωσἰαν πάντας λαοὺς, ὡς εἰς αὐτὸν χεχτῆσθαι
τὰς ἐλπίδας ὄντα βραχἰονά µου. ἸΝήσους δὲ ἐνταῦθα
χαλεῖ xal αὐτοὺς τοὺς τόπους, οὗ μὴν ἀλλὰ xal τὰς
Ἐκκλησίας: ἑχλάδοις δὲ xaX εἰς τὰς φυχὰς, δίχην
ἀλμυροῦ ῥεύματος περιχλυζοµένας ὑπὸ τῶν Ἱδονῶν
χαὶ τῶν Ev τῷ βίῳ τούτῳ ψευδῶν δοξῶν χυμαινούσας.

᾿Αξιόπιστα δυσωπήµατα προδάλλεται εἰς πίστωσιν
τῆς αὑτοῦ δυνάµεως τοῖς ἀπιστοῦσιν, οὐρανὸν xal
γην. Καὶ μετ ὀλίγα * NOv γοῦν ποτε ταῖς οἰχείαις
τῶν ψυχῶν ἑνεργείαις χρησάµενοι, πτερώθητε τν
διάνοιαν, xal οὐρανῷ προσεγχίσαντες, αὐτὸν ἐχεῖνοι
χαταµανθάνετε, ὡς Ex xamvou ὅσον ἦχεν εἰς ὄψιν,
ἀχμητὶ συνεστησάµην xal γην ταύτην τὴν πάγιον
ὑμῖν εἶναι δοχοῦσαν φθορᾷ παραδώσω, καὶ τὰ iv
χόσμῳ παρελθεῖν motfjou* μόνῳ ἑχάστῳ ἀῑδίου δια-
µένοντος τοῦ σωτηρίου θεσπἰσµατος: ᾧ xat συµπαρα-
µένειν χαὶ συνδιαιωνίζειν ἔοιχεν.

Φοθήθητε δὲ μᾶλλον φαυλισμὸν xal ὀνειδεσμὸν
παρὰ θεοῦ ὑμῖν γινόμενον' ὃ γὰρ παρὰ ἀνθρώπων
Υινόµενος ἐχείνοις συναπολεῖται, αὐτῶν ὑφ' ἑαυτῶν

spes in Christum, perdurans cuim eis qui salutare D φθειρομένων᾽ μόνη δὲ μένει fj εἰς τὸν Χριστὸν ἑλπὶς,

sunt consecuti.

VERs. 9, Jerusalem ut recipiat suadet quzcun-
que negligentia perdiderit; est enim tibi forti-
tudo, qua indutus valida videri poteris; recor-
dare te non aliam esse ab illa Jerusalem, cujus ad
nutum dehiscentes inter fluctus iter mare permi-
sit, uL ex /Egypto liberati transitum haberent; cui
inservierunt elementa; qua vel in deserto rerum
eimnnium copia abundavit. Noli igitur vires tuas
prodere, nec animi virtuti torporem inducere, sed
exsurge ad coelestes spes, et, recepta fiducia, bonis
te operibus exornes.

συνδιαιωνίζουσα τοῖς τὸ σωτήριον τοῦτο παραδεξα-
μένοις.

Ἀναλαμόάνειν τὴν Ἱερουσαλὴμ παραχελεύεται, ἃ
ἀμελείᾳ προῦὔδωχε' πρόσεστι γάρ σοι ἰσχὺς, χαθ᾽ fv
δυνήση, σεαυτῆν συναγαγοῦσα, ἰσχυρά τις ὀφθῆναι"
τοῦτο λογισαμένη, ὅτι οὐχ ἄλλη τις παρ) ἐχεένην
τυγχάνεις τὴν Ἱερουσαλὴμ., f, ὑπεῖξε θάλασσα ὁδόν
σοι ἀνατέμνουσα, ἵν οἱ ἀπ᾿ Αἰγύπτου ἐλευθερωθέντες
διαθαίνειν ἔχωσιν' f] ἑδορυφόρει τὰ στοιχεῖα, xal ἣν
διεδέχετο ἡ ἐν ἐρήμῳ ἀνενδεῆς χορηγία. M τοίνυν
τὰς ἑαυτῆς δυνάμεις προδῷς , μηδὲ χοιµίσηῃς τὰς vu-
χιχὰς Evepyelac- ἀλλ᾽ ἐξανάστηθι πρὸς οὐρανίους ἑλ-
πίδας' xai ἀναλαθοῦσα «b θαῤῥεῖν, ἀγαθαῖς πράτεσιν
ἑαυτὴν xataxócpr oov,

43555

IN ISAIAM.,

1554

Εἰ γὰρ xat πατὴρ xal µήτηρ ὑπηρέται τῆς Ὑενέσεως A — VeRs. 15. Opera quidem et patris et matris ge-

γεγόνασιν, ὡς φιλίας σοι xal συγγενείας προφάσεις
παρέχοντες, ἀλλ' ὅμως οὐκ ἀτονίᾳ τῆς δυνάµεως τοῦτο
συνεχώρησα’ οὔτε γὰρ τὴν ἀρχὴν πλάττων τὸν ᾿Αδὰμ
τούτων ἐδεήθην, ἀλλὰ θελήσει ὑπεστησάμην xal ὃν-
νάµει τῇ Epi.

Καὶ τῶν προγεγονότων εἰς μνήμην αὐτοὺς ἄγει,
xai εἰς τὸ αὖθις θαῤῥεϊν αὐτοὺς προτρέπεται’ Οὔτε
γὰρ, φησὶν, οἱ ἀπειλοῦντες, xal γατὰ σοῦ µαιμάσ-
σοντες, Ἰδυνήθησαν ἀντιστῆναί σοι, ἐμοῦ ἐπαμύνοντος"
οὐδέτεροι ἰσχύσουσιν, ἐμοῦ ῥᾳδίως τούτους εἰς φυγὴν
τρέποντος.

Διδασχόμεθα δὲ Ex τούτου, ὡς xat οἱ τάραχοι, xat
αἱ ἑπαναστάσεις τῶν ἐθνῶν, χαὶ τὰ δυσχερῃ τῶν
πραγμάτων, χαὶ οἱ πειρασμοὶ, χατὰ συγχώρησιν τοῦ

nitus es, ut amicitia tecum et cognatione conjun-
gerentur, non quasi deficienti mez potestati sup-
plerent. Non enim mihi illis in principio opus
fuit, cum plasmabatur Adam, sed voluntate ac vir-
tule mea ipse eum effeci

Vens. 14. Res przteritas in memoriam eorum re-
vocat, et ita fractos animos reficit; nam causam
luam agente me, non valuerunt , inquit, tibi resi-
Stere, qui minis te et furore urgebant; neque alii
magis proficient, facile eos in fugam vertam.

Vens. 15. Docet hic nos turbamenta, et rebelliones
gentium, et rerum angustias, et sollicitationes ad
malum, non sine Dci numine fleri; quibus instan.

θεοῦ γίνονται’ ὧν ἐνεργούντων, χρὴ τὸν νήφοντα ἐπὶ B ibus, prudenter te ad Dei auxilium recipies , ut

thv τοῦ θεοῦ χαταφεύγειν βοήθειαν, xal παρ) ixel-
νου αἱτείσθαι τὴν τούτων ἁπαλλαγήν.

Πάλιν διὰ τῆς παραχλήσεως τὴν ἐχούσιον αὐτῆς
πτῶσιν σημαίνει’ οὐχ ἂν γὰρ οὐδὲ διαναστῆναι αὑτὴν
προετρέπετο ὑπ ἄλλου χατεχοµένην , ἀλλὰ τῷ χατ-
ἐχοντι ἑπετίμα. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐχούσιον πτῶσιν ὑπομε-
µενήχει, διαναστῆναι αὐτὴν παραχελεύεται.

Ωσπερ τινὰ χοῦν ὃν συνέλεξο ἀπὸ τοῦ πτώματος,
ἔχτεινον xaX ἁπόῤῥιφον, xaX τοὺς δεσμοὺς, ole σεαυ-
τὴν χατεδέσµευσας, λῦσον ἀποσπάσασα ἑαυτὴν τοῦ
ῥυγοῦ τῆς ἁδιχίας, ᾧ ἐκοῦσα τὸν σαυτῆς τράχηλον
ὑπέθαλες' καὶ ἀξίαν ἑαυτὴν ἀπέφηνας αἰχμαλωσίας,

ἀφ' ἧς ῥυσθήσῃ μετανοοῦσα" οὐδὲ γὰρ τὴν ἀρχὴν παρ-

εδόθης ὑπ' ἐμοῦ ὡς ἀργύριον εἱληφότος, ἁλλὰ ταῖς
οἰχείαις ἑαυτῆς ἁμαρτίαις ἑπράθης' ἅπερ συγχωρῄσω
σοι μετανοούσῃ, xat ἀναχαλέσομαι τῆς αἰχμαλωσίας.

Τὸ δὲ εἰς ᾽Ασσυρίους ἄχοντας ἁπαχθΏναι ἐμὴν ἔχει
συγχώρήησιν, αἰτίαν δὲ ὑμετέραν οὑκ ἂν γὰρ οὐδὲ
ᾳούτοις παρέδωχα, pt τῶν ἁμαρτημάτων ὑμῶν προ-
δεδωχότων ὑμᾶς' ὅτι δὲ ῥᾳδία ἔσται xal f) ἀπὸ τούτων
ἁπαλλαγὴ, γνώσεσθε µετανενοηχότες.

"H γὰρ οὐχὶ xax Ῥαψάχης ἀτονώτερόν µε τῶν λε-
γοµένων παρ᾽ αὐτοῖς θεῶν εἶναι νενόµιχε λέγων Mh
ὑμᾶς ἁπατάτω Ἐπεχίας' « Mh ὁ θεὸς ὑμῶν ῥύσεται
ὑμᾶς; μὴ ἑῤῥύσαντο οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν ἔχαστος τὴν
ἑαυτοῦ χώραν; » Ταύτης τοίνυν τῆς βλασφημµίας

liberationem ab eis depreceris.

Cap. LIT, Vrns. 1. Rursus declarat, dum eos ex
hortatur, libenter ipsos in calamitates esse delapsos.
Quod si enim ab alio quovis opprimerentur, non eos
exsurgere juberet, sed argueret opprimentem ;
nunc vero cum voluntate sua in malis detineantur,
uL exsurgant apte suadet,

Vgns. 2. Pulverem excute, et abjice, quem ca-
dens collegisti; et quibus temetipse devinxisti ,
solve vincula, exuto jugo cui collum tuum liben-
ter subjeceras ; ita quam tibi promerueras captivi-
tatem per penitentiam solves. Non enim olim, sre
acceptio, a me venundati estis, sed propter ipso-
rum vestra peccata ; quz tamen ponitentiam agen-
tibus ignoscam, et vos de captivitate revocabo.

VgRs. 4. Vos violenter in Assyrios abductos
fuisse meo quidem permisso, vestra autem culpa
factum est ; non enim vos illis tradidissem, nisi vos
prius peccata vestra prodidissent; quam facilis
autem sit ab istis liberatio, conversis animis, ex-
periemini.

2 WERs. 5. Nonne me Rhapsaces debiliorem existi -
mavit idolis, que apud gentes dii habentur? Ne
vos decipíat Ezecias, aiebat: « Nunquid vos Deus
vester erueret? Nunquid eruerunt dii gentium,
unusquisque suam regionem **? » Propter vos ita

ὑμεῖς αἴτιοι γεγένησθε, μοχθηροῖς ἥθεσι κωλύσαντές D deridetur et « blasphematur nomen meum, » qui

µε εὐεργετῆσαι ὑμᾶς.

Τὴν ἓν τοῖς μετὰ ταῦτα ἐπίσχεφιν τοῦ λαοῦ δηλοῖ
διὰ τῶν λεγομένων’ Ἶτις xal παρουσία διχαίως ἂν λέ-
γοιτο’ οὐ τῆς οὐσίας αὐτοῦ τόπον Ex τόπου μετιούσης,
ἀλλὰ τῆς ἑνεργείας χαταδήλου Υγινοµένης' τότε γὰρ
xaX παρεῖναι ἡμῖν λέγεται ὁ θεὺὸς, ὃτ' ἂν ἑαυτοὺς
πρὺς τὸ ὑποδέξασθαι αὐτὸν ἀξίους ἀποφήνωμεν τοῖς
χαλοῖς Ίθεσιν' ὥσπερ οὖν ἀπεῖναι, µεταθαλλομένων
εἰς τὸ] ἑναντίον, ph εὐδοχιμοῦντος ἐπαναπαύεσθαι
ὑμῖν διὰ τὰ μοχθηρὰ ὑμῶν Ἠθη.

'Q; γὰρ κατάδηλον τοῖς πᾶσιν ἡ ὥρα τῆς ἡμέρας,
χαθ᾽ fj» ἐχλάμψας ὁ ἦλιος χαταλάμψει πάντα τὰ bp:

" JV Reg. xix, 22, ὅ5.
PATROL. G&. XVIII,

pravis moribus beneficia mea a vobis depellitis.

Ὕεας. 6. Quibus verbis indicat Deus se populi
curam postea gessurum ; quod etiam adesse opti-
me dicitur, non transeunte sane natura ab uno loco
in alium locum, sed vim suam manifestius decla-
rante. Nam tunc quoque nobis adesse Deus dici-
tur, quando bonis moribus nos suscipiendo Deo
dignos przebemus ; ita et abesse, quando a recta
via deflectentibus nobis, propter depravatos mores,
acquiescere non dignatur.

VgnRs. 7. Quemadmodum lux diei omnibus con-

spicitur, qua sol effulgens montes cunctos illustrat,

k3

1355

ία, tanta vos letitia οἱ exsultatione efferemini.
Quo studio auditum pacis et felicitatis accepissetis,
eo salutem vobis evangelizantes suscipietis, ita ut,
vita vestra sapientius instituta, rex vester vocari di-
gner. llic miratur quoque spiritus propheticus pe
des preconum Evangelium pradicantium, quibus
gentes cunctas perlusitrati, definitum sibi curricu-
lum confecerunt. Lucidi eraut pedes eorum, utpote
qui fuerant ab ipso Salvatore loti. Super montes
ferri dicuntur, propter przsstantiam et sublimitatem
evangelicze doctrinae. Pacem evangelizabant, pacem
scilicet cum Deo praedicantes, ab omnibus tum
prope, tum procul de gentibus excipiendam ; et
Christum Dei conimendantes, qui divisa in unum

ΤΗ ΕΟΟΘΙΗΙ llIERACLEENSIS

' ita. splendidus erit οἱ illustris meus ad vos adven- A οὕτως φανερὰ καὶ ἐτίδοξης ἔσται ἡ παρ ἐμοῦ εἰς

1556

ὑμᾶς foriy χαρᾶς τε xal ἀγαλλιάσεως οὕτω Τληρω-
θήσεσθε: χαθάπερ "ἣν ἀχοῆν εἰρηνικήν τξ καὶ ἡδεῖαν
δεχοµένοις, οὕτω τε ἐξάχουστας ἕσται t; ὑμετέρα λὺ-
τρωσις, xal ἑαυτοὺς ἐπιδώσετε πρὸς διόρθωσιν, ὡς
xa! ἐμὲ αὑτὸν βασιλἐᾳ ὑμῶν ἀξ.ῶ καλεῖσθα:. — Ἐν
τούτοις τὸ πνεῦμα τὸ προφητιχὸν, τῶν XT,p2XtYV του
Εὐαγγελίου τοὺς πόδας ἀποθαυμάτει, δι ὦν πετοίην
ται δρόµον ἑχπεριελθόντες τὴν εἰς πάντα τὰ ἔθνη πε-
plobov: ὡραῖοί τε αὐτῶν σαν οἱ πόδες διὰ τὸ xzxa-
θάρθαι, ὡς ἂν τοῦ Σωτήρος αὐτοὺς ἀπονίταντος: Eri
δὲ ὀρέων ἔτρεχον, διὰ τὸ µετέωρον καὶ ὑψηλὸν τοῦ
εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἱρήνην δὲ χκατήγγελλον
ἀνθρώποις, εὐαγγελικόμενοι τὴν πρὸς θΘεὸν cipryrv,
fiv τοῖς μαχρὰν xai τοῖς ἑγγὺς εὐτγγελίκοντο, ὅτ-

conjunxit, et murum medianum separationis, ini- B λοῦντες τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ τὸν ποιίσαντα τὰ ἁμ-

micilias nempe omnes, in carne sua solvit.

Vens. 11. Ut animis suis consuiant hortatur eos,
affectibus pravis et Chaldaicis immutatis, potius
quain locis; ne iisdem moribus immorentur sua-
det, quibus donec indulserint, immundi videbuntur.

VgBs. 15. Reges placido tacitoque ore Deum
adorabunt. Cxci quidem reimanebunt οἱ indoviles,
qui legem acceperant, et vaticinia audierant pro-
phetarum, et prophetias cognoverant de Salvatore
prolstas; gentes contra, quibus nibil annuntiatum
fuit nec revelatum, 'sola fide Dei scientiam conse-

φότερα Ev, xal τὸ µεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσαντα,
τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρχὶ αὑτοῦ.

Ψυχιχὴν αὐτοὺς ἐπιμέλειαν ἑαυτῶν ποιεῖσθα: τα-
ῥαχελεύεται, xal πρὸ τῶν τόπων µετανίστασθα: τῶν
μοχθηρῶν ἰδεῖν (14) καὶ Χαλδαϊχῶν, xax μὴ μολύνεσθαι
ἐν ἐχείνοις τοῖς ἔθεσιν, ἓν οἷς ἑαυτοὺυς ἑνδξδωχότες,
ἀχάθαρτοι ὀφθέσονται.

Ot τε βασιλεῖς μεθ) ἡσυχίας καὶ σιωστς Tpo2x.-
νοῦντες, τυφλωττόντων xai ἀνηχόων µενόντων τῶν
xai vópov δεζξαµένων καὶ προφητῶν προαγορεύσεις
ἐπαχονυσάντων, xal τὰς περὶ τοῦ Σωτῆρος προφτ-
τείας ἐγνωχότων * τῶν δὲ ἐθνῶν τῶν ur)iv uc
ἑωραχότων μήτε ἀχηχοότων, µόνον ὃξ πίστει προσ-

quéntur, et eorum qui Deus de unigenito Filio C δεδραµηχότων εἰς τὴν θεογνωσίαν, xat εἰς τὴν περὶ

suo disposuit,

Car. 1111, VgeRs. 1, 2, 3. Quis credat? innuit
propheta. Cui revelabitur doctrina de unigenito
Dei Filio? Eamdem nos quasi parvulum humilem
descripsimus, quasi radicem deficiente humore
attenuatam.. Tam humilis profecto ei species, ut
cum nulla alia conferri possit, ut minime virtuem
Allam decere videatur, qua tot ac tanta prodigia
edita fuerunt.

Vgns. 5. Ingravescente in dies hominum nequitia,
et nihil intentatum intemeratumque relinquente ,
poena nos et vindicla manebat. Quis vero nobis
iperita supjlicia unigenitum Verbum in terram
nostram delapsuim, legem omnem ct justitiam per-
ficiens, peccaro vero nulli obnoxium, sponte subiit ;
ea voluntate, ut eX ingratis uos gratos Deo red-
deret et amicos. Ipse. quidem poenas omnes ct op-
probria pro nobis pertulit; nos autem per [idem
cum eo compatiiuur, per gratiam cum eo commori-
Iur et salvamur.

VgnBs. 6. Tradidit euin Deus, sponte scilicet obla-
tum, non vi coactum. Nam Apostolus quoque ea-
dem voce utitur ad libertatem et voluntatem Patris
declarandam . « Sic enim Deus dilexit mundum,
ut Filium suum unigenitum traderet pro nobis 1.)

5 Joan. 1, 16.

(11) Forte ἰδεῶν vel loto /.

τοῦ μονογενοῦς Yiou τοῦ θεοῦ xaxáimy:v.

"Avz τοῦ, Tl; πιστεύσει καὶ τίνι ἀτοχαλυςφθηισε-
ται ὁ περὶ τοῦ μονογενοῦς Ylou τοῦ θεοὺ λόχος ; U:
γὰρ ἡμέτερο: λόγοι πρὸς τὸν αὐτὸν γινόµενοι ὡσπεῃ-
εἰ παιδίου εὐτελοῦς εἴχον, xaX ῥιζης οὕτως ἀτόνου,
ὡς ἓν σπἀνει νοτίδος ἀποχειμένης ' αὑτὸ δὲ τὸ εἴξος
αὐτοῦ οὕτως εὐτελὲς, ὡς πολὺ ὑποθεθτηχέναι τὰς των
λοιπῶν ὕὄψεις, οὗ μὴν ἀλλὰ xal τὶν ἑνέργειαν τὶς
δυνάµεως, 6U ὃς τὰ onusta ἐτελεῖτο

Ἀχμασάσης τῆς τῶν ἀνθρώπων καχίας, xal
εἶδος παρανοµηµάτων ἑἐργασαμένης, τιμωρία
Χόλασις ἐπήρτητο Ίντινα δίχην χρεωστουμέντν
ἡμῖν, 6 μονοχενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἑλθὼν εἰς τὸν
καθ ἡμᾶς xóspov, xai πάντα νόµον, xal πᾶσαν ὃ.-

xat

D χοιοσύνην πληρώσας, ἁμαρτίᾳ τε py ὑποτεσὼν,

ἑκοντὶ δέχεται ἴν ἡμῖν µεταθάλη τὴν κόλασιν εἰς
εἰρήνην τε xai εὐμένειαν' αὐτοῦ μὲν τῇ πείοᾷ ὑπελ-
θόντος τὰς ὕθρεις xai τὰς χολάσεις, ἡμῶν δὲ πίστει
οἰχειουμένων τὰ πάθη, καὶ συναποθνησχόντων χάριτι
xal σωζομµένων.

Παραδεδόσθαι δὲ αὑτὸν ἀχούων, gh ἀνάγχτν καῦ-
υπόπτενυε, τὸ δὲ ἐχούσιον νόει. Καὶ γὰρ ὁ Αγπόστο-
λος τῷ ὀνόματι τούτῳ χέχρηται, αὐθεντίαν καὶ βοὺ-
λησιν Πατρὸς μηνύων « Οὕτω γὰρ ὁ θεὸς Ἰγάπτσε
τὸν χόσµον, ὥστε τὸν μονογενῆ Yibv αὐτοῦ παραδοὺᾶ

4585

THEODOR! HERACLEENSIS

1564

intendere studebant. ldolorum fautores, quibus A τοὺς τοῦ διχαίου ἐπιμελομένους xat Θεῷ προσαν-

pueros super montes et petras deferebant iinmo-
landos, Dei vindictam vitaturos sperabant

Vgns. 15. Quibus nominibus benigne Deus signi-
ficat se esse Excelsum ; ipsi enim quantum in eis
erat, Deum humilem effecerant , idolis consentien-
do. Prasertim vero sanctum se esse contendit, cum
illi nomen ejus pravis cogitationibus et inhonestis
operibus profanarent. Ego vero sanctus sum, et
&enctis congaudeo, et sanctos homines efficio, vires
eorum augendo , et mentes erigendo ad sublimiora,
dummodo se ope mea dignos przbere, et contritam
humiliatamque voluntatem przstare videantur ; nam
talibus ego vitam zxternam largior.

Vrns. 16. Ulcisci eo sensu Deus dicitur, quod
peccatores ideo malis afficiat , ut se quisque ad bo-
nam frugem recipiat ; quod facit Deus , misericor-
dia nobis parcens.

Vgns. 17. In ipsis etiam poenis repetendis miseri-
cordiam suam declarat Deus, dum multa peccantes
paucis affligit.

Cap. LVIII, Vgns. 1. Rem leviter perpendentibus
|etari videntur impii in voluptatibus suis; at in
dies ad perniciem propius accedentes , vera lzetitia
carent ; non enim est alia lztitia prieter eam , qua:
per labores et tribulationes vitam xternam opera-

tur. Justi autem vera letitia replentur ; quippe qui C

opere ea perficiunt quz intendunt. et ideo placida
mente fruuntur ac tranquilla.

VERs. 9. Qus quidem hominibus peragenda sunt,
vitam suam et mores suos recte instruentibus. '

Car. LIX, Vens. 5. Pleraque consiliorum, quz
verbis locuti sunt, ut *ova aspidum nondum ma-
tura. aut tela aranez quz nullius usus est, plus
damni afferunt quam utilitatis. Quod si autem forte
ea, velut fota, opere perficient, nonne merito eos
cum hominibus conferres , ovum aspidis frangenti-
pus, et in eo regulum reperientibus ? Qui scilicet
anguis est venenatus et mortiferus.

έχοντας» εἰδώλοις Yàp προσχυνοῦντες, χαὶ τούτοις
προσάγοντες τὰ ἑαυτῶν τέχνα εἲς σφαγὶῖν ἐ-ί τε
τῶν ὀρέων xal τῶν πετρῶν, ttv τοῦ θεοῦ δίχην δια»
φεύγειν ὑπελάμθανον.

Διὰ τούτων ὅλων τῶν ὀνομάτων ἡ τοῦ Θεοῦ εὐμέ-
veta. δηλοῦται, ὅτι τε ὑψιστός ὲστιν * εἰ xat, ὅσον Ἶχε
τὸ αὐτῶν µέρος, ταπεινὸν πεποιίχασι, συγχρίνοντες
εἶδώλοις τε χαὶ δαἱμοσιν' οὐ μὴν ἀλλά καὶ ἅγιος,
τούτων βεθηλούντων τὸ αὐτοῦ ὄνομα xaxdic ἑνθυμή-
σεσι χαὶ πράξεσιν οὗ καλαϊῖς ' ἀλλ ὅμως αὐτὸς ἅχιος
(y xal ἁγίοις χαίρων, χἀχείνους ἁγιάδων, ἑπ'ῥῥων-
yug αὐτῶν τὴν δύναμιν , καὶ ἐγείρων αὐτῶν τὰ cpo-
γηµατα, µόνον εἰ φανείησαν ἑαυτοὺς παρέχοντες
ἀξίους, χαὶ τὴν ἑαυτῶν θέλησιν δειχνύντες συντετριµ-

B µένην καὶ τεταπεινωµένην * καὶ γὰρ καὶ Qut aio-

νιον τοῖς τοιούτοις χορηγέσω.

Ἐχδιχία δὲ χα) xav ἄλλον τρόπον λέγεται, τὸ τον
ἁμαρτάνοντα παραδοθῖναι σχυθρωποῖς πρὸς τὸ αὐτόν
τινα παρ) ἑαυτοῦ παιδευθΏηναι. ταῦτα ποιεῖ θεὸςν
φιλανθρωπίᾳ φειδόµενος τοῦ ἡμετέρου γένους.

Την φιλανθρωπίαν ἑαυτοῦ ὁ Ocho xaX £v ταῖς τι-
µωρίαις ἑνδείχνυται, ἡμῶν μὲν πολλὰ ἁμαρτανόντων.
αὐτοῦ δὲ ὀλίγα παιδεύοντος.

Kàv γὰρ οἱ ἀσεθεῖς τῷ δοχεῖν δοχῶσι χαίρειν ἓν
ταῖς ἑαυτῶν ἡδοναῖς τρεφόµενοι, ἀλλά Y'o)v εἰς
ἁπωλείας τέλος καταστρέφοντες, οὐ «hv ἀληθινὴν
χαρὰν Ὑχαίρουσι μόνη Υὰρ χνρίως ἂν εἴη χαρὰ f
ix χαµάτων τε xai θλίψεων ζωὴν αἰώνιον πραγµα-
τευοµένη. ᾿Αλλὰ xai χαρᾶς τῆς ἀληθινῆς πληροῦνται
οἱ δικαιοπραγοῦντες, εἰς ἔργον αὑτοῖς προχωροῦντος
τού σκοποῦ, xal ἀταράχου μµενούσης τῆς φυχῖς, χα»
γαληνιαξούσης ἐν ἑαυτῇ.

Καὶ ταῦτα ῥυθμιξόντων αὐτοὺς tlg βίον τὸν &v-
άρετον, xai τρόπων εὐθύτητα ὑφτγεῖται.

Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν ἐπιθυμημάτων αὐτῶν ὧν συν-
ελέξαντο ὥσπερ ὠὰ ἀσπίδων ἀτελεσφόρητα, xai ὡς
ἱστὸς ἀράχνης εἰς οὐδὲν συντελῶν μένει, βλάδην a5-
τοῖς μᾶλλον περ ὠφέλειαν φέροντα * εἰ δὲ xal συµ-
θαίη ταύτας τὰς ἑννοίας ὥσπερ διαθερµανθείσας εἰς
πράξεις προχόψαι, οὐχ ἔοιχεν ἐχείνοις τοῖς χλάσασι
μὲν ὡὸν ἀσπίδος, βασιλίσχον δὲ ἐν αὐτοῖς (13) εὖ-
ροῦσι; καὶ αὐτό ἐστι ἱοθόλον xal θαναττφόρον &o-
πετόν.

VeRs. 10. Quz hoc sensu accipies : quemadmo- D Καὶ τοῦτο δὲ σχοπητέον, ὅτι, ὥσπερ ὀφθαλμῶν

dum nihil eorum quz obversantur cernere poterit ,
qui oculis licet praeditus luce caret, aut qui lucem
adeptus, oculis destituitur, ita necesse est ut qui
riente aliquid complecti voluerit , doctrina illustre-
tur ex divinis Scripturis desumpta.

Vrns. 11. Tantus erit eis gemitus et ululatus,
quantus urso catulos amissos lugenti; aut etiam
quantus columbzs qus natura continuo fremit.

Vins. 17. Salutem , quam poenas dantes per ρᾳ-
nitentiam et docilitatem homines sibi operantur,
guscipere dicit Deum , et velut indumentum , eorum

(19) Potius αὐτῷ. '

ὄντων, εἰ μὴ παρείη φῶς, xal quib; ὄντος, εἰ ui
ὥὧσιν ὀφθαλμοὶ βλέποντες, ἀδύνατόν ἐστι τὰ ὑτοχεί-
μενα καθορᾷν ' οὕτως ἀνάγχη χαὶ τὸν βουλόμενόν τι
διανοεῖσθαι νοῦν, μὴ &x τῶν θείων Γραφῶν ἀρυόμενον
σοφίαν, διαμαρτεῖν.

Τοσοῦτος δὲ ἔσται ὁ στεναγμὸς xay d) παρ) αὐτῶν
οἰμωγὴ, ὅσην ἄρχτος ἀπολέσασα τὰ ἑαυτῆς τέχνα οἱ-
μώφει’ οὗ μὴν ἀλλά xal περιστερὰ ἁδ.αλείπτως qu-
σιχῶς βρύχουσα.

Thv ἐκ τῆς µετανοίας καὶ συνέσεως πραγµατευο-
µένην σωτηρίαν τοῖς τιµωρουμένοις οἰχειοῦσθαι τὸν
Ocby φάσχει, καὶ ἐνδύεσθαι ὥσπερ «x ἕνδυμα τὴν

1357

TBEODORI HERACLEENSIS

1568

derelinquendam Jerusalem ; Πο autem illumi- A φησιν, οὐδὲ «hv Ἱερουσαλὴμ ἐαχεναι λέγει, ἁλλά

nanda erat ab eo |propter divina de ipsa consilia,
et dona ipsi largita. Etenim properantibus apo-
stolis Evangelium gentibus predicare jussit Sal-
vator, ut ad oves prius irent, quz? perierunt domus
lsrael **.

VEns. 2. Nomen novum dicitur nomen Christia-
norum ; sepius idem innuit. Etenim baptizatus
baptismo salutis, renovata tota ipsius conditione,
novo quoque nomine vocatur fidelis. Judzus no-
vum illud nomen impugnat. Dicat igitur, juxta
Isaiz prophetiam , novum nomen quale sibi fuerit
impositum. Αί non habel quod indicet. Restat igi-
tur ut nomen illud Christianorum nomen sit, a
Ghristo desumptum, quod ipse nobis Dominus im-
posuit, gentes nomine suo nobilitans. |

VrRs. 5. Ex variis floribus serta corona et dia-
dema regni cctum apostolorum designant, qui
Ecclesiarum principes fuerunt et simul genere Is-
raelit» ; quibus novum nomen apte conveniebat,
cum commune genus cum iis haberent.

Viens. 4. Voluntas vocantur qui Dei voluntatem
faciunt; vos et diligere dicitur, sicut habitans
juvenis cum virgine. Hoc vero non marcentem ,
sed florentem conditionem designans; nam spon-
sus sponsam cohabitatione protegit.

Vens. 6. Hodiernam Ecclesiarum constitutionem
indicat;populo tota die et tota nocte mandata Dei cu-

stodient^ tota nocte docentibus presbyteris veram C

de Deo do rinam, ac Dei laudes et memoriam cele-
brantibus.

Car. LXIII, VEns. 1. Edom vocat filios Esau; Bo-
soz vel Bosra dicitur caro (13). Vir igitur iste cum
fortitudine et violentia vobiscum justo calculo
litigabit, ponas a vobis repetens. Litigat Deus
enim cum hominibus, quando vocat eos in judi-
cium, ut doceat se legitima vindicta uti, nos au-
tem ipsi auclores esse supplicia in nos inferendi.
Nam, vel vindictam exigens , omnia ad salutem
nobis procurandam facit , ut a peccatis cessemus,
«t poenitentiam agentes salvemur, aut mundemur
poenarum judicio. Et paulo post : Vere adiniratione
stupebunt spirituales virtutes , cum videbunt Deum

xai ταύτην χαταυγασθήσεσθαι ὑπ' αὐτοῦ διά τε τὴν
πρὸς αὐτὴν ἄνωθεν σχέσιν χαὶ διὰ τὰ δοθέντα αὐτὴ
σεµνά: xal γὰρ τῶν ἀποστόλων σπευδόντων εἰς τὰ
ἔθνη τὸ χήρυγµα ἐξαγαγεῖν, ὁ Σωτῆρ πρότερον az-
τοὺς ποιεῖσθαι τὸ χήρυγµα παρεχελεύετο πρὸς τὰ
πρόθατα τὰ ἁπολωλότα οἴχου Ἰσραίλ.

"Ovopa καινὺν λέγεται τὸ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν'
πολλαχῶς δὲ ἐοῦτο νοεῖται’ xal γὰρ ὁ βαπτισθεὶς
βάπτισμα σωτήριον ὄνομα ἕτερον ὀνομάξεται, ὁ
πιστὸς, ἀναχαίνισιν δεχόμενος τῆς ὅλης αὐτοῦ χατα-
στάσεως. Αλλ) 6 Ἰουδαῖος μάχεται πρὸς τὸ χα.νὸν
τοῦτο ὄνομα ' εἰπάτω τοίνυν, χατὰ 'Hoatou προφη-
τείαν, ὄνομα χαινὺν ἐπιτεθὲν αὐτῷ ἁλλ' οὐχ ἔχει
δεῖξαι' ἄρα τοίνυν τὸ Χριστιανῶν ἐστιν, ἀπὸ του

Β Χριστοῦ γνωριζόµενον, ὃ ὁ Κύριος ἡμῖν τέθειχεν,

ἀπὸ τοῦ οἰκείου ὀνόματος σεμνύνων τὰ ἔθνη.

'Ex διαφόρων ἀνθῶν πλαχεὶς, xai διάδηµα paz-
λείας τὸ τάγμα τῶν ἀποστόλων τυγχάνει, of xal τῶν
Ἐχκλησιῶν προῄχθησαν, ὄντες χατὰ γένος Ἰσραηλῖ-
ται, οἷς xaX Άρμοσε τὸ ὄνομα τὸ χαινὸν, χοινωνίαν
ἔχουσι πρὸς τὸ γένος.

Θέλημα τοίνυν χαλοῦνται οἱ τὸ θέλημα αὐτοῦ Τε-
ποιηχότες, οὓς καὶ ἀγαπᾷν λέγει, ὡς συνοιχὼν νεα-
νίσχος παρθένῳ. Τοῦτο δὲ οὗ φθορὰν σηµαίνει, a^
ἀκμάζουσαν σχέσιν΄ καὶ γὰρ τηρεῖ Ev τῷ συνοιχεσίῳ
τὴν παρθένον,

Τὴν vo χατάστασιν τῶν Ἐκκλτσιῶν ἐμφαίνει »
μεθ) ἡμέραν τε χαὶ νύχτωρ μελετῶντος τοῦ λαοῦ τὰς
ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ * ἐχδιδασχόντων τε ἱερέων τὰ περὶ
θεοῦ δι ὅλης νυχτὸς, αἰνούντων τὸν Κύριον καὶ αὐ-
τοῦ μνημονενόντων.

Ἐδὼα λέγει τοὺς υἱοὺς 'Ἡσαῦ. Βοσὸρ δὲ Ὥτοι «tv
Βόστραν λέγει καθ) Ἑδθραίους σάρχα. Οὗτος τοίνν»
ὁ μέγας ἐν ἰσχύῖ χαὶ ἀσύγχριτος κριθήσεται πρὸς
αὐτοὺς δικαἰᾳ ψήφῳ, τὴν xav αὑτοὺς ποιησάµενε”
ἐχδικίαν. καὶ γὰρ θεὺς πρὸς ἀνθρώπους Χρίνεται
καλῶν ἡμᾶς sig χρίσιν, ἵνα διδάξη, ὅτι αὑτοῦ μὲν
διχαία fj ἄμυνα, ἡμεῖς δὲ αὐτῶν αἴτιοι καθ) Eavzu v
ἐπισπώμενοι τὴν δίχην ' αὐτὸς γὰρ xaX δίχην iz-
άγων, ὑπὲρ σωτηρίας ἡμῶν πάντα ποιεῖ, ὑπὲρ τοῦ
xaX παῦλαν ἡμᾶς λαθεῖν τοῦ ἁμαρτάνειν, f] µετα-
νοῄσαντας σωθῆναι, 7| χουφ,σθῆναι ἐν τῇ χρίσει «Tq
τιμωρίας. Kal μετ ὀλίγα. ᾽Αληθῶς γὰρ θαύματος

suum, cum corpore in cclos ascendentem, et ru- D ἐπεπλήρωντο χαὶ αἱ νοηταὶ δυνάµεις, ὁρῶσαι τὸν

bentem sanguine, et crucis stigmatibus transfixum;
et victoriam de morte relatam ; et gratiam homi-
nibus largitam ; et peccatorum remissionem. Nam
hominibus propter peccata sua morte damnatis,
Salvator noster ipse pro nobis mortem subiit , ut
nohis immortalitatem operaretur. Et paulo posi:
Quod si angelos exsultavisse audieris, noli illos
ignoranti arguere; noverant enim Salvatoris con-
silia ex quo in terram delapsus carnem suscepit ;

*t Matth. x. 6.

ἑαυτῶν θεὸν Ev σώματι εἰς οὐρανοὺς ἁἀνιόντα x3.
φέροντα τὸ ἐρύθημα τοῦ αἵματος xai τὰ σύμθολα
τοῦ σταυροῦ, την τε χατὰ τοῦ θανάτου νίχτν, xa:
τὴν ἀνθρώποις χαρισθεῖσαν. χάριν xat ἄφεσιν ἁμας-
τιῶν. Tov γὰρ ἀνθρώπων ὑπὲρ τῶν οἰχείων ἆμαρ-
τηµάτων θάνατον χρεωστούντων, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν
ὑπῃλθεν αὐτὸς τὸν θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν, ἵν ἡμῖν
ἀθανασίαν πραγματεύσηται. Καὶ μετ éAira * Et δὲ
ἐπὶ ἀγγέλων ἀχούοις ὡς ἑπαπορούντων, μὴ ἑχεί-

(15) Hanc vocem non carnem significare, sed firniam atque munitam, luce probat clarius S. Hier. eom.

$& 1s. lib. xvn

15Ίἱ

THEODORI HERACLEENSIS

1573

riatur et cuncta ut cera liquescant. Hic. Deum cum A ἀνεωχθήσονται, xoY τὰ ὑποχείμενα δίχην χηροῦ τα-

aliis conferens, qui dii vocantur, eum oculis cerni
negat, aut auribus audiri ; sed qui in omnia impe-
rium exerceat , solus est nec est alius qui eum su-
perare valeat.

Vgns. 5. Qu: hocce modo intelligenda : bonus
Magister cum pravum habuerit discipulum, quem
a nequitia rovocare voluerit , hortabitur eum ut
melior fiat; quod si autem hic deterior in dies
evadat, nedum a malo abstineat, tunc depellet
eum Magister et derelictum pluribus etiam peccatis
tradet. lta de nobis factum est. Cum a pravis mo-
ribus averli noluerimus, tu iratus es, et nos ope
tua destituti , omnium vitiorum labe trahimur.

χῄσονται. Κάν τούτῳ δηλῶν 6 προφήτης, οὔτε ὅτε:
ὑποθάλλεσθα αὐτὸν φάσχει, οὔτε ὡσὶν ἀχοῦσαι, 277-
Χρισιν αὐτοῦ πρὸς ἄλλους λεγομένους θεοὺς ΥΣΥγονένα:
ἀλλὰ κατὰ πάντων ἔχων τὸ χΌρος, µόνος ἐστὶ τοιοῦτος,
ἄλλου πρὸς αὐτὸν παραθάλλεσθαι μὴ δυναμένου.
Τοιοῦτόν τινα νοῦν ἔχει Ὢς, ὅτ ἂν διδάσκα,ος ὁ
ἀγαθὺς ἔχοι πονηρὺν µαθητην, εἰ, µεταθαλέσθᾳ.
αὑτὸν βουλόμενος ἀπὸ τῆς πονηρίας αὐτοῦ, νουθετεῖ
αὐτὸν κρεἰττονα ἑαυτοῦ Υγενέσθα,, ὁ δὲ ph μόνον
ἁπαλλάττοιτο τῶν χαχῶν, ἀλλὰ xai προσθέχτν ἐν
πονηρίᾷ δέξαιτο' ἀχόλουθον ἁποστραφῖτναι αὐτὸν
τὸν διδάσχαλον, χἀχεῖνον ἐγχαταλειφθέντα εἰς τλείο-
vag ἁταξίας ἑαυτὸν ἐχδοῦναι οὕτω φησὶ xal Ey

B ἡμῶν, μὴ ἀνεχομένων ἡμῶν µεταθέσθα: τοῦ ποντ-

ϱ0ῦ ἡμῶν τρόπου, αὐτὸς ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς σου τΏς ἐποπτείας ἁποτυχόντες, κατὰ ὁοῦὺν τῶν ἆμαο-

τηµάτων ἠνέχθημεν.

VERs. 6. Ea quidem ratione mandata observabi-
mus, ubi justitia jam non amicitiam nostram cum
Deo defendet. Tuuc enim ab eo deficiemus , quasi
folia ab arboribus et a stirpe sua decidentiaj;
quod maximum crimen in nos habet.

Vegas. 7. Quotiescunque.Deus, vel multa horta-
tus, non poterit fideles suos a peccatis revocare,
tunc ipse tandem irascetur, et ipsius cura desertos
derelinouet.

Τοιαῦτα ἡμῶν ἔσται τὰ της παραττρήσεως τῶν
ἐντολῶν, διάθεσιν πρὸς θεὸν μὴ σωσούστης τῆς Ou
χαιοσύνης Ἡ καὶ ἔχρευσιν ἡμῖν προξξένησεν, ὡς
φύλλοις πἰπτουσιν ἀπὸ τῶν δένδρων χαὶ ἀπὸ της
ἑαυτῶν ῥίσης: ὅπερ τὸν ἑσχάτην αὐτῶν χατηγορίαν
ἔχει.

"Ov ἂν γὰρ θεὸς ἐπὶ πολὺ νουθετῶν pd, σχοίη
τοὺς πειθοµένους αὑτῷ µεταθέσθαι τῶν παβανοµτ-
µάτων αὐτῶν, τότε xal αὐτὸς τέλεον ὀργισθεὶς Eyxa-
ταλιμπάνει αὑτους ὡς ἑρήμους αὐτοὺς Υενοµένους
τῆς αὑτοῦ χηδεµονίας.

Car. LXV, Ύεκς. |. Ad Salvatorem spectant C Ἐχληττέον δὲ xay el; ΣωτΏρα ταῦτα, ὃς, πατριχῇ

eliam hzc. Quippe qui patria benignitate missus,
et sua misericordia motus, omnibus hominibus
zianifestus factus est, hominibus eum nec vocan-
tibus, nec arcessentibus.

Vgns. 5. Ultrix scilicet vis.

VeRs. 6. Quando dicit, scriptum est, ignoran-
tiam nostram ab eo doceri credas. Cum enim scri-
pta nobis prateritarum rerum memoriam retineant,
et ad reminiscentiam nos deducant , et quasi ante
Oculos res gestas exponant, eodem modo nos do-
cet Deus. Cuncta autem Deo nota, el antequani
flerent, jam novit ea.

Vgns. 8. Rursus hic divitias charitatis suze ma-
nifestissime declarat singulari documento ; nam ut
eum inventum est acinum in bolro maturum,
propter unicum illud uva ipsa servatur, et assti-
iatur magni, eta nemine carpitur, ita ego quoque
si unum reperiero servientem mihi, omnibus par-
cam, juxta ea qux Abraham fuerunt dicta, quando
poenas a Sodoma repetebam, et vel quinquies mi-
sericordiam meam coiprobavi ; idem et nunc re-
fert ad indicandam benignitatem suam.

VERs, 10. Quas igitur ipsis laryior propter pau-
cos inservientes mihi ; vos vero, qui mihi contradi-
citis vitz vobis auctori, qui dzmonibus indulge-
tis, et mente carentibus mensam paratis ac potio -
nes, morte moriemini. Jure autem eos morte dam-
pat; quippe qui post impietatem οἱ peccata in
Deum, vocantem non audierunt, et locum poani-
tentia praestanti non paruerunt, sed iniquitates

ἁγαθότητι ἁποσταλεὶς καὶ οἰχείᾳ φιλανθρωπίᾳ ἐλθὼν,
ἑμφανὴς πᾶσιν ἀνθρώποις γέγονεν ὁ Xwzto, ἀνθρώ-
πων µῆτε πρεσθευσαµένων πρὸς αὐτὸν, μέτε παρα-
χαλεσάντων.

Ἡ τιμωρητιχὴ δτλαδη δύναµις.

Τό δὲ, γέγραπται, ἀχούων, νόει ὡς ἡμετέραν πα-
ραμυθξεῖται ἄγνοιαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡμῖν ἐξ ἑγγράφων
ἡ μνήμη συγκροτεῖτα: τῶν παρελθόντων πραγμάτων
εἰς ὑπόμνησιν ἡμᾶς ἄγουσα, xal ὥσπερ ὑπ ὄψιν
ἄγει τὰ παρελθόντα πράγματα, οὕτως ἐχδ.δάσχει
Πάντα ἑγνώσθη τῷ θεῷ, xai πρὶν ἢἡ γένηται τὰ
γενόµενα ἑπίσταται.

Ἐνταῦθα πάλιν ὁ πλοῦτος τῆς ἀγαθότττος τοῦ
θεοῦ φανερώτατα δγλοῦται οἰχείῳ ὑποδείγματι
ὍὭσπερ γὰρ, ὅτ ἂν εὑρεθῇῃ ἐν τῷ ῥότρνϊ ὁ QU;
πέπειρος, δι) ἐχεῖνον τὸν ἕνα πᾶς σώζεται, xal
περὶ πολλοῦ ποιεῖται, μηδενὸς αὗτου ἁπτομένου :
οὕτω, φησὶ, κἀγὼ, ἑνὸς εὑρεθέντος δουλεύοντός µο:,
πάντας περιποιήσοµαι, κατὰ τὸ τῷ ᾿Δθραὰμ λελε-
γµένον, ἡνίχα dj κατὰ Σοδόµων δίχη χατεπέµπετο.
ἕως πέντε τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδειξαμένου. Τὸ αὐτὸ
τοίνυν xai νῦν φάσκει xav' ἐπίτασιν ἀγαθότητος.

Ταῦτα τοίνυν παρέχω αὐτοῖς-δι) ὀλίγους τοὺς Gov-
λεύοντάς uot. ᾿λμεῖς δὲ, οἱ ἀνταλλαξάμενοι ἀντὶ ἐμοῦ
τοῦ τὸ εἶναι ὑμῖν παρεσχηχότος, καὶ δουλεύσαντες
δαιµονίοις, καὶ ἀφύχοις παρατιθέντες τράπεζαν xav
χεράσµατα, θανάτῳ ὑποπεσεῖσθε. θάνατον δὲ αὐτῶν
δικαίως χαταφηφίζεται ΄ ὅτι χαὶ μετὰ τὴν ἀσέδειαν,
xai τὸ ἐξαμαρτεῖν αὐτοὺς εἰς τὸν θεὸν , χαλοῦντ:
οὐχ ὑπήχουσαν, xaX τόπον µετανοίας αὐτοῖς διδόντι,

4578

TBEODORI HBERACLEENSIS

1216

salutem nostram pariamus. Est quidem omnino Α ἀποχυῆσαι τὴν ἑαυτῶν awtnplav* ὅπερ ἐστιν ὑπὲρ

super bominum mores, quod paulisper brevissima
tolerantes, quasi diuturna pertulissemus, salutem
consequamur. Qux vero perficienda esse de Jeru-
salem nuntiabat, ad quam paulo post habitatores
redirent ac tota gens.

VEgns. 8. Nam si ad Deum convertemini, con-
festim vos excipiet; nec rem ipso ad longum tem-
poris spatium differente , siue ulla mora statim
omnes in Jerusalem congregabuntur. Non erunt
qui fidem aut operam denegantes, predicta dis-
turbant. Complebuntur sane qus de gentibus
dicla sunt; quippe quis, suis derelictis, Deum
suum et Salvatorem agnoscentes, de prioribus erro-
ribus penitentiam agentes, ad colestem Jerusa-
lem accedent. Israel vero usque ingratum se pra-
bebit : Deo vel praestantissima promittente, indo-
ciles remanebunt, ne illud quidem recordati quod
na mulierum fecunda, altera vero sterilis pra-
nuntiatur ; Domino naturarum utramque naturam
ad nutum suum componente ; aliam quidem velut
agrum frugiferum ; aliam vero velut terram aridam
et infecundaim.

VEns. 19. Omnibus ad eam undequaque con-
fluentibus. Nani. gloriam gentium largietur eis ad
Jerusalem festinantjum, quasi filios suos et filias
suas in humeris portantium, et ferentium super
genua, ut cum iis communicent. Cuncta eniin

prebebit eis Deus adjutor, matris ad normam bo- (

11 de natis suis curam gerentis.

Vrns. 13. Qu: reperies historiis comprobata ;
presertim vero narratione rerum nunc apud nos
post adventum Salvatoris nostri gestarum. Idcirco
ad veram Jerusalem tendimus, et veros Judzos
portamus super huineros ac genua ferentes; cum
enim in manibus beatos prophetas liabemus, et
illorum libris occurrimus, ipsi quoque in Deum
Abraham et czterorum patrum speramus ; pra
primis vero libros babentes a beatis apostolis post
Salvatorem nostrum conscriptos et eos in hume-
ris portantes, ac de illis symbola salu'is nostra
haurientes, quo pacto non vere veros filios vers
Jerusalem super humeros gerimus, quicunque de
gentibus undequaque cum illa conjungi student.

πᾶσαν ἀνθρωπίνην auvíÜOctav, tv ἀχαρ.αίῳ διαστί-
ματι ὥσπερ ἐπὶ πολὺν χρόνον χάµνοντες, σωτηρίαν
χαρπώσασθαι. Τελεσθήσεσθαι δὲ αὐτὰ ἐπηγγέλλετο
ἐπὶ τῆς Ἱερουσαλῖμ, ἓν ὀλίγῳ ἀπολαμθανούστς τοὺς
οἰχήτορας xai ἅταν τὸ ἕθνος.

O2 µόνον γὰρ, ἐὰν ἑἐπιστραφῆτε ἐπὶ τὸν θεὺν,
ταχίστη ἔσται ὑμῶν d ἀντίληφις, οὐχ εἰς χρόνων
περίρδον ὑπερτιθεμένου τοῦ θεοῦ, ἀλλ εὖθὺ xai
παραχρΏμα πάντων ἁπανταχόθεν ἔπισυναγομένων
ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλήμ ' οὐ στενοχωρηθέσετα:ι τὰ τῆς
ἐπαγγελίας uh ῥουλομένων, μηδὲ ὑπακουσάντων '
πληρωθήσεται δὲ εἰς τά ἔθνη, τούτων μὲν ἆποδαλλο-
µένων τῆς οἰχειότητος, εἰσποιουμένων δὲ τῶν ἐθνῶν
εἰς τἣν ἑπουράνιον Ἱερουσαλὴμ, ἐπεγνωχότων τὸν
ἑαυτῶν θεύν τε xal Σωτῖρα, χαὶ µετανοησάντων Ent
τῇ προτἐρχ πλάνη. Ὁ δὲ ἼσραἨλλ ἀγνώμων ázav-
ταχοῦ' καὶ γὰρ ἐλπίδας αὐτοῖς ἀἁγαθὰς ὑπονράγαντος
τοῦ Θεοῦ, ἔμενον ἀντίστροφο: ' pice τοῦτο κατὰ νοῦν
λαθόντες, ὅτι ἡ £y ttg γυνῆ πολύπα!ς ἀναδείχνυτα:,
ἡ δὲ τις ἔρημος παίδων ' τοῦ Δεστότου τῶν φ«νσεων
πρὸς τὸ ἐαυτοῦ νεῦµα ἄγοντος ἑκάστην φὖσιν' xil
την μέν τινσ ὥσπερ γῆν εὔχαρπον ἁτιο-ραίνοντης, ctv
δὲ ἄγονον χαὶ στείραν.

TOv εἰς αὐτὴν πανταχόθεν συῤῥεόντων ' τὴν vào
δύξαν τῶν ἐθνῶν χαρ'.εῖται αὐτοῖς εἰς adc στευ-
δόντων, ὡς τοὺς υἱοὺς αὐτης xai τὰς θωγατέοας
Ex ὤμων φέρειν εἰς τὴν Ἱερουσαλζμ, καὶ ἐτλ γονά-
των φέρειν αὐτοὺς, µεταδιώχοντας τῶν πρὸς αὐτὼς
κοινωνίαν * ἡ γὰρ εἰς αὐτοὺς (ort, τοῦ θεοῦ παρεςει
αὐτοῖς ἅπαντα, δίχην μητρὸς χρηστῆς περὶ τὸ ἴδιον
τέχνον ἑνδειχνυμένις τὴν ἑαυτῖις χηδεμουέαν

Καὶ ταῦτα εὑρήσεις οὕτως ἔχοντα bv τής ἴστο-
plag* οὐ pv ἀλλά καὶ ἕως tí; δεῦρο οὕτως ἔχνοντα
τελεῖται παρ᾽ ἡμῶν μετὰ τὴν παρουσἰαν τοῦ Xorzr pas
ἡμῶν ΄ διὸ xal τὴν ἁληθῶς Ἱερουσαλημ µεταδιώ-
χοµεν, xat τοὺς ἀλτθῶς Ἰουδαίους ῥαστάςομεν cí-
ροντες ἐπ᾽ ὤμων χαὶ γονάτων. "Ox' ἂν ὃξ μετὰ χεῖρας
ἔχωμεν τοὺς µαχαρίους προφίτας, χαὶ ἐντυγχάνωμὲν
ταῖς ἐχείνων βίθλοις, xaY ἐπὶ τὸν θεὸν τοῦ ᾽Δέραὰμ
xal τῶν χαθεξτς πατέρων ἑἐλπίνομεν": ἔτι piv χα
τοὺς µαχαρίους ἁἀποστόλους μετὰ τὸν Σωτῖρα ἡμῶν
ἐπιφερομένους τὰς αὑτῶν βίθλους ἔχοντες, xal ἐπ)
ὤμων αὐτὰς βαστάνοντες, xax £v αὐταῖς τὰ σύμθολα
τῆς σωτηρίας ἡμῶν µαθόντες, πῶς οὐχὶ ἀληθῶς τοὺς
ἀληθινοὺς υἱους τῆς ἁληθῶς Ἱερουσαλὲμ, ἐπ᾽ ὤμων

βαστάκοντες, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πάντες πανταχόθεν σπεύδουσιν ἐπ᾽ αὐτὴν συναχθῆναε;

γεης. 14. Ossa germinabunt, pristinam virtu-
tem recipientia juxta Dominicam przdictionem;
q:od etiam de beato Ezechiel historia refert, ossi-
bus aridis excitatis et inter se apte cohcrenti-
bus *',

VEns. 15. Ilec profert ut indicet, quam rapide
judicium facturum sit eura Deus nec tempore in-
digeat, nec mora : non enim externos accusatores
exspectat, qui ipse cuncta novit antequam fierent,
uti dictum est : « Inoperatum meum viderunt

*! Ezech. xxxvii, 13 sqq.

Thv ἰδίαν ἰσχὺν ἀναλαθόντα κατὰ τὴν δξσποτιχκὴν
ἐπαγγελίαν, χαθὼς χαὶ ἡ Ιστορία τοῦ µακαρίου Ἴεσε-
χιλ περιέχει, ἀνεγειρομένων τῶν ξτρῶν ὀστέων, xal
ἀπολαμθανόντων vv σύµπηξιν xal ἁρμονίαν.

Ταῦτα παραλαμθάνει, δτλῶν τὸ ταχὺ τῆς χρίσεως,
οὗ χρόνου, οὐ δ-ατριθῆς δξεομένου πρὸς τοῦτο τοῦ
Θεοῦ ' οὔτε γὰρ ἔξωθεν χατηγόρους περ'µένει, ἐπι-
στάµενος πρὶν T] καὶ τὴν πρᾶςιν εἰς ἔργον παρ' ἐμοῦ
προχωρῆσαι κατὰ τὸ εἰρημένον * « Tb ἀχατέργαστόν

ORDO RERUM
οὐ IN HOC TOMO CONTINENTUR.

SANCTUS METHODIUS EPISCOPUS ET MARTYR.

Notitia liistorico-litteraria. 9
Testimona veterum de S. Methodio. 11
CONVIVIUM DECEM VIRGINUM. 21
Ixrnoptcri0. — Operis consilium. Iter ad paradisum.

Virtutis descriptio et prosopopeia. Agnus, vitex, symbo-
jum castitatis. Marcella, inter Christi virgines senior et
prima. 21
Onario I. — Marcella. 35
Caetr σαι. — Virginitatis arduitas et przstantia.
Doctriuz studium virginibus necessarium.
Car. 1I. — Virginitas e culis planta, sero tandem agni-
ta. Hominis ad perfectionem provectio, quoinodo institu
9
"Car. IIT. — Abrahami circumcisione sublata sororum
conjugia. A propheticis temporibus repudiala polygatmia.
Castitas conjugalis, ipsa modis coercita. 41
Car. IV. — Unus Christus virginitatem edocuit, aperte
predicans regnum eulorum. Dei similitudo, divinarum
virtutum luce perlicienda. 41
Car. V. — Christus incorruptam carnem in virginitate
servans, ad virginitatem excolendam allicit, Virgiuum
exiguus numerus, pri mullitudine aliorum sanctorum, 45
ΛΑΤΙΟ ÍT. — T/ieophila. 41
CAPUT Ραινυν. — Non sublatze nuptis, virginitatis pre-
conium. 4]
Cap. Il. — Generatio, af:nis prime Ev: ex costa et
osse Ads formationi. Deus hominum conditor in consueta
generatione, 49
Cap. ΠΠ. — Locus Scripturz vexatus. Spurii, non so-
lum fideles, sed et quandoque przlati. 49
Car. IV. — Humana generatio, Deique in. ea opus de-
claratum. o1
Cap. V. — ldem argumentum persequitur S. Pater. 53
MA V]. — Etiam adulterinorum partuum cura Deo, iis
li euratores dati. Bh
AP. Vll. — Anima rationalis ab ipso Deo. Castitas nun
una bona, etsi melior et honoratior. S1
Onari0 IH. — T/ualia. )
CAPUT PRIMUM, — Locus Genescos n, 25, 24, cum textu
Paulino Ephes. v, 28-52, collatus. 59
Car. 1l. — Apostoli Pauli digressiones. Ejus doctrins
ebaracter, nihil iu. eo dissentaneum. Suffixsus Origenes,
qui improbe omnia ad allegoriam trahit. 6
Car. IIl. — Primi Adam et secundi comparatio Institu-

Ca». IV. — Nonnulla hic dura οἱ simplicius dicta, nec
satis ex theologizx norma prolata videntur. 65
CA». V. — Jeremiz locus expensus. 61
Car. VI. -- Spirilualium ovium integer numerus. Ho-
mo, alter ab angelis in Dei laudem chorus. Ovis perditze
parabola exposita. 6;
Car. Vll. — Christi opera, Dei et hominis propria,
ejus ipsius, qui unus sit. 69
Ca». Vlll. — Sapientis ossa et caro. Costa. ex quo for-
mata spiritalis Eva, Spiritus sanctus. Ada» adjutrix inu-
lier, , desponse Christo virgines. - τί

Ca». IX. — Gratiz? oeconomia in Paulo apostolo. 125
Car. X. — Ejusdem apostoli doctrina de casümonia. 75
Cap. XI. -- De eodem argumento. 11

Cap. XII. — Paulus viduis exemplum, et iis qui uxori-
lus non uterentur. Tl
Ca». XIII. — Pauli de virginitate doctrina expenditur.

8

Car. XIV. — Virginis Dei donum, nec cuivis temere
srrpiendum ejus propositum. 85
Orario IV. — 1i heopatra. 81
CaruT νπινυν. — Laudande virtutis necessitas, cui
suppetit facultas. 81
Car. II. — Castimonie virginitatisque p:zsidium di-
vinitus datum bomiuibus, ut e vitiorum cuo emerat
5

Cap. IlI. — Expenditur Davidicum illud, Super flumina
Babylonis, eic. Organa e salicibus suspensa, quid iu-

nuant. Salix, symbolum castitatis. Salices aquis ἱπήρυα.

Ca». IV. — interpretationem ejusdem loci prosequitur
auctor, 9t
Cap. V. — Virginum dotes, quibus ornata uni viro ex-
hibentur Christo. 95
Car. VI. — Virginitas omni loco ac tempore colenda ac
laudanda. 95
OnaTto V. — Thallusa. o1
CaPUT PniMoM. — Magnum votum est oblatio castitati:
uT
Ca». II. — Αυτα] sacrificium vaccz triennis et capr:e
trimse et arietis annorum tfium, quid signitieet.— Omnis
Dco consecranda sas. Triplex vigiMa et aetas nostra. 97
Cae. III. —A puero virtutem colere, longe optinium.
79

Car. IV. — Perfecta Dco consecratio οἱ devotio, qu:e-

nam. [o2
Ca». V. — Votum castitaus ejusque ritus in lege. Vi-
tes, Christus et diabolus. 105

αρ. VI.— Sicera, vinum fictitium et spurium, perirde
inebrians. Cavenda virgini quie ipsa peccato vicina. Altare

incensi, virgines. μυ
Cap. VII. — Ecclesia, media inter legales umbras et
cali veritates. 110

(αρ. VIII. — Duplex altare, vidus et virgines. Aurum
virginitatis symbolum. 113
Onario VI. — Agatha. 112
Carvr PRIMUM, — Virgiuis decoris tenacis przmstaniia.
Aníma ad Dei imaginis, id est Filii, imaginem. Diabetes
anima 2 procus

[. — Parabola decem virginum. i

Car. III. — Virginitatis idem conatus οἱ aggressio, dis-
pari exitu. 115
Ca». IV. — Quid oleum in lampadibus. )17
Ca». V. — Virginitatis premium. 119

Onarto VII. — Procilla.
CapUT PniMUM. — Quinam verus ac. gravis laudandi mo-
dus. Pater major Fitiu auctoritate principii, nun substan-
tim. Virginitas, lilium. l'ideles animz ac virgines, uua

unius Christi sponsa. 133
Cap». II. — Loci Cant. iv , 9-12, interpretatio. 177
Cap. III. — Virgines, ips martyres, inter Christi so-

dales, prime. 197
Cae. IV. — Locus Cant. vi, 7,8, expensus. Regine,

sancte ante diluvium anims. Concubinz, anima: prophic-
tarum. Divinum semen ad spiritales fetus, in propheta-
rum libris. Quasi claudestin:e cum prophetis, Yerbi iv-

pti:e. 15€
Car. V. — Sexaginta reginz, cur sexaginta, et eur re-
ginz. Primi avi sanctorum γαι». 1οἱ

Car. Vl. — Octoginta concubinze, quz. Factze ρτομ]ιὸ-
tis Incarnationis notiones. 151
Ca». VII. — Adulescentulz, justi veteres. Ecclesia, una

illa sponsa, reliquis praestantior. 15)
Ca». Vlll. — thristi natura humana, una illa e;us eo-
lumba. 153
Ca». IX. — Virgines statim post Iteginam ac Sporsan:.
155

Onario VIII. — Tecla. 155

CAPUT PRIXUM. — Vocis. καρθινία, Methodianum etymon,
pene divina. Virtus, ἀριτή Griece, unde dicta. 158

Ca». iI. — Alta saerarum. virginum meus et constan-
tia. Virginum in beatas sedes ante reliquos introductio.

159

Cae. TIT. — Virginitatis sors et hereditas. 441

Car. IV. — Parenesis ad virginitatem. excolendam.
Proponitur excutiendus locus Apoc. xit, 1-5. 143

Car. V. — Mulier pariens infesto dracone, Ecclesia :
es cultus et gratia. |

AP, Vl. — Leclesiz opera, filiorum in haptismo partu

ritio. Luna in baptismo : plenilunium Christi passionis.

Car. VII. — Mulieris partus in Apocalypsi, pou ipse
Christi, sed fidelium in lavacro. 145
Cap. VIIL. — L'ideles iu baptismo mares, Christo coni-

4505
S. ALEIAN DER, EPISCOPUS ALEIAN DRINUS.

Notitla. 523
EPISTOL/E de Ariana heresi deque Arii deposi-

tione.
I.—Epistola Alexandri Alexandri» episcopi ad Alexan-
drum Constantinopolitanum. 518
II. — Exemplar. 5 IN
ΗΠ. — Depositio Arii et sociorum 511

IV. — Fragmenta duo ex epistola ad /Eglonem Cro .u

pulitanum episcopum, contra Arianos. !
Monitum iu subsequentem sermonem. bul
SERMO de anima et corpore deque passione Domini:

g. EUSTATHIUS, EPISCOPUS ANTIOCHENUS ET
CO FESSOR.
Notitia. 610

S. EUSTATHII SCRIPTA.
Dissertatio de Enzastrimytho contra Origenem. — 614
Aliocutio ad imperatorem Constantinum in concilio 5
«eno.

Fragmenta ex librís deperdiLis. 676
Liturgia sancti Eustathii. 698
Spuria S. Eustathii. 701

onitum ad lectorem. 706
COMMENTARIUS IN HEXAEMERON. 708
Note Allatii in Hexaemeron. 795

T4TUS 90ST'"ENSIS EPISCOPUS.
Notitia

ORDO RERUM οὗ; ΙΝ HOC ΤΟΝΟ CONTINENTUR.

1585

LIBRI TRES ADVERSUS MANICHJEOS. 1069
LIBER PRIMUS. 1069
LIBER SECUNDUS. 1151
LIBER TERTIUS. 1214
. MARCELLUS ANCYRANUS EPISCOPUS.
Diatriba de causa Marcelli Ancyrani. l Ha

Procmium et divisio operis.
CaPur PRIMUM. — Compendiaria de vita Marcelli DATA
ο. zt
Ca». IT. — Qui fuerit error Marcello ascriptus. — 123
Ca». IIl. — An Marcello ascriptus error in ejus contra
Asterium libro deprehendi potuerit. ] 3&5

Ca». IV. — Num Marcellus errorem de Verbo et Filio
Dei in decursu vitz voce vel s-ajpto tradiderit. 123)

Ca». V. — Num Athanasius Marcellum unquam a coni-
munione sua removerit. 1353

Car. VI. — De Marcelll et Ecclesie ÁAncyrans ad Atha-

.hasium legatione. 124
Prefatio Christ Henr. Georg. Rettberg. 1399
Fragmenta Libri Marcellini. e

oblatus. :

Eugenil diaconi legatio ad S. Athanasium pro causa Mar-
celli Ancyrani, et confessio fidei Ecclesie ωμή
M)

THEODORUS HERACLEENSIS EPISCOPUS.
Notitia 1507

INTERPRETATIO IN ISAIAM. 1308

Libellus ejusdem Marcelli Juliano Romanu pon, itiei

FINIS ΤΟΝΙ DECIMI OCTAVI.

p[——————À—— — sm
Ex typis MIGNE, au Petit-Montrouge.

THIS. VOLUME
DOES NOT CIRCULATE
OUTSIDE THE LIBRARY